Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

27 924

Pachtbeleid

Nr. 46

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2010
In vervolg op mijn brief van 16 juni jl. waarbij ik u het rapport van de
Commissie pachtnormen II (hierna: Commissie) heb aangeboden
(Kamerstukken II 2009/10, 27 924, nr. 45), bericht ik u hierbij inhoudelijk
over het rapport van de Commissie. Allereerst ga ik kort in op de
aanleiding voor het rapport. Vervolgens ga ik in op de aanbevelingen van
de Commissie en mijn reactie daarop en op het vervolgtraject.
I. Aanleiding voor rapport
Zoals toegezegd tijdens het algemeen overleg met uw Kamer over pacht
op 10 september 2009 (Kamerstukken II 2009/10, 27 924, nr. 39) heb ik eind
2009 met de heer Van Hall, de voorzitter van de voormalige Commissie
pachtnormen, teruggeblikt op de ontwikkelingen inzake de pachtprijzen en
de gevolgen ervan.
Dit heeft ertoe geleid dat ik de heer Van Hall heb verzocht nog een keer de
leden van de voormalige Commissie pachtnormen bijeen te roepen om de
gerezen knelpunten in de pachtprijzensystematiek te analyseren en
mogelijke oplossingen te verkennen (zie mijn brief aan uw Kamer van
1 december 2009 (Kamerstukken II 2009/10, 27 924, nr. 40)). De leden van
de voormalige Commissie pachtnormen zijn daartoe op 8 januari 2010 bij
elkaar geweest. De heer Van Hall heeft mij vervolgens aangegeven dat de
gerezen knelpunten niet in een bijeenkomst kunnen worden uitgewerkt,
maar dat hij daarvoor nog een aantal vervolgbijeenkomsten tot eind mei
nodig heeft. Hij heeft aangegeven mij de eerste helft juni te berichten over
de bevindingen. Gelet hierop heb ik de Commissie pachtnormen II
verzocht de gerezen knelpunten uit te werken en de pachtprijzensystematiek te evalueren. Hierover heb ik uw Kamer geïnformeerd bij brief van
16 februari 2010 (Kamerstukken II, 27 924, nr. 42).
De concrete opdracht van de Commissie behelsde het uitwerken van de
knelpunten die zijn besproken tijdens de bijeenkomst van 8 januari 2010
en het mede op basis daarvan evalueren van de bestaande pachtprijzen-

kst-27924-46
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 924, nr. 46

1

systematiek. De Commissie had tot taak in dat kader aanbevelingen aan te
dragen voor verbeterpunten van de pachtprijzensystematiek. Ik heb de
Commissie verzocht daarbij in ieder geval aandacht te besteden aan:
– de representativiteit van de steekproef;
– de wenselijkheid van de invoering van een systeem van aftrekposten
voor kleinschalige landschapselementen bijvoorbeeld op landgoederen;
– de wenselijkheid van het instellen van een ondergrens gerelateerd aan
de regionorm.
De eerste twee onderdelen betreffen onderdelen waarvan ik uw Kamer
tijdens het algemeen overleg over pacht van 3 juni 2009 (Kamerstukken II
2008/09, nr. 28 625, nr. 74) heb toegezegd die te zullen evalueren. Ten
slotte heb ik de Commissie verzocht bij het doen van aanbevelingen
rekening te houden met de kaders van de bestaande pachtprijzensystematiek en de bestaande wijze van dataverzameling.
II. Het advies van de Commissie pachtnormen II en reactie op
advies
De Commissie heeft aanbevelingen gedaan die betrekking hebben op de
berekening van de grondbeloning, een ondergrens voor bestaande
overeenkomsten, de berekening van het veranderpercentage en de
frequentie van herziening van de pachtprijzen. Daarnaast heeft de
Commissie geadviseerd voor twee onderdelen een nadere studie te laten
uitvoeren.
Ik ben verheugd dat de Commissie een unaniem advies heeft uitgebracht.
Ik meen dat sprake is van een afgewogen advies. Het betreft een
samenhangend geheel van aanbevelingen. Dit geeft mij een basis om de
pachtprijzensystematiek eenvoudiger in te richten. Bovendien zullen de
pachtprijzen minder fluctueren. Gelet hierop en op het unanieme karakter
van het advies wil ik de aanbevelingen van de Commissie integraal
overnemen.
Hieronder komen de afzonderlijke aanbevelingen van de Commissie aan
de orde, voorzien van mijn reactie.
II.A. Grondbeloning (en regionorm)
1. Prijscomponent aanwas
De Commissie stelt voor de jaarlijkse waardeverandering van veestapel en
opstanden uit de berekening van de grondbeloning te halen waardoor
deze minder fluctueert.
Op mijn verzoek heeft het LEI in 2009 de rekenregels op dit punt
aangepast. De Commissie bevestigt de geldende methodiek.
2. Afschrijving melkquotum
De Commissie adviseert bij de berekening van de grondbeloning niet af te
schrijven op aangekocht melkquotum. De overweging daarbij is dat een
dergelijke wijziging de grondbeloning de komende jaren sterk zal drukken
waarna deze, na de afschaffing van de quota, weer omhoog zal gaan. Dat
vindt de Commissie onwenselijk. Mocht er evenwel in de toekomst een
nieuw systeem van productiebeperking worden ingesteld dan dient
volgens de Commissie een en ander opnieuw te worden bekeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 924, nr. 46

2

Ik ben van mening dat afschrijving op aangekochte melkquota leidt tot
een tijdelijke, maar substantiële daling van de grondbeloning. Bovendien
is het slechts een fiscale afschrijving en geen reservering voor toekomstige investeringen in quota. Ik onderschrijf het standpunt van de
Commissie.
3. Reserveringen
De wijze waarop de grondbeloning moet worden berekend is in detail
vastgelegd in het Pachtprijzenbesluit 2007. Hierbij is rekening gehouden
met het feit dat een pachter ook moet kunnen investeren. Hiervoor wordt
thans een vast percentage van het bedrijfsvermogen (1%) afgetrokken van
de grondbeloning. De Commissie stelt voor dit percentage te vervangen
door een percentage van de grondbeloning (20%). Daarmee wordt
aangesloten bij het gegeven dat er in goede jaren meer ruimte is om geld
te reserveren voor investeringen dan in slechte jaren. Hierdoor zal de
grondbeloning minder fluctueren.
Ik meen dat het systeem wint aan transparantie en eenvoud door de aftrek
te relateren aan grondbeloning in plaats van aan bedrijfsvermogen. Het
zal naar verwachting beter aansluiten bij de beleving van de pachters. Ik
kan mij dan ook in deze aanbeveling vinden.
4. Neventakken
De grondbeloning wordt berekend op basis van een steekproef van
(gespecialiseerde) akkerbouw- en melkveebedrijven (met een omvang van
70–400 nge). Daarbij worden alleen de opbrengsten uit het bedrijf en niet
die van buiten het bedrijf meegenomen. De pachters hebben gevraagd
om de «overige opbrengsten uit het bedrijf» (bijvoorbeeld exploitatie van
windmolens en zorgboerderijen) en opbrengsten uit niet-grondgebonden
landbouwactiviteiten (zoals intensieve veehouderijtak op bedrijf) uit de
berekening van de grondbeloning weg te laten. Deze opbrengsten zijn
namelijk niet te relateren aan het opbrengende vermogen van de grond.
De Commissie stelt voor om de steekproef op te schonen: alle grondbeloningsbedrijven met meer dan 25% opbrengsten uit agrarische (intensieve
veehouderij) of niet-agrarische (windmolens) neventakken worden uit de
steekproef gehaald. Het percentage van 25% is zo gekozen dat er
voldoende grondbeloningsbedrijven in elke pachtregio overblijven. Alleen
in de regio Zuidwest-Brabant moeten ten minste drie nieuwe grondbeloningsbedrijven worden aangezocht om voldoende betrouwbare gegevens
te hebben.
Ik kan instemmen met de keuze voor het verwijderen van grondbeloningsbedrijven met meer dan 25% neveninkomsten uit de steekproef.
5. Grondbeloning van pacht- en eigendomsbedrijven
Pachters hebben aangegeven dat bedrijven met overwegend gepachte
gronden slechtere resultaten halen (lagere grondbeloning) dan bedrijven
met overwegend gronden in eigendom. De Commissie stelt vast dat er
weinig verschil is in bedrijfsresultaat en grondbeloning, maar dat wel de
bedrijfsontwikkeling van bedrijven met overwegend gepachte gronden
enigszins achterloopt bij die van bedrijven met overwegend grond in
eigendom. Desalniettemin ziet de Commissie onvoldoende aanleiding de
selectie van grondbeloningsbedrijven aan te passen.Als alleen grondbeloningsbedrijven zouden worden geselecteerd met overwegend regulier
gepachte gronden, dan blijven er zo weinig grondbeloningsbedrijven over
dat een indeling in pachtprijsregio’s onmogelijk wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 924, nr. 46

3

Ik kan mij in deze aanbeveling vinden.
6. Bruto modaal inkomen
Pachters geven aan dat het bruto modaal inkomen een te beperkte
beloning is voor de niet-betaalde arbeid op het bedrijf omdat daaruit ook
de pensioenvoorziening en de arbeidsongeschiktheidsverzekering moeten
worden betaald. De Commissie adviseert het bruto modaal inkomen te
blijven gebruiken als beloning voor de niet-betaalde arbeidsinzet op het
landbouwbedrijf. Het alternatief, een berekening met behulp van het
cao-loon, is door de Commissie eerder afgewezen omdat hierdoor een
voor verpachters onacceptabele lage grondbeloning zou overblijven.
Ik kan mij in deze aanbeveling vinden.
II.B. Veranderpercentage
Voor bestaande pachtovereenkomsten wordt de pachtprijs herzien op
basis van een veranderpercentage. Het percentage wordt thans bepaald
door de regionorm te delen door de gemiddelde pachtprijs in een gebied.
Het idee van het veranderpercentage is namelijk dat de bestaande
pachtprijzen langzaam naar de nieuwe regionormen toegroeien. Voor
individuele pachters blijkt dit evenwel ongunstig te kunnen uitpakken. De
prijsverhoging wordt namelijk niet alleen bepaald door de verhoging van
de regionorm, maar ook door de betaalde pachtprijzen van collegaboeren. De Commissie stelt voor om het veranderpercentage voortaan te
bepalen door de nieuwe regionorm te delen door de oude regionorm, nu
de afgelopen jaren het verschil tussen de pachtprijs en de regionorm
kleiner is geworden. De Commissie meent dat dan sprake is van een
systeem dat minder afhankelijk wordt van de werkelijk betaalde pachtprijzen en daarmee eenvoudiger en transparanter is. Bovendien is het dan
technisch mogelijk om de pachtnormen jaarlijks aan te passen (zie
hieronder bij punt II.E.).
Ik ben verheugd dat de consensus leidt tot een transparanter en eenvoudiger systeem. Ik kan instemmen met deze aanbeveling.
II.C. Boven- en ondergrens gerelateerd aan de regionorm
Voor bestaande overeenkomsten geldt een bovengrens, waardoor een
stijging van de pachtprijs (= positief veranderpercentage) wordt beperkt
tot 110% van de regionorm. De Commissie heeft onderzocht of nu ook een
benedengrens moet worden ingesteld, waardoor bij een daling van de
pachtprijs (= negatief veranderpercentage) de neerwaartse beweging
wordt gedempt. Zij adviseert om een ondergrens van 90% van de
regionorm in te stellen. Dit dempt de daling ten gunste van de
verpachters. Bij een negatief veranderpercentage gaan de laagste
pachtprijzen dan niet nog verder naar beneden. In combinatie met de
bovengrens wordt de huidige spreiding in de betaalde pachtprijzen
beperkt. De boven- en benedengrens dempen bovendien de stijging en de
daling (fluctuatie) in de tijd.
Ik kan instemmen met de aanbeveling van de Commissie om na een
bovengrens ook een benedengrens in te voeren, omdat dit het systeem
stabiliseert en het draagvlak bij de partijen vergroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 924, nr. 46

4

II.D. Pachtprijsgebieden
De Commissie heeft gediscussieerd over aanpassing van de bestaande 14
pachtregio’s. Zij adviseert de indeling niet aan te passen.
Ik kan mij vinden in deze aanbeveling.
II.E. Frequentie aanpassing pachtprijzen
De Commissie stelt, net als de oorspronkelijke Commissie pachtnormen,
voor om de pachtprijzen ieder jaar aan te passen in plaats van tweejaarlijks, zoals thans het geval is. Jaarlijkse aanpassing is technisch haalbaar,
nu de Commissie voorstelt bij de bepaling van het veranderpercentage
niet meer uit te gaan de laatst betaalde pachtprijzen.
De pachtprijs volgt daarmee dezelfde lijn als de huurprijs. De pachtprijzen
zullen hiermee minder fluctueren. Ik kan mij vinden in deze aanbeveling.
II. F. Nader onderzoek
Over twee onderdelen heeft de Commissie geen inhoudelijk advies
gegeven. Dit betreft de mogelijke invoering van een systeem van
aftrekposten voor kleinschalige landschapselementen bijvoorbeeld op
landgoederen en de pachtnormen voor agrarische bedrijfsgebouwen. De
Commissie is van mening dat de introductie van toeslagen en aftrekken
een te fundamentele ingreep in het huidige pachtprijzensysteem is,
waardoor die buiten de opdracht (fine-tuning) valt. Over de pachtnormen
voor agrarische bedrijfsgebouwen oordeelt de Commissie dat dit
onderwerp te gecompliceerd bleek in relatie tot de beperkte tijd die de
Commissie was toebedeeld. Zij adviseert daarom een vervolgstudie om
die kwesties nader uit te werken.
Ik kan mij vinden in deze aanbeveling.
III. Vervolgtraject
Ik heb het voornemen de rekenmethodiek van het Pachtprijzenbesluit 2007
te wijzigen overeenkomstig de aanbevelingen van de Commissie. Ik zal
daartoe een voorstel voorbereiden, opdat bij de eerstvolgende herziening
van de pachtprijzen per 1 juli 2011 de pachtprijzen kunnen worden
berekend op basis van de herziene systematiek. In de procedure houd ik
daarbij rekening met het verzoek van de Vaste Kamer commissie voor
LNV geen onomkeerbare besluiten te nemen aangaande pachtnormen
voordat dit onderwerp is behandeld tijdens het AO terzake.
Zoals ik u heb bericht in de bovengenoemde brief van 16 juni jl. zal de
Commissie ter voorbereiding van de nadere studie eind deze maand nog
een keer bij elkaar komen.
Over de resultaten van het nog te verrichten vervolgonderzoek zal ik u zo
spoedig mogelijk informeren.
De minister Van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 924, nr. 46

5