Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 043

Groene economische groei in Nederland (Green
Deal)

Nr. 14

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN DE
STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 maart 2013
Hierbij bieden wij u, mede namens de minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking en de minister voor Wonen en Rijksdienst, de brief «Groene Groei: voor een sterke, duurzame economie»
aan1.
1. Ambitie
Nederland is een welvarend land dat behoort tot de top vijf van kenniseconomieën in de wereld. Om die welvaart ook voor toekomstige
generaties te behouden, moeten we voortdurend vooruit kijken naar
kansen om te groeien, te innoveren en te concurreren, maar ook naar de
toenemende noodzaak om dat op een duurzame manier te doen. Deze
transitie vergt een forse inspanning, maar creëert ook kansen op terreinen
als drinkwater, schone lucht, schaarse grondstoffen en voedsel. We
kunnen onze economie alleen blijvend versterken als de innovatiekracht
van het bedrijfsleven, de kennisinstellingen en de overheid optimaal
wordt benut om onze economie meer duurzaam te maken. Zodat «groen»
en «groei» hand in hand gaan.
Nederland heeft alles in huis om de economische kansen van groene
groei optimaal te benutten. We hebben een sterke kennisbasis, een
bedrijfsleven met vele internationale koplopers en één van de beste
logistieke netwerken van de wereld. Technologieën voor het aanwenden
van nieuwe energiebronnen als zon, wind, biomassa en geothermie
worden hier verder ontwikkeld. Innovatieve ondernemers en bedrijven
1

kst-33043-14
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Met deze brief wordt tevens invulling gegeven aan:
- De uitvoering van de motie van Ojik c.s. Kamerstuk 33 410, nr. 51
- De uitvoering van de toezeggingen van de staatssecretaris van IenM (27-11-2-12 en 30-112012) om de Kamer een actualisering van de Duurzaamheidsagenda met haar invulling van
duurzaamheid te doen toekomen voor de zomer van 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 043, nr. 14

1

spelen met duurzame producten en diensten steeds meer in op de
groeimarkten van de toekomst. Vergroening is bij uitstek ook een
grensoverschrijdend vraagstuk. Dat maakt inbedding van de inzet op
groene groei in internationale beleidskaders in het bijzonder van belang.
In deze brief zet het kabinet haar ambitie voor deze «groene groei» uiteen.
Het kabinet wil het concurrentievermogen van Nederland versterken en
tegelijkertijd de belasting van het milieu en de afhankelijkheid van fossiele
energie terugdringen. Daarom streven we in internationaal verband naar
een volledig duurzame energievoorziening in 2050 en kiezen we voor een
aandeel duurzame energie in 2020 van 16 procent.
2. Werkwijze: inzet van de overheid
Groene groei is een ambitie waarvoor brede samenwerking noodzakelijk
is. Het gaat om een agenda die met draagvlak in parlement, samenleving
en bedrijfsleven moet worden ingezet. Zo beoogt het nationale energieakkoord voor duurzame groei, waar in het kader van de SER aan wordt
gewerkt, de betrokkenheid van de samenleving bij de uitwerking te
vergroten, waardoor ambities en instrumentarium goed geïmplementeerd
kunnen worden.
Daarnaast is een internationale aanpak essentieel. Nederland kan met zijn
open economie sterk profiteren van kansen op het terrein van groene
groei. Tegelijkertijd is een internationale aanpak nodig voor het opereren
binnen een gelijk speelveld. Ook kunnen landen van elkaar leren.
Nederland loopt op verschillende terreinen voorop; zo zijn stappen gezet
op het vlak van vergroening van het belastingstelsel en ziet het kabinet
hier graag meer aandacht voor bij andere lidstaten in de EU. Op het
gebied van voorzieningszekerheid en de duurzame winning van grondstoffen werkt de overheid al nauw samen met het bedrijfsleven.
Het kabinetsbeleid gericht op groene groei leunt op vier pijlers:
1. Slimme inzet marktprikkels
Prijzen van producten en diensten zullen de externe effecten van
productie en consumptie op natuur en milieu meer moeten reflecteren.
Een slimme combinatie van beprijzing (bijvoorbeeld in de fiscaliteit of
in het emissiehandelssysteem), innovatiebeleid en overheidsinkoop
stimuleert duurzame productie en creëert afzetmarkten. Voorkomen
moet worden dat beprijzing de concurrentiepositie aantast. Dit vergt
veelal een Europese en soms mondiale aanpak, waarbij de borging
van een gelijk speelveld centraal staat.
2. Een stimulerend kader met dynamiek bevorderende wet- en regelgeving
Herziening van wet- en regelgeving kan groene groei bevorderen. Weten regelgeving kan innovatie uitlokken. Regels kunnen ook belemmerend werken voor groene innovaties of voor duurzaam handelen. Via
het programma Regeldruk en de Green Dealaanpak worden dergelijke
belemmeringen geïdentificeerd, aangepakt en wordt er ruimte
geboden aan experimenten. De Omgevingswet zal hier een belangrijke
bijdrage aan leveren.
3. Innovatie
Innovaties zijn de sleutel tot een (kosten)effectieve vergroening van de
economie en een ambitieus (inter)nationaal klimaatbeleid. Via het
bedrijfsleven- en topsectorenbeleid wordt de innovatiekracht van
bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid benut om te werken aan
een sterke economie. Binnen deze aanpak wordt ook gewerkt aan
groene groei, zoals in de topsectoren water, biobased economy en
energie.
4. Overheid als netwerkpartner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 043, nr. 14

2

In de transitie naar een meer duurzame economie treedt de overheid
steeds op als faciliterende en stimulerende netwerkpartner samen met
bedrijven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en
burgerinitiatieven. De overheid bewaakt het publieke belang, houdt het
speelveld open, weegt tegenstrijdige belangen en legt de verbinding
met internationale agenda’s.
3. Acht domeinen
De vier pijlers (slimme inzet op marktprikkels, stimulerende wet- en
regelgeving, innovatie en de overheid als netwerkpartner) vormen de
basis van het kabinetsbeleid dat gericht is op groene groei. Dit beleid
krijgt steeds weer anders vorm, afhankelijk van het domein waarbinnen
de combinatie van groen en groei wordt nagestreefd. Het kabinet ziet
binnen acht domeinen belangrijke uitdagingen en kansen.
1. Energie: naar een duurzame, betaalbare en betrouwbare
energievoorziening
Een duurzame, betaalbare en betrouwbare energievoorziening is van
groot belang voor de gehele economie. Energie is daarbij zowel een
kostenfactor als een kansrijke groeimarkt voor de toekomst. In dit verband
is een internationale aanpak essentieel.
Acties
–

–
–

–

–

Duurzame energie: Kosteneffectieve uitrol en versnelde ontwikkeling
van duurzame energietechnologie via de SDE+. De Kamer ontvangt
binnenkort een visie op lokale energie en decentrale duurzame
energieopwekking.
SER en netwerkaanpak: het afsluiten van een nationaal energieakkoord
medio 2013 met nadruk op energiebesparing en duurzame energie.
Innovatie en internationaal: Innovatie is cruciaal voor verdere reductie
van de kostprijs van de energietechnologieën van de toekomst. De
Nederlandse maakindustrie heeft kansen om posities te verwerven op
deze groeimarkten. De aanpak van de topsector Energie wordt met
kracht voortgezet evenals de samenwerking met andere topsectoren
(zoals Agro).
Energiebesparing: Voor de zomer zal het kabinet een aanpak voor
energiebesparing in verschillende sectoren presenteren, waarbij
rekening wordt gehouden met de uitkomsten van het nationale energie
akkoord. Deze aanpak betreft tevens de implementatie van de Energie
Efficiency Richtlijn.
Visie op effectieve Europese beleidsmix voor energie en klimaat na
2020

2. Biobased Economy: naar substitutie van fossiele door groene grondstoffen (biomassa)
Nederland kan op het gebied van biobased economy in de wereld een rol
van betekenis vervullen. De SER wijst op de positieve bijdrage aan de
handelsbalans en kansen voor werkgelegenheid. Om duurzame groei
kosteneffectief tot stand te brengen zou optimale waardecreatie voorop
moeten staan (het cascaderingsprincipe).2 Nederland wil in internationaal
en Europees verband verder blijven werken aan een gelijk speelveld voor
biomassa in de gehele waardeketen.

2

SER advies «meer chemie tussen groen en groei. De kansen en dilemma’s van een biobased
economy». 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 043, nr. 14

3

Acties
–

–
–
–
–

Inzetten op optimaal gebruik van biomassa (cascadering) door
bioraffinagetechnieken. In dit kader wordt ingezet op het verder
ontwikkelen en toepassen van biobased materialen.
Verbeteren vestigingscondities voor kennisintensieve biobased
maakindustrie.
Op EU-niveau opstellen van criteria voor duurzame productie en
herkomst van grondstoffen.
Stimuleren onderzoek, innovatie en experimenteerruimte voor
demoprojecten en proeffabrieken.
Opheffen van belemmeringen voor een Biobased Economy in wet- en
regelgeving 3.

3. Klimaat: naar een ambitieus (inter)nationaal klimaatbeleid
Het kabinet staat een aanpak voor met zowel mitigatie- als adaptatiemaatregelen. Dit biedt ook economische kansen. Een slim klimaatbeleid is een
aanjager van innovatie, export van water- en energiekennis, grondstofbesparingen, energie efficiency en de clean tech industry. Een ambitieus en
stabiel beleidskader met een breed draagvlak en nieuwe doelstellingen
voor 2030 zijn daarvoor nodig. Dit mondt uit in mitigatiemaatregelen voor
de sectoren energie en versterking van het emissiehandelssysteem,
industrie, gebouwde omgeving, mobiliteit en aanpak van de overige
broeikasgassen. Bij adaptatiemaatregelen gaat het om aanpassingen in
onze economische inrichting, natuur en leefomgeving, waaronder de
bebouwde omgeving.
Acties
–

–

–

Het bieden van een langjarig beleidskader (klimaat roadmap 2030)
voor mitigatie en adaptatie. Hierin worden de uitkomsten van de SER
over het nationale energieakkoord meegenomen.
Het ontwikkelen van een visie op een effectief en ambitieus energie- en
klimaatpakket voor 2030 en inzet om dit in Europees verband te
realiseren.
In internationaal verband inzetten op het realiseren van gemaakte
afspraken over toekomstbestendig klimaatbeleid.

4. Afval: van afval naar grondstof
De beweging van afval naar grondstof leidt tot een meer circulaire
economie. Dit vergt het duurzaam omgaan met natuurlijke bronnen
(sustainable sourcing), het zuinig omgaan met onze grondstoffen
(resource efficiency), het slim ontwerpen van producten (eco-design en
substitutie van niet duurzame materialen), voorwerpen langer en
meerdere keren gebruiken (hergebruik en reparatie) en het optimaal
benutten van reststromen.
Acties
–

–

3

Het starten van een proefproject introductie circulaire economie in een
kansrijke sector zodat ervaring wordt opgedaan met dit transitieproces.
Daarnaast worden specifieke kansrijke ketens met hoge milieudruk de
komende 4 jaar verduurzaamd.
Het kabinet komt medio 2013 met een inventarisatie van de kansen en
belemmeringen van circulaire economie in Nederland.

Inventarisatie Belemmerende wet- en regelgeving Biobased Economy, Sira, 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 043, nr. 14

4

–
–

–

Het formuleren van een aanpak om consumenten in beweging te
brengen voor een bijdrage aan efficiënt gebruik van grondstoffen.
Uiterlijk 2014 komt een programma dat op basis van de gouden
driehoek aanpak (overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen)
innovatie onder het thema «afval als grondstof» stimuleert. Dit moet
uitmonden in afspraken die datzelfde jaar gemaakt worden over op te
zetten en uit te voeren onderzoeksprogramma’s voor technologische,
proces- en systeeminnovatie en opleidingsagenda’s.
De uitvoering van het afvalbeleid te richten op de doelen van groene
groei en specifiek het reduceren van grondstofverbruik.

5. Bouw: naar een energiezuinige gebouwde omgeving
Het kabinet ziet innovatie in de bouw als een drijvende kracht om te
komen tot energiezuinige en energieneutrale nieuwbouw en renovatie.
Voor de bouw gaat het erom de focus te richten op beperking van
CO2-emissies (energiebesparing) en uitputting van grondstoffen. Het Rijk,
marktpartijen, woningbouwcorporaties, consumentenorganisaties en
anderen werken hierbij intensief samen. Dit komt naar voren bij de
energiebesparingsconvenanten, de pilot Blok-voor-Blok en de innovatieprogramma’s.
Acties
–
–

–

In de samenhangende aanpak van de problemen op de woningmarkt4
wordt een revolverend fonds energiebesparing aangekondigd.
In deze kabinetsperiode verdere uitvoering geven aan de Green
Dealaanpak en de aanpak uitbreiden met een besparingsdeal met
energiebedrijven en woningbouwcorporaties voor een versnelling in
het verduurzamen van de gebouwde omgeving.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst zal in het voorjaar van 2013
met een nadere uitwerking voor energiebesparing in de gebouwde
omgeving komen. Leidend hierbij is het traject voor een nationaal
energieakkoord voor duurzame groei.

6. Voedsel: naar een duurzame landbouw en voedselvoorziening
Nederland loopt voorop in duurzame landbouw en voedselvoorziening;
op dit terrein liggen belangrijke economische kansen. Tegelijkertijd is de
opgave te voorzien in voedselzekerheid op een duurzame manier. Dit kan
worden bereikt door een verdergaande verduurzaming van de agroproductie in transparant opererende ketens met een breed maatschappelijk
draagvlak en waardering (licence to operate, imago, vertrouwen). Dit
betekent streven naar zo efficiënt mogelijk gebruik van grondstoffen met
behoud van kwaliteit en milieu. Daarnaast moet er aandacht zijn voor
gezondheid, dierenwelzijn, leefomgeving, behoud van biodiversiteit en de
positie en rol van lokale voedselproducenten in de voedselvoorziening
met name in ontwikkelingslanden. De behoeften van de markt, bedrijfsleven en consumenten, zijn hierbij leidend.
Acties
–

–

4

Verdergaande verduurzaming van de productie en consumptie binnen
publiek-private samenwerkingsverbanden in zowel Nederland als
mondiaal stimuleren. Hierbij ligt het initiatief bij het bedrijfsleven.
Investeren in innovatie en duurzaamheid in voedselketens (visie veilig
en verantwoord voedsel) en het vergroenen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Kamerstuk 32 847, nr. 42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 043, nr. 14

5

–

–

Binnen de topsectoren Agri & Food en Tuinbouw & Uitgangsmaterialen inzetten op internationaliseringsstrategieën en bijdragen aan
mondiale voedselzekerheid met ondersteuning van publiek-private
samenwerking op het gebied van voedselzekerheid in ontwikkelingslanden.
Ruimte geven aan boeren en tuinders om te ondernemen en te
belonen voor bijdragen aan landschap en natuur.

7. Mobiliteit: naar duurzame wijzen van vervoer en transport
Duurzame mobiliteit wordt aangedreven door hernieuwbare energie en
vermindert onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen. Dit biedt
kansen voor economische groei en sociale ontwikkeling via duurzaam
gedrag, maatschappelijk verantwoord ondernemen en innovatie.
Acties
–

Rond de zomer van 2013 komt het kabinet met een lange termijn visie.
Daarbij wordt aangesloten op initiatieven uit Energieke Samenleving
en langs de lijnen van voertuigen en brandstoffen (bronbeleid), en
gedrag en logistieke efficiëntie. De invulling van duurzame mobiliteit
wordt ontwikkeld in samenhang met de Routekaart Klimaat en het
energieakkoord.

8. Water: duurzaam werken met water
Het kabinet wil de sterke uitgangspositie van de watersector uitbouwen
door samenwerking tussen overheid, bedrijven en kennisinstituten in het
kader van de Topsector Water en door het beleid voor handel en ontwikkelingssamenwerking. Hiermee kan Nederland economische kansen
verzilveren en een bijdrage leveren aan een duurzame watervoorziening
in de wereld.
Over de resultaten van het topsectorbeleid wordt periodiek gerapporteerd.
In de nota Handel en OS die het kabinet in het voorjaar van 2013 naar de
TK zal sturen, zal water een speerpunt zijn voor groene groei, handel en
ontwikkelingssamenwerking.
Acties
–

–

–

Inzetten op watersysteembenadering en het verder ontwikkelen en
uitdragen van de delta-aanpak5, gericht op structurele oplossingen
voor de korte en de lange termijn (flexibel en adaptief).
Inzetten op waterefficiency bij alle gebruiksfuncties, onder meer door
verbeteren van informatie over hydrologische systemen (geodata en
remote sensing).
Inzetten op klimaatadaptatie: gericht op weerbaarheid tegen klimaatverandering vanuit ervaringen uit het Deltaprogramma en concepten
als «Building with Nature» en «Ruimte voor de Rivier».

4. Het vervolg
In deze brief zijn de pijlers en de domeinen van de strategie Groene Groei
benoemd. De komende periode zal hard gewerkt worden aan het verder
uitwerken van het beleid. Het kabinet is als geheel verantwoordelijk voor
groene groei, maar per domein is een coördinerend bewindspersoon
5

Binnen de delta-aanpak worden de wateropgaven (waterveiligheid en zoetwatervoorziening) in
een integrale gebiedsgerichte benadering bekeken, waarbij economische en ecologische
ontwikkelingen en ambities steeds een rol spelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 043, nr. 14

6

aangewezen. De Minister van EZ heeft het voortouw voor de domeinen
Energie, Biobased Economy en Voedsel, de Minister van WenR heeft het
voortouw voor het domein Bouw en de Minister en Staatssecretaris van
IenM hebben het voortouw voor de domeinen Klimaat, Afval als
Grondstof, Mobiliteit en Water. De Minister voor Buitenlandse Handel en
OS is verantwoordelijk voor de coördinatie van internationaal milieubeleid
en duurzaamheid, inclusief internationale klimaatfinanciering.
Het kabinet zal actief samenwerken met bedrijfsleven, maatschappelijke
organisaties en kennisinstellingen om groene groei te realiseren. Daarbij
zullen ook de inzichten van de wetenschap en internationale ervaringen
worden betrokken. Het kabinet zal in het kader van de EU en de OESO de
eigen ervaringen inbrengen. Om zicht te houden op de voortgang van
groene groei vraagt het kabinet het Centraal Bureau voor Statistiek om
periodiek de indicatoren en de visualisaties in de Monitor Duurzaam
Nederland en de groene groei indicatoren te blijven actualiseren.
Met deze inzet is het kabinet ervan overtuigd dat de Nederlandse
economie duurzaam sterker wordt gemaakt en Nederland in de toekomst
haar welvaart behoudt.
De minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 043, nr. 14

7