Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

791
Vragen van het lid Van der Ham (D66) aan de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap over het bericht dat duizenden leerlingen onterecht thuis zitten
(ingezonden 7 november 2011).
Antwoord van minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart (Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap) (ontvangen 28 november 2011).
Vraag 1
Kunt u bevestigen dat de Kamer u herhaaldelijk heeft verzocht om informatie
over het aantal thuis zittende leerlingen dat niet op een school kan worden
ingeschreven of dat op een school staat ingeschreven maar niet wordt
toegelaten tot de lessen. Bent u bereid om naar het aantal thuiszittende
leerlingen gericht onderzoek te laten doen? Zo ja, wanneer kan de Kamer een
antwoord verwachten en zo nee, waarom niet?1
Antwoord 1
Uw verzoek bevestig ik. In 2010 heeft Ingrado (de vereniging van leerplichtambtenaren) een onderzoek naar het aantal thuis zittende leerlingen gedaan.
Ik zie geen reden om op dit thema verder aanvullend onderzoek te doen.
Sinds het najaar van 2010 worden de cijfers over thuiszitters meegenomen in
de rapportages die gemeenten jaarlijks opstellen op het gebied van leerplicht.
Deze cijfers komen in het eerste kwartaal van 2012.
Vraag 2
Bent u bereid om ouders die in het kader van een dergelijk onderzoek melden
dat hun kind thuis zit omdat hun kind door de scholen wordt geweigerd, in
overleg met Ingrado (Vereniging voor leerplichtambtenaren) te vrijwaren van
vervolging op grond van de Leerplichtwet?
Antwoord 2
Leerplichtambtenaren schrijven een proces-verbaal uit als ouders hun kind
bewust thuis houden. Als een leerling naar oordeel van de leerplichtambtenaar echter noodgedwongen thuis zit, dan is het niet de taak van de
leerplichtambtenaar om verbaliserend op te treden. Hij zal dan samen met de
ouders, de leerling en de school of scholen een oplossing zoeken. Als een
1

ah-tk-20112012-791
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Metro, Duizenden leerplichtige scholieren onterecht thuis, 1 november 2011 (http://
www.metronieuws.nl/nieuws/duizenden-leerplichtige-scholieren-onterecht-thuis/
SrZkka!3hV5xojrByGAk/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

leerling langdurig thuis zit, zonder uitzicht op een schoolplaatsing, kunnen
ouders ook ondersteuning krijgen van een onderwijsconsulent.
Vraag 3
Op welke wijze garandeert u het recht op onderwijs van deze kinderen, zoals
dat voortvloeit uit artikel 2 EP Evrm, artikel 28 en 29 van het Verdrag van de
Rechten van het Kind, als een school in strijd daarmee handelt?2
Antwoord 3
Het recht op onderwijs wordt beschermd door de Leerplichtwet. Een kind
hoort dat onderwijs te kunnen krijgen waarbij zijn of haar talenten het beste
tot ontwikkeling komen. Als een leerplichtige leerling als gevolg van een
handicap, chronische ziekte of stoornis zeer moeilijk plaatsbaar is, dan
kunnen ouders de hulp van een onderwijsconsulent inschakelen. Zie ook het
antwoord op vraag 7. Met de beleidvoornemens rond passend onderwijs
worden structureel betere voorwaarden gecreëerd om de thuiszitterproblematiek effectiever aan te pakken. Als passend onderwijs wordt ingevoerd, dan
krijgt het schoolbestuur namelijk de verantwoordelijkheid om voor elke
leerling die zich aanmeldt een passend aanbod te vinden. Dit gebeurt zo
nodig in goed overleg met ouders, gemeenten, jeugdzorg en andere partners.
Vraag 4
Bent u bekend met de uitspraak van de rechtbank Haarlem, waar de rechter
heeft nagelaten om de schorsing van een leerling te toetsen aan de daarvoor
toepasselijke onderwijswet- en regelgeving angezien werd gesteld: «De door
eisers betoogde schendingen lenen zich niet voor behandeling in kort geding
en dienen in een bodemprocedure dan wel op de in genoemde wetten
voorziene wijze aan de orde te worden gesteld»?3
Antwoord 4
Ja, ik ben bekend met deze uitspraak.
Vraag 5
Bent u bereid te onderzoeken op welke wijze de complexe onderwijswet- en
regelgeving voor juristen, waaronder rechters, beter toegankelijk wordt?
Antwoord 5
Het is naar mijn mening niet juist om een verband te leggen tussen de
rechterlijke uitspraak genoemd onder vraag 4 en de mate van complexiteit
van de onderwijswetgeving. In algemene zin heeft de kwaliteit en toegankelijkheid van de onderwijswetgeving vanzelfsprekend mijn aandacht. Bij het
voorbereiden van nieuwe wetgeving betrek ik de mogelijkheden voor
vereenvoudiging van de onderwijswetgeving.
Vraag 6
Bent u bereid in dat onderzoek de mogelijkheid mee te nemen om de
rechtspositie van de onderwijsvrager te regelen in een onderwijsovereenkomst in boek 7 BW, bijvoorbeeld naar het voorbeeld van de geneeskundige
behandelingsovereenkomst?4
Antwoord 6
De belangen van de onderwijsvrager worden gewaarborgd in de Leerplichtwet en in de verschillende sectorwetten. Voor een onderzoek naar de
mogelijkheid om de rechtspositie van de onderwijsvrager in het Burgerlijk
Wetboek te regelen, zie ik geen concrete aanleiding.
Vraag 7
Op welke wijze denkt u vorm te geven aan de rechtsbescherming van de
leerling als sprake is van een schorsing of verwijdering die strijdig is met de
onderwijswet- en regelgeving?
2

3
4

J. Sperling, Het recht op onderwijs en toelating tot een school, School en Wet, december
2009, pagina 5.
Rechtbank Haarlem, 17 oktober 2011, rolnr. 185496/KG ZA 11–428, overweging 14.3.
Symposiumbundel Nederlandse Vereniging voor Onderwijsrecht 2009, pagina 163 t/m 165,
de Stellingen naar aanleiding van het onderzoek, in het bijzonder stelling 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Als ouders het niet eens zijn met een besluit tot verwijdering, dan kunnen zij
tegen dit besluit binnen zes weken bezwaar aantekenen bij de school. De
school moet vervolgens binnen vier weken het bezwaar overwegen en haar
besluit aan de ouders meedelen. Als ouders zich niet in dit besluit kunnen
vinden, dan kunnen zij naar de rechter stappen.
In het openbaar onderwijs is ook een schorsing een besluit waartegen
bezwaar kan worden ingediend en beroep kan worden ingesteld bij de
(bestuurs)rechter. In het bijzonder onderwijs kan een schorsing, eventueel in
kort geding, worden aangevochten bij de burgerlijke rechter.
Naast bovengenoemde procedures kunnen ouders zich wenden tot de
klachtencommissie van de school.
Ten aanzien van verwijdering geldt nog het volgende. In de huidige situatie
mag een basisschool een leerling pas verwijderen, nadat de school 8 weken
aantoonbaar inspanningen heeft verricht om een andere school voor de
leerlingen te vinden. Verwijdert de school de leerling zonder inachtneming
van deze inspanningsverplichting en/of termijn, dan voldoet de school niet
aan een bekostigingsvoorwaarde en kan aan de school een bekostigingssanctie worden opgelegd. In het voortgezet onderwijs geldt dat een leerling pas
kan worden verwijderd als de school een andere school bereid heeft
gevonden de leerling toe te laten. Als mijn beleidsvoornemens voor passend
onderwijs worden ingevoerd, dan gaat deze regeling ook voor het basisonderwijs gelden.
Tot slot moet het hoofd van een school op grond van de Leerplichtwet de
beslissing tot verwijdering van een leerling terstond melden aan de leerplichtambtenaar. Indien het hoofd van de school deze verplichting niet nakomt, dan
kan hiervoor vanaf 1 januari 2012 een bestuurlijke boete worden opgelegd.
Vraag 8
Welke gegevens mag een school opnemen in het leerlingdossier?
Bent u bereid om scholen te verplichten om ouders in de schoolgids te
informeren over hun bevoegdheden ten aanzien van het leerlingdossier op
grond van de Wet bescherming persoonsgegevens en uw antwoorden op
eerder gestelde Kamervragen?5 Zo ja, op welke wijze en welke termijn gaat u
de scholen hiervan op de hoogte brengen? Zo nee, wat is de reden om dat
niet te doen?
Antwoord 8
Onder «leerlingdossier» wordt verstaan de verzameling van administratieve
en onderwijskundige gegevens die de school verwerkt en bijhoudt over een
leerling. Het betreft algemene gegevens die nodig zijn voor de leerlingadministratie, zoals het verzuim, de in- en uitschrijving, gegevens die nodig zijn
voor het berekenen van de bekostiging die de school van OCW krijgt en om
onderwijskundige gegevens als rapporten, toetsresultaten en gegevens uit
het leerlingvolgsysteem. Er kan specifieke informatie over de leerling zijn
opgenomen als dit noodzakelijk is voor het geven van het onderwijs en de
begeleiding van de leerling.
Welke informatie van een leerling wordt bewaard, is de verantwoordelijkheid
van de school. Er zijn geen regels voor vastgelegd, zodat de school maatwerk
kan leveren. Een school dient zich hierbij te houden aan de Wet bescherming
persoonsgegevens (Wbp). Dit betekent onder andere dat de school leerlinggegevens niet mag verspreiden tenzij opgrond van een wettelijke opdracht.
Scholen zijn verplicht om in de schoolgids de rechten en plichten van de
ouder en de school te benoemen (artikel 13, eerste lid, onder f, van de WPO
en artikel 24a, eerste lid, onder e, van de WVO). Ook is de school op grond
van artikel 42 van de WPO en artikel 43 van de WEC verplicht om ouders en
eventueel de leerling een afschrift van het onderwijskundig rapport te geven.
Ik adviseer de sectorraden om hun leden te wijzen op de mogelijkheid om in
de schoolgids aan te geven welke concrete procedures de school hanteert
rond opslag en verwerking van leerlinggegevens. Ook zal ik bij de landelijke
ouderorganisaties aandringen op goede voorlichting over de rechten van
ouders. In de Wet medezeggenschap op scholen (WMS) is vastgelegd dat
ouders instemmingsrecht hebben op de schoolgids, en op eventuele
specifieke regelingen voor het verwerken van persoonsgegevens van de
5

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2008–2009, nr. 1635.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3

ouders en de leerlingen en de uitwisseling van informatie tussen ouders en
de school (artikel 13, onder g, i en k, en artikel 14, eerste lid, onder a, tweede
lid, onder f en g en derde lid, onder d, van de WMS).
Vraag 9
Deelt u de mening dat scholen expliciete toestemming moeten hebben van
de betrokken ouders of wettelijke verzorgers en of leerlingen van 16 jaar of
ouder om het leerlingdossier van een leerling uit te wisselen met andere
organisaties?
Antwoord 9
De leerlinggegevens die de school verwerkt en bijhoudt over een leerling zijn
slechts toegankelijk voor de ouders en/of de leerling, de schoolleiding en het
onderwijspersoneel dat bij de leerling betrokken is. Ouders of wettelijk
verzorgers (en leerling vanaf 16 jaar) moeten eerst toestemming geven,
voordat derden de gegevens van de leerling mogen inzien. Soms is de school
verplicht gegevens aan derden te geven. Dit is bijvoorbeeld het geval bij:
– de aanvraag van een leerlinggebonden budget;
– het toezicht door de Inspectie van het Onderwijs;
– vermoedens van kindermishandeling of als het gaat om een noodsituatie;
– de overgang naar een andere school (onderwijskundig rapport).
Het onderwijskundig rapport wordt door een basisschool opgesteld voor de
nieuwe school wanneer een leerling naar een andere school gaat. Op deze
wijze dragen de scholen er zorg voor dat elk kind in een cruciale fase van zijn
ontwikkeling het onderwijs en de begeleiding ontvangt die het nodig heeft,
en uiteindelijk in de passende leerweg binnen het voortgezet onderwijs
terecht komt. Hier prevaleert dus het onderwijskundig belang van het
doorgeven van ter zake doende informatie aan de nieuwe school, dat een
wettelijk verplicht karakter heeft, ten behoeve van de doorlopende leerlijn van
de leerling boven het toestemmingsrecht van de ouders. Ouders moeten door
de school worden geïnformeerd over de inhoud van het onderwijskundig
rapport; zij hebben recht op correctie van onjuiste informatie, en kunnen hun
visie aan het rapport laten toevoegen als zij het niet eens zijn met het
professionele oordeel van de school. Dit is mijns inziens een aanvaardbare
oplossing als bijvoorbeeld meningsverschillen bestaan over de inhoud.
Er ligt een wetswijziging voor in de Eerste Kamer, waarmee ik mogelijk wil
maken dat het persoonsgebondennummer gebruikt wordt bij de overdracht
van leer- en begeleidingsgegevens tussen scholen. Uw Kamer heeft hier vorig
jaar mee ingestemd. Tevens zal bij AMvB nader bepaald worden wélke
gegevens scholen ten hoogste mogen uitwisselen, gelet op de directe
noodzaak en relevantie voor het leren en de begeleiding van de leerling op
de nieuwe school.
Vraag 10
Handelde de directeur van de school van Gemma6 in overeenstemming met
wet- en regelgeving omtrent het leerlingdossier door haar dossier te
verspreiden zoals is gebeurd?
Antwoord 10
De betreffende casus is mij niet bekend. Volgens het artikel in Metro betreft
het een basisschoolleerling. Op grond van artikel 42 WPO stelt de directeur
voor iedere leerling die de school verlaat, een onderwijskundig rapport op ten
behoeve van de ontvangende school. Ook de permanente commissie
leerlingenzorg of de commissie voor de indicatiestelling kunnen om een
onderwijskundig rapport verzoeken.
Zie ook mijn antwoord op vraag 8.
Vraag 11
Op welke gronden hebben de scholen waar Gemma aanklopte na te zijn
weggepest geweigerd haar toe te laten?

6

Metro, Duizenden leerplichtige scholieren onterecht thuis, 1 november 2011 (http://
www.metronieuws.nl/nieuws/duizenden-leerplichtige-scholieren-onterecht-thuis/
SrZkka!3hV5xojrByGAk/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

4

Antwoord 11
Zoals bij vraag 10 aangegeven, ken ik de casus en dus ook de gronden van
weigering niet. Scholen kunnen een leerling weigeren bijvoorbeeld wegens
plaatsgebrek of op grond van denominatie.
Vraag 12
Beschikten deze scholen op het moment van de weigering over het leerlingdossier van Gemma? Zo ja, welke rol heeft dit dossier gespeeld bij het
bepalen van de weigeringsgrond?
Antwoord 12
Zie het antwoord op vraag 10 en 11.
Vraag 13
Op welke wijze controleert de Inspectie van het Onderwijs de kwaliteit van de
leerlingdossiers? Maakt de inspectie hierbij gebruik van een a-selecte
steekproef of selecteert de te inspecteren school welke dossiers voor
inspectie in aanmerking komen?
Antwoord 13
Om te kunnen oordelen over de kwaliteit van het onderwijs, betrekt de
inspectie de gegevens die de school over een leerling registreert in het
leerlingdossier. Selectie van de dossiers gebeurt door de inspecteur. De
school zelf speelt hierin geen rol. Als de inspectie bij controle vaststelt dat de
school wettelijke voorschriften niet naleeft, dan spreekt de inspectie de school
hierop aan. Daarnaast beoordelen instellingsaccountants de (papieren)
procedures, ook vanuit privacyoogpunt (administratieve organisatie). Dit
wordt samen met eventuele andere signalen en/of klachten betrokken bij de
risicodetectie.
Vraag 14
Is het u bekend dat het College Bescherming Persoonsgegevens ouders met
klachten over leerlingdossiers doorverwijst naar de klachteninstellingen in het
onderwijs die daarvoor niet zijn bedoeld, noch over voldoende deskundigheid
beschikken over de Wet bescherming persoonsgegevens?7
Antwoord 14
Het is mij bekend dat het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) zich
niet de eerst aangewezen instantie acht om klachten in behandeling te nemen
en dat zij verwijst naar klachteninstellingen binnen het onderwijs. De
klachteninstellingen in het onderwijs zijn bedoeld voor alle mogelijke klachten
over gedragingen en beslissingen van het bevoegd gezag of het personeel
van de school (artikel 14 van de WPO en artikel 24b, eerste lid, van de WVO).
Dus daaronder vallen ook mogelijke klachten van ouders of leerlingen over
het niet naleven door de school van voorschriften uit de Wbp of onderwijswetten ten aanzien van het verwerken van persoonsgegevens, het uitwisselen
van leer- en begeleidingsgegevens en de rechten van ouders en leerlingen. Ik
wijs hierbij ook op het CBP-Richtsnoer «Informatieplicht basisscholen met
betrekking tot het onderwijskundig rapport» en het «Modelprivacyreglement
verwerking leerlingengegevens voor PO en VO» die voor klachteninstellingen
als leidraad kunnen dienen.
Vraag 15
Bent u van mening dat de onderwijsconsulenten de bevoegdheid hebben om
scholen op hun verplichting terzake het leerlingdossier aan te spreken,
ingeval een stigmatiserend dossier de kansen voor de leerling te zeer
beperkt?
Antwoord 15
Onderwijsconsulenten hebben hiervoor geen formele bevoegdheid. Zij
adviseren en ondersteunen ouders en scholen bij ernstige schoolplaatsingsproblematiek. In overleg met de ouders onderzoeken en analyseren zij in
ieder geval de situatie van de betrokken leerling en de betrokken scholen.
Stuiten zij in hun onderzoek op een onderwijskundig rapport of leerlingdos7

Brief College Bescherming Persoonsgegevens d.d. 5 juli 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

5

sier dat overbodige, niet relevante informatie bevat, dan zullen zij de
betreffende school daar zeker op wijzen.
Vraag 16
Aan welke onafhankelijke instantie kunnen ouders bezwaren voorleggen, in
geval van een geschil waarbij de klachtencommissies niet de aangewezen
instanties zijn, zodat met spoed een zorgvuldig oordeel kan worden gegeven
waardoor conflicten tussen ouders en scholen zoveel mogelijk kunnen
worden vermeden?
Antwoord 16
Een goed functionerende onafhankelijke klachtencommissie zal bij spoedeisende zaken ook spoed betrachten, een zorgvuldig oordeel geven en trachten
conflicten tussen school en ouders zoveel mogelijk te beperken. Verder
kunnen ouders altijd een kort geding of bodemprocedure aanspannen bij de
rechter.
Overigens kunnen ouders die vermoeden dat hun kind met een handicap of
chronische ziekte ongelijk is behandeld, hun klacht voorleggen aan de
Commissie Gelijke Behandeling.
Vraag 17
Waar hadden de ouders van Gemma de aantekeningen van de directeur van
de school in haar leerlingdossier kunnen aanvechten? Kunt u deze vragen
beantwoorden voor de behandeling van de OCW begroting 2012?
Antwoord 17
Ouders hebben recht op correctie van onjuiste informatie.
Als ouders het niet eens zijn met het professionele oordeel van de school
en/of menen dat er onjuiste, niet relevante of onterechte informatie in het
dossier zit dan kunnen zij de school verzoeken de betreffende informatie te
verwijderen. Ook kunnen zij hun visie aan het rapport laten toevoegen. Dit is
mijns inziens een aanvaardbare oplossing als bijvoorbeeld meningsverschillen bestaan over de inhoud. Als de school aan bovenstaande niet meewerkt,
kunnen ouders een klacht indienen bij de klachtencommissie van de school.
In het uiterste geval kunnen ouders zich tot de rechter wenden.
Basisscholen moeten ouders actief informeren over de inhoud van het
onderwijskundig rapport. De school moet dit schriftelijk vastleggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

6