Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 362

Modernisering van de overheid

Nr. 321

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES EN VOOR ARMOEDEBELEID, PARTICIPATIE EN PENSIOENEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 januari 2023
Hierbij bieden wij u aan de eerste Staat van de Uitvoering, alsmede de
eerste Voortgangsrapportage Werk aan Uitvoering, met tevens een
overzicht van de stand van zaken van de op dit terrein door uw Kamer
aangenomen moties.
1. De Staat van de Uitvoering 2022
In het coalitieakkoord1 van dit kabinet is het versterken van de democratische rechtsorde en hiermee samenhangend een toekomstbestendige
dienstverlening een belangrijke prioriteit. Een goede publieke dienstverlening die betrouwbaar, dienstbaar, dichtbij en rechtvaardig is draagt
immers bij aan een herstel van vertrouwen van de burger in de overheid.
Dit vereist nadrukkelijk aandacht voor de uitvoerbaarheid en de uitvoering
van het beleid.
Deze Staat van de Uitvoering is een periodiek terugkerende publicatie
bedoeld om de Tweede Kamer te informeren over de publieke dienstverlening via een breed en trendmatig beeld over de uitvoeringspraktijk van
de overheid. Deze eerste Staat van de Uitvoering vertegenwoordigt «de
stem van de uitvoering». Deze eerste rapportage is vastgesteld door een
door de ministerraad ingestelde Stuurgroep Staat van de Uitvoering.2 De
Stuurgroep heeft kunnen vaststellen dat de in deze rapportage verwoorde
boodschap kan rekenen op brede steun. Gemeenten onderschrijven
eveneens deze boodschap.

1

2

kst-29362-321
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Coalitieakkoord 2021–2025: Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst. (Bijlage bij
Kamerstuk 35 788, nr. 77).
De Stuurgroep is een op 15 juli 2022 door de ministerraad ingesteld orgaan dat de opdracht
heeft om zelfstandig de Staat van de Uitvoering vast te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 362, nr. 321

1

Deze eerste Staat van de Uitvoering laat zien dat er veel goed gaat in de
publieke dienstverlening. Burgers en ondernemers worden doorgaans
goed geholpen. Dat is belangrijk om te constateren. Maar, zo blijkt uit de
rapportage, er zijn redenen om ons zorgen te maken over de toekomstbestendigheid van de publieke dienstverlening in ons land. Geconstateerd
wordt dat de bestaande complexiteit het grootste knelpunt is in de
uitvoering.
Deze rapportage signaleert dat de inwoners van ons land en ondernemers
door de bomen het bos niet meer zien door de complexe regels en
omvangrijke beleidsproductie, die grotendeels vorm wordt gegeven in de
kokers. Het werk in de uitvoering wordt steeds arbeidsintensiever, terwijl
de krapte op de arbeidsmarkt toeneemt. Veel wetgeving legt volgens de
rapportage ook een administratieve last bij burgers en ondernemers die
het minst in staat zijn om daar mee om te gaan. Alle verschillende
regelgeving en de stapeling van beleid maken ook de gehele overheid
ondoorzichtig, inflexibel en foutgevoeliger. Het gevolg is dat mensen die
afhankelijk zijn van de overheid steeds vaker vastlopen en niet de hulp
krijgen die zij nodig hebben. De complexiteit beperkt bovendien de
mogelijkheden om politiek gewenste wijzigingen door te voeren.
Er is door de jaren heen een hoge mate van complexiteit georganiseerd in
wet- en regelgeving, in onze processen, in de stapeling van beleid, in de
manier waarop we als overheid ingericht zijn en in onze IT-systemen. Dat
komt de wendbaarheid en responsiviteit, daarmee de dienstverlening aan
de samenleving, niet ten goede.
Naast deze complexiteit noemt het rapport ook een aantal specifieke
knelpunten als de rode draad uit de afzonderlijke rapportages van
uitvoeringsorganisaties (de zogenoemde «Standen van de Uitvoering»).
Deze specifieke knelpunten zijn:
– IT-systemen zijn verouderd en gegevensuitwisseling is onvoldoende;
– Er is spanning tussen een gestandaardiseerde aanpak en maatwerk in
de uitvoering dat niet altijd mogelijk is;
– Er zijn vergrijsde overheidsorganisaties, er is veel vraag naar schaarse
beroepen, terwijl er structurele krapte op de arbeidsmarkt heerst.
Het onderzoek in het kader van de Staat van de Uitvoering voor een eerste
trendmatig overkoepelend beeld van de publieke dienstverlening,
ondersteunt bovenstaande problematiek en signaleert daarnaast ook de
veelvoorkomende reflex, als antwoord op problemen in de uitvoering, van
meer beleid en meer of verbijzondering van regels. Die reflex versterkt
over de gehele breedte echter eerder de complexiteit, dan dat deze reflex
problemen oplost.
Aan het slot van deze brief schetsen wij de appreciatie van het kabinet en
ons voorstel voor het vervolgproces.
2. De Voortgangsrapportage Werk aan Uitvoering
Het kabinet werkt met het overheidsbrede programma Werk aan
Uitvoering (WaU) aan het verbeteren van de dienstverlening aan burgers
en bedrijven. Uw Kamer wordt jaarlijks geïnformeerd over de voortgang
van dit programma. Hierbij bieden wij u de eerste voortgangsrapportage
aan. Deze gaat over de prioriteiten die het kabinet heeft vastgesteld,
namelijk de menselijke maat in de dienstverlening, de randvoorwaarden
voor onze publieke dienstverleners en het verbeteren van het samenspel
tussen politiek, beleid en uitvoering. Tevens bieden wij hierbij een
overzicht aan van de stand van zaken van de moties op dit terrein.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 362, nr. 321

2

In het AO rijksdienst op 14 september 2022 (Kamerstuk 31 490, nr. 325)
heeft de Minister van BZK toegezegd te onderzoeken of de resultaten van
het programma WaU ook opgenomen zouden kunnen worden in de
Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk. Dat is niet wenselijk omdat het
programma WaU een overheidsbreed programma is en niet alleen de
rijksdienst betreft, waarover de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk gaat.
Bovendien raakt het werkprogramma WaU vooral aan primaire processen
en in veel mindere mate aan de bedrijfsvoering. Dat maakt het leggen van
deze verbinding niet voor de hand liggend.
3. Vervolgproces
Het kabinet onderschrijft de indringende analyse en de knelpunten in de
Staat van de Uitvoering. Er wordt inmiddels al veel inzet gepleegd om de
publieke dienstverlening te verbeteren en stap voor stap wordt ook
vooruitgang geboekt. Zo is in nauwe samenspraak met onder meer de
publieke dienstverleners en medeoverheden een breed gedragen beeld
van de loketfunctie opgesteld.
Dat blijkt zeker ook uit de eerste voortgangsrapportage van het
programma Werk aan Uitvoering. Samen met de uitvoering wordt in een
aantal domeinen concreet gewerkt aan de vereenvoudiging van
bestaande wetgeving. Binnen het sociaal domein gebeurt via de
uitvoering van de Vereenvoudigingsagenda sociale zekerheid. De
inventarisatie van wetgeving die hardvochtig uitpakt is in alle domeinen
uitgevoerd. De Kamer is over de stand van zaken van deze inventarisaties
geïnformeerd per brief van 21 december 20213 en meer recent in de brief
van 12 juli 2022 «Acties kabinet bevorderen menselijke wetten en
regels».4 Deze brief geeft verder ook een visie op hardheidsclausules en
de hoofdlijnen van het wetsvoorstel de Awb meer mensgericht te maken.
Met de brief van 20 oktober 2022 is de Kamer geïnformeerd over de
herziening van het Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving
(IAK). In de eerste helft van 2023 wordt het «Beleidskompas» geïntroduceerd, dat in de plaats komt van het IAK. Het Beleidskompas biedt een
richtinggevende structuur die helpt om het beleidsvoorbereidingsproces
goed vorm te geven met als doel een goede beleidskwaliteit. Bijvoorbeeld
door oog te hebben voor het doenvermogen van de doelgroep en
vroegtijdige en gelijkwaardige betrokkenheid van de uitvoering.5
Deze Staat van de Uitvoering dient als basis voor een breed gesprek om
gezamenlijk (politiek, beleid en uitvoering) tot oplossingsrichtingen te
komen. Oplossingen komen alleen in beeld als vanuit eenzelfde probleembesef wordt vertrokken, er gezamenlijk de schouders onder wordt gezet
en onconventionele maatregelen niet worden geschuwd. Het kabinet wil
daarom in de volle breedte met uw Kamer èn met vertegenwoordigers
van uitvoeringsorganisaties het gesprek voeren over hoe we de
complexiteit kunnen terugdringen. De krapte op de arbeidsmarkt en de
demografische ontwikkelingen maken de urgentie om de complexiteit
aanzienlijk te reduceren nog groter. Voor deze complexiteitsreductie is
geen eenduidige weg voorhanden. Het vergt naar de mening van het
kabinet het bewandelen van meerdere routes, zowel specifiek, gericht op
bepaalde maatschappelijke thema’s of beleidsterreinen als ook meer
algemene, generieke, acties.

3

Kamerstuk 35 510, nr. 95.
Kamerstuk 35 510, nr. 102.
5
Kamerstuk 36 200 VI, nr. 10.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 362, nr. 321

3

Wij gaan graag in gesprek met uw Kamer over deze Staat van de
Uitvoering en over het vervolg. Wij zullen zelf ook dialoogsessies
organiseren waarbij wij vertegenwoordigers betrekken van uitvoering,
toezicht, beleid, decentraal bestuur, semipublieke instellingen en Hoge
Colleges van Staat (de Nationale ombudsman, de Algemene Rekenkamer
en de Raad van State).
Daarna zullen wij u onze beleidsreactie op de Staat van de Uitvoering en
de voortgangsrapportage WaU sturen, voorafgaand aan de eerstvolgende
dag van de publieke dienstverlening (22 juni 2023).
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J. Bruins Slot
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 362, nr. 321

4