Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3464
Vragen van het lid Arib (PvdA) aan de minister van Veiligheid en Justitie over
het hoge aantal vrijspraken in zaken tegen (vermeende) loverboys (ingezonden
10 augustus 2011).
Antwoord van minister Opstelten (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
31 augustus 2011)
Vraag 1
Kent u het artikel «de bewijsproblematiek van loverboypraktijken»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening en kwantitatieve analyse dat verdachten van loverboypraktijken relatief vaak worden vrijgesproken? Zo nee, waarin is in deze mening
en analyse dan niet waar?
Antwoord 2
Ja, zie verder ook het antwoord op vraag 7.
Vraag 3
Hoe komt het dat het aantal vrijspraken bij het nieuwe artikel 273a/f van het
Wetboek van Strafrecht (Sr) relatief hoger ligt dan ten opzichte van het vorige
oude artikel 250av Sr? Acht u het mogelijk dat doordat in het nieuwe artikel
andere vormen van uitbuiting dan seksuele vormen van uitbuiting zijn
opgenomen, het artikel te onoverzichtelijk is geworden en dat dit nadelig
uitwerkt voor een correcte tenlastelegging?
Antwoord 3
Als een van de mogelijke redenen voor het relatief toegenomen aantal
vrijspraken op basis van art. 273a/f Sr. in vergelijking met art. 250 av Sr. in
loverboy-zaken noemt de auteur de complexiteit van het eerstgenoemde
artikel. Uit haar onderzoek blijkt overigens niet dat er als zodanig iets mis is
met de strafbaarstelling van art. 273a/f Sr. Ook de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel (NRM) constateert in haar zevende rapportage (2009) dat het
een complex artikel betreft. Zij stelt dat het onderscheid tussen de aard van
1

ah-tk-20102011-3464
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

F.H. Damen in Delikt en Delinkwent 2011/35.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

verschillende soorten werk c.q. dienstverlening, en tussen meerderjarige en
minderjarige slachtoffers, maakt dat er een groot aantal subonderdelen nodig
was om alle strafbaar te stellen gedragingen te beschrijven. Derhalve meent
de NRM dat het artikel niet eenvoudig te doorgronden is, hetgeen volgens
haar mede het gevolg is van het gebruik van een aantal termen – afkomstig
uit internationale regelingen die ten grondslag liggen aan de mensenhandelbepaling – die niet nader zijn uitgelegd.
Dit behoeft evenwel geen belemmering voor succesvolle vervolging te zijn.
Wel vergt het bijzondere aandacht. Zo is het van belang dat mensenhandelzaken – niet alleen loverboy-zaken – worden behandeld door functionarissen
met voldoende (specialistische) kennis en expertise. De toenmalige Minister
van Justitie is daarop al ingegaan in zijn reactie op bovengenoemde 7de
rapportage van de NRM (5630171/10). Bij het Openbaar Ministerie is in iedere
regio een specialistische mensenhandelofficier aangesteld. Het Openbaar
Ministerie heeft mij bericht in cursussen ook specifieke aandacht te besteden
aan het opstellen van tenlasteleggingen in mensenhandelzaken.
Juist vanwege de complexiteit van het artikel wordt door de specialistische
officieren voortdurend gewerkt aan het verhogen van de kwaliteit van het
requisitoir met het oog op het sorteren van maximaal rendement op de
zitting. Belangrijk is het goed uiteenrafelen en interpreteren van het artikel, het maken van gerichte keuzes bij de opsporing en vervolging, mede met
het oog op een goede en verantwoorde uitleg ter zitting.
De Raad voor de rechtspraak heeft mij bericht dat, zoals reeds is aangegeven
in het (op rechtspraak.nl gepubliceerde) advies van de Raad over het
wetsvoorstel Herziening gerechtelijke kaart van 18 februari 2011, de Raad van
mening is dat, aangezien het gaat om ongeveer 150 zaken per jaar met een
zeer specialistisch karakter, het voor de hand ligt dat zaken op het gebied van
mensenhandel voorlopig ressortelijk geconcentreerd worden. Dat wil zeggen
in eerste aanleg bij de rechtbanken Rotterdam, Oost-Nederland, Amsterdam
en Oost-Brabant en in tweede aanleg bij de gerechtshoven ’s-Gravenhage en
Arnhem-Leeuwarden.
Vraag 4
Is het waar dat er vrijspraken zijn geweest vanwege onjuiste, niet volledige
en/of opmerkelijke tenlasteleggingen? Zo ja, hoe vaak hebben rechters
vanwege een dergelijke tenlastelegging verdachten vrijgesproken en wat zegt
dit over de kennis van de desbetreffende officier van justitie? Zo nee, wat is
er op dit punt dan niet waar aan het in het artikel gestelde?
Antwoord 4
Het is lastig te zeggen in welke mate er sprake is geweest van fouten in
tenlasteleggingen en in welke mate eventuele fouten en/of niet volledige
tenlasteleggingen hebben geleid tot vrijspraken. Immers, soms waardeert een
rechter een tenlastelegging anders dan het Openbaar Ministerie. Daarmee is
niet perse sprake van een fout. Ook is niet altijd duidelijk of een andere
waardering steeds de (enige) reden voor een vrijspraak is. Verder verwijs ik u
naar het antwoord op vraag 3.
Vraag 5
Hoe oordeelt u over de in het artikel geconstateerde problemen bij het
bewijzen dat slachtoffers zich daadwerkelijk onvrijwillig beschikbaar hebben
moeten stellen voor prostitutie?
Antwoord 5
Uit de hiervoor genoemde rapportage van de NRM blijkt dat de aangiftes en
belastende verklaringen ten aanzien van verdachte(n) van slachtoffers van
mensenhandel in het algemeen een belangrijke rol als bewijsmiddel spelen in
mensenhandelzaken. Gebleken is dat slachtoffers vaak tijdens het opsporingsonderzoek, in tegenstelling tot slachtoffers van andersoortige delicten, nog op
één of andere manier onder invloed zijn van de vermeende daders waarbij
liefdes- of angstgevoelens vaak nog lange tijd een rol spelen. De NRM meent
dan ook dat dit problemen kan opleveren voor het vergaren van bewijs,
aangezien het slachtoffers ervan kan weerhouden aangifte te doen of
anderszins een belastende verklaring af te willen leggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

Vraag 6
Is het waar dat rechters de instemming van een slachtoffer met de prostitutie
regelmatig als een serieuze instemming lijken aan te merken en daarmee
voorbij lijken te gaan aan de listige werkwijzen van loverboys en de daarmee
samenhangende problematiek van liefdes- en/of angstgevoelens van de
slachtoffers? Zo ja, heeft dit te maken met een gebrek aan goede en volledige
kennis omtrent de daarmee samenhangende problematiek van liefdes- en/of
angstgevoelens van de slachtoffers? Zo ja, hoe gaat u bewerkstelligen dat
deze kennis wordt verbeterd? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Mij past geen oordeel over de wijze waarop rechters individuele zaken
beoordelen en de beslissingen die daarin worden genomen. Wel constateer ik
dat de auteur van het in vraag 1 genoemde artikel in enkele gevallen het
oordeel van de rechter niet lijkt te delen. Onderbouwing voor die twijfel aan
de beoordeling van de rechters in die zaken, wordt niet gegeven. Hierbij dient
ook in ogenschouw te worden genomen dat de rechter bij de beoordeling
van een zaak, in hoge mate afhankelijk is van de bewijsmiddelen die hem
worden gepresenteerd. Die middelen zullen toegesneden dienen te zijn op het
maken van een afweging op het lastige terrein van de relatie tussen het
(vermoedelijke) slachtoffer en de verdachte. Dat vergt ook bij de politie en het
Openbaar Ministerie een specialistische aanpak. Ik verwijs u daaromtrent naar
het antwoord op vraag 3.
Vraag 7
In hoeverre komen de bevindingen in het genoemde artikel overeen met de
bevindingen van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel in haar laatste
rapportage en in hoeverre niet?
Antwoord 7
Als gezegd bevestigt de NRM de complexiteit van artikel 273f Sr. Daarnaast
deelt de NRM het beeld dat het percentage volledige vrijspraken voor
mensenhandel in het algemeen, in vergelijking met het percentage vrijspraken voor het delict verkrachting relatief hoog ligt. Tevensconstateert de NRM
dat (zware) geweld- en zedendelicten het meest frequent naast mensenhandel
ten laste zijn gelegd en deze zware delicten daarmee ook als dwangmiddelen
van een mensenhandelfeit beschouwd kunnen worden. Voorts meent de NRM
dat door de bewijsproblematiek (zie het antwoord op vraag 5), verklaringen
van slachtoffers, en met name consistentie daarin, een belangrijke rol spelen
bij de beoordeling van het bewijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3