Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen

Nr. 916

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 augustus 2009
Graag bieden wij u hierbij het verslag aan van de Raad Algemene Zaken
en Externe Betrekkingen van 27 juli 2009.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
F. C. G. M. Timmermans

KST133946
0809tkkst21501-02-916
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-02, nr. 916

1

Verslag van de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen
van 27 juli 2009
Algemene Zaken
– Werkprogramma Zweeds voorzitterschap
Zweden lichtte het werkprogramma voor zijn voorzitterschap toe. Het
programma heeft twee hoofdprioriteiten, te weten economie en werkgelegenheid, in het licht van de financieel-economische crisis en de G20; en
klimaatverandering in de aanloop naar de klimaattop in Kopenhagen eind
dit jaar. Andere belangrijke onderwerpen voor het Zweedse voorzitterschap zijn het Stockholmprogramma – dit mede met oog op zichtbaarheid
van de EU voor de burger; een betere samenwerking in de Baltische zee
(zie separaat agendapunt); en de rol van de EU als speler op het wereldtoneel (Nabuurschapsbeleid, Midden-Oosten, Iran en andere internationale
vraagstukken). Wanneer alle lidstaten hun ratificatieprocedures hebben
afgerond, wil Zweden een goede start voor het Verdrag van Lissabon
verzekeren. Daartoe dienen reeds technische voorbereidingen te worden
getroffen. Het voorzitterschap benadrukte dat er geen besluiten zullen
worden genomen inzake de implementatie van het Verdrag van Lissabon
vóór de definitieve inwerkingtreding van het Verdrag.
Het werkprogramma van het voorzitterschap kon rekenen op brede steun
van de lidstaten.
– Baltische Zee Strategie
De Commissie presenteerde de mededeling inzake de Baltische Zee Strategie. Nadruk werd gelegd op milieu, welvaart, veiligheid, energie en
vervoer. De strategie zou moeten leiden tot een beter gecoördineerde
inzet van bestaande financiële instrumenten en zou als voorbeeld kunnen
dienen voor andere regionale strategieën. Ten aanzien van de werkmethode werd door meerdere lidstaten het belang van coherentie onderstreept, evenals de centrale rol van de Commissie hierbij. Aandacht werd
gevraagd voor samenwerking met derde landen. De Commissie benadrukte hierop dat de strategie in de eerste plaats een intern doel dient,
maar inderdaad ook van nut kan zijn in dialoog met derde landen. In
oktober zal een definitief advies op tafel liggen, waarna het voorzitterschap de tekst ter vaststelling wil voorleggen aan de Europese Raad van
oktober.
– Uitbreiding / IJsland
De Raad verzocht de Commissie om een advies («avis») op te stellen over
de IJslandse toetredingsaanvraag. Het Zweedse voorzitterschap wees
erop dat de IJslandse aanvraag goed is voor het behoud van het momentum van de uitbreiding van de EU. Benadrukt werd dat IJsland evenwel
geen bijzondere behandeling krijgt, wat inhoudt dat IJsland op eigen
merites beoordeeld zal worden en geen snellere behandeling krijgt. Een
en ander zal geheel conform de vernieuwde consensus inzake uitbreiding
(zoals vastgesteld door de Europese Raad in december 2006) geschieden.
De Commissie bevestigde deze invalshoek, maar wees erop dat IJsland,
via de Europese Economische Ruimte (EER) en Schengen, al nauw
verbonden is met de EU en een groot deel van het acquis communautaire
reeds uitvoert. Vrijwel alle delegaties herhaalden deze lijn. Eurocommissaris Rehn zegde toe, verwijzend naar de Nederlandse positie, dat de
Commissie in haar advies zal ingaan op de wijze waarop IJsland zijn
EER-verplichtingen naleeft. Rehn erkende eveneens dat het Icesaveakkoord een belangrijk aspect hierin is en benadrukte dat definitieve goedkeuring door het IJslandse parlement een positief effect zal hebben.
Een groot aantal lidstaten sprak zich uit voor evenwicht in de benadering
van IJsland enerzijds, en de landen van de Westelijke Balkan anderzijds.
Deze landen zijn van mening dat een positief signaal richting de landen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-02, nr. 916

2

van de Westelijke Balkan, en met name richting Albanië nodig is om te
voorkomen dat daar de indruk ontstaat dat de EU met twee maten meet.
Nederland sprak steun uit voor de IJslandse ambities. Daarbij werd benadrukt dat IJsland op het moment van toetreding volledig dient te voldoen
aan het acquis communautaire. Dit omvat ook de verplichtingen ten aanzien van de deposito-garantierichtlijn. In dit verband werd gemeld dat
Nederland in de nasleep van de financiële crisis de IJslandse regering
heeft bijgestaan met een leenovereenkomst ad 1,3 miljard euro om deze
in staat te stellen aan zijn wettelijke verplichtingen te voldoen. Benadrukt
werd dat goedkeuring van deze leenovereenkomst voor Nederland een
absolute voorwaarde is voor de toetreding van IJsland, daar het immers
naleving van het acquis communautaire betreft. Nederland sprak de noodzaak uit dat de Commissie dit aspect in haar advies nadrukkelijk zal meewegen. Nederland voegde hieraan toe dat een negatief besluit van het
IJslandse parlement met betrekking tot de leenovereenkomst niet zonder
gevolgen zou kunnen blijven voor de toetredingsonderhandelingen.
Nederland zei echter hoopvol te zijn over de uitkomst van de beraadslagingen in het IJslandse parlement (de discussie daarover zal vanaf
3 augustus worden voortgezet).
De Raadsconclusies werden vastgesteld.
– Diversen
Naar aanleiding van de recente herintroductie door Canada van de visumplicht voor Tsjechische onderdanen vanwege het fors toegenomen aantal
asielaanvragen dat Canada ontvangt van Tsjechische onderdanen uit de
Roma-gemeenschap, heeft Tsjechië de kwestie toegelicht. In reactie heeft
Tsjechië inmiddels besloten de visumplicht voor houders van Canadese
diplomatieke en dienstpaspoorten te herintroduceren. Momenteel voeren
Tsjechië en de Commissie een intensieve bilaterale dialoog met de Canadese asielautoriteiten. Lidstaten hebben zich solidair getoond met Tsjechië, maar stelden tevens dat spoedig bilateraal een oplossing gezocht
moet worden om de relatie met Canada niet te zeer te belasten. De
Commissie zal in september rapporteren over de kwestie.
Externe Betrekkingen
– Somalië
De Raad sprak over de situatie in Somalië. De zorgelijke ontwikkelingen
van de afgelopen tijd, waaronder hevige gevechten, plundering van twee
VN-compounds en de ontvoering van twee Franse veiligheidsadviseurs,
onderstreepten volgens de Raad het belang van een gecoördineerde
internationale reactie.
In dat kader zal dit najaar een EU-missie naar Somalië afreizen, die onder
meer de mogelijkheden zal inventariseren om de Somalische overheid en
de Somalische veiligheidssector te ondersteunen. Ook zal gekeken worden naar mogelijkheden de Afrikaanse Unie-missie in Somalië (AMISOM)
te versterken. De Commissie gaf aan AMISOM met EUR 60 miljoen te
zullen ondersteunen en EUR 13 miljoen ter beschikking te stellen voor
training van Somalische politie. De Raad wees daarbij op het belang van
een geïntegreerde aanpak, waarin ook aandacht is voor ontwikkeling,
mensenrechten en goed bestuur.
De Raad sprak voorts over de eventuele aanstelling van een EU Speciaal
Vertegenwoordiger voor de Hoorn van Afrika. Meerdere lidstaten, waaronder Nederland, benadrukten het belang van een regionaal mandaat van
een eventuele EUSV, evenals goede afstemming met overige internationale actoren in de regio. Naar verwachting zal in het najaar verder gesproken worden over eventuele aanstelling en mandatering van een EUSV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-02, nr. 916

3

Voorts benadrukte Nederland het belang van het tegengaan van straffeloosheid rondom piraterij en het belang van uniforme berechting van
piraterijverdachten. Nederland wees op de mogelijkheden van het creëren
van een internationaal ad hoc tribunaal of het inrichten van een speciale
kamer gekoppeld aan een nationale rechtbank in de regio, waarmee
tevens de nationale rechtssystemen van landen als Kenia ontlast kunnen
worden. Voor wat betreft illegale visserij zal de EU in samenwerking met
de International Maritime Organisation en de International Contact Group
on Piracy bezien welke nadere maatregelen getroffen kunnen worden
inzake visserij- en milieubescherming.
– Georgië / EUMM
De Raad besprak kort de EUMM-missie in Georgië. De ministers waren het
er over eens dat de EUMM-missie goed functioneerde en dat het belang
van deze missie is toegenomen nu het de enige overgebleven internationale missie is. Alle ministers spraken steun uit voor de verlenging van de
missie met 12 maanden tot 14 september 2010. Nederland zal, conform de
brief aan de Kamer van 19 september 2008, blijven streven naar het leveren van een personele bijdrage van circa 6 tot 10 functionarissen.
Meerdere lidstaten, waaronder Nederland, stelden dat nu EUMM de enige
overgebleven missie is, het nog belangrijker is geworden dat de waarnemers ook toegang verkrijgen tot Abchazië en Zuid-Ossetië. Ministers
waren het erover eens dat de EU bij betrokken partijen hierop zou moeten
blijven aandringen, alsmede op de volledige naleving van het zespuntenakkoord. De versterking van de Russische militaire positie in de regio is
immers niet conform de afspraken van dit akkoord.
Ministers betreurden tot slot de aanslag op EUMM die op 21 juli jl. plaatsvond en waarbij een lokale chauffeur om het leven is gekomen. De missieleiding heeft inmiddels als gevolg hiervan de nodige additionele veiligheidsmaatregelen genomen.
Voorzitter Bildt concludeerde dat alle lidstaten instemden met verlenging
van EUMM met 1 jaar en stelde dat de Raad in het najaar zal spreken over
mogelijkheden voor versterking van het Genève-proces en de verdere
invulling van de EU-betrekkingen met Georgië.
– Iran
De ministers spraken zorg uit over de voortdurende hechtenis van grote
aantallen demonstranten alsmede de behandeling die sommige demonstranten ten deel was gevallen. De ministers onderstreepten dat de
Iraanse autoriteiten op deze misstanden moeten blijven worden aangesproken. Ook zullen de EU en de lidstaten blijven aandringen op de spoedige vrijlating van de Franse lerares die, beschuldigd van spionage, nog
altijd in detentie is.
Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, waren van mening dat, in het
licht van de gebeurtenissen van de afgelopen weken en vanwege het
belang solidariteit te betuigen met de demonstranten, de EU niet – en
zeker niet op ambassadeursniveauvertegenwoordigd zou moeten zijn bij
de bijeenkomsten ter gelegenheid van de inauguratie van president
Ahmadinejad. Deze vinden plaats op 3 augustus bij de Opperste Leider en
op 5 augustus in het Parlement. Andere lidstaten bepleiten wel aanwezig
te zijn, op ambassadeurs – of lager niveau en tenminste bij de plechtigheid in het parlement. Zij meenden dat directe communicatie met de
Iraanse autoriteiten mogelijk moet blijven en dat een boycot de communicatie in de toekomst zou belemmeren.
Tenslotte werd kort ingegaan op het nucleaire dossier. Tot op heden had
Iran nog steeds niet gereageerd op het aanbod van de E3+3 voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-02, nr. 916

4

starten van een directe dialoog teneinde te komen tot een oplossing van
het nucleaire vraagstuk. De Raad stelde vast dat de Unie additionele sancties diende te overwegen in het geval een reactie van Iran uitblijft. De
voorzitter bepaalde dat deze kwestie in het najaar verder door de Raad
besproken zal worden.
In aanvulling op het verslag van de RAZEB dient de hierna volgende
aanvullende informatie over ontwikkelingen die zich sindsdien voordeden.
In de dagen na de RAZEB ontvingen lidstaten de officiële uitnodigingen
voor de beide inauguratiebijeenkomsten. In overleg tussen de
EU-ambassades in Teheran en in het PSC in Brussel bleek vervolgens dat
nu alle lidstaten van mening waren dat een boycot van beide bijeenkomsten verkeerd zou zijn. Als uitkomst van die besprekingen zal Zweden op
3 augustus bij de Opperste Leider op ambassadeursniveau aanwezig zijn
als vertegenwoordiging van de EU als zodanig. De overige lidstaten
beslissen individueel of zij al dan niet bij deze politieke bijeenkomst
aanwezig zijn. Voorts werd besproken dat alle EU-lidstaten in beginsel
aanwezig zijn bij de meer ceremoniële bijeenkomst in het parlement op
5 augustus.
Nederland blijft van mening dat aanwezigheid bij beide bijeenkomsten, in
het licht van het uitblijven van een gedegen onderzoek naar het verloop
van de verkiezingen, het hardhandig neerslaan van vreedzame protesten,
de willekeurige arrestaties en de beknotting van universele rechten, ten
onrechte kan worden uitgelegd als instemming met de huidige situatie.
Om die reden heeft de regering besloten om een minimale opstelling te
kiezen. Dat betekent dat Nederland niet aanwezig zal zijn bij de bijeenkomst op 3 augustus maar wel op lager niveau dan ambassadeur acte de
presence zal geven bij de inauguratiebijeenkomst in het Parlement op
5 augustus.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-02, nr. 916

5