Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 477

Geneesmiddelenbeleid

Nr. 702

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 april 2021
In het Regeerakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) staat dat we
deze kabinetsperiode geneesmiddelengroepen van het extramurale kader
(openbare apotheek) overhevelen naar het intramurale kader (ziekenhuiszorg). Na een overheveling ligt zowel de voorschrijfbevoegdheid als
de inkoopverantwoordelijkheid bij het ziekenhuis. Nu is dat nog verdeeld
tussen het ziekenhuis (voorschrijver) en de openbaar apotheker (inkoper).
Met de maatregel om geneesmiddelen over te hevelen wordt goede en
doelmatige geneesmiddelenzorg gestimuleerd. De geneesmiddelengroepen die in aanmerking komen voor overheveling zijn groepen waarbij
de verantwoordelijkheid voor de zorg bij de medisch specialist ligt.
Openbaar apothekers en zorgverzekeraars hebben nauwelijks instrumenten om voor deze geneesmiddelengroepen doelmatige inkoop en
inzet te realiseren. In de brieven van december 20181, juli 20192, december
20193 en mei 20204 hebben mijn ambtsvoorgangers u op de hoogte
gehouden van de voortgang van de uitvoering van deze maatregel.
Met deze brief informeer ik u over de huidige stand van zaken en
noodzakelijke wijzigingen die ik nodig acht in verband met de veranderingen in de markt van de immunoglobulinen door covid-19.
Recent overgehevelde middelen
De afgelopen jaren heb ik verkend wat mogelijke geneesmiddelengroepen
zijn om over te hevelen binnen dit Regeerakkoord. Het overhevelen van
geneesmiddelengroepen vergt een uitgebreide voorbereiding, waarin ik
gezamenlijk met veldpartijen optrek. De eerste geneesmiddelengroep die
per 1 januari 2021 is overgeheveld naar het ziekenhuisbudget, betreffen
de geneesmiddelen voor de ziekte van Gaucher. De effecten van deze
1

Kamerstuk 29 477, nr. 532.
Kamerstuk 29 477, nr. 629.
Kamerstuk 29 477, nr. 641.
4
Kamerstuk 29 689, nr. 1053.
2
3

kst-29477-702
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 477, nr. 702

1

overheveling worden ook gemonitord. Ik heb eind 2020 de nulmeting
hiervoor ontvangen. Later dit jaar volgt de effectmeting.
Aanvullend over te hevelen geneesmiddelengroepen
De epoëtines en G-CSF middelen worden per 1 januari 2022 overgeheveld
naar de ziekenhuiszorg. Per 1 januari 2022 stonden ook de immunoglobulinen gepland om over te hevelen, echter in verband met de veranderde
marktsituatie door covid-19 moet ik deze overheveling heroverwegen.
Immunoglobulinen
Immunoglobulinen zijn geneesmiddelen die worden vervaardigd uit
menselijk bloedplasma. Deze geneesmiddelen worden ingezet bij een
breed scala aan aandoeningen. In de huidige situatie vallen immunoglobulinen bij toediening in het ziekenhuis onder het intramurale kader en bij
toediening in de thuissituatie onder het extramurale kader.
– Oorspronkelijke situatie: de immunoglobulinen zouden eerst overgeheveld worden per 1 januari 2021, maar in verband met de Corona crisis
werd dit met een jaar uitgesteld naar 2022. Een zorgvuldige uitvoering
van een overheveling staat voorop, zodat zoveel als mogelijk wordt
voorkomen dat patiënten nadelige gevolgen ervaren van een overheveling. In verband met de Corona crisis, en het werk dat dit meebrengt
voor veldpartijen, kwam vorig jaar een zorgvuldige voorbereiding in
het gedrang en is de overheveling uitgesteld.5
– Nieuwe situatie door covid-19 en noodzaak tot uitstel: Nu de Corona
crisis al meer dan een jaar voortduurt, heeft dit niet alleen een impact
op de tijd die veldpartijen kunnen steken in een zorgvuldige voorbereiding van de overhevelingen. De markt van de immunoglobulinen is
door covid-19 drastisch veranderd. De beschikbaarheid van bloedplasma staat door de Corona crisis onder druk, zoals ook is vermeld in
mijn brief over het Ministerieel Plan Bloedvoorziening.6 Door het
inzamelen van convalescent plasma en de coronamaatregelen (zoals
de anderhalve meter afstand) heeft Stichting Sanquin Bloedvoorziening minder regulier plasma in kunnen zamelen. Ook in andere landen,
waaronder de Verenigde Staten is minder plasma ingezameld als
gevolg van de Corona crisis. Bij de productie is sprake van een
na-ijleffect van 9 tot 12 maanden. Dit betekent dat het aanbod later nog
verder zal kunnen afnemen. Door uitvoering van de overheveling kan
de beschikbaarheid van bloedplasma nog verder onder druk komen te
staan. Ik vind het belangrijk om in deze, door covid-19 veroorzaakte,
fragiele markt rust te brengen. Daarnaast wordt met deze maatregel
een budgettaire besparing beoogd binnen het Regeerakkoord. Dit kan
door doelmatigere inkoop van deze geneesmiddelen in het ziekenhuis.
Het uitoefenen van prijsdruk door een overheveling om deze besparing
te realiseren, kan nu een negatieve impact hebben op de beschikbaarheid voor de Nederlandse patiënt. Dit wil ik uiteraard voorkomen.
Om bovenstaande redenen ben ik genoodzaakt om de overheveling van
de immunoglobulinen van het extramurale kader naar het intramurale
kader niet door te laten gaan.
Epoëtines en de G-CSF middelen
Epoëtines bevorderen de delingsactiviteit voor rode bloedcellen en
worden vaak voorgeschreven bij patiënten met bloedarmoede of bij
patiënten om de behoefte van een bloedtransfusie te reduceren. Ze
5
6

Kamerstuk 29 689, nr. 1053.
Kamerstuk 29 447, nr. 70.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 477, nr. 702

2

worden ook wel groeifactoren voor rode bloedcellen genoemd. De G-CSF
middelen worden ook wel omschreven als groeifactoren voor witte
bloedcellen. Ze stimuleren de productie, afgifte en differentiatie van witte
bloedcellen (met name neutrofielen). Ze worden voorgeschreven bij
patiënten met een verlaagd aantal witte bloedcellen, waarmee het
afweersysteem wordt versterkt. Voor de epoëtines en de G-CSF middelen
heb ik eerder besloten om deze per 1 januari 2022 over te hevelen van het
extramurale naar het intramurale kader.7
In de rapporten van PWC8 ter voorbereiding op de overheveling is
geconcludeerd dat deze twee geneesmiddelengroepen geschikte
kandidaten zijn om over te hevelen. Hier heb ik geen signalen ontvangen
over de impact van covid-19 op de beschikbaarheid. De omstandigheden
zijn dus nog gelijk aan de omstandigheden toen het besluit tot overheveling is genomen. De doelstelling om tot een overheveling over te gaan
kan hier nog steeds behaald worden: kwalitatief goede en doelmatige zorg
voor de patiënt.
De zorg voor de patiënten valt na de overheveling nog altijd binnen het
basispakket. Alleen welke zorgverlener verantwoordelijk is voor
voorschrijven of het leveren van deze zorg wijzigt. Hierdoor kunnen voor
patiënten wijzigingen in het logistieke proces plaatsvinden, bijvoorbeeld
waar de geneesmiddelen opgehaald moeten worden of wie de aanspreekpunten zijn voor thuisbehandeling. In samenwerking met veldpartijen
(ziekenhuizen, verzekeraars, behandelaren en apothekers) wordt de
uitvoering van deze maatregel verder vormgegeven. Randvoorwaarde
daarbij is dat de patiënt zo min mogelijk hinder ondervindt en dat
intraveneuze of subcutane thuisbehandeling onder verantwoordelijkheid
van het ziekenhuis mogelijk blijft.
Dit jaar worden voor de epoëtines nog een of meerdere orale middelen op
de markt verwacht, waar er tot op heden enkel intraveneuze en subcutane
middelen zijn. Voor de patiënt kan een oraal middel van meerwaarde zijn.
Ik zie daar na overheveling mogelijkheden om de patiënten kwalitatief
goede én doelmatige zorg te kunnen blijven bieden wanneer het
ziekenhuis de regie heeft over het voorschrijven en inkopen van deze
geneesmiddelen.
Voor de epoëtines worden per 1 januari 2022 de geneesmiddelen met ATC
codes B03XA01, B03XA02 en B03XA03 overgeheveld. De nieuw op de
markt te verwachte orale epoëtines worden bij introductie in 2021 nog
opgenomen in het GVS. Met ingang van 1 januari 2022 worden deze
nieuwe orale epoëtines ook overgeheveld. De nieuwe orale epoëtines die
na 1 januari 2022 geïntroduceerd worden, stromen in binnen het
intramurale kader.
Voor de G-CSF middelen geldt dat de ATC codes L03AA02, L03AA13 en
L03AA14 worden overgeheveld naar het intramurale kader.
Om de effecten van de overheveling goed te kunnen meten, wordt voor
de epoëtines en G-CSF middelen een monitor opgezet. In het najaar van
2021 zal een nulmeting worden uitgevoerd.
Overhevelingen na 2022
Door de Corona crisis wordt een geneesmiddelengroep, de immunoglobulinen, nu niet overgeheveld. Ik blijf echter bij de eerdere analyse die

7
8

Kamerstuk 29 477, nr. 641.
Kamerstuk 29 477, nr. 645.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 477, nr. 702

3

gedaan is9, wat betekent dat er op dit moment geen nieuwe geneesmiddelengroepen in aanmerking komen voor overheveling van het extramurale naar het intramurale kader.
De Minister voor Medische Zorg en Sport,
T. van Ark

9

Kamerstuk 29 477, nr. 641.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 477, nr. 702

4