Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

30 991

Beleidsdoorlichting Economische Zaken

Nr. 11

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juni 2014
Hierbij bied ik uw Kamer de beleidsdoorlichting Groen onderwijs van
hoge kwaliteit aan1. De evaluatie bevat 1) het eindrapport, 2) het bevindingenrapport en 3) de brief van de voorzitter van de begeleidingscommissie
met daarin de verantwoording over de onafhankelijkheid en aanpak van
het onderzoek. De beleidsdoorlichting richtte zich op de periode
2008–2012 en keek naar de legitimiteit, doeltreffendheid en doelmatigheid
van het Groen onderwijsbeleid. De beleidsdoorlichting kan over het
algemeen steunen op informatie over de bereikte resultaten, en in
mindere mate op informatie over de bereikte (maatschappelijke) effecten.
Deze beperkingen zijn meegenomen in de beoordeling van de
bevindingen.
In het eindrapport is een managementsamenvatting opgenomen met de
voornaamste bevindingen en lessons learned.
Groen onderwijsbeleid staat centraal
Het Groen onderwijsbeleid wordt voornamelijk ingevuld door de
zogenoemde Groene onderwijsvernieuwingssubsidies, die conform
afspraak uit het Regeerakkoord vanaf 2016 vervallen. De subsidies vormen
nog geen 10% van de totale financiering van het Groen onderwijs.
Deze middelen dragen bij aan de hoofddoelen uit beleidsartikel 17 van de
begroting van het Ministerie van Economische Zaken; Groen onderwijs
van hoge kwaliteit:
– voldoende gekwalificeerde beroepsbeoefenaren voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte;
– vergroten van de kennisverspreiding en -benutting voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte.

1

kst-30991-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 991, nr. 11

1

Het Groen onderwijsbeleid is aanvullend op het algemeen onderwijsbeleid van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Indirect zijn de doelstellingen voor het Groen onderwijs ook ondersteunend aan het EZ beleid, in het bijzonder de beleidsartikelen 162 en
183.
Doelen Groen onderwijs worden voor het merendeel gerealiseerd.
De conclusie van de evaluatie is dat het Groen onderwijsbeleid een
bijdrage heeft geleverd aan de aansluiting van Groen onderwijs op de
arbeidsmarkt. Bovendien heeft het beleid extra prestaties gericht op
actueel, vooruitstrevend, internationaal en aantrekkelijk onderwijs
mogelijk gemaakt. Tot slot is de kennisverspreiding en -benutting voor het
merendeel bereikt en heeft de Groene collectieve ondersteuningsstructuur
(kleinschaligheid, grootschalig organiseren) vooral via de Groene Kennis
Corporatie (GKC) haar nut bewezen.
Deze resultaten zijn van belang voor het economisch en duurzaam
versterken van de topsectoren Agrofood, Tuinbouw&Uitgangsmaterialen
en het domein van Natuurlijke Leefomgeving.
Ruimte voor verbeteringen van het beleid
De beleidsdoorlichting plaatst tegenover de bovenstaande beleidsconclusies ook enkele kanttekeningen. Zo is de samenhang binnen de
collectieve ondersteuningsstructuur onvoldoende tot stand gekomen en is
de kwaliteit van de samenwerking tussen de onderwijsinstellingen en
bedrijfsleven voor verbetering vatbaar. Daarnaast moet er meer aandacht
komen voor het duurzaam borgen van resultaten en effecten die voortkomen uit het Groen onderwijsbeleid. Ook de kwantitatieve aansluiting
van het onderwijs op de arbeidsmarkt kan worden verbeterd. Onderzoek
van het ROA naar schoolverlaters 2007–2011 laat dit ook zien.4 De
arbeidsmarktperspectieven voor mbo-groen zijn gemiddeld genomen
goed te noemen, voor hbo-groen redelijk en voor wo-groen matig
(2013–2018)5. Verder is de perceptie dat de doelmatigheid van de
uitvoering binnen het Groen onderwijsbeleid verbeterd kan worden. Dit
laatste wordt sterk ingegeven door de veelheid aan instrumenten en
veelal losse niet samenhangende projecten die hieruit voortkomen. Tot
slot wordt een grotere strategische oriëntatie vanuit de politieke beleidsagenda gevraagd op het Groen onderwijsbeleid.
Toekomstperspectief staat in de steigers
Naar aanleiding van de beleidsdoorlichting heb ik in overleg met de
instellingen binnen het Groen onderwijs wijzigingen doorgevoerd in het
instrumentarium en de aansturingsfilosofie. Deze wijzigingen vinden
plaats binnen de context van het algemeen onderwijsbeleid dat gericht is
op een zo goed mogelijke aansluiting van het opleidingenaanbod op de
arbeidsmarkt.
– Een goede aansluiting begint bij een goede weloverwogen studiekeuze
door leerlingen en studenten. Alle vo-scholen en onderwijsinstellingen
in het mbo bieden leerlingen/studenten loopbaanontwikkeling en
2

«het streven naar internationaal toonaangevende, concurrerende, sociaal verantwoorde, veilige
en dier- en milieuvriendelijke agro,- visserij,- en voedselketens».
3
«het streven naar een concurrerende ruimtelijke economische structuur, een veelzijdige natuur
en een wederzijdse versterking van ecologie en economie».
4
ROA, Arbeidsmarktrelevantie voor grote mbo-opleidingen, Maastricht, 2013.
5
ROA, De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2018, Maastricht, 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 991, nr. 11

2

–

–

-begeleiding aan. Het programma School-ex, waarbij studenten in het
mbo door onderwijsinstellingen worden begeleid naar opleidingen
met een goede kans op werk, is een nieuw leven ingeblazen. Voor het
schooljaar 2014/2015 komt er in het mbo een digitale studiebijsluiter
beschikbaar, zodat studenten het arbeidsmarktperspectief van een
opleiding beter kunnen inschatten. In het hoger onderwijs geldt de
verplichte aanmelddatum van 1 mei die recht geeft op een studiekeuzegesprek. Studie in Cijfers (vaak ook studiebijsluiter genoemd) geeft
een beeld van hoe een opleiding van een hogeschool c.q. universiteit
het doet in vergelijking met dezelfde opleiding bij andere hogescholen
dan wel universiteiten.
Daarnaast kan publiek-private samenwerking de aansluiting verbeteren. In de praktijk zijn aansprekende vormen van samenwerking
zichtbaar. Zo wordt bijvoorbeeld intensief samengewerkt in Centra
voor Innovatief Vakmanschap en Centers of Expertise. Om deze
ontwikkeling te ondersteunen is het regionaal investeringsfonds mbo
opengesteld. Dit investeringsfonds stimuleert publiek-private
samenwerking onder de voorwaarde dat dit bijdraagt aan een
doelmatige organisatie van het opleidingenaanbod. Ook binnen de
kwaliteitsafspraken is aandacht voor de aansluiting van het onderwijs
op de arbeidsmarkt. Zo wordt de begeleiding van de beroepspraktijkvorming onderdeel van deze afspraken. Verder komen per onderwijsinstelling gegevens over het arbeidsmarktsucces beschikbaar.
Met de aanpak macrodoelmatigheid kan de overheid in het hoger
onderwijs ingrijpen als de aansluiting onder de maat is. Binnenkort
ontvangt uw Kamer het wetsvoorstel macrodoelmatigheid mbo,
waarin wordt aangegeven hoe de aansluiting van het onderwijs op de
arbeidsmarkt in het mbo versterkt kan worden (Kamerstuk 31 524, nr.
166).

Binnen deze bredere context van het algemeen onderwijsbeleid was voor
de groene sector het jaar 2013 een overgangsjaar. In dat jaar hebben het
Groen onderwijs, de topsectoren Agrofood en
Tuinbouw&Uitgangsmaterialen, de maatschappelijke partijen binnen het
domein Natuurlijke Leefomgeving en het Ministerie van Economische
Zaken in gezamenlijkheid een nieuwe inrichting van de sturingsrelaties en
de wijze van sturing voor de periode 2013–2015 ontwikkeld. In de kern
gaat het om een omslag in denken en handelen die kan worden geduid
als:
«Van aanbodgedreven collectief programmeren van kennis en innovatie
naar vraaggericht programmeren en stimuleren van individuele behoeften
bij onderwijsinstellingen.»
Gelet op het belang van missiegericht Groen onderwijs voor onze
samenleving en economie heb ik het Groen onderwijs de opdracht
meegegeven om in de periode 2013–2015 een basis kennisinfrastructuur
neer te zetten. Daarmee moet ook na 2015 de School als Kenniscentrum
haar kennis en innovatie- opdracht kunnen invullen binnen de regio.
Hiertoe zijn de middelen meerjarig voor deze periode (2013–2015)
vastgelegd in prestatieafspraken om te komen tot duurzame borging van
de resultaten en effecten.
Daarnaast worden de sturingsrelaties binnen het onderwijs, overheid en
bedrijfsleven (de zgn. Gouden Driehoek) opnieuw vastgesteld. Conform
de Human Capital Agenda en topsectoren benadering wordt meer sturing
en verantwoordelijkheid gevraagd aan het bedrijfsleven en het onderwijs.
Zij zijn de primaire dragers van het Groen onderwijs. De overheid heeft
vooral een verbindende en stimulerende rol om de samenwerking tot
stand te laten komen. Het vergt inzet bij de partners binnen de Gouden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 991, nr. 11

3

Driehoek om te komen tot nieuwe verdienmodellen (zoals het exporteren
van kennis en scholing binnen de context van economische en ontwikkelingssamenwerking). Dat geldt ook voor de totstandkoming van nieuwe
samenwerkingsverbanden binnen de regio om ook na 2015 de betekenis
van het Groen onderwijs vorm te geven.
Daarom ben ik tevens in gesprek met het Groen onderwijs, het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties om te komen tot een Pact waarin
gezamenlijk wordt geïnvesteerd in de samenwerking gericht op concrete
resultaten en duurzame effecten.
Samenvattend leidt het bovenstaand eindbeeld tot drie pijlers waarop het
Groen onderwijsbeleid zich gaat richten in de periode 2013–2015:
1. De School staat centraal
De middelen voor onderwijsvernieuwing en samenwerking in de regio
worden niet meer via de collectieve Groene Kennis Corporatie (GKC)
programma’s verdeeld, maar gaan rechtstreeks naar de scholen. Iedere
school stelt binnen de tripartiet6 overeengekomen Landelijke Agenda
zijn eigen mix aan prioriteiten vast overeenkomstig de eigen ontwikkelbehoeften. De doelen, samenwerkingsverbanden en uit te voeren
acties legt de school vast in een Meerjarig Investerings Programma
(MIP 2013–2015). Hierbij komt ook de versterking van de samenwerking met andere onderwijssectoren (cross-overs) aan bod om zo
optimaal aansluiting te maken met de Groene en aanverwante
arbeidsmarktsectoren.
2. Sectorale invalshoek vanuit het bedrijfsleven
Centervorming rond inhoudelijke zwaartepunten binnen het kennissysteem maakt samenwerking met het bedrijfsleven en andere organisaties voor toponderwijs, kennisverspreiding, onderzoek en innovatie
mogelijk. Van hieruit worden de kennisontsluiting, kennisverspreiding
en de onderwijsvernieuwingsprogramma’s aangestuurd.
3. Landelijke aanpak (integrale vraagsturing ondersteuningsbehoeften)
Integrale aansturing ondersteuningsstructuur vanuit enerzijds de
landelijke agenda (collectieve landelijke ontwikkelopgaven) en
anderzijds de behoeften vanuit Centers of Expertise, Centra voor
Innovatief Vakmanschap en individuele onderwijsinstellingen.
De WRR beschrijft in haar recent verschenen publicatie, naar een lerende
economie;2013, een nieuw onderwijssysteem waarin de School als
Kenniscentrum in verbinding staat met het bedrijfsleven en gericht is op
kenniscirculatie. Dit als perspectief voor de komende jaren.
Het Groen onderwijs staat er goed voor om aan deze omslag blijvend te
werken. Het heeft dankzij het missiegericht beroepsonderwijs een
behoorlijke stap gezet in haar rol en positie als School als regionaal
Kenniscentrum.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

6

Gezamenlijke afspraak tussen het Ministerie van Economische Zaken, onderwijsinstellingen en
het bedrijfsleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 991, nr. 11

4