Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 827

Samenvoeging van de gemeenten
Haarlemmerliede en Spaarnwoude en
Haarlemmermeer

Nr. 5

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 6 maart 2018
Inhoudsopgave
1.
2.
3.
3.1.
3.2.
4.

Inleiding
Voorgeschiedenis en totstandkoming herindelingsadvies
Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
Draagvlak
Interne samenhang
Financiële aspecten

blz.
1
2
4
5
5
5

1. Inleiding
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen en opmerkingen
van de fracties van de VVD, het CDA, D66, GroenLinks, de SP, de PvdA en
de ChristenUnie in het verslag. Bij de beantwoording van de vragen heb ik
zoveel mogelijk de volgorde van het verslag aangehouden. In een enkel
geval heb ik vragen samengenomen omdat zij hetzelfde onderwerp raken.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom het herindelingsadvies en
de bijbehorende reactienota niet als bijlagen bij de memorie van
toelichting zijn opgenomen. Anders dan in voorgaande jaren heeft de
regering ervoor gekozen het herindelingsadvies aan de Minister van BZK,
dat strikt genomen geen deel uitmaakt van het wetsvoorstel, op digitale
wijze beschikbaar te stellen. Bij deze keuze speelt een rol dat herindelingsadviezen de afgelopen jaren omvangrijker zijn geworden en veelal van
een groot aantal bijlagen worden voorzien, met een totale omvang van
soms honderden pagina’s. Het meezenden van deze documenten in
fysieke vorm leidt op verschillende momenten in het wetgevingsproces
tot een papierproductie die niet past in het streven van de rijksoverheid
om papierverspilling tegen te gaan. Om ervoor te zorgen dat de Kamers
en anderen van de herindelingsadviezen en de achterliggende stukken
kennis kunnen nemen, is ervoor gekozen deze documenten, in aanvulling

kst-34827-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 827, nr. 5

1

op de beschikbaarstelling via gemeenten en provincies, op www.rijksoverheid.nl te publiceren.
2. Voorgeschiedenis en totstandkoming herindelingsadvies
De leden van de fracties van de VVD, het CDA, D66, GroenLinks, de
PvdA en de ChristenUnie vragen om een nadere toelichting op de
positie van het dubbeldorp Spaarndam en waarom het wetsvoorstel niet
voorziet in een grenswijziging met Haarlem. Tevens vragen de leden van
de fracties van het CDA, de PvdA en de ChristenUnie naar het draagvlak
voor de herindeling en de wijze waarop de dorpsgemeenschap betrokken
is geweest bij de totstandkoming van het herindelingsadvies.
De regering heeft niet gekozen voor een grenswijziging waarbij
Spaarndam-Oost wordt toegevoegd aan Haarlem, omdat dat niet conform
de wens is van de inwoners en de raden van beide gemeenten. De
gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude is in samenspraak met de
samenleving tot de conclusie gekomen dat een ongedeelde herindeling de
beste garanties geeft voor de toekomst van de gemeenschap. Vanaf 2013
is met de inzet van rondetafelgesprekken (6 experttafels), internetpeilingen (317 reacties), interviews in lokale media en 12 informatiekranten
over de herindeling, vele inspraakmogelijkheden (16 informatie- en
debatbijeenkomsten, raads- en commissievergaderingen in een ruimere
accommodatie dan het gemeentehuis), schriftelijke reactiemogelijkheden
en overleggen met dorps- en wijkraden aan de inwoners de mogelijkheid
gegeven om mee te denken over de toekomst van de gemeente. De
deelnemers hebben in gezamenlijkheid de vorm en de condities van de
herindeling bepaald. Dit heeft geresulteerd in het door de gemeenteraad
vastgestelde Waardenprofiel dat als bijlage bij het herindelingsadvies is
opgenomen. Een ongedeelde samenvoeging van Haarlemmerliede en
Spaarnwoude en Haarlemmermeer werd beschouwd als de beste manier
om het Waardenprofiel te borgen. Het brede draagvlak voor de uitkomst
van dit proces uit zich ook in de zienswijzen die ingediend zijn op het
herindelingsontwerp. Van de 237 zienswijzen ondersteunde 92 procent het
herindelingsontwerp, dat zoals gezegd weloverwogen niet voorzag in een
grenscorrectie met Haarlem. Van de zienswijzen waren er 223 afkomstig
van inwoners uit Spaarndam-Oost. Het maatschappelijk draagvlak voor de
herindeling met Haarlemmermeer in de voorgestelde vorm is dus groot.
Beide gemeenteraden hebben het herindelingsadvies unaniem vastgesteld.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de dorpsgemeenschap van
Spaandam betrokken is geweest bij het raadsbesluit van 16 juni 2015 van
Haarlemmerliede en Spaarnwoude en of de regering de opvatting deelt
dat met het bedoelde raadsbesluit een grenscorrectie zou zijn afgewezen.
Met dit raadsbesluit is inderdaad gekozen voor een ongedeelde fusie met
een andere gemeente, waarmee een grenswijziging met Haarlem werd
afgewezen. Ook bij dit raadsbesluit zijn inwoners en belanghebbenden
betrokken geweest via de hierboven beschreven inspraakmogelijkheden.
Deze leden vragen voorts waarom een grenscorrectie ten gunste van een
ongedeeld Spaarndam afbreuk zou doen aan het Waardenprofiel van
Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Vooraf hecht ik eraan nogmaals op te
merken dat het Waardenprofiel van de gemeente Haarlemmerliede en
Spaarnwoude samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke
organisaties is opgesteld. De betrokken gemeentebesturen hechten dan
ook grote waarde aan het Waardenprofiel als basis voor de herindeling.
De belangrijkste kernwaarde is het behoud van de Groene Buffer (het
open gebied tussen Haarlem en Amsterdam). Directe invloed van de
inwoners van Spaarndam-Oost op het naastgelegen groengebied is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 827, nr. 5

2

daarbij van groot belang geacht. Indien Spaarndam-Oost onder een
andere gemeente (Haarlem) zou komen te vallen, is een dergelijke directe
invloed op de Groene Buffer niet meer mogelijk. Een tweede kernwaarde
is de nabijheid van het gemeentebestuur: er is waardering voor het
gerichte kernenbeleid van de gemeente Haarlemmermeer, waarmee de
lijnen met het gemeentebestuur kort blijven.
Ook vragen deze leden naar de ervaringen van Haarlemmermeer met
dubbeldorpen langs de ringvaart. In het bijzonder vragen zij naar de
ervaringen van de inwoners van de dubbeldorpen langs de ringvaart met
de situatie dat zij onder twee gemeenten ressorteren. Haarlemmermeer
wordt omringd door meerdere gemeenten waarmee het dubbeldorpen
vormt. De Ringvaart vormt in al deze dorpen de gemeentegrens. Er is
door de ontstaansgeschiedenis van deze afzonderlijke kernen een hechte
band tussen de inwoners, organisaties en ondernemers aan beide kanten
van de ringvaart. Zij vormen één gemeenschap en hebben vaak één
gemeenschappelijke dorpsraad en ondernemersvereniging. De gemeente
Haarlemmermeer zet met gebiedsmanagers en gebiedsteams in op de
verbinding tussen de gemeenschappen aan beide kanten van de
gemeentegrens. Inwoners van de dubbeldorpen laten zich voor hun
woon-, werk-, recreatie- of zorgwensen niet leiden of hinderen door
gemeentegrenzen. In dat opzicht is het vanzelfsprekend dat er bestuurlijk
wordt afgestemd en regionale afspraken worden gemaakt over het
bestuur van deze gemeenschappen. Het gemeentebestuur en de
gemeentelijke organisatie van Haarlemmermeer hebben al ruim 150 jaar
ervaring met die werkelijkheid.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen welke concrete problemen
worden opgelost als de kern Spaandam in één gemeente zou komen te
liggen. Met de gemeenten Haarlemmerliede en Spaarnwoude en
Haarlemmermeer ben ik van mening dat de genoemde grenswijziging
geen specifiek probleem zou oplossen. Met een goede samenwerking zijn
de betrokken gemeentebesturen goed in staat om de belangen van alle
inwoners van Spaarndam te behartigen. Dat zal na de herindeling niet
veranderen.
De leden van de fracties van GroenLinks en de ChristenUnie vragen
voorts naar de gevolgen van een eventuele wijziging van de grens waarbij
Spaarndam-Oost aan de gemeente Haarlem wordt toegevoegd en hoe de
betrokken gemeenten en de provincie Noord-Holland aankijken tegen
voorstellen om de kern Spaarndam bij één gemeente te voegen. De leden
van de ChristenUnie vragen specifiek naar de gevolgen van een grenscorrectie voor de voortgang van de herindeling. Indien in het huidige
wetgevingstraject gekozen wordt voor een overgang van Spaarndam-Oost
naar Haarlem zou dat tot gevolg hebben dat 43% van de inwoners van
Haarlemmerliede en Spaarnwoude zou overgaan naar de gemeente
Haarlem. Aangezien dit meer dan 10% is van het aantal inwoners van de
gemeente is er op grond van de Wet arhi geen sprake van een grenscorrectie (artikel 1, eerste lid, onder d), maar van een wijziging van de
gemeentelijke indeling (artikel 1, eerste lid, onder b), waarbij Haarlemmerliede en Spaarnwoude zou worden gesplitst. Dit betekent dat ook in de
ontvangende gemeente Haarlem herindelingsverkiezingen zouden
moeten plaatsvinden. Dit zou ertoe leiden dat in de gemeente Haarlem in
2018 tweemaal raadsverkiezingen plaatsvinden en dat de bij de
aanstaande raadsverkiezingen te kiezen leden slechts korte tijd zitting
hebben, terwijl zij daar bij de kandidaatstelling geen rekening mee hebben
kunnen houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 827, nr. 5

3

Een tweede gevolg van het opnemen van een grenswijzing van
Spaarndam in het huidige wetgevingstraject is dat daarmee het lokaal
bestuurlijk draagvlak voor de herindeling wordt genegeerd. De raden van
de gemeenten Haarlemmerliede en Spaarnwoude en Haarlemmermeer
hebben unaniem en weloverwogen gekozen voor een ongedeelde
samenvoeging. Bij een splitsing ontvalt het brede draagvlak voor deze
vrijwillige herindeling in beide raden, en mogelijk ook bij een deel van de
bevolking dat thans met deze herindeling kan instemmen. Daarmee wordt
tevens voorbijgegaan aan de zorgvuldig doorlopen herindelingsprocedure
die tot dit voorstel heeft geleid. Ook de provincie Noord-Holland is geen
voorstander van een overgang van Spaarndam-Oost naar Haarlem. Zij
benadrukt dat er een goed en transparant proces is gevolgd en dat bij de
keuze voor deze herindeling ook de opvatting van de Dorpsraad
Spaarndam is meegenomen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het de regering bekend is dat de
inwoners van Spaarndam hebben aangegeven een dorp te willen worden
onder het bestuur van Haarlem. Ik ben bekend met het standpunt van de
Dorpsraad van Spaarndam en de conclusies die de Dorpsraad trekt op
basis van een door hem georganiseerde bevolkingsraadpleging. Hieruit
bleek dat 263 van de 504 (52%) respondenten uit Spaarndam-Oost vond
dat geheel Spaarndam in de gemeente Haarlem moet komen te liggen. De
gemeenten Haarlemmerliede en Spaarnwoude en Haarlemmermeer
hebben beargumenteerd waarom zij de conclusies van de Dorpsraad niet
delen. Zij constateren methodologische onvolkomenheden in de enquête
(suggestieve vraagstelling, geen mogelijkheid om te kiezen voor indeling
bij de gemeente Haarlemmermeer en een kwetsbare representativiteit) en
bovendien komen de resultaten niet overeen met de op het herindelingsontwerp ingediende zienswijzen van inwoners en andere belanghebbenden, die in overgrote meerderheid (92%) ondersteunend zijn. Uit de
voorgaande antwoorden blijkt dat de besluitvorming over de herindeling
zorgvuldig en transparant tot stand is gekomen, waarbij de opvatting van
de Dorpsraad is meegewogen.
Daarnaast vragen deze leden naar de oriëntatie van de inwoners van
Spaarndam. De oriëntatie van de inwoners van de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude is diffuus en niet gericht op één gemeente. Van de
inwoners van de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude is bekend
dat zij georiënteerd zijn op verschillende kernen in de omgeving, zoals
Amsterdam, Haarlem, Zwanenburg, Hoofddorp en Velserbroek, al naar
gelang zij daar de door hen gewenste voorzieningen op het gebied van
onderwijs, zorg, werk of recreatie kunnen vinden. Zij laten zich hierbij niet
hinderen door gemeentegrenzen. Uit onderzoek blijkt dat de inwoners van
Spaarndam voor winkels, cultuur en middelbaar onderwijs vooral gericht
zijn op Haarlem. Voor zorg zijn zij gericht op Amsterdam en Hoofddorp en
voor sport is Amsterdam de belangrijkste stad.
3. Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de inwoners, maatschappelijke organisaties en de lokale politiek betrokken zijn geweest bij de
totstandkoming van het voorstel tot herindeling. In hoofdstuk 2 en § 3.1
van de memorie van toelichting is beschreven hoe het voorstel tot
herindeling tot stand is gekomen en hoe de raden, maatschappelijke
organisaties en inwoners daarbij zijn betrokken. In de beantwoording
hierboven is dat nogmaals uiteengezet. Het maatschappelijk draagvlak is
ruim voldoende en het lokale politieke draagvlak is groot, zoals blijkt uit
het feit dat het herindelingsontwerp en het herindelingsadvies unaniem
zijn vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 827, nr. 5

4

3.1. Draagvlak
De leden van de SP-fractie vragen of een meerderheid van de inwoners
voor de herindeling is en, indien er geen burgerraadpleging heeft
plaatsgevonden, waarom daarvoor niet is gekozen. Zoals hierboven
uiteen is gezet, zijn de inwoners van de betrokken gemeenten op
verschillende momenten geraadpleegd. Het is op grond van het Beleidskader gemeentelijke herindeling primair aan gemeenten om te bepalen
hoe het maatschappelijk draagvlak voor een herindeling wordt onderzocht. Voor de beoordeling van het maatschappelijk draagvlak is niet
vereist dat een referendum heeft plaatsgevonden. Op basis van de
hierboven beschreven methoden, zoals de experttafels, debat- en
informatiebijeenkomsten, zijn de gemeenten van oordeel dat het
maatschappelijk draagvlak voor deze herindeling ruim voldoende is.
3.2. Interne samenhang
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de toegankelijkheid en
bereikbaarheid van belangrijke voorzieningen gewaarborgd blijft in de
nieuwe gemeente. De kwaliteit van dienstverlening en de toegankelijkheid
zijn opgenomen in het Waardenprofiel van de gemeente Haarlemmerliede
en Spaarnwoude. Hierin staat dat de gemeentelijke dienstverlening en de
voorzieningen minimaal op het huidige niveau gehandhaafd zullen
blijven. Dit hebben beide gemeenten in een bestuurlijk convenant vastgelegd. Het gemeentehuis van Haarlemmerliede en Spaarnwoude is sinds
de ambtelijke fusie per 1 januari 2018 reeds ingericht als gezamenlijk
servicecentrum van beide gemeenten. Inwoners van Haarlemmerliede en
Spaarnwoude en van Haarlemmermeer kunnen hier terecht voor de
gemeentelijke dienstverlening. Voor de inwoners van Haarlemmerliede en
Spaarnwoude is daarmee de continuïteit van de dienstverlening geborgd
en de kwaliteit verbeterd. Daarnaast is in het convenant afgesproken dat
de nieuwe gemeente zich hard zal maken voor verdere investeringen in
hoogwaardige openbaarvervoervoorzieningen door de Vervoerregio, in
het bijzonder voor de bereikbaarheid van alle kleine kernen in de
gemeente. Ook over het investeren in de bereikbaarheid van en de
kwaliteit van de wegen in de kernen hebben de gemeenten afspraken
gemaakt.
4. Financiële aspecten
De leden van de SP-fractie vragen waarop de verwachting is gebaseerd
dat de structurele verlaging van de algemene uitkering wordt opgevangen
door de te verwachten vermindering van de bestuurskosten en andere
efficiencyvoordelen van de nieuwe organisatie. De verlaging van de
algemene uitkering houdt vooral verband met het wegvallen van het vaste
bedrag dat iedere gemeente ontvangt. In de huidige situatie ontvangt elk
van beide gemeenten dit bedrag; na de herindeling is dat alleen de
nieuwe gemeente. De verwachting dat tegenover deze verlaging een
structurele financiële besparing staat, is onder meer gebaseerd op het
gegeven dat de nieuwe gemeente minder bestuurders zal tellen (van twee
naar één burgemeester, gemeentesecretaris en griffier; minder wethouders). De mogelijke efficiencyvoordelen van de nieuwe organisatie
houden verband met het samenvoegen van de verschillende organisaties
en het kunnen voorzien in meer specialistische functies. In welke mate
dergelijke voordelen worden behaald, hangt vanzelfsprekend af van de
sturing daarop door de nieuwe gemeente.
Op grond van de maatstaf herindeling krijgen de gemeenten voor de
kosten om de herindeling te realiseren (frictiekosten) een uitkering uit het
gemeentefonds, die over een periode van vijf jaar wordt uitgekeerd. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 827, nr. 5

5

vorige kabinet heeft deze maatstaf verruimd. In dit geval gaat het om een
uitkering van ongeveer € 4,7 miljoen. De financiële positie van de huidige
gemeenten en de financiële levensvatbaarheid van de nieuw te vormen
gemeente zijn in het herindelingsadvies en de zienswijze van de provincie
beschreven. Hieruit blijkt dat er sprake is van een financieel gezonde basis
voor de nieuw te vormen gemeente. Het ligt dan ook niet in de lijn der
verwachting dat er incidentele of structurele financiële tekorten ontstaan
als gevolg van de herindeling.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 827, nr. 5

6