Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

336
Vragen van het lid Vestering (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over de resten van landbouwgif in ons voedsel
(ingezonden 24 juni 2021).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit),
mede namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(ontvangen 15 oktober 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 3324.
Vraag 1
Kunt u bevestigen dat EenVandaag in een onderzoek resten van landbouwgif,
waaronder glyfosaat, heeft gevonden in rode Bordeauxwijn en op verschillende fruitsoorten van Albert Heijn, Jumbo en Lidl?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
hierop heeft gereageerd dat dit de normale gang van zaken is en dat er,
omdat de hoeveelheden onder de wettelijke normen blijven, geen reden tot
zorg zou zijn?
Antwoord 2
Ja. Het is onvermijdelijk dat er bij gebruik van gewasbeschermingsmiddelen
resten op de producten aanwezig blijven. Dit is wettelijk toegestaan, zolang
de residuen onder de Maximale Residulimiet (hierna: MRL) blijven. Als dit het
geval is, is er geen reden tot zorg en zal de NVWA, die als opdracht heeft toe
te zien op naleving van de wetgeving, niet optreden.
Vraag 3
Kunt u bevestigen dat er wel maximale normen zijn per gifsoort op een
voedselproduct, maar dat er geen norm is voor de totale hoeveelheid gif, of
een maximaal aantal verschillende pesticiden dat hierop voor mag komen?

1

ah-tk-20212022-336
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

EenVandaag, 22 juni 2021, «Omstreden landbouwgif gevonden in wijn van Nederlandse supermarkten», https://eenvandaag.avrotros.nl/item/omstreden-landbouwgif-gevonden-in-wijn-vannederlandse-supermarkten/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Ja. Voedselproducten moeten per stof voldoen aan de MRL die voor die stof
in het betreffende product is vastgesteld. Er is geen somlimiet of maximum
aantal aangetoonde residuen.
Vraag 4
Heeft u al uitvoering gegeven aan de motie van het lid Wassenberg (Kamerstuknummer 35 570 XIV, nr. 49) voor de invoering van een extra veiligheidsfactor bij de toelating van pesticiden, om daarmee de risico’s van stapeleffecten af te dekken? Zo ja, op welke manier?
Antwoord 4
Ik heb uw Kamer recent geïnformeerd dat ik de Europese Commissie ter
uitvoering van de motie van het lid Wassenberg (Kamerstuk 35 570 XIV,
nr. 49) heb verzocht een veiligheidsfactor te introduceren voor werkzame
stoffen, waarvan het risico op cumulatie in het milieu het grootst is en om dit
onderwerp op de agenda van het SCoPAFF te plaatsen (zie brief moties en
toezeggingen op het gebied van gewasbescherming).
Daarnaast werkt de Europese Commissie op dit moment aan een systematiek
om bij de goedkeuring van werkzame stoffen en bij het vaststellen van MRL’s
rekening te houden met cumulatieve effecten op de gezondheid van de mens.
Vraag 5
Kunt u bevestigen dat Jumbo en Lidl de bovenwettelijke eis stellen dat er niet
meer dan de helft of zelfs een derde van de maximale residu limiet (MRL) op
hun producten mag zitten? Deelt u het inzicht dat dit aantoont dat het
landbouwkundig mogelijk is om minder landbouwgif te gebruiken en dat dit
vanuit het voorzorgsprincipe ook wenselijk is?
Antwoord 5
Er zijn supermarktketens die bovenwettelijke eisen stellen aan de hoeveelheid
residu die op agrarische producten aanwezig mag zijn. Niet iedere supermarkt stelt hierbij dezelfde extra eisen.
Hoeveel residu er na het gebruik van een gewasbeschermingsmiddel op een
gewas achterblijft, is van verschillende factoren afhankelijk. De vastgestelde
MRL’s houden rekening met deze variatie en zijn zo vastgesteld, dat deze met
goed landbouwkundig gebruik goed haalbaar zijn. Uit het residuonderzoek
dat de NVWA uitvoert, blijkt dat aangetroffen residuen op veel producten in
de praktijk inderdaad ruim onder (de helft van) de MRL blijven. Incidenteel
liggen de gevonden niveaus hoger. De NVWA treedt op als het residu boven
de MRL uitkomt.
De inzet van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de
andere betrokken partijen bij het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie
gewasbescherming 2030 is het realiseren van weerbare planten en teeltsystemen en het verbinden van land- en tuinbouw met natuur. Het gevolg hiervan
is dat de behoefte aan gewasbeschermingsmiddelen drastisch daalt. Als er
dan toch gewasbeschermingsmiddelen nodig zijn om ziekten, plagen en
onkruiden te bestrijden, dan bij voorkeur laag-risicomiddelen, nagenoeg geen
emissies naar het milieu en nagenoeg geen residuen op producten voor de
consumptie.
Vraag 6
Zo ja, bent u bereid zich in te zetten voor een structurele verlaging van de
MRL’s? Zo ja, welke actie gaat u hiertoe ondernemen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Ik heb uw Kamer in de antwoorden op de vragen over het bericht «Verhoogde kans op ziekte van Parkinson door levenslang gebruik melkproducten» aangegeven dat het proces van het vaststellen van een MRL ertoe leidt
dat de hoogte daarvan adequaat is voor het beschermen van mensen die
deze producten consumeren. In praktijk worden MRL’s meestal lager
vastgesteld dan voor de bescherming van de menselijke gezondheid nodig is:
er wordt uitgegaan van het principe «as low as reasonably achievable».
Als de MRL’s nog lager worden vastgesteld, kunnen producten worden
afgekeurd, terwijl goede landbouwkundige praktijken zijn gehanteerd en de
producten veilig zijn voor de consument. Dit zou ik ongewenst vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 7
Kunt u bevestigen dat Lidl de bovenwettelijke eis heeft gesteld dat er
residuen van maximaal vijf verschillende soorten landbouwgif op één
voedselproduct mogen zitten?
Antwoord 7
Lidl legt zichzelf in het «Beleidsplan voor bewuste voeding» strenge
maatstaven op voor gewasbeschermingsmiddelen in eigen merkproducten,
die verder gaan dan de Europese voorschriften. Een van deze maatstaven is
dat er in totaal maximaal vijf residuen van werkzame stoffen vastgesteld
mogen worden.
Vraag 8
Deelt u de zorg dat er nog weinig bekend is over de interactie tussen
verschillende gifstoffen op onze gezondheid en dat een wettelijk maximum
voor het aantal verschillende giffen op voedsel dus een goed idee is? Zo ja,
gaat u hiertoe actie ondernemen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
De wetenschappelijke opvatting is dat bij de lage niveaus waarop residuen
van gewasbeschermingsmiddelen voorkomen interactie tussen de werkzame
stoffen onwaarschijnlijk is. Wel kan er een optel-effect zijn als consumenten
worden blootgesteld aan residuen van verschillende stoffen met vergelijkbare
effecten. Daarom werken het RIVM en EFSA aan een methodiek om het
cumulatieve effect van residuen van verschillende stoffen te berekenen. Deze
resultaten kunnen, als dat nodig is, reden zijn om MRL’s te verlagen. Voor
twee effecten (op het zenuwstelsel en op de schildklier) zijn de cumulatieve
effecten inmiddels berekend; deze blijken onder de veilige gezondheidskundige grenswaarden te blijven; aanpassing van MRL’s is dus niet nodig. Over
de resultaten van dit onderzoek heeft het kabinet u de afgelopen jaren
regelmatig geïnformeerd (Kamerstuk 26 991, nr. 575 en 27 858, nr. 433 en
505).
Ik hecht er zeer aan dat dit werk wordt voortgezet en het cumulatieve effect
ook voor andere werkingsmechanismen van stoffen wordt berekend.
Vraag 9
Kunt u aangeven op welke manier de Assessment Group on Glyphosate
(AGG), waar het Nederlandse College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) onderdeel van is, bij de lopende herbeoordeling van glyfosaat heeft gekeken naar de risico’s op (chronische) neurologische effecten, zoals de ziekte van Parkinson? Kunt u deze studies met de
Kamer delen?
Antwoord 9
De «Assessment Group on Glyphosate» (hierna: AGG) heeft de herbeoordeling van de werkzame stof glyfosaat uitgevoerd volgens Verordening (EG)
1107/2009. Hierbij is uiteraard ook gekeken naar de mogelijke risico’s op
(chronische) neurologische effecten.
Het rapport van de AGG wordt in het najaar openbaar als onderdeel van de
publieke consultatie.
Vraag 10
Laat u ook zelf onderzoek uitvoeren naar de relatie tussen het gebruik van
landbouwgif en Parkinson, of rekent u hiervoor op onderzoek uitgevoerd door
particulieren, die afhankelijk zijn van schenkingen, zoals het onderzoek van
professor Bas Bloem, genoemd in het artikel van EenVandaag?
Antwoord 10
Uw Kamer heeft eerder aandacht gevraagd voor de relatie tussen gewasbeschermingsmiddelen en de ziekte van Parkinson. In reactie daarop heb ik
aangegeven welke acties zijn ingezet door het kabinet, zoals de gezondheidsverkenning omwonenden van landbouwpercelen en de actualisering daarvan,
het blootstellingsonderzoek bestrijdingsmiddelen en omwonenden, het
«Vervolgadvies gewasbescherming en omwonenden» van de Gezondheidsraad en het verzoek aan de Europese Commissie om een traject te starten om
de datavereisten op het gebied van neurologische aandoeningen te herzien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

voor Verordening (EG) 1107/2009 (Aanhangsel van de Handelingen, 2019–
2020, nrs. 2853 en 3943).
Recent heb ik in de beantwoording van vragen van het lid Vestering
(Aanhangsel van de Handelingen, 2020–2021, nr. 3261) aangegeven dat het
Ctgb een brief heeft gestuurd aan EFSA met daarin onder andere het verzoek
om de op dit moment in de Europese Unie goedgekeurde werkzame stoffen
te screenen op een mogelijk verband met Parkinson en dat het RIVM een
verkenning uitvoert naar de mogelijkheden om de risicobeoordeling bij de
goedkeuring van werkzame stoffen in gewasbeschermingsmiddelen te
verbeteren met betrekking tot neurotoxiciteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4