Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

31 317

Wijziging van de Wet maatschappelijke
ondersteuning en de Wet werk en bijstand in
verband met het verstrekken van een uitkering
aan mantelzorgers

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
Algemeen deel

Achtergrond van een landelijke regeling
Bij de behandeling van het Belastingplan 2006 in de Tweede Kamer is een
amendement aanvaard dat erop was gericht mantelzorgers een fiscale
korting toe te kennen. Met behulp van deze korting wensten de indieners
van het amendement de maatschappelijke waardering voor de inzet van
mantelzorgers uit te spreken. Mantelzorgers konden voor een fiscale
korting in aanmerking komen wanneer zij meer dan 8 uur per week en
gedurende meer dan 6 maanden mantelzorg aan iemand verleenden.
Bovendien moest er sprake zijn van een aantoonbare besparing voor de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) ten gevolge van deze inzet
van mantelzorgers. De korting zou € 250 bedragen. Voor de rijksbelastingdienst bleek het niet mogelijk dit amendement uit te voeren. Dit was het
gevolg van het feit dat de rijksbelastingdienst niet achteraf zou kunnen
vaststellen of de mantelzorger daadwerkelijk aan de gestelde voorwaarden voor het ontvangen van een korting, heeft voldaan (rechtmatigheid). Bovendien betalen niet alle mantelzorgers zodanig veel belasting
dat er sprake kan zijn van een korting.
In overleg met de indieners van het amendement zijn toen de mogelijkheden bezien van het verstrekken door gemeenten van een uitkering van
€ 250. Deze uitkering zou door gemeenten kunnen worden verstrekt op
grond van artikel 21 van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).
Ook deze weg bleek niet goed mogelijk te zijn omdat de administratieve
lasten voor de gemeenten te zwaar zouden zijn. Het verstrekken van een
uitkering van € 250 en de aan het verstrekken verbonden kosten zouden
niet in verhouding tot elkaar staan.
Tegen deze achtergrond heeft de toenmalige regering op 2 februari 2007
besloten een landelijke regeling op te stellen voor het waarderen van
mantelzorgers.
De belangrijkste overweging om in de Wmo de wettelijke basis voor die
landelijke regeling op te nemen en niet in de AWBZ, is dat het in onderhavig wetsvoorstel gaat om de mantelzorgers (de waardering daarvan) en
niet om de zorgvragers. Het proces van indicatiestelling in het kader van
de AWBZ is vooral van belang om langs objectieve weg vast te kunnen

KST114274
0708tkkst31317-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 317, nr. 3

1

stellen of er sprake is van mantelzorg bij een langdurige zorgvraag. Het is
dan ook niet uitgesloten dat in de toekomst de groep mantelzorgers die
voor een uitkering in aanmerking komen wordt uitgebreid, met name kan
worden gedacht aan mantelzorgers die zorg verlenen op terreinen die
onder de Wmo vallen (bijvoorbeeld zorg aan mensen met beperking).
Voor zo’n uitbreiding is echter vereist dat op tamelijk eenvoudige wijze
kan worden vastgesteld dat ook werkelijk mantelzorg wordt verleend.
Het voornemen bestaat de uitvoering van deze regeling onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Volksgezondheid Welzijn en Sport
door de Sociale Verzekeringsbank (SVB) te laten doen.

Juridische context
De Wmo legt de verantwoordelijkheid voor de ondersteuning van mantelzorgers bij de gemeenten. De wet kent een apart «prestatieveld» voor
mantelzorg en vrijwillige inzet. Gemeenten zijn gehouden voorzieningen
in het leven te roepen of te handhaven die erop zijn gericht mantelzorgers
bij hun zorgactiviteiten voor een naaste te ondersteunen. Het langs financiële weg uitspreken van maatschappelijke waardering van mantelzorgers
past binnen deze opdracht voor de gemeenten. Zoals uit het voorgaande
blijkt, is er evenwel niet voor gekozen gemeenten te belasten met het
toekennen van een dergelijke uitkering, maar om die opdracht uit hoofde
van de Wmo bij de Minister van VWS te laten. Om de minister de
bevoegdheid te geven individuele mantelzorgers de uitkering van maximaal € 250 toe te kennen, dient de Wmo te worden aangepast. Hiertoe is
in de wet een nieuw artikel 19a opgenomen dat de minister deze bevoegdheid geeft. In een ministeriële regeling zal nader invulling worden
gegeven aan de hoogte van de uitkering en de wijze waarop die moet
worden aangevraagd, de criteria om ervoor in aanmerking te komen
alsook over de betaling ervan.

Uitgangspunten voor de waardering van mantelzorgers
In de brief over dit onderwerp aan de Tweede Kamer van 5 februari 2007
(Kamerstukken II 2006/07, 30 800, XVI, nr. 128) wordt een aantal uitgangspunten geformuleerd voor waardering van mantelzorgers. Deze uitgangspunten zullen nader worden opgenomen in hierboven bedoelde ministeriële regeling. Deze uitgangspunten zijn:
– De zorgvrager noemt de mantelzorger die hij of zij in aanmerking
wenst te laten komen voor een uitkering van maximaal € 250.
– Een mantelzorger kan in aanmerking komen voor een uitkering
wanneer hij of zij iemand verzorgt die beschikt over een (her)indicatie –
afgegeven na 1 april 2007 – voor extramurale AWBZ-zorg met een
geldigheidsduur van tenminste 6 maanden. Er is gekozen voor 1 april
2007 omdat het Centrum indicatiestelling zorg (CIZ) vanaf die datum
bij de indicatiestelling de inzet van de mantelzorger in kaart brengt. Dit
gegeven is noodzakelijk om te kunnen vaststellen welke zorgvrager
voldoet aan de criteria om voor een uitkering in aanmerking te kunnen
komen. Ook door de bureaus jeugdzorg worden indicaties in het kader
van de AWBZ afgegeven. Het betreft met name jeugdigen met een
psychiatrische problematiek. De mantelzorgers van deze zorgvragers
komen ook in aanmerking voor een uitkering van € 250. In de ministeriële regeling zal een en ander verder worden uitgewerkt. Op deze
wijze wordt aangesloten bij bovenbedoeld amendement. In dat amendement komt een mantelzorger in aanmerking voor een financiële
waardering als er door de (langdurige) mantelzorg sprake is van een
aantoonbare besparing op de professionele zorg; dat kan worden
aangetoond door middel van de door het CIZ af te geven indicatie.
– De uitkeringen worden uitbetaald op de Dag van de Mantelzorg
(10 november) of op een nabij die dag gelegen tijdstip.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 317, nr. 3

2

–

–
–

–

Er is sprake van een uitkering van maximaal € 250. De aanvragen voor
het lopende jaar (bijvoorbeeld 2008) dienen voor 1 oktober bij de SVB
te worden ingediend. Mocht blijken dat het aantal aanvragen te groot
is om een bedrag van € 250 uit te keren dan kan dit bedrag op dat
moment neerwaarts worden bijgesteld.
Per zorgvrager kan hoogstens één maal per jaar en voor één mantelzorger een uitkering van (ten hoogste) € 250 worden verstrekt.
Indien de indicatie voor meerdere jaren is afgegeven kan voor de duur
van deze indicatie, jaarlijks een uitkering aan de mantelzorger worden
verstrekt.
De uitkering wordt niet gezien als inkomen zodat hij wordt vrijgelaten
voor de loon- en inkomstenbelasting.

Uitvoering van de regeling
Volgens artikel 19a van de Wmo kan de Minister van VWS aan mantelzorgers een uitkering verstrekken. Volgens het derde lid van artikel 19a kan
de minister die bevoegdheid delegeren aan een ander bestuursorgaan. Op
het moment van het versturen van de voornoemde brief van 5 februari
2007 aan de Tweede Kamer was nog niet bekend of de minister de
bevoegdheid zou delegeren en zo ja, aan welke organisatie. De minister
heeft inmiddels besloten de bevoegdheid te delegeren. Aangezien het
toekennen en uitbetalen van de uitkering van € 250 gezien kan worden als
een publieke taak, ligt het niet in de rede om deze taak op te dragen aan
een private organisatie. Het Ministerie van VWS mist echter de infrastructuur om de uitkering te verstrekken. Daarom is besloten aan te haken aan
een bestaande ZBO, die wel over die infrastructuur beschikt.
Voor de uitvoering zijn vier organisaties gevraagd een offerte in te dienen.
Deze offertes zijn beoordeeld aan de hand van een aantal criteria (duidelijkheid van het plan van aanpak, de kwaliteit van de aanpak, de prijs, de
tijdigheid van de indiening van de offerte etc.). Op basis van deze criteria
is gekozen voor de SVB en niet voor bijvoorbeeld het centraal administratiekantoor (CAK) als uitvoerder van de regeling.
Om de taak te kunnen uitvoeren dient de SVB te beschikken over enkele
noodzakelijke gegevens die het CIZ heeft. Immers, het CIZ is belast met
het afgeven van een indicatie voor de zorg op grond van de AWBZ, ook
voor extramurale zorg. Bij de bepaling van de indicatie wordt ook de
geldigheidsduur van de indicatie vastgesteld. Dat betekent dat het CIZ
bekend is met de zorgvragers die voldoen aan het hierboven genoemde
criterium van 6 maanden. Het CIZ zendt de voor de uitbetalende organisatie (de SVB) noodzakelijke gegevens van de zorgvrager (namelijk naam,
adres, woonplaats (naw), nummer van de cliënt, besluitnummer, duur van
de indicatie) naar de uitbetalende organisatie. Ook de bureaus jeugdzorg
zijn belast met het afgeven van indicaties voor extramurale zorg in het
kader van de AWBZ. Ook bij indicaties door een bureau jeugdzorg dient de
SVB te kunnen beschikken over de hiervoor genoemde gegevens van de
zorgvrager.

Taak van de SVB
De SVB ontvangt de gegevens van het CIZ die noodzakelijk zijn om de
betaling aan de mantelzorger te kunnen verrichten. Het gaat daarbij om de
hierboven aangegeven gegevens van de zorgvrager. De SVB stuurt de
door het CIZ opgegeven zorgvrager een aanvraagformulier voor de uitkering van € 250. De zorgvrager overhandigt het formulier aan de mantelzorger die haar/hem verzorgt. Het formulier wordt door zorgvrager en
mantelzorger ondertekend en voorzien van de benodigde gegevens van
de mantelzorger (naw, geboortedatum, bank- of gironummer) door de
mantelzorger geretourneerd. Van deze activiteiten wordt een goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 317, nr. 3

3

administratie en registratie door de SVB bijgehouden. Eventuele bezwaarprocedures worden door de SVB behandeld.
Over de mogelijkheid van het maken van bezwaar merk ik nog het
volgende.
Uitgangspunt van de ministeriële regeling zal zijn dat de zorgvrager
bepaalt of en zo ja, welke mantelzorger in aanmerking komt voor een
uitkering. Het is immers m mogelijk dat meer personen aan die zorgvrager
mantelzorg verlenen. De zorgvrager speelt dus een centrale rol. De zorgvrager is dan ook belanghebbende. Een mantelzorger is in beginsel geen
belanghebbende, alhoewel er omstandigheden denkbaar zijn dat hij dat
wel is. De rechter zal daar in voorkomende gevallen over oordelen.

De administratieve lasten voor de burger en bescherming
persoonsgegevens.
Het beperken van de administratieve lasten voor de burger is een belangrijke doelstelling van de regering. Daarbij gaat het om de kosten die de
burger moet maken (uitgedrukt in tijd en geld) om te voldoen aan de
informatieverplichtingen, voortvloeiend uit regelgeving van de overheid.
Het gaat daarbij zowel om het nakomen van verplichtingen als – zoals in
dit geval – het uitoefenen van rechten. Bij het uitwerken van de procedures die mantelzorgers in acht moeten nemen om in aanmerking te
kunnen komen voor de uitkering van maximaal € 250 is ervoor gezorgd
dat de hiervoor bedoelde lasten zo laag mogelijk zijn. In het gehele proces
doen zich op twee momenten administratieve lasten voor:
1. Het invullen en ondertekenen door zorgvrager en mantelzorger van het
aanvraagformulier en het terugsturen van dit formulier door de
mantelzorger. Waar mogelijk worden de gegevens van de zorgvrager
al voorbedrukt op het formulier.
2. Het aanmelden van wijzigingen in de gegevens van de mantelzorger/
zorgvrager die optreden na het indienen van het aanvraagformulier.
Op deze wijze kan een correcte betaling worden gegarandeerd. Naar
de mening van de regering gaat het om aanvaardbare administratieve
lasten. Door de regering worden de administratieve lasten geraamd op
62 913 uur. Administratieve lasten kunnen ook tot uitdrukking komen
in de moeite die mensen hebben met het invullen van het formulier.
Problemen met het invullen worden tot een minimum beperkt omdat
de door zorgvrager en mantelzorger in te vullen gegevens zich
beperken tot naw-gegevens, geboortedatum (mantelzorger) en bankof gironummer (mantelzorger). Desondanks kunnen er zich bij mantelzorgers vragen voordoen. Voor de beantwoording van deze vragen zal
bij het CIZ en bij de SVB een telefoonnummer beschikbaar zijn.
Administratieve lasten voor de aanvrager kunnen ook worden uitgedrukt
in geld. Om deze kosten tot nihil of een absoluut minimum terug te
brengen zullen de portikosten voor het insturen van de aanvraag voor
rekening van het Rijk komen.
Aan het uitoefenen van de in deze wet neergelegde taken is het verwerken
van persoonsgegevens onlosmakelijk verbonden. Zoals uit het voorgaande mag blijken gaat het hierbij om gegevens die geen betrekking
hebben op de aard van de zorgbehoefte van de geïndiceerde; ook hebben
de gevraagde gegevens geen betrekking op financieel economische
omstandigheden van de zorgvrager en de mantelzorger. De gevraagde
gegevens zijn erop gericht de uitvoerende organisaties in staat te stellen
tot betaling van de € 250 te kunnen overgaan.
De SVB is op grond van artikel 8, onder c en e, van de Wet bescherming
persoonsgegevens bevoegd om persoonsgegevens te verwerken. Voor
het verstrekken van de voor de SVB noodzakelijke gegevens door het CIZ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 317, nr. 3

4

en het bureau jeugdzorg is in artikel 19b een uitdrukkelijke wettelijke
grondslag.
Volgens een begroting van het CIZ bedragen de kosten die zijn verbonden
aan de werkzaamheden € 150 000 incidenteel en € 50 000 structureel. De
kosten voor de SVB worden begroot op € 972 000. Aanvankelijk werden
de uitvoeringskosten geraamd op maximaal € 5 miljoen. Pas in de zomer
2007 ontstond een nauwkeuriger beeld van deze kosten. Het bedrag dat
niet nodig is voor de uitvoeringskosten blijft beschikbaar voor het
toekennen van uitkeringen aan mantelzorgers.
In het advies van het College bescherming persoonsgegevens van 31 mei
jl. concludeert het college dat er noch voor het CIZ, noch voor de SVB een
wettelijke grondslag bestaat waarop zij de verwerking van het sofinummer in het kader van de uitvoering van de Wmo zouden kunnen baseren.
Naar aanleiding van dit advies wordt opgemerkt dat inderdaad noch het
CIZ, noch de SVB het sofinummer van de zorgvrager of de mantelzorger
zullen verwerken.
In het advies van 7 juni 2007 van Actal worden twee punten naar voren
gebracht:
1. Het wetsvoorstel betekent dat de mantelzorger en zorgvrager samen
circa 0,5 uur kwijt zijn om een uitkering van maximaal € 250 te
ontvangen. Geadviseerd wordt die toename van administratieve lasten
voor deze doelgroep te compenseren.
2. Opgemerkt wordt dat het wetsvoorstel tot verwarring en irritaties en
daardoor tot verzwaring van lasten kan leiden, omdat gekozen is voor
een beperkte selectie van mantelzorgers die voor vergoeding in
aanmerking komen. Die beperkte selectie van mantelzorgers kan veel
onduidelijkheid veroorzaken voor de mantelzorgers die niet in aanmerking komen voor de vergoeding. Die onduidelijkheden kunnen de
komende jaren toenemen als de criteria voor de uitkering zouden
worden gewijzigd.
Over dit advies het volgende:
ad 1. Het ligt in het voornemen gevolg te geven aan het advies om de
genoemde toename in administratieve lasten elders op het terrein van het
Ministerie van VWS te compenseren.
ad 2. Om redenen die in het algemeen deel van deze toelichting zijn
uiteengezet is er voor gekozen om slechts een beperkt deel van de mantelzorgers voor een uitkering in aanmerking te laten komen. Mocht bij de
uitvoering blijken dat deze beperkte selectie tot veel verwarring, irritatie of
veel onduidelijkheden leidt, dan zal daar in de komende jaren bij het
formuleren van de criteria vanzelfsprekend rekening mee worden
gehouden.
Artikelsgewijs
Artikel I
A
Artikel 8 is een uitvloeisel van de zogenaamde Koppelingswet, wet van
26 maart 1998 (Stb. 1998, 203). Ook de onderhavige uitkering aan mantelzorgers dient in artikel 8 te worden opgenomen.
B
Van de gelegenheid wordt gebruik gemaakt een onjuiste verwijzing in het
tweede lid van artikel 12 te corrigeren. In het tweede lid van artikel 12
wordt namelijk verwezen naar artikel 11, tweede lid, terwijl dit het vierde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 317, nr. 3

5

lid moet zijn. Een en ander volgt duidelijk uit de toelichting bij artikel 12,
tweede lid (zie Kamerstukken II 2005/06, 30 131, nr. 53).
C en D
Deze artikelen betreft een vernummering van de paragrafen.
E.
Met de wijziging onder E worden de artikelen 19a en 19b in de Wmo ingevoegd.
In het algemeen deel van deze toelichting is op artikel 19a uitvoerig ingegaan. Hier wordt dan ook volstaan met te vermelden dat in het eerste lid
van artikel 19a de bevoegdheid is geregeld van de Minister van VWS om
aan mantelzorgers ter waardering van hun werk een uitkering te verstrekken. Het derde lid maakt het mogelijk dat de minister deze bevoegdheid
delegeert aan een ander bestuursorgaan. Zoals hierboven is aangegeven
is de minister voornemens de bevoegdheid te delegeren aan de SVB.
Het tweede lid van artikel 19a van de Wmo bepaalt dat bij ministeriële
regeling regels gesteld kunnen worden met betrekking tot het verstrekken
van een uitkering. Voorts bepaalt dit tweede lid dat in ieder geval regels
worden gesteld met betrekking tot het bedrag van de uitkering, de
aanvraag van de uitkering, de criteria die voor de verstrekking van de
uitkering worden gesteld en de betaling van de uitkering.
Het vierde lid betreft de relatie tussen de Minister van VWS en het
bestuursorgaan. Dit lid bepaalt dat bij ministeriële regeling regels worden
gesteld betreffende de uitvoering door het bestuursorgaan, de vergoeding
van de kosten voor de uitvoering, de begroting van de uitgaven en kosten,
de verantwoording van de uitgaven door het bestuursorgaan, de inrichting van de administratie en het verstrekken van inlichtingen door het
bestuursorgaan aan Onze Minister.
Zoals in het algemeen deel is vermeld dient de SVB om de uitkering aan
mantelzorgers te kunnen verstrekken, te beschikken over bepaalde gegevens van de zorgvrager die het CIZ en een bureau jeugdzorg kunnen
geven. Het gaat hier om de naam, adres, woonplaats (naw), nummer van
de cliënt, besluitnummer en duur van de indicatie. Artikel 19b geeft het
CIZ en een bureau jeugdzorg een wettelijke basis om de persoonsgegevens te verstrekken die voor de SVB noodzakelijk zijn om artikel 19a
uit te kunnen voeren.
Artikel II
De voorbereiding van het onderhavige wetsvoorstel heeft een behoorlijke
vertraging opgelopen. Het voornemen is steeds geweest op de Dag van
de Mantelzorg voor het eerst in 2007 uitkeringen te verstrekken. Door de
opgelopen vertraging zal onderhavig wetsvoorstel niet tijdig in werking
treden. Artikel II is vereist om aan de voor de inwerkingtreding van deze
wet door de SVB genomen besluiten een wettelijke basis te geven.
Vanzelfsprekend is hiermede aan de door de SVB voor de inwerkingtreding van deze wet verstrekte uitkeringen ook een rechtsgrondslag
gegeven.
De Eerste en Tweede Kamer zijn door middel van een brief, kenmerk
DMO/SSO-2741646, van 5 februari 2007 en een brief, kenmerk DMO/SSO2763508, van 7 mei 2007 op de hoogte gesteld van de voornemens met
betrekking tot de uitkeringen aan mantelzorgers. Ook is tijdens het Algemeen Overleg op 28 juni 2007 uitgebreid met de Tweede kamer van
gedachten gewisseld over dit onderwerp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 317, nr. 3

6

Artikel III
De regering hecht eraan om met de uitkering, bedoeld in artikel 19a van
de Wmo, waardering uit te drukken voor het werk van mantelzorgers. Om
die waardering ook tot haar recht te laten komen bij mantelzorgers die
voor de voorziening in de noodzakelijke kosten van het bestaan zijn
aangewezen op bijstand, is het van belang dat de uitkering niet gekort
wordt op de bijstandsuitkering. De in artikel II opgenomen wijziging van
artikel 31, tweede lid, van de Wet werk en bijstand strekt daartoe.
Artikel IV
Zoals onder artikel II reeds is opgemerkt heeft het onderhavige wetsvoorstel een behoorlijke vertraging opgelopen en het zal dan ook niet tijdig in
werking kunnen treden. Artikel IV, de inwerkingtredingsbepaling maakt
het mogelijk aan de wet terugwerkende kracht te verlenen.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 317, nr. 3

7