Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 650 B

Wijziging van de begrotingsstaat van het gemeentefonds
(B) voor het jaar 2020 (wijziging samenhangende met
de Najaarsnota)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
Ontvangen 30 november 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650 B, nr. 2

1

INHOUDSOPGAVE
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

3

B.

BEGROTINGSTOELICHTING

4

1

Leeswijzer

4

2
2.1

Het beleid
Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties

4
4

3
3.1

Het beleidsartikel
Beleidsartikel 1 gemeentefonds

6
6

4
4.1
4.2

Bijlagen
Overzicht integratie-uitkeringen
Overzicht decentralisatie-uitkeringen

8
8
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650 B, nr. 2

2

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikelen 1 tot en met 3
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzon­
derlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige
wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2020 wijzigingen aan te brengen
in de begrotingsstaat van het gemeentefonds;
Het in die begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel
B van deze memorie van toelichting toegelicht.
Wetsartikel 3
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben
gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als
verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen.
Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben
de gemeenten gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als
verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van
de decentralisatie-uitkeringen zijn opgenomen.
De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de
begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in
deze memorie van toelichting.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

K.H. Ollongren
De Staatssecretaris van Financiën,

J.A. Vijlbrief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650 B, nr. 2

3

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1 Leeswijzer
De tweede suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de
begroting 2020. De stand van de tweede suppletoire begroting wordt
opgebouwd vanaf de stand van de eerste suppletoire begroting 2020.
In de loop van 2020 zijn twee Incidentele suppletoire begrotingen (ISB's)
gepubliceerd in verband met compensatiemaatregelen voor gemeenten
vanwege de coronacrisis. De budgettaire gevolgen van die twee ISB's zijn
in onderhavige tweede suppletoire begroting verwerkt in de standen van
de eerste suppletoire begroting.
2 Het beleid
Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden
overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij provincies.
Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het
provinciefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de onderstaande
tabel worden de mutaties groter dan € 30 mln. weergegeven. Daarbij is
onderscheid aangebracht tussen nominale mutaties enerzijds en overboe­
kingen van/naar andere departementen anderzijds.
2.1 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
Tabel 1 Belangrijkste suppletoire uitgaven- en ontvangstenmutaties 2020
(Tweede suppletoire begroting) (Bedragen x € 1.000)
Art.

Uitgaven en
ontvangsten
2020

Vastgestelde begroting 2020

1

31.901.410

Stand 1e suppletoire begroting 20201

1

33.151.951

1

96.548

2) Brede aanpak dak- en thuisloosheid

1

73.000

3) Veilig thuis (DU Vrouwenopvang)

1

38.600

4) Aanvullend pakket re-integratie (covid 19)

1

39.306

5) Overige mutaties

1

162.144

Stand 2e suppletoire begroting 2020

1

33.561.549

Belangrijkste suppletoire mutaties
Nominale mutaties
1) Ruimte onder plafond BTW compensatiefonds 2020
Overboekingen

1 Stand inclusief mutaties 1e ISB 2020 (Kamerstukken II 2019/20, 35480, nr. 1) en mutaties 2e ISB 2020
(Kamerstukken II 2019/20, 35544, nr. 1)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650 B, nr. 2

4

Toelichting
1) Ruimte onder plafond BTW-compensatiefonds 2020
De ontwikkeling van het BTW-compensatiefonds en het bijbehorende
plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk/VNG/IPO met ingang
van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de
fondsen. Voor 2020 is vooralsnog sprake van ruimte onder het plafond, met
als gevolg een toevoeging aan de algemene uitkering van € 96,5 mln.
2) Brede aanpak dak- en thuisloosheid
Het kabinet wil dak- en thuisloosheid zoveel mogelijk voorkomen en ervoor
zorgen dat niemand op straat hoeft te slapen. Het kabinet stelt voor de
aanpak van dak- en thuisloosheid een financiële impuls beschikbaar van in
totaal € 200 mln. voor de jaren 2020 en 2021. Hiervan wordt vooralsnog
een bedrag van € 73 mln. in 2020 aan gemeenten verstrekt.
3) Veilig thuis
Het kabinet stelt extra middelen beschikbaar voor Veilig thuis, als onderdeel
van de decentralisatie-uitkering Vrouwenopvang. Er is sprake van een
hogere stijging van meldingen en adviezen dan verwacht als gevolg van
de invoering van de vernieuwde wettelijke meldcode per 1 januari 2019.
4) Aanvullend pakket re-integratie (covid 19)
Met het aanvullend sociaal pakket investeert het kabinet tijdelijk in de reintegratiebudgetten van gemeenten voor dienstverlening aan bijstandsge­
rechtigden. Hiermee kunnen zij de hogere instroom in de bijstand
opvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650 B, nr. 2

5

3 Het beleidsartikel
3.1 Beleidsartikel 1 gemeentefonds
In onderstaande tabel worden voor de verplichtingen, de uitgaven en de
ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het provinciefonds
weergegeven. Hiermee worden de integrale uitgaven die samenhangen
met de samengestelde beleidsdoelstelling (het nastreven van een adequate
omvang van het provinciefonds en het nastreven van een adequate
verdeling van de middelen over de provincies) inzichtelijk gemaakt.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 gemeentefonds (bedragen x € 1.000)
Vastgestelde
begroting

Stand 1e suppletoire
begroting (2)1

Mutaties 2e suppletoire begroting (3) Stand 2e suppletoire
begroting (4)=(2+3)

Mutaties Miljoe­ Overige mutaties 2e
nennota suppletoire begroting

Verplichtingen

31.901.410

33.065.583

292.038

117.560

33.475.181

Uitgaven

31.901.410

33.151.951

292.038

117.560

33.561.549

292.038

117.560

33.559.544

waarvan juridisch verplicht
(percentage)

100%

Financiering gemeenten
Bijdrage aan medeoverheden

31.900.149

33.149.946

Algemene uitkering en de
aanvullende uitkeringen

26.354.315

26.762.009

98.898

71.149

26.932.056

Decentralisatie-uitkeringen

1.083.931

1.609.819

167.140

40.811

1.817.770

Integratie-uitkering Voogdij 18+

685.224

704.592

0

0

704.592

Integratie-uitkering Beschermd
wonen

1.873.682

1.932.674

0

5.600

1.938.274

Integratie-uitkering Participatie

1.893.234

2.096.683

26.000

0

2.122.683

9.763

44.169

0

0

44.169

Integratie-uitkeringen Overig
Kosten Financiële verhoudingswet
Opdrachten

1.261

2.005

‒ 695

‒ 70

1.240

Onderzoeken verdeelsystematiek

1.261

2.005

‒ 695

‒ 70

1.240

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

0

0

695

70

765

Onderzoeken verdeelsystematiek

0

0

695

70

765

31.901.410

33.151.951

292.038

117.560

33.561.549

Ontvangsten

1 Stand inclusief mutaties 1e ISB 2020 (Kamerstukken II 2019/20, 35480, nr. 1) en mutaties 2e ISB 2020 (Kamerstukken II 2019/20, 35544, nr. 1)

Toelichting op de financiële instrumenten
Bijdragen aan medeoverheden
Algemene uitkering
Dit betreft de uitkering aan alle gemeenten, die ten goede komt aan de
algemene middelen van de gemeenten. De uitkering is gebaseerd op de
artikelen 5 en 6 van de Financiële-verhoudingswet.
Integratie-uitkeringen
Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als rechtstreekse overheveling
van middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de
omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650 B, nr. 2

6

een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering. De uitkering is
gebaseerd op artikel 5 lid 2 van de Financiële-verhoudingswet. Voor een
overzicht van de integratie-uitkeringen wordt verwezen naar bijlage 4.1.
Decentralisatie-uitkeringen
Naast de algemene uitkering en integratie-uitkeringen bevat het gemeen­
tefonds ook decentralisatie-uitkeringen. De verdeling van de decentrali­
satie-uitkeringen volgt evenmin als de integratie-uitkeringen de regels van
de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds. Anders
dan bij de integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling naar de
algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatieuitkering een dergelijke termijn. Voor een overzicht van de decentralisatieuitkeringen wordt verwezen naar bijlage 4.2.
Opdrachten en Bijdragen ZBO's/RWT's
Onderzoeken verdeelsystematiek
Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van
onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het gemeeente­
fonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
Ontvangsten
Ten behoeve van de dekking van de uitgaven is een post Ontvangsten
opgenomen. Artikel 4, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet bepaalt
dat bij (begrotings)wet voor ieder uitkeringsjaar een bedrag aan middelen
van het Rijk wordt afgezonderd ten behoeve van het gemeentefonds. Op
grond van het tweede lid van dat artikel zijn de uitgaven en de inkomsten
van het fonds per uitkeringsjaar aan elkaar gelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650 B, nr. 2

7

4 Bijlagen
4.1 Overzicht integratie-uitkeringen
Tabel 3 Overzicht integratie-uitkeringen (Bedragen x € 1.000)
Uitgaven 2020
Voogdij 18+

704.592

Beschermd wonen

1.938.274

Participatie

2.122.682

Verhoging raadsledenvergoeding kleine gemeenten

9.763

Uitvoeringskosten inburgering

34.406

Wijziging betalingsverloop 2019
Stand 2e suppletoire begroting 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650 B, nr. 2

1
4.809.718

8

4.2 Overzicht decentralisatie-uitkeringen
Tabel 4 Overzicht decentralisatie-uitkeringen (Bedragen x € 1.000)
Uitgaven 2020
Aanpak discriminatie

257

Aanpak laaggeletterdheid

5.000

Aanpak lerarentekort G4

4.000

Actieprogramma Dak- en thuisloze jongeren

156

Beeldende kunst en vormgeving

13.500

Bevolkingsdaling

11.245

Bibliotheekmiddelen

1.000

Bodemsanering

51.760

Brede aanpak dak- en thuisloosheid

73.000

BRP centralisering inschrijving vergunninghouders

4.731

Buurtsportcoaches

75.005

Correctie Waterschapswegen (Knelpunten verdeelproblematiek)

3.695

Crisisdienstverlening (covid 19)

16.040

Deltaprogramma Ruimtelijke adaptie

4.639

Dialoog Sinterklaasintocht

35

Duurzaam erfgoed

913

Eigen bijdrage Wmo (abonnementstarief)

18.000

Erfgoed deal

2.205

Experiment gesloten coffeeshopketen

1.500

Extra kosten verkiezingen 2020 en 2021 ivm Covid-19

28.975

Faciliteitenbesluit opvangcentra

13.657

Geweld hoort nergens thuis

3.600

Gezond in de stad

24.042

Groeiopgave Almere

8.676

Impactanalyse Leefbaarheid en veiligheid

198

Implementatie traject 5 sociaal domein

310

Jeugd
Jeugd aan zet

21.700
470

Jeugdhulp aan kinderen in een AZC

5.100

Kansen voor alle kinderen

85.000

Kerkenvisies

3.200

Koplopergemeenten clientondersteuning

4.152

Landelijke functies opvang

8.114

Landelijke voorziening vreemdelingen

17.000

LHBTI beleid regenboogsteden

1.323

Maatschappelijke begeleiding

18.005

Maatschappelijke opvang

476.057

Meetsystemen geluidsnet Geilenkirchen

40

Noodopvang kinderen van ouders met cruciaal beroep

23.000

Perspectief op werk

35.000

Pilot opvang en begeleiding asielzoekers

443

Pilots Logeerzorg

485

Pilots Roma en Sinti
Pilots Veranderopgave inburgering (VOI)
Pilots Verdere integratie arbeidsmarkt (VIA)
Precariobelasting en mark- en evenemententleges
Proeftuinen cultuurprofielen
Programmabureau Sociaal domein
Regionale opgaven

239
5.109
176
20.000
1.399
325
64.342

Scholenprogramma Groningen

3.000

Toeristen- en parkeerbelasting

225.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650 B, nr. 2

9

Uitgaven 2020
Transformatiefonds Sociaal Domein Jeugd

36.000

Veilige steden

391

Veiligheidshuizen

7.699

Verhoging taalniveau statushouders

20.000

Versterken lokale werkgelegenheid Groningen (1000 banenplan)

1.300

Versterking arbeidsmarktregio's

2.692

Voorkomen van schulden en bestrijding van armoede

22.225

Voorschoolse voorziening peuters

38.300

Vrouwenopvang

217.655

VTH-taken

46.700

Vuelta 2020

1.500

Weerbare samenleving
Wijziging betalingsverloop decentralisatie uitkering 2019
Stand 2e suppletoire begroting 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 650 B, nr. 2

133
38.357
1.817.770

10