Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2702

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 maart 2021
Op 10 februari jongstleden heeft de Europese Commissie het vertrouwelijke rapport met de beoordeling van de EU-brede terugkeersamenwerking
met 39 visumplichtige derde landen onder de EU-lidstaten verspreid.
Tegelijk met het rapport publiceerde de Commissie een (openbare)
mededeling.1 Met dit langverwachte rapport geeft de Commissie voor de
eerste keer uitvoering aan haar jaarlijkse beoordeling conform artikel
25bis van de Visumcode.2 Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van
Buitenlandse Zaken, de kabinetsreactie op het rapport en de mededeling
aan en deze brief vervangt het BNC-fiche.
Zoals eerder gecommuniceerd aan uw Kamer, is mede dankzij inzet van
Nederland in artikel 25bis van de Visumcode een koppeling tussen het
visum- en het terugkeerbeleid opgenomen.3 Op basis van objectieve
indicatoren brengt de Commissie jaarlijks de mate en effectiviteit van de
terugkeersamenwerking met derde landen in kaart. Aan de hand van deze
analyse kan de Commissie voorstellen doen aan de Raad om Europese
visummaatregelen te treffen ten aanzien van derde landen naargelang de
mate van medewerking aan het terugnemen van eigen onderdanen die
irregulier op EU-grondgebied verblijven. Zo kan bij onvoldoende
samenwerking bijvoorbeeld worden besloten om de beslistermijn voor
visumafgifte te verlengen, de geldigheidsduur van meervoudige inreisvisa
te verkorten, of visumleges te verhogen, terwijl bij goede samenwerking,
de visumleges juist kunnen worden verminderd, de beslistermijn ingekort

1

Terugkeer en overname: betere samenwerking binnen EU en met externe partners,
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/IP_21_503.
2
Verordening (EU) 2019/1155 van het Europees parlement en de Raad van 20 juni 2019 tot
wijziging van Verordening (EG) nr. 810/2009 tot vaststelling van een gemeenschappelijke
visumcode.
3
Kamerstuk 19 637, nr.2574.

kst-19637-2702
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 19 637, nr. 2702

1

en de geldigheidsduur van meervoudige inreisvisa verlengd.4 Daarbij
moet rekening worden gehouden met de effectiviteit van de te nemen
maatregelen en de implicaties voor de bredere externe betrekkingen van
de Unie met dat derde land.
Het rapport weerspiegelt de wisselende ervaringen van de lidstaten met
terugkeersamenwerking in 2019 en de algemene ontwikkeling van het
samenwerkingsniveau sinds 2015 met elk afzonderlijk derde land inzake
zowel vrijwillige als gedwongen terugkeer. In het rapport is gebruikgemaakt van de cijfers van 2019 van onderdanen van derde landen die zijn
bevolen te vertrekken en van hen die daadwerkelijk zijn teruggestuurd.
EU-brede gegevens over het aantal overnameverzoeken, data over
afgegeven reisdocumenten en kwalitatieve criteria zijn onder andere ook
weergegeven.
De mededeling geeft een beknopte samenvatting van de bevindingen uit
het vertrouwelijke rapport. Er wordt geconcludeerd dat van de 39
geëvalueerde visumplichtige landen, bijna een derde goed samenwerkt
met het merendeel van de EU-Lidstaten, nog eens bijna een derde
gemiddeld samenwerkt, waarbij verbeteringen nodig zijn voor een aantal
lidstaten, en voor meer dan een derde de samenwerking verbeterd dient
te worden voor de meeste lidstaten. De belangrijkste obstakels in de
samenwerking liggen veelal besloten in het proces van identificatie en
afgifte van laissez-passers. Als deze processen goed verlopen, dan vindt
de daadwerkelijke terugkeer meestal zonder problemen plaats. De
Commissie concludeert tevens dat de EU-terugkeerovereenkomsten en
afspraken in grote mate bijdragen aan het faciliteren van samenwerking
op terugkeer. Bilaterale overeenkomsten zijn veelal ook effectief maar de
mate van samenwerking hangt af van het instrument en komt niet ten
goede aan lidstaten zonder een dergelijke overeenkomst. De Commissie
ziet dan ook meerwaarde in een EU-gemeenschappelijke benadering.
In de mededeling zet de Commissie verder uiteen waar de voornaamste
uitdagingen in relatie tot terugkeer liggen. De Commissie wijst hierbij op
zowel de samenwerking en coördinatie binnen en tussen EU-lidstaten als
op de capaciteiten en het commitment met betrekking tot terugkeer van
derde landen. Het rapport wordt vervolgens voornamelijk geplaatst in het
bredere kader van de reeds gedane voorstellen in het EU-Pact voor Asiel
en Migratie. De Commissie wil zowel toewerken naar een EU gemeenschappelijk terugkeersysteem tussen EU-lidstaten met duidelijke en
effectieve regels en procedures, als naar brede en geïntegreerde
partnerschappen met derde landen op basis van wederzijdse belangen.5
Het rapport dient volgens de Commissie vooral als basis voor verdere
besprekingen met zowel EU-lidstaten als met derde landen om tot een op
maat gemaakte aanpak te komen, waarbij ook naar andere relevante
instrumenten kan worden gekeken en terugkeer in een breder kader van
versterkte migratiesamenwerking wordt gezien, in lijn met de voorstellen
uit het Pact. De Commissie meldt dat zij het rapport eerst met de lidstaten
in de Raad zal bespreken.
Zoals bij uw Kamer bekend, onderstreept het kabinet de noodzaak van
brede, op maat gemaakte partnerschappen met belangrijke herkomst-,
transit- en opvanglanden om migratiesamenwerking te versterken. Het
verbeteren van de terugkeersamenwerking is hiervan een essentieel
4

Verordening (EU) 2019/1155 van het Europees parlement en de Raad van 20 juni 2019 tot
wijziging van Verordening (EG) nr. 810/2009 tot vaststelling van een gemeenschappelijke
visumcode.
5
Kamerstuk 22 112, nr. 2955.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 19 637, nr. 2702

2

onderdeel. Artikel 25bis van de Visumcode is daarbij een belangrijk
instrument en Nederland heeft dan ook sinds de inwerkingtreding van de
nieuwe visumcode in februari 2020 aangedrongen op de snelle levering
van dit rapport. Het rapport biedt wat het kabinet betreft voldoende
aanknopingspunten om verdere stappen te zetten om de terugkeersamenwerking met derde landen te versterken. Daarbij is het kabinet
voorstander van een op maat gemaakte aanpak per land, waarbij ook de
samenhang met de partnerschappen en de bredere externe betrekkingen
in acht worden genomen. Het kabinet wenst vaart te maken met deze
aanpak en Nederland zal zich in de vervolgbesprekingen in de Raad dan
ook inzetten voor concrete vervolgstappen in relatie tot het visuminstrument. Verwachte effectiviteit dient daarbij als criterium voorop te
staan. Ook moet volgens het kabinet rekening worden gehouden met de
verwachte impact op andere doelstellingen en belangen, zoals uiteengezet
in de Kamerbrief in reactie op de motie Becker c.s.6
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Ministerie van Justitie en
Veiligheid werken hierbij nauw samen en zoeken tevens de samenwerking
met andere lidstaten. De voortgang is niet alleen in Nederlandse handen.
Het proces met betrekking tot artikel 25bis van de Visumcode wordt door
de EU-lidstaten en de Commissie de komende tijd in gezamenlijkheid
nader uitgewerkt. Nederland acht de gezamenlijkheid van dit nieuwe
instrument van groot belang. Juist door samen te werken kunnen
EU-lidstaten een krachtiger signaal afgeven dan een enkele lidstaat. Dit
laat onverlet dat Nederland zich maximaal zal inzetten voor zijn belangen.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

6

Kamerstuk 19 637, nr. 2675.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 19 637, nr. 2702

3