Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

17 050

Misbruik en oneigenlijk gebruik op het gebied
van belastingen, sociale zekerheid en subsidies

Nr. 538

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juli 2017
Op 1 januari 2017 is de gewijzigde Wet aanscherping handhaving en
sanctiebeleid SZW-wetgeving (Fraudewet) in werking getreden. Ik heb uw
Kamer toegezegd de Fraudewet te monitoren naar aanleiding van de
uitspraak van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) op 24 november 20141.
Over de uitspraak en de maatregelen die ik naar aanleiding daarvan heb
genomen, heb ik uw Kamer in mijn brief van 16 december 20142 en
30 april 20153 geïnformeerd. Ook heb ik op 1 oktober 20144 uw Kamer
toegezegd om het handhavingsbeleid inzake sociale zekerheidswetten,
inclusief het sanctieregime zoals vastgelegd in de Fraudewet, in 2016 te
evalueren.
Middels de volgende onderzoeksrapporten geef ik uitvoering aan deze
toezeggingen aan uw Kamer. Het eerste rapport betreft de monitoring van
de Fraudewet en de laatste twee rapporten vormen samen de evaluatie
van het handhavingsbeleid sociale zekerheidswetten:
• Monitoronderzoek uitvoering Fraudewet5.
• Evaluatie Handhavingsbeleid Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Foto
van het beleid en de uitvoering van de handhaving sociale zekerheidswetten6.
• Evaluatie Handhavingsbeleid Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Lessen voor de toekomst7.

1

ECLI:NLCRVB: 2014:3754
Kamerstuk 17 050, nr. 495
3
Kamerstuk 17 050, nr. 504
4
Kamerstuk 17 050, nr. 488
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
6
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
7
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2

kst-17050-538
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 17 050, nr. 538

1

Monitoronderzoek uitvoering Fraudewet
Stimulansz heeft in opdracht van het Ministerie van SZW een monitoronderzoek verricht naar de uitvoering van de Fraudewet sinds de uitspraak
van de CRvB. Het doel van dit monitoronderzoek is om een globaal beeld
te schetsen van de uitvoering van de Fraudewet door UWV, SVB en de
gemeenten. Het monitoronderzoek geeft inzicht in de uitvoeringspraktijk.
De centrale hoofdvraag luidde: Hoe verloopt de uitvoering van de
Fraudewet bij UWV, SVB en gemeenten? En wat is het globale beeld over
de gehele linie?
Uit het monitoronderzoek blijkt onder andere dat de uitvoeringsorganisaties meer ruimte hebben om maatwerk te leveren bij de uitvoering van
de Fraudewet sinds de uitspraken van de CRvB. De keerzijde van meer
maatwerk is dat er meer inzet gevraagd wordt van de uitvoeringsorganisaties en dat het complexer en arbeidsintensiever is geworden om te
komen tot een passende sanctie. Het onderzoek kaart aan dat het komen
tot een passende en evenredige boete opstartproblemen betreffen die
verminderen naar mate professionals meer ervaring opdoen. Gemeenten
zijn voor de uitvoering van de Fraudewet veel meer in gaan zetten op
preventie. Verder wordt in de uitvoeringspraktijk een aantal knelpunten
ervaren. Het gaat hier bijvoorbeeld om het vaststellen van grove schuld of
opzet. Dit heeft te maken met de bewijslast en kan volgens de onderzoekers opgelost worden als op een andere wijze dan voorheen onderzoek
naar de overtreding wordt gedaan.
Het onderzoek laat zien dat de mate waarin bovengenoemde knelpunten
worden ervaren verschilt tussen landelijke uitvoeringsorganisaties UWV
en SVB enerzijds en gemeenten anderzijds. Medewerkers van de
gemeenten blijken over het algemeen meer en vaker knelpunten te
ervaren dan medewerkers van UWV en SVB.
Evaluatie Handhavingsbeleid Sociale Zekerheidswetten
PwC heeft in opdracht van het Ministerie van SZW de evaluatie verricht
naar het handhavingsbeleid inzake sociale zekerheidswetten, inclusief het
sanctieregime zoals vastgelegd in de Fraudewet. Het doel van de evaluatie
is inzicht geven in de doelen, middelen en activiteiten van zowel SZW als
UWV, SVB en gemeenten op basis waarvan lessen geleerd kunnen
worden. Op 1 november 2016 is de evaluatie van start gegaan. Eerst is
een «foto» van het beleid en de uitvoering (een weergave van alle
activiteiten die plaatsvinden in de handhavingsketen) gemaakt.
Vervolgens zijn lessen voor de toekomst geformuleerd. Dat is verricht aan
de hand van de volgende onderzoeksvragen:
1. Is er voldoende empirische grondslag voor de (impliciete) beleidstheorie achter het handhavingsbeleid?
2. Is de mix van instrumenten (wetgeving, voorlichting, kaderstellingen,
faciliteren uitvoering) adequaat om de beoogde effecten te realiseren
op een doeltreffende en doelmatige wijze?
3. Welke kansen en bedreigingen liggen er in de uitvoering van het
handhavingsbeleid en hoe kan door beleid van de Minister van SZW
hier positieve invloed op aangewend worden?
Uit het evaluatieonderzoek blijkt dat het handhavingsbeleid van SZW
functioneert. SZW gebruikt alle instrumenten (wetgeving, voorlichting,
kaderstelling en faciliteren uitvoering) om de naleving van de inlichtingenplicht te bevorderen. Dit is de plicht van uitkeringsontvangers om op tijd
alle wijzigingen door te geven die van invloed kunnen zijn op de hoogte
en duur van de uitkering. Op basis van de foto zijn geen grote tekortko-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 17 050, nr. 538

2

mingen geconstateerd, maar er zijn wel kansen om bepaalde onderdelen –
ook onderdelen die nu goed gaan – verder te verbeteren.
De belangrijkste kansen liggen op het terrein van het delen van kennis en
ervaringen tussen SZW, UWV, SVB en gemeenten door bijvoorbeeld het
delen van «good en bad practices» in de uitvoering en het gezamenlijk
ontwikkelen van methoden voor slimmere data-analyse op zoveel
mogelijk relevante bestanden. Een andere kans ligt in meer empirisch
onderzoek naar gedragsinterventies en de effecten van activiteiten die
uitvoeringsorganisaties uitvoeren. Volgens de onderzoekers kan de
Minister van SZW de hierboven genoemde kansen positief beïnvloeden
door zich te richten op de uitvoering van onderzoek, het verder faciliteren
van UWV, SVB en gemeenten bij data- en informatie-uitwisseling en
data-analyse, en het actief stimuleren van (keten)samenwerking tussen de
uitvoerende organisaties.
Vervolg
De onderzoeksrapporten geven een aanzet om het handhavingsbeleid van
het Ministerie van SZW verder te optimaliseren. De aanbevelingen zullen
worden uitgewerkt in overleg met UWV, SVB en gemeenten, om te bezien
welke kansen benut kunnen worden en waar verbeteringen mogelijk zijn.
Met deze partijen zal ook worden bezien of de opstartproblemen die zijn
geïdentificeerd in het monitoronderzoek inmiddels zijn verminderd of dat
er nog aanvullende maatregelen nodig zijn om de uitvoering hierin te
ondersteunen.
Ik bied uw Kamer de onderzoeksrapporten zonder nadere standpunt
bepaling aan. Een inhoudelijke reactie op de rapporten laat ik daarmee
aan mijn opvolger.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 17 050, nr. 538

3