Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 495

Financiële positie van publiek bekostigde
onderwijsinstellingen

Nr. 69

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juni 2015
Inleiding
In het overleg met de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap op 11 juni 2015 heb ik toegezegd u, vóór het geplande
vervolg Algemeen Overleg op 17 juni 2015, te informeren over enkele
onderwerpen met betrekking tot ROC Leiden. Het betreft de volgende
onderwerpen:
1. De scenario’s die ten grondslag liggen aan de drie opties die ik heb
overwogen bij het oplossen van de problematiek bij ROC Leiden.
2. Een uiteenzetting van de besteding van de financiële bijdrage van
€ 40 miljoen die ik ter beschikking wil stellen aan het ROC Leiden.
3. Overzicht op hoofdlijnen van de besprekingen over ROC Leiden die
mijn ambtenaren en ik hebben gevoerd met vertegenwoordigers van
het ID College. Deze zienswijze is mondeling afgestemd met het ID
College.
De scenario’s zijn uitgewerkt in deze brief. De uiteenzetting van de
besteding van de financiële bijdrage van maximaal € 40 miljoen kunt u
vinden in de uitwerking van scenario 3. Het overzicht hoofdlijnen van de
besprekingen met het ID College is verwerkt in bijlage 11.
Voorafgaand aan de uitleg van de scenario’s ga ik in op de nieuwe
overeenkomst over de huisvesting van ROC Leiden, die op 24 april jl. is
gesloten. Het sluiten van deze overeenkomst en vooral de voorwaarden
waaronder, heb ik immers betrokken bij mijn weging eind april jl. van de
verschillende scenario’s. Vervolgens informeer ik u in bijlage 2 over de

1

kst-33495-69
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 495, nr. 69

1

kredietfaciliteiten van ROC Leiden bij de banken en de uitwerking van de
nieuwe overeenkomst over de huisvesting ROC Leiden2.
Uitwerking nieuwe overeenkomst huisvesting ROC Leiden
Zoals ik u eerder in de brieven van 13 februari en 1 mei jl. (Kamerstuk
33 495, nrs. 62 en 65) heb gemeld is ROC Leiden helaas in financiële
problemen gekomen door verkeerde huisvestingsbeslissingen, hierdoor
staat ROC Leiden sinds juli 2012 onder aangepast financieel toezicht van
de Inspectie van het Onderwijs. ROC Leiden heeft in 2011 een nieuwbouwpand betrokken in Leiden: Lammenschans. Deze nieuwbouw ging
gepaard met zeer hoge investeringen en een complexe financiering
hiervan. Bij de financiering zijn Green Real Estate, Bank Nederlandse
Gemeenten (BNG) en ROC Leiden betrokken. BNG is een bank van en voor
overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. Onderwijsinstellingen zijn instellingen voor het maatschappelijk belang en kwalificeren als een van de «overheden» in de zin van artikel 2, lid 3 van de
statuten van BNG. De financiering van onderwijsinstellingen past derhalve
binnen de missie en de statutaire doelstelling van BNG Bank. Green Real
Estate richt zich op de ontwikkeling, aankoop en het management van
vastgoed. Na meerdere onderhandelingen in april 2015 met Green en
BNG zijn op 24 april jl. de huisvestingscontracten aangepast. De substantiële wijzigingen in het contract zijn als volgt:
• Per 1 augustus 2018 wordt het huurcontact voor het pand CS met
Green beëindigd. Vanaf 2018 zal ROC Leiden goedkopere vervangende
huurpanden zoeken, passend bij het nieuwe perspectief van de
gemeenschap van mbo-colleges met ID-College. Hierdoor dalen ook
op termijn de structurele huisvestingslasten voor ROC Leiden.
• Vanaf 1 augustus 2016 wordt de kale huur van Lammenschans
verlaagd van € 160 naar € 129,50 per vierkante meter. Hierdoor daalt
de huur voor ROC Leiden vanaf medio 2016 met circa € 0,7 miljoen per
jaar, ruim 20 procent van de oude huurprijs.
• De huurtermijn van Lammenschans is met 15 jaar verlengd tot 2046.
• De gemeente Leiden zal indien nodig vanuit haar publiekrechtelijke rol
meedenken bij het vinden van passende vervangende onderwijshuisvesting voor het pand CS de komende periode. Dit kan helpen om na
het aflopen van het huisvestingscontract van pand CS passende
onderwijshuisvesting, voor een marktconforme prijs, te realiseren en
daarmee de structurele verlaging van de huisvestingslasten te
realiseren.
• Tenslotte is ook de terugkoopplicht van het pand Lammenschans
vervallen en conform de afspraken in de financieringsconstructie
worden depots bij BNG overgedragen aan Green.
Concreet leiden deze aanpassingen vanaf medio 2016 geleidelijk tot een
vermindering van de huisvestingslasten (huur- en verbruikskosten) voor
ROC Leiden van € 11 miljoen per jaar nu naar circa € 7 miljoen per jaar in
eind 2018 (inclusief vervangende huisvesting). Voor een verdere
uitwerking van de nieuwe huisvestingsovereenkomst en de kredietfaciliteiten verwijs ik u naar bijlage 2.
Scenario’s
Hoewel een directe bestuursoverdracht aan ID College in februari nog de
voor de hand liggende optie leek, bleek in de uitwerking dat er toch veel
nadelen aan kleefden. Ik heb daarom met betrokken partijen (in het
bijzonder ID College, ROC Leiden en gemeente Leiden) een aantal opties
verkend om de ontstane problematiek op te lossen.
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 495, nr. 69

2

In de periode na de brief van 13 februari jl. heeft ROC Leiden verder
onderhandeld met Green en BNG en is er intensief gesproken met alle
betrokkenen. In de laatste weken van april werd de situatie van ROC
Leiden zeer acuut. Er was sprake van een acuut liquiditeitsprobleem
waarmee de betaling van de salarissen onder grote druk kwam te staan.
OCW heeft toen een deel van de bekostiging, € 4 miljoen, vooruit betaald.
De overname door ID College bleek gecompliceerd en de onzekerheid
voor de studenten en docenten nam sterk toe. Voor mij staat steeds het
belang van studenten en docenten bij continuïteit van (kwalitatief
voldoende) onderwijs voorop. Geen van de scenario’s is daarbij op
voorhand uitgesloten. Vanuit genoemde belangen vond en vind ik het
urgent om tot een zo goed mogelijke keuze te komen.
Naast de betalingsproblemen en complicaties bij de mogelijke fusie met
ID-college kwam uit het rapport van de Commissie Fusie Toets Onderwijs
(CFTO) naar voren dat het beter zou zijn meer tijd te nemen om tot een
fusie te komen. Zowel om de medezeggenschap beter te betrekken als om
de andere instellingen in de regio te betrekken. Ik heb u dit rapport reeds
toegezonden bij mijn brief van 1 mei jl.
Mede in dat licht heb ik met de Inspectie van het Onderwijs de voorliggende scenario’s gewisseld. De inspectie heeft eind april aangegeven het
door mij voorgestelde scenario in de gegeven omstandigheden als meest
realistische optie te beoordelen. Tegelijkertijd heeft de inspectie daarbij
wel een aantal onzekerheden en afhankelijkheden geconstateerd. Het
ambtsbericht kunt u vinden in bijlage 33.
De scenario’s bevatten op de eerste plaats de onvermijdelijke kosten,
waarvan ik de onderbouwing zal toelichten. Op de tweede plaats zijn er al
dan niet financiële risico’s die minder eenvoudig zijn te kwantificeren en
die ook niet alleen bij de overheid of de mbo sector terecht komen, maar
vooral bij de studenten en docenten. Voorbeelden hiervan zijn studievertraging en voortijdig schoolverlaten.
Scenario 1: (fusie van ROC Leiden en ID College op 1 mei 2015)
In onderstaande tabel kunt u de opbouw vinden van de kosten in het
scenario van de bestuursoverdracht aan ID College zoals bij mij bekend
toen ik mijn besluit nam. Deze opbouw telt op tot een totaal van € 140
miljoen en is in zijn geheel gebaseerd op informatie van het ID College, zie
bijlage 44.

Toelichting
Om dit scenario goed te kunnen vergelijken met scenario 3 ga ik nog kort
in op enkele cruciale elementen:
1. ID College wilde niet een negatief eigen vermogen van € 32 miljoen
van ROC Leiden overnemen omdat daardoor de financiële ratio’s van
het nieuwe ROC te slecht zouden worden.

3
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 495, nr. 69

3

2.

3.
4.

5.

ID College raamt een kwaliteitsimpuls van in totaal € 23 miljoen (€ 7
miljoen + € 16 miljoen) om de achterstanden in de kwaliteit van het
onderwijs op te lossen. Dit zou bovenop de reguliere rijksbijdrage
komen.
ID College is uitgegaan van een snelle en volledige integratie van
beide ROC’s en raamt hiervoor kosten van € 21 miljoen.
ID College raamt ook een compensatie van € 14 miljoen voor de
huurkosten in de periode tot de nieuwe afspraken met de verhuurder
in werking treden. Eerder in deze brief heb ik de belangrijkste
elementen van de nieuwe afspraken over de huisvesting toegelicht,
met name dat de lasten in 2019 zijn gedaald naar een niveau dat
gebruikelijk is in de sector mbo.
De «niet gekwantificeerde risico’s» van € 50 miljoen bevatten
voornamelijk huurgaranties voor voortgezet gebruik van beide
panden (CS en Lammenschans) volgens de «oude» huisvestingsafspraken. Dit specifieke risico is na 24 april deels vervallen door de
nieuwe afspraken met Green en BNG. ID College ging er nog van uit
dat na een fusie ID/ROC Leiden na enkele jaren zowel de panden CS
als Lammenschans zou verlaten en dat Green dan een claim zou
indienen voor de misgelopen huuropbrengsten.

In bijlage 1 treft u op uw verzoek een schets aan van de contacten die er
de afgelopen maanden met het ID-college zijn geweest. Uit deze schets
blijkt dat het ID College in april een financiële raming heeft gepresenteerd
waarin de kosten tot € 140 miljoen cumuleerden (€ 90 miljoen directe
kosten en € 50 miljoen aan risico’s). Een dergelijke bedrag was irreëel.
Ook als de huisvestingsafspraken van 24 april jl. in de overwegingen
zouden zijn meegenomen, is het voorstel van het IDcollege niet reëel.
Belangrijk aspect daarin is het feit dat alle potentiële risico’s bij OCW
werden neergelegd. OCW kan ook niet langjarig garant staan voor risico’s
en tegenvallers. De presentatie waarin dit bedrag gepresenteerd is door
het ID College stuur ik mee bij deze brief, zie bijlage 4.
Scenario 2: Faillissement
Zoals ik ook in het Algemeen Overleg van 11 juni jl. heb aangegeven is
faillissement voor mij een reële optie geweest. Faillissement is in principe
een zuivere lijn die de verantwoordelijkheid legt bij de bestuurders en die
ook een duidelijk signaal geeft aan de sector dat de kosten van bestuurlijk
falen niet bij de samenleving kunnen worden gelegd. In dit geval zijn er
vooral door de complexe huisvestingsituatie te grote risico’s voor de
studenten en docenten en hoge kosten voor de belastingbetaler én voor
de mbo-sector. Want het is de mbo- sector die zal opdraaien voor de
wachtgeldgevolgen van een faillissement; zie het wettelijk kader in bijlage
5 waarin dit geschetst wordt. (Wachtgelden zijn werkloosheidsuitkeringen
voor het onderwijspersoneel).
Voor wat betreft de risico’s voor studenten en docenten is belangrijk dat in
een faillissement de regie bij de curator ligt die door de rechtbank wordt
aangesteld. De regie ligt niet bij OCW én niet bij de instelling. De invloed
die ik als stelselverantwoordelijke kan uitoefenen is daardoor nog beperkt.
De curator handelt primair in het belang van de gezamenlijke schuldeisers. Hij is er om de boedel zo groot mogelijk te maken om daaruit
zoveel mogelijk schuldeisers te voldoen. De curator behoort daarbij wel
rekening te houden met maatschappelijke belangen, maar slechts voor
zover dit niet ten koste van de boedel gaat. Dit betekent dat het handelen
van de curator ten koste van het onderwijs kan gaan, bijvoorbeeld door
het sluiten van (delen van) de school vóór het eind van het schooljaar of
het ontslaan van personeel. Hoe dit in de praktijk vorm zal krijgen bij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 495, nr. 69

4

grote onderwijsinstelling is onduidelijk; hier is nog geen ervaring mee
opgedaan.
De transitie van studenten naar andere ROC’s is complex en riskant.
Andere instellingen zijn niet voorbereid op deze grote instroom en het is
vooraf zeker niet de regisseren dat (een deel van) de docenten mee kan
naar een nieuwe onderwijsinstelling. Het is daarmee onzeker in hoeverre
het faillissement «gecontroleerd» kan plaatsvinden5.
Hieronder is een tabel opgenomen die de kosten weergeeft bij een
faillissement van ROC Leiden. Deze tabel zal in de toelichting daaronder
puntsgewijs worden behandeld.

Toelichting
1.

2.

In bijlage 5 is een inschatting te vinden van de wachtgeldgevolgen bij
een faillissement van ROC Leiden6. De berekening van de genoemde
€ 55 miljoen is gebaseerd op werkelijke aantal fte bij ROC Leiden en
op een aantal aannames. Ingeschat is dat personen van 57 jaar en
ouder geen baan meer zullen vinden; het overige onderwijspersoneel
van jonger dan 57 jaar wel (vanzelfsprekend gaat dit niet op voor alle
docenten). Dit zou circa 175 fte (30% van het personeel betreffen). Dit
zou betekenen dat deze personen gemiddeld 6 jaar lang circa
€ 50.000 aan wachtgeld zouden ontvangen. Daarmee komen de
wachtgeldgevolgen in totaal op ongeveer € 55 miljoen. De gemaakte
inschatting is gebaseerd op bij mij bekende gegevens over de
arbeidsmarkt van docenten, zoals de bestanden van wachtgelduitkeringen voor de mbo-sector. In het primair onderwijs en het voorgezet
onderwijs is een vergelijkbare trend zichtbaar. Wanneer ouder
onderwijspersoneel eenmaal in het wachtgeld is gekomen, is het
voor deze categorie weer moeilijk om een nieuwe baan te vinden. De
docenten van ROC Leiden die door een faillissement zouden worden
ontslagen kunnen niet direct overstappen naar de ROC’s die de
voormalige studenten van ROC Leiden opvangen. Als andere
instellingen het onderwijs voor studenten van ROC Leiden voortzetten na faillissement, zijn zij niet verplicht het personeel van ROC
Leiden over te nemen. Na faillissement is het aan de overnemende
instelling zelf om geschikt personeel in dienst te nemen voor de extra
onderwijsactiviteiten. Dit kunnen docenten van ROC Leiden zijn, maar
dit hoeft niet. Er is geen verplichting. In bijlage 5 kunt u zien dat de
totale wachtgeldgevolgen nog veel hoger (circa € 90 miljoen) zouden
kunnen uitvallen.
Studenten moeten na faillissement van ROC Leiden hun studie
voortzetten bij een ander ROC. Ook zal bij andere ROC’s de instroom
van «nieuwe» studenten sterk toenemen. Dat betekent voor ROC’s in
Leiden en omgeving een extra instroom van circa 9.000 studenten. Zij
ontvangen dan met ingang van 1 augustus de rijksbijdrage die OCW
voor deze studenten verstrekt. Vanzelfsprekend krijgt ROC Leiden die
rijksbijdrage dan niet meer. Daarmee is een deel van de reguliere

5

Onder een gecontroleerd faillissement wordt in de regel een stil faillissement of een prepack
verstaan. Hierbij heeft een door de rechtbank aangewezen bewindvoerder voor de faillietverklaring de mogelijkheden van een doorstart verkend. Voor zover een mogelijkheid voor een
doorstart is gevonden, wordt deze direct na faillietverklaring ingezet.
6
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 495, nr. 69

5

3.

kosten gedekt. De transitiekosten echter niet. De opgave om circa
9.000 studenten acuut elders onderwijs geven brengt extra belasting
met zich mee voor (aanvullende) huisvesting en personeel. De
«opnemende» ROC’s zullen gefaciliteerd moeten worden in dit
proces. Van belang is dat dit proces zo soepel mogelijk verloopt en
studenten binnen een redelijke afstand van hun woonplaats een
opleiding kunnen voortzetten of starten.
De extra kosten van de transitie zijn in aanvulling op de rijksbijdrage
die de «opnemende» ROC’s voor deze studenten ontvangen op € 12
miljoen ingeschat:
• Procesmanagement, voorlichting aan studenten, individuele
ondersteuning. Snelle inhuur van externe partijen, circa € 3
miljoen
• Fysieke overdracht van studentendossiers circa € 1 miljoen (incl.
ICT)
• Tijdelijke huisvesting (huur kantoorgebouwen, zalen etc.)
ingeschat op € 750 per student oftewel € 6 miljoen
• Inzet extra personeel door ROC’s circa € 2 miljoen.
Het is aan de curator om te beslissen of deze het onderwijs wil
voortzetten nadat het faillissement is uitgesproken. Voortzetting voor
een overbruggingsperiode van enkele weken cq maanden zou
wenselijk zijn zodat bijvoorbeeld examens nog plaats kunnen vinden.
De curator zal dit echter alleen doen als dit niet ten laste komt van de
boedel. Hij zal daarom de garantie willen dat OCW in die periode een
bedrag dat gelijk is aan de lumpsum betaalt. Daarnaast heeft ROC
Leiden al een voorschot op de lumpsum ontvangen (€ 4 miljoen, in
januari 2015) en heeft OCW zich garant gesteld voor een krediet van
BNG (€ 8,8 miljoen, in februari 2015). Beide zijn toegekend om te
voorzien in acute liquiditeitsproblemen. Het totaalbedrag van circa
€ 13 miljoen zal bij faillissement niet meer verrekend kunnen worden
en hiervoor zal OCW schuldeiser in het faillissement zijn.
Tenslotte zijn er ook altijd risico’s in een proces van faillissement die
niet op dit moment zijn te kwantificeren. Het totale bedrag wat
gemoeid is met een faillissement kan daardoor nog boven de € 80
miljoen uitkomen.
Naast bijvoorbeeld achterstallige betalingen van belasting en premies
die niet uit de failliete boedel betaald kunnen worden, gaat het hier
om maatschappelijke kosten die op voorhand niet goed zijn te
kwantificeren. Zo bestaat het risico dat het studieproces van een
groot aantal studenten wordt verstoord. Wellicht kunnen deze
studenten niet direct hun opleiding afronden of bijvoorbeeld geen
geplande examens meer maken. Dit kan leiden tot studievertraging of
zelfs uitval. Ook is de vraag of opnemende ROC’s direct na de zomer
de studenten van ROC Leiden de noodzakelijke kwaliteitsimpuls
kunnen geven. Al deze zaken kunnen tot aanvullende maatschappelijke lasten leiden.

Scenario 3: Doorstart ROC Leiden
De kern van dit scenario is dat ROC Leiden voorlopig zelfstandig blijft,
maar in nauwe samenwerking met het ID College, toewerkt naar een
gemeenschap van mbo colleges met ID College. We voorkomen dat er op
korte termijn een te grote financiële druk op het ID College komt te staan.
Daarnaast creëren we voldoende tijd, zoals de CFTO heeft geadviseerd,
voor het betrekken van studenten en docenten (van ROC leiden én ID
College) bij de vormgeving van mbo colleges. De praktische uitvoering
van de integratie kan stapsgewijze worden uitgevoerd. Ook is er tijd om
met andere ROC’s, regionale overheden en het regionaal bedrijfsleven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 495, nr. 69

6

afspraken te maken over een macrodoelmatig aanbod van mbo onderwijs
in de regio Leiden7.
Ook in dit scenario moet ROC Leiden echter eerst de financiële
huishouding op orde brengen zodat er voldoende geld is voor met name
het betalen van de salarissen van de benodigde docenten die goed
onderwijs kunnen verzorgen. Daarvoor is uiteindelijk mijn financiële
bijdrage van (maximaal) € 40 miljoen bestemd. De financiële situatie is zo
acuut dat ik een deel van de bijdragen, namelijk het bedrag van € 18
miljoen, al deze maand wil verstrekken.
Hieronder kunt u een tabel vinden die de kosten weergeeft bij een
doorstart van ROC Leiden, met als perspectief op langere termijn een
samenwerking met ID College aan te gaan teneinde tot gemeenschap van
mbo colleges te komen.

Toelichting
1.

2.

3.

7

Het ROC moet vóór 1 juli circa € 18 miljoen aan openstaande
rekeningen betalen en tijdelijke noodkredieten bij banken aflossen.
Zoals bekend is het ROC Leiden in problemen gekomen door
exploitatietekorten. Omdat wel de salarissen van onderwijspersoneel
moesten worden betaald en ook de aanschaf van bijvoorbeeld
leermiddelen zijn de schulden sterk opgelopen. Als de openstaande
rekeningen niet worden voldaan, is er geen geld voor het betalen van
de salarissen van onderwijspersoneel en ontstaat een faillissement.
Daarnaast ontvangt ROC Leiden een kredietfaciliteit bij de schatkist
zoals bij vele andere instellingen, waarmee tijdelijke liquiditeitstekorten in de toekomst kunnen worden gedekt.
Deze tijdelijke compensatie voor het negatieve exploitatieresultaat tot
2018 is bedoeld om de periode voor ROC Leiden te overbruggen van
oude naar nieuwe huisvestingsafspraken. Evenals in scenario 1
(overdracht aan ID College) ontvangt ROC Leiden een compensatie
van € 14 miljoen voor de exploitatietekorten als gevolg van de
huisvestingslasten in de periode tot en met 2018. Eerder in deze brief
heb ik de belangrijkste elementen van de nieuwe afspraken over de
huisvesting toegelicht, met name dat de huisvestingslasten na 2018
dalen naar een niveau dat gebruikelijk is in de sector mbo. ROC
Leiden is daarmee in staat om de komende jaren voldoende geld te
kunnen besteden aan het verzorgen van onderwijs. Het kan dan al in
het komende studiejaar voldoende personeel aan nemen en
onderwijs verzorgen dat bijvoorbeeld qua groepsgrootte vergelijkbaar is met wat in de mbo sector gebruikelijk is.
Er is sprake van «achterstallig onderhoud» op het gebied van de
onderwijskwaliteit. Daar zijn kosten aan verbonden waarvoor
ondersteuning wordt geboden ter grootte van € 8 miljoen. Even
belangrijk is dat de goede keuzes worden gemaakt bij het aanpassen
van onderwijsprocessen en het onderwijskundig management. De
inspectie zal dit met extra aandacht volgen. Het bedrag van € 8
miljoen is lager dan het bedrag van € 23 miljoen dat ID College, zie
scenario 1 post 2, hiervoor bij een directe fusie nodig vond. Zie voor

Zie bijlage 6 voor de brief ROC Mondriaan inzake dit onderwerp, raadpleegbaar via
www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 495, nr. 69

7

een verklaring hiervan onderstaande toelichting op de twee belangrijke verschillen tussen beide scenario’s.
Er is dus sprake van een financiële injectie die in eerste instantie in
financiële zin de continuïteit van het onderwijsaanbod mogelijk maakt,
zodat het ROC niet «omvalt», maar die in tweede instantie, de voorwaarde
schept om te komen tot een kwalitatief voldoende onderwijsaanbod
afgestemd met omringende onderwijsinstellingen. Met de bijdrage van
maximaal € 40 miljoen wordt ROC Leiden in staat gesteld om snel te
komen tot een zodanige uitgangspositie dat het in staat zal zijn om van de
rijksbijdrage weer voldoende middelen aan het onderwijsproces te
besteden.
Op twee belangrijke punten wijkt dit scenario af van het scenario van
overname door ID College:
1. De komende jaren is er nog een negatief eigen vermogen dat niet
direct door OCW wordt aangevuld. In de jaarrekening is de vermogenspositie de komende jaren nog niet zodanig dat wordt voldaan
aan de signaleringswaarden van de inspectie. Ook moet het ROC een
prudent financieel beleid volgen en staat het waarschijnlijk nog vele
jaren onder aangepast toezicht van de inspectie.
2. Voor de integratie met ID College wordt drie jaar genomen waarin
geleidelijk de onderwijsprocessen en ondersteunende processen
worden geïntegreerd. Dat vergt minder kosten dan een directe
integratie.
Het accountantskantoor PwC heeft in opdracht van de regisseur
onderzoek gedaan naar de financiële positie en vooruitzichten van ROC
Leiden, de kosten van de nieuwbouw van het pand Lammenschans en het
pand CS, de waardering van dit vastgoed in de jaarrekeningen en de
rollen van betrokkenen bij de totstandkoming van de nieuwbouw en de
financiering daarvan. PwC heeft aangegeven in haar rapport welk bedrag
er nodig is om de kwaliteit en continuïteit van het onderwijs bij ROC
Leiden te verbeteren. Zoals toegelicht in de samenvatting van het PwC
rapport, die ik als bijlage bij mijn brief van 13 februari jl. heb gevoegd,
heeft PwC berekend dat een bedrag van ongeveer € 40 miljoen nodig is
indien de kredietfaciliteiten van BNG en DB dienen te worden afgelost en
ruim € 25 miljoen indien dat niet het geval is om weer op een kwalitatief
aanvaardbaar onderwijsniveau te komen. Het besluit om openbaarmaking, in het kader van de WOB, betreffende het PwC rapport
«Onderzoek en ondersteuning financiële problematiek ROC Leiden d.d.
30 juli 2014» is op 1 mei jl. genomen. Voor de volledigheid voeg ik het
rapport, zoals dat openbaar is gemaakt, bij deze brief (bijlage 78). Op blz.
67 van dit rapport kunt u tevens de € 40 miljoen terugvinden. OCW heeft
het bedrag van € 40 miljoen als referentiepunt gebruikt.
Ten slotte
Met bovenstaande schets van de scenario’s en uiteenzetting van de
besteding maximaal de € 40 miljoen euro heb ik mijn besluitvormingsproces met u gedeeld. Ik wil daarbij benadrukken dat dit een proces is
waarin geen ideale oplossing bestaat. De situatie waarin ROC Leiden
terecht is gekomen leidt ertoe dat er een keuze voorligt tussen scenario’s
die allemaal pijnlijk zijn. De acute situatie die ontstaat doordat de
kredietverlening per 1 juli a.s. afloopt vergroot de druk. Als er nu niet
wordt ingegrepen lopen we het risico dat deze studenten jarenlang niet de
kwaliteit van onderwijs krijgen waar zij recht op hebben. Niet uit te sluiten
valt zelfs dat deze studenten straks, als het tot een faillissement zou
8

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 495, nr. 69

8

komen, op straat komen te staan. De gevolgen strekken dan nog verder.
ROC’s in de regio zouden dan op stel en sprong deze studenten moeten
opnemen. In dat geval raakt deze situatie het onderwijs van tienduizenden
mbo studenten in de regio Leiden. In mijn afwegingen heb ik het
perspectief van studenten, docenten en medewerkers en de kwaliteit van
het onderwijs leidend laten zijn, alsmede de publieke kosten die bij de
diverse scenario’s genoemd zijn. Daarnaast heeft ook het beroep op
collectieve middelen en de rest van de mbo-sector meegewogen.
Dit heeft mij en betrokken partijen (in het bijzonder MBO-Raad, ID College,
ROC Leiden en gemeente Leiden) alles afwegende tot de conclusie
gebracht dat het scenario waarbij ROC Leiden voorlopig zelfstandig blijft,
en in nauwe samenwerking met het ID College, toewerkt naar een
gemeenschap van mbo colleges met ID College, deze belangen het
meeste dient. We creëren hiermee daarnaast meer tijd om uiteindelijk toe
te werken naar de vorming van een gemeenschap van mbo-colleges
waardoor we kleinschaligheid en bestuurlijke stabiliteit in één model
verankeren. Ik hoop dat door dit scenario opnieuw perspectief ontstaat
voor goed middelbaar beroepsonderwijs in de regio Leiden.
ROC Leiden verkeert in grote financiële problemen als gevolg van
onverantwoorde vastgoedtransacties in het verleden. Het vastgoed is als
een molensteen om de hals van de school. Zoals eerder gemeld heeft
onderzoek geen bewijs opgeleverd dat bestuurders bij de bouw en de
verwerving van de panden de wet hebben overtreden. Wel vind ik dat er
sprake is van onwenselijk en onverantwoord gedrag van de voormalige
bestuurders en is de uitvoering van de plannen naïef en amateuristisch te
noemen.
Van belang is op te merken dat de besluitvorming over de huisvestingscontracten plaatsvond in de periode 2006/2010. Dit was ook de periode dat
er bij Amarantis twijfelachtige besluiten werden genomen. Het was dus
ruimschoots vóór de verbetermaatregelen die zijn doorgevoerd na de
lessen die zijn getrokken uit de casus Amarantis. Mede naar aanleiding
van de val van Amarantis is de governance zowel in formele zin (wet- en
regelgeving) als in meer informele zin (moreel appel) aangescherpt. Er is
nu een mogelijkheid tot het geven van een bestuurlijke aanwijzing en er
zijn van early warning instrumenten geïntroduceerd zoals de continuïteitsparagraaf waardoor risicobeheersing in de instellingen meer
gewaarborgd is. Tevens is vanaf 1 januari 2014 de aanwijzingsbevoegdheid van kracht. Indien sprake is van wanbeheer van een of meer
bestuurders of toezichthouders kan ik een raad van toezicht een
aanwijzing geven.
Een commissie onder leiding van Pauline Meurs, hoogleraar Bestuur van
de Gezondheidszorg aan de Erasmus Universiteit, onderzoekt in mijn
opdracht hoe het mis kon gaan bij ROC Leiden. De commissie zal zich ook
buigen over de toegevoegde waarde van een landelijk expertisecentrum
waar onderwijsinstellingen hun nieuwbouwplannen kunnen laten toetsen
door onafhankelijke experts. Tot slot kijkt de commissie naar mogelijke
verbeteringen in het toezichtskader en de werkwijze van de inspectie.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 495, nr. 69

9