Factsheet

Jodiumprofylaxe

Definities
Jodiumprofylaxe is het preventief slikken van
jodium(tabletten) om de opslag van radioactief jodium in
de schildklier zoveel mogelijk te voorkomen.
Predistributie is het uitdelen van tabletten aan vooraf
bepaalde doelgroepen zonder dat er een acute dreiging is 		
van een kernongeval of lozing van radioactief jodium.
Nooddistributie is het uitdelen van jodiumtabletten bij een
concrete dreiging van een lozing van radioactief jodium of
kernongeval aan mensen die (nog) geen beschikking hebben
over jodiumtabletten.

Stand van zaken
De minister van Economische Zaken heeft op 2 juli 2014 aan
de Tweede Kamer gemeld dat jodiumprofylaxe in grotere
regio’s moet worden voorbereid. Om op het moment van een
kernongeval dezelfde maatregelen te kunnen treffen als onze
buurlanden (harmonisatie). Dit besluit is in lijn met
uitgangspunten van het Internationaal Atoom en Energie
Agentschap (IAEA).

De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
heeft op 8 maart 2016 aan de Tweede Kamer gemeld dat zij
voor alle doelgroepen die er baat bij hebben jodiumtabletten
beschikbaar stelt. Dit gebeurt door middel van predistributie
en nooddistributie.
De afgelopen maanden heeft VWS, in overleg met
vertegenwoordigers en deskundigen van onder andere
veiligheidsregio’s, GGD GHOR NL en andere ministeries, een
plan van aanpak voor de predistributie van jodiumtabletten
uitgewerkt. Nu hierover overeenstemming is bereikt, kan VWS
zich met de verschillende partijen gaan richten op
de daadwerkelijke distributie van jodiumtabletten.
Om het bereik van de predistributie zo groot mogelijk te
maken, is het belangrijk dat de distributie niet in de
vakantiemaanden plaatsvindt. Daarom kiest VWS ervoor om
de predistributie in september 2017 uit te voeren.

Doelgroepen jodiumprofylaxe
In de eerste ring rondom een kernreactor zijn mensen tot en
met 40 jaar en zwangere vrouwen aangewezen als de groep
die over jodiumtabletten moeten beschikken.
In de tweede ring rondom een kernreactor zijn mensen tot
18 jaar en zwangere vrouwen aangewezen als groep die over
jodiumtabletten moeten beschikken.
Zwangere vrouwen krijgen jodiumtabletten primair
aangeboden ter bescherming van het ongeboren kind.
De indeling van mensen (in leeftijdscategorieën en de afstand
waarop iemand van een kernreactor woont) heeft te maken
met de volgende twee factoren:

Figuur 1					
Kilometerbepaling per kernreactor

Locatie

• De risico’s op bijwerkingen bij het innemen van
jodiumtabletten nemen toe naarmate mensen ouder
worden. Denk daarbij aan de ontwikkeling van allergieën of
functiestoornissen van de schildklier.
Bij een kernongeval neemt het risico op besmetting met
radioactief jodium af naarmate mensen verder van een
kernreactor wonen:
• De schildklier van (ongeboren) kinderen is gevoeliger voor
radioactief jodium dan die van volwassenen. Zij hebben dus
het meeste baat bij de beschermende werking van
jodiumtabletten.
De jodiumtabletten zijn na de predistributie verkrijgbaar bij
apotheken en drogisterijen. Zwangere vrouwen kunnen daar
jodiumtabletten kopen. Ook andere mensen die niet in de
doelgroep vallen, maar wel jodiumtabletten willen
aanschaffen, krijgen zo de mogelijkheid om jodiumtabletten
in huis te halen.

Tweede ring

(0 t/m 40 jaar en

(0-18 jaar en

kernreactor

Type

zwangeren)

zwangeren)

Borssele

Kerncentrale

20 km

100 km

Doel

Kerncentrale

20 km

100 km

Kerncentrale

nvt

100 km

Mol

Onderzoeks-

20 km

nvt

(België)

reactor

Emsland

Kerncentrale

25 km

100 km

Onderzoeks-

nvt

3 km

nvt

0,5 km

(België)
Tihange
(België)

(Duitsland)
Petten

• Hoe ouder iemand is, hoe kleiner de kans is op het ontstaan
van schildklierkanker als gevolg van blootstelling aan
radioactief jodium.

Eerste ring

reactor
Delft

Onderzoeksreactor

Predistributie jodiumtabletten
In de eerste ringen rondom de kerncentrales Borssele, 		
Doel en Emsland zijn de jodiumtabletten grotendeels al
gedistribueerd. In een aantal gemeenten in Zeeland en
Midden-West-Brabant waar dat nog niet is gebeurd, krijgen
mensen tot en met 40 jaar de jodiumtabletten per post
thuisgestuurd.
In de tweede ringen rondom de kerncentrales Borssele, Doel,
Tihange en Emsland en de onderzoeksreactor Delft krijgen
alle gezinnen met kinderen tot 18 jaar jodiumtabletten
thuisgestuurd. Rondom de onderzoeksreactor in Petten heeft
al predistributie plaatsgevonden.
In totaal gaat het om ongeveer 1,4 miljoen huishoudens die
allemaal in één en dezelfde week de jodiumtabletten thuis
ontvangen.
Elk huishouden met mensen uit de doelgroepen ontvangt 		
(op naam) een informatiepakket met daarin het doosje met
de jodiumtabletten, begeleidende brief en een
informatiekaart.
Zwangere vrouwen kunnen via de verloskundige en/of
gynaecoloog informatie krijgen over jodiumtabletten.

Ook bijzondere locaties zoals scholen, kinderopvanglocaties
of hulpdiensten kunnen jodiumtabletten in voorraad opslaan.
De veiligheidsregio inventariseert de behoefte. Op basis
daarvan stelt VWS de jodiumtabletten beschikbaar.
VWS ontwikkelt momenteel diverse communicatiemiddelen.
Deze worden met de betrokken partijen afgestemd. Tijdens de
week van de predistibutie (en daarna) zal alle informatie terug
te vinden zijn op: www.waaromkrijgikjodiumtabletten.nl.

Nooddistributie jodiumtabletten
Tijdens een kernongeval of geplande lozing van radioactief
jodium organiseert de daartoe bevoegde veiligheidsregio de
nooddistributie van jodiumtabletten.
Alle direct betrokken veiligheidsregio’s werken een
operationeel plan uit, welke volgens planning eind 2017
geïmplementeerd kan worden.
Hierbij geldt het volgende uitgangspunt:
• Alle huishoudens met mensen uit de doelgroep binnen een
gemeente moeten op één locatie bij hen in de buurt
jodiumtabletten kunnen afhalen, mocht dat voor hen
noodzakelijk zijn.
Door de combinatie van predistributie en nooddistributie
worden de jodiumtabletten grondig verspreid. Zo is er tijdens
een kernongeval of geplande lozing van radioactief jodium
minder acute vraag naar jodiumtabletten. Er zijn dan genoeg
jodiumtabletten bij de inwoners van gemeenten voorradig.

Belangrijkste betrokken partners
• Veiligheidsregio’s, GGD’en en gemeenten
• Apotheken en drogisterijen
• Gynaecologen en verloskundigen
• Huisartsen en internisten
• IenM, VenJ en ANVS
• RIVM en NVIC
• IFV en RvIG
• Overige ministeries

Werking jodiumprofylaxe
Het menselijk lichaam slaat jodium op in de schildklier. De
schildklier regelt de stofwisseling in het lichaam.
Als radioactief jodium wordt opgeslagen in de schildklier, kan
het op termijn zorgen voor schade aan de schildklier. Denk
bijvoorbeeld aan een verhoogd risico op schildklierkanker.
Het preventief slikken van jodiumtabletten zorgt ervoor dat
de schildklier verzadigd wordt met stabiel jodium. Hierdoor
wordt het radioactieve jodium dat mensen binnenkrijgen niet
opgeslagen in de schildklier, maar juist afgescheiden.
Als de tabletten in de periode van 12 uur voor het contact met
het radioactieve jodium worden ingenomen, wordt de opslag
van radioactief jodium maximaal geblokkeerd. De schildklier
is dan beschermd.
Inname van jodiumtabletten na contact met radioactief
jodium heeft een beperkt effect doordat het voor een kleinere
blokkade van radioactief jodium zorgt.

Figuur 2					 		
De eerste en tweede ring in kaart

Dit is een uitgave van
Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport
Bezoekadres
Parnassusplein 5 | 2511 vx Den Haag
Postadres
Postbus 20350 | 2500 ej Den Haag
Telefoon 070 340 79 11
Telefax 070 340 78 34
www.rijksoverheid.nl
april 2017