SNELLER EEN HUIS?
EVALUATIE TIJDELIJKE FINANCIËLE
REGELING HUISVESTING GROTE GEZINNEN
VERGUNNINGHOUDERS

KLANT

Centraal Orgaan opvang Asielzoekers

DATUM
VERSIE

15 juli 2022
Definitief

INHOUDSOPGAVE

Inhoudsopgave
1

2

3

Samenvatting

4

1.1

Belangrijkste bevindingen van het onderzoek

4

1.2

Conclusie: sneller een huis?

4

1.3

Lessen voor de toekomst

4

Inleiding

5

2.1

Doel van het onderzoek

6

2.2

Onderzoeksaanpak

6

2.3

Leeswijzer

7

De regeling in de praktijk

8

3.1

Met de tijdelijke regeling ‘Financiële impuls huisvesting’ wordt beoogd de gemeente te ondersteunen bij het (versneld) huisvesten van grote gezinnen en de druk op
de COA-opvang te verlagen

8

3.2

De gemeenten zijn, ondanks de korte aanvraagperiode, overwegend positief over het proces van aanvraag, selectie en informatievoorziening over de regeling

9

3.3

Gemeenten zetten de regeling in de praktijk op verschillende manieren in; de meerderheid heeft de uitkering gebruikt voor fysieke verbouwingen van de woning

10

3.4

De meningen over het inzetten van extra begeleiding voor grote gezinnen zijn verdeeld

11

3.5

Gemeenten geven aan dat het moeilijk is om in te schatten wat een reëel bedrag is om grote gezinnen versneld te huisvesten; de hoogte van het benodigde budget
hangt af van meerdere factoren

4

11

De regeling maakt het huisvestingsproces voor gemeenten makkelijker, maar een effect op het (versneld) huisvesten is niet vast
te stellen
13
4.1

Een effect van de regeling op het (versneld) huisvesten van grote gezinnen vergunninghouders is niet vast te stellen

13

4.2

Gemeenten ervaren het effect van de regeling op het versnellen van het huisvestingsproces verschillend

16

4.3

Gemeenten zijn positief over het bestaan van de regeling: het prikkelt woningcorporaties, gemeenten voelen zich slagvaardiger en precedentwerking bij andere

4.4

woningzoekenden wordt voorkomen

17

De selectiecriteria van de regeling zijn smal, waardoor andere grote gezinnen niet in aanmerking komen voor de specifieke uitkering

17

INHOUDSOPGAVE

4.5

Huisvesting in de gemeente wordt gezien als belangrijke voorwaarde om de integratie en participatie van grote gezinnen vergunninghouders te stimuleren; de
regeling stimuleert op zichzelf niet tot (snellere) integratie en participatie

5

6

18

Conclusie: sneller een huis?

19

5.1

De regeling helpt gemeenten bij het huisvestingsproces van grote gezinnen vergunninghouders, maar een versnellend effect kan niet worden vastgesteld

19

5.2

Gemeenten zijn positief over de regeling en voelen zich er op meerdere manieren door geholpen

19

5.3

De opzet van de regeling maakt maatwerk mogelijk

20

5.4

Enkele elementen van de regeling blijken minder effectief

20

Lessen voor de toekomst

21

6.1

Maak de regeling structureel en breder toegankelijk voor grote gezinnen, ongeacht of zij in de opvang verblijven

21

6.2

Wanneer de regeling structureel wordt, zijn er verschillende scenario’s denkbaar

21

6.3

Verleng de bestedingstermijn van de specifieke uitkering naar 12 maanden

22

6.4

Heroverweeg de definitie van een groot gezin

22

6.5

Extra begeleiding kan helpen bij het stimuleren van integratie en participatie van deze gezinnen, maar stel eisen aan de begeleiding

23

1 Samenvatting
1.1

Belangrijkste bevindingen van het onderzoek

1.2

Conclusie: sneller een huis?

Met de tijdelijke regeling ‘Financiële impuls huisvesting grote gezinnen

De regeling helpt gemeenten bij het huisvestingsproces van grote gezinnen

vergunninghouders’ beoogt het Rijk gemeenten te ondersteunen bij het (versneld)

vergunninghouders, maar een versnellend effect kan in dit onderzoek niet worden

huisvesten van grote gezinnen en de druk op de COA-opvang te verlagen.

vastgesteld. Gemeenten zijn positief over de regeling en voelen zich er op meerdere

Gemeenten zetten de regeling in de praktijk op verschillende manieren in; de

manieren door geholpen. De opzet van de regeling maakt maatwerk mogelijk. Enkele

meerderheid heeft de uitkering gebruikt voor fysieke verbouwingen van de woning.

elementen van de regeling blijken minder effectief, zoals de gehanteerde definitie van

Gemeenten zijn positief over het bestaan van de regeling: het prikkelt

een groot gezin, de korte aanmeldperiode bij aanvang van de regeling en de

woningcorporaties, gemeenten voelen zich slagvaardiger en precedentwerking bij

voorwaarde dat alle gezinsleden in de opvang moeten verblijven om gebruik te

andere woningzoekenden wordt voorkomen.

kunnen maken van de regeling.

De gemeenten zijn overwegend positief over het proces van aanvraag, selectie en

1.3

Lessen voor de toekomst

informatievoorziening over de regeling. Wel ervaren zij het effect van de regeling op
het versnellen van het huisvestingsproces verschillend. De selectiecriteria van de

Het evaluatieonderzoek leert ons een aantal lessen voor de toekomst.:

regeling zijn smal, waardoor andere grote gezinnen niet in aanmerking komen voor de

a.

Maak de regeling structureel en breder toegankelijk voor grote gezinnen,

specifieke uitkering. Gemeenten geven aan dat het moeilijk is om in te schatten wat

ongeacht of zij in de opvang verblijven. Wanneer de regeling structureel wordt,

een reëel bedrag is om grote gezinnen versneld te huisvesten; de hoogte van het

zijn er verschillende scenario’s denkbaar: de regeling wordt meermaals per

benodigde budget hangt af van meerdere factoren.

jaar óf continu opengesteld;
b.

Verleng de bestedingstermijn van de specifieke uitkering naar 12 maanden;

Huisvesting in de gemeente wordt gezien als belangrijke voorwaarde om de integratie

c.

Heroverweeg de definitie van een groot gezin;

en participatie van grote gezinnen vergunninghouders te stimuleren; de regeling

d.

Extra begeleiding kan helpen bij het stimuleren van integratie en participatie

stimuleert op zichzelf niet tot (snellere) integratie en participatie. De meningen over

van deze gezinnen, maar stel eisen aan de begeleiding.

het inzetten van extra begeleiding voor grote gezinnen zijn dan ook verdeeld.

4

2 Inleiding
Iedere asielzoeker in Nederland heeft recht op huisvesting, wanneer diegene een

Het streven is dat een vergunninghouder binnen deze termijn verhuist naar de

verblijfsvergunning heeft gekregen. We spreken dan niet meer over asielzoekers,

gemeente waaraan de vergunninghouder is gekoppeld.

maar over vergunninghouders. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (hierna:
COA) koppelt deze vergunningshouders binnen twee weken na het ontvangen van de

De uitstroom van deze grote gezinnen van 8 personen of meer (hierna: grote

verblijfsvergunning aan een gemeente. Het ministerie van Justitie en Veiligheid

gezinnen) komt niet goed op gang, doordat het woningaanbod in gemeenten niet

bepaalt elk halfjaar hoeveel vergunningshouders gemeenten een plaats moeten

goed aansluit bij de woonbehoefte van grote gezinnen. Dit komt omdat veel

bieden om te wonen. Dit aantal is vastgesteld in de taakstelling voor huisvesting

eengezinswoningen niet geschikt zijn voor de huisvesting van deze grote gezinnen,

1

vergunningshouders . Gemeenten zijn verplicht om de aan hen gekoppelde

met als gevolg dat de verblijfsduur in de COA-opvanglocaties van deze groep

vergunninghouders passende woonruimte aan te bieden. De Landelijke Regietafel

vergunninghouders flink oploopt. Zolang zij verblijven in de opvang kunnen zij minder

Migratie en Integratie (LRT) helpt gemeenten bij de huisvestingsopgave van

goed werken aan integratie en participatie. Daarnaast drukt het verblijf van deze

vergunninghouders. In de landelijke Regietafel Migratie zitten bestuurders van de

doelgroep op de opvangcapaciteit van het COA.

ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, Sociale zaken en
Werkgelegenheid, Justitie en Veiligheid, de Vereniging voor Nederlandse

Aan de LRT Migratie en Integratie van 28 oktober 2020 is afgesproken dat

Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg, Aedes, het COA en vertegenwoordigers

gemeenten financieel gestimuleerd worden om deze grote gezinnen met

van de Rijksheren2.

vergunninghouders versneld te huisvesten. Dit heeft geresulteerd in de tijdelijke
regeling ‘Financiële impuls huisvesting grote gezinnen vergunninghouders’ (hierna

Op peildatum 25 mei 2021 verbleven ruim 10.000 vergunninghouders op de diverse

regeling). Het doel van de regeling is het ondersteunen van gemeenten bij het

COA-opvanglocaties door heel Nederland. Deze groep vergunninghouders houdt een

(versneld) huisvesten en begeleiden van een deel van de groep grote gezinnen

groot aantal opvangplaatsen bezet. Ruim 500 personen maakten deel uit van een

vergunninghouders die in de COA-opvang verblijft. Versnelde huisvesting moet ervoor

huishouden van 8 personen of meer. De gemiddelde uitstroomduur van

zorgen dat grote gezinnen vergunninghouders zo spoedig mogelijk in de gemeente

vergunninghouders die een groot gezin vormen, ligt op deze peildatum op 31 weken,

kunnen starten met integratie en participatie. Daarnaast zou de regeling de druk en

hoewel de afgesproken maximale streefduur van verblijf in de opvang van een

de opvangcapaciteit van het COA moeten verlichten.

vergunninghouder veertien weken na vergunningverlening is.

1

Voorbeeld: Taakstelling huisvesting vergunninghouders eerste helft 2022, Ministerie

2

Ministerie van Justitie en Veiligheid, Staatscourant 2021, nummer 34491, 07-07-2021.

van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

5

In de Integrale Handreiking voor opvang, huisvesting en inburgering van 12 februari

b.

2021 is de regeling aangekondigd3. Bij aanvang van de regeling op 1 juli 2021 is

gemeenten om de huisvestingsopgave te realiseren?

afgesproken dat deze zal worden geëvalueerd, zodat kan worden besloten of de

c.

Wat is een reëel bedrag om de huisvesting van grote gezinnen te versnellen?

regeling een (structureel) vervolg krijgt en of budgetten voor de opvang van

d.

Hoe kunnen lessen worden geborgd/aanbevelingen gedaan voor een

vergunningshouders anders kunnen worden ingezet. Mogelijk leidt dit tot een

eventueel besluitvormingsproces om de/een regeling structureel in te zetten

hernieuwde tijdelijke inzet van de regeling. Het COA heeft Significant Public gevraagd

(gelet op sorteren effect en in relatie met besparing op opvangkosten voor

om deze evaluatie uit te voeren. Daarnaast is tevens het ministerie van Justitie en

vergunningshouders)?

Veiligheid betrokken en is er een begeleidingscommissie aangesteld die hebben

e.

Hoe en waaraan hebben gemeenten de ontvangen middelen besteed?

meegekeken met het onderzoek. In de begeleidingscommissie waren het ministerie

f.

Hoe is het proces van aanvraag, selectie en informatievoorziening over de

van Justitie en Veiligheid, COA, VNG en het ministerie van Binnenlandse Zaken en

regeling door betrokken partijen ervaren?

Koninkrijkrelaties vertegenwoordigd. In dit onderzoek is gekeken naar zowel de

2.1

Wat is het effect van de regeling (impuls) op de slagvaardigheid van

g.

In hoeverre verwachten betrokken partijen dat de regeling bijdraagt aan het zo

kwalitatieve als kwantitatieve effecten van de regeling op de doorlooptijd in de periode

spoedig mogelijk in de gemeente starten met integratie en participatie van

1 juli 2021 tot 31 december 2021.

deze grote gezinnen vergunninghouders?

Doel van het onderzoek

De centrale onderzoeksvraag van deze evaluatie is:

2.2

Onderzoeksaanpak

In de eerste fase van het onderzoek is een beknopte documentstudie uitgevoerd om
een beeld te krijgen van de regeling. Op basis van de documentstudie is een

In hoeverre versnelt de financiële impuls de (gemiddelde) huisvesting van

beleidstheorie geformuleerd, met als doel om de regeling scherp te krijgen en deze

(grote gezinnen) vergunningshouders in gemeenten (ten opzichte van de

goed af te kunnen zetten tegen de resultaten die met de regeling worden bereikt. De

vergunningshouders die niet deelnemen aan deze regeling), en welke lessen

beleidstheorie is gebruikt als uitgangspunt voor het verdere onderzoek.

kunnen hieruit worden getrokken voor de toekomstige huisvestingsopgave?
In de tweede fase van het onderzoek zijn we gestart met de kwantitatieve en
kwalitatieve dataverzameling. Met 19 gemeenten hebben wij, op basis van een
Hierbij beantwoorden we de volgende deelvragen:

topiclijst, telefonische interviews gehouden van maximaal 30 minuten. In de

a.

Welk effect heeft de regeling op de doorlooptijden voor de huisvesting van

telefonische interviews zijn de volgende onderwerpen aan bod gekomen: ervaring met

grote gezinnen vergunningshouders naar gemeenten (in vergelijking met

de regeling, de besteding van de beschikbare middelen, informatievoorziening en

gezinnen die niet onder de regeling vallen?

selectieprocedure, visie op de regeling en succesfactoren en uitdagingen.

3

Integrale Handreiking voor opvang, huisvesting en inburgering, ministerie van

Justitie en Veiligheid.

6

Eén gemeente heeft afgezien van een telefonisch interview, omdat zij uiteindelijk toch

2.3

Leeswijzer

geen gebruik hebben gemaakt van de regeling. Met drie gemeenten hebben wij geen
telefonisch interview kunnen inplannen.

Deze evaluatie start met een beschrijving van de regeling in de praktijk (hoofdstuk 3)
In hoofdstuk 4 beschrijven we het effect van de regeling op het (versneld) huisvesten

In februari 2022 heeft het ministerie van Justitie en Veiligheid de gemeenten

van grote gezinnen vergunningshouders. We lichten hierin de kwantitatieve analyse

bevraagd in een tussentijdse peiling4 over het gebruik van de financiële middelen uit

toe en wat dit zegt over het effect van de regeling op het (versneld) huisvesten van

de regeling, met het oog op een tijdelijke verlenging van de regeling voor 2022. De

grote gezinnen. Daarna komen in hoofdstuk 5 de conclusies van het onderzoek aan

respons van gemeenten op een eerder afgenomen enquête van het ministerie is

bod. Tot slot beschrijven we in hoofdstuk 6 de aanbevelingen op basis van de

gebruikt ter voorbereiding op de telefonische interviews. Tegelijkertijd hebben wij op

geleerde lessen uit dit onderzoek.

basis van een registratiedata van het COA een kwantitatieve analyse uitgevoerd om
het effect van de regeling op de doorstroom naar gemeenten in kaart te brengen.

In de derde fase van het onderzoek hebben wij een inhoudelijk (digitale)
dialoogsessie georganiseerd waarin we met 9 betrokkenen (gemeenten, ministerie
van JenV en COA) aan de hand van twee thema’s (maatwerk & flexibiliteit en
integratie & participatie) in gesprek zijn gegaan over de dilemma’s die spelen bij
gemeenten rondom huisvesting en vooruit te kijken naar de toekomst van de regeling.

Tot slot hebben wij vier aanvullende (telefonische) interviews gehouden met
aanvullende betrokken partijen (ministeries van JenV en BZK, COA, VNG en
VluchtelingenWerk). Ook hebben we 3 gemeenten geïnterviewd waarvan de
aanvraag voor de regeling is afgewezen met als doel om ook hun perspectief in deze
evaluatie mee te nemen. Dit breder perspectief heeft inzicht in effecten van de
regeling waar de geselecteerde gemeenten mogelijk geen zicht op hebben.

4

Samenvatting van de resultaten tussentijdse peiling. Tijdelijke financiële regeling

huisvesting grote gezinnen. 23 maart 2022.

7

3 De regeling in de praktijk
In dit hoofdstuk beschrijven we hoe de regeling in de praktijk uitwerkt. We beschrijven

Er is een totaalbudget van 1.007.500 euro voor de regeling vrijgemaakt om

de ervaringen van gemeenten rondom het proces van aanvraag, selectie en

gemeenten te ondersteunen bij de huisvesting van grote gezinnen. Door dit plafond

informatievoorziening en besteding van de ontvangen middelen door gemeenten.

kunnen niet alle gemeenten met deze huisvestingsopgave ondersteund worden.
Daarom is er voorafgaand aan publicatie van de regeling een selectieproces

3.1

Met de tijdelijke regeling ‘Financiële impuls huisvesting’ wordt beoogd de

georganiseerd, om zo tot een verdeling van de beschikbare middelen te komen.

gemeente te ondersteunen bij het (versneld) huisvesten van grote gezinnen en
de druk op de COA-opvang te verlagen

Gemeenten konden zich aanmelden voor de regeling tussen 27 mei 2021 en 11 juni
2021. Naast het verstrekken van diverse administratieve gegevens moesten

Zoals eerdergenoemd is het doel van de regeling om gemeenten te ondersteunen bij

gemeenten een korte toelichting te geven waaruit bleek hoe de beschikbare

het (versneld) huisvesten en begeleiden van een deel van de groep grote gezinnen

budgetten zouden worden ingezet om de huisvesting en begeleiding te realiseren. De

vergunninghouders die in de COA-opvang verblijft. Fout! Verwijzingsbron niet g

gemeenten kwamen in aanmerking voor deelname aan de regeling wanneer zij op

evonden. laat het aantal grote gezinnen in de COA-opvang zien tussen 2017 en

peildatum 25 mei 2021 ten minste één groot gezin vergunninghouders van 8

2021. Gemiddeld verbleven in deze periode ongeveer 46 grote gezinnen per jaar in

personen of meer gekoppeld hadden staan. Een voorwaarde is dat op 25 mei 2021

de opvang.

alle gezinsleden zich in de opvang van het COA bevonden. Deze voorwaarden zijn
voorafgaand aan de regeling met gemeenten gedeeld.

Een selectiecommissie bestaande uit medewerkers van het ministerie van Justitie en
Veiligheid, het COA en de VNG heeft een selectie gemaakt van de deelnemende
gemeenten. De samenstelling van de gemeenten is gebaseerd op een balans van de
volgende voorwaarden:
a.

Geografische locatie (verspreid over Nederland en een mix tussen ruraal en
urbaan gelegen gemeenten);

b.

Grootte van de gemeenten (een mix van G4, G40, M50 en kleine gemeenten);

c.

Voorgestelde besteding van de financiële middelen.

Figuur 1. Aantal grote gezinnen in de COA-opvang tussen 2017 en 2021

8

Daarnaast vond er een extra selectie plaats, doordat meer gemeenten (met de aan

3.2

De gemeenten zijn, ondanks de korte aanvraagperiode, overwegend positief

hen gekoppelde grote gezinnen) zich hadden aangemeld en daardoor het

over het proces van aanvraag, selectie en informatievoorziening over de

vastgestelde maximale budget van 1 miljoen euro zou worden overschreden.

regeling

De geselecteerde gemeenten huisvesten in ieder geval 50% van de grote gezinnen
die het langst in de opvang verbleven na de datum vergunningverlening en de

Gemeenten zijn door het ministerie van Justitie en Veiligheid, het COA en de VNG op

gemeenten huisvesten gezinnen waarbij elke categorie huishoudensgrootte (boven

verschillende manieren en via diverse kanalen op de hoogste gesteld van de

de 8 personen) ten minste één keer voorkomt. Aan de hand van het aanmeld- en

regelingen de aanvraag- en selectieprocedure. Zo is er een informatiebijeenkomst

selectieproces zijn in uiteindelijk 24 gemeenten en 31 grote gezinnen voor de regeling

georganiseerd en zijn er factsheets en informatiebrieven verspreid. De

geselecteerd door een selectiecommissie.

informatievoorziening via deze verschillende kanalen beschouwen gemeenten als
voldoende, duidelijk en volledig. Gemeenten zijn positief over de heldere

Om het doel van de regeling te bereiken, is ervoor gekozen om gemeenten een vaste,

voorwaarden om in aanmerking te komen voor de regeling, de beschikbaarheid van

eenmalige vergoeding van 32.500 euro (inclusief btw) per aan de gemeente

een contactpersoon en de communicatie vanuit het ministerie.

gekoppeld gezin van 8 of meer personen te verstrekken. De gemeenten dienen het
ter beschikking gestelde budget te gebruiken voor het realiseren van een oplossing

Ook het aanvraagproces was overzichtelijk en duidelijk. Merendeel van de

voor de huisvestingsproblematiek van grote gezinnen vergunningshouders.

gemeenten vindt dat de voorwaarden voor het aanvragen van de uitkering duidelijk

Gemeenten zijn hierin vrij om naar creatieve oplossing te zoeken en het budget in te

zijn gecommuniceerd. Eén gemeente geeft aan problemen te hebben met het

zetten voor de specifieke situatie. Dit kan bijvoorbeeld door het (deels) te betalen van

achteraf verantwoorden van de bestede middelen. Deze gemeente geeft aan dat dit in

een verbouwing om de woning passend te maken.

de voorwaarden van de regeling duidelijker beschreven had moeten worden.

Daarnaast kan (een deel) van het budget worden besteed aan de bevordering van de

De korte aanvraagperiode van twee weken heeft bij veel gemeenten een grote

begeleiding van grote gezinnen van de opvang bij het COA naar de huisvesting in de

tijdsdruk veroorzaakt om hun aanvraag op tijd te kunnen indienen. Een langere

gemeente Het budget dient besteed te worden gedurende de periode 1 juli tot en met

aanvraagperiode was wenselijk geweest. Ook omdat de aanvraagperiode vlak voor

31 december 2021. In juli 2021 hebben de gemeenten de gehele uitkering ontvangen.

de zomervakantie viel. Zo benoemt een gemeente het risico van een korte

De geselecteerde gemeente verbindt zich aan een verantwoordingsplicht om te

aanvraagperiode dat een medewerker die verantwoordelijk is voor de aanvraag

controleren of de uitgekeerde budgetten voor het doel van de regeling zijn benut. De

afwezig kan zijn en de gemeente hierdoor de uitkering kan mislopen.

uitkering kan (deels) worden teruggevorderd als blijkt dat de uitkering niet of
rechtmatig is uitgegeven. De verantwoording vindt achteraf plaats via de

Quote van een gemeente:

verantwoordingsmethode SiSa.

“De aanvraag ging onder grote tijdsdruk, we hadden graag wat meer tijd
gehad om offertes te regelen, et cetera. Uiteindelijk was dat het wel waard.”

9

De gemeenten zijn snel (binnen 1 à 2 weken) op de hoogte gesteld van de
toekenning van de uitkering. Dit werd als prettig ervaren. Een gemeente vertelt dat
het lang duurde voordat de beschikking kwam. Dit heeft overigens geen vertraging
opgeleverd in het zoekproces naar een geschikte woning.

3.3

Gemeenten zetten de regeling in de praktijk op verschillende manieren in; de
meerderheid heeft de uitkering gebruikt voor fysieke verbouwingen van de
woning

Uit de interviews en de analyse van de eerdergenoemde peiling door het ministerie
van Justitie en Veiligheid onder de deelnemende gemeenten blijkt dat de uitkering op
verschillende manier wordt ingezet. Figuur 2 geeft een overzicht van waaraan de
financiële middelen uit de regeling zijn besteed. Waar de specifieke uitkering aan is
besteed is onder te verdelen in 6 categorieën: het samenvoegen van woningen,
verbouwing van de zolder, kleine aanpassingen, verbeteringen in en om het huis,

Figuur 2. Overzicht van de besteding van de specifieke uitkering

huurverlaging en begeleiding. Uit de interviews blijkt dat 8 gemeenten de uitkering
hebben besteed aan een combinatie van categorieën. De rest van de gemeenten

Eén gemeente heeft de uitkering specifiek ingezet om de huur van een duurdere

hebben de uitkering specifiek aan één categorie besteed.

grote woning omlaag te krijgen. De uitkering is opgedeeld en elke maand draagt deze
gemeente bij aan de huur. Andere gemeenten benoemen echter dat dit geen

De meerderheid van de gemeenten heeft de uitkering gebruikt voor fysieke

structurele oplossing is, omdat het budget door de maandelijkse huurverlaging snel

verbouwingen van de woning, zoals het samenvoegen van twee woningen tot één

op is en er daardoor alleen voor een korte periode meebetaald kan worden.

woning, een verbouwing aan de zolder of het plaatsen van een extra tussenwand om
meer slaapkamers te creëren. We zien ook dat enkele gemeenten de keuze hebben
gemaakt om (een deel) van de uitkering te gebruiken voor aanpassingen in- en
rondom het huis, met als doel om de acceptatie van het gezin in de wijk te vergroten.
Hierbij moet worden gedacht aan het aanleggen van de tuin of het geluidsdicht maken
van de woning. In deze gevallen was dit mogelijk, omdat de kosten voor de
verbouwing van het huis laag waren. Deze extra verbeteringen in en om het huis
hebben als doel om bij te dragen aan een zachtere landing in de woonomgeving bij
de huisvesting van deze grote gezinnen.

10

3.4

De meningen over het inzetten van extra begeleiding voor grote gezinnen zijn
Quote van een gemeente:

verdeeld

“Wij hebben het budget ingezet om de woning geluidsdichter te maken en de
tuin op te knappen. Met als doel dat acceptatie van het gezin in de buurt beter

Zoals Figuur 2 laat zien, zet een klein deel van de gemeenten (een deel van) de

zou vallen. Dit gezin is niet per se sneller uitgestroomd. De uitkering draagt

uitkering in voor extra begeleiding aan grote gezinnen. Eerder onderzoek5 maakt

meer bij aan de binnenkomst van het gezin in de wijk (zachte landing).”

duidelijk dat de begeleiding van grote gezinnen om een andere inzet vraagt van de
maatschappelijke begeleiding. In de huidige financiering van de maatschappelijke

Anderzijds geven gemeenten aan dat zij moeite hebben met het vinden van

begeleiding is alleen budget beschikbaar voor inburgeringsplichtige

professionals of vrijwilligers die deze extra begeleiding kunnen bieden. Daardoor

vergunninghouders, maar niet voor hun minderjarige gezinsleden. Door de inzet van

kiezen zij er dan voor het overgebleven budget niet te gebruiken. Ook zijn enkele

de middelen uit de financiële regeling in deze evaluatie kan extra gezinsbegeleiding

gemeenten van mening dat grote gezinnen geen andere begeleiding nodig hebben

door gemeenten worden ingezet.

dan andere statushouders en dat de maatschappelijke begeleiding door (bijvoorbeeld)
Vluchtelingenwerk rondom het regelen van de basisvoorzieningen voldoende is.

Quote van een gemeente:
“De persoonlijke begeleiding die we hebben kunnen bieden heeft bijgedragen
Quote van een gemeente:

aan een versnelling van integratie. Wij hebben extra begeleiding kunnen

“De gemeente kiest ervoor om middelen in te zetten voor fysieke verbouwing.

bieden, zoals het meegaan naar de huisarts, schoolgesprekken et cetera.

Maatschappelijke begeleiding wordt toch wel aangeboden aan deze gezinnen

Daardoor hebben wij meer kunnen bieden dan de basis. En daardoor binnen

vanuit de taakstellingsopdracht.”

het gezin meer duidelijkheid en begrip kunnen creëren.”
De meningen over het wel of niet prioriteit geven aan het inzetten van extra
begeleiding aan grote gezinnen zijn verdeeld. Enerzijds willen sommigen gemeenten

3.5

Gemeenten geven aan dat het moeilijk is om in te schatten wat een reëel bedrag

wel graag extra begeleiding inzetten, omdat zij zien dat de integratie van grote

is om grote gezinnen versneld te huisvesten; de hoogte van het benodigde

gezinnen om extra professionele begeleiding vraagt. Deze gemeenten geven aan dat

budget hangt af van meerdere factoren

de grote gezinnen meer hulp nodig hebben bij het regelen van praktische zaken,
zoals het aanmelden van de kinderen bij een school en peuterspeelzaal, het regelen

De hoogte van het budget dat nodig is om een groot gezin te huisvesten is sterk

van vervoer, het ondersteunen van de ouders, et cetera. Desondanks is soms het

afhankelijk van het type woning dat gedurende de pilot beschikbaar is gekomen en de

inzetten van extra begeleiding niet haalbaar, omdat het budget volledig is opgegaan

omvang van de verbouwing die nodig is om het huis bewoonbaar te maken voor een

aan de verbouwing.

groot gezin. Dit maakt het voor gemeenten ingewikkeld om vooraf in te schatten wat
een reëel bedrag is om de huisvesting van grote gezinnen te versnellen.

5

Hoe, wat en waarom? Maatschappelijke begeleiding van vluchtelingen. Significant

Public, 2020.

11

Uit de interviews blijkt dat de bestede bedragen per gemeente uiteenlopen. In Figuur

Van de gevallen waarbij de uitkering niet toereikend was hebben gemeenten of

3 is een globaal overzicht weergegeven van deze bedragen per gemeente. Het

woningcorporaties extra financieel bijgedragen om de verbouwing te realiseren. De

toegekende bedrag van 32.500 euro was voor het grootste deel van de gemeenten

totale kosten van de verbouwing bedroeg in deze gevallen tussen de 40.000 euro en

toereikend om een verbouwing te realiseren en een woning geschikt te maken voor

50.000 euro.

een groot gezin. Drie gemeenten geven aan dat het toegekende bedrag niet
toereikend was. Deze gemeenten hadden te maken met een grote verbouwing van de

Quote van een gemeente:

woning, zoals het samenvoegen van twee kleinere sociale huurwoningen tot één

“Voor het samenvoegen van appartementen zijn de kosten al snel hoger dan

grote woning. Ook benoemen gemeenten de indirecte kosten die een verbouwing met

32.500 euro, maar woningcorporaties zien het maatschappelijk belang en

zich meebrengt, zoals de procedurele kosten die het samenvoegen van twee

dragen daardoor ook bij aan de kosten”.

woningen met zich meebrengt, het vastrecht en het meebetalen aan de huur bij het
samenvoegen van twee woningen. Daarnaast speelt mee dat bij het samenvoegen
van twee sociale huurwoningen één woning uit de markt wordt onttrokken. Hierdoor
loopt de woningcorporatie de inkomsten van één sociale huurwoning mis.

De gemeenten waarbij de uitkering toereikend was vertellen dat de woning vaak al
redelijk passend was en er kleine(re) aanpassingen aan de woning nodig waren,
zoals de verbouwing van een zolder of het samenvoegen van kamers. Dit was in de
meeste gevallen voldoende om de woning geschikt te maken voor een groot gezin.
De genoemde bestede bedragen lopen uiteen van 5.000 euro tot 32.500 euro.
Meerdere gemeenten noemen het een toevalstreffer dat zij gedurende de pilot een
geschikte woning vonden die met kleine aanpassingen leefbaar gemaakt kon worden
voor een groot gezin.

Wat ook invloed heeft op de benodigde kosten voor het huisvesten van een groot
gezin is dat de ene gemeente strengere eisen aan de woning stelt dan de andere
gemeente. Dit heeft invloed op de kosten die nodig zijn om een woning geschikt te
maken voor een groot gezin. Zo blijkt uit de interviews dat de ene gemeente kiest
voor een pragmatische oplossing, zoals het gebruik maken van een kastenwand voor
Figuur 3. Inschatting van de bestede bedragen per gemeente per gezin6

het scheiden van kamers of het plaatsen van stapelbedden om meer slaapplekken te
creëren. Andere gemeenten stellen hogere eisen aan de woning, bijvoorbeeld door
het aantal vierkante meters te vergroten via een uitbreiding van de woning.

6

Zeventien gemeenten hebben exact het bestede bedrag benoemd. Twee

gemeenten hebben geen exact bedrag gegeven, maar aangegeven dat zij meer dan
32.500 euro hebben besteed.

12

4 De regeling maakt het huisvestingsproces voor
gemeenten makkelijker, maar een effect op het
(versneld) huisvesten is niet vast te stellen
In dit hoofdstuk lichten we allereerst de kwantitatieve analyses toe en wat deze

(25 mei 2021) tot het moment van uitstroom uit de opvang. De lengte van de

zeggen over het effect van de regeling op het (versneld) huisvesten van grote

verblijfsduur in de opvang vóór de peildatum is niet meegenomen in de berekeningen.

gezinnen. Vervolgens staan we stil bij ervaringen van de gemeenten met de regeling,

Alle gezinnen die in opvang waren op die peildatum zijn meegenomen in deze

het effect van de regeling op de slagvaardigheid in het huisvestingsproces en de rol

analyse.

die de regeling speelt bij het starten van integratie en participatie van deze grote
gezinnen.

Tabel 1 toont de gemiddelde tijd die gezinnen met en zonder specifieke uitkering op
de peildatum in de opvang verbleven. Het verschil tussen de gemiddelde doorlooptijd

4.1

Een effect van de regeling op het (versneld) huisvesten van grote gezinnen

van gezinnen met en zonder de specifieke uitkering is 6 dagen. Het verschil tussen de

vergunninghouders is niet vast te stellen

gemiddelde doorlooptijd van deze groepen is niet significant, de p-waarde bedraagt
0.78. Ook wanneer wij controleren voor de variabele ‘gezinsgrootte’ en gezinnen van

Op basis van de kwantitatieve analyse van de registratie-data van het COA over de

zeven personen ook betrekken in de analyse, leidde dit niet tot een significant verschil

verblijfsduur van grote gezinnen in de opvang kunnen we niet vaststellen of de inzet

in de verblijfsduur. Dit betekent dat we op basis van de kwantitatieve data-analyse

van de regeling leidt tot een kortere tijd in de opvang van grote gezinnen

niet kunnen vaststellen of de regeling effect heeft op het (versnellen) van de

vergunninghouders. Gemeenten ervaren wel dat de regeling financiële ruimte creëert

huisvesting van grote gezinnen.

om te zoeken naar mogelijkheden om deze gezinnen te huisvesten die er zonder
deze middelen niet zouden zijn. Hierover valt meer te lezen in paragraaf 4.2.

Met
specifieke
uitkering

Zonder
specifieke
uitkering

Aantal gezinnen van minimaal 8 personen die op
peildatum in opvang waren

23

50

Gemiddelde doorlooptijd vanaf peildatum (25-5-2021)
tot datum van uitstroom in dagen

166

160

We hebben de verblijfsduur in de opvang van grote gezinnen met en zonder
specifieke uitkering met elkaar vergeleken. De geselecteerde grote gezinnen voor de
specifieke uitkering vallen onder de groep van 50% die het langst opvang genoten
hebben na de vergunningsverlening. Hiervoor hebben we gekeken naar de periode
vanaf de peildatum die werd gehanteerd bij de totstandkoming van de regeling

Tabel 1. Resultaten van analyse van opvangtijd op gezinsniveau

13

We hebben ook onderzocht of er een verschil bestaat in de opvangtijd van grote

De reden hiervoor is dat er een niet-geschikte woning wordt verbouwd voor gezin A.

gezinnen tussen gemeenten die wel en niet gebruik maken van de regeling. We

Op het moment dat er een geschikte woning vrijkomt, kan deze meteen worden

hebben in deze analyse ook gezinnen van zeven personen meegenomen, aangezien

toegekend aan gezin B.

voor deze gezinnen waarschijnlijk vergelijkbare uitdagingen spelen voor het vinden
van een geschikte woning. Voor het uitvoeren van deze analyse hebben we daarom

In het alternatieve scenario zonder specifieke uitkering zou de ‘kant-en-klare’ woning

een extra correctie op de data moeten toepassen.

aan gezin A worden toegekend en zou gezin B langer moeten wachten. Deze
verklaring gaat alleen op voor gemeenten die meerdere grote gezinnen huisvesten en

Tabel 2 toont deze gemiddelde doorlooptijd. De gemiddelde doorlooptijd voor

in ieder geval voor één gezin gebruik kunnen maken van de uitkering. De

gezinnen in gemeenten die gebruik maken van de regeling bedraagt 159 dagen, voor

woningvoorraad met geschikte woningen voor grote gezinnen binnen de gemeente

gezinnen uit gemeenten zonder de regeling is dit 158 dagen. Het verschil tussen de

wordt op deze manier vergroot, waardoor zowel de grote gezinnen met de specifieke

gemiddelde doorlooptijd van deze groepen is niet significant, de p-waarde bedraagt

uitkering als de grote gezinnen zonder de specifieke uitkering profijt hebben van deze

0.92. Ook voor deze analyse geldt dat we op basis van de kwantitatieve data-analyse

regeling. Een schematische weergave van dit effect is te zien in Figuur 4.

niet kunnen vaststellen of de regeling effect heeft op het (versnellen) van de
Verblijfsduur in opvang gezin als
specifieke uitkering niet was ingezet

huisvesting van grote gezinnen.

Verblijfsduur in opvang gezin

Met
specifieke
uitkering

Zonder
specifieke
uitkering

Aantal gezinnen van minimaal 7 personen die op
peildatum in opvang waren

38

121

Gemiddelde doorlooptijd vanaf peildatum (25-5-2021)
tot datum van uitstroom in dagen

159

158

Vergunning
gezin

Vergunning
gezin A

tart verbouwing
huis gezin A met
specifieke uitkering

ezin verhuist naar
kant en klare woning

Indien geen specifieke uitkering:
ezin verhuist naar kant en
klare woning

ezin A verhuist
naar verbouwde
woning

Verblijfsduur in opvang gezin A

Tabel 2. Resultaten van analyse van opvangtijd op gemeenteniveau

Verblijfsduur in opvang gezin A als
specifieke uitkering niet was ingezet

Het gebrek aan een significant verschil in de analyse op gezinsniveau is mogelijk te
wijten aan het feit dat de regeling juist de doorlooptijd van gezinnen zonder specifieke
uitkering kan verkorten. Deze verklaring kwam in een van de gesprekken met
gemeenten naar voren. Wij lichten dit effect hier nader toe aan de hand van een

Figuur 4. Schematisch overzicht van hoe de regeling een verkorting van de
verblijfsduur bij gezinnen zonder specifieke uitkering kan bewerkstelligen.
Het huisicoon duidt op het vrijkomen van een kant-en-klare woning voor een
groot gezin

voorbeeld. Stel een gemeente heeft 2 grote gezinnen gekoppeld gekregen: een gezin
met specifieke uitkering (gezin A) en een gezin zonder specifieke uitkering (gezin B)
dat later in opvang kwam dan gezin A. De specifieke uitkering van gezin A kan ervoor
zorgen dat juist de verblijftijd voor gezin B in de opvang wordt verkort.

14

Om dit effect nader te duiden, hebben we twee aanvullende analyses op

Daarnaast is het zo dat gezinnen die op de peildatum in de opvang waren maar nog

gemeenteniveau uitgevoerd:

niet zijn uitgestroomd op het moment van ontvangst van data (24-5-2021) niet zijn

a.

We hebben de verblijfsduur in de opvang van gezinnen uit gemeenten die

opgenomen in de dataset. Dit betekent dat voor de gezinnen die op 25-5-2021 in

gebruik maken van de regeling vergeleken met deze verblijfsduur van

opvang waren de maximale doorlooptijd 364 dagen betreft.

gezinnen uit gemeenten die geen gebruik maken van de regeling;
b.

We hebben de verblijfsduur in de opvang van gezinnen uit gemeenten die

Om beide problemen te omzeilen hebben we de maximale doorlooptijd voor gezinnen

gebruik maken van de regeling vanaf peildatum 25 mei 2021 vergeleken met

die op 25-05-2020 in opvang waren gemaximeerd tot 364 dagen, ook al was dit in

de verblijfsduur van gezinnen van dezelfde gemeenten voor dezelfde datum

werkelijkheid langer. Op deze manier kan tot een zuiverdere vergelijking van beide

een jaar eerder (25 mei 2020; dus vóór het bestaan van de regeling).

peildata worden gekomen.

Hierbij hebben we deze gemeenten gedefinieerd als gemeenten die voor minimaal

De resultaten van de aanvullende analyses zijn weergegeven in Tabel 3. Voor de

één gezin de specifieke uitkering hebben ontvangen. De verblijfsduur is ook hier

gemeenten die gebruik maken van de regeling is er een verschil van gemiddeld 54

gedefinieerd als de periode tussen de peildatum en het moment van uitstroom uit de

opvangdagen tussen het jaar met de regeling (2021, doorlooptijd 159 dagen) en het

opvang. Daarnaast hebben we ook gezinnen van zeven personen meegenomen in

jaar voorafgaand aan de regeling (2020, doorlooptijd 213 dagen). Dat betekent dat

deze analyse. Voor het uitvoeren van deze analyse hebben we ook een extra

gezinnen (gekoppeld aan gemeenten die gebruik maken van de regeling) in het jaar

correctie op de data moeten toepassen.

voorafgaand aan de regeling (2020) gemiddeld ruim anderhalve maand langer in de
opvang verbleven ten opzichte van gezinnen die een jaar later (2021) in de opvang

Uit tabellen 1 en 2 bleek al dat de verblijfsduur tussen gemeenten die wel of geen

verbleven. Dit verschil is marginaal significant. Dit betekent dat deze uitkomst niet

gebruik maken van de regeling nauwelijks van elkaar verschilt. Het verschil in

significant is, maar wel in deze richting wijst.

verblijfsduur is daarnaast niet significant. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat er
een voorselectie plaatsvindt bij de gemeenten die de regeling aanvragen. Dit zijn
Peildatum
25-5-2020

Peildatum
25-5-2021

Aantal gezinnen van minimaal 7 personen die op
peildatum in opvang waren

19

38

Gemiddelde doorlooptijd vanaf peildatum tot datum
van uitstroom

213

159

wellicht gemeenten die meer moeite hebben met de huisvesting van grote gezinnen,
bijvoorbeeld door een gebrek aan (geschikt te maken) eengezinswoningen in de
gemeente.

In de aanvullende analyses op gemeenteniveau vergelijken we de doorlooptijd van
grote gezinnen uit gemeenten die gebruik maken van de regeling en die op de
peildatum van de regeling (25-5-2021) en op een peildatum exact een jaar daarvoor

Tabel 3. Resultaten van de aanvullende analyses van doorlooptijd in dagen op
gemeenteniveau

(25-05-2020) in opvang verbleven. Een complicerende factor hierbij is dat gezinnen
die een jaar voor de daadwerkelijke peildatum nog in opvang waren, een jaar later
soms nog steeds niet gehuisvest zijn.

15

Het gebrek aan significantie is wellicht deels te wijten aan de kleine groepsgrootte

Quote van twee gemeenten:

waarop deze analyse is gebaseerd. Daarnaast moet ook de kanttekening worden

“De regeling hielp wel degelijk om dit gezin sneller te huisvesten. Zonder dit

geplaatst dat de situatie op de woningmarkt en rondom de COVID-19 pandemie op de

budget had de woningcorporatie deze locatie wellicht niet omgebouwd voor

twee peildata (25-5-2020 versus 25-5-2021) niet direct met elkaar vergeleken kan

een groot gezin.”

worden. Wij kunnen, afgaand op de uitkomsten van de analyses, niet vaststellen dat
de regeling leidt tot een (significante) verkorting van de doorlooptijd. Toch zijn de

“De regeling werkt als smeerolie. Doordat we deze financiële middelen

resultaten van de aanvullende analyses dusdanig interessant dat wij aanraden een

konden inzetten, gingen alle radertjes makkelijker lopen.”

vergelijkbare analyse te herhalen, mocht er een vervolg aan de regeling komen en er
meer data beschikbaar komt.
De andere gemeenten zijn van mening dat de regeling het huisvestingsproces niet
4.2

Gemeenten ervaren het effect van de regeling op het versnellen van het

heeft versneld. De regeling kan pas worden ingezet, zodra er een woning beschikbaar

huisvestingsproces verschillend

komt. Vervolgens moet deze woning vaak geschikt gemaakt worden voor een groot
gezin en is in veel gevallen een verbouwing noodzakelijk. Allereerst kost het tijd om

De krapte op de woningmarkt is zeer groot. Geschikte woningen zijn schaars, zeker

deze verbouwing voor te bereiden, zoals het aanvragen van offertes en het

voor grote gezinnen is het tekort groot. Alle gemeenten merken dat het lang duurt

contracteren van aannemers. Omdat het budget uit de regeling niet direct aan de

voordat er woningen beschikbaar komen die (in potentie) geschikt zijn voor grote

woningcorporaties kan worden uitgekeerd, verloopt dit inkooptraject via de

gezinnen. Daar komt bij dat gemeenten lang niet altijd invloed hebben op de

woningcorporaties en de gemeente samen. Dit werkt vertragend. Vervolgens kost het

toewijzing van een woning aan vergunninghouders, omdat de toewijzing van

daadwerkelijk verbouwen van de woning ook tijd. Daar komt bij dat aannemers om de

woningen bij de woningcorporaties ligt. Gemeenten voeren het gesprek met de

verbouwing uit te voeren schaars zijn en er ook tekorten zijn geweest aan

corporaties over het huisvesten van vergunninghouders en hebben daarbij specifiek

bouwmaterialen (bijvoorbeeld door corona). Ook dit werkt volgens deze gemeenten

aandacht voor het huisvesten van grote gezinnen.

vertragend.

Op basis van de interviews met gemeenten ontstaat een wisselend beeld van hoe zij
het effect van de regeling op het versnellen van het huisvestingsproces ervaren. Van
de gemeenten die we hebben gesproken, ervaart meer dan de helft dat de regeling

Quotes van twee gemeenten:
“De regeling doet pas iets, zodra er überhaupt een geschikte woning is
gevonden.”

het huisvestingsproces van de aan hen gekoppelde grote gezinnen wel degelijk heeft
versneld. In deze gemeenten zijn woningen door middel van het toegekende budget
uit de regeling verbouwd en geschikt gemaakt voor bewoning door een groot gezin.
Zonder verbouwing zouden deze woningen niet gekozen zijn om deze grote gezinnen

“Het vinden van een geschikte woning staat voorop. Vervolgens neemt een
verbouwing ook weer veel tijd in beslag. Bouwmaterialen waren schaars in de
afgelopen tijd en aannemers hebben het ook erg druk.”

in te huisvesten. De uitkering geeft gemeenten een bredere scope om een geschikte
woning te zoeken voor een groot gezin.

16

4.3

Gemeenten zijn positief over het bestaan van de regeling: het prikkelt

Een ander voordeel dat gemeenten noemen is dat door het bestaan van de regeling

woningcorporaties, gemeenten voelen zich slagvaardiger en precedentwerking

geen precedentwerking ontstaat richting andere woningzoekenden. In veel

bij andere woningzoekenden wordt voorkomen

gemeenten zijn geen eigen financiële middelen beschikbaar om woningen in
specifieke gevallen te verbouwen. Mochten de gemeente toch eigen middelen willen

Alle gemeenten die we geïnterviewd hebben zijn positief over het bestaan van de

inzetten, dan moet dit worden aangevraagd via een raadsbesluit. Alleen dit proces

regeling. Ze voelen zich erkend in de moeilijkheden die de huisvestingsopgave met

duurt vaak al enkele maanden. Als er vervolgens budget beschikbaar wordt gesteld,

zich meebrengt en zien de regeling als ondersteuning bij dit proces. Door de regeling

wijzen gemeenten erop dat hier een precedentwerking vanuit kan gaan. Door de

ervaren ze dat er vanuit het Rijk een poging wordt gedaan om het huisvesten van

huidige krapte op de woningmarkt, vooral in de sociale huursector, zijn er meer

grote gezinnen vergunninghouders, ondanks de grote schaarste op de woningmarkt,

situaties denkbaar waar gemeenten een verbouwing zouden willen financieren. De

gemakkelijker te maken. Het huisvesten van grote gezinnen vergunninghouders kan

Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA) biedt hier mogelijkheden toe, maar

met het oog op het behalen van de taakstelling voor gemeenten interessant zijn. Met

ook deze regeling voorziet niet in alle denkbare gevallen. Door de huidige regeling (en

één woning kan direct een groot aantal vergunninghouders worden gehuisvest.

het geoormerkte budget) voor grote gezinnen, ontstaat er binnen de gemeente geen
discussie over de inzet van deze middelen voor een verbouwing aan een woning en is

De meeste gemeenten (op één na) vinden dat de regeling hen meer slagvaardigheid

hiervoor dus geen raadsbesluit nodig. Dat versnelt het proces.

geeft. De hoogte van de uitkering is in veel gevallen toereikend om een in potentie
geschikte woning ook daadwerkelijk geschikt te maken. Gemeenten ervaren dat het
budget dat gemoeid is met de regeling woningcorporaties prikkelt om te kijken naar

4.4

De selectiecriteria van de regeling zijn smal, waardoor andere grote gezinnen
niet in aanmerking komen voor de specifieke uitkering

huisvestingsmogelijkheden die anders niet gezocht worden. Het creëert medewerking
bij corporaties als gemeenten meebetalen aan de verbouwing van een woning.

Gemeenten wijzen erop dat de selectiecriteria aan de voorkant van de regeling
eenvoudig, helder en duidelijk geformuleerd zijn. Wel ervaren gemeenten dat door

Quote van een gemeente:

deze criteria er grote gezinnen gehuisvest moeten worden die buiten de regeling

“Je wordt als gemeente wel slagvaardiger door deze regeling. Je kunt de

vallen. Het gaat hier bijvoorbeeld om gezinnen met 6 of 7 personen. Ook woningen

taakstelling makkelijker behalen door de huisvesting van een groot gezin,

voor gezinnen van deze grootte zijn schaars in Nederland. De huisvestingsopgave

want je hebt maar één woning nodig.”

voor deze gezinnen is ook lastig voor gemeenten.

Ook gezinnen waarvan de referent al in Nederland verblijft en de nareizigers nog in
Eén gemeente geeft aan dat de regeling geen positief effect heeft op de

de opvang verblijven, vallen buiten de regeling. In veel gevallen gaat dit om een

slagvaardigheid, omdat het toegekende bedrag in de ogen van deze gemeente te

vergunninghouder die voor het gezin uit is gereisd, al alleen woonachtig is in de

laag is geweest om huisvesting van het desbetreffende grote gezin te realiseren.

gemeente en waar door de procedure van gezinshereniging het gezin zich later in
Nederland vestigt.

17

In deze gevallen is de huidige woning meestal ook niet geschikt voor een groot gezin.
Deze gezinnen vallen nu buiten de regeling. Ook kan het gaan om alleenstaande
minderjarige asielzoekers (amv’ers) en hun familie

Bij deze gezinnen speelt mee dat, vanuit de samenwoonverplichting die bij
gezinshereniging als voorwaarde geldt, het gezin minimaal 1 jaar na vestiging in
Nederland moet samenwonen op één adres. Woont het gezin gescheiden, dan kan dit
reden zijn om het verlengde verblijfsrecht van gezinsleden in te trekken. Dit is een
extra complicerende factor. Gemeenten kunnen er in deze gevallen niet voor kiezen
om gezinnen in twee woningen te huisvesten.

4.5

Huisvesting in de gemeente wordt gezien als belangrijke voorwaarde om de
integratie en participatie van grote gezinnen vergunninghouders te stimuleren;
de regeling stimuleert op zichzelf niet tot (snellere) integratie en participatie

Vergunninghouders die in de opvang verblijven, hebben vaak het gevoel stil te staan
in hun leven. Om die reden is het streven om vergunninghouders zo snel mogelijk te
laten uitstromen uit de opvang naar een woning in een gemeente, zodat begonnen
kan worden met de inburgering en integratie in Nederland. Mede daarom is het
huisvestingsbeleid van vergunninghouders erop ingericht dat zij binnen 2 weken na
vergunningverlening door het COA worden gekoppeld aan een gemeente. Deze
gemeente heeft vervolgens 10 weken de tijd om huisvesting te organiseren. In de
praktijk wordt dat vaak niet gehaald.

De regeling stimuleert op zichzelf niet direct tot (snellere) integratie en participatie in
de Nederlandse samenleving. Hoewel wordt voorzien in de financiering van extra
begeleiding van grote gezinnen, blijkt de inzet van extra begeleiding door gemeenten
op basis van deze regeling beperkt. De meeste gemeenten zetten de financiële
middelen in voor een verbouwing aan de woning. Als gemeenten wel kiezen om de
extra begeleiding in te zetten, dan richt deze zich vaak op een ‘zachte landing’ in de
omgeving en minder op integratie en participatie.

18

5 Conclusie: sneller een huis?
In dit hoofdstuk geven we antwoord op de vraag in hoeverre de financiële impuls de
(gemiddelde) huisvesting van grote gezinnen vergunninghouders in gemeenten (ten

5.2

Gemeenten zijn positief over de regeling en voelen zich er op meerdere
manieren door geholpen

opzichte van de vergunninghouders die niet deelnemen aan deze regeling) versnelt.
Alle gemeenten die bij dit onderzoek betrokken zijn, zijn positief over de regeling en
5.1

De regeling helpt gemeenten bij het huisvestingsproces van grote gezinnen

willen dat de regeling wordt voortgezet. De voorwaarden voor de regeling zijn

vergunninghouders, maar een versnellend effect kan niet worden vastgesteld

duidelijk, de informatievoorziening is toereikend, het selectieproces is snel en helder
verlopen en gemeenten kregen snel de beslissing over hun aanvraag te horen.

Dat de woningmarkt aan alle kanten knelt en gemeenten voor een grote uitdaging
staan met de huisvestingsopgave van grote gezinnen vergunninghouders is duidelijk.

Dit onderzoek maakt duidelijk dat gemeenten zich geholpen voelen door de regeling.

De tijdelijke financiële regeling waar het in dit evaluatieonderzoek om draait, heeft als

Dit zien we terug in de volgende bevindingen:

doelstelling om (versnelde) huisvesting, met inbegrip van de begeleiding tijdens en na

a.

Het huisvesten van grote gezinnen is met het oog op de taakstelling

de huisvesting, van grote gezinnen vanuit de opvang bij het COA naar huisvesting in

aantrekkelijk voor gemeenten, omdat met één woning een aanzienlijk aantal

de gemeente te stimuleren.

vergunninghouders van de taakstelling in één keer wordt gehuisvest.
Woningen die in potentie geschikt kunnen zijn voor grote gezinnen, worden

Het versnellen van het huisvestingsproces door de regeling hebben we in dit

door middel van een fysieke verbouwing daadwerkelijk geschikt gemaakt voor

onderzoek niet vast kunnen stellen. Een versnellend effect dat zich voorzichtig lijkt te

bewoning door een groot gezin. Gemeenten krijgen door de regeling en de

openbaren (maar niet statistisch significant is), is dat door de regeling het

financiële prikkel meer keuzemogelijkheden in hoe zij de grote gezinnen

huisvestingsproces in gemeenten waaraan meerdere grote gezinnen zijn gekoppeld

kunnen huisvesten. Het aanbod aan huizen waarbinnen de gemeente een

wel versneld wordt (zie paragraaf 4.1), doordat er voor andere gezinnen sneller een

geschikte woning kan zoeken, wordt door de regeling groter, doordat de

woning beschikbaar komt. Wij raden aan een vergelijkbare analyse te herhalen,
mocht de regeling worden voortgezet, om dit effect opnieuw te onderzoeken.

gemeente vooralsnog niet geschikte woningen geschikt kan maken;
b.

De regeling prikkelt woningcorporaties om te zoeken naar andere
mogelijkheden voor de huisvesting van grote gezinnen die voorheen niet
werden geschikt waren. Gemeenten kunnen woningcorporaties door de
beschikbare middelen compenseren voor gemaakte verbouwingkosten of het
(tijdelijk) aftoppen van huur;

19

c.

De regeling geeft de mogelijkheid om eventueel extra professionele

5.4

Enkele elementen van de regeling blijken minder effectief

begeleiding te bieden aan grote gezinnen, mits het geld niet volledig is

d.

besteed aan een verbouwing. Grote gezinnen vragen, volgens de gemeente,

Naast de voorgenoemde positieve bevindingen, komen er in dit onderzoek ook een

om extra professionele begeleiding, onder andere voor praktische zaken;

aantal bevindingen naar voren die als minder effectief ervaren worden:

Doordat het een specifieke uitkering betreft, gaat er geen precedentwerking

a.

van de regeling uit voor andere woningzoekenden;
e.

De regeling ondersteunt het vergroten van de woningvoorraad aan grote

meerdere gemeenten wel als (te) krap ervaren;
b.

woningen. Zonder de regeling zouden er mogelijk minder grote woningen

Een reëel budget voor de specifieke uitkering per gezin is op basis van dit

Gemeenten geven aan dat het, naast grote gezinnen met 8 personen of meer,
ook lastig is om gezinnen met 6 of 7 personen te huisvesten door de schaarste

beschikbaar blijven;
f.

De korte aanmeldperiode van 2 weken bij aanvang van de regeling is door

aan geschikte woningen;
c.

De regeling is nu specifiek gericht op grote gezinnen die in de opvang

onderzoek niet vast te stellen. Wel is duidelijk dat gemeenten behoefte hebben

verblijven. Daardoor vallen gezinnen waarvan de referent al in Nederland

aan de ruimte voor maatwerk die nu binnen de huidige regeling bestaat. De

verblijft en de nareizigers nog in de opvang verblijven buiten de regeling. In

regeling laat veel ruimte aan gemeenten om het toegekende budget naar

veel gevallen gaat dit om de zogenaamde alleenstaande minderjarige

eigen inzicht in te zetten.

asielzoekers (amv’ers) en hun familie Het kan ook gaan om een
vergunninghouder die voor het gezin uit is gereisd, al alleen woonachtig is in

5.3

De opzet van de regeling maakt maatwerk mogelijk

de gemeente en waar door de procedure van gezinshereniging het gezin zich
later in Nederland vestigt. In deze gevallen is de huidige woning meestal ook

Door de ruimte voor maatwerk die er binnen de huidige regeling bestaat, maken

niet geschikt voor een groot gezin. Deze gezinnen vallen nu buiten de

gemeenten verschillende keuzes, mede afhankelijk van de specifieke gezinssituatie

regeling. Het maakt voor de huisvestingsopgave van gemeenten niet uit of een

van gekoppelde gezinnen, lokale regelgeving voor woningeisen en de (in potentie)

gezin wel of niet (in zijn geheel) in de opvang verblijft.

beschikbare woning. De financiële ruimte in de regeling is aanwezig en nodig. Juist
door de weerbarstige praktijk en de verschillende situaties waar gemeenten zich per
gezin in bevinden, is het niet mogelijk, en ook niet zinvol, om een ‘reëel’ bedrag vast
te stellen. Voor de ene woning is het verbouwen van een zolder voldoende en is de
helft van het budget toereikend. In een ander geval worden twee woningen
samengevoegd tot één, is een grote verbouwing noodzakelijk en is 32.500 euro niet
toereikend. Gemeenten of woningcorporaties leggen in deze gevallen vaak zelf
financiële middelen in.

20

6 Lessen voor de toekomst
Hoewel een versnellend effect van de regeling in deze evaluatie niet kan worden

Daardoor verliezen gemeenten geen tijd. Gemeenten hoeven niet te wachten op de

vastgesteld op basis van kwantitatieve analyses, is wel duidelijk geworden dat de

koppeling van een groot gezin, wat normaliter het moment is dat een gemeente pas

regeling gemeenten ondersteunt bij de moeilijke huisvestingsopgave voor grote

op zoek gaat naar een mogelijkheid om een groot gezin te huisvesten.

gezinnen. Op basis van het onderzoek zijn lessen te trekken voor de toekomst en
zien we ruimte voor het verbeteren van de regeling.

6.2 Wanneer de regeling structureel wordt, zijn er verschillende scenario’s
denkbaar

6.1 Maak de regeling structureel en breder toegankelijk voor grote gezinnen,
ongeacht of zij in de opvang verblijven

De laagdrempeligheid van de regeling en de mogelijkheden voor het bieden van
maatwerk zijn sterke punten van de regeling. Bij het structureel maken van de

We bevelen aan deze financiële regeling structureel beschikbaar te maken.

regeling, zijn er verschillende scenario’s voor de uitvoering denkbaar Hieronder

Gemeenten staan voor de lastige opdracht om binnen de huidige krapte op de

schetsen we er twee.

woningmarkt te voldoen aan de taakstelling voor aan hen gekoppelde
vergunninghouders. Grote gezinnen vormen hierbij een extra uitdaging. In deze

6.2.1

Overweeg om de regeling meermaals per jaar open te stellen en geef daarbij

weerbarstige context is het voortzetten van de regeling daarom raadzaam. Dit

gemeenten die meer dan één groot gezin moeten huisvesten voorrang bij de

onderzoek laat zien dat de regeling de huisvestingsopdracht voor gemeenten

toekenning van de regeling

makkelijker maakt.
Ieder halfjaar krijgen gemeenten een nieuwe taakstellingsopdracht opgelegd. De
Door de regeling structureel en breder toegankelijk te maken (zoals voor gezinnen

regeling prikkelt woningcorporaties om te zoeken naar andere

waarvan de referent al in Nederland verblijft en de nareizigers nog in de opvang

huisvestingsmogelijkheden voor grote gezinnen en geeft gemeenten meer

verblijven), zullen naar alle waarschijnlijkheid meer gemeenten een beroep doen op

slagvaardigheid. Door de regeling meermaals per jaar (bijvoorbeeld ieder halfjaar bij

de beschikbare financiële middelen. Om het effect van de regeling te vergroten, is

de nieuwe taakstelling) open te stellen, worden gemeenten gestimuleerd om werk te

een hoger totaalbudget voor de uitvoering van de regeling wenselijk. Tevens stelt het

maken van de huisvesting van grote gezinnen in het kader van deze

structureel maken van de regeling gemeenten in staat om te anticiperen op de komst

taakstellingsopdracht. De efficiëntie in de selectieprocedure blijft op deze manier ook

van grote gezinnen.

behouden.

21

Er zijn gemeenten die meer dan één groot gezin moeten huisvesten. Zij hebben een

Ook zou er gekozen kunnen worden om meer ruimte te maken voor flexibiliteit in de

nóg grotere uitdaging in de huidige woningmarkt dan gemeenten met één groot gezin

hoogte van de uitkering of om de limiet zelfs los te laten. In specifieke gevallen

moeten huisvesten. We adviseren daarom om gemeenten die meer dan één groot

(bijvoorbeeld wanneer twee woningen worden samengevoegd) kunnen gemeenten

gezin gekoppeld hebben, preferent te maken bij de toekenning van de regeling.

dan verzoeken de specifieke uitkering te verhogen. Gemeenten die een hogere
uitkering nodig denken te hebben, moeten dit verzoek dan vooraf bij aanvraag van de

Hoewel we in dit onderzoek een versnellend effect van de regeling op de uitstroom uit

regeling onderbouwen. Dit vraagt wel dat er duidelijke criteria voor de toekenning van

de opvang niet hebben kunnen vaststellen, wordt dit versnellend effect mogelijk wel

een hogere uitkering moeten komen. Ook is denkbaar dat gemeenten achteraf, nadat

zichtbaar bij gemeenten die meer dan één groot gezin moeten huisvesten. Wanneer

de woning geschikt is gemaakt, het benodigde bedrag declareren waarbij zij

meer dan één grote gezinnen gehuisvest moeten worden in de gemeente, wordt de

verantwoorden waar zij het bedrag aan hebben besteed.

opvangtijd voor het tweede gezin mogelijk verkort door de inzet van de specifieke
uitkering voor het eerste gezin. Zoals hoofdstuk 4 liet zien, is dit (gezien de kleine

Gemeenten kunnen bij het verhogen van de specifieke uitkering te maken krijgen met

omvang van de onderzoekspopulatie) nog niet met zekerheid vast te stellen, maar de

inkoopregelgeving. Bij de doorontwikkeling tot een structurele regeling is het

analyses wijzen voorzichtig in die richting. Om op dit effect voor te sorteren, is het te

belangrijk om aandacht te hebben voor de Europese regelgeving met betrekking tot

overwegen om gemeenten die meer dan één groot gezin gekoppeld hebben voorrang

staatssteun.

te geven bij de toekenning van de regeling.
6.3 Verleng de bestedingstermijn van de specifieke uitkering naar 12 maanden
6.2.2

Overweeg om de regeling continu open te stellen. Hierbij kan er een keus gemaakt
worden of er al dan niet een budgetplafond moet zijn.

In de huidige regeling kregen gemeenten de mogelijkheid om de specifieke uitkering
te besteden binnen 6 maanden. Gezien de krappe woningmarkt, schaarste aan

Wanneer de regeling structureel wordt en deze tevens ‘continu’ opengesteld wordt

bouwmaterialen en beperkte beschikbaarheid van aannemers is het raadzaam deze

(dus zonder vastgestelde inschrijfmomenten), is het voor woningcorporaties mogelijk

termijn te verlengen naar 12 maanden. We verwachten dat het realiseren van

beter in te spelen op de komst van grote gezinnen. Zij kunnen vooraf anticiperen op

huisvesting voor grote gezinnen binnen deze termijn voor veel gemeenten haalbaar

de mogelijke komst van een gezin met een groter aantal gezinsleden. De zekerheid

is.

van de toekenning van het geld is hierbij helpend.
6.4

Heroverweeg de definitie van een groot gezin

Hierbij is er een keuze of het budgetplafond dat er nu bestaat, gehandhaafd wordt of
dat de limiet losgelaten wordt en gemeenten achteraf kunnen declareren. In de

Een van de voorwaarden uit de huidige regeling is dat een groot gezin in aanmerking

regeling geldt nu een vastgesteld plafond op 32.500 euro per gezin. Dit plafond zou

komt voor de specifieke uitkering als het gezin bestaat uit 8 personen. Omdat

behouden kunnen worden, omdat dit in veel gevallen toereikend is. Bovendien kan dit

gemeenten aangeven dat ook het huisvesten van gezinnen met 6 of 7 gezinsleden

voor andere partijen, zoals de woningcorporatie, een prikkel zijn om ook bij te dragen

een lastige opgave is door het aantal gezinsleden, bevelen we aan om te overwegen

aan het geschikt maken van een woning.

de definitie van een groot gezin die wordt gehanteerd in de regeling aan te passen
naar 6 of 7 personen.

22

Daardoor wordt het selectiepotentieel van gezinnen voor de regeling wel aanzienlijk
vergroot. Dit zal zich waarschijnlijk vertalen in een verhoging van het aantal
aanvragen van gemeenten om gebruik te kunnen maken van de specifieke uitkering.

6.5

Extra begeleiding kan helpen bij het stimuleren van integratie en participatie
van deze gezinnen, maar stel eisen aan de begeleiding

De maatschappelijke begeleiding van grote gezinnen vraagt in sommige gevallen om
een andere inzet dan bij kleinere gezinnen. Bij sommige grote gezinnen is er
specifieke kennis en ondersteuning nodig, zoals bij het aanvragen van specifieke
regelingen of toeslagen. De regeling stelt nu geen voorwaarden aan de extra
begeleiding. Het is raadzaam, met het oog op de kwaliteit van de begeleiding en de
vereiste specifieke kennis, wel voorwaarden op te stellen.

Bijvoorbeeld de inzet van professionele ondersteuning bij grote gezinnen, wanneer op
voorhand wordt verwacht dat de reguliere maatschappelijke begeleiding door
vrijwilligers onvoldoende is. Dit sluit aan bij de regierol die gemeenten hebben
gekregen in de nieuwe Wet inburgering 2021.

23