Bijlage 1: Voortgangsrapportage handelsakkoorden – oktober 2022
Deze bijlage bevat informatie omtrent EU-handelsakkoorden die nog niet definitief in werking zijn
getreden en EU-handelsakkoorden waarbij de betrokken partijen al wel de intentie kenbaar hebben
gemaakt om een handelsakkoord te verkennen. Deze rapportage wordt ieder kwartaal aan de Kamer
toegezonden. Ontwikkelingen sinds het toezenden van de vorige voortgangsrapportage van de
betreffende onderhandelingen zijn dikgedrukt weergegeven.
A. Multilaterale handelsakkoorden
Onderhandelingen over afschaffen van visserijsubsidies:
Het mandaat om binnen de WTO over visserijsubsidies te onderhandelen is onderdeel van de Doha
Ontwikkelingsagenda (Doha Development Agenda, DDA). Doel is om bepaalde vormen van subsidie af
te schaffen die bijdragen aan overcapaciteit en overbevissing, een einde te maken aan illegale, niet
gerapporteerde en ongereguleerde (IUU) visserij, en daarbij rekening te houden met een speciale
gedifferentieerde behandeling van ontwikkelingslanden conform SDG 14.6. Tijdens MC12 bereikten
de WTO-leden een (deel)akkoord ter beperking van schadelijke visserijsubsidies. Het
akkoord bevat belangrijke afspraken waaronder een absoluut verbod op subsidies voor
illegale, ongerapporteerde en ongereguleerde (IUU)-visserij en op subsidies voor visserij
op ongereguleerde volle zee evenals substantiële beperkingen op subsidies die bijdragen
aan overbevissing. Daarnaast is afgesproken dat verder onderhandeld wordt over
uitstaande punten, waaronder verdere inperking van subsidies die bijdragen aan
overbevissing en overcapaciteit. Het bereikte akkoord kan na ratificatie door twee derde
van de WTO-leden in werking treden.
B. Plurilaterale handelsakkoorden
Milieugoederenakkoord (Environmental Goods Agreement (EGA)):
Sinds juli 2014 onderhandelen achttien partijen, waaronder de EU, over een milieugoederenakkoord.
Dit beoogde akkoord richt zich op de vrijmaking van de handel in goederen die bijdragen aan milieuen klimaatdoelstellingen. Hiertoe onderhandelen deelnemende partijen over een lijst van ‘groene
goederen’. Eveneens wordt getracht de aan deze producten gekoppelde diensten op termijn te
liberaliseren. De Europese Commissie onderhandelt op basis van het mandaat vastgesteld door de
Raad in 2014. Inmiddels hebben 18 onderhandelingsrondes plaatsgevonden en zijn mogelijke
hoofdlijnen van een akkoord (zogenoemde ‘landing zones’) geïdentificeerd. Partijen hebben gepoogd
de onderhandelingen in 2016 af te ronden, maar zijn daar niet in geslaagd. Hierop zijn de
onderhandelingen stilgelegd. Het is onduidelijk wanneer deze onderhandelingen worden hervat, ook
gezien het veranderde internationale krachtenveld sinds 2016. In december 2021 heeft de EU samen
met andere WTO-leden een verklaring inzake handel en milieu ondertekend1. In lijn met deze
verklaring zal de Europese Commissie namens de EU inzetten op het verder brengen van de discussie
over handel in groene klimaatgoederen, en -diensten. Ondertekenaars van de verklaring werken aan
de opvolging hiervan in informele werkgroepen. Momenteel is onder de WTO-leden die aan deze
discussies deelnemen in beperkte mate animo voor het stimuleren van handel in
milieugoederen en -diensten.
Verdrag over de handel in diensten (Trade in Services Agreement (TiSA):
Het Trade in Services Agreement (TiSA) is een plurilateraal handelsakkoord over de handel in diensten
waarover de EU tot december 2016 met 22 WTO-leden onderhandelde, op basis van een mandaat van
de Raad uit maart 2013.2 Het doel van het akkoord is onder meer om afspraken te maken over
internationale e-commerce, datastromen, telecommunicatie, transport, kennismigratie en betere
regelgeving. Van 2 tot en met 10 november 2016 heeft de 21e onderhandelingsronde plaatsgevonden.
De Europese Commissie heeft een verslag van deze ronde op haar website gepubliceerd.3 Sindsdien
zijn er in verband met het veranderde internationaal krachtenveld geen onderhandelingen meer
geweest. Het is onbekend wanneer deze onderhandelingen worden hervat.

1

https://docs.wto.org/dol2fe/Pages/SS/directdoc.aspx?filename=q:/WT/MIN21/6R2.pdf&Open=True
http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-6891-2013-ADD-1-DCL-1/en/pdf
3
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2016/november/tradoc_155095.pdf
2

1

Onderhandelingen over elektronische handel (e-commerce):
In december 2017 hebben 71 WTO-leden, waaronder de EU, de VS, Japan en China, en marge van de
11e Ministeriële Conferentie van de WTO een gezamenlijke verklaring gepubliceerd die als startschot
diende voor verkennende gesprekken ten behoeve van toekomstige onderhandelingen over ecommerce. Het doel van het akkoord is afspraken maken over onderwerpen die e-commerce
betreffen, zoals erkenning van elektronische handtekeningen, consumentenbescherming, bescherming
van persoonsgegevens en privacy en grensoverschrijdende datastromen. In januari 2019 hebben 76
leden van de WTO, waaronder de eerdergenoemde leden, in een gezamenlijk Joint Statement
Initiative (JSI) te Davos besloten onderhandelingen te starten over de aan handel gerelateerde
aspecten van e-commerce. Ondertussen is het aantal deelnemers gestegen tot 87.
De onderhandelingen vinden voor de EU plaats op basis van het mandaat voor de Doha
Ontwikkelingsagenda, aangevuld met de onderhandelingsrichtsnoeren die in mei 2019 door de Raad
zijn vastgelegd.4 Door COVID-19 is een aantal rondes geannuleerd, maar vanaf juni 2020 zijn deze
weer aangevangen in hybride vorm. Naast de plenaire vergaderingen vinden op een tiental
onderwerpen bijeenkomsten in kleiner verband plaats om de teksten verder te stroomlijnen. Inmiddels
is op technisch niveau overeenstemming bereikt over een tekst over spam (ongewenste elektronische
post), e-signature (elektronische handtekening), e-contracts (elektronische contracten),
consumentenbescherming, open government data en paperless trade. Streven van de voorzitters
van Australië, Japan en Singapore is om eind 2022 een nieuwe geconsolideerde tekst te
presenteren en begin 2024 de onderhandelingen af te ronden.
C.

Bilaterale handelsakkoorden

C.1

Afrika:

In 2002 zijn onderhandelingen gestart met landen in Afrika, de Cariben en de Stille Oceaan (ACSlanden) over een Economisch Partnerschapsakkoord (EPA). De landen zijn verdeeld in zeven regio’s,
waarvan er vijf in Afrika liggen, één in de Cariben en één in de Stille Oceaan. Nog niet alle EPA’s zijn
volledig in werking; in de tussentijd heeft de EU (interim-)EPA’s gesloten met afzonderlijke landen
(Kameroen, Ivoorkust, Ghana)5.
Economisch Partnerschap Centraal Afrika (Centraal Afrika-EU EPA):
In deze regio is de EPA alleen getekend door Kameroen. Met dat land vindt overleg plaats over een
mogelijke verdieping van de overeenkomst. De laatste onderhandelingsronde vond in april 2021 plaats
en ging o.a. over oorsprongsregels. Verwachting is eind dit jaar een akkoord wordt bereikt met
Kameroen over de oorsprongsregels. Onderhandelingen met andere landen in Centraal-Afrika verlopen
moeizaam. Congo komt in aanmerking voor preferenties onder het Algemeen Preferentieel Stelsel.
Sinds 1 januari 2014 komt Gabon daar niet meer voor in aanmerking. De overige landen van deze
regio vallen onder de ‘minst ontwikkelde landen’ en genieten daarom rechten- en quota-vrije toegang
tot de EU-markt onder het zogenoemde ‘Everything but Arms’ schema.
Economisch Partnerschap Westelijk Afrika (ECOWAS-EU EPA):
Eind 2014 is een akkoord bereikt over een EPA met de zestien landen in de Westelijk Afrikaanse regio
(verenigd in de Economic Community of West African States, ECOWAS). Van hen hebben dertien
landen het akkoord direct getekend. In 2018 hebben ook Gambia en Mauritanië getekend, waarmee
Nigeria het enige land in West-Afrika is dat de EPA nog niet ondertekend heeft. Het akkoord komt in
aanmerking voor voorlopige toepassing wanneer alle ECOWAS-lidstaten het akkoord ondertekend
hebben en minimaal twee derde van de ECOWAS-lidstaten het akkoord hebben geratificeerd. In de
tussentijd zijn in 2016 interim-EPA’s met Ghana en Ivoorkust tot stand gekomen. Beide worden
voorlopig toegepast. Vorig jaar is een dialoog gestart met beide landen voor duurzame cacao; het
Sustainable Cocoa Initiative. Het Initiative heeft drie doelen; het inkomen van cacaoboeren op
duurzame wijze verbeteren, kinderarbeid in de cacaosector elimineren en ontbossing tegen gaan.
Economisch Partnerschap Oostelijk Afrika (EAC-EU EPA):

4
5

http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=2016
https://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/development/economic-partnerships/

2

Eind 2014 is een akkoord bereikt met de vijf landen in de Oostelijk Afrikaanse regio (de East African
Community, EAC) over een EPA. Op 1 september 2016 tekenden Kenia en Rwanda de overeenkomst.
Ook alle EU-lidstaten en de EU hebben de overeenkomst getekend. De EAC-EPA treedt pas in werking
als alle EAC-landen het verdrag hebben ondertekend en geratificeerd. Op de EAC-Top van 20 mei
2017 is de EU ingegaan op zorgpunten van enkele EAC-leden. Op de EAC-Top van 1 februari 2019
werd afgesproken om binnen vier maanden meer helderheid te krijgen over deze zorgpunten en de EU
bood ook technische assistentie aan, maar voortgang is sindsdien uitgebleven.6 Tijdens de AU-top van
28 februari 2021 riep Kenia op om individuele onderhandelingen met de EU te beginnen over een
interim-EPA in afwachting van de inwerkingtreding van de regionale overeenkomst. De EU bevestigde
overleg te kunnen starten met de landen die daartoe bereid zijn. De Europese Commissie en Kenia
zijn de onderhandelingen gestart voor het sluiten van een interim EU-Kenia EPA. De
verwachting is dat de eerste gezamenlijke teksten in het voorjaar van 2023 bekend worden
gemaakt.
Economisch Partnerschap Oostelijk en Zuidelijk Afrika (ESA-EU EPA):
Sinds 2012 is voor Madagaskar, Mauritius, de Seychellen en Zimbabwe een EPA van kracht. In januari
2019 kwamen partijen overeen om de overeenkomst te verdiepen. De eerste onderhandelingen
hierover gingen van start in oktober 2019. Inmiddels hebben negen onderhandelingsrondes
plaatsgevonden, waarbij de negende onderhandelingsronde plaatsvond van 19 tot 23
september 2022. Er is met name voortgang geboekt op oorsprongsregels, technische
handelsbarrières, douane, handelsfacilitatie en voedselveiligheid. Er is verkennend gesproken over
diensten, investeringen. De afspraken over landbouw & duurzame ontwikkeling bevinden zich in een
oriënterende fase en voortgang is moeizaam. De ambitie is te komen tot een veelomvattend modern
akkoord met betrokkenheid van de ‘civil society’ en de parlementen.
Economisch Partnerschap Zuidelijk Afrika (SADC-EU EPA):
In juni 2016 kwam een akkoord tot stand met zes landen in de Zuidelijk Afrikaanse regio: Botswana,
Lesotho, Mozambique, Namibië, Zuid-Afrika en Eswatini (voorheen Swaziland). Angola heeft formeel
haar ‘accession negotiation letter’ ingediend en de toetredingsprocedure is in gang gezet. De SADCEPA (Southern African Development Community) wordt sinds 10 oktober 2016 voorlopig toegepast.
Toen ook Mozambique vanaf februari 2018 de EPA toepaste, werd dit de eerste volledig operationele
regionale EPA in Afrika. De zes andere landen in de SADC-regio (te weten: de Democratische
Republiek Congo, Madagaskar, Malawi, Mauritius, Zambia en Zimbabwe), maken deel uit van andere
regionale groepen waarmee de EU samenwerkt, te weten Centraal Afrika, respectievelijk Oostelijk en
Zuidelijk Afrika. Zeven onderhandelingsrondes hebben inmiddels plaatsgevonden. De
onderhandelingen verlopen moeizaam. De voorbereidingen voor de review van de EPA zijn in oktober
vorig jaar gestart. De betrokkenheid van maatschappelijk middenveld stuit op weerstand van de zijde
van SADC. Over het monitoringmechanisme is overeenstemming bereikt, waarvoor internationale
statistieken gebruikt gaan worden. Ook is overeenstemming bereikt welke stappen gezet moeten
worden voor de toetreding van Angola tot de EPA.
Egypte (Deep and Comprehensive Free Trade Agreement (DCFTA)):
In 2004 trad een associatieakkoord tussen de EU en Egypte in werking. Dit heeft vrijhandel van
goederen bewerkstelligd door de afschaffing van invoerrechten voor industriële producten en omvat
diverse concessies voor landbouwproducten. In 2010 trad additioneel een akkoord in werking met
betrekking tot landbouw en visserij. In 2011 kreeg de Europese Commissie een mandaat om te
onderhandelen over verbreding en verdieping van het akkoord, met afspraken over onder meer handel
in diensten en investeringen. Een dialoog daarover is gestart in juni 2013, maar er is nog geen zicht
op opening van de onderhandelingen.
Marokko (Deep and Comprehensive Free Trade Agreement (DCFTA)):
Het associatieakkoord tussen de EU en Marokko is in werking getreden in maart 2000. Het akkoord
heeft geleid tot de geleidelijke afbouw van invoerrechten voor industriële producten en liberalisatie
voor landbouw- en visserijproducten. In 2011 kreeg de Europese Commissie een mandaat om te
onderhandelen over verbreding en verdieping van het akkoord, met afspraken over onder meer handel
in diensten en investeringen. De onderhandelingen daarover zijn in april 2013 van start gegaan. Sinds
6

https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2009/september/tradoc_144912.pdf

3

de vierde ronde in april 2014 liggen de onderhandelingen stil. Marokko wenste meer tijd voor interne
afstemming. Tijdens de EU-Marokko Associatieraad in juni 2019 is nog gesproken over hervatting van
de onderhandelingen.7 Deze hervatting is nog niet gepland of verder besproken.
Tunesië (Deep and Comprehensive Free Trade Agreement (DCFTA)):
Het associatieakkoord tussen de EU en Tunesië is in 1998 in werking getreden. In 2008 zijn de
douanerechten voor industrieproducten volledig afgeschaft. In 2011 kreeg de Europese Commissie een
mandaat om te onderhandelen over verbreding en verdieping van het akkoord, met afspraken over
onder meer handel in diensten en investeringen. De EU-tekstvoorstellen en verslagen van de
onderhandelingsrondes zijn online beschikbaar.8 De vierde onderhandelingsronde vond plaats van 29
april tot en met 3 mei 2019 in Tunis. Het verslag van deze onderhandelingsronde is ook online
beschikbaar.9 Er is nog geen datum bekend voor de vijfde onderhandelingsronde.
C.2

Azië:

ASEAN (Association of Southeast Asian Nations):
In 2007 zijn de onderhandelingen gestart tussen de EU en de Association of Southeast Asian Nations
(ASEAN)10 om tot een regionaal handelsakkoord te komen. De basis hiervoor is het ASEAN-mandaat
uit 2007. Na zeven onderhandelingsrondes hebben de EU-lidstaten in 2009 besloten om de
onderhandelingen te vervolgen op het niveau van bilaterale handelsakkoorden met ASEAN-landen.
Deze handelsakkoorden kunnen als bouwstenen dienen om later alsnog tot een regionaal
handelsakkoord te komen. Op 1 december 2020 vond de 23e ASEAN-EU ministeriële ontmoeting
(virtueel) plaats, waar ASEAN en de EU hun betrekkingen verdiepten door een strategisch
partnerschap te sluiten. Ook op de Joint Cooperation Comité virtuele vergadering van 28 maart 2021
herbevestigden ASEAN en de EU hun intenties om uiteindelijk tot een regionaal handelsakkoord te
komen. Tijdens deze vergadering werd ook de samenwerking besproken op het gebied van klimaat en
duurzaamheid, zoals met betrekking tot bosbehoud, duurzame landbouw en visserij. ASEAN-lidstaten
(AMS) en de Commissaris van Handel van de Europese Unie (EU) vergaderden virtueel op 14
september 2021. Er werd afgesproken verder te werken aan de ontwikkeling van parameters voor een
toekomstig ASEAN-EU-handelsakkoord.
China (EU-China Investment Agreement):
Op 30 december 2020 kondigden de EU en China aan een principeovereenkomst te hebben bereikt
over het EU-China Comprehensive Agreement on Investment (CAI). De Kamer is hierover
geïnformeerd per brief11. De onderhandelingen over het CAI waren gaande sinds 2013. De
conceptteksten evenals de conceptversies van annexen zijn online gepubliceerd12. Deze teksten
moeten nog juridisch opgeschoond en vertaald worden. Op basis van de tekst van de
principeovereenkomst lijkt er sprake van een EU-only overeenkomst. Zoals vermeld in de
beantwoording op Kamervragen over het CAI (Kamerstuk 21501-02, nr. 2255), kan het kabinet pas
een volledige analyse van het akkoord maken als een definitieve tekst beschikbaar komt inclusief alle
bijlagen13.
In mei 2021 heeft de Commissie bij monde van Uitvoerend Vicepresident Dombrovskis aangegeven
dat de goedkeuringsprocedure van het EU-China Comprehensive Agreement on Investment (CAI)
wordt stilgelegd. Dit was in reactie op de Chinese sancties op Europese politici. Tevens heeft het EP
uitgesloten het CAI te bespreken zolang de sancties van kracht zijn. De grote zorgen die NL al eerder
had over de link tussen handel en mensenrechten in de EU-China relatie lijken daarmee binnen de EU
meer tractie te hebben gekregen. Een formele kabinetspositie over het CAI zal pas aan de orde zijn als
alle definitieve teksten zijn ontvangen. Voor Nederland geldt daarbij dat de mensenrechtensituatie in
7

https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2019/06/27/joint-declaration-by-the-european-union-and-thekingdom-of-morocco-for-the-fourteenth-meeting-of-the-association-council
8
http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1490
9
https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2019/june/tradoc_157912.pdf
10
De volgende landen zijn lid van de ASEAN: Brunei Darussalam, Cambodja, Indonesië, Laos, Maleisië, Myanmar/Birma, de
Filipijnen, Singapore, Thailand en Vietnam.
11
https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-buitenlandse-zaken/documenten/kamerstukken/2021/01/06/kamerbriefinzake-eu-china-investeringsakkoord
12
https://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=2237
13
https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-buitenlandse-zaken/documenten/kamerstukken/2021/02/12/kamerbriefinzake-schriftelijke-inbreng-tbv-het-eu-china-investeringsakkoord

4

China zwaar weegt, waarbij in het bijzonder verbetering van de situatie t.a.v. dwangarbeid
noodzakelijk is. NL zal aandacht blijven vragen voor de wisselwerking tussen handel en
mensenrechten in de EU-Chinarelatie.
Filipijnen (EU-Philippines Free Trade Agreement):
In december 2015 zijn de onderhandelingen over een handelsakkoord tussen de EU en de Filipijnen
aangekondigd. De Raad heeft eind 2015 ingestemd met een voorzitterschapsnotitie voor de start van
de onderhandelingen. Deze notitie vormt een aanvulling op het mandaat van de Raad aan de
Europese Commissie voor de onderhandelingen over een regionaal handelsakkoord met de ASEANregio uit 2007. De tweede onderhandelingsronde vond plaats van 13 tot en met 17 februari 2017. De
Europese Commissie heeft het verslag van deze ronde op haar website gepubliceerd.14 Op dit moment
is geen volgende onderhandelingsronde gepland.
India (India-EU Free Trade Agreement):
De EU en India onderhandelen sinds 2007 over een handels- en investeringsakkoord. Sinds de zomer
van 2013 lagen de onderhandelingen stil. Na verschillende pogingen om de EU-India Free Trade
Agreement onderhandelingen te heropenen, is in juni 2018 besloten de onderhandelingen voorlopig
niet te herstarten wegens een blijvend gebrek aan een gelijk ambitieniveau. Sindsdien heeft de
Commissie de strategische dialoog met India voortgezet om de onderhandelingen in de toekomst te
kunnen heropenen en de mogelijkheden bekeken om te komen tot een separaat investeringsakkoord.
Tijdens de EU-India Top op 8 mei 2021 is besloten de onderhandelingen over een gebalanceerd,
ambitieus, alomvattend en wederzijds voordelig handelsakkoord te hervatten. Tevens is afgesproken
om de onderhandelingen over een separaat investeringsakkoord op te starten alsook over een
separaat akkoord inzake de bescherming van geografische indicaties. Zowel India als de Europese
Commissie hebben inmiddels een hoofdonderhandelaar aangesteld en een eerste ronde ter hervatting
van de onderhandelingen is voorzien in juni 2022. Op 25 april 2022 kondigden de voorzitter van de
Europese Commissie Von der Leyen en de Indiase premier Modi aan om een Trade en Technology
Council te starten om de nexus tussen handel, technologie en veiligheid te bespreken. Over de
invulling hiervan heeft de Commissie nog geen voorstel gedaan. Van 3 tot 7 oktober 2022 heeft de
meest recente onderhandelingsronde plaatsgevonden.
Indonesië (Indonesia-EU Comprehensive Economic Partnership Agreement (CEPA):
De Raad heeft op 18 juli 2016 ingestemd met een voorzitterschapsnotitie voor de start van de
onderhandelingen over een handelsakkoord tussen de EU en Indonesië. Deze notitie vormt een
aanvulling op het bestaande ASEAN-mandaat uit 2007. Van 15 tot 26 juni 2020 vond de
onderhandelingsronde via videoconferentie plaats. Het verslag van deze digitale ronde is te vinden op
de website van de Europese Commissie.15 Tijdens deze ronde hebben de EU en Indonesië onder
andere voortgang geboekt op het gebied van regels van oorsprong en technische
handelsbelemmeringen. Op andere onderwerpen, zoals handel in goederen en handel en duurzame
ontwikkeling is weinig voortgang geboekt. Ook is nog geen markttoegangsaanbod op het gebied van
overheidsopdrachten uitgewisseld. In de digitale ronde van 22-26 februari 2021 zijn er, zoals verwacht
door de CIE, geen doorbraken geboekt. Op traditionele handelsonderdelen is 80% afgerond, maar er
is weinig voortgang ten aanzien van meer moderne handelshoofdstukken zoals TSD, subsidies en
overheidsaanbestedingen.16 De laatste ronde heeft plaatsgevonden van 8 tot 12 november 2021. Er
zijn geen grote doorbraken geweest in essentiële openstaande punten. Het SPS hoofdstuk is
overeengekomen en technisch gezien afgesloten. Indonesië heeft aangegeven een volgende
onderhandelingsronde in te willen plannen eind oktober 2022. De precieze datum moet nog
bevestigd worden.
Jordanië (Deep and Comprehensive Free Trade Agreement (DCFTA)):
In 2002 is een associatieakkoord tussen de EU en Jordanië in werking getreden. Afschaffing van de
invoertarieven is na een transitieperiode van twaalf jaar gerealiseerd. In 2007 trad een aanvullend
akkoord in werking voor liberalisatie van handel in landbouwproducten. In 2011 kreeg de Europese
Commissie een mandaat om te onderhandelen over verbreding en verdieping van het akkoord, met
afspraken over onder meer handel in diensten en investeringen. Er is voorlopig geen eerste
14

http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2017/march/tradoc_155435.pdf
https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2020/july/tradoc_158900.07.10%20public%20report%20virtual%20round.doc.pdf
16
https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2021/march/tradoc_159484.pdf
15

5

onderhandelingsronde gepland.
Kirgizië (Enhanced Partnership and Cooperation Agreement (ECPA)):
De samenwerking tussen de EU en Kirgizië is vastgelegd in een Partnership and Cooperation
Agreement (PCA), die in 1999 in werking is getreden. Deze samenwerking omvat drie pilaren: een
politieke dialoog, economische samenwerking (inclusief ontwikkelingshulp vanuit de EU) en
samenwerking op een aantal concrete beleidsterreinen, zoals technologie en cultuur. Daarnaast heeft
Kirgizië preferentiële markttoegang tot de EU op grond van het ‘APS+’-stelsel (Algemeen Preferentieel
Stelsel). Op 2 juni 2017 heeft de Commissie een aanbeveling aan de Raad gedaan voor het openen
van de onderhandelingen voor het moderniseren van het PCA, inclusief een voorstel voor een
mandaat. Hierin stelt de Commissie voor om de samenwerking op alle drie de pijlers te verdiepen. De
Raad heeft het onderhandelingsmandaat op 9 oktober 2017 goedgekeurd. Onderhandelingen over het
handelsdeel zijn op 28 februari 2018 van start gegaan. Ten aanzien van handel zijn de
onderhandelingsteksten gemodelleerd op het recent aangepaste akkoord met Kazachstan.17 Er is geen
sprake van tariefliberalisatie, omdat daarover alleen met de Euraziatische douane-unie als geheel
onderhandeld kan worden. De zevende en laatste onderhandelingsronde vond plaats van 6 tot en met
8 juni 2019. Tijdens de EU–Centraal-Azië Ministeriële bijeenkomst hebben de EU en Kirgizië het
politieke akkoord geparafeerd. Momenteel wordt het akkoord juridisch opgeschoond en vertaald.
Maleisië (Malaysia-EU FTA (MEUFTA)):
Onderhandelingen over een handelsakkoord tussen de EU en Maleisië zijn in oktober 2010 begonnen.
Het ASEAN-mandaat uit 2007 lag hieraan ten grondslag. De zevende, en tot nu toe laatste ronde,
vond plaats in april 2012. Op dit moment is nog geen zicht op hervatting van de onderhandelingen.
Myanmar (EU-Myanmar Investment Protection Agreement):
In maart 2014 heeft de Raad een mandaat aan de Europese Commissie verleend en zijn de
onderhandelingen tussen de EU en Myanmar over een investeringsbeschermingsakkoord begonnen.
Het doel van de bilaterale investeringsovereenkomst met de EU is om investeringen te bevorderen ten
behoeve van de sociaaleconomische ontwikkeling van Myanmar. Het akkoord zal hoofdstukken
bevatten over transparantie, duurzame ontwikkeling, investeringsbescherming en
geschillenbeslechting. Op 26 en 27 april 2017 hebben technische besprekingen plaatsgevonden.18 Er
staat geen nadere onderhandelingsronde gepland.
Oezbekistan (Enhanced Partnership Cooperation Agreement):
De samenwerking tussen de EU en Oezbekistan is vastgelegd in een Partnership and Cooperation
Agreement (PCA), dat in 1999 in werking is getreden. Daarnaast heeft Oezbekistan sinds 10 april
2021 preferentiële markttoegang tot de EU op grond van het ‘APS+’-stelsel (Algemeen Preferentieel
Stelsel). De EU en Oezbekistan onderhandelen over een overeenkomst ter modernisering en
vervanging van het Partnership and Cooperation Agreement (PCA) op basis van het mandaat dat de
Raad op 16 juli 2018 heeft aangenomen. Op 23 november 2018 lanceerden de EU en Oezbekistan de
onderhandelingen van het Enhanced Partnership Cooperation Agreement formeel en marge van de EUCentraal-Azië Ministeriële bijeenkomst. De meest recente en negende onderhandelingsronde van het
handelsgedeelte vond plaats van 27 september - 1 oktober 2021.
Singapore (European Union-Singapore Free Trade Agreement (EUSFTA)):
De EU-Singapore akkoorden zijn op 19 oktober 2018 ondertekend. Het gaat om een handelsakkoord
en een investeringsakkoord. De akkoorden vormen een belangrijke kans voor het bedrijfsleven en
zullen tevens een positieve impuls geven aan de bilaterale relatie tussen de EU en Singapore.
Singapore heeft, net als Nederland, een bijzonder open economie. Singapore behoort tot de twintig
belangrijkste exportmarkten van Nederland. Het handelsakkoord is op 21 november 2019 in werking
getreden. Bij de viering van het 1-jarig bestaan van het verdrag tekenden de EU en Singapore een
samenwerkingsovereenkomst “Administrative arrangement on cluster cooperation”, een instrument
voor het benutten van de voordelen van EUSFTA door middel van regelmatige uitwisselingen en
business matchmaking voor Singaporese en Europese bedrijven. Het investeringsakkoord bevat alle
vernieuwende elementen van de EU-inzet voor investeringsbescherming. Het EU-investeringsakkoord
met Singapore zal het bestaande investeringsakkoord tussen Nederland en Singapore vervangen. Het
17
18

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32016D0123
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2017/april/tradoc_155507.pdf

6

Europees Parlement heeft het EU-handelsakkoord en het EU-investeringsakkoord op 13 februari 2019
goedgekeurd. Het investeringsakkoord is een gemengd akkoord en kan pas in werking treden nadat
het is geratificeerd door alle EU-lidstaten. In Nederland is de goedkeuring van het investeringsakkoord
in voorbereiding.
Syrië (Euro-Mediterranean Agreement Establishing an Association):
De bilaterale relatie is geregeld in een Samenwerkingsovereenkomst uit 1977, die in 1978 in werking
trad. Onderhandelingen over een associatieakkoord zijn afgerond in 2004, maar ondertekening is
uitgebleven als gevolg van de interne politieke situatie in Syrië. Tevens heeft de EU in 2011 besloten
handelsrestricties in te stellen in reactie op de gewelddadige onderdrukking door het Syrische regime
van vreedzame demonstraties. Deze sancties zijn sindsdien regelmatig aangepast en uitgebreid.
Thailand (EU-Thailand Free Trade Agreement):
In februari 2013 zijn de onderhandelingen tussen de EU en Thailand gestart. Het ASEAN-mandaat uit
2007 vormt hiervoor de basis. De vierde onderhandelingsronde vond plaats van 8 tot en met 10 april
2014. Na de militaire coup in mei 2014 zijn de onderhandelingen stilgelegd. Conform de
Raadsconclusies van 2017 zouden de onderhandelingen slechts worden heropend op het moment dat
er een democratisch gekozen regering aan de macht is. Op 24 maart 2019 zijn er in Thailand
democratische verkiezingen gehouden. Naar aanleiding hiervan stelde de Raad in haar conclusies van
14 oktober 201919 dat de nodige stappen moeten worden gezet om de onderhandelingen over een
ambitieus en alomvattend handelsakkoord te hervatten. Nederland heeft tijdens de RBZ/Handel in
november 2019 gesteld dat de EU zou moeten overwegen opnieuw naar de onderhandelingsinzet te
kijken. Het is nog niet bekend of en wanneer de onderhandelingen met Thailand daadwerkelijk hervat
zullen worden.
Vietnam (EU-Vietnam Investment Protection Agreement):
Per 1 augustus 2020 is het EU-Vietnam handelsakkoord in werking getreden. Daarnaast is op 30 juni
2019 een investeringsakkoord tussen de EU en Vietnam ondertekend. Dit verdrag is op 12 februari
2020 door het Europees Parlement goedgekeurd. Alvorens het investeringsakkoord in werking kan
treden, dient het door de nationale parlementen van de EU-lidstaten te worden goedgekeurd. In
Nederland is de goedkeuring van het investeringsakkoord in voorbereiding. Het investeringsakkoord
lijkt sterk op het investeringsakkoord van het EU-Singapore akkoord. Dit betekent dat het
investeringsakkoord de gemoderniseerde EU-inzet voor investeringsbescherming bevat, zoals het
Investment Court System.
C.3

Europa:

Andorra, Monaco en San Marino (gezamenlijk Association Agreement):
De huidige relatie tussen de EU en de drie micro-staten Andorra, Monaco en San Marino is gebaseerd
op een groot aantal afzonderlijke akkoorden. Sinds 8 maart 2015 wordt er onderhandeld om deze
afzonderlijke akkoorden te integreren in één associatieakkoord. De Raad heeft hiervoor op 4 december
2014 het mandaat verleend. Het doel is een significante verlaging van de handelsbarrières voor
ondernemers uit Andorra, Monaco en San Marino, vergelijkbaar met de markttoegang voor EER-staten
Noorwegen, IJsland en Liechtenstein. De onderhandelingen bevinden zich momenteel in de finale fase.
Nederland is voorstander van een zo goed mogelijke integratie van Andorra, Monaco en San Marino in
de Europese interne markt door middel van één gezamenlijk associatieakkoord voor de drie microstaten. Nederland wenst dat het aantal uitzonderingsbepalingen voor het vrij verkeer van goederen,
diensten, personen en kapitaal zo veel als mogelijk wordt beperkt, en de noodzaak daarvan door de
micro-staten grondig wordt onderbouwd.
Armenië (Comprehensive and Enhanced Partnership Agreement (CEPA)):
Het EU-Armenië Comprehensive and Enhanced Partnership Agreement (CEPA) is per 1
maart 202120 definitief in werking getreden na ratificatie door alle partijen en zal daarom
worden weggehaald uit dit overzicht.

19
20

https://www.consilium.europa.eu/media/41182/st13066-en19.pdf, p. 8
EU trade relations with Armenia (europa.eu)

7

Azerbeidzjan (Comprehensive Agreement):
De huidige relatie tussen de EU en Azerbeidzjan is gebaseerd op een Partnership and Cooperation
Agreement (PCA) uit 1996. Dit akkoord is in 1999 in werking getreden. Op 14 november 2016 heeft
de Raad de Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger het mandaat gegeven voor het voeren van de
onderhandelingen voor een breed akkoord, ter vervanging van het PCA. De onderhandelingen zijn
gestart op 7 februari 2017. De zevende onderhandelingsronde over het handelsgedeelte van een
nieuw akkoord vond plaats van 23 tot en met 25 april 2019 in Baku. De onderhandelingen vertraging
opgelopen en sinds juli 2021 wordt gepoogd een nieuwe onderhandelingsronde te organiseren.
Streven is dat de volgende ronde zal plaatsvinden wanneer voortgang is geboekt in technische
discussies.
Gibraltar (uitvloeisel Handels- en Samenwerkingsovereenkomst EU-VK)
In het akkoord met het VK is slechts opgenomen dat over de verhouding EU-Gibraltar nadere
afspraken dienden te worden gemaakt. Deze beoogde EU-VK-overeenkomst inzake Gibraltar heeft als
doel fysieke grensinfrastructuur en controles voor personen- en goederencontroles op de grens tussen
Spanje en Gibraltar overbodig te maken, aangevuld met afspraken o.g.v. transport, milieu & klimaat,
sociale zekerheidscoördinatie en burgerrechten die noodzakelijk zijn om bij te dragen aan gedeelde
welvaart in de regio. Ook voorziet het mandaat in het opnemen van vrijwaringsmaatregelen om de
veiligheid van het Schengengebied te waarborgen. Deze maatregelen zien onder meer op migratie- en
veiligheidsvlak. Uw Kamer heeft een BNC fiche21 ontvangen, de onderhandelingen lopen momenteel.
Rusland (verdieping van het Partnership and Cooperation Agreement (PCA)):
In 1997 is het Partnership and Cooperation Agreement (PCA) tussen de EU en Rusland in werking
getreden. In 2008 waren onderhandelingen begonnen over modernisering en uitbreiding van het PCA
op basis van een mandaat van de Raad. Per besluit van de Raad zijn deze onderhandelingen sinds
2014 opgeschort. De reden hiervoor was de annexatie van de Krim door Rusland, alsook het conflict in
Oost-Oekraïne. In reactie op de Russische invasie van Oekraïne heeft de EU aanvullende sancties
ingevoerd die de handel met Rusland sterk beperken.
Turkije (Modernised Customs Union):
Sinds 1995 vormen de EU en Turkije gezamenlijk een douane-unie. Op 23 december 2016 heeft de
Europese Commissie een aanbeveling voor een mandaat gedaan aan de Raad om de douane-unie te
moderniseren. Tevens wenst de Commissie de douane-unie uit te breiden met afspraken op het
gebied van landbouw, handel in diensten en overheidsaanbestedingen.
De ER herhaalde in juni 2021, in lijn met zijn conclusies van maart, dat indien Turkije zich constructief
blijft opstellen, de Europese Unie bereid is om op een gefaseerde, proportionele en omkeerbare wijze
de samenwerking met Turkije op een aantal gebieden te intensiveren. In dat verband constateerde de
ER dat op technisch niveau een begin was gemaakt met het werk aan een mandaat voor de eventuele
modernisering van de douane-unie. De ER onderstreepte dat aanvullende guidance van de Europese
Raad nodig is voordat de Raad een dergelijk mandaat mag aannemen. De ER benadrukte eveneens
dat Turkije de implementatie van de douane-unie moet verbeteren.
Mede op Nederlands aandringen herhaalde de ER dat een dialoog over mensenrechten en de
rechtsstaat een integraal onderdeel van de betrekkingen tussen de EU en Turkije blijft.
Zwitserland (Institutional Framework Agreement):
Het kader voor de betrekkingen tussen de EU en Zwitserland wordt momenteel gevormd door meer
dan 100 afzonderlijke bilaterale akkoorden die over de afgelopen decennia zijn afgesloten. De EU en
ZWI hebben de afgelopen zeven jaar onderhandeld over een Institutional Framework Agreement (IFA)
ter modernisering cq. vervanging van deze akkoorden. Zwitserland heeft op 26 mei 2021 unilateraal
het besluit genomen tot beëindiging van deze onderhandelingen. Deze beslissing heeft het Zwitserse
binnenlandse debat over de betrekkingen tussen de EU en Zwitserland verdiept. Door het afbreken
van de onderhandelingen door ZWI wordt momenteel niet over nieuwe bilaterale akkoorden
onderhandeld, en zullen lopende akkoorden niet verlengd worden. De EU en Zwitserland zijn
belangrijke partners, zowel politiek als economisch. De EU blijft vastbesloten om de betrekkingen
tussen de EU en Zwitserland goed te laten werken, deze te consolideren en verder te ontwikkelen. Zo
zijn gesprekken met ZWI inmiddels weer gestart. De posities m.b.t. gevoeligheden zoals het vrije
verkeer van personen, zijn onveranderd. In oktober 2022 vindt een vijfde
21

Kamerstukken II, vergaderjaar 2021 – 2022, 22112, nr. 3206.

8

onderhandelingsronde plaats.
C.4

Noord- en Midden-Amerika:

Canada (Comprehensive Economic and Trade Agreement (CETA)):
Nederland heeft net als Canada, de EU en de andere EU-lidstaten het EU-handelsakkoord met Canada
(CETA) in 2016 ondertekend. Op 15 februari 2017 heeft het Europees Parlement het akkoord
goedgekeurd. De handelsafspraken in het akkoord worden sinds 21 september 2017 voorlopig
toegepast. Daarnaast zijn de goedkeuringsprocessen in de EU-lidstaten opgestart. De Nederlandse
CETA-goedkeuringswet is op 5 maart 2019 naar de Tweede Kamer gestuurd. In de loop van 2019
hebben een schriftelijke vragenronde, twee technische briefings en een rondetafelgesprek over CETA
plaatsgevonden. De Tweede Kamer heeft vervolgens op 12 en 13 februari 2020 over CETA
gedebatteerd en voor dit verdrag gestemd. In de Eerste Kamer hebben in de loop van 2020 twee
schriftelijke vragenrondes en twee expertbijeenkomsten plaatsgevonden. In juni 2022 heeft er nog
een schriftelijke vragenronde plaatsgevonden. Het plenair debat in de Eerste Kamer vond
plaats op 11 juli jl. en op 12 juli 2022 heeft de Eerste Kamer ingestemd met het goedkeuren
van CETA, op basis waarvan het verdrag inmiddels door Nederland is geratificeerd. CETA
treedt volledig in werking na ratificatie door Canada, de EU en alle individuele EU-lidstaten.
Economisch Partnerschap met de landen in de Cariben (CARIFORUM-EU EPA):
In 2008 zijn de onderhandelingen over de CARIFORUM-EU EPA afgerond, waarna de
goedkeuringsprocedures zijn gestart en de EPA voorlopig wordt toegepast. Nederland heeft het
akkoord in 2013 geratificeerd. De EPA treedt definitief in werking wanneer alle partijen hebben
geratificeerd. Aan implementatie van het akkoord wordt gestaag gewerkt. Op 27 en 28 november
2019 vond de negende bijeenkomst plaats van het Comité Handel en Ontwikkeling. De volgende
bijeenkomst van de gezamenlijke CARIFORUM-EU Raad was voorzien in de eerste helft van 2020,
maar heeft nog niet plaatsgevonden. Het evaluatie rapport van CARIFORUM werd 21 januari jl.
gepubliceerd en beslaat de periode 2008-201822. Om de voordelen van de EPA beter te benutten
beveelt het rapport o.a. aan de transparantie en de bewustwording te verbeteren, een gunstiger
ondernemingsklimaat te bevorderen en de capaciteit van de overheid te versterken in de CARIFORUMlanden.
Mexico (modernisering EU-Mexico Global Agreement):
Op 23 mei 2016 heeft de Raad het onderhandelingsmandaat ten behoeve van de modernisering van
het bestaande EU-Mexico Global Agreement uit 1997, dat sinds 2000 in werking is, goedgekeurd. Op
28 april 2020 is er een politiek akkoord bereikt tussen de Europese Commissie en Mexico. Naar
verwachting zal de Commissie volgend jaar het akkoord ter besluitvorming voorleggen aan de Raad.
De Commissie bespreekt momenteel met de Mexicaanse onderhandelaars de mogelijkheid
om het handelsdeel van het akkoord als een op zichzelf staand interim-akkoord te
ondertekenen en in werking te laten treden. Na inwerkingtreding van het Global Agreement
als geheel zal het interim-akkoord dan kunnen vervallen. Dat zou betekenen dat het
handelsgedeelte van de Global Agreement als tussentijds handelsakkoord aan de Raad
wordt voorgelegd. Het kabinet zal bij de voorlegging een standpunt innemen over de vorm en
inhoud van het akkoord zoals aangeboden door de Europese Commissie aan de Raad. Het handelsdeel
van de Global Agreement zet in op 97% liberalisering van de handel in goederen. Voor Nederland is
van belang het wegnemen van onnodige belemmeringen, zoals niet-tarifaire obstakels, het
openstellen van aanbestedingsprocedures op sub-federaal niveau en de afspraken voor vergrote
markttoegang voor landbouwproducten, zoals zuivel, pluimvee, varkens, eierproducten, aardappelen,
bloembollen en granen. Ten opzichte van de bestaande EU-Mexico overeenkomst zijn nu ook anticorruptiebepalingen en een hoofdstuk over duurzame ontwikkeling opgenomen. Ook zal voor het eerst
het maatschappelijk middenveld een rol krijgen in de monitoring van het akkoord.
Voor wat betreft het investeringsdeel van het Global Agreement is Mexico akkoord gegaan met
het voorstel van de EU voor de oprichting van het Investment Court System.
Verenigde Staten:
Op 15 april 2019 is een Raadsbesluit aangenomen waarmee twee mandaten aan de Europese
22

https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2021/january/tradoc_159354.pdf

9

Commissie zijn verleend voor onderhandelingen met de Verenigde Staten. Het gaat om (1) een
mandaat voor onderhandelingen over een handelsakkoord beperkt tot tariefverlaging voor industriële
goederen, inclusief visserij, en (2) een mandaat voor onderhandelingen over een akkoord met
betrekking tot erkenning van elkaars conformiteitsbeoordeling.23 Er zijn geen ontwikkelingen geweest
met betrekking tot de nieuwe twee mandaten. In het Raadsbesluit van 15 april 2019 is tevens het
onderhandelingsmandaat voor de Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP) als
verouderd en niet meer relevant verklaard.
C.5

Oceanië:

Australië (EU-Australia Free Trade Agreement):
Het mandaat om te onderhandelen over een handelsakkoord tussen de EU en Australië is op 22 mei
2018 door de Raad vastgesteld.24 Er wordt onderhandeld over een handelsakkoord binnen de
exclusieve competentie van de EU. Er is geen sprake van onderhandelingen over
investeringsbescherming. Op 18 juni 2018 zijn de onderhandelingen tussen de EU en Australië officieel
begonnen. Meest recente en twaalfde onderhandelingsronde van een EU – AUS handelsakkoord vond
plaats van 7 -18 februari jl.25. Dit was de eerste onderhandelingsronde nadat deze ronde die in eerste
instantie voorzien was voor oktober, was uitgesteld. De dertiende ronde vindt plaats van 17 – 21
oktober in Brussel.
Nieuw-Zeeland (EU-New Zealand Free Trade Agreement):
Het mandaat om te onderhandelen over een handelsakkoord tussen de EU en Nieuw-Zeeland is op 22
mei 2018 door de Raad vastgesteld.26 Op 21 juni 2018 zijn de onderhandelingen tussen de EU en
Nieuw-Zeeland officieel begonnen. Er wordt onderhandeld over een handelsakkoord binnen de
exclusieve competentie van de EU. Er is geen sprake van onderhandelingen over
investeringsbescherming. De 12e ronde heeft van 14- 25 maart plaatsgevonden27. De Europese
Commissie en Nieuw-Zeeland hebben op 30 juni jl. een onderhandelaarsakkoord bereikt. Nu
zal het onderhandelaarsakkoord door de Commissie juridisch worden opgeschoond en
vertaald. Naar verwachting zal de Commissie het akkoord begin 2023 ter besluitvorming
voorleggen aan achtereenvolgens de Raad en het Europees Parlement.
Economisch Partnerschap met de landen in de Stille Oceaan (Pacific-EU EPA):
De onderhandelingen met de gehele Stille Oceaan regio over een regionale EPA zijn nog altijd gaande.
Voor Papoea-Nieuw-Guinea, Fiji en Samoa is een interim-EPA van kracht. In oktober 20121 vond de
achtste en laatste EU-Pacific EPA Trade Committee bijeenkomst plaats. Samoa, dat eind 2018 de
status ‘minst ontwikkeld land’ kwijtraakte, trad per 1 januari 2019 tot het akkoord toe, de Solomoneilanden op 7 mei 2020. Inmiddels is ook de procedure gestart voor de toetreding van Tonga en Timor
Leste tot deze interim-EPA.
C.6

Zuid-Amerika:

Chili (modernisering associatieakkoord):
Het associatieakkoord tussen de EU en Chili kwam in 2002 tot stand en is in 2005 in werking
getreden. De EU en Chili besloten in 2013 de mogelijkheden te verkennen om onder andere het
handelsgedeelte van het bestaande associatieakkoord te moderniseren. Om de toegevoegde waarde,
de omvang en de ambitie te verkennen, werd in 2014 een gezamenlijke werkgroep opgericht. De
Europese Commissie heeft in 2016 de stakeholders consultatie en het scoping paper afgerond. Op 13
november 2017 werd het onderhandelingsmandaat door de Raad goedgekeurd. Het mandaat is
openbaar.28 De tiende onderhandelingsronde vond plaats van 15-29 mei 202129. November 2021
vonden besprekingen plaats op technisch niveau. De onderhandelaars zijn zeer ver gevorderd in
het bereiken van overeenstemming over de teksten voor een gemoderniseerd
23

https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2019/04/15/trade-with-the-united-states-council-authorisesnegotiations-on-elimination-of-tariffs-for-industrial-goods-and-on-conformity-assessment/
24
http://ec.europa.eu/transparency/regdoc/?fuseaction=list&n=10&adv=0&coteId=1&year=2017&number=472
25
https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2022/march/tradoc_160072.pdf
26
http://ec.europa.eu/transparency/regdoc/?fuseaction=list&n=10&adv=0&coteId=1&year=2017&number=469
27
https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2022/april/tradoc_160094.pdf
28
http://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/countries/chile/
29
https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2021/may/tradoc_159588.pdf

10

handelsakkoord. In september hebben onderhandelingen over een beperkt aantal punten
plaatsgevonden. De Commissie is voornemens op zeer korte termijn af te reizen naar Chili
met het oog op het overeenkomen van een onderhandelaarsakkoord.
Colombia, Peru en Ecuador (EU-Colombia/Peru/Ecuador Free Trade Agreement):
De onderhandelingen tussen de EU en de Andesgemeenschap (Bolivia, Colombia, Ecuador en Peru)
over een associatieovereenkomst zijn in juni 2007 van start gegaan op basis van een mandaat uit
april 2007. Deze onderhandelingen zijn in juni 2008 stilgelegd. In januari 2009 werden, op basis van
een nieuw mandaat, onderhandelingen over een meerpartijen-overeenkomst hervat met Colombia,
Ecuador en Peru. Bolivia bleef buiten deze onderhandelingen. Na vier rondes schorste Ecuador zijn
deelname aan de besprekingen. De onderhandelingen werden met Colombia en Peru in mei 2010
succesvol afgesloten. Voorlopige toepassing geldt met Peru per maart 2013 en met Colombia per
augustus 2013. Vanaf 2014 vonden tussen de EU en Ecuador onderhandelingen plaats over een
protocol van toetreding. De onderhandelingen zijn op 17 juli 2014 afgerond. Per 1 januari 2017 wordt
dit akkoord met Ecuador voorlopig toegepast. Het Koninkrijk der Nederlanden heeft het
toetredingsprotocol op 27 juli 2019 (voor het Europese deel van het Koninkrijk) geratificeerd na
afronding van de benodigde parlementaire goedkeuringsprocedure. Het protocol treedt in werking als
alle partijen geratificeerd hebben. In oktober 2022 werd het eindbericht van de ex-post evaluatie
over de implementatie van het handelsverdrag gepubliceerd. 30
Mercosur (Comprehensive Free Trade Agreement als onderdeel van Association Agreement):
In 2000 zijn de EU en Mercosur gestart met onderhandelingen over een associatieakkoord met als
onderdeel daarvan een handelsakkoord.31 In 2004 werden de onderhandelingen stilgelegd en in 2010
zijn deze hervat. Tussen 2012 en 2015 lagen de onderhandelingen wederom stil. Op 11 mei 2016
hebben de EU en Mercosur markttoegangsaanbiedingen uitgewisseld en sindsdien hebben meerdere
onderhandelingsrondes plaatsgevonden, waaronder in juni, juli en september 2018. Op 28 juni 2019
zijn de onderhandelaars tot een akkoord gekomen, waarbij een aantal voorlopige teksten door de
Europese Commissie is gepubliceerd.32 De Commissie werkt momenteel aan de juridische opschoning
en vertaling van de teksten. Wageningen Universiteit voerde een studie uit om de mogelijke effecten
van het handelsakkoord voor Nederland, in het bijzonder op agrarische huishoudens, te evalueren. In
januari 2021 werd het eindrapport aan de Tweede Kamer aangeboden (bijlage bij Kamerstuk 31985,
nr. 68). De Commissie heeft het Sustainability Impact Assessment, waarover ook het maatschappelijk
middenveld in 2020 is geraadpleegd, in maart 2021 samen met een eigen positie paper
gepubliceerd.33 Vanwege zorgen over de toename van ontbossing in met name Brazilië, heeft
Handelscommissaris Dombrovskis met Mercosur-landen gesproken over mogelijke aanvullende
bindende afspraken die EU-zorgen over het akkoord moeten wegnemen. De Commissie werkt aan
sporen op milieu, klimaat en andere duurzaamheidsgebieden. Mercosur-landen staan hier in beginsel
positief tegenover. De Kamer is hierover geïnformeerd (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2328). Op 11 maart
2021 verzocht de Commissie de lidstaten om inbreng aangaande de zorgen over ontbossing en
mensenrechtenschendingen in Mercosur. Een document over de NL inbreng is op 28 oktober 2021 aan
de Europese Commissie gestuurd en gedeeld met de Kamer.34 Kern van de voorstellen is dat effectief
gebleken bestaand beleid t.a.v. het tegengaan van ontbossing in de regio onmiddellijk wordt
uitgevoerd, veranderingen hierop worden teruggedraaid en dat de EU met Mercosur samen de
problemen definieert en samen de oplossingen ervan meet, verifieert en bespreekt. NL benadrukt
d.m.v. deze inbreng dat het meedenkt over mogelijke verbeteringen, zonder daarmee vooruit te lopen
op een (standpunt over een) mogelijk EU-Mercosur handelsakkoord. NL heeft aangegeven daarover
pas een standpunt in te nemen na aanbieding van alle documenten aan de Raad voor besluitvorming.
Hoewel de Europese Commissie in gesprek blijft met de Mercosur landen zijn er op dit
moment geen ontwikkelingen te melden.
D. Bilaterale investeringsakkoorden

30

Te vinden op de EU Delegates portal.
De volgende landen zijn lid van Mercosur: Argentinië, Brazilië, Paraguay, Uruguay en Venezuela. Het lidmaatschap van
Venezuela is op 1 december 2016 geschorst (eerst tijdelijk, in augustus 2017 bevestigd). Het land is niet betrokken bij de
onderhandelingen.
32
https://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/regions/mercosur/
33
https://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=2260
34
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2021/10/28/brief-aan-cie-evp-dombrovskis
31

11

Ecuador:
Ecuador heeft de IBO (tot stand gekomen op 27-6-1999, in werking getreden op 1-7-2001) opgezegd
in 2017. De IBO is op 1-7-2021 buiten werking vanaf. NL Op 29 en 30 april 2019 zijn de eerste
gesprekken gevoerd met Ecuador. De gesprekken verliepen in een positieve en constructieve sfeer.
Nederland heeft daarbij de nieuwe Nederlandse inzet gepresenteerd en toegelicht. Ecuador gaf aan
open te staan voor een heronderhandeling van het bestaande investeringsakkoord op basis van de
Nederlandse modeltekst. Sindsdien zijn er geen verdere stappen ondernomen.
Argentinië:
Op 2 en 3 mei 2019 zijn eerste gesprekken gevoerd met Argentinië. De gesprekken verliepen in
positieve en constructieve sfeer. Argentinië gaf aan open te staan voor een heronderhandeling van het
bestaande investeringsakkoord op basis van de Nederlandse modeltekst. Sindsdien zijn er geen
verdere stappen ondernomen.
Burkina Faso:
Het oude investeringsakkoord met Burkina Faso is beëindigd per 1 januari 2019. Burkina Faso en
Nederland hebben de wens uitgesproken om een nieuw modern investeringsakkoord te sluiten. Op 2
en 3 mei 2019 zijn de eerste gesprekken daartoe gevoerd. Nederland heeft daarbij de nieuwe
Nederlandse inzet gepresenteerd en toegelicht. Burkina Faso heeft in december 2019 een eigen inzet
gedeeld. Sindsdien zijn er geen verdere stappen ondernomen.
Irak:
Op 21 november 2019 is een voorstel van Irak binnengekomen om te onderhandelen over een
investeringsakkoord, nadat eerder de Nederlandse modeltekst met de Iraakse autoriteiten was
gedeeld. Er is nog geen datum voor een eerste gesprek bekend en er zijn sindsdien geen verdere
stappen ondernomen.
Verenigde Arabische Emiraten (VAE):
NL en de VAE hebben in 2013 een Investeringsbeschermingsovereenkomst (IBO) ondertekend. Deze
IBO is door VAE geratificeerd. NL heeft deze IBO niet geratificeerd maar een wijzigingsprotocol
geformuleerd op basis van de nieuwe modeltekst dat is voorgelegd aan het VAE. Het VAE heeft nog
niet op het wijzigingsprotocol gereageerd.
Verdrag tot beëindiging van de intra-EU investeringsakkoorden
Het Verdrag tot beëindiging van de intra-EU investeringsakkoorden is op 31 maart 2021
voor Nederland in werking getreden en zal daarom worden weggehaald uit dit overzicht.

12