Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3107
Vragen van de leden Dekker-Abdulaziz (D66) en Grevink (VVD) aan de
Minister van Economische Zaken en Klimaat over het bericht «Schiphol en
Havenbedrijf Rotterdam klagen de staat aan over 5G-beleid» (ingezonden
20 april 2023).
Antwoord van Minister Kamp (Economische Zaken) (ontvangen 3 juli 2023).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 2704.
Vraag 1
Kunt u aangeven welke zienswijzen er door de lokale vergunningshouders
zijn ingebracht en op welke manier hieraan gehoor is gegeven?1
Antwoord 1
Een ontwerp van de wijziging van het Nationaal frequentieplan 2014
(NFP-wijziging) voor de 3,5 GHz band is in juli 2022 openbaar geconsulteerd.
Hierop zijn door een aantal houders van lokale vergunningen in de 3,5 GHz
band en belangenvertegenwoordigers, waaronder het Havenbedrijf Rotterdam (HBR) en Schiphol (samen aangeduid als de «mainports») zienswijzen
ingediend. HBR heeft zelf op dit moment geen vergunning in de 3,5 GHz
band, Schiphol wel. Ook de Nederlandse en Europese belangenverenigingen
voor gebruikers van lokale vergunningen (BTG en EUWENA) hebben een
zienswijze ingediend.
De zienswijzen betroffen uiteenlopende aspecten van de NFP-wijziging, zoals
de keuze van de bandindeling – waarbij het lokale gebruik zou worden
ondergebracht in 100 MHz aan de onderkant van de band – en de wijze van
uitgifte van lokale vergunningen volgens het mechanisme «op volgorde van
binnenkomst». Naar deze beide aspecten wordt verwezen in het artikel in Het
Financieele Dagblad. Ik hecht er aan hier op te merken dat «op volgorde van
binnenkomst» hier niet betekent «wie het eerst komt, het eerst maalt», maar
alleen verwijst naar hoe vergunningen door de tijd in behandeling worden
genomen. In het voorgenomen uitgiftebeleid heeft een eerdere aanvrager
daarbij niet meer rechten dan een latere aanvrager. Als meerdere aanvragers
bij elkaar in de buurt liggen, moeten zij onderling afspraken maken om te
zorgen dat zij elkaar niet storen. Denk bijvoorbeeld aan twee bedrijven in de
haven of aan twee naast elkaar liggende ministeries. Met deze manier van
vergunnen kan dezelfde frequentieruimte vele malen worden uitgegeven,

1

ah-tk-20222023-3107
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

FD, 14 april 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

zelfs aan dicht bij elkaar liggende percelen. Er is dus geen concurrentie om
een beperkte hoeveelheid beschikbare vergunningen.
Voor wat betreft de bandindeling zijn de zienswijzen van de lokale vergunninghouders, maar ook die van landelijke mobiele operators, aanleiding
geweest om nader onderzoek te laten verrichten en vervolgens de bandindeling van de 3,5 GHz-band te herzien ten opzichte van het dat was geconsulteerd. In het definitieve besluit zijn de lokale vergunninghouders niet langer
ondergebracht in 100 MHz aan de onderkant van de band, maar in twee delen
van 50 MHz aan de beide uiteinden van de band. Hiermee is deels tegemoet
gekomen aan de wens van lokale vergunninghouders om te worden
ondergebracht in het bovenste deel van de 3,5 GHz band, waar apparatuur
voor lokale netwerken mogelijk beter beschikbaar zal zijn. Ik wil benadrukken
dat de uiteindelijke keuze voor de bandindeling een afweging van verschillende belangen was, waarbij het niet mogelijk was om aan alle uiteenlopende
wensen van belanghebbenden tegemoet te komen. De gemaakte afweging
was ingewikkeld en is daarom uitgebreid gemotiveerd in de toelichting op de
definitieve wijziging van het NFP die is gepubliceerd op 28 februari 2023.2
Voor wat betreft het verdeelmechanisme «op volgorde van binnenkomst»
gaven de beide mainports in hun zienswijze onder meer aan een coördinerende rol voor zichzelf te zien om zo te kunnen komen tot een doelmatiger
gebruik van de voor lokaal gebruik bedoelde frequenties op het eigen terrein.
In reactie hierop heb ik in de toelichting op de definitieve NFP-wijziging van
28 februari 2023 aangegeven dat ik een informele coördinerende rol door een
logische entiteit of organisatie binnen een groter gebied, zoals bijvoorbeeld
een haventerrein of industriegebied, goed mogelijk acht voor zover deze
neerkomt op vraagbundeling en een daaruit voortvloeiende coördinerende rol
bij vergunningaanvragen. Het is en blijft echter de (wettelijke) taak van de
overheid, specifiek die van de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI), om
vergunningaanvragen te toetsen, de coördinatie met andere radiodiensten te
verzorgen, en vergunningen te verlenen aan de aanvragers.
Vraag 2
Kunt u uiteenzetten of en zo ja, welke gesprekken u heeft gevoerd met lokale
vergunninghouders waaronder luchthaven Schiphol en het Havenbedrijf
Rotterdam voorafgaand en ook nadat het Nationaal Frequentieplan (NFP) is
gepubliceerd?
Antwoord 2
HBR en Schiphol trekken al enige tijd gezamenlijk op in het benadrukken van
het belang van voldoende frequentieruimte voor lokaal gebruik in de beide
mainports. In aanloop naar de consultatie van het ontwerp van de NFPwijziging in juli 2022 hebben zij een extern onderzoek laten uitvoeren waarin
onder meer wordt gepleit voor aangesloten frequentieruimte voor lokaal
gebruik, bij voorkeur in het bovenste deel van de band. Ook het punt van
een, door de mainports gewenste, coördinerende rol voor de mainports
wordt in dit onderzoek aangestipt. Daarnaast is in juni 2022 een brief
gestuurd aan de toenmalige Directeur Generaal Bedrijfsleven en Innovatie. In
deze periode zijn hierover gesprekken met de mainports gevoerd op 9 juni,
29 juni en 7 juli 2022.
Ik onderken het belang van voldoende frequentieruimte voor lokaal gebruik,
onder andere in de beide mainports. Naar aanleiding van de zienswijze van
HBR en Schiphol op het geconsulteerde ontwerp van de NFP-wijziging, heb ik
op 13 september 2022 aan de mainports gevraagd om een nadere toelichting
over hoe zij een coördinerende rol meer concreet voor zich zien. In reactie
hierop hebben HBR en Schiphol op 26 oktober 2022 een aanvullende memo
met mij gedeeld. Zowel de zienswijze en het aanvullende memo zijn
meegewogen bij de besluitvorming voor het definitieve NFP-besluit, zoals
beschreven in de toelichtende tekst. Na vaststelling van het NFP-besluit is
opnieuw contact gezocht met de mainports ten behoeve van de nadere
invulling van het uitgiftebeleid en de vergunningvoorwaarden voor lokaal
gebruik. Dit contact bestond onder meer uit twee gesprekken op 7 maart en

2

Staatscourant 2023, 5604 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

op 27 maart 2023. Op 12 april jl. is vervolgens het voorgenomen uitgiftebeleid voor lokale vergunningen openbaar geconsulteerd.
Ook met een aantal andere lokale vergunninghouders zijn gesprekken
gevoerd in de periode voor en na vaststelling van het NFP. Ook met
belangenvereniging BTG is er regelmatig contact geweest.
Vraag 3
Is het ingediende alternatieve plan van Schiphol en de haven, en de reactie
van het ministerie hierop, openbaar inzichtelijk? Zo nee, waarom niet? Kan u
deze alsnog op de kortst mogelijke termijn met de Kamer delen?
Antwoord 3
Het ingediende alternatieve plan van Schiphol en HBR is openbaar inzichtelijk
via het in opdracht van de mainports opgestelde rapport over de behoefte
aan privaat spectrum3 en de openbare consultatiereactie van Schiphol en
HBR naar aanleiding van de concept NFP-wijziging 3,5 GHz-band.4 In de
openbaarheid heb ik hierop gereageerd in de toelichting op het NFP-besluit
van 28 februari jongstleden. Zowel Schiphol en HBR als ambtenaren van mijn
ministerie hebben regelmatig informatie over het alternatieve plan uitgewisseld, zoals ook bij vraag 2 aangegeven. Die informatie is meegewogen in het
tot stand komen van het concept uitgiftebeleid dat onlangs openbaar is
geconsulteerd5. Op dit moment verwerk ik de consultatiereacties waarbij alle
partijen hun zienswijzen konden indienen. Bij het publiceren van het
uitgiftebeleid zal ik nader ingaan op de ingebrachte zienswijzen; waaronder
ook de zienswijzen van de mainports rondom de wijze van verdelen van
vergunningen.
Vraag 4
Kunt u aangeven hoe de belangen en wensen van de lokale vergunninghouders hierin zijn gewogen?
Antwoord 4
Schiphol en HBR hebben de voorkeur voor 100 MHz aaneengesloten
frequentieruimte bovenin de 3,5 GHz-band en wensen daarnaast een regierol
voor henzelf in het toebedelen van gebruiksrechten voor frequentieruimte op
het terrein van de mainports. Naast Schiphol en HBR zijn er nog andere
belanghebbenden voor gebruik van frequentieruimte in de 3,5 GHz-band.
Hiertoe behoren de landelijke mobiele operators, huidige gebruikers van de
frequentieband (een aantal lokale gebruikers en satellietbedrijf Inmarsat) en
toekomstige gebruikers voor bedrijfsspecifieke toepassingen. Zoals uitgebreid
toegelicht in het NFP-besluit van 28 februari jongstleden leiden de belangen
van deze partijen tot deels niet verenigbare wensen voor de bandindeling. Na
weging van al deze belangen ben ik in het definitieve NFP-besluit gekomen
tot een bandindeling met (voorlopig) twee delen van 50 MHz voor lokaal
mobiel gebruik aan de randen van de 3,5 GHz-band en 300 MHz middenin de
band voor landelijk exclusief mobiel gebruik. Het geconsulteerde bandplan
ging nog uit van 100 MHz voor lokaal gebruik onderin de band. Met een
verplaatsing van één deel van 50 MHz naar de bovenkant van de band is in
het definitieve NFP-besluit deels tegemoet gekomen aan de wens van onder
meer Schiphol en HBR om bandbreedte voor lokaal gebruik beschikbaar te
maken in het bovenste deel van de band. Bovendien heb ik de mogelijkheid
genoemd om in de toekomst een zogenoemde «schuif» te maken waardoor
mogelijk 80 MHz aan aaneengesloten bandbreedte bovenin de band voor
lokaal gebruik beschikbaar komt.
Ten aanzien van de door Schiphol en HBR gewenste, wettelijke regierol het
volgende. Of frequentiegebruik daadwerkelijk schaars wordt en in welke mate
er ruimte is voor een bepaalde mate van regie wordt in belangrijke mate
bepaald door de voorwaarden die aan de vergunningen zullen worden
verbonden. Deze worden vastgelegd in het uitgiftebeleid waarvoor recentelijk

3

Rapportage-mainports-en-privaat-spectrum-R1-1-voor-publicatie-algemeen.pdf (btg.org).
Overheid.nl | Consultatie Ontwerpbesluit NFP-wijziging 3,5 GHz-band, reactie (internetconsultatie.nl).
5
Overheid.nl | Consultatie Uitgiftebeleid perceelgebonden netten 3,5 GHz-band (internetconsultatie.nl).
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

een openbare consultatie heeft plaatsgevonden. Ik ben nu bezig de ontvangen zienswijzen hierop, waaronder die van Schiphol en HBR, te verwerken.
Vraag 5
Herkent u het geluid dat verdere innovatie en digitalisering onmogelijk wordt
gemaakt door de huidige inrichting van de veiling, mede gelet op de
Nederlandse ambitie om in de Europese kopgroep te blijven op het gebied
van digitalisering? Op welke manier is gehoor gegeven aan deze zorgen?
Antwoord 5
In het artikel in Het Financieele Dagblad wordt door de mainports gesteld dat
de automatisering van bedrijfsprocessen in gevaar komt door de manier
waarop ik de aparte bedrijfsfrequenties inricht en wil toewijzen. Deze
bedrijfsfrequenties zullen niet worden geveild, maar worden verdeeld op
volgorde van binnenkomst. De zorgen van de beide mainports betreffen de
nadere invulling van het «volgorde van binnenkomst»-verdeelmechanisme.
De voorwaarden voor gebruik van frequentieruimte – en daarmee de
mogelijkheden voor innovatie en digitalisering – worden vastgelegd in de
vergunningsvoorwaarden waarvoor het uitgiftebeleid de basis vormt. Op dit
moment ben ik bezig met het verwerken van de zienswijzen op de openbare
consultatie van dit uitgiftebeleid. Bij het publiceren van het beleid zal ik mijn
keuze motiveren, ook in het licht van de impact op innovatie en digitalisering.
Vraag 6
Klopt het dat Schiphol en de Rotterdamse haven elk hun eigen beroep
aantekenen?
Antwoord 6
Ja.
Vraag 7
Is hierbij urgentie aangevraagd en wanneer worden deze zaken behandeld?
Antwoord 7
HBR en Schiphol hebben niet gevraagd om een voorlopige voorziening. De
Rechtbank Rotterdam heeft besloten alle beroepen (dus ook die van HBR en
Schiphol) tegelijkertijd te behandelen. Op 25 mei heeft een zogenoemde
regiezitting plaatsgevonden, ter voorbereiding van de inhoudelijke zitting. De
rechtbank heeft de inhoudelijke zitting inmiddels gepland op 11, en indien
nodig, 12 oktober 2023.
Vraag 8
Leiden deze zaken tot vertraging van de veiling? Zo ja, bent u voornemens
om plannen ten aanzien van verschillende mogelijke uitkomsten op te stellen
om zo op de kortst mogelijke termijn over te kunnen gaan tot het veilen van
de 3,5 Ghz band?
Antwoord 8
Voor de gevolgen van de aangetekende beroepen voor de veiling wordt
verwezen naar de bovenliggende Kamerbrief.
Vraag 9
Kunt u uitdiepen welke gevolgen het heeft voor respectievelijk de conceptveilingregeling, de consultatieperiode en de planning van de veiling als
Schiphol en/of de Rotterdamse haven gelijk krijgen van de rechter dat er
meer plek voor hun operaties moet worden toegewezen?
Antwoord 9
Indien Schiphol en/of HBR op dit punt gelijk krijgt/krijgen van de rechter, zou
dit betekenen dat de indeling van de 3,5 GHz-band in het NFP opnieuw dient
te worden vastgesteld. Omdat de inrichting van de veiling afhankelijk is van
het NFP, zou dit zonder meer gevolgen hebben voor de planning daarvan.
Daarnaast zou dit gevolgen hebben voor de planning van de start van uitgifte
van vergunningen voor lokaal gebruik in de banddelen 3400–3450 MHz en
3750–3800 MHz. Daarvan is start van uitgifte nu beoogd per 1 december 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 10
Kunt u uitdiepen welke gevolgen het heeft voor respectievelijk de conceptveilingregeling, de consultatieperiode en de planning van de veiling als
Schiphol en/of de Rotterdamse haven gelijk krijgen van de rechter dat de
manier waarop de ruimte wordt verdeeld, namelijk op volgorde van
aanmelding, moet worden herzien?
Antwoord 10
Als de rechter uitsluitend zou oordelen dat de frequentieruimte die is
bestemd voor lokaal gebruik op een andere manier moet worden verdeeld
(dan op volgorde van binnenkomst), maar de rechter de rest van het
NFP-besluit in stand zou laten, dan zou dit geen gevolgen hoeven te hebben
voor de concept-veilingregeling, de consultatieperiode (die inmiddels is
geëindigd) en de planning van de veiling. De veiling ziet immers niet op de
frequentieruimte die is bestemd voor lokaal gebruik, maar op de frequentieruimte voor landelijk gebruik.
Vraag 11
Bent u reeds in contact getreden met de lokale vergunninghouders, waaronder het Havenbedrijf Rotterdam en Schiphol, betreffende dit geschil? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, hoe verloopt dit?
Antwoord 11
Zoals onder vraag 2 is aangegeven, is zowel voor als na de wijziging van het
NFP gesproken met verschillende lokale vergunninghouders, waaronder HBR
en Schiphol. Na afloop van de consultatie van het uitgiftebeleid voor de
lokale vergunningen in de 3,5 GHz band zullen de ingediende zienswijzen
worden beoordeeld en meegenomen bij de vaststelling van het definitieve
uitgiftebeleid. Waar nodig zal dan opnieuw in contact worden getreden met
lokale vergunninghouders. Ik heb de gesprekken met HBR en Schiphol tot
dusver overigens als prettig en constructief ervaren.
Vraag 12
Bent u van mening dat een rechtszaak niet bevorderlijk is voor de veiling van
de 3,5 GHz band? Kunt u een rol in spelen om verdere problemen van de
veiling te voorkomen?
Antwoord 12
Tegen elke wijziging van het NFP staat de mogelijkheid van beroep open en
het staat belanghebbenden uiteraard vrij om hier gebruik van te maken. Bij
het vaststellen van het NFP voor de 3,5 GHz band is een integrale belangenafweging gemaakt. Deze belangenafweging is uitvoerig beschreven in de
toelichting op de NFP-wijziging. Ik zal mij ook in de beroepszaak en andere
contacten met belanghebbenden blijven inspannen om de gemaakte
afwegingen zo goed en transparant als mogelijk uit te leggen. Evenwel vind
ik het belangrijk te blijven benadrukken, dat ik waarschijnlijk niet aan alle
belangen en wensen van alle belanghebbenden tegemoet kan komen, omdat
zij soms simpelweg onverenigbaar zijn. Er zullen dus waarschijnlijk altijd
partijen zijn die vinden dat ik hun belangen onvoldoende heb meegewogen
en daarom – mogelijk – naar de rechter zullen stappen.
Vraag 13
Kunt u opties schetsen waarbij toch geveild wordt, mede gelet op het belang
van 5G voor de digitale strategie van het kabinet en voor Nederlandse
consumenten en ondernemingen? Is het mogelijk om bijvoorbeeld alvast het
deel of een deel van de band te veilen dat buiten de rechtszaak valt?
Antwoord 13
De aangetekende beroepen hebben betrekking op zowel het te veilen
gedeelte voor landelijk gebruik als het voor lokaal gebruik uit te geven
gedeelte van de 3,5 GHz-band. Het is daarom niet mogelijk om alvast een
deel van de band te veilen dat buiten de rechtszaak valt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Vraag 14
Kunt u de beantwoording van deze vragen op de kortst mogelijke termijn,
maar ten minste tegelijkertijd met de beantwoording van het schriftelijke
overleg betreffende de Inkennisstelling ontwerp-bekendmakingsbesluit,
ontwerp-vergunningen en concept-veilingregeling 3,5 GHz-band (Kamerstuk
24 095, nr. 578) d.d. 14 april 2023 aan de Kamer doen toekomen?
Antwoord 14
Ja.
Vraag 15
Kunt u deze vragen afzonderlijk van elkaar beantwoorden?
Antwoord 15
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6