Derde Nederlandse
SDG Rapportage
Nederland Ontwikkelt Duurzaam

Mei 2019

Inhoudsopgave
DEEL A. GEMEENSCHAPPELIJK RELAAS

3

1. Hoe staat Nederland ervoor?
2. De afgelopen 12 maanden
3. Nieuwe stappen en perspectieven

3
5
7

DEEL B. RIJKSOVERHEID

9

1. Uitdagingen voor Nederland en ingezet beleid
2. Nederland als voorloper
3. Bestaand beleid ‘SDG-proof’ 

9
11
13

DEEL C. DECENTRALE OVERHEDEN

14

1. De SDGs in het lokale bestuur
2. Inclusieve samenleving
3. Energie, klimaat en circulaire economie
4. Mooie, gezonde en veilige leefomgeving 

14
14
15
15

DEEL D: BEDRIJFSLEVEN EN FINANCIËLE INSTELLINGEN

16

1. De bijdrage van bedrijven aan de SDGs
2. Next steps
3. Versnellen van oplossingen nodig

16
17
17

DEEL E. MAATSCHAPPELIJK MIDDENVELD

18

1. Het maatschappelijk middenveld en de SDGs
2. Inspirerende voorbeelden
3. Stand van zaken SDGs
4. Nederland en de SDGs

18
18
19
19

DEEL F. KENNISINSTELLINGEN

20

1. Universiteiten 
2. Hogescholen
3. Toegepast Onderzoek Organisaties
4. Nationale initiatieven

20
20
21
21

DEEL G. JONGEREN

22

1. Jongerenparticipatie essentieel voor het behalen van de SDGs
2. Versterken jongerenacties voor SDGs
3. Jongeren over Nederlandse SDG-voortgang

22
22
23

DEEL H. MENSENRECHTEN

24

1. SDG 1: Beëindig armoede overal en in al haar vormen
2. SDG 5: Bereik gendergelijkheid en empowerment voor alle vrouwen en meisjes 

2

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

24
24

DEEL A. GEMEENSCHAPPELIJK RELAAS
Gezamenlijk opgesteld door de Rijksoverheid, de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG), mede namens het Interprovinciaal
Overleg (IPO) en de Unie van Waterschappen (UvW) voor de decentrale
overheden, VNO-NCW, MKB-Nederland en Global Compact Netwerk
Nederland voor het bedrijfsleven en de financiële instellingen,
Partos voor het maatschappelijk middenveld, NWO-WOTRO voor
de kennisinstellingen en de Nationale Jeugdraad (NJR) voor de
jongerenorganisaties.
In 2015 hebben 193 regeringsleiders de Agenda 2030
aangenomen met daarin de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen
(SDGs). De Nederlandse overheid, maatschappelijke partijen
en het bedrijfsleven hebben de SDG-agenda opgepakt en
geven er sindsdien uitvoering aan. Er is enthousiasme voor
deze positieve en concrete agenda en de groep die actief en
bewust bijdraagt aan de SDGs groeit. De SDGs inspireren
om nieuwe activiteiten of samenwerkingen op te starten,
lopende activiteiten eraan te koppelen, en waar nodig te
versnellen en op te schalen.
De partijen zien het werken aan de SDGs niet alleen als
noodzakelijk om de grote mondiale uitdagingen het hoofd
te bieden, maar ook als een kansenagenda. De wil bestaat
om bij te dragen door de SDGs als leidraad te gebruiken in
de eigen organisatiestrategie en de agenda nationaal en
internationaal te benutten door samen te werken.
Het overkoepelende principe van inclusiviteit; leave no one
behind vormt daarbij het uitgangspunt.
Deze derde editie van ‘Nederland Ontwikkelt Duurzaam’
dient te worden gelezen als een aanvulling op de eerder
verschenen SDG-rapportages van 2017 en 2018. De eerste
rapportage had vooral het karakter van een inventarisatie
van lopende activiteiten die bijdragen aan het behalen van
de SDGs. De tweede rapportage gaf aan waar de SDGs al
onderdeel waren van de missie, strategieën en verslagen van
bedrijven, overheden en andere organisaties. Deze derde
rapportage geeft aanvullende stappen weer, die Nederland
en de wereld dichterbij de doelen van 2030 brengt.

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

1. Hoe staat Nederland ervoor?
Metingen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS),
van de Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling (OESO) en het Sustainable Development
Solutions Network (SDSN)/Bertelsmann Stiftung geven
inzicht in hoe Nederland ervoor staat met het behalen van
de SDGs. Hieronder een kort overzicht van de uitkomsten
van deze rapporten.

1.1 CBS: Monitor Brede Welvaart & Sustainable
Development Goals 2019
Gelijktijdig met deze rapportage publiceert het CBS de
jaarlijkse SDG-meting, die dit jaar voor het eerst is
geïntegreerd met de Monitor Brede Welvaart. Vergeleken
met andere EU-28 landen blijkt Nederland voor vijf SDGs
een positie in de voorhoede in te nemen: geen armoede
(SDG 1); industrie, innovatie en infrastructuur: kennis en
innovatie (SDG 9); ongelijkheid verminderen: sociale
samenhang en ongelijkheid (SDG 10): vrede, justitie en
sterke publieke diensten: instituties (SDG 16) en
partnerschap om doelstellingen te bereiken (SDG 17).
Nederland scoort laag op enkele specifieke indicatoren op
gendergelijkheid (SDG 5). Bij vier SDGs staat Nederland bij
bepaalde indicatoren in de onderste regionen van de
Europese ranglijst: betaalbare en duurzame energie (SDG 7);
klimaatactie (SDG 13); leven in het water (SDG 14) en leven
op het land (SDG 15).

1.2 OESO: Measuring Distance to the SDG-targets
De OESO komt later dit jaar, net als in 2017 met een
SDG-studie over alle lidstaten. Het CBS is bij de
totstandkoming betrokken. Uit een voorpublicatie van de
studie blijkt dat Nederland 25 van de 127 gemeten subdoelen
heeft gehaald en dat de overblijvende afstand tot de meeste
anderen relatief klein is. Nederland scoort hoog op ‘leven
lang leren’, heeft het laagste percentage ‘materiaalconsumptie’
per unit bruto binnenlands product en het hoogste aantal
aansluitingen op openbare rioolzuiveringsinstallaties.
Bij 5% van de gemeten indicatoren is de afstand tot de
subdoelen (targets) wel groot. Zo kent Nederland een hoge
tabaksconsumptie en leidt het intensieve bodemgebruik tot
hoge milieudruk.

3

G oals
1: Eradicate poverty
2: Food
3: Health
4: Education
5: Gender equality
6: Water
7: Energy
8: Economy
9: Infrastructure
10: Reduce inequality
11: Cities
12: Sustainable production
13: Climate
14: Oceans
15: Biodiversity
16: Institutions
17: Implementation
Levels of achievement to be attained by 2030

Uit OESO-rapport “Measuring Distance to the SDG Targets 2019: An Assessment of Where OECD Countries Stand.” (verschijnt medio mei 2019)

SDG

1.3 SDSN/Bertelsmann 2018
Het Sustainable Development Solutions Network (SDSN)
en de Bertelsmann Stiftung publiceren ieder jaar
gezamenlijk een SDG Index & Dashboard. In 2017 stond
Nederland op de 13e plaats van de 149 getoetste landen.
In 2018 zijn voor het eerst alle 193 VN lidstaten opgenomen.
Nederland bekleedt nu de 11de positie op deze
wereldranglijst. Het rapport laat zien dat Nederland in
toenemende mate op schema ligt om SDG 3 (gezondheid),
SDG 9 (industrie, infrastructuur, innovatie) en SDG 16
(vrede, veiligheid, instituties) in 2030 te behalen.
Ook scoort Nederland relatief goed op SDG 1 (armoede),
SDG 6 (water) en SDG 8 (economische groei en banen).
De ‘planeet’ doelen; SDG 12 (consumptie en productie),
SDG 13 (klimaat) en SDG14 (oceanen) zijn volgens dit
rapport de grootste uitdagingen voor Nederland.

17

SDG

16

SDG

100

1

SDG

2

75

SDG

SDG

3

50

15

25
SDG

4

SDG

14
Netherlands

SDG

SDG

5

13
SDG

12

SDG

6

SDG

11

SDG
SDG

SDG

10

SDG

9

8

Uit SDSN/Bertelsmann-rapport 2018

4

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

7

2. De afgelopen 12 maanden
In de periode mei 2018 tot en met april 2019 is de uitvoering
voor het behalen van de SDGs sterk bevorderd. Daarin
worden de volgende stappen onderscheiden: (1) met de
SDGs bekend zijn, (2) volgens de SDG kenmerken te werk
gaan (3) SDG-initiatieven nemen en (4) de SDGs
incorporeren in reguliere activiteiten en bestaand beleid.

2.1 Bekendheid
De SDGs vormen een taal die wereldwijd wordt herkend en
erkend. Bekendheid met de SDGs is geen doel op zich,
maar wel een eerste stap. Onder het bredere publiek bestaat
(nog) geen grote bekendheid met de SDGs. Wel wordt het
verhaal actief gekoppeld aan evenementen en initiatieven
waardoor de bekendheid het afgelopen jaar is gegroeid.
Een aantal voorbeelden:
•	Het Utrechtse gemeentebestuur draagt samen met het
platform HeelUtrechtU – waarop SDG-initiatieven van
bewoners en bedrijven zijn verzameld - de SDGs actief uit.
28% van de inwoners is inmiddels op de hoogte van de
SDGs.
•	In de vorm van een pilot heeft in Amsterdam in de zomer
van 2018 de SDG ToerMee plaatsgevonden: een bustoer
door de stad om aan de hand van SDG-gerelateerde
thema’s met burgers in gesprek te gaan over hun ideeën
en dromen voor een betere wereld.
•	
Een speciale SDG-uitgave van het VNO-NCW/MKB-Nederland
magazine heeft een grote groep ondernemers bereikt.
•	Uit recente publicaties van Global Compact Netwerk
Nederland, PwC en uit het rapport Global Challenges,
Dutch Solutions blijkt dat bekendheid met de doelen bij
het bedrijfsleven het laatste jaar is toegenomen. Dit geldt
ook voor een toenemend aantal brancheorganisaties voor
het midden- en kleinbedrijf.
•	In de nationale politiek neemt de bekendheid met de
SDGs toe. Inmiddels zijn er 26 Kamerleden van acht
verschillende politieke partijen (zowel coalitie als
oppositie) die één of twee SDGs hebben geadopteerd
dankzij de campagne ‘Adopteer een SDG’ van het
maatschappelijke initiatief Building Change.
•	De internationale conferentie Access to Justice, die in
februari 2019 georganiseerd werd door het Ministerie van
Buitenlandse Zaken en het Ministerie van Justitie en
Veiligheid, maakte Nederland voor een week het
wereldwijde centrum van SDG 16. 22 ministers en vijf
leiders van internationale organisaties namen deel en
bereikten overeenstemming dat er meer moet gebeuren
om juridische problemen op te lossen en te voorkomen.
Dit alles staat in de slotverklaring The Hague Declaration
on Equal Access to Justice for All 2030.

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

•	De SDGs bieden kansen waar het bedrijfsleven een
belangrijke rol in speelt. Daarbij slaan young professionals
van bedrijven – onder meer via Global Compact Netwerk
Nederland – de handen ineen om bij te dragen aan de
SDGs, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van een SDG
bordspel bedoeld om de dialoog over de SDGs in
bedrijven te stimuleren als opstap naar het
implementeren in de eigen bedrijfsvoering.
•	Ook onder studenten neemt de vraag toe om met de SDGs
aan de slag te gaan. Om die reden hebben inmiddels 13
hogescholen een SDG-coalitie opgericht die studenten via
onderwijs, stages en onderzoek ‘SDG-bekwaam’ wil maken.

2.2 Kenmerken van SDG-uitvoering
Steeds vaker vertonen grote maatschappelijke transities de
kenmerken van de SDGs zonder dat ze zo worden benoemd.
Deze kenmerken zijn de volgende:
1.	Gekwantificeerde duurzame ontwikkelingsdoelen met
een eindjaar.
2.	Een coherente, integrale aanpak. De 17 SDGs zijn
vastgesteld omdat ze onlosmakelijk samenhangen.
Als er selectief SDGs zouden worden gekozen, worden
mogelijkheden om synergie te winnen en blokkades weg
te nemen gemist.
3.	Multi-stakeholder partnership. Partijen erkennen dat zij
de ambitieuze SDGs alleen mét elkaar kunnen halen.
Dat kan op verschillende manieren vorm krijgen, zoals via
publiek-private partnerschappen (PPPs), convenanten of
akkoorden. Op lokaal niveau gaat het hier om een veelheid
aan platforms, al dan niet met overheidsdeelname,
en grass-root initiatieven. Een veelvoorkomende vorm van
samenwerking is tussen (gemeentelijke) overheid,
maatschappelijke organisaties of onderwijsinstellingen
en MKB-bedrijven. Op nationaal niveau zijn er de
IMVO-convenanten, de Green, Health en City Deals,
etc. Dit alles komt steeds sterker in het teken van de SDGs
te staan.
Ter illustratie worden in nevenstaande tabel zes terreinen
genoemd waar partijen zich van deze kenmerken hebben
bediend, zonder dit expliciet aan de SDGs te verbinden.

5

Kenmerken

1. Doel of uitdaging

2. Coherentie

3. Partnerschap

Brede
schuldenaanpak
(SDG 1)

Circa 1,4 miljoen huishoudens
hebben problematische
schulden of risico daarop.
Impact van deze problematiek is groot, voor de
schuldenaar, schuldeisers én
de maatschappij.

Actielijnen:
(1) P
 roblematische schulden
voorkomen: preventie en
vroegsignalering,
(2) O
 ntzorgen en ondersteunen.
(3) Z
 orgvuldige en maatschappelijk verantwoorde
incasso.

Ministeries, gemeenten,
de uitvoeringsorganisaties, de NVVK,
SchuldHulpMaatje, NVI, KBvG,
de Nationale Ombudsman, WRR,
de Schuldeiserscoalitie en andere
partijen werken samen om problematische schulden te voorkomen, terug
te dringen en meer mensen met
schulden effectiever te helpen.

Nationaal
Preventie­
akkoord
(SDG 3)

In 2040 een rookvrije
generatie, overgewicht en
obesitas terug naar niveau
1995 en een flinke afname
van problematisch
alcoholgebruik (met het
streven dat jongeren en
zwangere vrouwen geen
alcohol meer drinken).

Focus op aanpak van deze drie
onderwerpen, maar coherentie
wordt betracht met terreinen
zoals: gezinnen of individuen in
kwetsbare situaties, aandacht
voor achterliggende problematiek
als werkloosheid en schulden,
gezonde voeding en ecologische
duurzaamheid.

Akkoord tussen ruim 70 partijen, met
name maatschappelijke organisaties,
bedrijfsleven, patiëntenorganisaties,
zorgaanbieders, zorgverzekeraars,
gemeenten, fondsen, sport­
verenigingen en -bonden en kabinet.
Drie thematafels met onafhankelijke
voorzitters en een overkoepelend
overleg.

Rijksbreed
Programma
Circulaire
Economie
(SDG 12)

Halvering gebruik primaire
grondstoffen in 2030 ten
opzichte van 2016.

Voedsel, woningen, energie,
kleding en mobiliteit, effecten
op arbeid, scholing en
financiering.

Akkoord tussen VNO-NCW / MKB-NL,
FNV, VCP, SNM, VNG, IPO, UvW,
rijksoverheid en ondersteunende
partners (ondernemers, werknemers,
milieu- en Natuurorganisaties,
gemeenten, regio’s, provincies en
waterschappen, financiers, kennis- en
onderwijsinstellingen en andere
maatschappelijke organisaties,
samen­werkings­verbanden en platforms).

Deltaplan
Biodiversiteitsherstel (SDGs 2
en 15)

Droombeeld van een
florerende delta voor mens
en natuur in 2030 ten
opzichte van 2019.

3 werkroutes in een samenhangende gebiedsaanpak (natuur,
landbouw, openbare ruimte)
langs vijf KPI’s (draagvlak,
verdienmodellen, wet- en
regelgeving, kennis & innovatie
en samenwerking gebied).

Akkoord tussen boerenorganisaties,
ketenpartijen, onderzoekers, natuuren milieuorganisaties en een financier

ConceptKlimaatakkoord
(SDG 13)

49% CO₂-reductie in 2030
ten opzichte van 1990.

Elektriciteit, gebouwde
omgeving, industrie, landbouw/
landgebruik en mobiliteit.

Akkoord tussen 100 deelnemers in
overkoepelend Klimaatberaad met
een onafhankelijk voorzitter, vijf
sectortafels (zie b) en negen
taakgroepen (elektrificatie, waterstof,
biomassa, innovatie, arbeidsmarkt en
scholing, financiering, burgerparticipatie, ruimtelijke inpassing en
regionale energie strategieën).
Aandacht voor klimaat in onderwijs
en wetenschap wordt gewaarborgd.

Duurzame
Mobiliteit
(SDGs 9 en 11)

Maximale CO₂ uitstoot van
25 Mton in 2030.

Pijlers:
(1) duurzame energiedragers;
(2) elektrisch vervoer;
(3) v erduurzaming van de
logistieke sector; en
(4) v erduurzaming van
personenmobiliteit.

Definitief akkoord voorzien in 2019.
Betrokken partijen zijn o.a.: ANWB,
BOVAG, NS, IPO, Topsector Logistiek,
VNO-NCW, TLN en VNG.

Eindbeeld voor 2050:
zorgeloze mobiliteit, zonder
emissies, bereikbaar en voor
iedereen toegankelijk.

Veel van de bij bovenstaande en andere onderwerpen
betrokken partijen zijn zich van deze kenmerken bewust en
ook dat een versnelling en verbreding noodzakelijk is om de
doelen te halen. Zij zijn op zoek naar een duidelijke,
gemeenschappelijke taal. De SDGs bieden bij uitstek deze
6

taal, evenals een gedeeld raamwerk. Hierdoor kunnen (sub)
doelen beter worden gekwantificeerd, coherentie beter
worden bereikt, en kunnen de juiste partners beter bij de
afspraken worden betrokken.

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

2.3 SDG-initiatieven
Voor de implementatie van de SDGs is aan de start geen
nieuwe strategie, uitvoeringsprogramma en/of organisatie
tot stand gekomen. In het eerste jaar hebben partijen
geïnventariseerd wat zij impliciet al doen. Ook is een plan
van aanpak voor de implementatie opgesteld en aan de
Tweede Kamer aangeboden1. Om de bestaande strategieën,
plannen en organisaties op het juiste spoor te brengen,
is een netwerk tot stand gebracht dat zich in de afgelopen
drie jaar rondom het SDG-coördinatorschap en het SDG
Charter snel heeft uitgebreid.
In het afgelopen jaar zijn enkele versnellingsinitiatieven
genomen, het ene bottom-up, het andere top-down.
De SDG Routekaart is een bottom-up initiatief vanuit de
maatschappij, gefaciliteerd door het SDG Charter, voor het
samen aanpakken van de grootste kansen naar 2030.
Dankzij een inclusief proces zijn zoveel mogelijk kansen
verzameld. De meest baanbrekende zijn geselecteerd om
samen op te pakken. De Routekaart geeft inzicht in wat er al
goed op de rails staat, waar sprinters voor 2019 klaar staan
en waar nog onderzoek nodig is. Top down is er op
nationaal niveau per SDG een coördinator gevraagd om een
Alliantie tot stand te brengen. De coördinatoren
functioneren als sleutelfiguren voor de onderwerpen van
hun eigen SDG. Zij werken met elkaar samen om synergie te
bereiken en blokkades op te sporen.
Dankzij de Global Goals Campagne van VNG zijn er
inmiddels 62 Global Goals Gemeenten en wordt ook in veel
andere gemeenten met de SDGs gewerkt. In 20 lokale
college of coalitie- akkoorden worden de SDGs expliciet
genoemd. Jaarlijks reikt VNG een prijs uit voor de meestinspirerende Global Goal gemeente van het jaar. Voor het
afgelopen jaar is deze prijs gewonnen door de Gemeente
Rheden, die met de herindeling van de gemeentelijke
organisatie, beleid en begroting aan de hand van de SDGs
heeft vormgegeven.

2.4 SDGs in bestaand beleid
De meest verstrekkende uitvoering is het incorporeren van
de SDGs in reguliere activiteiten en bestaand beleid, ook wel
‘SDG-proof’ maken genoemd. In de nationale politiek
bespreken Kabinet en Kamerleden de SDGs in diverse
debatten en commissies. Zo is op verzoek van de Tweede
Kamer het Integraal afwegingskader voor beleid en
regelgeving (IAK) uitgebreid zodat het kan worden gebruikt
om nieuw beleid te toetsen op SDG-gerelateerde effecten.
Hierover meer in onderdeel B.

1

Kamerbrief van 30 september 2016, Tweede Kamer, vergaderjaar
2016-2017, 26 485, nr. 232

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

3. Nieuwe stappen en perspectieven
3.1 Kennis
Partijen geven aan hun kennis te willen versterken om twee
belangrijke vragen te kunnen beantwoorden:
(1) Hoe kan het integrale karakter van de 17 SDGs praktisch
worden toegepast in de besluitvorming, leidend tot meer
coherentie?
(2) Hoe kan aan de methoden om de SDGs te meten en
erover te rapporteren meer samenhang worden gegeven?
Ad 1. Partijen zien zich voor de taak gesteld zelfstandig en
gezamenlijk complexe besluiten te nemen, waarin op
coherente wijze aan de SDGs wordt bijgedragen. Zij leveren
vaak onderling synergie op, maar blokkeren elkaar soms
ook. Het SDG-coördinatorschap heeft een kennisnetwerk
geïnitieerd, dat zich op dit vraagstuk focust. De behoefte
bestaat aan een onderzoeksprogramma om interdisciplinair
en inter-institutioneel aan dit vraagstuk te werken. In 2018
en 2019 is een reeks onderzoeksprojecten gestart in het
kader van het Tackling Global Challenges programma van
NWO-WOTRO dat tot doel heeft te komen tot een
systematische benadering van de SDGs of clusters van SDGs.
Ad 2. De SDGs worden door steeds meer partijen als de
overkoepelende taal opgevat, waarbinnen begrippen als
Impact, Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO),
Environment, Social and Governance (ESG) en de zes capitals of
integrated reporting hun plek vinden. Hoewel de (sub)doelen
op nationaal niveau wel concreet zijn, worden ze door veel
individuele organisaties als te abstract ervaren. Partijen
hebben de behoefte om de ruime hoeveelheid methoden
en praktische tools om impact te meten beter aan elkaar en
aan de SDGs te koppelen. Voorts is de uitdaging deze aan
een beperkt aantal kritische prestatie indicatoren (KPIs)
te verbinden. In 2019 verschijnt een eerste opzet. Private en
publieke organisaties hebben bovendien behoefte aan
concrete ‘tools’ en ondersteuning om de bedrijfsstrategie
meer in lijn te brengen met de SDGs. Voor het MKB spelen
branches in dit proces een belangrijke rol, waarmee impact
versneld kan worden vergroot.

3.2 Levensbeschouwing
Levensbeschouwing is voor velen van belang als
fundamentele visie op het leven en drijfveer voor ons
handelen. Toch is de aandacht hiervoor in duurzaam
ontwikkelingsbeleid lang beperkt gebleven. Dat is aan het
veranderen. Nationaal en internationaal groeit de interesse
voor de relatie tussen spiritueel kapitaal en de SDGs en
manifesteert zich vaker buiten institutionele verbanden.
Deze relatie is belangrijk voor een betere monitoring van
kwantitatieve bijdragen, zoals in menskracht en charitatieve
geldstromen. Religies hebben tradities van
armoedebestrijding, gezondheidszorg en onderwijs.

7

Normen en waarden spelen een constructieve rol bijv. in de
pleidooien van Paus Franciscus en ‘groene Patriarch’
Bartholomeüs voor ecologische en sociale
verantwoordelijkheid, maar ook een belemmerende rol
waar bijvoorbeeld meisjes en vrouwen worden afgeremd in
hun ontplooiing en ontwikkeling op grond van bepaalde
religieuze normen en regels.
Levensbeschouwelijke gemeenschappen zijn aanwezig in de
haarvaten van de samenleving, met name als onderdeel van
het vele vrijwilligerswerk. Ook in financiële zin wordt veel
bijgedragen, onder andere door voedselbanken,
ruilwinkels, inloophuizen en huiskamergroepen.
Een kritische reflectie op de positieve en negatieve relatie
tussen spiritueel kapitaal en duurzame ontwikkeling kan de
reikwijdte en doeltreffendheid van SDG-beleid vergroten.
Het Amsterdams Centrum voor Religie en Duurzame
Ontwikkeling (Vrije Universiteit) is daarom gestart met een
jaarlijks onderzoek naar deze relatie. Het eerste rapport
verschijnt zomer 2019.

8

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

DEEL B. RIJKSOVERHEID
Gezien de alomvattendheid van de SDG-agenda is de
bewuste keuze gemaakt om in deze Rapportage geen
overzicht te geven van alle beleidsinzet die bijdraagt aan het
behalen van de SDGs. De focus van het Rijksoverheid
onderdeel ligt op een zestal thema’s waar ofwel een
uitdaging voor Nederland ligt, zoals op klimaat, ecologische
voetafdruk en gender, ofwel waarop Nederland een
voorsprong laat zien, zoals op het gebied van innovatie,
water en partnerschappen. Daarnaast worden voorbeelden
gegeven van het SDG-proof maken van bestaande
instrumenten of initiatieven.

1. Uitdagingen voor Nederland en
ingezet beleid
Hoewel Nederland over het algemeen goed scoort op de
SDGs zijn er ook complexe uitdagingen die om geïntegreerd
en coherent beleid vragen. Uitdagingen die in verschillende
rapporten over de Nederlandse SDG-uitvoering naar voren
komen zijn klimaat, de ecologische voetafdruk en
gendergelijkheid. Hieronder wordt beschreven welk beleid
er door de Rijksoverheid is ingezet om deze uitdagingen aan
te pakken en de hieraan gerelateerde SDGs te behalen.

en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) hebben op
13 maart 2019 de effecten van het ontwerp Klimaatakkoord
gepresenteerd. Het kabinet zal naar verwachting begin juni
het definitief pakket aan klimaatmaatregelen presenteren.
Daarnaast komt er meer aandacht voor klimaat over de hele
linie in het onderwijs en wetenschap en gevolgen voor de
ruimtelijke omgeving, arbeidsmarktbeleid en draagvlak.
In 2018 heeft de Tweede Kamer zich in grote meerderheid
geschaard achter de Klimaatwet, waarmee wettelijk wordt
vastgelegd dat Nederland in 2030 de uitstoot van
broeikasgassen terugbrengt met 49% (t.o.v. 1990). In deze
wet is ook vastgelegd dat de uitstoot in 2050 moet zijn
teruggebracht tot 95% en dat in datzelfde jaar de
elektriciteitsproductie volledig duurzaam zal zijn.
In Europees verband heeft Nederland in 2018 gewerkt aan
het concept Integraal Nationaal Energie- en Klimaatplan
2021-2030 (INEK). Deze verplichting komt voort uit de
Verordening Governance van de Energie-Unie. In het
concept INEK heeft Nederland zich voor 2030
gecommitteerd aan 49% reductie van broeikasgasemissies
(t.o.v. 1990). De doelen voor hernieuwbare energie
(bandbreedte 27-35%) en energie efficiëntie (1.950 PJ in
primair energie gebruik) zijn hiervan afgeleid.

1.1 Klimaat
Het tegengaan van de uitstoot van broeikasgassen en
daarmee klimaatverandering (SDG 13) vormt voor
geïndustrialiseerde landen als Nederland een grote opgave.
Het kabinet Rutte III zich daarom tot doel gesteld om de
uitstoot van broeikasgasemissies met 49% terug te brengen
in 2030 (ten opzichte van 1990). Dit is de Nederlandse
bijdrage aan het Klimaatakkoord van Parijs, en daarmee aan
SDG 13. In Europees verband neemt Nederland, samen met
een aantal andere landen, het voortouw om te komen tot
een reductie van 55%.
Met de bestaande en voorgenomen maatregelen, onder
andere voortkomend uit het Energieakkoord voor duurzame
groei (2013), wordt de uitstoot al beperkt, maar om het doel
van 49% te halen zijn meer inspanningen nodig. Daarom is
in 2018 door bedrijven, maatschappelijke organisaties en
overheden gewerkt aan het Klimaatakkoord. Meer dan 100
stakeholders en organisaties zijn betrokken bij de
onderhandelingen aan vijf klimaattafels: elektriciteit,
gebouwde omgeving, landbouw en landgebruik, industrie
en mobiliteit. Per tafel staat een reductiedoelstelling in
Megaton centraal. Het ontwerp van het Klimaatakkoord,
een omvangrijk en samenhangend pakket maatregelen,
is eind 2018 gereedgekomen. Het Centraal Planbureau (CPB)

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

1.2 Ecologische voetafdruk
Inherent aan de huidige Nederlandse economie is een te
grote ecologische voetafdruk. Om deze voetafdruk te
verkleinen zal onder andere een transitie nodig zijn naar
een circulaire economie.
In 2016 heeft het kabinet in het Rijksbrede programma
Nederland Circulair in 2050 doelen gesteld voor het
terugdringen van het verbruik van primaire grondstoffen
(50% minder mineraal, fossiel en metalen in 2030) en het
uitfaseren van milieuschadelijke of anderszins niet
duurzame materialen. Begin 2017 heeft dit geresulteerd in
een Grondstoffenakkoord dat inmiddels is uitgewerkt in een
vijftal Transitieagenda’s per keten of sector en in het
Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie.
Het Grondstoffenakkoord bevat een beperkt aantal,
concrete ontwikkelrichtingen voor 2030 incl. een analyse
van potentieel aan zuiniger en slimmer grondstoffengebruik
als basis voor transitieagenda´s per keten en sector en
agenda´s voor dwarsdoorsnijdende thema´s zoals
monitoring, stimulerende wet- en regelgeving, slimme
marktprikkels, kennis en innovatie, en internationale
samenwerking.

9

Meer coherentie wordt betracht op de terreinen: biomassa
en voedsel, bouwen en wonen, textiel, kunststof; transport,
energie en klimaat; effecten op arbeid, scholing,
consumentengedrag en financiering. Hierdoor wordt er met
een groot aantal partners samengewerkt, waaronder
VNO-NCW en MKB-NL, FNV, VCP, SNM, VNG, IPO, UvW en
Rijksoverheid en ruim 300 ondersteunende partners
(ondernemers, werknemers, milieu- en Natuurorganisaties,
gemeenten, regio’s, provincies en waterschappen, financiers,
kennis- en onderwijsinstellingen en andere maatschappelijke
organisaties, samenwerkingsverbanden en platforms).
De visie ‘Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, waardevol
en verbonden – Nederland als koploper in de
kringlooplandbouw’ is ontstaan als reactie op uitdagingen
omtrent de ecologische voetafdruk. De huidige manier van
landbouw, tuinbouw en visserij en de daarmee
samenhangende voedseleconomie is op de lange termijn
niet vol te houden. De visie biedt een ander perspectief en is
ontwikkeld in lijn met de SDGs en met als doel stevig bij te
dragen aan het behalen ervan.
Het hoofddoel is toe te werken naar duurzame systemen van
voedselproductie en - consumptie, onder andere door een
omslag naar kringlooplandbouw. Dit is een beweging van
kostprijsverlaging naar voortdurende verlaging en
zorgvuldig gebruik van grondstoffen. Om dit doel in 2030,
de streefdatum van de visie, te bereiken is op minstens vijf
terreinen brede inzet van overheden, bedrijfsleven,
maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen nodig:
1.	versterken van de positie van de boer, tuinder en visser in
de keten;
2.	vergroten van waardering voor voedsel, tegengaan van
verspilling en versterken van verbondenheid boer-burger;
3. versterken van synergie van landbouw en natuur;
4. versnelde verduurzaming van de veehouderij;
5.	Nederland positioneren als internationaal koploper in
kringlooplandbouw.
In mei 2019 wordt een realisatieplan gepresenteerd met
daarin op elk van deze vijf terreinen concrete doelstellingen
voor 2030 en de acties die nodig zijn, zowel van de overheid
zelf als van de maatschappij, om die te behalen. In dit plan
wordt een monitoringssystematiek gepresenteerd waarmee
de voortgang op de gestelde doelen en gemaakte afspraken
gemeten zal worden.
De visie is tot stand gekomen in samenspraak met partijen
die dagelijks werken op de gebieden landbouw, natuur en
voedsel; van veredelaar tot consument, van boer tot bank,
van wetenschapper tot gedeputeerde. Ook in de
realisatiefase worden deze partijen actief betrokken, onder
andere via bijeenkomsten, klankbordgroepen en een
digitaal loket dat uit zal groeien tot een interactief platform.

10

De visie kan daardoor rekenen op brede instemming en
actieve ondersteuning.

1.3 Gender
Verschillende metingen, waaronder de CBS-meting laten
steeds weer zien dat gendergelijkheid in Nederland een
hardnekkig probleem is. Het vormt een dwarsdoorsnijdend
thema door de gehele SDG-agenda, aangezien het vrijwel
alle doelen aangaat. Vrouwen hebben minder vaak de
nodige financiële onafhankelijkheid en bekleden minder
vaak hogere posities. Zonder gendergelijkheid houdt de
helft van de samenleving altijd een achterstand, zowel op
financieel vlak als in de zeggenschap/inspraak. Nederland
heeft zich gecommitteerd om deze ongelijkheid weg te nemen.
In Nederland verrichten veel vrouwen betaald werk, maar zij
doen dit veelal in (kleine) deeltijdbanen (74%). Dit is een van
de oorzaken waardoor veel vrouwen financieel afhankelijk2
zijn (50%). Daarom maakt dit Kabinet het fiscaal
aantrekkelijker om meer uren te werken. Tevens onderzoekt
het kabinet met het ‘IBO deeltijdwerk’ 1) de motieven van
mannen en vrouwen om in deeltijd of voltijd te werken en
2) de eventuele belemmeringen die zij daarbij ervaren.
Rond de zomer zullen er beleidsopties gepresenteerd
worden die belemmeringen kunnen wegnemen. Zorgtaken
zijn ongelijk verdeeld tussen mannen en vrouwen terwijl
50% van de mannen en vrouwen aangeeft een gelijke
verdeling van arbeid en zorg wenselijk te vinden.
Het Kabinet heeft op 1 januari 2019 de Wet Invoering Extra
Geboorteverlof ingevoerd en investeert €248 miljoen euro
in de kinderopvangtoeslag. De verwachting is dat deze
maatregelen de situatie rondom het eerlijker verdelen van
de zorgtaken zal verbeteren. Verder is er sprake van
loonverschillen tussen mannen en vrouwen. Zo is het
gemiddelde uurloon van vrouwen die bij de overheid
werken nog altijd 8% minder dan dat van mannen, en is dit
bij het bedrijfsleven zelfs 19% 3.
Het aandeel vrouwen in hoge posities blijft achter. Er geldt
sinds 2013 een streefcijfer van 30% vrouwen in raden van
bestuur en raden van commissarissen van grote NV’s en BV’s.
Medio 2017 is het aandeel vrouwen in raden van bestuur
11,7% en raden van commissarissen 16.2%4. Het Rijk werkt
samen met onder meer VNO-NCW in het Topvrouwen
initiatief om versnelling te bereiken en te zorgen dat meer
bedrijven werk moeten maken van diversiteit. Want in het
huidige tempo zal het nog twintig jaar duren voordat sprake
is van een gelijke man/vrouw-verhouding in de top5.

Financieel onafhankelijk: wanneer iemand 100% van het minimumloon verdient (€1300)
3
Monitor loonverschillen mannen en vrouwen, CBS (2016)
4
Bedrijvenmonitor: Pouwels, B., Henderikse, W. (2017) Een beetje beter,
maar nog lang niet voldoende. Bedrijven-monitor 2017.
5
Emancipatiemonitor 2018 van SCP en CBS
2

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

De SER is gevraagd om advies uit te brengen welke
maatregelen effectief zijn om de doorstroom van vrouwen
naar de top van het bedrijfsleven te stimuleren en voor
welke maatregelen het meeste draagvlak bestaat bij
werkgevers en werknemers. Dit advies wordt in het najaar
verwacht. Het kabinet zal dit jaar de balans opmaken van de
voortgang in de groei van het aantal vrouwen in de top van
het bedrijfsleven. Daarbij zal het kabinet het advies van de
SER betrekken. Mocht de voortgang onvoldoende zijn, dan is
het kabinet bereid stevige maatregelen te nemen.
Voor de voortgang op andere emancipatieterreinen (o.a.
sociale veiligheid en economische zelfstandigheid) verwijs
ik u naar de voortgangsrapportage van de coördinerend
Minister van Emancipatie die in maart jl. naar de Kamer is
verstuurd.

2. Nederland als voorloper
Op de onderwerpen, innovatie, water en partnerschappen
loopt Nederland in vergelijking met andere landen voorop.
Op deze gebieden heeft Nederland de wereld veel te bieden
als het gaat om het bereiken van de SDGs.

2.1 Innovatie
Nederland is één van de meest concurrerende en
innovatieve landen wereldwijd. Om ons land zo
vernieuwend en economisch succesvol te houden (SDG 8)
heeft het kabinet in de zomer van 2018 ingestemd met het
nieuwe Missiegedreven Innovatiebeleid dat voortbouwt op
de samenwerking uit de Topsectorenaanpak. Hierin staan
vier maatschappelijke thema’s centraal:
1. Landbouw, water & voedsel (SDGs 2, 6, 12 en 14)
2. Gezondheid & zorg (SDG 3)
3. Energietransitie & duurzaamheid (SDG 7 en 13)
4. Veiligheid (SDG 16)
Nederland kan op deze terreinen zorgen voor oplossingen
bij wereldwijde uitdagingen. Daarmee zijn deze thema’s
niet alleen belangrijk voor vernieuwing, ze zijn ook
belangrijk voor onze toekomstige samenleving en economie.
Ze helpen bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van een
efficiënte en duurzame landbouw (SDG 2) of CO₂-neutrale
energiebronnen en gebouwen (SDG 13). Om te komen tot
innovaties voor deze uitdagingen, zijn technologische
doorbraken van het grootste belang. Het kabinet richt
daarom het innovatiebeleid ook op de ontwikkeling van
sleuteltechnologieën als fotonica, kunstmatige intelligentie
en nano-, quantum- en biotechnologie. Ook kan de
creatieve industrie en de kracht van ontwerp een bijdrage
leveren aan oplossingen voor de uitdagingen.
Deze innovaties zullen de manier waarop we leven en werken
gaan veranderen. Voor deze maatschappelijke uitdagingen
worden concrete missies opgesteld. Dit wordt door de
SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

meest betrokken ministeries opgepakt in samenspraak met
relevante bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke
partners. Voor de sleuteltechnologieën zullen door
betrokken partijen meerjarige ontwikkelingsprogramma’s
worden opgesteld om te zorgen dat de juiste innovaties
sneller tot wasdom komen. Op basis van de missies worden
vervolgens kennis- en innovatieagenda’s opgesteld.
Daarin is aandacht voor dwarsdoorsnijdende vraagstukken
als voldoende geschikt personeel en de exportkansen van
Nederlandse bedrijven. Binnen deze innovatieagenda’s
komt daarnaast sterker de nadruk te liggen op valorisatie:
het benutten van de opgedane kennis en innovaties. Ook is
er aandacht voor knelpunten in wet- en regelgeving, de rol
van de overheid als ‘launching customer’ en de aansluiting
op Europese initiatieven en financiering. Om van de
samenwerkingsagenda’s een succes te maken worden ook
de relevante innovatiegelden gericht op maatschappelijke
uitdagingen en sleuteltechnologieën (o.a. MKB Innovatie­
stimuleringsregeling). Daarnaast wordt een speciale
regeling opgezet om het delen van kennis en onderzoek te
stimuleren bij kennisinstellingen (de Thematische
Technology Transfer Regeling).
Tevens wordt met het nieuwe Wetenschapsbeleid6 flink
geïnvesteerd (110 miljoen euro per jaar) in de Nationale
wetenschapsagenda (NWA) voor vernieuwend en
maatschappelijk relevant onderzoek. Een van de NWA
routes richt zich specifiek op de SDGs voor inclusieve
mondiale ontwikkeling en acht van de 25 NWA routes
richten zich respectievelijk op SDGs 3, 4, 6, 7, 11, 12, 13 en 16.
Onderzoek wordt uitgevoerd in brede consortia met
partners uit de samenleving (publiek en privaat) en met een
multidisciplinaire aanpak.

2.2 Water
Nationaal zijn er zijn concrete stappen gezet om de
waterkwaliteit te verbeteren. Agrariërs en andere betrokkenen
werken in ongeveer 350 projecten samen om een duurzame
bedrijfsvoering te combineren met bijdragen aan milieu-,
natuur- en klimaatdoelen via agrarisch waterbeheer. Er zijn
33 projecten geïdentificeerd, die bijdragen aan een
toekomstbestendige natuur in grote wateren. Er is een
uitvoeringsplan opgesteld met de betrokken instanties om
drinkwater te beschermen tegen opkomende stoffen,
met name vanuit industriële lozingen. Er is hard gewerkt aan
het Uitvoeringsprogramma Ketenaanpak Medicijnresten uit
Water. De vaststelling van de Green Deal Duurzame Zorg,
van 132 partijen uit de zorg, overheid en bedrijfsleven,
ondersteunt de acties aan de voorkant van de keten. Aan het
einde van de keten zijn de eerste projecten gestart om
ongewenste chemische stoffen als medicijnresten,

6

Wetenschapsbrief “Nieuwsgierig en betrokken – de waarde van
wetenschap” (28 januari 2019).

11

hormoonverstorende stoffen en andere microverontreinigingen
te verwijderen bij waterzuiveringsinstallaties.
Regionale partijen hebben analyses uitgevoerd, waarbij de
doelen zijn geëvalueerd, evenals de resterende opgaven en
de mogelijke oplossingen. In 2019 vindt een landelijke
integratie plaats, waarna in regionale gebiedsprocessen
draagvlak wordt gezocht voor maatregelen. Binnen de
Delta-aanpak Waterkwaliteit zijn versnellingstafels ingericht
om problemen die zich daarbij voordoen bestuurlijk aan te
pakken.
In het Deltaprogramma werkt het Rijk samen met andere
overheden aan de waterveiligheid, zoetwatervoorziening en
ruimtelijke adaptatie (wateroverlast, droogte en hitte)
met een focus op het tijdig integreren van de gevolgen van
klimaatverandering op deze opgaven. In 2019 zullen alle
overheden stresstesten doen voor wateroverlast, droogte,
hitte en de gevolgen van overstromingen, een groot deel
van de overheden is daar al mee bezig. Rijk en decentrale
overheden hebben in november 2018 een bestuursakkoord
klimaatadaptatie gesloten waarin zij afspraken hebben
gemaakt over de versnelling van de uitvoering van ruimtelijke
adaptatie en over de financiering daarvan. De gezamenlijke
overheden zetten de komende jaren circa 600 miljoen euro
extra in voor deze opgave.
Internationaal heeft Nederland in de aanloop naar het High
Level Political Forum in 2018 bijgedragen aan de analyse van
de mondiale voortgang op water (SDG 6). Hoofdconclusie
was dat de wereld onvoldoende op koers ligt om SDG6 in
2030 te behalen. Tijdens de besprekingen over water heeft
Nederland aandacht gevraagd voor de aanbevelingen uit het
syntheserapport hierover.
Ook heeft Nederland tijdens het forum opvolging gegeven
aan de aanbeveling van het High Level Panel on Water
(HLPW). Zo heeft Nederland met andere landen besproken
welke gezamenlijke stappen er gezet moeten worden om de
wereldwijde samenwerking op watergebied te verbeteren.
Vervolgens is er in een VN resolutie afgesproken om in 2021
hierover een VN water meeting te organiseren. Ook werd
tijdens het HLPF in juli 2018 het ‘Valuing Water Intitiatief’
toegelicht, een Nederlands initiatief voortkomend uit het
HLPW dat landen moet helpen bij de implementatie van
water gerelateerde doelen.

2.3 Partnerschappen
Het werken in partnerschappen waarin organisaties en
bedrijven uit verschillende sectoren vertegenwoordigd zijn,
de zogenoemde multi-stakeholder partnerschappen, past bij
de integrale benadering die nodig is voor het behalen van
de SDGs. Door samenwerking kan grote impact gemaakt
worden op de SDGs. Het vormt een manier om diversiteit
aan visies en expertises rondom complexe vraagstukken bij
12

elkaar te brengen en gezamenlijke, duurzame oplossingen
te formuleren. De overheid treedt geregeld op als
initiatiefnemer en/of facilitator van dit soort
partnerschappen, zowel in het binnenlands als buitenlands,
en dan met name het beleid op Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (BHOS). Hoewel het meer tijd
kost werkt deze aanpak vaak bevredigend: gezamenlijke
oplossingen genieten meer draagvlak en zijn daardoor
effectiever. De SDGs voorzien in een gemeenschappelijke
taal die door zowel Nederlandse als internationale partners
wordt gesproken. Te verwachten is dat het werken in
partnerschappen voor het behalen van de SDGs alleen maar
zal toenemen. Nederland is internationaal gezien een
voorloper op het gebied van partnerschappen en heeft al
veel kennis over en ervaring met deze werkvorm opgedaan.
De Dutch Diamond approach is een effectieve vorm van een
multi-stakeholder partnerschap om inclusiviteit te stimuleren.
In de Dutch Diamond wordt de kracht van het bedrijfsleven
op het gebied van werkgelegenheid, financiering, innovatie
en marktgerichtheid gecombineerd met de expertise van
kennisinstellingen en de lokale kennis van NGOs. Op deze
manier worden doelen bereikt die door de partners
individueel niet kunnen worden bereikt. De overheid
stimuleert dit type partnerschappen door middel van onder
andere de ‘SDG Partnerschapsfaciliteit’. Steun wordt
gegeven aan partnerschappen die in ontwikkelingslanden
bijdragen aan maatschappelijke uitdagingen op het gebied
van SDGs 2, 8 en 17. Zo richt het project ‘Cracking the Nut’
zich op de ontwikkeling van een inclusieve en competitieve
cashew-sector in Benin en Burkina Faso. Door onvoldoende
samenwerking tussen partners in deze keten is de
toegevoegde waarde laag en wordt weinig winst gemaakt.
Dit project zet zich daarom onder andere in om boeren
middels training te ondersteunen en verwerkingsprocessen
te verbeteren om zo meer toegevoegde waarde te creëren.
Door goede samenwerking tussen ketenpartners is het
inkomen van meer dan 10.000 boeren verhoogd en zijn er
2.500 banen geschept.
Een andere vorm van een multi-stakeholder partnerschap zijn
de convenanten zoals het Convenant Duurzame Kleding en
Textiel. Daarbij werken Nederlandse modemerken samen
met maatschappelijke organisaties zoals vakbonden en
NGOs en met de overheid aan de verduurzaming van hun
productieketen. De realiteit is namelijk dat risico’s of
daadwerkelijke misstanden in productieketens zoals
kinderarbeid, lage lonen of milieuvervuiling complex zijn
en daarom niet door een individuele Nederlandse
onderneming op te lossen zijn. Naast het Textielconvenant,
zijn ook convenanten voor andere sectoren, zoals goud,
voedingsmiddelen, verzekeringen, bosbeheer en pensioenen
in uitvoering. Deze partnerschappen kenmerken zich door
een gezamenlijke inbreng van middelen, kennis en
instrumenten door alle partijen. De kracht is dat na de
SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

onderhandeling er een gedragen convenants tekst is,
waar alle partijen achter staan. De samenwerking in een
dergelijk partnerschap bevordert het onderling begrip en
leidt tot meer vertrouwen tussen partijen bij verduurzaming
van de ketens. De convenanten blijken ook goede
mogelijkheden voor internationale samenwerking te bieden,
zoals tussen het Nederlandse en Duitse textielpartnerschap,
zodat meer slagkracht en invloed ontstaat. Alle convenanten
zijn gebaseerd op de OESO richtlijnen voor MVO.

3. Bestaand beleid ‘SDG-proof’
Het afgelopen jaar is gewerkt aan het ‘SDG-proof’ maken
van het Integraal Afwegingskader (IAK). Daarnaast is in 2018
het actieplan voor beleidscoherentie voor ontwikkeling
herzien om conflicterend beleid zo veel mogelijk te
voorkomen, herkennen en weg te nemen. Tot slot is er
gewerkt aan het (extra) mobiliseren van het Nederlandse
internationaal actieve bedrijfsleven voor de SDGs.

3.1 Aanpassing Integraal Afwegingskader om te
toetsen op de SDGs
Een goed voorbeeld hiervan is de uitbreiding van het
Integraal Afwegingskader, dat nu functioneert als een
instrument om nieuw beleid en regelgeving vooraf te toetsen
op de effecten voor alle SDGs, in Nederland en wereldwijd.
Het kabinetsbesluit met betrekking tot het toetsen van
beleid en regelgeving aan de SDGs luidde dat het IAK zou
worden aangevuld met twee onderwerpen die nog
ontbreken en waar Nederland werk te doen heeft: het effect
van voorstellen op gendergelijkheid (SDG 5) en op
ontwikkelingslanden. Daarnaast moest er aandacht komen
voor de effecten van voorstellen op SDG-terreinen, en hoe
ambtenaren het vernieuwde afwegingskader het beste
kunnen inzetten.
In januari 2019 is de tekst van het IAK aangepast. Allereerst
wordt in de IAK-vraag die gaat over het formuleren van
doelen (vraag 4), een relatie gelegd met het bereiken van de
SDGs. In dit verband is het IAK ook uitgebreid met een
informatiepagina over de SDGs, waarmee ambtenaren
nieuwe voorstellen direct kunnen koppelen aan specifieke
SDG-terreinen. Hierdoor worden effecten van voorstellen
op de SDGs beter zichtbaar voor het parlement en het
Nederlandse publiek. Daarnaast zijn handleidingen
toegevoegd voor effecten op gendergelijkheid, gericht op
SDG 5, en effecten op ontwikkelingslanden, gericht op alle
SDGs. De handleiding voor ontwikkelingslanden geeft meer
voorbeelden uit het actieplan beleidscoherentie voor
ontwikkeling dat in 2016 is opgesteld en onlangs is herzien.

om meer systematisch coherentie te bevorderen tussen de
verschillende beleidsonderdelen die van invloed zijn op
ontwikkeling. Het plan bevat doelen (gelinkt aan de SDG’s),
acties en indicatoren, waarover jaarlijks wordt gerapporteerd
aan de Kamer. In 2018 is het actieplan beleidscoherentie
voor ontwikkeling herzien. In het vernieuwde actieplan legt
het kabinet de nadruk op middelen voor implementatie
(SDG17) – via de thema’s tegengaan van belastingontwijking
en -ontduiking, eerlijke handel en investeringsakkoorden
– en verduurzaming/vergroening – via de thema’s
tegengaan van klimaatverandering en verduurzaming van
productie en handel. Dit zijn onderwerpen die
ontwikkelingslanden helpen de SDGs te realiseren,
en waarop Nederland een verschil kan maken.

3.3 Mobiliseren van het internationaal actieve
bedrijfsleven voor de SDGs
Een ander voorbeeld van de specifiekere focus op de SDGs en
beleidscoherentie betreft de wijze waarop binnen het beleid
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
incentives worden gelegd om de private sector te
mobiliseren voor de SDGs (Internationaal Financieren in
Perspectief, kamerstuk 34952, nr. 44). Specifiek hiertoe
gereserveerde middelen zijn daar onderdeel van, evenals
acties om meer financierbare projecten voor de SDGs te
realiseren. Ook is in die brief gesteld dat het instrumentarium
‘vergroend’ wordt: het kabinet zet ambitieus in op
mobiliseren van groene investeringen en uitfaseren van
publieke financiële steun aan steenkolenprojecten en aan
de exploratie en ontwikkeling van nieuwe voorraden olie en
gas in het buitenland. Dit vanuit de ambitie van het kabinet
om de ontwikkeling van duurzame energie te stimuleren en
het gebruik van fossiele brandstoffen geleidelijk af te
bouwen, in lijn met de doelen van het Klimaatakkoord van
Parijs en de SDG-agenda.
Ook binnen de Exportkredietverzekering (EKV) is aandacht
voor het effect van dit instrument op de SDGs. Conform een
aangenomen motie over dit onderwerp van april 20187 zal
de uitvoerder van de EKV, Atradius DSB, jaarlijks gaan
rapporteren op welke wijze het met de EKV een bijdrage
heeft geleverd aan de SDGs. Deze informatie wordt onderdeel
van het EKV jaaroverzicht 2018.

3.2 Actieplan Beleidscoherentie voor ontwikkeling
Op verzoek van de Kamer is in 2016 een actieplan opgesteld
SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

7

Motie van de leden Van Raan en Diks over de bijdrage van Altradius
DSB aan de SDGs.

13

DEEL C. DECENTRALE OVERHEDEN
Opgesteld door en onder verantwoordelijkheid van de drie
koepelorganisaties van de decentrale overheden: de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interpovinciaal Overleg (IPO) en de
Unie van Waterschappen (UvW)

1. De SDGs in het lokale bestuur
In 2018 kwam het Interbestuurlijke Programma tot stand:
een programmatische, gelijkwaardige samenwerking van
decentrale overheden met elkaar en het Rijk rond grote
maatschappelijke opgaven. Voor de tien opgaven waarop
het programma zich richt, zoals de energietransitie,
het woningvraagstuk en het tegengaan van eenzaamheid en
problematische schulden, wordt gezocht naar integrale
oplossingen. De maatschappelijke doelen waar gemeenten,
provincies en waterschappen aan werken via hun kerntaken
en programma’s hebben nauwe raakvlakken met de
duurzame ontwikkelingsdoelen. De bekendheid met de
SDGs blijft geleidelijk toenemen. Buiten een kleine
kopgroep is de expliciete doorvertaling van de SDGs naar
de kerntaken nog beperkt.
Per eind 2018 hadden 62 van de nu 355 gemeenten zich
aangesloten bij de Gemeenten4Global Goals-campagne van de
VNG. Duurzaamheid, in brede of smallere zin, was een
centraal thema bij de gemeenteraadsverkiezingen. Meer dan
20 college-akkoorden noemen daarbij de SDGs expliciet,
zoals die van Delft, Leeuwarden, Oss, Opsterland, Rheden
en Velsen. Gemeenten zien de SDGs als een positieve agenda
die zorgt voor verbindingen in de eigen organisatie en met
bewoners, bedrijven, (hoge)scholen en organisaties.
De gemeente Rheden draagt het potentieel van de SDGs
nationaal en internationaal met verve uit. Leeuwarden trok
in 2018 tot ver over de landsgrenzen positieve aandacht als
Culturele Hoofdstad van Europa. De stad en provincie
Fryslân koppelden een breed cultureel programma aan het
principe van iepen miênskip (open gemeenschap) en aan
actuele maatschappelijke vraagstukken, zoals de
wereldwijde waterproblematiek. Ook in het Groningse Let’s
Gro festival was ruim aandacht voor de SDGs. Op de website
HeelUtrechtU staan 60 expliciet aan de SDGs gekoppelde
initiatieven uit de samenleving. De 24 meter hoge wereldbol
van Climate Planet op het Jaarbeursplein bracht 20.000
bezoekers samen rond het klimaat en de SDGs. Breda liet in
2018 een SDG Game maken die medewerkers laat zien hoe
hun werk met de SDGs samenhangt. De gemeente
Renswoude wist de SDGs op de strategische agenda van de
regio Food Valley te plaatsen.

14

Voor het IPO en de provincies zijn de maatschappelijke
opgaven onder de zeven provinciale kerntaken het leidende
kader8. Op deelterreinen worden SDGs gebruikt als
referentiekader of communicatiemiddel, bijvoorbeeld bij
aanbestedingen in relatie tot de facilitaire diensten.
In oktober vond de eerste provinciale SDG-aanbesteding
plaats in Overijssel voor warme en koude dranken.
De gebruikte methode daagt marktpartijen uit
maatschappelijke meerwaarde te bieden. Zeeland gaat de zo
behaalde impact ook rapporteren aan de hand van de SDG’s.
De waterschappen dragen via hun kerntaken ‘droge voeten’
en ‘schoon water’ actief bij aan verschillende SDGs.
Als referentiekader worden de doelen met name gebruikt
in de internationale samenwerking op watergebied,
binnen de Blue Deal. Binnen Nederland gebruikt het
Hoogheemraadschap van Delfland de SDG’s als basis voor
het programma Delfland Circulair.

2. Inclusieve samenleving
Grote thema’s in het sociale domein waren ook in 2018 de
problematiek van armoede en schulden, de kwaliteit en
betaalbaarheid van de (jeugd)zorg, en het tekort aan
woningen voor midden- en lage inkomensgroepen.
Onder het Interbestuurlijke Programma wordt met alle
overheidspartijen getracht sectorale perspectieven te
overstijgen en zo goed mogelijk aan te sluiten bij de reële
problemen van bewoners. Gemeenten zagen zich in 2018
echter geconfronteerd met een tekort aan middelen voor
de stijgende vraag naar jeugdzorg; ook nam de ruimte
om maatwerk te leveren voor minder draagkrachtige
thuiswonenden met een zorgvraag af, o.a. door de
introductie van een uniform tarief.
Decentrale overheden vertalen het principe Leave No One
Behind in concrete inzet voor een inclusieve samenleving.
Bijvoorbeeld ter uitvoering van het VN-verdrag inzake de
rechten van personen met een beperking. De VNG moedigt
gemeenten aan om hun plannen hiervoor te bundelen met
maatregelen op het gebied van (jeugd)zorg en inclusieve
arbeidsmarkt in één integraal plan: de Lokale Inclusie
Agenda. In 2018 startte het programma Iedereen Doet Mee!
en werd een handreiking ontwikkeld. De provincies zorgden

8

Duurzame ruimtelijke ontwikkeling & waterbeheer; Milieu, energie
& klimaat; Vitaal platteland, natuurbeheer & ontwikkeling
natuurgebieden; Regionale bereikbaarheid & regionaal openbaar
vervoer; Regionale economie; Culturele infrastructuur & monumentenzorg en Kwaliteit van het openbaar bestuur.

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

ook in 2018 voor een flinke toename van het aantal banen
voor mensen met een arbeidsbeperking. In snel
vergrijzende regio’s richten gemeenten zich op problemen
als eenzaamheid en dementie. Tientallen regenboogsteden
en -gemeenten en alle 12 (regenboog)provincies maken zich
sterk voor het verbeteren van de sociale acceptatie,
veiligheid en emancipatie van LHTBTi’s. In 2018 werd ook
het landelijke programma Geweld hoort nergens thuis
gelanceerd, tegen huiselijk geweld en kindermishandeling.

3. Energie, klimaat en circulaire
economie
De energietransitie, klimaat(adaptatie) en een beter gebruik
van grondstoffen staan hoog op de agenda van decentrale
overheden. De provinciale klimaatscore van ING laat zien
dat de opgaven sterk verschillen per regio: het westen van
het land heeft te maken met de grootste uitstoot, mede als
gevolg van de (petro)chemische industrie, havengebieden
en kassen. De decentrale overheden zijn in 2018 gestart met
de ontwikkeling van regionale energiestrategieën (RESsen).
Deze brengen in kaart welke maatregelen en infrastructuur
nodig zijn om de klimaatdoelen te halen. De focus ligt op
energiebesparing, warmtevoorziening in de gebouwde
omgeving en het decentraal opwekken van duurzame
elektriciteit. Dit gaat gepaard met grote fysieke en
ruimtelijke ingrepen én sociale opgaven rond betaalbaarheid
en het voorkomen van energie-armoede. Een bestuurlijke
uitdaging is om draagvlak te vinden voor locaties voor
duurzame opwek. Een eerlijke verdeling van de (financiële)
lusten en lasten voor omwonenden is daarbij een belangrijk
element, evenals een actieve inzet om bij de aanleg
rekening te houden met andere urgente opgaven, zoals het
versterken van de natuur. In het hele land wordt met
bewoners, bedrijven, lokale energiecoöperaties,
woningcorporaties, huurdersverenigingen, netbeheerders
en (groene) organisaties gewerkt aan de verduurzaming van
woningen en wijken, bijvoorbeeld via het gezamenlijke
programma Aardgasvrije Wijken. De waterschappen vragen
daarbij aandacht voor parallelle maatregelen om hitte,
droogte en wateroverlast het hoofd te bieden, bijvoorbeeld
door meer groen in de stad.
De decentrale overheden hebben zich gecommitteerd aan
het doel in 2050 100% circulair te werken. De provincies
gaan onderzoeken of het gebruik van ‘groene’ grondstoffen
verplicht kan worden gesteld, als onderdeel van het proces
van vergunningverlening aan bedrijven. Waterschappen
winnen in het kader van de Energie- en Grondstoffenfabriek
waardevolle grondstoffen uit afvalwater en energie uit
oppervlaktewater. Via de Aanpak Duurzame Grond-, weg- en
waterbouw wordt invulling gegeven aan circulair
opdrachtgeverschap. Met alle betrokken overheden wordt
gezocht naar effectievere wet- en regelgeving voor de
SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

afvalsector. De provincies, waterschappen en vrijwel alle
gemeenten zijn aangesloten bij de statiegeld-alliantie tegen
zwerfafval, die in 2018 een oproep deed tot statiegeld op
kleine flesjes en blikjes. Aan deze oproep is nog geen
gehoor gegeven.

4. Mooie, gezonde en veilige
leefomgeving
Ook in 2018 werkten decentrale overheden aan het
participatief opstellen van integrale omgevingsvisies. Om de
afweging en synergie tussen verschillende ruimtelijke
belangen te verdiepen start VNG binnenkort een praktijkproef
met enkele afwegingskaders, waaronder de SDGs.
Mede dankzij sociale media groeit in de samenleving de
aandacht en inzet voor schone lucht, water en bodem. In 2018
kondigden verschillende provincies een moratorium af op
de uitbreiding van intensieve geitenhouderij. De overheden
werken samen rond de problematiek van giftige stoffen in
het (oppervlakte)water, zoals genX. In het waterschap Rijn
en Ijssel is een pilot gestart met het aanpakken van
medicijnresten bij de bron. Het goed in beeld krijgen van de
aanwezige stoffen vraagt veel capaciteit, onderzoek en
onderlinge afstemming.
Wetenschappelijk onderzoek naar het verdwijnen van
insecten gaf in 2018 een impuls aan de inzet voor behoud
van biodiversiteit. Gemeenten, provincies en waterschappen
kunnen hieraan een grote bijdrage leveren via bescherming
en herstel van landschapselementen zoals bloemrijke
bermen en slootranden, houtwallen en bos, via het
aanleggen van ecologische verbindingszones en via prikkels
aan agrarische bedrijven om over te schakelen naar
duurzame landbouw. Het Friese burgerinitiatief Kening fan
‘e Greide (Koning van de Weide) wist met de grutto als
boegbeeld boeren, burgers en overheid te verbinden rond
landschap en behoud van weidevogels. Fryslân pionierde
met een Living Lab dat melkveehouders ondersteunt bij het
opnemen van natuurdoelen in hun bedrijfsvoering.
Drenthe, Fryslân en Groningen dienden in 2018 samen met
kennisinstellingen en natuur- en landbouworganisaties een
succesvolle aanvraag in voor een Regiodeal
Natuurinclusieve Landbouw.

15

DEEL D: BEDRIJFSLEVEN EN FINANCIËLE INSTELLINGEN
Opgesteld door en onder verantwoordelijkheid van Verbond van
Nederlandse Ondernemingen-Nederlands Christelijk
Werkgeversverbond (VNO-NCW), Midden en Kleinbedrijf Nederland
(MKB-Nederland) en Global Compact Netwerk Nederland.
We zijn drie jaar ‘onderweg’ sinds de ondertekening van de
Agenda 2030 met de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen
(SDGs). De SDGs maken veel positieve energie en dynamiek
los. Ze worden binnen het Nederlandse bedrijfsleven breed
gedragen. De mentaliteit van veel Nederlandse
ondernemers is: niet wachten, maar doen vanuit een blik
naar buiten en op de toekomst gericht. In dit deel vanuit
‘bedrijfsleven en financiële instellingen’ zoomen we in op
drie aspecten. Ten eerste delen we inzichten over de
bijdrage van bedrijven aan de SDG-agenda: waar staan we?
Ten tweede benoemen we next steps die nodig zijn om de
SDGs tijdig te halen en ten derde belichten we de noodzaak
om te komen tot het versnellen van oplossingen.

1. De bijdrage van bedrijven aan de
SDGs
We constateren dat veel
ondernemers een belangrijke
challenges,
bijdrage leveren aan de SDGs,
Dutch solutions
op velerlei terreinen. In de
publicatie Global Challenges,
Dutch Solutions (editie 2018),
brengen we tal van
voorbeelden van bedrijven
naar voren, maar ook van
ondernemers
branches die met hun vele
inspireren
(MKB) bedrijven in
ondernemers
toenemende mate bijdragen
aan de SDG-agenda. We delen
in die publicatie kennis en ervaringen via interviews,
best practices, en verwijzen naar concrete projecten en
organisaties. Ook is er een stappenplan voor bedrijven die
met de SDGs aan de slag willen gelanceerd waarbij bedrijven
worden ondersteund om in 10 stappen een route te
bewandelen waarmee ze de SDGs in lijn kunnen brengen
met de eigen bedrijfsstrategie en stappen voorwaarts kunnen
zetten. Daarmee dragen we bij aan het inspireren van
ondernemers door ondernemers als het gaat om de SDGs.
Global

Ondernemers en hun inzet voor de
Sustainable Development Goals

De SDGs worden door het bedrijfsleven gezien als dé
wereldagenda tot en met 2030 en als kader. Niet alleen voor
ons land, maar voor nog 192 landen in de wereld die net als
wij zoeken naar oplossingen voor de ‘global challenges’
waar we wereldwijd voor staan. Het biedt kansen én spoort
16

tegelijkertijd aan om zelf bij te dragen aan de doelen en
onze eigen ‘voetafdruk’ te verminderen. De uitdaging is om
meer toegevoegde waarde te leveren met relatief minder
grondstoffen en energie, een lagere belasting van het milieu
en betere sociale condities. Dat vraagt een fundamenteel
andere aanpak, innovaties, investeringen en
systeemveranderingen. Transities zijn noodzakelijk.
Van fossiel naar duurzaam, van analoog naar digitaal,
van regionaal naar mondiaal, van een wegwerpeconomie
naar een circulaire economie. Het bedrijfsleven wordt
uitgedaagd om op een nieuw ‘level’ te acteren en om samen
met overheden en partners te investeren in transformaties
gericht op duurzame, samenhangende oplossingen bezien
vanuit een internationaal perspectief. Focus ligt op de
hiervoor noodzakelijke investeringsagenda, met initiatieven
als Invest-NL, op maatschappelijke vraagstukken in het
vernieuwde topsectorenbeleid en op een versnellingsagenda
voor de circulaire economie en klimaatinnovaties. ‘Het kan
en het moet’, is het motto.
Uit de SDG
voortgangsrapportage
‘Bedrijven op weg naar 2030’
BEDRIJVEN OP WEG NAAR 2030
van eind 2018 blijkt dat een
toenemend aantal bedrijven
werk maakt van de SDGs.
Dit in combinatie met de 10
GuidingPrinciples vanuit de
Verenigde Naties (VN) op het
gebied van milieu, arbeid,
mensenrechten en anticorruptie. Onderzoek binnen
het netwerk van Global
Compact Nederland (bedrijfslevenplatform van de VN)
maakt dat zichtbaar. Waar in 2016 nog 68 % van de
onderzochte bedrijven aangaf werk te maken van de
genoemde GuidingPrinciples en de SDGs, was dat
percentage in 2017 gestegen tot 89 %. Zo worden vaker
statements van het hoger management weergegeven in
jaarverslagen, wordt bewuster gewerkt aan de vraag ‘hoe’
bij te dragen aan de SDGs en worden de ondernomen acties
of bedrijfsactiviteiten die de SDGs helpen bevorderen meer
omschreven.
NOVEMBER 20181

GLOBAL COMPACT
NETWERK NEDERLAND

SDG VOORTGANGSRAPPORTAGE

Wereldwijd zien we dat Nederland een goede uitgangspositie
heeft. Ons land heeft de 11e positie op het ‘SDG Index &
Dashboard’ (zie deel A). Daarmee bevindt Nederland zich in
de koplopersgroep. Tegelijkertijd zijn next steps nodig om de
SDGs tijdig en in volle omvang te realiseren.

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

2. Next steps
De genoemde SDG voortgangsrapportage noemt een viertal
next steps die nodig zijn;
•	Meer kruisbestuiving tussen de verschillende bedrijven
– multinationaal en MKB – en samenwerking binnen
sectoren en in de waardeketen om verdere stappen te
zetten;
•	Het versterken van de lijn ‘van bewustwording naar
impact’ omdat we nog diverse gradaties zien in ‘hoe’
bedrijven bijdragen aan de SDG agenda;
•	Het wereldwijd opschalen van oplossingen via
partnerschappen;
•	Ervoor zorgen dat bedrijven als het gaat om ‘tools en
reporting’ door de bomen het bos kunnen blijven zien,
ook vanuit de overheid zoals destijds ook MVO werd
gestimuleerd, in het bijzonder geldt dit voor het MKB en
branches.
We zien op vele fronten initiatieven om die ‘next steps’
te zetten. Bijvoorbeeld vanuit het netwerk Groene Groeiers
van VNO-NCW waarin ook wordt samengewerkt met de 8
multinationale ondernemingen die zich verenigen in de
Dutch Sustainable Growth Coalition (DSGC) en zich sterk
richten op de SDGs. Ondernemers in het Groene Groeiers
netwerk bieden via een digitale community uitdagingen aan
op het gebied van circulaire producten en processen,
de energietransitie en biodiversiteit. Andere ondernemers
– groot en klein, uit alle bedrijfstakken – kunnen op die
uitdagingen inschrijven. Het netwerk richt zich daarmee op
concrete actie. Dit zien we ook bij MVO Nederland.

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

Zij lanceerden de tool SDG relevance tracker om bedrijven in
staat te stellen te checken welke SDGs het meest relevant
zijn voor hun bedrijven. Met meerdere partners wordt nu
gewerkt aan het vertalen van deze tool naar een – ook voor
het MKB gebruiksvriendelijke – ‘SDG impact tracker’.
Een ander initiatief betreft dat van MKB-Nederland met het
project ‘MKB toegankelijk’, waarmee branches en
ondernemers worden ondersteund met oplossingen om
hun zaak toegankelijk te maken voor mensen met een
handicap. Ook zien we bij financiële instellingen concrete
actie, zo nemen ze initiatief om investeringen en
financieringsbronnen sneller bij elkaar te brengen.
Bijvoorbeeld bij Green Bond Principles, daarbij is een
SDG-mapping gemaakt van het raamwerk dat door zowel
bedrijven als investeerders wordt gebruikt bij de uitgifte van
duurzame obligaties.

3. Versnellen van oplossingen nodig
Naast de next steps, is meer nodig, te weten het versnellen
van oplossingen. Meer voorlichting over de SDGs,
kennisdeling en ondersteuning voor branches en bedrijven
om de SDGs te vertalen naar de eigen bedrijfsvoering helpt
dan. We zien daarin een belangrijke rol weggelegd voor de
overheid om te faciliteren. We doen een beroep op de
overheid om daarbij haar rol te pakken. Immers nog lang
niet iedereen, ook niet binnen het bedrijfsleven als geheel,
is al voldoende vertrouwd met de SDGs. Daarin ligt nog
altijd een belangrijke opdracht om gezamenlijk werk van te
maken.

17

DEEL E. MAATSCHAPPELIJK MIDDENVELD
Opgesteld door en onder verantwoordelijkheid van Partos
Nederland kent een divers en actief maatschappelijk
middenveld dat zich op allerlei manieren inzet om
duurzame ontwikkeling te stimuleren. 38 maatschappelijke
organisaties hebben bijgedragen aan deze SDG-rapportage.
De inzichten zijn verzameld middels een enquête die door
Partos (branchevereniging voor internationale
samenwerking) breed is uitgezet. Namens de deelnemende
organisaties heeft Partos deze synthese van de uitkomsten
geschreven. Dit is dezelfde enquête als vorig jaar,
dus vergelijking met de rapportage van vorig jaar is
mogelijk. Een eenduidig geluid klinkt: om in 2030 de SDGs
te behalen is meer inzet nodig en moet Nederland heel
kritisch kijken naar eigen handelen!

1. Het maatschappelijk middenveld en
de SDGs
Respons op de enquête kwam van een diversiteit van
organisaties: 51% organisaties voor ontwikkelingssamenwerking,
9% duurzaamheidsorganisaties, en 6% milieu- en
natuurorganisaties. De overige respons kwam van o.m.
een aantal netwerkorganisaties, een vakbond, een culturele
instelling en een vermogensfonds. Deze organisaties zijn
zowel internationaal (62%) als nationaal (38%) actief.

Cluster

SDGs

2018: %
organisaties
actief op
deze SDGs

2019: %
organisaties
actief op
deze SDGs

People

1 t/m 5

52,14 %

38,88 %

Planet

6, 12 t/m 15

35,7 %

29,46 %

Prosperity

7 t/m 11

32,8 %

29,42 %

Peace

16

50 %

38,9 %

Partnerships

17

67,9 %

50 %

‘Partnerschap voor de doelen’, SDG 17, is opnieuw de
populairste SDG. 50% van de respondenten zegt hieraan te
werken. Meer dan 40% van de organisaties richt zich op SDG
3, 5, 8 en/of 10. De middenmoot (20-40%) wordt gevormd
door de SDG’s 1, 2, 4, 6, 11, 12, 13, 15 en 16. Minder populair
(< 20%) zijn 7, 9 en 14. In het schema hiernaast is dezelfde
clustering te vinden als vorig jaar9, waarin enkele
opvallende verschuivingen zichtbaar zijn. De verklaring
9

18

hiervoor ligt waarschijnlijk in het feit dat een aanzienlijk
deel van de respondenten vorig jaar nog niet had bijdragen
aan de rapportage. Opnieuw valt op dat de ‘planet’-SDGs en
de ‘prosperity’-SDGs de categorieën zijn waarop relatief
weinig maatschappelijke organisaties actief zijn.
Wel geeft meer dan de helft van de organisaties 55,6 % aan
dat hun inzet om bij te dragen aan de SDGs is toegenomen.
Volgens geen enkele respondent is de inzet afgenomen.
De vraag hoe deze inzet dan vorm krijgt wordt divers
beantwoord. Het uitvoeren van concrete projecten om
duurzame ontwikkeling te stimuleren (zowel in Nederland
als daarbuiten) is de belangrijkste vorm van inzet (81 %).
Ook worden activiteiten op het gebied van pleitbezorging
en beleidsbeïnvloeding vaak uitgevoerd, naast voorlichting,
bewustwording en fondsenwerving (resp. 72%, 67%, 47%).

2. Inspirerende voorbeelden
Op verschillende manieren krijgen de SDGs vorm binnen
het maatschappelijk middenveld, waarvan we kort twee
voorbeelden noemen.
(1)	Wemos is in Malawi actief op het gebied van SDG 3
waar een studie werd uitgevoerd over de financiering
van zorgpersoneel in Malawi samen met de Association
of Malawian Midwives: ‘Mind the funding gap. Who is
paying for the health workers?’ Dit rapport focust op
aanbevelingen voor beleidsverandering. In het
onderzoek werd Wemos’ kennis over internationaal
beleid gecombineerd met inzichten van lokale
maatschappelijke organisaties. Zelfs in de Lancet is
naar het rapport verwezen.
(2)	Circulair Friesland zet zich in om de 17 SDGs in
Friesland bekend te maken via Spark the Movement.
Een initiatief met álle scholen en opleidingen in
Friesland waarin docenten, directeuren, conciërges,
onderwijsassistenten, beleidsmakers en bestuurders
worden uitgenodigd om jongeren te helpen ontdekken
hoe in een lokale context oplossingen kunnen worden
gevonden om de SDGs te bereiken.

De clustering is gemaakt in navolging van die van onder meer de
OESO-studie genoemd in deel A.

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

3. Stand van zaken SDGs
Nationaal
Volgens respondenten staat het behalen van verschillende
SDGs onder druk. Met name over SDG 5, 7, 10, 12 en 13
maken maatschappelijke organisaties zich zorgen. Dit is
grotendeels in lijn met de laatste rapportages van
bijvoorbeeld het in deel A genoemde CBS en de SDSN/
Bertelsmann Stiftung. Op het gebied van CO2-uitstoot loopt
Nederland ver achter ten opzichte van andere EU-landen,
ongelijkheid tussen mannen en vrouwen op de werkvloer is
groot en biodiversiteit neemt af. Deze uitkomsten zijn in
lijn met de resultaten van vorig jaar, en verbetering op deze
SDGs is dus nog steeds hard nodig.
Gevraagd naar oplossingen voor deze problemen noemen
maatschappelijke partijen vooral de noodzaak tot politieke
moed: lange termijn beslissingen durven nemen en over de
eigen schaduw heen stappen. De SDGs worden gezien als
een coherente agenda, waarvoor een nationale
implementatie-strategie nog steeds ontbreekt.
Maatschappelijke organisaties roepen het kabinet op alsnog
werk te maken van deze strategie. Hoe kan voortgang op de
SDGs bereikt worden als niet duidelijk is hoe we dat willen
doen? Ook wordt benadrukt dat voetafdruk van Nederland
veel te groot is, en dat daar door overheid, bedrijven én
maatschappelijke organisaties gezamenlijk aan gewerkt
moet worden. Verder is meer bewustwording nodig over de
SDGs, nu zijn de doelen nog te onbekend. Ten slotte wordt
het Klimaatakkoord gezien als een grote kans om op SDG 13
voortgang te boeken, zolang het principe van ‘de vervuiler
betaalt’ centraal staat.
Internationaal
In ontwikkelingslanden zijn de uitdagingen om de SDGs in
2030 te behalen nog veel groter. Volgens maatschappelijke
actoren zijn er veel SDGs die het risico lopen niet behaald te
worden, maar een paar SDGs springen er uit (>60%), Dit zijn
5, 10 en 16. Dit is in lijn met de suggesties die maatschappelijke
organisaties doen om duurzame ontwikkeling in deze
landen te stimuleren. Het belang van goed bestuur wordt
vaak genoemd. Onder meer het verbeteren van
belastingstelsels in deze landen, maar ook in Nederland,
kan een belangrijke bijdrage aan ontwikkeling leveren.
Ook internationale afspraken kunnen hierbij een rol spelen.
Veel aandacht is nodig voor de achtergestelde positie van
meisjes en vrouwen en andere gemarginaliseerde groepen.
Leave No One Behind is immers een van de dragende principes
van de SDGs. Kinderrechten worden nog steeds niet
gewaarborgd. Het verduurzamen van mondiale waardeketens
en het bevorderen van eerlijke internationale handel
worden ook gezien als een kans om de SDGs dichterbij te
brengen. Daarnaast bepleiten de maatschappelijke
organisaties dat Nederland opnieuw gaat voldoen aan de
internationale afspraak om 0,7% van het BNP aan
SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

ontwikkelingssamenwerking te besteden. Dit alles is in lijn
met het streven om SDG 17 te behalen.
Terugblikkend naar vorig jaar is de gemene deler niet
veranderd: Nederland moet nog steeds heel kritisch in de
spiegel kijken. Ons belastingstelsel faciliteert
belastingontwijking, handelsverdragen brengen risico’s met
zich mee voor het lokale bedrijfsleven in ontwikkelingslanden
en onze mondiale voetafdruk is nog steeds enorm.
Beleidscoherentie voor ontwikkeling is van ongelofelijk
groot belang! Van individuen tot bedrijven en overheden,
allen hebben we een rol te spelen om de SDGs in Nederland
én daar ver buiten tot een succes te maken.

4. Nederland en de SDGs
Maatschappelijke actoren is ook gevraagd hoe zij de inzet
op de SDGs van zichzelf en anderen waarderen. In het
schema hiernaast kunt u de cijfers (op een schaal van 0-10)
voor 2018 en 2019 zien. Opvallend is dat maatschappelijke
organisaties kritischer naar zichzelf kijken in 2019 ten
opzichte van 2018, maar nog steeds erg tevreden over de
eigen inzet zijn. Alle andere actoren worden positiever
beoordeeld dan vorig jaar, maar vooral inzet van overheid
en bedrijfsleven worden nog steeds als onvoldoende
beoordeeld. Respondenten geven aan dat deze lage scores
resultaat zijn van verschillende zaken. Zo zijn er te grote
politieke en private belangen om écht te investeren in
duurzame ontwikkeling, SDGs worden nog te veel
gekoppeld aan ontwikkelingssamenwerking, opnieuw
wordt genoemd dat het Nederlandse belastingstelsel
wereldwijde ongelijkheid vergroot en komt ‘SDG-washing’
teveel voor. Ook wordt verwezen naar het recente PwCrapport, waarin wordt benadrukt dat sturing vanuit de
overheid niet aanwezig is, terwijl veel actoren aangeven hier
behoefte aan te hebben.10 Niet iedereen is kritisch.
Zo noemen respondenten ook dat er al wel het nodige
gebeurt om de SDGs te bereiken, maar dat het ontbreekt
aan communicatie en coördinatie.

10

Actor

2018

2019

Eigen organisatie

8,5

8,1

Maatschappelijk Middenveld

6,0

7,2

Overheid

4,9

5,2

Bedrijfsleven

4,0

4,4

Kennisinstellingen

5,8

6,3

PWC, Toepassing van SDGs door Nederlandse organisaties, 2019.

19

DEEL F. KENNISINSTELLINGEN
Opgesteld door en onder verantwoordelijkheid van NWO-WOTRO
Kennisinstellingen hebben de afgelopen periode opnieuw
een bijdrage geleverd aan de SDGs door hun onderzoek en
onderwijs, en door het nemen van een maatschappelijke
leiderschapsrol in een aantal belangrijke mondiale
uitdagingen. Veel van het onderwijs en onderzoek is
vanzelfsprekend gericht op de grote maatschappelijke en
ecologische thema’s van Agenda 2030. Het is daarom niet de
intentie om hier een volledig overzicht te geven van alle
initiatieven die bijdragen aan het behalen van de SDGs.
In dit onderdeel zullen enkele opvallende initiatieven en
trends uit het Nederlandse kennisveld van het afgelopen
jaar worden uitgelicht.

1. Universiteiten
Momenteel brengt de Vrije Universiteit het SDG onderzoek
van het Aurora netwerk in kaart. Wat wordt er gepubliceerd,
in welke tijdschriften en hoeveel wordt er geciteerd in
beleidsdocumenten van overheden en NGOs? Van het
SDG-relevante onderzoek aan deze universiteiten werd
ongeveer 50% gepubliceerd in de top 10% meest geciteerde
tijdschriften. Ruim een derde werd open access gepubliceerd
en 10% van de onderzoeken werd aangehaald in
beleidsdocumenten. Dit initiatief maakt inzichtelijk hoe
het verrichte onderzoek SDG-relevant is, maar geeft ook aan
dat er nog veel kansen voor verbetering zijn in het benutten
van kennis. Met name op het gebied van het toegankelijk
maken van kennis en in het meenemen hiervan bij
beleidsvorming zijn nog grote stappen te zetten.
Een sterke nadruk op de impact van SDG gerelateerd
onderzoek zien we bijvoorbeeld in de nieuwe strategie
(2019-2022) van Wageningen University & Research.
Ook organiseerde deze universiteit op het gebied van
voedselzekerheid een conferentie over evidence, governance en
synergy & trade-offs. De Universiteit van Amsterdam hield een
conferentie over de SDGs met een focus op water, voedsel
en klimaatvraagstukken. De Rotterdam School of
Management van de Erasmus Universiteit heeft de SDGs tot
leidraad van haar missie gemaakt en integreert leermodules
over de SDGs in haar onderwijsprogramma’s. De Campus
Fryslân van de Rijksuniversiteit Groningen startte een
internationale bachelor op het gebied van Global
Responsibility & Leadership, geïnspireerd door de SDGs.
Daarnaast is er onder de titel ‘Universiteitsstrijd’ een SDG
Challenge opgezet waarbij bedrijven en studenten in teams
werken aan de uitdagingen die onderliggend zijn aan de
SDGs. De Vereniging van Universiteiten (VSNU) heeft in 2018
20

een overzicht samengesteld van de wijze waarop de
Nederlandse universiteiten bijdragen aan de SDGs.
Een bottom-up initiatief wat veel aandacht heeft gekregen is
de Open Klimaatbrief. Universiteiten worden hierin
opgeroepen om concreet klimaatbeleid op te stellen dat
bijdraagt aan het verkleinen van de CO₂ voetafdruk,
die ontstaat door het beoefenen van wetenschappelijk
onderzoek. Meer dan 1400 werknemers hebben de brief
ondertekend en een aantal universiteiten heeft toegezegd
de aanbevelingen uit de brief te implementeren. Hoewel
deze brief niet gelabeld is als SDG initiatief, draagt het wel
bij aan de SDGs, in het bijzonder SDG 13. Vanuit de diverse
universiteiten zien we ook steeds meer studenteninitiatieven
op het gebeid van duurzaamheid. Zo zijn er inmiddels bij de
meeste Nederlandse universiteiten Green Offices opgezet.
Ook op Europees niveau is gewezen op de rol die
universiteiten kunnen vervullen. De European University
Association wijst in haar rapport ‘Universities and
Sustainable Development; Towards the Global Goals’ op de
rol van universiteiten in het bewerkstelligen van sociale,
ecologische en economische duurzaamheid. Zij doen dit
door het doen van geavanceerd onderzoek, het bieden van
kwalitatief onderwijs en grensverleggende innovatie,
het leveren van een bijdrage aan de maatschappij en het
promoten van wereldwijde en lokale partnerschappen.

2. Hogescholen
De SDGs vormen een belangrijk raamwerk voor het
beroepsonderwijs dat wordt aangeboden op de
hogescholen. Deze ambitieuze VN-agenda roept op tot
vergaande samenwerking tussen overheden, ondernemers,
onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties.
De urgentie om de SDGs te realiseren wordt in toenemende
mate gevoeld door de 450.000 hbo-studenten en 30.000
docenten die verbonden zijn aan de 36 Nederlandse
hogescholen.
Tijdens de conferentie SDGs in MOTION op 26 juni 2018
ondertekenden acht hogescholen een intentieverklaring
om de SDGs in hun onderwijsprogramma’s te verwerken.
Daarnaast is onder leiding van de Vereniging Hogescholen
een initiatiefgroep over de SDGs in het leven geroepen
waarin 15 hogescholen werken aan het agenderen van de
SDGs binnen onderwijsinstellingen. Deze initiatieven
dragen bij aan het ‘SDG-bekwaam’ maken van de student
(SDG 4.7).

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

3. Toegepast Onderzoek Organisaties
In het rapport Verstandig Internationaliseren voert het
Rathenau Instituut een analyse uit van de internationale
activiteiten van de Toegepast Onderzoek Organisaties (TO2
instellingen). Zij concluderen dat deze activiteiten een
waardevolle bijdrage leveren aan de kennisbasis van de
TO2-instellingen, maar dat de meerwaarde van
internationalisering nog onvoldoende wordt benut.
Door samenwerking met overheid en andere organisaties
op het vlak van de SDGs zou de potentie van
internationalisering meer verwezenlijkt kunnen worden.
Bij diverse TO2 instellingen gebeurt dit al. Zo hanteert
bijvoorbeeld TNO de SDGs als één van de bepalende
beleidsagenda’s en ook bij Deltares zijn de strategische
focusgebieden nadrukkelijk gelinkt aan de SDGs, in het
bijzonder SDG 6, 7, 9, 11, 13, 14, 15.

4. Nationale initiatieven
Op nationaal niveau worden de SDGs ingezet voor meer
samenhang in het internationaal gerichte onderzoek. In de
beleidsnota ‘Investeren in Perspectief’ benadrukt de minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
de rol van kennis voor het behalen van de SDGs. Zij bepleit
dat kennisinstellingen een grotere rol moeten krijgen in het
aanpakken van maatschappelijke problemen.

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

Internationale samenwerking tussen kennisinstellingen
wordt hierin centraal gesteld. Focus ligt op de rol van kennis
op het gebied van landbouw, water en klimaatadaptatie.
Voor deze onderwerpen is capaciteitsopbouw binnen
ontwikkelingslanden erg belangrijk. Met name op het vlak
van economische diplomatie wordt een intensivering van
samenwerking met de kennissector gezocht.
De SDGs spelen ook een rol in de Nationale Wetenschapsagenda
(NWA) en andere nationale programma’s. In de eerste open
ronde van de NWA zijn ook een aantal projecten toegekend
die deel uitmaken van de NWA Route ‘SDGs voor inclusieve
mondiale ontwikkeling’. In een tweede ronde van het SDG
programma Tackling Global Challenges dat NWO-WOTRO
uitvoert met een aantal Nederlandse universiteiten zijn acht
nieuwe projecten toegekend. Dit programma heeft tot doel
om via een wetenschappelijke systeembenadering bij te
dragen aan het behalen van de SDGs.
NWO heeft in 2018 haar strategie gepresenteerd en heeft
daarin aangegeven dat de SDGs de rode draad zullen vormen
in de bilaterale programma’s van het Merian Fund. Dit fonds
is gericht op het stimuleren van internationale
samenwerking in impact-gericht onderzoek.

21

DEEL G. JONGEREN
Opgesteld door en onder verantwoordelijkheid van de Nationale
Jeugdraad (NJR)
De SDGs zijn dé agenda voor hoe onze toekomst eruit gaat
zien, en waar jongeren een grote rol in spelen.
Dit hoofdstuk is opgesteld met input van verschillende
jongerenorganisaties uit heel Nederland. Aan bod komen
een aantal thema’s waar in 2018 veel aandacht voor is
geweest vanuit jongeren én kansen om de impact van
jongeren binnen de 2030 Agenda in Nederland te versterken.

1. Jongerenparticipatie essentieel voor
het behalen van de SDGs
Jonge en toekomstige generaties hebben een groot aandeel
in en belang bij het behalen van de SDGs. Jongeren zijn een
thema dat dwars door de verschillende doelen heenloopt,
waarbij in 1/3 van de 169 targets in- of expliciet aan jongeren
gerefereerd wordt. Daarbij is het belangrijk om niet alleen
jongeren als doelgroep van targets te zien, maar ook als
belangrijke spelers die een cruciale rol spelen in het
behalen van de doelen. Jongeren en jongerenorganisaties
kunnen een betekenisvolle rol spelen in de vertaling van de
SDGs naar lokaal, regionaal en nationaal niveau, in de
implementatie, in het controleren en evalueren van de
voortgang en in het verantwoordelijk houden van overheid
en andere partijen. Jongerenparticipatie en -consultatie zijn
dus basisvoorwaarden voor het behalen van de
SDG-doelstellingen.
Jongeren maken zich in toenemende mate zorgen over
klimaatverandering en ongelijkheid. In 2018 groeiden
bewustwording en activatie rondom deze grote mondiale
thema’s, wat zich vertaald in de roep om mee te praten als er
belangrijke beslissingen genomen worden over onze
toekomst. In de praktijk is hun betrokkenheid vaak nog
selectief en afhankelijk van de welwillendheid van andere
partijen. Inclusieve en participatieve besluitvorming vereist
een formeel vastgelegde rol of structuur, waarop
jongeren(organisaties) andere partijen verantwoordelijk
kunnen houden. Daarnaast is (financiële) ondersteuning
voor hun werk nodig om volwaardig te kunnen participeren.
Ook bij het betrekken van jongeren is het belangrijk om
binnen deze groep het motto ‘leaving no one behind’ centraal
te stellen. Jongeren zijn een enorm diverse groep, en tussen
jongeren onderling zijn er nog steeds grote ongelijkheden
in positie en kansen, en verschillen in toegang tot
besluitvormingsprocessen.

22

2. Versterken jongerenacties voor SDGs
Actieve en georganiseerde jongeren die activiteiten en
initiatieven opzetten mobiliseren zich steeds meer rondom
grote thema’s als klimaatverandering, migratie,
discriminatie. Dit laat duidelijk zien dat bewustwording en
een gevoel van verantwoordelijkheid over deze mondiale
uitdagingen groeit.
Relatief weinig (nationale) jongerenorganisaties in
Nederland werken op dit moment actief en expliciet met de
SDGs. Organisaties geven aan dat veel van hun activiteiten
wel een relatie hebben met een of meerdere SDGs en
sommigen zien kansen om met de universal language van de
SDGs makkelijker te laten zien waar ze voor staan en welke
bijdrage ze leveren, en op die manier nieuwe samenwerkingen
aan te gaan. Jongerenorganisaties geven aan dat het bereik
van hun activiteiten versterkt zou kunnen worden door
ondersteuning vanuit en samenwerking met andere
partijen.
Daarnaast spelen jongeren zelf een actieve rol in het
informeren van peers over de SDGs. Veel jongerenorganisaties
geven gastlessen en trainingen aan scholieren en
studenten.11 Ze zien dat meer en breder verspreide kennis
over SDGs er ook toe leidt dat jongeren bewuster worden en
meer betrokken raken. Praktijkvoorbeelden zijn daarbij
belangrijk. Een mooi voorbeeld is het jaarlijkse
jongerenevenement de Nacht van de VN, dat in 2018 geheel
in het teken van de SDGs stond, waarbij jongeren zelf een
SDG ‘adopteerden.’
Klimaatbeleid
Steeds meer jongeren maken zich zorgen over de gevolgen
van klimaatverandering en komen in actie (SDG 13). In 2018
zaten de Jonge Klimaatbeweging (JKB) en de jonge
energieprofessionals van de Klimaat en Energiekoepel (KEK)
aan tafel bij het Klimaatberaad, een sterk voorbeeld van
jongerenparticipatie binnen nationaal beleid. Tegelijkertijd
stellen zij dat het akkoord ontoereikend is, en dat de stem
van jongeren nog onvoldoende in de uitkomsten doorklinkt.
VN jongerenvertegenwoordigers Duurzame Ontwikkeling
overhandigden input van duizenden jongeren over
duurzaamheid aan Minister-President Rutte en verschillende
Nederlandse jongerenorganisaties namen deel aan de
internationale klimaatonderhandelingen in Katowice,
waarbij de Nederlandse jongerenvertegenwoordiger in de
overheidsdelegatie plaatsnam.
11

Onder andere de NJR werkgroep Jong & Duurzaam, de NJR werkgroep
VN Jongeren, AIESEC Nederland, IFMSA-NL (niet uitputtend).

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

Onderwijs en arbeidsmarkt
Nederland scoort goed op SDG 4, over toegang tot
kwaliteitsonderwijs. Toch zien jongeren juist nog veel
kansen om jongeren binnen het onderwijs te betrekken bij
de SDGs, en ze ook echt op te leiden voor de uitdagingen
van de toekomst. Jongeren roepen zelf hun instituties op
om te verduurzamen, zoals bijvoorbeeld Studenten voor
Morgen in het hoger onderwijs. De herziening van curricula
is ook nodig met het oog op toegang tot de arbeidsmarkt;
fossiele banen zullen immers verdwijnen, en er komen
groene banen bij. Young professionals geven bovendien steeds
vaker aan te willen werken op een plek waar zij een
maatschappelijke impact hebben. Dat vormt een extra
stimulans voor bedrijven om zich in te gaan zetten voor de
SDGs. Daarnaast is er een groeiende groep jonge
ondernemers die sociaal en duurzaam te werk gaan en zich
richten op zaken als voedselverspilling of groepen met
afstand tot de arbeidsmarkt.
Inclusieve samenleving
Gelijke kansen zijn niet voor alle jongeren in Nederland
vanzelfsprekend. Daarnaast maken jongeren zich zorgen
over toenemende polarisatie. In 2018 gaven
jongerenvertegenwoordigers input over jongeren en
veiligheid voor de onderhandelingen bij de VN
Veiligheidsraad, en spraken over discriminatie in het
Nederlandse onderwijs bij de VN. Duizenden jongeren
vanuit de hele wereld kwamen samen in Den Haag voor de
OneYoungWorld conferentie voor betere, rechtvaardige en
veilige wereld. Daarnaast waren talloze jongerenraden
lokaal actief om de positie van jongeren te versterken en
verschillende groepen met elkaar te verbinden.

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

Welzijn en mentale gezondheid van jongeren
Nederlandse jongerenorganisaties signaleren een groeiende
druk op de huidige generatie jongeren. Zij ervaren een hoge
prestatiedruk en stress, wat consequenties heeft voor de
psychische gezondheid (SDG 3). Dit heeft ook weer invloed
heeft voor de mate waarin jongeren zich kunnen
ontplooien, en in combinatie met school en werk zich bezig
kunnen houden met maatschappelijke impact en participatie.

3. Jongeren over Nederlandse
SDG-voortgang
Op dit moment is geen enkel land op koers om de SDGs in
2030 te halen, ook Nederland niet. Nederlandse
jongerenorganisaties komen zelf in actie, maar vragen ook
de overheid, het bedrijfsleven en andere partijen om extra
stappen te zetten waar dat mogelijk is, en andere Europese
landen daarin mee te nemen. Nederland heeft nog steeds de
kans om zich internationaal te profileren door een koploper
te zijn in het versnellen van SDG implementatie, en daarin
jongeren een gelijkwaardige positie te geven.

23

DEEL H. MENSENRECHTEN
Opgesteld door en onder verantwoordelijkheid van het College van de
Rechten van de Mens
Tot de instanties die een rol kunnen spelen bij het toezicht
op de implementatie van de SDGs behoren nationale
mensenrechteninstellingen. In Nederland is dit het
College voor de Rechten van de Mens. Agenda 2030 en
mensenrechten streven hetzelfde doel na: het verwezenlijken
van menselijke waardigheid. Er is dan ook een sterke
inhoudelijke samenhang en interactie tussen mensenrechten
en de SDGs.12 Het is daarom ook niet mogelijk SDGs te
behartigen zonder de verwerkelijking van mensenrechten na
te streven, en omgekeerd. De uitvoering van Agenda 2030 en
het behalen van de SDGs vereisen een integrale (rechten)
benadering. Deze benadering stelt beginselen vanuit
mensenrechten13 centraal bij het opstellen van beleid gericht
op de SDGs, de monitoring daarvan en het meten van
progressie. Het College voor de Rechten van de Mens gaat
hier in op twee SDGs waarvan het behalen in Nederland,
inclusief de eilanden Bonaire, St. Eustatius en Saba, onder
druk staat, te weten: SDG 1: beëindig armoede overal en in al
haar vormen en SDG5: Bereik gendergelijkheid en
empowerment voor alle vrouwen en meisjes.

1. SDG 1: Beëindig armoede overal en
in al haar vormen
SDG 1 is relevant niet omdat Nederland in verhouding met
andere landen slecht ‘scoort’ op armoede, maar omdat er
sprake is van stagnerende cijfers, zelfs een negatieve
ontwikkeling. Economische groei heeft nauwelijks positieve
gevolgen gehad voor een grote groep mensen die in
Nederland in (relatieve) armoede leeft.14 Zij beschikken over
onvoldoende inkomen om het consumptieniveau te halen
dat voor Nederlandse begrippen minimaal noodzakelijk is.
De groeiende groep ZZP-ers en mensen met een flexcontract
lopen een groter risico op armoede. Met name problematisch
is de stijging van het aantal mensen dat in langdurige
armoede leeft.15 Bepaalde groepen waaronder laagopgeleide
mensen, bijstandsontvangers, eenoudergezinnen met

Negentig procent van alle subdoelen onder de SDGs blijkt ook te
bestaan als mensenrechtennorm. Zie het werk van het Deense
Mensenrechteninstituut
13
Menselijke waardigheid, respect voor autonomie en zelfbeschikking,
gelijkheid en non-discriminatie, participatie, ‘empowerment’ en
rechtsbescherming.
14
In 2017 was dat bijna 7% van de bevolking. Zie de Monitor Brede
Welvaart en de Duurzame Ontwikkelingsdoelen 2019.
15
Volgens het SCP zijn bijna 605.000 Nederlanders langdurig arm, SCP,
Armoede in kaart, 2018.
12

24

minderjarige kinderen, alleenstaanden beneden AOWleeftijd en kinderen, worden buitensporig getroffen.
Armoede is meer dan alleen beperkte financiële middelen.
Armoede is het gevolg en de oorzaak van problemen met het
kunnen realiseren van mensenrechten op andere gebieden,
zoals arbeid, gezondheid, huisvesting en onderwijs. Daarmee
hangen inspanningen op SDG 1 samen met vrijwel alle
andere SDGs. Op de Caribische eilanden Bonaire,
St. Eustatius en Saba is armoede een nog groter probleem.
Anders dan in Europees Nederland is in de overzeese
gebieden geen sprake van een sociaal minimum inkomen.
Armoede hangt in de overzeese gebieden samen met meer
problemen zoals huiselijk geweld en zedendelicten.16

2. SDG 5: Bereik gendergelijkheid en
empowerment voor alle vrouwen en
meisjes
Verschillende metingen tonen aan dat genderongelijkheid
een hardnekkig probleem is in Nederland.
Zwangerschapsdiscriminatie en discriminatie vanwege
moederschap zijn een wijdverbreid probleem voor vrouwen
op de werkvloer en op de arbeidsmarkt.17 Verder worden
vrouwen nog vaak minder betaald dan mannen voor
hetzelfde werk. Het actieplan arbeidsmarktdiscriminatie
2018-2021 is een positieve stap maar het ontbreekt nog aan
concrete, meetbare doelstellingen. Het bereiken van de
doelen van SDG 5 vereist meer actie met betrekking tot
huiselijk geweld in Nederland. In lijn met het Verdrag van
Istanbul is aandacht nodig voor de structurele oorzaken van
geweld tegen meisjes en vrouwen, zoals stereotypen over de
rol van mannen en vrouwen in de samenleving, en de
balans van macht. Meisjes en vrouwen met een beperking
vormen een bijzonder kwetsbare groep maar specifieke data
ontbreekt.18 Geweld tegen vrouwen is wijdverspreid op de
Caribische eilanden Bonaire, St. Eustatius en Saba, en hangt
nauw samen met armoede (SDG 1). Beleid en regelgeving
blijken daar vaak te ontbreken. Zo wordt het Verdrag van
Istanbul op deze eilanden niet geïmplementeerd.

College voor de Rechten van de Mens, Armoede, Sociale Uitsluiting en
Mensenrechten, Jaarlijkse Rapportage 2016.
17
Onderzoek van het College toont aan dat 43% van de ondervraagde
vrouwen mogelijke zwangerschapsdiscriminatie ervoer in 2016 tegen
45% in 2012. Met name vrouwen met een flexibel contract lopen een
groot risico op deze vorm van discriminatie.
18
De laatste schatting is dat een 1/3 geweld mee maakt in hun leven W.
van Berlo, et.al, Beperkt weerbaar. Een onderzoek naar seksueel geweld bij
mensen met een lichamelijke, zintuiglijke of verstandelijke beperking, 2011,
Rutgers WPF/Movisie.
16

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

Het ontbreekt aan voldoende opvangcapaciteit voor
slachtoffers van huiselijk geweld, goede zorg voor
slachtoffers en aandacht voor huwelijkse gevangenschap en
slachtoffers zonder geldige verblijfstitel.19

19

Zie: J. de Bruijn, F.Kriek en K. de Vaan, De aanpak van huiselijk geweld op
de BES-Eilanden, Regioplan, 2014.

SDG Rapportage | Nederland Ontwikkelt Duurzaam

25