Impactanalyse verandering
huurtoeslag
Jasja Bos, Marjan Verberk, Marcel Warnaar

Impactanalyse verandering huurtoeslag

Auteurs
Jasja Bos
Marjan Verberk
Marcel Warnaar

Nibud, september 2022
In opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Inhoud

1.

Inleiding ....................................................................................................... 4

2.
2.1
2.2
2.3

Verandering van de huurtoeslag ...................................................................... 5
Inleiding ....................................................................................................... 5
Invoering genormeerde huur ........................................................................... 5
Effect invoering genormeerde huur .................................................................. 5

3.
3.1
3.2
3.3

Huurtoeslagontvangers ................................................................................... 7
Inleiding ....................................................................................................... 7
Kenmerken van huurtoeslagontvangers ............................................................ 7
Hoogte van de huur van huurtoeslagontvangers ................................................ 9

4.
4.1
4.1.1
4.1.2
4.2
4.3
4.3.1
4.3.2

Gevolgen van de verandering van de huurtoeslag ............................................ 11
Inleiding ..................................................................................................... 11
Totaal gemiddelde verschillen ........................................................................ 11
Nieuwe huurtoeslagontvangers ...................................................................... 12
Spreiding van de verschillen .......................................................................... 12
Uitgewerkte situaties .................................................................................... 13
Huishoudens met een minimuminkomen ......................................................... 13
Huishoudens met een inkomen boven het
minimum .................................................................................................... 15
4.3.3 Jongeren en gehandicapten ........................................................................... 16
5.
5.1
5.2
5.3

De financiële positie van huurtoeslagontvangers .............................................. 18
Inleiding ..................................................................................................... 18
De financiële positie van huurtoeslagontvangers .............................................. 18
Effect van verandering huurtoeslag op financiële
positie ........................................................................................................ 20
5.4
Effect van de extra verhoging van het
minimumloon .............................................................................................. 21
5.4.1 Extra verhoging minimumloon ....................................................................... 21
5.4.2 Cumulatief effect verandering huurtoeslag en
verhoging minimumloon ............................................................................... 21
6.
6.1
6.2
6.3
6.4

Beschouwing ............................................................................................... 23
Positief ....................................................................................................... 23
Negatief...................................................................................................... 23
Kanttekeningen ........................................................................................... 24
Conclusie .................................................................................................... 24

Bijlage 1 | Methode en uitgangspunten .................................................................... 26
Bijlage 2 | Hoe meten we betaalbaarheid? ................................................................ 27
Bijlage 3 | Voorbeeldbegrotingen ............................................................................ 31

Samenvatting
In dit onderzoek geven we inzicht in de gevolgen van de voorgestelde verandering van de
huurtoeslag.
In het coalitieakkoord is het voornemen opgenomen om de huurtoeslag per 1 januari 2024
te veranderen. In het huidige stelsel is naast het inkomen ook de hoogte van de huur
bepalend voor de huurtoeslag. In het nieuwe stelsel zal dat niet meer het geval zijn en is
de huurtoeslag enkel nog afhankelijk van het inkomen. Er wordt dan gewerkt met
verschillende genormeerde huren. Verder wordt de subsidiëring van servicekosten
afgeschaft, worden de maximum huurgrenzen afgeschaft en wordt de leeftijdsgrens voor
jongeren verlaagd van 23 naar 21 jaar.
De verandering van de huurtoeslag zorgt voor grote inkomenseffecten, zowel
koopkrachtstijgingen als -dalingen, afhankelijk van de hoogte van de huur. In dit
onderzoek kijken we naar de impact van de voorgenomen verandering van de huurtoeslag
voor huishoudens: hoeveel huurtoeslagontvangers gaan er op voor- of achteruit en
hoeveel dan? En wat betekent de verandering voor de betaalbaarheid van hun huren?
Zeker in tijden dat de financiële positie van huishoudens met een beperkt inkomen sterk
onder druk staat, zouden veranderingen in de financiële ondersteuning geen
verslechtering van de financiële positie mogen opleveren. Dat is met de voorgestelde
verandering van de huurtoeslag voor een grote groep huurtoeslagontvangers echter wel
het geval.
Als we kijken naar het aantal huurtoeslagontvangers en hun kenmerken, dan zien we dat
de meeste erop achteruit gaan. Bijna twee derde gaat erop achteruit met gemiddeld € 29
per maand. Eenoudergezinnen en paren met kinderen gaan er het vaakst en het meest op
achteruit: twee vijfde van hen gaat er gemiddeld € 44 per maand op achteruit en we zien
uitschieters naar € 90 per maand. Zij hebben relatief vaak een huur boven de
genormeerde huur.
De voorgestelde verandering van de huurtoeslag betekent dat de groep die de minimaal
onvermijdbare uitgaven niet meer kan betalen, groeit van 38 naar 64 procent. Met de
extra verhoging van het minimumloon met 7,5 procent gaat dit percentage weliswaar naar
56 procent, maar die is daarmee niet genoeg om het negatieve effect van de verandering
van de huurtoeslag te compenseren. Daarnaast bestaat het risico dat de extra financiële
ruimte die ontstaat door de verhoging van het minimumloon wordt opgeslokt door de
hoge inflatie.
Het Nibud raadt daarom af om de huurtoeslag te veranderen zoals is voorgesteld. Er zitten
ook positieve aspecten aan de voorgestelde verandering van de huurtoeslag, zoals de
verlaging van de leeftijd naar 21 jaar en het schrappen van de maximale huurgrens. Het
Nibud raadt daarom aan om te onderzoeken of het mogelijk is om die verbeteringen door
te voeren.

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 3

1. Inleiding
In het coalitieakkoord is het voornemen opgenomen om de huurtoeslag per 1 januari 2024
te veranderen. In het huidige stelsel is naast het inkomen ook de hoogte van de huur
bepalend voor de huurtoeslag. In het nieuwe stelsel zal dat niet meer het geval zijn en is
de huurtoeslag enkel nog afhankelijk van het inkomen. Er wordt dan gewerkt met
verschillende genormeerde huren. Verder wordt de subsidiëring van servicekosten
afgeschaft, worden de maximum huurgrenzen afgeschaft en wordt de leeftijdsgrens voor
jongeren verlaagd van 23 naar 21 jaar.
Het Nibud heeft in februari 2022 inzichtelijk gemaakt wat de gevolgen zijn van de
voorgenomen maatregelen uit het coalitieakkoord voor de koopkracht van ruim 100
voorbeeldhuishoudens. Hierbij is onder andere gekeken naar de verandering van de
huurtoeslag, maar ook naar de verhoging van het minimumloon. Uit die analyse bleek dat
huishoudens er over de periode 2022-2025 gemiddeld € 50 tot € 100 per maand op
vooruitgaan als wordt gerekend met inflatie zoals die toen werd ingeschat. We wezen op
het gevaar dat grotere prijsstijgingen dan verwacht de magere koopkrachtstijging teniet
zouden doen. Inmiddels is geconstateerd dat de inflatie dit jaar fors hoger uitvalt en is het
de verwachting dat die ook volgend jaar hoog blijft.
Uit de koopkrachtberekeningen bleek een relatief grote koopkrachtstijging voor
huishoudens met een inkomen op en rond het minimumloon. Ook bleek dat de
verandering van de huurtoeslag voor grote inkomenseffecten zorgt, zowel
koopkrachtstijgingen als -dalingen, afhankelijk van de hoogte van de huur.
Deze uitkomsten vormen aanleiding om nauwkeuriger te kijken naar de impact van de
voorgenomen verandering van de huurtoeslag voor huishoudens: hoeveel
huurtoeslagontvangers gaan er op voor- of achteruit en hoeveel dan? En wat betekent de
verandering voor de betaalbaarheid van hun huren?
In dit onderzoek geven we antwoorden op deze vragen. Eerst gaan we in op de
voorgestelde veranderingen in de huurtoeslag. Vervolgens kijken we naar de kenmerken
van huurtoeslagontvangers. Daarna berekenen we de effecten van de verandering van de
huurtoeslag. Ten slotte kijken we naar de financiële positie van huurtoeslagontvangers
voor en na de voorgenomen verandering van de huurtoeslag. We sluiten af met een
beschouwing op die resultaten en op de voorgenomen veranderingen.

4 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

2. Verandering van de huurtoeslag
2.1 Inleiding
De huurtoeslag is een belangrijke tegemoetkoming voor huurders met een laag inkomen.
De huurtoeslag is echter ook een ingewikkelde regeling. De hoogte is afhankelijk van de
huur en het inkomen van het lopende jaar. Ook wordt er rekening gehouden met de
leeftijd, het aantal personen en het vermogen. Ten slotte komt een deel van de
servicekosten in aanmerking voor huurtoeslag. Als één of meerdere van deze factoren
veranderen, dan moet de huurtoeslagontvanger dit doorgeven. Een vereenvoudiging van
de huurtoeslag is daarom gewenst.
De voorgestelde verandering beoogt een aantal vereenvoudigingen. Met de voorgestelde
verandering is de huurtoeslag niet meer afhankelijk van de hoogte van de huur en vervalt
de huurtoeslag voor een deel van de servicekosten. Als er iets verandert in de huur, dan
hoeft dit dus niet meer doorgegeven te worden en zorgt dit niet meer voor
terugbetalingen of verrekeningen. In plaats van met de werkelijke huurprijs zal gerekend
worden met een vaste, genormeerde huur. Naast een vereenvoudiging brengt de
introductie van een genormeerde huur een stukje minder maatwerk met zich mee, er
wordt immers geen rekening meer gehouden met de daadwerkelijke huur.

2.2 Invoering genormeerde huur
De genormeerde huur wordt vastgesteld op € 520 (prijspeil 2022). Dit bedrag resulteert
bij een totaal gelijkblijvend budget voor de huurtoeslag. Uiteindelijk stijgen de totale
uitgaven voor de huurtoeslag wel door overige wijzigingen.
Momenteel hebben jongeren tot 23 jaar geen recht op huurtoeslag als de huur hoger is
dan € 446,46. Dat gaat veranderen. Ook bij een hogere huur krijgen zij recht op
huurtoeslag en de leeftijdsgrens wordt verlaagd naar 21 jaar. Voor jongeren tot 21 jaar
bedraagt de genormeerde huur € 442,46 (prijspeil 2022).
Voor de bijzondere huishoudsituaties die momenteel in aanmerking komen voor
huurtoeslag, wordt de genormeerde huur hoger vastgesteld:
Op € 520 (prijspeil 2022) voor jongeren tot 21 jaar met een inwonend kind;
Op € 520 (prijspeil 2022) voor gehandicapte jongeren tot 21 jaar zonder aangepaste
woning;
Op € 597 (prijspeil 2022) voor gehandicapten met een aangepaste woning en voor
huishoudens die uit 8 of meer personen bestaan.
De maatregelen treden in werking per 1 januari 2024. De genormeerde huur wordt vanaf
dan stapsgewijs ingevoerd met een overgangsperiode van 5 jaar. Elk jaar wordt het
huurtoeslagbedrag voor een groeiend deel gebaseerd op de genormeerde huur en voor
een krimpend deel op de feitelijke huur.

2.3 Effect invoering genormeerde huur
Het effect van de voorgestelde verandering van de huurtoeslag laat zich eenvoudig
berekenen. In Tabel 1 is voor een aantal voorbeeldsituaties de huurtoeslag volgens het
huidige stelsel vergeleken met het nieuwe stelsel, zoals dat uiteindelijk zal gelden.

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 5

Huurders met een huur onder de € 520 krijgen meer huurtoeslag en dat geldt ook voor
huurders met een huur net boven de € 520. In het huidige stelsel wordt namelijk maar
een deel van de huur boven de kwaliteitskortingsgrens (€ 442,46) tot de aftoppingsgrens
vergoed. De aftoppingsgrens bedraagt € 633,25 of € 678,66 afhankelijk van de
huishoudsituatie. In het nieuwe stelsel wordt het volledige bedrag boven de eigen bijdrage
tot de genormeerde huur van € 520 vergoed. De inkomensafhankelijke eigen bijdrage, de
basishuur zoals we die nu kennen, blijft bestaan.
Huurders met een huur vanaf € 550 tot de maximale huurgrens van € 763,47 gaan erop
achteruit, terwijl huurders met een huur vanaf de maximale huurgrens erop vooruit gaan.
Deze groep ontving eerst meestal geen huurtoeslag, maar in het nieuwe stelsel komt ook
deze groep in aanmerking voor huurtoeslag.
Tabel 1: Voorbeeldberekening hoogte huurtoeslag huidige en nieuwe stelsel (prijspeil 2022)
Alleenstaand bijstand

Alleenstaand minimumloon

Huidige stelsel

Nieuwe stelsel

Verschil

Huidige stelsel

Nieuwe stelsel

Verschil

€

€

€

€

€

€

450

210

282

72

89

162

73

500

242

282

40

122

162

40

520

255

282

27

135

162

27

550

274

282

8

154

162

8

600

307

282

-25

187

162

-25

700

355

282

-73

235

162

-73

750

375

282

-93

235

162

-73

800

0

282

282

0

162

162

900

0

282

282

0

162

162

1000

0

282

282

0

162

162

Kale huur

Tabel 1 geeft slechts een aantal voorbeeldberekeningen. In de volgende hoofdstukken
maken we een inschatting van de daadwerkelijke effecten voor huurtoeslagontvangers.

6 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

3. Huurtoeslagontvangers
3.1 Inleiding
Om iets te kunnen zeggen over de gevolgen van de voorgestelde verandering van de
huurtoeslag, moeten we eerst weten hoe de doelgroep eruitziet. We maken hierbij gebruik
van het WoON2021 onderzoek. WoON2021 is een steekproef onder 46.658 respondenten
en bevat gegevens uit 2020. Voor dit onderzoek hebben we zowel de inkomensgegevens
als de huurbedragen en enkele overige uitgaven geïndexeerd naar het niveau van 2022.
Dit hebben we gedaan omdat de verandering van de huurtoeslag pas vanaf 2024 wordt
ingevoerd en we sinds 2020 zijn geconfronteerd met grote prijsstijgingen. Door zo actueel
mogelijk te zijn houden we zo goed mogelijk rekening met de huidige realiteit. Deze
benadering brengt wel wat onzekerheden met zich mee. Zo gaan we uit van een
gemiddelde stijging van de inkomens en huren van huishoudens. Zie Bijlage 1 voor een
toelichting.

3.2 Kenmerken van huurtoeslagontvangers
40 procent van de huishoudens in Nederland woont in een huurwoning (3,1 miljoen).
44 procent van de huurders ontvangt huurtoeslag (1,4 miljoen).
67 procent van de huurders huurt van een woningcorporatie, 13 procent van een
particulier persoon, 7 procent van een pensioenfonds, verzekeringsmaatschappij, belegger
of een makelaar, 10 procent van een zorginstelling en 3 procent van een ander soort
verhuurder, bijv. familie.
Tabel 2: Aantal huishoudens dat huurt en huurtoeslag ontvangt (2020)
Aantal (* 1.000)

Aandeel (%)

Huishoudens in een koopwoning

4.580

60

Huishoudens in een huurwoning

3.111

40

Huishoudens in een huurwoning zonder huurtoeslag

1.629

53

Huishoudens in een huurwoning met huurtoeslag

1.464

47

Bron: WoON2021

Voor de volgende analyses hebben we alleen gekeken naar huurtoeslagontvangers die een
zelfstandig huishouden voeren met een inkomen vanaf 90 procent van het sociaal
minimum zonder studiefinanciering als belangrijkste inkomstenbron.
De meeste huurtoeslagontvangers (63 procent) zijn alleenstaand. Daarnaast is 17 procent
van de huurtoeslagontvangers alleenstaande ouder, 14 procent is met z’n tweeën en in
6 procent van de gevallen betreft het een stel met kinderen.
36 procent van de huurtoeslagontvangers is ouder dan de AOW-leeftijd. 44 procent van de
huurtoeslagontvangers heeft een inkomen op het sociaal minimum of daar net onder en
65 procent heeft een inkomen tot 120 procent van het sociaal minimum.

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 7

Tabel 3: Kenmerken huurtoeslagontvangers (2020)
Aantal (* 1.000)

Aandeel (%)

Alleenstaand tot de AOW-leeftijd

437

36

Alleenstaand vanaf de AOW-leeftijd

324

27

Eenoudergezin

200

17

Paar zonder kinderen tot de AOW-leeftijd

56

5

Paar zonder kinderen vanaf de AOW-leeftijd

106

9

Paar met kinderen

76

6

90 t/m 100% sociaal minimum

531

44

100 t/m 120% sociaal minimum

247

21

vanaf 120% sociaal minimum

421

35

Bijstand

202

17

Loon

344

29

Inkomensklasse

Belangrijkste inkomstenbron

Overig

5

0

Pensioen

426

36

Uitkering

184

15

Winst

37

3

Bron: WoON2021, bewerking Nibud

De meeste huurtoeslagontvangers wonen in een flatwoning. 11 procent van de
huurtoeslagontvangers waarvan bekend is welk energielabel de woning heeft, woont in
een woning met label E, F of G. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de informatie over
het energielabel in WoON beperkingen kent. In de corporatiesector gaat het in meer dan
90 procent van de geregistreerde energielabels om een definitief label, bij de private huur
heeft is dat ongeveer in twee derde van de geregistreerde labels het geval.
Tabel 4: Woningkenmerken van huurtoeslagontvangers (2020)
Aantal (* 1.000)

Aandeel (%)

Flat/appartement

713

60

Tussenwoning

309

26

Hoekwoning

134

11

2-onder-1-kapwoning

30

2

Vrijstaande woning

11

1

A

262

22

B

197

16

C

331

27

D

175

15

E

81

7

F

30

2

G

30

2

Onbekend

103

9

Woningtype

Naar energielabel

Bron: WoON2021, bewerking Nibud

8 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

3.3 Hoogte van de huur van huurtoeslagontvangers
Huurtoeslagontvangers betalen gemiddeld € 572 huur per maand en ontvangen gemiddeld
€ 217 huurtoeslag. Naast de huur betalen zij ook servicekosten. Gemiddeld bedragen die
€ 26. Niet alle servicekosten komen echter in aanmerking voor huurtoeslag. De
subsidiabele servicekosten bedragen gemiddeld minder dan de helft van de totale
servicekosten.
Tabel 5: Hoogte van de kale huur van huidige huurtoeslagontvangers (2022)
kale huur

Huurtoeslag

Eigen betaling

€

€

€

573

221

352

Alleenstaand tot AOW-leeftijd

547

213

335

Alleenstaand vanaf AOW-leeftijd

556

221

335

Eenoudergezin

624

268

356

Paar met kinderen

628

209

419

Paar zonder kinderen tot AOW-leeftijd

602

190

412

Paar zonder kinderen vanaf AOW-leeftijd

598

195

403

< 100% sociaal minimum

557

274

283

100-120% sociaal minimum

561

238

323

> 120% sociaal minimum

598

153

445

Bijstand

553

276

277

Loon

590

189

400

Overig

587

237

350

Pensioen

569

215

354

Uitkering

571

232

338

Winst

585

252

333

A

598

230

369

B

582

223

358

C

573

222

350

D

552

210

342

E

539

211

328

F

529

183

346

G

512

197

315

Onbekend

581

228

353

Totaal huurtoeslagontvangers
Huishoudsamenstelling

Inkomensklasse

Belangrijkste inkomstenbron

Naar energielabel

Bron: WoON2021, bewerking Nibud

42 procent van de huurtoeslagontvangers heeft een huur tussen € 600 en € 700. Dit komt
ongeveer overeen met de aftoppingsgrenzen voor de huurtoeslag (€ 633,25 en € 678,66
in 2022). Dat een groot deel van de huurtoeslagontvangers een dergelijke huur heeft, is
waarschijnlijk het gevolg van het passend toewijzen.

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 9

Bijna een kwart van de huurtoeslagontvangers heeft een huur tot € 500. Alleenstaanden
tot de AOW-leeftijd hebben relatief vaak een huur tot € 500, namelijk 30 procent. Bij
alleenstaanden vanaf de AOW-leeftijd is dat met 25 procent iets minder vaak het geval.
Bij meerpersoonshuishoudens komt een huur tot € 500 maar in 10 tot 15 procent van de
gevallen voor. Zij hebben relatief vaak een huur van € 700 tot € 763.
Bij huurtoeslagontvangers met een inkomen vanaf 120 procent van het minimum komt
een huur tot € 500 in 15 procent van de gevallen voor, tegenover 24 tot 28 procent bij
een inkomen tot 120 procent van het sociaal minimum.
Tabel 6: Verdeling rekenhuur van huidige huurtoeslagontvangers (2022)
Huishoudsamenstelling en
inkomensniveau
alleenstaand tot AOW-lft
90-100% sociaal minimum
100-120% sociaal minimum
>120% sociaal minimum
alleenstaand vanaf AOW-lft
90-100% sociaal minimum
100-120% sociaal minimum
>120% sociaal minimum
eenoudergezin
90-100% sociaal minimum
100-120% sociaal minimum
>120% sociaal minimum
paar met kinderen
90-100% sociaal minimum
100-120% sociaal minimum
>120% sociaal minimum
paar tot AOW-lft
90-100% sociaal minimum
100-120% sociaal minimum
>120% sociaal minimum
paar vanaf AOW-lft
90-100% sociaal minimum
100-120% sociaal minimum
>120% sociaal minimum
Totaal

0 tot 450 tot 500 tot 520 tot 550 tot 600 tot 650 tot 700 tot
450
500
520
550
600
650
700 763.47
7,4
4,3
2,2
3,3
5,8
13,4
0,9
0,9
5,1
2,9
1,6
2,1
3,5
7,8
1
0,5
0,2
0,4
0,7
1,8
0,1
0
1,3
0,9
0,4
0,8
1,6
3,8
0,8
0,9
3,8
3,9
2,1
3,3
6
10,7
0,7
0,7
1,4
1,2
0,5
0,7
1,2
3,2
1,3
1,3
0,6
1,1
2,1
2,8
1,1
1,4
1
1,5
2,7
4,7
0,7
0,7
0,7
1,1
0,5
1
2,3
4,1
4,4
2,7
0,2
0,6
0,2
0,3
1
1,4
1,7
0,8
0,2
0,1
0,3
0,3
0,7
0,5
0,4
0,3
0,4
0,3
0,4
1
2
2,2
1,5
0,3
0,2
0,1
0,4
0,9
0,8
1,2
1,2
0,1
0,2
0
0,2
0,2
0,3
0,4
0,3
0,1
0
0,1
0,1
0,2
0,1
0,3
0,3
0,1
0
0
0,1
0,5
0,4
0,5
0,6
0,3
0,3
0,3
0,4
0,6
1
0,7
0,6
0,2
0,2
0,1
0,2
0,3
0,5
0,4
0,2
0
0,1
0,1
0,1
0,2
0,1
0,1
0,2
0,1
0
0,1
0,1
0,1
0,4
0,2
0,2
0,7
1
0,5
1,3
1,8
2,2
2,1
1,5
0,3
0,3
0,2
0,3
0,5
0,7
0,5
0,4
0,3
0,4
0,2
0,5
0,6
0,7
0,5
0,3
0,1
0,3
0,1
0,5
0,7
0,8
1,1
0,8
13,2
10,8
5,7
9,7
17,4
32,2
10
7,6

Bron: WoON2021, bewerking Nibud

10 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

4. Gevolgen van de verandering van de huurtoeslag
4.1 Inleiding
Hieronder kijken we naar de gevolgen van de verandering van de huurtoeslag voor
huurders met behulp van het WoON.

4.1.1 Totaal gemiddelde verschillen
Als we kijken naar het aantal huurtoeslagontvangers en hun kernmerken, dan zien we dat
de meesten erop achteruit gaan. Bijna twee derde gaat erop achteruit, gemiddeld
bedraagt de daling € 8 per maand. Diegenen die erop achteruit gaan, gaan er gemiddeld
€ 29 op achteruit. Diegenen die erop vooruit gaan, gaan er gemiddeld € 21 op vooruit.
Eenoudergezinnen en paren met kinderen gaan er het vaakst en het meest op achteruit.
Vier vijfde ervaart een achteruitgang van gemiddeld € 44 per maand. Zij hebben relatief
vaak een grotere woning met een huur boven de genormeerde huur.
Tabel 7: Aantal huidige huurtoeslagontvangers dat er op voor- of achteruit gaat zonder extra verhoging
minimumloon
Percentage

Gemiddelde

Verschil van

Verschil van

dat erop

Verschil

diegenen die

diegenen die

achteruit gaat

erop achteruit erop vooruit
gaan

gaan

%

€

€

€

64

-8

-29

+21

Alleenstaand tot AOW-leeftijd

56

+6

-23

+29

Alleenstaand vanaf AOW-leeftijd

59

-1

-24

+23

Eenoudergezin

80

-37

-45

+8

Paar met kinderen

81

-33

-42

+8

Paar zonder kinderen tot AOW-leeftijd

73

-13

-27

+13

Paar zonder kinderen vanaf AOW-leeftijd

70

-21

-35

+14

90-100% sociaal minimum

57

+2

-25

+27

100-120% sociaal minimum

59

-1

-25

+24

> 120% sociaal minimum

74

-23

-35

+12

Totaal huidige huurtoeslagontvangers
Huishoudsamenstelling

Inkomensklasse

Belangrijkste inkomstenbron
Bijstandsuitkering

55

+4

-23

+27

Loon

69

-16

-34

+18

Overig

65

-13

-41

+28

Pensioen

63

-8

-27

+20

Uitkering

63

-7

-29

+22

Winst

73

-47

-31

+17

Bron: WoON2021, bewerking Nibud

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 11

Huurtoeslagontvangers die huren van een particuliere verhuurder gaan er vaker (78
procent) op achteruit dan huurders van woningcorporaties (62 procent). Ook gaan zij er
meer op achteruit, namelijk € 42 tegenover € 25. Dat komt doordat huurders van
particuliere verhuurders vaak een hogere huur betalen dan huurders van
woningcorporaties.

4.1.2 Nieuwe huurtoeslagontvangers
In het nieuwe stelsel krijgen jongeren met een huur boven de € 442,46 recht op
huurtoeslag. Ook krijgen huurders vanaf 21 jaar met een huur boven de € 763,47 recht
op huurtoeslag.
Kijkend naar de groep huurders die nu geen huurtoeslag ontvangen maar in het nieuwe
stelsel wel, dan zien we dat zij er gemiddeld € 150 per maand op vooruit gaan. Het gaat
om ruim 124.000 huishoudens.

4.2 Spreiding van de verschillen
Tabel 9 laat per huurklasse zien hoeveel huurtoeslagontvangers er in het nieuwe stelsel op
voor- of achteruit gaan. Af te lezen valt dat huurtoeslagontvangers met een huur tot
€ 450 er gemiddeld € 109 op vooruitgaan.
Huurtoeslagontvangers met een huur tot de genormeerde huur van € 520 (prijs 2022)
gaan er ook op vooruit. En ook met een huur van € 520 tot € 550 is dat nog het geval.
Dat komt doordat in het huidige stelsel het deel van de huur boven de
kwaliteitskortingsgrens (€ 442,46 in 2022) slechts voor 65 procent wordt vergoed. In het
nieuwe stelsel wordt het volledige bedrag tussen de eigen bijdrage (de basishuur) en de
genormeerde huur van € 520 vergoed.
Met een huur boven de € 550 gaat men erop achteruit. Tot € 600 met gemiddeld met € 17
per maand, en dat loopt op tot gemiddeld € 80 bij een huur van € 700 tot € 763,47.
Doordat de maximale huurgrens van € 763,47 verdwijnt, gaan huurders met een hogere
huur, afhankelijk van hun inkomen, erop vooruit. Er is hier dan ook niet alleen gekeken
naar huurders die nu huurtoeslag ontvangen, maar ook naar huurders die nu geen
huurtoeslag ontvangen, maar in het nieuwe stelsel wel.
Hierbij moet opgemerkt worden dat we zijn uitgegaan van de huur op dit moment. Als de
huur voor individuele huurders of groepen huurders zich anders ontwikkelt de komende
jaren, dan zal het effect voor die huurders anders uitpakken in 2024.

12 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

Tabel 8: Verschil huurtoeslag huidige en nieuwe stelsel (bedragen per maand)
Huishoudsamenstelling en
inkomensniveau
alleenstaand tot AOW-lft
90-100% sociaal minimum
100-120% sociaal minimum
>120% sociaal minimum
alleenstaand vanaf AOW-lft
90-100% sociaal minimum
100-120% sociaal minimum
>120% sociaal minimum
eenoudergezin
90-100% sociaal minimum
100-120% sociaal minimum
>120% sociaal minimum
paar met kinderen
90-100% sociaal minimum
100-120% sociaal minimum
>120% sociaal minimum
paar tot AOW-lft
90-100% sociaal minimum
100-120% sociaal minimum
>120% sociaal minimum
paar vanaf AOW-lft
90-100% sociaal minimum
100-120% sociaal minimum
>120% sociaal minimum
Totaal

0 tot 450 450 tot 500 tot 520 tot 550 tot 600 tot 650 tot 700 tot 763,47
500
520
550
600
650
700 763,47 en meer
113
45
22
7
-17
-50
-79
-105
46
126
50
27
10
-15
-48
112
47
15
8
-15
-48
-71
-103
55
102
37
25
2
-20
-53
-86
-106
37
120
50
24
7
-17
-49
-79
-98
75
126
48
24
9
-15
-48
142
55
25
9
-16
-48
93
46
23
4
-21
-50
-79
-98
75
110
50
26
9
-15
-45
-67
-88
212
129
52
29
5
-13
-43
-67
-89
275
92
50
12
-20
-48
-67
-85
209
109
49
23
9
-12
-45
-67
-91
151
104
47
25
11
-21
-42
-68
-72
163
106
41
36
11
-16
-42
-63
-71
196
96
59
9
14
-25
-40
-75
-70
120
110
40
30
7
-21
-45
-65
-76
172
108
44
26
5
-14
-45
-49
-47
121
110
56
33
10
-12
-37
-46
-46
183
128
45
21
-2
-14
-46
-46
-48
29
86
30
24
6
-15
-51
-55
-47
151
98
48
29
7
-18
-47
-70
-90
192
92
52
29
11
-16
-44
-70
-88
283
117
53
30
10
-16
-46
-68
-88
201
84
38
28
1
-22
-50
-71
-93
93
109
47
25
8
-17
-46
-66
-80
149

Bron: WoON2021, bewerking Nibud

4.3 Uitgewerkte situaties
Om verder inzicht te geven in de gevolgen van de verandering van de huurtoeslag,
hebben we een aantal voorbeeldsituaties uitgewerkt.

4.3.1 Huishoudens met een minimuminkomen
Huurders met een laag inkomen ontvangen de maximale huurtoeslag. Zij profiteren ook
van de extra verhoging van het minimumloon. Hieronder staan een aantal voorbeelden
uitgewerkt van alleenstaanden tot de AOW-leeftijd. De situatie voor alleenstaanden vanaf
de AOW-leeftijd is vergelijkbaar.
1. Alleenstaande met een bijstandsuitkering tot de AOW-leeftijd met een lage
huur
5,1 procent van de huurtoeslagontvangers is alleenstaand met een inkomen ter hoogte
van het sociaal minimum en een huur t/m € 450.
Huurders met een lage huur gaan erop vooruit. Een alleenstaande met een huur van
€ 450 gaat € 66 meer huurtoeslag ontvangen. Hierbij is rekening gehouden met de
servicekosten die in het huidige stelsel in aanmerking komen voor huurtoeslag. Gemiddeld
genomen is dat € 10 voor huurders met een dergelijke huur.
Inkomen: bijstandsniveau
Kale huur: 450
Gemiddelde subsidiabele servicekosten: 10
Huurtoeslag huidige stelsel:
Basishuur 237,62
Huurtoeslag tot 442,46: 442,46 – 237,62 = 204,84

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 13

Huurtoeslag boven 442,46: 450 + 10 – 442,46 = 17,54 * 65% = 11,40
Huurtoeslag totaal: 216,24
Huurtoeslag nieuwe stelsel:
Basishuur: 237,62
Huurtoeslag: 520 - 237,62 = 282,38
Verschil huidige en nieuwe stelsel: +66,14
2. Alleenstaande met een bijstandsuitkering tot de AOW-leeftijd met een huur
net onder de genormeerde huur
1,6 procent van de huurtoeslagontvangers is alleenstaand met een inkomen ter hoogte
van het sociaal minimum en heeft een huur van € 500 tot € 520.
Huurders met een huur net onder de genormeerde huur gaan er ook op vooruit. Bij een
huur van € 510 is de stijging € 26 per maand.
Inkomen: bijstandsniveau
Kale huur: 510
Gemiddelde subsidiabele servicekosten: 11
Huurtoeslag huidige stelsel:
Basishuur 237,62
Huurtoeslag tot 442,46: 442,46 – 237,62 = 204,84
Huurtoeslag boven 442,46: 510 + 11 – 442,46 = 78,54 * 65% = 51,05
Huurtoeslag totaal: 255,89
Huurtoeslag nieuwe stelsel:
Basishuur: 237,62
Huurtoeslag: 520 - 237,62 = 282,38
Verschil huidige en nieuwe stelsel: +26,49
3. Alleenstaande tot de AOW-leeftijd met een huur net boven de genormeerde
huur
2,1 procent van de huurtoeslagontvangers is alleenstaand met een inkomen ter hoogte
van het sociaal minimum en heeft een huur van € 520 tot € 550.
Huurders met een huur net boven de genormeerde huur gaan er ook iets op vooruit. Dat
komt doordat in het huidige stelsel de huurtoeslag boven de kwaliteitskortingsgrens
(€ 442,46) slechts 65 procent bedraagt. Bij een huur van € 535 is de stijging € 10.
Inkomen: bijstandsniveau
Kale huur: 535
Gemiddelde subsidiabele servicekosten: 12
Huurtoeslag huidige stelsel:
Basishuur 237,62
Huurtoeslag tot 442,46: 442,46 – 237,62 = 204,84
Huurtoeslag boven 442,46: 535 + 12 – 442,46 = 104,54 * 65% = 67,95
Huurtoeslag totaal: 272,79
Huurtoeslag nieuwe stelsel:
Basishuur: 237,62
Huurtoeslag: 520 - 237,62 = 282,38
Verschil huidige en nieuwe stelsel: +9,59

14 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

4. Alleenstaande tot de AOW-leeftijd met een huur boven de genormeerde huur
7,8 procent van de huurtoeslagontvangers is alleenstaand met een inkomen ter hoogte
van het sociaal minimum en heeft een huur van € 600 tot € 650.
Huurders met een huur boven de genormeerde huur gaan erop achteruit.
Inkomen: bijstandsniveau
Kale huur: 625
Gemiddelde subsidiabele servicekosten: 12
Huurtoeslag huidige stelsel:
Basishuur 237,62
Huurtoeslag tot 442,46: 442,46 – 237,62 = 204,84
Huurtoeslag boven 442,46 tot 633,25: 633,25 – 442,46 = 190,79 * 65% = 124,01
Huurtoeslag boven 633,25: 625 + 12 - 633,25 = 3,75 * 40% = 1,50
Huurtoeslag totaal: 330,35
Huurtoeslag nieuwe stelsel:
Basishuur: 237,62
Huurtoeslag: 520 - 237,62 = 282,38
Verschil huidige en nieuwe stelsel: -47,87

4.3.2 Huishoudens met een inkomen boven het minimum
Afhankelijk van het inkomen en de huishoudsituatie is de huurtoeslag niet maximaal.
5. Alleenstaande vanaf de AOW-leeftijd met een huur boven de genormeerde
huur
4,7 procent van de huurtoeslagontvangers is alleenstaand vanaf de AOW-leeftijd met een
inkomen vanaf 120 procent van het sociaal minimum en heeft een huur van € 600 tot
€ 650.
Huurders met een huur vanaf € 550 gaan erop achteruit. Alleenstaanden met een huur
van € 625 en gemiddelde servicekosten van € 15, gaan er € 49 in huurtoeslag op
achteruit.
Inkomen: 25.000
Kale huur: 625
Gemiddelde subsidiabele servicekosten: 15
Huurtoeslag huidige stelsel:
Basishuur: 388,32
Huurtoeslag tot 442,46: 442,46 – 422,41 = 20,05 * 100% = 20,05
Huurtoeslag boven 442,46 tot 633,25: 633,25 – 442,46 = 190,79 * 65% = 124,01
Huurtoeslag boven 633,25 = 625 + 15 – 633,25 = 6,75 * 40% = 2,70
Huurtoeslag totaal: 146,76
Huurtoeslag nieuwe stelsel:
Basishuur: 422,41
Huurtoeslag: 520 – 422,41 = 97,59
Verschil huidige en nieuwe stelsel: -49,17

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 15

6. Eenoudergezin met een huur boven maximale huurgrens
1,2 procent van de huurtoeslagontvangers is alleenstaand met kinderen met een inkomen
vanaf 120 procent van het sociaal minimum en heeft een huur boven € 763,47.
Huurders met een huur boven de liberalisatiegrens gaan erop vooruit. Voor alleenstaande
ouders met een inkomen van € 30.000 en een huur van € 1.000, is de stijging € 197 per
maand.
Inkomen: tussen minimumloon en modaal: 30.000
Kale huur: 1.000
Gemiddelde subsidiabele servicekosten: 16
Huurtoeslag huidige stelsel:
Basishuur: 340,92
Huurtoeslag totaal: 0
Huurtoeslag nieuwe stelsel:
Basishuur: 340,92
Huurtoeslag: 520 – 340,92 = 197,08
Verschil huidige en nieuwe stelsel: +197,08

4.3.3 Jongeren en gehandicapten
In het huidige stelsel komen huurders tot 23 jaar niet in aanmerking voor huurtoeslag als
de huur hoger is dan € 442,46. In het nieuwe stelsel is dat wel het geval. Vanaf 21 jaar
geldt een genormeerde huur van € 520, van 18 tot 21 jaar geldt een genormeerde huur
van € 442,46.
7. Alleenstaande van 21 jaar met een huur hoger dan € 442,46
Een alleenstaande van 21 jaar met een huur van € 450 en een inkomen ter hoogte van
het minimumloon gaat er € 282 op vooruit.
Inkomen: minimumloon
Kale huur: 450
Gemiddelde subsidiabele servicekosten: 9
Huurtoeslag huidige stelsel:
Basishuur 237,62
Huurtoeslag totaal: 0
Huurtoeslag nieuwe stelsel:
Basishuur: 237,62
Huurtoeslag: 520 - 237,62 = 282,38
Verschil huidige en nieuwe stelsel: +282,38
8. Alleenstaande van 18 tot 21 jaar met een huur hoger dan € 442,46
Een alleenstaande van 18 tot 21 jaar met een huur van € 450 en een inkomen ter hoogte
van het minimumloon gaat er € 205 op vooruit.
Inkomen: minimumloon
Kale huur: 450
Gemiddelde subsidiabele servicekosten: 9
Huurtoeslag huidige stelsel:
Basishuur 237,62
Huurtoeslag totaal: 0
Huurtoeslag nieuwe stelsel:

16 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

Basishuur: 237,62
Huurtoeslag: 442,46 - 237,62 = 204,84
Verschil huidige en nieuwe stelsel: +204,84
9. Alleenstaande met een aangepaste woning
In het huidige stelsel ontvangen gehandicapten en grote gezinnen bij wijze van
uitzondering huurtoeslag als de huur de maximum huurgrens (€ 763,47 in 2022)
overschrijdt. In het nieuwe stelsel is het voorstel om de genormeerde huur hoger vast te
stellen op € 597 (prijs 2022).
Voor een alleenstaande met een minimumuitkering en een huur van € 625 betekent dit
dat de huurtoeslag € 28 stijgt.
Inkomen: uitkering 75% minimumloon
Kale huur: 625
Subsidiabele servicekosten: 15
Huurtoeslag huidige stelsel:
Basishuur 237,62
Huurtoeslag tot 442,46: 442,46 – 237,62 = 204,84 * 100% = 204,84
Huurtoeslag boven 442,46 tot 633,25: 625 + 8,25 – 442,46 = 190,79 * 65% = 124
Huurtoeslag boven 633,25 = 625 + 15 – 633,25 = 6,75 * 40% = 2,70
Huurtoeslag totaal: 331
Huurtoeslag nieuwe stelsel:
Basishuur: 237,62
Huurtoeslag: 597 - 237,62 = 359,38
Verschil huidige en nieuwe stelsel: +28,38
10. Alleenstaande met een uitkering en een hoge huur
Voor een alleenstaande met een uitkering iets boven het minimumloon en een huur van
€ 750 daalt de huurtoeslag met € 103 per maand.
Inkomen: uitkering 125% minimumloon
Kale huur: 750
Subsidiabele servicekosten: 15
Huurtoeslag huidige stelsel:
Basishuur 567,30
Huurtoeslag tot 442,46: 0
Huurtoeslag boven 442,46 tot 633,25: 567,30 – 442,46 = 124,84 + 65% = 81,15
Huurtoeslag boven 633,25 = 763,47 – 633,25 = 130,22 * 40% = 52,09
Huurtoeslag totaal: 133,24
Huurtoeslag nieuwe stelsel:
Basishuur: 237,62
Huurtoeslag: 597 – 567,30 = 29,70
Verschil huidige en nieuwe stelsel: -103,54

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 17

5. De financiële positie van huurtoeslagontvangers
5.1 Inleiding
Veel huishoudens in Nederland met een laag inkomen kunnen moeilijk rondkomen. In
2019 constateerde het Nibud dat een kwart van de huurders, ruim 800.000 huishoudens,
zulke hoge woonlasten heeft, dat zij te weinig geld overhouden om alle andere kosten
voor levensonderhoud te kunnen betalen 1.

5.2 De financiële positie van huurtoeslagontvangers
De financiële positie van huurtoeslagontvangers is sinds 2019 niet veel verbeterd. 28
procent (799.000 huishoudens) kan niet alle minimaal onvermijdbare uitgaven betalen.
Dat blijkt uit nieuwe analyses op het WoON2021 (zie Tabel 11). Als we naast de minimale
uitgaven rekening houden met minimale uitgaven voor sociale participatie, dan is dat zelfs
38 procent (1.058 duizend huishoudens). In Tabel 11 is dit weergegeven in de kolom
“basis”.
Naast de minimale en de basisuitgaven, onderscheiden we ook norm- en voorbeelduitgaven. De voorbeelduitgaven geven de gemiddelde bestedingen van huishoudens weer
en de normuitgaven liggen tussen de basis- en de voorbeelduitgaven in. Huishoudens die
niet alle voorbeelduitgaven kunnen doen, moeten dus bezuinigen op het gemiddelde
bestedingspatroon zoals dat geldt voor vergelijkbare huishoudens in hun situatie. Dat
hoeft op zich geen probleem te zijn. De vraag is echter wanneer het wel een probleem is.
Die grens kan gesteld worden bij de basisuitgaven, maar dat is misschien wel heel mager.
Idealiter zouden huishoudens iets meer marge moeten aanhouden dan het basisniveau,
vooral bij een wat hoger inkomen waar meestal ook een wat hoger bestedingspatroon bij
hoort. Die grens wordt weergegeven met de normuitgaven. In Bijlage 2 staat een
uitgebreidere beschrijving van deze methode van het meten van betaalbaarheid.
De financiële positie van huurtoeslagontvangers lijkt dus niet verbeterd te zijn in de
afgelopen jaren. Dat is opvallend omdat er verschillende maatregelen zijn getroffen om de
huur voor huishoudens met een laag inkomen niet of beperkt te laten stijgen of te
verlagen. De recente grote prijsstijgingen en achterblijvende inkomensgroei hebben de
koopkracht een flinke knauw gegeven.

_______________
1

Verberk, M., Warnaar, M., Bos, J. (2019) “Hoe gaan mensen om met hoge woonlasten?”, Nibud, 2019

18 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

Tabel 9: Financiële positie van huurtoeslagontvangers in 2022
< minimum

< basis

< norm

%

%

%

%

%

28

38

61

78

22

Alleenstaand tot AOW-leeftijd

35

41

61

81

19

Alleenstaand vanaf AOW-leeftijd

26

39

80

95

5

Eenoudergezin

24

36

56

78

22

Paar met kinderen

17

25

38

55

45

Paar zonder kinderen tot AOW-leeftijd

19

24

34

50

50

Paar zonder kinderen vanaf AOW-leeftijd

36

51

74

88

22

90-100% sociaal minimum

95

99

100

100

0

100-120% sociaal minimum

35

69

100

100

0

> 120% sociaal minimum

5

19

78

95

5

Bijstandsuitkering

90

96

99

100

0

Loon

29

44

81

96

4

Overig

63

68

75

75

25

Pensioen

36

54

97

100

0

Uitkering

81

91

98

99

0

Winst

23

34

54

85

15

Totaal huurtoeslag-ontvangers

< voorbeeld > voorbeeld

Huishoudsamenstelling

Inkomensklasse

Belangrijkste inkomstenbron

Bron: WoON2021, bewerking Nibud

Dat meer dan een derde van de huurtoeslagontvangers de basisbedragen niet kan betalen
is erg zorgwekkend. Zij komen structureel geld tekort om alle noodzakelijke uitgaven te
doen, geld opzij te zetten en deel te nemen aan de maatschappij. Deze groep is zeer
kwetsbaar. Als er zich iets voordoet in het huishouden, dan kan dat direct leiden tot
financiële problemen. Bij ruim een kwart van de huurtoeslagontvangers die nu al niet de
minimale uitgaven kunnen doen, is de situatie nog nijpender.
Bij veel huurtoeslagontvangers die niet alle minimale uitgaven kunnen betalen, gaat het
om aanzienlijke bedragen die zij tekortkomen. De helft komt elke maand ruim € 200
tekort.
Huishoudens die niet alle minimale uitgaven kunnen betalen, komen structureel geld
tekort. Dat hoeft niet te betekenen dat zij direct in financiële problemen komen. Zij zijn
dan aangewezen op zogenaamde overlevingstechnieken, bijvoorbeeld geen geld meer
opzijzetten voor noodzakelijke uitgaven of geen gezonde voeding meer kopen. Het risico
op betalingsachterstanden is in deze situatie zeer groot.
Om te laten zien hoe het huishoudbudget van deze huishoudens eruitziet, zijn in Bijlage 3
gemiddelde voorbeeldbegrotingen opgenomen. Hieruit valt af te lezen hoe het
huishoudbudget van de gemiddelde huurtoeslagontvanger eruitziet als rekening wordt
gehouden met de minimale uitgaven waar zij mee geconfronteerd worden.

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 19

5.3 Effect van verandering huurtoeslag op financiële positie
In het vorige hoofdstuk hebben we geconstateerd dat de verandering van de huurtoeslag
diverse inkomenseffecten heeft. Twee derde gaat erop achteruit. Dat zien we ook terug als
we kijken naar de financiële positie van huurtoeslagontvangers. Het percentage dat niet
meer alle minimaal noodzakelijke uitgaven kan betalen, stijgt van 28 naar 49 procent.
De grootste verslechtering is zichtbaar bij paren met en zonder kinderen. Het percentage
dat de basisbedragen niet kan betalen, stijgt van 38 naar 64 procent. Zij hebben relatief
vaak een grotere en duurdere woning, waardoor de huurtoeslag in het nieuwe stelsel het
hardst daalt. Tegelijkertijd hebben zij relatief hoge kosten en weinig ruimte in hun budget
om die daling op te vangen.
De verslechtering is relatief beperkt voor lage inkomens. Dat komt doordat zij vaak een
huur onder de genormeerde huur hebben en in het nieuwe stelsel meer huurtoeslag gaan
ontvangen.
Tabel 10: Financiële positie van huidige huurtoeslagontvangers na verandering huurtoeslag
<

< basis

minimum

Basis - <

Norm - <

norm

voorbeeld

> voorbeeld

%

%

%

%

%

49

64

92

98

2

Alleenstaand tot AOW-leeftijd

65

75

95

98

2

Alleenstaand vanaf AOW-leeftijd

28

46

97

100

0

Eenoudergezin

34

50

72

94

6

Paar met kinderen

60

77

87

97

3

Paar zonder kinderen tot AOW-leeftijd

76

84

91

98

2

Paar zonder kinderen vanaf AOW-leeftijd

59

82

100

100

0

90-100% sociaal minimum

92

98

100

100

0

100-120% sociaal minimum

39

68

100

100

0

> 120% sociaal minimum

8

24

78

95

5

Bijstandsuitkering

90

96

99

100

0

Loon

31

46

81

96

4

Overig

63

75

75

75

25

Pensioen

36

55

97

100

0

Uitkering

81

91

98

99

1

Winst

24

36

54

85

15

Totaal huurtoeslag-ontvangers
Huishoudsamenstelling

Inkomensklasse

Belangrijkste inkomstenbron

Bron: WoON2021, bewerking Nibud

20 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

5.4

Effect van de extra verhoging van het minimumloon

5.4.1 Extra verhoging minimumloon
Naast de veranderingen in de huurtoeslag is het kabinet voornemens om het
minimumloon extra te verhogen (bovenop de gebruikelijk indexatie) met uiteindelijk 7,5
procent. Deze maatregel heeft met name gevolgen voor de koopkracht van huishoudens
die huurtoeslag ontvangen. Daarom proberen we rekening te houden met het effect van
de verhoging van het minimumloon. In Bijlage 1 staat een toelichting op de manier
waarop we dat gedaan hebben.
We laten zien wat het effect is van de extra verhoging van het minimumloon als dat op dit
moment volledig verhoogd zou worden. Inmiddels lijkt het erop dat het kabinet het
minimumloon meer en eerder gaat verhogen. Hier hebben we in dit rapport nog geen
rekening mee gehouden.
De extra verhoging van het minimumloon heeft naar verwachting extra loonstijging tot
gevolg voor inkomens tot 130 procent boven het minimumloon. Daarom hebben we die
inkomens ook extra verhoogd, waarbij de verhoging afneemt naarmate het inkomen
verder van het minimumloon vandaan ligt. Hierbij dient opgemerkt te worden dat in
WoON2021 geen gegevens beschikbaar zijn over de omvang van de arbeid van
werkenden. Alleen de hoogte van het inkomen is beschikbaar. We kunnen dus niet zeggen
of iemand het minimumloon verdient, of dat er sprake is van parttime werk en een hoger
uurloon. De uitkomsten moeten daarom voorzichtig worden geïnterpreteerd. In
werkelijkheid zullen minder werkenden de effecten van de extra verhoging van het
minimumloon ervaren dan volgt uit deze benadering.
De extra verhoging van het minimumloon werkt door in de hoogte van de
loongerelateerde uitkeringen, waaronder de AOW-uitkering. De verhoging van de AOW
gaat mogelijk gepaard met verlagingen van heffingskortingen voor ouderen. Net als voor
werkenden in loondienst, moeten de uitkomsten voor gepensioneerden daarom met de
nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd.
Andere beleidswijzigingen die een grote impact kunnen hebben op het inkomen van
huishoudens is de voorgenomen verhoging van de arbeidskorting. Voor
bijstandsgerechtigden is de afbouw van de overdraagbaarheid van de algemene
heffingskorting in het referentieminimumloon van belang. We hebben vooralsnog geen
rekening gehouden met deze effecten. Dat betekent dat werkenden mogelijk meer
bestedingsruimte hebben, terwijl uitkeringsgerechtigden waarschijnlijk minder
bestedingsruimte hebben.

5.4.2 Cumulatief effect verandering huurtoeslag en verhoging minimumloon
Hieronder laten we zien wat het effect is op de financiële positie van
huurtoeslagontvangers als op dit moment de nieuwe methodiek van de huurtoeslag en de
volledige 7,5 procent loonsverhoging geheel zijn ingevoerd.
Alhoewel het percentage huurtoeslagontvangers dat niet alle minimaal noodzakelijke
uitgaven kan betalen daalt van 49 naar 42 procent, compenseert de verhoging van het
minimumloon niet het effect van de verandering van de huurtoeslag. Hiervoor is de
verhoging van het minimumloon in veel gevallen te gering en lang niet iedereen profiteert
hiervan.

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 21

Huurtoeslagontvangers die wel profiteren van de extra verhoging van het minimumloon,
zien hun financiële positie verbeteren: bij een inkomen van 90 tot 100 procent van het
minimum daalt het percentage dat de basisuitgaven niet kan betalen van 98 naar 95
procent. Bij een inkomen van 100 tot 120 procent van het minimum is dat respectievelijk
68 en 29 procent. Voor lage inkomens betekent de extra verhoging van het minimumloon
dus een verbetering, ondanks het negatieve effect dat de verandering van de huurtoeslag
gemiddeld genomen met zich meebrengt.
Deze uitkomsten moeten met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. Voor
mensen in loondienst zal het effect waarschijnlijk overschat zijn omdat niet iedereen
daadwerkelijk het minimumloon verdient, waar we in de berekening wel van uit zijn
gegaan.
Tabel 11: Financiële positie van huidige huurtoeslagontvangers na verandering huurtoeslag en verhoging
minimumloon
<

< basis

minimum

Basis - <

Norm - <

norm

voorbeeld

> voorbeeld

%

%

%

%

%

42

56

89

98

2

Alleenstaand tot AOW-leeftijd

61

71

93

97

3

Alleenstaand vanaf AOW-leeftijd

19

35

91

100

0

Eenoudergezin

30

46

68

94

6

Paar met kinderen

56

77

86

97

3

Paar zonder kinderen tot AOW-leeftijd

76

83

91

98

2

Paar zonder kinderen vanaf AOW-leeftijd

43

71

99

100

0

90-100% sociaal minimum

85

95

100

100

0

100-120% sociaal minimum

25

54

99

100

0

> 120% sociaal minimum

5

17

71

95

5

Bijstandsuitkering

88

95

99

100

0

Loon

26

41

77

95

5

Overig

63

75

75

75

25

Pensioen

25

44

93

100

0

Uitkering

76

89

97

99

1

Winst

24

36

54

84

16

Totaal huurtoeslag-ontvangers
Huishoudsamenstelling

Inkomensklasse

Belangrijkste inkomstenbron

22 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

6. Beschouwing
In dit onderzoek hebben we gekeken of huurtoeslagontvangers voldoende inkomsten
hebben om alle minimaal onvermijdbare uitgaven te kunnen te betalen. We constateren
dat dat in 38 procent van de gevallen (1.058 huishoudens) niet het geval is. Het is
daarom belangrijk dat deze huishoudens worden ondersteund. De huidige huurtoeslag
speelt daarbij een belangrijke rol. Het zou ongewenst zijn als veranderingen in de
huurtoeslag zouden leiden tot een verslechtering van de financiële positie van deze
kwetsbare huurders met een laag inkomen.
Dit onderzoek maakt inzichtelijk welke effecten de voorgestelde veranderingen in de
huurtoeslag met zich meebrengen. Er zijn positieve en negatieve aspecten aan de
voorgestelde veranderingen.

6.1 Positief
Huurders met een huur onder de genormeerde huur krijgen meer huurtoeslag en gaan
er over het algemeen op vooruit. Huurders met een huur net boven de genormeerde
huur gaan er ook op vooruit, doordat in het huidige stelsel de huur tussen de
kwaliteitskortingsgrens en de aftoppingsgrens maar gedeeltelijk wordt vergoed.
Dit betreft 36 procent van huidige huurtoeslagontvangers. Zij gaan er gemiddeld
uiteindelijk € 21 per maand op vooruit.
Huurders met een huur boven de maximale huurgrens voor de huurtoeslag komen ook
in aanmerking voor huurtoeslag. Dit betreft naar verwachting ongeveer 124.000
huishoudens. Zij gaan er gemiddeld genomen uiteindelijk € 150 per maand op vooruit.
Jongeren van 21 tot 23 jaar komen in het nieuwe stelsel in aanmerking voor
huurtoeslag bij een huur boven € 442,46 wat nu niet het geval is.
De verandering betekent een vereenvoudiging: huurders hoeven niet meer hun huur
door te geven. Ook niet bij veranderingen in de huur. Dit kan echter ook een minpunt
zijn. Bij het doorgeven van veranderingen in de huur is men wellicht gelijk ook alert op
veranderingen in het inkomen. Het is de vraag of deze vereenvoudiging opweegt tegen
een verslechtering van de betaalbaarheid.
De verandering wordt geleidelijk ingevoerd over een periode van vijf jaar, waardoor de
effecten worden gedempt. De grootste negatieve effecten zijn zichtbaar bij huurders
met een huur tussen € 600 en € 700. Zij gaan er tot wel € 70 op achteruit. Rekening
houdend met een overgangstermijn van 5 jaar betekent dat een daling van € 15 per
maand.

6.2 Negatief
64 procent van de huurders met een huur vanaf net iets boven de genormeerde huur
(rond de € 550) tot de maximale huur voor de huurtoeslag gaan er op achteruit. Zij
ontvangen gemiddeld genomen uiteindelijk € 29 per maand minder huurtoeslag. Een
grote groep huurders met een huur van € 600 tot € 763 gaat er uiteindelijk € 45 tot
€ 70 per maand op achteruit.
Servicekosten die nu nog wel in aanmerking komen voor huurtoeslag, komen dat straks
niet meer. De servicekosten die in het huidige stelsel in aanmerking komen voor
huurtoeslag, zijn beperkt in aard en omvang. Dat het recht op huurtoeslag voor deze
kosten vervalt, is vanuit het oogpunt van vereenvoudiging een verbetering. Dat de
huurtoeslag voor servicekosten vervalt hoeft niet erg te zijn als de huurtoeslag

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 23

dusdanig stijgt dat dit gecompenseerd wordt, maar dat is lang niet voor iedereen het
geval.
Het inkomen in het huidige jaar blijft bepalend voor de hoogte van de huurtoeslag.
Huurders moeten een inschatting van hun inkomen blijven maken en wijzigingen
doorgeven, waardoor het onzeker blijft hoe hoog de huurtoeslag uiteindelijk wordt.
Daarmee blijft het risico op terugvordering en nabetalingen bestaan. Deze onzekerheid
is een belangrijk punt van kritiek op het huidige toeslagenstelsel, wat met de
voorgestelde verandering van de huurtoeslag blijft bestaan.

6.3 Kanttekeningen
In dit onderzoek is gebruikgemaakt van beschikbare data uit het WoON-onderzoek. Dit
onderzoek heeft inkomensgegevens uit 2020. Gegeven de huidige actualiteit met zeer
hoge inflatie, vonden we dat we hiervoor moesten corrigeren. Ook zijn er wetswijzigingen
in de maak die sterk verband houden met dit onderwerp. Ten slotte hebben we een
modelmatige inschatting van het huishoudbudget gemaakt. Deze benadering zorgt ervoor
dat er een aantal belangrijke kanttekeningen bij de uitkomsten van dit onderzoek
geplaatst moeten worden.
Veel huurtoeslagontvangers kunnen niet alle minimale uitgaven betalen. Hierbij hebben
we weliswaar niet gekeken naar lokale inkomensondersteuning voor deze groep, maar
tegelijkertijd gaan we er ook van uit dat zij erg goed met hun geld kunnen omgaan.
Ook houden we geen rekening met hoge persoonlijk onvermijdbare uitgaven.
De extra verhoging van het minimumloon heeft een positief effect op de financiële
positie van huurtoeslagontvangers, maar is voor een grote groep onvoldoende om het
negatieve effect van de verandering van de huurtoeslag te compenseren. Daar komt bij
dat de financiële positie van huishoudens momenteel erg onder druk staat door de hoge
inflatie. De extra verhoging van het minimumloon kan dit enigszins verlichten, maar
niet als tegelijkertijd ook de huurtoeslag daalt.
Er is inmiddels een wetsvoorstel dat huurverlaging voor huurders met de laagste
inkomens mogelijk maakt. Daar is geen rekening mee gehouden in dit onderzoek. Het
is van belang dat die huurverlaging de verslechtering voor deze groep compenseert.
Daarnaast zien we dat de groep huurtoeslagontvangers met een inkomen vanaf 120
procent van het minimum die de minimale uitgaven niet kunnen betalen toeneemt door
de verandering van de huurtoeslag. Het is de vraag of zij in aanmerking komen voor
huurverlaging.

6.4 Conclusie
Zeker in tijden dat de financiële positie van huishoudens met een beperkt inkomen sterk
onder druk staat, zouden veranderingen in de financiële ondersteuning geen
verslechtering van de financiële positie mogen opleveren. Dat is met de voorgestelde
verandering van de huurtoeslag voor een grote groep huurtoeslagontvangers echter wel
het geval. Bijna twee derde gaat erop achteruit.
De voorgestelde verandering van de huurtoeslag betekent dat de groep die de minimaal
onvermijdbare uitgaven niet meer kan betalen, groeit van 38 naar 64 procent. Met de
extra verhoging van het minimumloon met 7,5 procent, gaat dit percentage weliswaar
naar 56 procent, maar die is daarmee niet genoeg om het negatieve effect van de
verandering van de huurtoeslag te compenseren. Daarnaast bestaat het risico dat de extra
financiële ruimte die ontstaat door de verhoging van het minimumloon wordt opgeslokt

24 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

door de hoge inflatie. Het Nibud raadt daarom af om de huurtoeslag te veranderen zoals is
voorgesteld.
Er zitten ook positieve aspecten aan de voorgestelde verandering van de huurtoeslag,
zoals de verlaging van de leeftijd naar 21 jaar en het schrappen van de maximale
huurgrens. Het Nibud raadt daarom aan om te onderzoeken of het mogelijk is om die
verbeteringen door te voeren.

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 25

Bijlage 1 | Methode en uitgangspunten
Om een goed beeld te geven van de financiële positie van huurtoeslagontvangers, hebben
we rekening gehouden met de recente grote prijsstijgingen. We hebben daarom de
minimale en gemiddelde bestedingen van huishoudens, die het Nibud periodiek in kaart
brengt, gekoppeld aan het meest recente WoON-bestand.
WoON2021 bevat echter inkomensgegevens van 2020. Om een goede vergelijking te
kunnen maken, hebben we deze inkomens opgehoogd met de gemiddelde verwachte
loonstijging voor werkenden en de indexatie van de uitkeringen voor ontvangers van een
uitkering. De gemiddelde verwachte loonstijging in 2021 bedraagt volgens het CBS 2,2
procent en in 2022 is de inschatting uit augustus 2022 van het CPB dat het uitkomt op 2,9
procent. In dit onderzoek is nog gerekend met 2,8 procent zoals dat in maart werd
ingeschat.
Voor de betaalbaarheidsanalyses maken we gebruik van het netto besteedbaar
huishoudinkomen. In WoON2021 zijn onvoldoende gegevens beschikbaar om het netto
inkomen te berekenen met de opgehoogde bruto inkomens. Daarom zijn we uitgegaan
van het netto inkomen zoals beschikbaar in WoON. Dit hebben we geactualiseerd door per
belangrijkste inkomstenbron van het huishouden te kijken naar de gemiddelde netto
inkomensstijging in de doelgroep huurtoeslagontvangers in de periode 2020-2022. We
hebben hierbij gebruik gemaakt van de koopkrachtberekeningen uit januari 2021 en
januari 2022.
Complicerende factor hierbij is dat het netto huishoudinkomen ook toeslagen bevat en de
toeslagen niet apart beschikbaar zijn. Daarom hebben we eerst berekend hoe hoog de
toeslagen in 2020 waren en die in mindering gebracht op het huishoudinkomen.
Vervolgens hebben we het netto inkomen zonder toeslagen geïndexeerd met de netto
inkomensstijging. Ten slotte hebben we de toeslagen berekend over 2022 en weer bij het
netto inkomen opgeteld.
WoON2021 bevat de huurprijzen van 2021. Omdat we rekenen met de bestedingen van
huishoudens in 2022, hebben we de huurprijzen opgehoogd met de gemiddelde
huurstijging in de sociale huursector per 1 juli 2021 en 1 juli 2022. De gemiddelde
huurstijging in de sociale huursector per 1 juli 2021 is 0 procent en per 1 juli 2022 2
procent (bron: Corporatiemonitor huurbeleid, Aedes). De meest recente inschatting van
het CBS is dat de huren van sociale huurwoningen in 2022 met 2,6 procent zijn gestegen.
Hier is niet mee gerekend in dit onderzoek.
Om het effect van het verhogen van het minimumloon inzichtelijk te maken, hebben we
het netto inkomen verhoogd met de netto inkomensstijging als gevolg van de bruto
verhoging met 7,5 procent en netto 3,8 procent. We veronderstellen een afnemende
doorwerking van de verhoging van het minimumloon tot 130 procent van het
minimumloon. Door de koppeling met de loongerelateerde uitkeringen, veronderstellen we
tevens een stijging van deze uitkeringen gelijk aan de stijging voor werkenden. Voor de
bijstandsuitkering veronderstellen we een stijging van netto € 50 per maand voor
alleenstaanden en € 69 per maand voor samenwonenden/gehuwden. Voor
gepensioneerden veronderstellen we een stijging van de AOW-uitkering met 5 procent. We
gaan er hiermee van uit dat de toeslagen meebewegen met de extra verhoging van het
minimumloon.

26 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

Bijlage 2 | Hoe meten we betaalbaarheid?
Geschiedenis
Woonlasten vormen een belangrijk onderdeel van het budget van huishoudens. Niet alleen
gaat er soms een groot deel van het inkomen heen, het is ook nog eens een vaste last.
Dat wil zeggen dat er een contract aan ten grondslag ligt en dat bezuinigen daarop in
principe niet mogelijk is. Een (te) hoge woonlast kan dus een belangrijke oorzaak zijn van
financiële problemen. Maar wanneer is een woonlast nu (te) hoog?
Een mogelijkheid om hoge woonlasten te definiëren is via de verdeling van de hoogte van
de woonlasten. Dus om bijvoorbeeld te zeggen dat de mensen met de 10 procent hoogste
huren, hoge woonlasten hebben. Nadeel daarvan is dat op deze manier er altijd
huishoudens zullen bestaan met hoge woonlasten. Beleidswijzigingen kunnen zo ook niet
geëvalueerd worden.
Een andere mogelijkheid om hoge woonlasten te definiëren is om de woonlasten uit te
drukken als budgetaandeel in relatie tot het inkomen (“woonquote”), bijvoorbeeld door te
stellen dat iemand hoge woonlasten heeft als hij 30 of 40 procent van zijn inkomen aan
woonlasten uitgeeft. Nadeel van een vast percentage, is dat er geen directe relatie is met
de overige noodzakelijke uitgaven. Een vaste, gemiddelde woonquote is (te) krap voor
huishoudens met een laag inkomen en (te) ruim voor huishoudens met een hoog
inkomens.
Een derde manier om hoge woonlasten vast te stellen is ze te bepalen in relatie tot zowel
het inkomen als de overige uitgaven van een huishouden. Het Planbureau voor de
Leefomgeving (PBL) gebruikt sinds 2015 ook deze laatste methode, omdat die preciezer
de financiële situatie van huishoudens in kaart brengt. Hiervoor gebruiken ze de term
betaalrisico’s. De betaalrisico’s worden gemeten aan de hand van referentiebedragen van
het Nibud voor uitgaven van huishoudens.
Nibud-referentiebedragen
Huishoudens besteden hun besteedbaar inkomen aan een groot aantal uitgavenposten.
Voor dit onderzoek splitsen we die uitgavenposten in twee onderdelen: de woonlasten en
de overige uitgaven. De methode om de betaalbaarheid te beoordelen, gaat uit van het
afzetten van het besteedbaar inkomen tegen de woonlasten en de ruimte in het budget
voor overige uitgaven.
Die ruimte in het budget voor overige uitgaven kan op verschillende bestedingsniveaus
worden ingevuld. Het Nibud kent een aantal soorten niveaus wat betreft bestedingen aan
de overige uitgaven: de basisbedragen, de voorbeeldbedragen en de normbedragen. Deze
lichten we hieronder toe.
Basisbedragen en minimumbedragen
Het laagste niveau van bestedingen zijn de basisbedragen. De basisbedragen zijn de
bedragen die een huishouden minimaal beschikbaar moet hebben voor de overige
uitgaven, dat wil zeggen de niet-woonuitgaven. De basisbedragen zijn de kosten van een
basispakket. Het basispakket omvat een pakket aan goederen en diensten die voor elk
huishouden vrijwel onvermijdbaar zijn, zoals een door het Voedingscentrum gespecificeerd
dieet voor gezonde voeding, het hebben van een adequate zorgverzekering, etc. Het
Nibud heeft dit basispakket samengesteld en bekijkt jaarlijks of het pakket nog alle
goederen en diensten bevat die voor een huishouden moeilijk vermijdbaar zijn. Zo nodig

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 27

past het Nibud de samenstelling van het basispakket aan. De basisbedragen zijn
afhankelijk van de huishoudsamenstelling, maar onafhankelijk van het inkomen.
Sociale participatie
Een ander onderscheid is tussen de daadwerkelijke minimale uitgaven en uitgaven die niet
strikt noodzakelijk, maar door veel mensen wel als zeer wenselijk beschouwd worden,
zoals enige vorm van ontspanning of sociale participatie.
Het SCP gebruikt deze pakketten om de armoede in Nederland te definiëren. Het hanteert
daarbij twee armoedegrenzen:
• Het strikte basisbehoeftebudget omvat de minimale uitgaven van een zelfstandig
huishouden.
• Het niet-veel-maar-toereikendbudget (nvmt) is iets ruimer. Dat budget houdt ook
rekening met de minimale kosten van ontspanning en sociale participatie. De
uitgaven zijn niet strikt noodzakelijk, maar veel mensen beschouwen ze als zeer
wenselijk. Het nvmt is nog steeds bescheiden. Luxegoederen, zoals een auto,
ontbreken.
In deze rapportage duiden we betaalbaarheid op grond van het pakket zonder sociale
participatie aan als “minimum” en betaalbaarheid op grond van het pakket met sociale
participatie als “basis”.
Voorbeeldbedragen
De voorbeeldbedragen zijn de bestedingen die een vergelijkbaar huishouden met een
vergelijkbaar inkomen gemiddeld doet aan de verschillende uitgavenposten. Een deel van
de voorbeeldbedragen wordt afgeleid uit het Budgetonderzoek van het CBS. Deze
bedragen zijn dus afhankelijk van zowel de huishoudsamenstelling als het inkomen.
Bij hogere inkomens is er meer vrijheid om uitgaven te kiezen, en dus vullen huishoudens
dat op hun eigen manier in. We werken daarom bij de voorbeeldbedragen ook niet met
pakketten aan goederen en diensten, maar alleen met bedragen per uitgavenpost. Bij dit
onderzoek is dit het hoogste bestedingsniveau. Feitelijk zijn er ook huishoudens die meer
uitgeven dan de voorbeeldbedragen: voorbeeldbedragen geven immers het gemiddelde
weer, en individuele huishoudens kunnen meer of minder uitgeven.
Normbedragen
De normbedragen liggen precies tussen de basisbedragen en de voorbeeldbedragen in.
Deze normbedragen vormen de grondslag voor de regelingen met betrekking tot de
maximale hypotheek en worden daarnaast toegepast voor het bepalen van de maximaal
betaalbare huur. Huishoudens met een maximale huur of hypotheek moeten voor hun
overige uitgaven bezuinigen ten opzichte van de voorbeeldbedragen, maar houden meer
over dan alleen de basisbedragen. Met andere woorden: als mensen extra inkomen
krijgen, is de helft beschikbaar voor hogere woonlasten en de andere helft voor overige
uitgaven.
In principe zijn andere verdelingen ook mogelijk, maar dat heeft uiteraard consequenties
voor zowel de hoogte van de woonlasten als de mogelijkheid aan overige uitgaven geld te
spenderen. Bij inkomensterugval kan uiteraard wel van die verdeling worden afgeweken
en zijn mensen soms gedwongen te bezuinigen tot de basisbedragen om de woning te
kunnen behouden. Door de woonlasten van het besteedbaar inkomen af te halen, kunnen
we kijken welk niveau van bestedingen aan overige uitgaven haalbaar is voor het
huishouden.

28 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

In Figuur 1 is schematisch weergegeven hoe de methode van betaalbaarheid werkt. De
bovenste lijn geeft het besteedbaar inkomen weer. De drie blauwe lijnen geven drie
verschillende niveaus voor de overige uitgaven weer. Bij de linker (rode) pijl kunnen uit
het besteedbaar inkomen de woonlasten en de basisbedragen niet betaald worden. We
zeggen dan dat de betaalbaarheid onder de basisbedragen ligt.
Bij de rechter (groene) pijl kunnen uit het besteedbaar inkomen zowel de woonlasten als
de voorbeeldbedragen voor de overige uitgaven betaald worden. We zeggen dan de
betaalbaarheid boven de voorbeeldbedragen ligt. Op dezelfde manier duiden we de gele
en de oranje situatie.

Figuur 1: Methode betaalbaarheid

In Figuur 1 is de betaalbaarheid beter bij hogere inkomens. Dat hoeft uiteraard geen
standaard te zijn. Een huishouden met een laag inkomen en lage woonlasten kan qua
betaalbaarheid boven de voorbeeldbedragen uitkomen. Evenzo kan een huishouden met
een hoog inkomen en hoge woonlasten onder de basisbedragen terechtkomen.
Huishoudens met dezelfde huur kunnen voor verschillende inkomens in een andere
categorie terechtkomen.
Sommige huishoudens hebben dus niet voldoende inkomen om alle noodzakelijke uitgaven
te kunnen doen. Bepaalde uitgaven zijn dan niet betaalbaar. Maar het is meestal niet
mogelijk om aan te geven welke uitgavenpost dan niet betaalbaar is. Alle gespecificeerde
uitgaven zijn immers noodzakelijk. Met evenveel reden kan gezegd worden dat de huur
voor het huishouden niet betaalbaar is, als gezonde voeding voor het huishouden niet
betaalbaar is.

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 29

Ook bij het zoeken naar oplossingen voor deze huishoudens is het belangrijk dit
onderscheid in het achterhoofd te houden. De betaalbaarheid voor huurders kan grofweg
op drie manieren verbeterd worden: door een hoger inkomen, door lagere woonlasten of
door lagere overige uitgaven.
De vier situaties
Deze opstelling leidt qua betaalbaarheid tot vier mogelijke situaties.
1. De betaalbaarheid van de basisbedragen is niet mogelijk
Als hier sprake van is, is er dus niet voldoende inkomen om alle noodzakelijke uitgaven te
kunnen doen. Dat wil niet zeggen dat huishoudens direct in de financiële problemen
komen. Huishoudens zullen dan zogenaamde overlevingstechnieken gaan toepassen.
Overlevingstechnieken zijn bijvoorbeeld:
• het ophouden met het reserveren voor vervanging van noodzakelijke goederen;
• bezuinigen op noodzakelijke uitgaven, zoals gezonde voeding of sociale
participatie;
• rekeningen laten liggen en schulden maken;
• afhankelijk worden van particuliere giften (bijv. voedselbank);
• illegaal inkomen verwerven.
Dit zijn echter situaties die niet structureel kunnen voortduren zonder uiteindelijk tot
problemen te leiden. Als de betaalbaarheid van de basisbedragen in het gedrang is, is dat
een sterk signaal voor een risico op financiële problemen.
2. De basisbedragen zijn wel betaalbaar, maar de normbedragen niet
In dit geval is er in principe voldoende ruimte om de huur en het basispakket te kunnen
betalen. Toch zijn deze huishoudens nog kwetsbaar; de marges zijn smal. Het nietaanvragen van inkomensondersteuning waar recht op is, de aanwezigheid van mogelijke
individuele onvermijdbare kosten (bijvoorbeeld als gevolg van ziekte), onverwachte
tegenvallers of het niet perfect met geld omgaan, kunnen alsnog voor financiële
problemen zorgen. In deze situatie is er bovendien nauwelijks ruimte om iets extra’s te
kunnen boven het strikt noodzakelijke.
3. De normbedragen zijn wel betaalbaar, maar de voorbeeldbedragen niet.
In dit geval dienen huishoudens te bezuinigen ten opzichte van datgene wat bij hun
inkomen gebruikelijk is. De bezuinigingen zijn echter niet zo groot, dat dit tot een
kwetsbare positie leidt.
4. De voorbeeldbedragen zijn betaalbaar
In dit geval hebben huishoudens voldoende inkomen om zowel de huur als de bij hun
inkomen gebruikelijke uitgaven te kunnen doen.

30 | Impactanalyse verandering huurtoeslag

Bijlage 3 | Voorbeeldbegrotingen
Voor vier situaties hebben we voorbeeldbegrotingen opgesteld waarin de minimum- en
basisbedragen zijn afgezet tegen het gemiddelde inkomen van huurtoeslagontvangers,
waarbij rekening is gehouden met de gemiddelde huur, het gemiddelde energieverbruik en
de gemiddelde gemeentelijke belastingen uit WoON. Een toelichting op de minimum- en
basisbedragen staat in Bijlage 2.
Tabel 14: Voorbeeldbegroting met minimumbedragen
alleenstaand

eenoudergezin

paar met kinderen

paar zonder

1.244

1.483

1.898

1.758

kinderen
netto inkomen
zorgtoeslag

98

81

141

129

kinderbijslag

0

124

159

0

kindgebonden budget

0

417

198

0

212

261

201

186

huurtoeslag
netto besteedbaar inkomen

1.553

2.366

2.597

2.073

huur

555

623

632

594

energie

152

197

227

196

water

10

16

20

15

lokale lasten

45

63

63

63

telecom

65

70

80

75

zorgverzekering

162

162

324

324

overige verzekeringen

17

28

39

21

onderwijs

0

57

57

0

contributies en abonnementen

2

2

8

8

vervoer

16

39

59

31

kleding

55

119

175

109

inboedel

73

91

109

86

onderhoud

54

40

42

48

niet-vergoede ziektekosten

40

38

74

76

vrije tijd

0

0

0

0

voeding

236

423

538

427

overige huishoudelijke

32

69

102

58

1.513

2.037

2.547

2.130

40

329

50

-57

uitgaven
totaal uitgaven
saldo
Bron: WoON2021, bewerking Nibud 2022

Impactanalyse verandering huurtoeslag| 31

Tabel 15: Voorbeeldbegroting met basisbedragen
alleenstaand

eenoudergezin

paar met kinderen

paar zonder

1.244

1.483

1.898

1.758

zorgtoeslag

98

81

141

129

kinderbijslag

0

124

159

0

kindgebonden budget

0

417

198

0

212

261

201

186

1.553

2.366

2.597

2.073

huur

555

623

632

594

energie

152

197

227

196

water

10

16

20

15

lokale lasten

45

63

63

63

telecom

65

70

80

75

zorgverzekering

162

162

324

324

overige verzekeringen

17

28

39

21

onderwijs

0

57

57

0

contributies en abonnementen

23

47

74

48

vervoer

24

57

85

48

kleding

55

119

175

109

inboedel

73

91

109

86

onderhoud

54

40

42

48

niet-vergoede ziektekosten

40

38

74

76

kinderen
netto inkomen

huurtoeslag
netto besteedbaar inkomen

vrije tijd

45

74

102

64

voeding

236

423

538

427

overige huishoudelijke

62

124

180

104

1.617

2.229

2.820

2.297

-64

136

-223

-224

uitgaven
totaal uitgaven
saldo
Bron: WoON2021, bewerking Nibud 2022

32 | Impactanalyse verandering huurtoeslag