Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 247

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 december 2010
Mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
bied ik u hierbij het verslag aan van de Raad voor Concurrentievermogen
en de gezamenlijke Ruimtevaartraad van 25 en 26 november jongstleden.
In de bijlage treft u per onderwerp een nadere toelichting.
Tijdens het industriedeel is van gedachten gewisseld over de industriemededeling van de Commissie.
Tijdens het onderzoeksdeel zijn conclusies aangenomen over de Innovatie
Unie en de voortgang van gezamenlijk programmeren van onderzoek.
Tevens is er een raadsverklaring aangenomen over het kostenbeheersings- en reductieplan van de internationale kernfusiereactor ITER.
Onder het agenda punt diversen hebben het voorzitterschap en de
Commissie informatie gegeven over schone en zuinige voertuigen, het
ruimtevaartdeel van de industriemededeling, het artikel 185-initiatief voor
het versnellen van de ontwikkeling van medicijnen tegen HIV/AIDS,
malaria en tuberculose, diverse conferenties en het programma van het
aankomende Hongaarse voorzitterschap op het gebied van onderzoek.
Tevens heeft de Raad, op verzoek van Nederland en Zweden, onder het
punt Diversen gesproken over de mogelijkheid van versterkte samenwerking op het terrein van het EU-octrooi.
Tijdens de gezamenlijke Ruimtevaartraad die op 25 november plaatsvond
namen de ESA-ministers (EU-27 + Noorwegen en Zwitserland) een
resolutie aan over het Europese ruimtevaartbeleid. De Raad heeft deze
resolutie vervolgens bekrachtigd, waarbij Nederland en Oostenrijk een
verklaring aan de notulen hebben toegevoegd. Daarin doen zij afstand van
het benoemen van de aankoop van Europese lanceersystemen als «hoge»

kst-21501-30-247
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-30, nr. 247

1

prioriteit. Nederland wil dat de ruimtevaartambities van de Europese Unie
zich richten op de drie prioriteiten die in de resolutie worden genoemd:
Galileo, GMES en veiligheid.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-30, nr. 247

2

VERSLAG VAN DE RAAD VOOR CONCURRENTIEVERMOGEN
25–26 NOVEMBER
INDUSTRIEDEEL
Geïntegreerd industriebeleid in een tijd van globalisering
De Commissie, bij monde van commissaris Tajani, gaf een toelichting op
de mededeling «Geïntegreerd industriebeleid in een tijd van globalisering» van 28 oktober jl. Hij wees op de relevantie van industriebeleid
voor de Europa 2020 strategie en de relatie met de Interne Markt Akte en
de vlaggenschipinitiatieven van de Europa 2020 strategie zoals de
Innovatie Unie en de Digitale agenda. Daarbij benadrukte hij te kiezen
voor een geïntegreerde aanpak van horizontaal industriebeleid in
combinatie met aandacht voor specifieke sectoren. Commissaris Tajani
wees daarbij op de noodzaak tot herstructurering van industrieën.
Commissaris Tajani wil het streven naar een geïntegreerd industriebeleid
kracht bijzetten door de effecten op industrie en diensten van Europese
initiatieven en regelgeving zorgvuldiger te toetsen (als onderdeel van
Impact Assessments op nieuw beleid en als ex-post evaluaties op
bestaand beleid). Ook benadrukte commissaris Tajani dat het beleid van
de EU en de lidstaten op het terrein van concurrentievermogen moet
worden geanalyseerd. De Commissie zal daartoe jaarlijks verslag
uitbrengen aan de raad. Vervolgens kondigde commissaris Tajani een
aantal initiatieven aan. Zo zal de Commissie begin 2011 een voorstel doen
voor hervorming van het normalisatiesysteem. Daarnaast zal de
Commissie begin januari 2011 een strategie over toegang tot schaarse
grondstoffen uitbrengen. Ook zal de Commissie in 2011 een voorstel doen
voor een nieuwe clusterstrategie.
Vervolgens nodigde het voorzitterschap de lidstaten uit om van gedachten
te wisselen over de mededeling. De meeste lidstaten, waaronder
Nederland, steunden de focus van de mededeling op de gehele waardeketen en de horizontale aanpak gericht op het creëren van de juiste
randvoorwaarden. Randvoorwaarden die de lidstaten belangrijk vinden
voor een concurrerende Europese industrie zijn met name de versterking
van de interne markt o.a. door het EU-octrooi, het verbeteren van de
toegang tot kapitaal, open markten, goed mededingingsbeleid, het
stimuleren van innovatie en slimme regelgeving onder andere via de
impact assessments. Ook de valorisatie van onderzoek en innovatie is
essentieel om het concurrentievermogen te versterken. Specifiek beleid
op Europees niveau moet volgens de meeste lidstaten, waaronder
Nederland, niet verder gaan dan het creëren van de juiste randvoorwaarden. Een aantal lidstaten gaf aan dat sectoraal beleid moet inhouden
dat de groei van specifieke sectoren wordt bevorderd. Sommige lidstaten
benadrukten daarnaast de dreiging van landen buiten de EU die de
Europese markt verstoren door dumping praktijken en hun eigen markten
gesloten houden door tariefbelemmeringen. Zij vinden dat wederkerigheid voorop zou moeten staan in het handelsbeleid van de EU. Een
aantal lidstaten, waaronder Nederland, benadrukte daarentegen dat open
markten en vrijhandel, goede randvoorwaarden en een sterke interne
markt de beste wegen zijn om concurrentie op de wereldmarkt tegemoet
te treden. De mogelijkheden en uitdagingen mogen niet tot de reactie
leiden van het wederzijds ophogen van handelsbarrières. De lidstaten
deelden breed de noodzaak om het beleid van de EU en van de lidstaten
en de uitwerking daarvan beter te monitoren en de centrale rol van de
Raad voor Concurrentievermogen hierbij. Tenslotte gaven de lidstaten aan
uit te zien naar de mededeling over de toegang tot schaarse grondstoffen
die de Commissie naar verwachting in januari 2011 zal uitbrengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-30, nr. 247

3

De Raad zal naar verwachting op 10 december a.s. conclusies over de
mededeling aannemen.
Ruimtevaartraad
De Raad voor Concurrentievermogen en de Raad van ministers van de
Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA) kwamen in een gezamenlijke
sessie, de zogenoemde «Ruimtevaartraad», bijeen om te spreken over de
toekomst van het Europese ruimtevaartbeleid. Beide raden hebben de
gezamenlijke EU-ESA-conceptresolutie «Mondiale uitdagingen: ten volle
benutten van de Europese ruimtevaartsystemen» aangenomen.
Het voorzitterschap refereerde aan het Verdrag van Lissabon waarmee de
Europese Unie een expliciet mandaat heeft gekregen om een Europees
ruimtevaartbeleid te ontwikkelen. Zij kan daartoe gemeenschappelijke
initiatieven bevorderen, onderzoek en technologische ontwikkeling
steunen en de nodige inspanningen coördineren voor de verkenning en
het gebruik van de ruimte. De Commissie, bij monde van commissaris
Tajani, benadrukte dat ruimtevaart een maatschappelijke belang dient en
daarom strategisch belangrijk is. Begin 2011 komt de Commissie met een
Europese ruimtevaartstrategie. Commissaris Tajani bevestigde dat het
satellietnavigatiesysteem Galileo en het programma voor monitoring van
de aarde GMES (Global Monitoring for Environment and Security)
belangrijke programma’s zijn voor Europa en dat daarvoor een goede
infrastructuur, zoals lanceerders, nodig is.
Nederland en Oostenrijk hebben in een verklaring die wordt toegevoegd
aan de notulen bezwaar gemaakt tegen het benoemen van de aankoop
van Europese lanceersystemen als «hoge» prioriteit. Nederland wil dat de
ruimtevaartambities van de Europese Unie zich richten op de drie
prioriteiten die in de resolutie worden genoemd: Galileo, GMES en
veiligheid.
Lidstaten refereerden aan het strategische belang van ruimtevaart en
gaven aan dat het operationaliseren van de programma’s Galileo en
GMES essentieel is. Een aantal lidstaten steunden het belang van een
autonome toegang tot de ruimte en ontwikkeling van lanceerders. Wel
wezen zij daarbij op het belang om daarbij de kosten in het oog te
houden. Naast het maatschappelijke belang noemden de lidstaten ook
concurrentiekracht van de industriële sector als aandachtspunt. Verschillende lidstaten gingen in op de nieuwe bevoegdheid van de Europese
Unie aanvullend aan de bevoegdheden van ESA en gaven aan uit te zien
naar een goede samenwerking met een duidelijke taakverdeling.
ONDERZOEKSDEEL
Innovatie Unie
In de inleiding benadrukte de Minister voor Wetenschappelijk Onderzoek
van de Brusselse hoofdstedelijke regering, Benoît Cerexhe, namens het
Belgisch voorzitterschap het belang van waardecreatie uit kennis en de
noodzaak voor een geïntegreerde onderzoek- en innovatiestrategie op
Europees niveau. Ook benadrukte het voorzitterschap het belang van
concrete acties om de Innovatie Unie te realiseren met verwijzing naar de
routekaart voor acties die in de conclusies zijn opgenomen. De raadsconclusies zijn bedoeld als voorbereiding voor de bespreking over innovatie
tijdens de Europese Raad in februari 2011.
De Commissie, bij monde van commissaris Geoghegan-Quinn (Onderzoek
en Innovatie), gaf aan dat het verbeteren van het innovatievermogen één

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-30, nr. 247

4

van de grootste uitdagingen is voor Europa en dat actie nodig is. Om de
Innovatie Unie tot een succes te maken zal de Commissie onder andere
meer aandacht geven aan het monitoren van de vooruitgang. De
Commissie benadrukte het belang van goede randvoorwaarden voor
innovatie zoals het EU-octrooi, innovatief aanbesteden en standaardisering. De Commissie gaf aan dat Europese innovatiepartnerschappen
centraal staan in de Innovatie Unie. Deze partnerschappen moeten
volgens de Commissie maatschappelijke uitdagingen aanpakken en
bestaande onderzoeks- en innovatie-instrumenten beter op elkaar te laten
aansluiten. De Commissie riep de lidstaten en belanghebbenden op om
mee te werken aan een proefinitiatief op het terrein van gezond en actief
ouder worden.
De lidstaten onderstreepten het belang van waardecreatie uit kennis.
Nederland gaf, net als veel andere lidstaten, aan dat het hiervoor nodig is
om te investeren in een duurzame kennisbasis, onder andere via de
Europese onderzoeksraad (ERC) en om de samenwerking tussen
universiteiten en bedrijfsleven te bevorderen. Diverse lidstaten,
waaronder Nederland, benadrukten het belang van innovatief aanbesteden en betere toegang tot kapitaal, vooral voor het MKB, om het
innovatievermogen van Europa te versterken. Alle lidstaten pleitten voor
het verbeteren van de randvoorwaarden voor innovatie. Ze noemden
onder andere het EU-octrooi, versneld stellen van standaarden en
vereenvoudiging van Europese regels, instrumenten en procedures.
Nederland, en enkele andere landen, wezen hierbij in het bijzonder op het
belang van een betere afstemming tussen de verschillende programma’s
op Europees niveau en op reductie van het aantal instrumenten voor
onderzoek en innovatie. Enkele lidstaten gaven aan dat de Europese
onderzoeksruimte versterkt moet worden door de mobiliteit voor
onderzoekers te verbeteren, door te investeren in goede opleiding van
onderzoekers en door talent aan te trekken uit niet EU-landen. Lidstaten
verwelkomden de Europese innovatiepartnerschappen als methode voor
een beter geïntegreerd onderzoek en innovatiebeleid en om op effectieve
en efficiënte wijze maatschappelijke uitdagingen aan te pakken. Nederland
roept op om de partnerschappen te benutten om een transparanter
Europees onderzoeks- en innovatielandschap te organiseren. Lidstaten
steunden het lanceren van een proefinitiatief op het terrein van actief en
gezond ouder worden. Eén van de lidstaten wilde naar aanleiding van de
bespreking van het diversenpunt in de passage over het EU-octrooi een
expliciete verwijzing naar een akkoord op basis van unanimiteit. Dit was
voor het voorzitterschap niet acceptabel en is dus niet gehonoreerd.
De Raad nam vervolgens de conclusies aan.
Voortgang van de Europese Onderzoeksruimte
Het voorzitterschap gaf een korte presentatie over de voortgang van
gezamenlijk programmeren. Het voorzitterschap onderstreepte het belang
van gezamenlijk programmeren van onderzoek en de bijdrage van de
opgestelde vrijwillige richtlijnen voor randvoorwaarden. De lidstaten en
de Commissie zouden zich nu moeten richten op de rol van gezamenlijk
programmeren in de implementatie van de Europa 2020 strategie en de
aansturing van gezamenlijk programmeren in de toekomst. Commissaris
Geoghegan-Quinn (Onderzoek en Innovatie) benadrukte dat de
Commissie gecommitteerd is en, samen met de lidstaten, wil bijdragen
aan het laten slagen van de gezamenlijk programmeren initiatieven.
Tevens presenteerde het voorzitterschap kort de voortgang van de
Europese onderzoeksruimte en werden de evaluatie van het zevende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-30, nr. 247

5

Kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling en de
internationale onderzoekssamenwerking gepresenteerd.
De rapporteur van de expertgroep die de tussentijdse evaluatie van het
zevende Kaderprogramma voor Onderzoek en Technologische ontwikkeling heeft uitgevoerd, presenteerde de belangrijkste evaluatieresultaten.
Een belangrijk sterk punt van het Kaderprogramma is de positieve impact
op de Europese wetenschap en het feit dat het bijdraagt aan de ontwikkeling van de Europese Onderzoeksruimte. Een ander sterk punt is dat het
excellentie beginsel in de selectie van te subsidiëren projecten is
opgenomen. Bovendien slaagt de Europese Onderzoeksraad (ERC) in het
aantrekken en financieren van onderzoek op wereldklasse niveau.
Tegelijkertijd kent het Kaderprogramma ook een aantal aandachtspunten.
Zo is er nog te veel focus op risico’s in plaats van vertrouwen waardoor de
administratieve lasten erg hoog zijn. Ook is het slagingspercentage erg
laag en is de verbinding tussen onderzoeksinstellingen en industrie nog te
beperkt. Vervolgens lichtte de rapporteur van de expertgroep een aantal
verbeterpunten met de daarbij behorende aanbevelingen toe. Aanbevolen
wordt om het kaderprogramma meer te laten aansluiten bij de strategie
van de Innovatie Unie en de Europese onderzoeksruimte. Hiertoe zou
onder andere meer focus moeten worden gelegd op de bijdrage aan grote
maatschappelijke uitdagingen. Daarnaast is het van belang dat er een
goede balans is tussen de verschillende groepen deelnemers, zoals kleine
en grote bedrijven, universiteiten en onderzoeks- en technologie
organisaties en dienen deze organisaties beter betrokken te worden bij het
bepalen van de onderzoeksagenda. Tevens is het van groot belang om te
blijven inzetten op de verdere vereenvoudiging van de deelnameregels
aan het Kaderprogramma en moet er een meer op vertrouwen
gebaseerde verantwoording ingevoerd worden. Om het Europese
onderzoek- en innovatielandschap transparanter te maken beveelt de
expertgroep een moratorium op nieuwe instrumenten aan zolang de
bestaande instrumenten niet voldoende ontwikkeld en geëvalueerd zijn.
Het budget van het Kaderprogramma moet, volgens de evaluatiecommissie, op zijn minst behouden blijven.
De voorzitter van het strategisch forum voor internationale samenwerking
(SFIC) op het gebied van wetenschap en technologie gaf een presentatie
over de voortgang die de afgelopen twee jaar gemaakt is. Het forum is
opgezet om de afstemming in onderzoekssamenwerking van de lidstaten
en de Commissie met derde landen te verbeteren. Het eerste initiatief dat
hiervoor van start is gegaan richt zich op betere afstemming van de
samenwerking met India op het thema water. Daarnaast worden er
initiatieven ontwikkeld voor de samenwerking met China, Afrika,
Zuid-Amerika en de Verenigde Staten.
De conclusies over gezamenlijk programmeren zijn zonder verdere
discussie aangenomen.
Internationale Kernfusiereactor (ITER)
Namens het voorzitterschap leidde de Minister voor Wetenschappelijk
Onderzoek van de Brusselse hoofdstedelijke regering, Benoît Cerexhe, dit
agendapunt in. ITER is een in Frankrijk te bouwen internationale wetenschappelijke testfaciliteit om de mogelijkheden van kernfusie voor het
opwekken van schone en veilige energieopwekking te onderzoeken. De
nadruk tijdens deze Raad zou volgens het voorzitterschap moeten liggen
op het voorliggende kostenbeheersing- en reductieplan van Fusion for
Energy. Fusion for Energy is de door de lidstaten en de Commissie
gezamenlijk opgerichte organisatie die de aanbestedingen voor de bouw
van het Europese aandeel aan ITER coördineert. Met het voorliggende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-30, nr. 247

6

plan geeft de organisatie aan hoe zij de eerder door de Raad vastgestelde
reductie van kosten tot stand wil brengen en stelt zij maatregelen voor om
in de toekomst de kosten van het project binnen Europa en binnen de
Internationale ITER-organisatie beter in de hand te houden.
Commissaris Geoghegan-Quinn verwelkomde allereerst het
kostenbeheersings- en reductieplan van Fusion for Energy. Daarna gaf zij
een toelichting op de plannen voor de Commissie ten aanzien van de
verbetering van de aansturing van de activiteiten van de Unie op het
gebied van ITER. Er zijn al belangrijke stappen gezet met de vervanging
van de directeuren van zowel de internationale ITER-organisatie als van
Fusion for Energy. Beide nieuwe directeuren zijn vastbesloten om de
kosten te beheersen en de aansturing te verbeteren. Op basis van het plan
zal de Commissie samen met de lidstaten overleggen over verdere
mogelijkheden voor verbetering van de aansturing.
Vervolgens nam de Raad zonder verder discussie een verklaring aan over
het kostenbeheersings- en reductieplan van Fusion for Energy. In deze
verklaring verwelkomt de Raad de inspanningen die tot nu toe zijn gedaan
om de aansturing van het project te verbeteren en dringt hij aan op
verdere actie en strikte handhaving van de tot nu toe afgesproken
maximumkosten voor het aandeel van de Europese Unie aan ITER.
Tenslotte herhaalt de Raad in de verklaring de oproep tot een jaarlijkse
voortgangsrapportage aan de Raad en het aanstellen van een onafhankelijke expert die deze voortgang beoordeelt.
Diversen
Talenregime EU-octrooi
Op verzoek van Nederland en Zweden sprak de Raad wederom over het
talenregime van het EU-octrooi. Dit gebeurde onder het punt Diversen.
Aanleiding hiervan was de brief van Nederland, Zweden, het Verenigd
Koninkrijk, Ierland en Slovenië over de mogelijkheid van versterkte
samenwerking en de afloop van de Raad van 10 november jl.
Het voorzitterschap, bij monde van minister van Quickenborne, en een
aantal lidstaten gaven aan te betreuren dat de vele inspanningen tijdens
de afgelopen raden niet hebben geleid tot een akkoord over het talenregime van het EU-octrooi op basis van unanimiteit. De Commissie, bij
monde van commissaris Barnier, stelde vervolgens dat er ondanks
alle pogingen tot compromissen geen eenparigheid is bereikt. Commissaris Barnier betoogde dat de EU zich de luxe niet kan veroorloven om de
impasse te laten voortbestaan, omdat dit kostbare consequenties voor het
bedrijfsleven heeft.
De Commissie en de Juridische Dienst van de Raad gaven vervolgens een
toelichting op de procedure van versterkte samenwerking en de verenigbaarheid met het verdrag. Ze bevestigden dat versterkte samenwerking
op dit terrein verenigbaar is met het verdrag. Versterkte samenwerking
kan op terreinen waar de EU niet exclusief bevoegd is. Dit geldt voor
uniforme octrooibescherming. Ook benadrukten ze dat versterkte
samenwerking niet discriminerend is als het uniform patent ook voor
bedrijven uit landen die niet deelnemen aan het EU octrooi toegankelijk is.
Alle gebruikers zullen profiteren van kostenreducties en meer rechtszekerheid. Een uniforme octrooibescherming draagt verder bij aan doelstellingen als versterking van de interne markt en het stimuleren van
R&D-investeringen. De Juridische Dienst van de Raad wees er vervolgens
op dat de procedure van versterkte samenwerking start met het formeel
vaststellen dat een akkoord met alle lidstaten binnen afzienbare tijd niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-30, nr. 247

7

mogelijk is. Er zijn minimaal negen lidstaten nodig om een verzoek tot
versterkte samenwerking aan de Commissie te doen.
Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, Zweden, het Verenigd
Koninkrijk en Duitsland gaven aan een formeel verzoek voor versterkte
samenwerking aan de Commissie te doen, omdat een akkoord op basis
van unanimiteit binnen afzienbare tijd niet mogelijk is. Deze lidstaten
deden een oproep aan andere lidstaten hetzelfde te doen. Een aantal
lidstaten gaven aan versterkte samenwerking te steunen, maar verwezen
niet expliciet naar het formele verzoek. Daarnaast gaf een groep lidstaten
aan de voorwaarden van versterkte samenwerking nader te bezien naar
aanleiding van de toelichting van de Commissie en de Juridische Dienst
van de raad. Twee lidstaten maakten bezwaar tegen agendering van het
talenregime van het EU-octrooi onder het agendapunt Diversen. Zij deden
een oproep de onderhandelingen voort te zetten en te streven naar
unanimiteit, maar gaven daarbij aan dat een akkoord op basis van het
Commissievoorstel niet mogelijk is.
Het voorzitterschap constateerde vervolgens dat een akkoord met alle
lidstaten binnen afzienbare tijd niet mogelijk is en dat vanwege de
urgentie van het probleem een aantal lidstaten de Commissie zal
verzoeken om versterkte samenwerking. Daarnaast constateerde het
voorzitterschap dat versterkte samenwerking op dit terrein verenigbaar is
met het verdrag. Het onderwerp zal wederom worden geagendeerd voor
de Raad van 10 december 2010.
Schone en zuinige voertuigen
De Commissie informeerde de Raad over de voortgang van de in juni
geaccordeerde mededeling over schone en zuinige voertuigen.
Verklaring elektrisch rijden
Het voorzitterschap presenteerde een verklaring van een aantal lidstaten
over elektrisch rijden in Europa.
Conferenties georganiseerd door het voorzitterschap
Het voorzitterschap informeerde de Raad over diverse door haar
georganiseerde conferenties.
Ruimtevaartdeel van de mededeling industriebeleid
De Commissie informeerde de Raad over het hoofdstuk over ruimtevaart
uit haar mededeling over het Europese industriebeleid.
Werkprogramma van het Hongaars voorzitterschap (1ste helft 2011)
De minister van Hongarije presenteerde kort het programma van het
voorzitterschap voor het onderzoeksdeel van de raad.
Artikel 185-initiatief European & Developing Countries Clinical Trials
Partnership (EDCTP)
Het voorzitterschap lichtte de stand van zaken toe over de voortgang bij
EDTCP. Dit initiatief richt zich op het versnellen van de ontwikkeling van
medicijnen tegen HIV/AIDS, malaria en tuberculose voor ontwikkelingslanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-30, nr. 247

8