Rapportage kwartiermakersfase
Zorgevaluatie en Gepast Gebruik

Agenderen

Samen

D a a d kra c ht

Ambitieus

Wend b a ar

Vertrouwen

S yste e

Tra n s p ara nt

Implementeren &
monitoren

1

ding
bed
n
i
m

Evalueren

Inhoudsopgave
1 Voorwoord

3

2 Samenvatting

4

3 Introductie
3.1 Achtergrond
3.2 Doelstelling
3.3 Scope en focus

5
5
5
6

4 Bevindingen en acties
4.1 Algemene bevindingen
4.2 Concrete acties ‘agenderen’; vraagstukken die ertoe doen
		 4.2.1 Wat is het doel?
		 4.2.2 Welke acties gaan we uitvoeren?
4.3 Concrete acties ‘evalueren’; evalueer op de juiste manier
		 4.3.1 Wat is het doel?
		 4.3.2 Welke acties gaan we uitvoeren?
4.4 Concrete acties ‘implementeren’; implementeer effectief
		 4.4.1 Wat is het doel?
		 4.4.2 Welke acties gaan we uitvoeren?
4.5 Systeeminbedding van de Cirkel van Gepast Gebruik
		 4.5.1 Data
		 4.5.2 De rol van de maatschappij in het programma
		 4.5.3 Draagvlak creëren voor de benodigde systeem		
veranderingen met eenduidige en heldere communicatie
4.5.4 Structurele financiering van de Cirkel van Gepast Gebruik

7
7
8
8
9
11
11
11
13
13
14
16
16
17
17
18

5 Programmastructuur
5.1 Inventarisatie van bestaande programma’s en initiatieven
5.2 Governance van het programma
		 5.2.1 Positie overheidspartijen
		 5.2.2 Relatie ZE&GG met andere programma’s
		 5.2.2.1 Relatie ZE&GG met het programma Doelmatigheidsonderzoek ZonMw
		 5.2.2.2 Relatie ZE&GG met het Leading the Change programma van ZN
		 5.2.3 Sturing door de HLA-partners op het programma
		 5.2.4 Escalatieladder
5.3 Inrichting van het programmateam
		 5.3.1 Algemene uitgangspunten in de uitvoering van het programma
		 5.3.2 Samensturende netwerkorganisatie

20
20
21
21
22
22
23
23
23
25
25
25

6 Benodigde mensen en middelen
6.1 Formatie
6.2 Financiële middelen

27
27
28

7 Tijdslijnen

29

8 Bijlagen
8.1 Bijlage 1 - Definities
8.2 Bijlage 2 - Proces
8.3 Bijlage 3 - Bestuurlijk akkoord medisch-specialistische zorg 2019 t/m 2022
8.4 Bijlage 4 - Plan van Aanpak ZE&GG
8.5 Bijlage 5 - Inventarisatie initiatieven zorgevaluatie en gepast gebruik SiRM
8.6 Bijlage 6 - Analyse Governance structuur KPMG

31
31
32

2

1 Voorwoord
Met veel genoegen presenteren we u hierbij de rapportage van de kwartiermakersfase van het programma Zorgevaluatie en Gepast Gebruik (ZE&GG). In de afgelopen vier maanden hebben wij met
bestuurders, bureaumedewerkers en inhoudsdeskundigen van alle partners van het hoofdlijnenakkoord
Medisch-specialistische zorg (HLA-MSZ) intensief gewerkt aan de totstandkoming van deze rapportage.
Alle HLA-partners hebben vooral ook intensief en open met elkaar gesproken over de commitment die
zij zijn aangegaan op het gebied van zorgevaluatie en gepast gebruik, over wat het van hen vraagt, wat ze
te bieden hebben en waar ze elkaar voor nodig hebben. De HLA-partners hebben tevens een sterk besef
van de urgentie van het programma, alleen door zorgevaluatie en gepast gebruik in de volle omvang en
breedte toe te passen kan op verantwoorde wijze gewerkt worden aan het bevorderen van kwalitatief
hoogwaardige en betaalbare zorg. De roep om de beweging die is ingezet te verbreden, verbinden en versnellen is groot. Het is tijd om de volgende fase van zorgevaluatie en gepast gebruik in te gaan. Dat doen
de HLA-partners met het programma ZE&GG.
Het woord dat het meest gebezigd is in de afgelopen maanden, is ‘samen’. De HLA-partners voelen
gezamenlijke verantwoordelijkheid in het realiseren van de doelstelling van het gezamenlijke programma
en komen op iedere activiteit tot de conclusie dat alleen door samen te werken deze doelstelling gerealiseerd kan worden. Tegelijk erkennen alle partners dat het niet vanzelf zal gaan en dat er uitdagingen voor
de boeg liggen. Meer in gezamenlijkheid doen betekent minder individuele invloed maar tegelijk grotere
maatschappelijke impact. Veranderen is voor alle partners ingewikkeld, maar door de barrières die men
daarbij ondervindt te bespreken kunnen gezamenlijke oplossingen worden gezocht en gevonden. Veranderen is immers een vereiste om het gezamenlijke doel te bereiken: “Zorgevaluatie is over 5 jaar integraal
onderdeel van het reguliere zorgproces, waarbij het onbekende wordt geëvalueerd, bewezen effectieve
zorg wordt geïmplementeerd en de patiënt daardoor de bewezen beste zorg krijgt.”
De HLA-partners hebben concrete doelstellingen en acties geformuleerd en vastgesteld en zijn tot
overeenstemming gekomen over hoe zij sturing willen geven aan het programma. Dit alles vindt u in de
voorliggende rapportage. Na vaststelling van de rapportage gaan alle HLA-partners gezamenlijk in het
programma ZE&GG aan de slag met de benoemde acties en zullen ze zich op de vastgestelde wijze verantwoorden. Hiermee sluiten we de kwartiermakersfase af en gaan we aan de slag met de eerste stap in
de uitvoering van het programma zorgevaluatie en gepast gebruik. We zijn nog lang niet klaar, we zijn pas
net begonnen.

Prof.dr. Sjoerd Repping, kwartiermaker Zorgevaluatie en Gepast Gebruik
14 juni 2019

3

2 Samenvatting
In deze rapportage schetsen we in hoofdstuk 3 (Introductie) de achtergrond, doelstelling, scope
en focus van de opdracht aan de kwartiermaker en het programma Zorgevaluatie en Gepast Gebruik
(ZE&GG).
In hoofdstuk 4 (Bevindingen en acties) vindt u de concrete doelen die de HLA-partners hebben geformuleerd en de geplande acties om deze ambities te verwezenlijken. De eerste acties spitsen zich toe op
de activiteiten binnen de Cirkel van Gepast Gebruik agenderen, evalueren, implementeren en monitoren.
• Om de vraagstukken te evalueren die ertoe doen, hebben de HLA-partners als ambitie uitgesproken
dat er vanaf 2020 voor evaluatieonderzoek in collectiviteit onderwerpen geprioriteerd worden op
basis van gezamenlijk geformuleerde criteria. In 2023 is er een continu proces van het vaststellen
van gezamenlijke handelingsagenda’s van alle HLA-partners.
• Om te bereiken dat er optimaal, op de juiste manier, geëvalueerd wordt, is de ambitie dat er vanaf
2020 ieder jaar een groeiend aantal evaluatieonderzoeken wordt opgestart. In 2023 kan ieder
onderzoek binnen drie maanden na de start includeren in alle deelnemende centra en is 90% van de
onderzoeken binnen de geplande tijd afgerond.
• Om vervolgens ook effectief te implementeren is er vanaf 2020 een gestructureerde aanpak van alle
HLA-partners om uitkomsten uit evaluatieonderzoek in de praktijk te implementeren, inclusief benodigde hulpmiddelen en meetinstrumenten. In 2023 is meer dan 80% van het afgeronde evaluatieonderzoek aantoonbaar in de praktijk geïmplementeerd.
Daarna volgen acties die gericht zijn op systeeminbedding van de Cirkel van Gepast Gebruik. Deze
hebben betrekking op de bruikbaarheid van data binnen het zorglandschap, de rol van de maatschappij
binnen ZE&GG, een communicatieplan voor het programma en scenario’s om te komen tot structurele
financiering van de Cirkel van Gepast Gebruik.
Hoofdstuk 5 (Programmastructuur) begint met een samenvatting van de inventarisatie door SiRM
van de activiteiten en programma’s op het gebied van zorgevaluatie en gepast gebruik in Nederland.
Op basis van de bevindingen doet SiRM ook aanbevelingen met als doel optimalisatie van de Cirkel van
Gepast Gebruik. Deze sluiten volledig aan bij de doelstellingen en geplande acties vanuit de HLA-partners.
Vervolgens wordt ingegaan op de governance van het programma. Na consultatie van de HLA-partners
en onderzoek en advies door KPMG, is gekomen tot een structuur met een voorzitter, een richtinggevende en controlerende werkorganisatie bestaande uit inhoudsdeskundigen vanuit de HLA-partners en een
projectorganisatie. Ook de rollen van de stuurgroep, het Bestuurlijk Overleg HLA en het Zorginstituut zijn
beschreven. Tot slot vindt u in dit hoofdstuk de beschrijving van het projectteam.
In hoofdstuk 6 (Benodigde mensen en middelen) wordt ingegaan op de financiële voorwaarden voor
de uitvoering van het programma en een helder overzicht van de te nemen stappen en geplande mijlpalen
vindt u in hoofdstuk 7 (Tijdslijnen).

4

3 Introductie
3.1 Achtergrond
De partners van het Hoofdlijnenakkoord Medisch Specialistische Zorg 2019 – 2022 (HLA-MSZ) hebben
daarin het volgende vastgesteld:
“Partijen hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid om te komen tot een systeem waarin verleende zorg continu wordt geëvalueerd en zodoende steeds beter wetenschappelijk is onderbouwd. De kennis
die deze wetenschappelijke evaluatie oplevert wordt door de medisch-specialistische en verpleegkundige
beroepsgroepen verwerkt in richtlijnen/kwaliteitsstandaarden en ingevoerd in de praktijk. Door geïntensiveerde samenwerking en investeringen maken partijen gezamenlijk een continu proces van zorgevaluatie
mogelijk en dragen er zorg voor dat uitkomsten van wetenschappelijke evaluatie worden opgenomen in
richtlijnen/kwaliteitsstandaarden en dat snelle implementatie van die richtlijnen/kwaliteitsstandaarden in
de praktijk plaatsvindt. Dit continue proces vraagt om goede regie, begeleiding en structurele financiering.”
Na vaststelling van het HLA-MSZ in juni 2018 (bijlage 3), heeft het ministerie van VWS, als voorzitter
van de HLA-partners, aan het Zorginstituut de opdracht gegeven de rol van facilitator op zich te nemen en
om samen met de HLA-partners te komen tot een plan van aanpak. In die rol heeft het Zorginstituut in de
periode juni 2018 - december 2018, samen met de HLA-partners, een plan van aanpak opgesteld. Dit plan
van aanpak voor het programma Zorgevaluatie en Gepast Gebruik (ZE&GG) is in december 2018 door het
HLA-BO vastgesteld (bijlage 4).
In dit plan van aanpak is duidelijk beschreven wat de achtergrond van het programma is, welke stappen
er door de HLA-partners al gezet zijn, waarom partners het programma nodig achten, wat de urgentie is,
wat het doel is van het programma en op welke onderdelen actie en regie nodig is. Partners hebben afgesproken dat het Zorginstituut een kwartiermaker aan zal stellen om gezamenlijk met alle HLA-partners
het plan van aanpak verder uit te werken. Per 1 februari 2019 is prof. dr. Sjoerd Repping aangesteld als
kwartiermaker. Het voorliggende rapport is het verslag van de kwartiermakersfase en de uitwerking van
de volgende fase van het programma ZE&GG.

3.2 Doelstelling
De doelstelling van het programma ZE&GG zoals opgenomen in het plan van aanpak is het realiseren
van gepast gebruik van zorg door het verbinden van alle partners aan een afgestemde cyclus van agenderen, evalueren en implementeren van kennis over wat goede zorg is, zodat de beschikbare publieke middelen effectief besteed worden en optimale medische en verpleegkundige zorg voor iedereen
beschikbaar is en blijft. Het doel is daarbij om dit proces over 5 jaar integraal onderdeel de laten zijn van
de reguliere zorgverlening, waarbij het onbekende wordt geëvalueerd, bewezen effectieve zorg wordt
geïmplementeerd en de patiënt daardoor de bewezen beste zorg krijgt.
De opdracht aan de kwartiermaker luidde als volgt:
• Stel samen met de HLA-partners een plan op waardoor in het programma ZE&GG wordt gerealiseerd dat:
• De vraagstukken worden geëvalueerd die ertoe doen;
• Op de juiste manier wordt geëvalueerd;
• Effectief wordt geïmplementeerd;
• Een verander- en leercultuur wordt bevorderd;
• De samenleving wordt betrokken;
• Systeembelemmeringen worden geïdentificeerd en opgelost;
• Zorg wordt gedragen voor een goede governance middels een lean-and-mean werkorganisatie
met betrokkenheid van alle HLA-partners.
• Inventariseer alle lopende initiatieven en programma’s die raakvlakken hebben met zorgevaluatie en
gepast gebruik. Werk concreet uit op welke wijze deze met elkaar in verbinding kunnen worden gebracht.
• Prioriteer met de HLA-partners de verbeterpunten op korte en lange termijn.
• Definieer de middelen die hiervoor nodig zijn (financiën en FTE’s).

5

3.3 Scope en focus
We spreken in het programma over de Cirkel van Gepast Gebruik: het agenderen, evalueren en implementeren van kennis over wat goede medische en verpleegkundige zorg is. Onder medische en verpleegkundige zorg wordt o.a. verstaan diagnostiek, interventies, paramedische handelingen en (farmacotherapeutische) therapieën. Het gaat hierbij zowel om bestaande zorg, als innovatieve zorg. Immers, ook voor
nieuwe zorg geldt dat middels de Cirkel van Gepast Gebruik vast moet komen te staan of de zorg van toegevoegde waarde is voor de patiënt. Hiermee is de scope van het programma ZE&GG zeer groot. Zowel de
HLA-partners als de minister van Medische Zorg hebben gevraagd om in eerste instantie de focus van het
programma ZE&GG te leggen op bestaande zorg en op het implementeren van de uitkomsten van reeds
afgerond evaluatieonderzoek. Het ligt in de verwachting dat de ontwikkeling van een zorgvuldig proces
rondom de Cirkel van Gepast Gebruik ook zal bijdragen aan het zorgvuldig beoordelen en evalueren van
innovatieve diagnostiek en interventies.
Raakvlakken met andere Hoofdlijnenakkoorden
Hoewel het programma ZE&GG onderdeel is van het HLA-medisch specialistische zorg en niet van het
HLA-huisartsenzorg of het HLA-geestelijke gezondheidszorg, voorzien we dat er wel degelijk raakvlakken
zullen ontstaan met de huisartsenzorg en de geestelijke gezondheidszorg. Daarbij gaat het dan bijvoorbeeld om evaluatie van verschuiving van zorg in de keten (bijv. tweede lijn naar eerste lijn) waarvoor ook
geldt dat moet worden vastgesteld of deze organisatie van zorg leidt tot gepast gebruik. Er loopt momenteel evaluatieonderzoek binnen de MSZ waarbij ook de huisartsenzorg of de geestelijke gezondheidszorg
betrokken is. We voorzien dan ook dat we als programma ZE&GG de samenwerking zullen zoeken met
partners buiten de MSZ. In de toekomst en bij gebleken succes, zou gekeken kunnen worden of de Cirkel
van Gepast Gebruik ook uitgebreid kan worden naar andere domeinen van de gezondheidszorg zoals de
huisartsenzorg of de langdurige zorg.

6

4 Bevindingen en acties
4.1 Algemene bevindingen
Alle HLA-partners onderschrijven dat het programma tot doel moet hebben de reeds ingezette beweging te versterken, versnellen en verbeteren en daadwerkelijk een verandering teweeg te brengen. We
beginnen niet met iets nieuws maar pakken op, verbinden en verbeteren samen dat wat er al is.
De HLA-partners spreken liever van een beweging dan van een programma.
In gesprekken met en tussen de verschillende HLA-partners tijdens de kwartiermakersfase
• zijn de gezamenlijke ambities zoals vastgesteld in het HLA-MSZ en het plan van aanpak duidelijk
nogmaals bevestigd;
• zijn de individuele belangen en behoeftes van de verschillende partners in kaart gebracht;
• zijn de lopende initiatieven in kaart gebracht, met hierbij de successen maar ook de verbeterpunten;
• zijn in gezamenlijkheid de te zetten stappen en prioritering vastgesteld;
• waren de partners eensgezind dat we alleen de gewenste stappen kunnen zetten door de krachten
te bundelen, goede afspraken te maken en elkaar te durven aanspreken op deze afspraken;
• heeft iedere partner zich bereid getoond zijn bijdrage te leveren, en aangegeven dit ook te verwachten van de andere partners;
• hebben partijen soms aangegeven het lastig te vinden om als gevolg van de gewenste samenwerking
wat te moeten inboeten op autonomie maar tegelijkertijd te zien dat dit zal leiden tot vergroting van
de maatschappelijke impact van hun eigen activiteiten.
Bij de werkconferentie op 17 en 18 april, waar alle HLA-partners vertegenwoordigd waren, zijn concrete
afspraken gemaakt over de te nemen stappen. Deze zijn terug te vinden in dit document. HLA-partners
hebben hard gewerkt aan het onderling vertrouwen, het uitwisselen van kennis en het tot gezamenlijke
acties komen. Tegelijk zijn op sommige onderwerpen de verschillende inzichten gedeeld en ook scherpe
discussies gevoerd. Door het gesprek te faciliteren en deze discussie niet uit de weg te gaan maar openlijk
te voeren hebben wij als kwartiermakersteam geprobeerd om tot een gedragen oplossing te komen.
Het was opvallend dat er vooral veel overeenstemming was en de meningen maar zelden verschilden.
Daar waar de inzichten toch verschilden is de uiteindelijk gekozen oplossing in gezamenlijkheid tot stand
gekomen. Het onderwerp ‘agenderen’ zorgde, zowel plenair als in de werksessies, voor de meeste discussie. Discussiepunten gingen o.a. over de rol en input van de afzonderlijke partners bij het agenderen,
welke type onderwerpen er worden gekozen, welke prioriteringscriteria worden geformuleerd en wat er
gebeurt met al bestaande kennisagenda’s waarvoor veel draagvlak is. Maar ook hier is uiteindelijk in goed
overleg een oplossing tot stand gekomen. Bij herhaling werd uitgesproken dat alle partners graag vanuit
hun eigen rol en identiteit de verantwoordelijkheid willen nemen maar dat ze daarbij gefaciliteerd en verbonden moeten worden. Daar ligt dan ook een belangrijke taak van het programma ZE&GG.
Om de in het HLA uitgesproken doelstellingen te realiseren zijn er twee stromen in het programma
ZE&GG nodig: enerzijds concrete acties op de domeinen agenderen, evalueren, implementeren & monitoren, en anderzijds toewerken naar het inbedden van de Cirkel van Gepast Gebruik in het zorgsysteem.
Vanuit de concrete acties zullen de programmaorganisatie en de partners aanlopen tegen factoren die
de inbedding van de Cirkel van Gepast Gebruik in het zorgsysteem belemmeren. Deze factoren worden
vervolgens opgepakt vanuit het programma ZE&GG om de systeeminbedding te vergemakkelijken. Dit
gebeurt in een continu proces waarin de programmaorganisatie en de HLA-partners hun activiteiten evalueren en verbeteren. Dat vraagt om een governance structuur die dit alles faciliteert. Passend bij het Plan
van Aanpak richten de acties van het programma ZE&GG zich dus op:
•

Acties binnen de Cirkel van Gepast Gebruik
• Evalueer de vraagstukken die ertoe doen
• Evalueer op de juiste manier
• Implementeer effectief
• Acties t.b.v. de systeeminbedding van de Cirkel van Gepast Gebruik
• Bevorder een verander- en leercultuur
• Betrek de samenleving
• Los systeembelemmeringen op

7

Hieronder geven we aan welke concrete acties het programma ZE&GG met de HLA-partners gaat
uitvoeren, enerzijds binnen de Cirkel van Gepast Gebruik en anderzijds om de systeeminbedding van de
Cirkel van Gepast Gebruik mogelijk te maken.

4.2 Concrete acties ‘agenderen’; vraagstukken die ertoe doen
De afgelopen jaren zijn er verschillende initiatieven gestart om kennisvragen met betrekking
tot de effectiviteit van medische en verpleegkundige zorg te identificeren. De wetenschappelijke
verenigingen van de FMS lopen hierin voorop: bijna alle Wetenschappelijke Verenigingen (WVen)
hebben inmiddels een kennisagenda met kennisvragen die volgens de leden nader onderzocht
moeten worden waarop ook patiënten en verzekeraars input hebben kunnen leveren. De FMS heeft
tevens op basis van de verschillende kennisagenda’s een aantal overkoepelende thema’s geïdentificeerd
waarvoor evaluatieonderzoek nodig is zoals diagnostiek, ouderenzorg en follow-up van patiënten. De verwachting is dat op deze thema’s grote kwaliteitswinst en kostenbesparing te realiseren is. Naast de FMS
hebben enkele patiëntenorganisaties een eigen kennisagenda, de V&VN heeft een lijst van onderwerpen
die ze graag nader zouden onderzoeken, het Zorginstituut ontwikkelt een eigen meerjarenplanning en
komt daarmee tot Verbetersignalementen en tot slot signaleren zorgverzekeraars praktijkvariatie op
basis van eigen data-analyses. Deze afzonderlijke activiteiten zijn op dit moment niet op elkaar afgestemd
om gezamenlijk systematisch te identificeren voor welke onderwerpen evaluatieonderzoek nodig is.
Het opstellen van kennisagenda’s binnen de FMS heeft ertoe geleid dat er binnen de betrokken wetenschappelijke verenigingen veel enthousiasme en draagvlak is om de geprioriteerde kennisvragen ook
daadwerkelijk te beantwoorden middels evaluatieonderzoek. Voor het verkrijgen van financiering voor dit
evaluatieonderzoek zijn partijen primair aangewezen op het programma Doelmatigheidsonderzoek van
ZonMw. Deze financiering en de toewijzing daarvan leidt nu nog in te beperkte mate tot het starten van
evaluatieonderzoek om de kennisvragen vanuit de kennisagenda’s te beantwoorden.

4.2.1 Wat is het doel?
Tijdens de werkconferentie op 17 en 18 april jl. is door de afgevaardigden van alle HLA-partners in gezamenlijkheid geconstateerd dat er behoefte is aan een handelingsagenda: een collectieve prioritering van
onderwerpen waarvoor evaluatieonderzoek nodig is en die door de wijze van totstandkoming commitment van alle HLA-partners heeft voor hun rol bij evaluatie en implementatie van de uitkomsten. Bij de
prioritering moet gebruik gemaakt worden van objectiveerbare kwantitatieve gegevens zoals patiënten
aantallen, ziektelast en kosten, waardoor de maatschappelijke impact van het evaluatieonderzoek geoptimaliseerd kan worden. Daarnaast moeten er dwarsverbanden tussen en binnen de verschillende organisaties en specialismen gecreëerd worden, waardoor bijvoorbeeld het aantal geprioriteerde onderwerpen
op het terrein van de verpleegkundigen en verzorgenden en de betrokkenheid van de maatschappij bij de
prioritering toenemen. Daarnaast is expliciet benoemd dat er al in de agenderingsfase aandacht moet zijn
voor de praktische consequenties voor HLA-partners van de veranderingen die kunnen voortvloeien uit
uitvoering en implementatie van evaluatieonderzoek.
Tevens is het belangrijk om het door de FMS bij WVen gecreëerde enthousiasme en draagvlak te
ondersteunen om daadwerkelijk evaluatieonderzoek uit te gaan voeren op basis van de kennisagenda’s.
Immers, het doel is om de beweging die in gang is gezet om kennisvragen te agenderen voort te zetten
naar een beweging om de kennisvragen door evaluatieonderzoek te beantwoorden en de uitkomsten
daadwerkelijk te implementeren.
De ambitie van de HLA-partners is:
“Vanaf 2020 worden er voor evaluatieonderzoek in collectiviteit onderwerpen geprioriteerd op
basis van gezamenlijk geformuleerde criteria. In 2023 is er een continu proces van het vaststellen
van gezamenlijke handelingsagenda’s van alle HLA-partners.”

8

4.2.2 Welke acties gaan we uitvoeren?
Om te komen tot een collectieve handelingsagenda voeren we de volgende twee acties uit:

ACTIE 1
Voor 1 januari 2020 wordt
met alle HLA-partners een
set van objectieve meetbare
criteria voor prioritering van
openstaande kennisvragen
vastgesteld.

ACTIE 2
Voor 1 april 2020 worden alle kennisvragen vanuit
de HLA-partners geïnventariseerd. Voor 1 september
2020 wordt uit deze collectieve lijst de top 10 van
onderwerpen voor de handelingsagenda vastgesteld
aan de hand van de onder actie 1 gedefinieerde criteria.
Voor deze top 10 zullen in 2020 financiële middelen ter
beschikking worden gesteld om evaluatieonderzoek uit
te voeren.

Om een extra impuls te geven aan het gecreëerde enthousiasme en gezamenlijk draagvlak om met alle
HLA-partners evaluatieonderzoek als onderdeel van de Cirkel van Gepast Gebruik uit te gaan voeren,
voeren we de volgende actie uit:

ACTIE 3
In de zomer van 2019 zal er onder regie van het
programma en ondersteund door ZonMw een extra
gerichte subsidieronde voor zorgevaluatie en gepast
gebruik plaatsvinden. Het thema en de prioriteringscriteria
voor deze gerichte ronde zullen door alle HLA-partners
in gezamenlijkheid worden vastgesteld op basis van de
overkoepelende thema’s uit de bestaande kennisagenda’s.

9

Agenderen

Doel

De vraagstukken evalueren die ertoe doen

Vanaf 2020 worden er voor
evaluatieonderzoek in collectiviteit
onderwerpen geprioriteerd op
basis van gezamenlijk geformuleerde
criteria. In 2023 is er een continu
proces van het vaststellen van
gezamenlijke
handelingsagenda’s van
alle HLA-partners

Actie 1

Actie 2

Set van objectieve
meetbare criteria voor
prioritering

1 april 2020 kennisvragen
geïnventariseerd

Extra gerichte subsidieronde
voor evaluatieonderzoek

1 september 2020 selectie
top 10 kennisvragen

Zomer 2019

1 januari 2020
Alle HLA-partners

Actie 3

2020 financiering evaluatieonderzoek top 10 kennisvragen
Alle HLA-partners

10

- Regie programma
- Ondersteuning ZonMw
- Vaststelling thema en
prioritering door alle
HLA-partners

4.3 Concrete acties ‘evalueren’; evalueer op de juiste manier
De laatste jaren is het aantal evaluatieonderzoeken toegenomen en dat is toe te juichen. Met
deze toename wordt ook zichtbaar dat er in de uitvoering van het evaluatieonderzoek behoefte
is aan verbetering. Momenteel lopen er 43 zorgevaluatieonderzoeken binnen de programma’s
Kwaliteit & Doelmatigheidsagenda, SEENEZ en Leading the Change. Deze betreffen allemaal
door de WVen geprioriteerde kennisvragen afkomstig van een kennisagenda, waarbij de WV zich op voorhand heeft gecommitteerd de uitkomsten te implementeren. Er zijn bij deze evaluatieonderzoeken veel
inclusieproblemen. Een langere doorlooptijd van een zorgevaluatie heeft tot gevolg dat er langer beslag
gelegd wordt op de beschikbare onderzoekscapaciteit. Dit beperkt het totale aantal evaluatieonderzoeken dat uitgevoerd kan worden, waardoor kennisvragen langer onbeantwoord blijven dan wenselijk en
nodig zou zijn.

4.3.1 Wat is het doel?
Onderwerpen voor evaluatieonderzoek die voortkomen uit een handelingsagenda hebben draagvlak
bij alle HLA-partners. Door de onderzoeksfase te verankeren in de Cirkel van Gepast Gebruik wordt bij
opzet en uitvoering steeds rekening gehouden met de consequenties voor de implementeerbaarheid
van de resultaten. Een robuuste samenwerking met patiënten bij het opzetten van evaluatieonderzoek
zorgt ervoor dat de voor hen relevante uitkomstmaten meegenomen worden in het onderzoek, waardoor
hun bereidheid om deel te nemen aan het onderzoek en de maatschappelijke waarde van de uitkomsten
toeneemt. De voortgang van de uitvoering van evaluatieonderzoek wordt bevorderd en de kosten worden
beperkt door het tij van de toenemende bureaucratie te keren. Denk hierbij aan totstandbrenging van een
uniforme en snelle procedure voor lokale uitvoerbaarheid bij de Nederlandse ziekenhuizen en eenduidige
normen voor vereisten aan dossiervorming en trialmonitoring om zo afwijkende lokale procedures en
normen te beteugelen. Alle zorgaanbieders worden door de HLA-partijen gestimuleerd om deel te nemen
aan het evaluatieonderzoek zodat het onderzoek sneller zal verlopen en er ook meer en sneller ruimte is
om meer evaluatieonderzoek uit te voeren.
De ambitie van de HLA-partners is:
“Vanaf 2020 wordt er ieder jaar een groeiend aantal evaluatieonderzoeken opgestart. In 2023 kan
ieder onderzoek binnen drie maanden na de start includeren in alle deelnemende centra en is 90% van
de onderzoeken binnen de geplande tijd afgerond.”

4.3.2 Welke acties gaan we uitvoeren?
Om vast te stellen welke belemmerende factoren een rol spelen bij de uitvoer van evaluatieonderzoek
voeren we de volgende acties uit:

ACTIE 4
Voor 1 januari 2020 identificeren we bij
alle 43 lopende evaluatieonderzoeken
de belemmerende factoren en worden
scenario’s voorgesteld om de slecht lopende
evaluatieonderzoeken vlot te trekken. Voor 1 juli
2020 is er een plan om de 10 belemmerende
factoren met de grootste impact voor huidig en
toekomstig evaluatieonderzoek op te lossen.

ACTIE 5
Voor 1 april 2020 wordt een proces
ingericht om te monitoren welke
zorgaanbieders participeren in
evaluatieonderzoek en in welke mate
ze dat doen. Dit zal transparant worden
gemaakt voor alle HLA-partners.

11

Evalueren

Doel

Evalueer op de juiste manier

Vanaf 2020 wordt er ieder jaar
een groeiend aantal
evaluatieonderzoeken opgestart. In
2023 kan ieder onderzoek binnen
drie maanden na de start includeren
in alle deelnemende centra en is
90% van de onderzoeken
binnen de geplande tijd
afgerond

Actie 4

Actie 5

1 januari 2020
belemmerende factoren
geïdentificeerd

Inrichten van proces t.b.v.
monitoring participatie in
evaluatieonderzoek door
individuele zorgaanbieders

Scenario’s voor vlot trekken van
slecht lopende
evaluatieonderzoeken
1 juli 2020 plan voor oplossen
10 meest belemmerende
factoren

1 april 2020
Transparant voor alle
HLA-partners

12

4.4 Concrete acties ‘implementeren’; implementeer effectief
Er is de afgelopen tien jaar binnen het programma Doelmatigheidsonderzoek (DO) van ZonMw
met succes veel evaluatieonderzoek uitgevoerd, waarvan de uitkomsten potentieel effect
zouden kunnen hebben op kwaliteit en kosten van de gezondheidszorg (SiRM, 2018). Daarnaast
heeft de evaluatie van zorg zoals uitgevoerd door het programma Zinnige Zorg van het Zorginstituut veel bruikbare informatie opgeleverd over welke zorg voor wie en wanneer gepast of juist ongepast
is. Van zowel de uitkomsten uit het DO-programma als de uitkomsten uit het Zinnige Zorg programma
vindt de implementatie nog onvoldoende en niet systematisch plaats. Bovendien is de implementatie
nauwelijks meetbaar. Momenteel zijn de HLA-partijen al voorzichtig gestart met de collectieve implementatie van vier onderwerpen (versnellingsagenda).
Van al het lopende evaluatieonderzoek zijn de HLA-partijen nog in onvoldoende mate op de hoogte om
zich te kunnen voorbereiden op de implementatie van de uitkomsten. Het is evenwel nu al voorspelbaar
dat er bij de implementatie van de uitkomsten in de toekomst barrières zullen zijn (zoals productieverlies, problemen met volumenormen en verschuiving en concentratie van zorg). Vóór de afronding van
lopend evaluatieonderzoek zou de impact van de implementatie al geanalyseerd moeten worden, zodat
HLA-partners onderling kunnen afspreken wat er van eenieder nodig is om de implementatie te bespoedigen.

4.4.1 Wat is het doel?
De HLA-partners hebben afgesproken dat de uitkomsten van alle afgeronde evaluaties uit het Doelmatigheidsprogramma van ZonMw en alle Verbetersignalementen van het Zinnige Zorg programma van
het Zorginstituut geïmplementeerd moeten worden. Tevens is aangegeven dat men ervoor openstaat om
ook andere implementaties op te pakken mits daar voldoende wetenschappelijke onderbouwing voor is.
Het is van belang dat de uitkomsten uit evaluatieonderzoek eerst door professionals en patiënten worden
geduid in het kader van het totale zorgtraject voor de betreffende patiëntencategorie (is er nog ander
relevant onderzoek? voor welke patiënten gelden de uitkomsten en voor welke niet?), dat de uitkomst
vertaald moet worden naar richtlijnen en keuzehulpen en dat er spiegelinformatie beschikbaar is of beschikbaar gemaakt kan worden. Deze spiegelinformatie wordt gegenereerd op basis van bestaande data
en moet inzichtelijk maken in welke mate zorgaanbieders overgaan tot implementatie van de uitkomsten
uit het evaluatieonderzoek. Alle HLA-partners hebben dan de beschikking over dezelfde, eenduidige
spiegelinformatie. Vervolgens zullen de HLA-partners ieder vanuit hun eigen rol aan de slag gaan met
deze spiegelinformatie om de praktijk daadwerkelijk te veranderen. Daarbij zullen er in het programma
afspraken gemaakt worden over hoe de HLA-partners zaken afspreken en bespreken en hoe men elkaar
aanspreekt op ieders rol. Vanuit het programma wordt opgetreden als facilitator, wordt verantwoordelijkheid genomen voor het proces, wordt de voortgang bewaakt en wordt waar nodig verbinding tot stand
gebracht. Daar waar de implementatie stokt zal er gezorgd worden voor een adequate escalatieladder
(zie hoofdstuk 5).
De ambitie van de HLA-partners is:
“Vanaf 2020 is er een gestructureerde aanpak van alle HLA-partners om uitkomsten uit evaluatieonderzoek in de praktijk te implementeren inclusief benodigde hulpmiddelen en meetinstrumenten. In 2023 is
meer dan 80% van het afgeronde evaluatieonderzoek aantoonbaar in de praktijk geïmplementeerd.”

13

4.4.2 Welke acties gaan we uitvoeren?
Om te komen tot systematische implementatie voeren we de volgende acties uit:

ACTIE 7
Voor 1 september 2019 wordt een lijst
gemaakt van alle lopende evaluaties vanuit het
doelmatigheidsprogramma van ZonMw en de
Zinnige Zorg projecten van het Zorginstituut.
Voor deze evaluaties zullen door HLA-partners
voorbereidingen worden getroffen om snel na
afronding tot implementatie te kunnen overgaan.

ACTIE 6
Voor 1 september 2019 wordt een longlist
gemaakt van alle afgeronde evaluaties vanuit het
doelmatigheidsprogramma van ZonMw en de
Zinnige Zorg projecten van het Zorginstituut.
Voor 1 januari 2020 wordt deze lijst geduid en de
aldus ontstane shortlist wordt in 2020 door de
HLA-partners geïmplementeerd.

ACTIE 8
Voor 1 januari 2020 wordt een implementatietoolkit ontwikkeld voor alle HLA-partners.
Deze zal bestaan uit:
• Waar mogelijk op basis van bestaande data spiegelinformatie op het niveau van de
zorgaanbieder waarin de mate van implementatie zichtbaar is.
• Implementatietools zoals door afzonderlijke partijen ontwikkeld.
• Impactanalyses van implementatie op organisaties, patiënten en financiën.
• Duidelijke afspraken tussen de HLA-partners over ieders rol bij implementatie.
Waarbij vanuit het programma faciliterend wordt opgetreden en de voortgang wordt bewaakt.

Na implementatie is het van belang om ook deze zorg te kunnen blijven volgen en monitoren:
leidt implementatie van uitkomsten uit evaluatieonderzoek ook echt tot betere kwaliteit van zorg, meer
tevredenheid bij patiënten en lagere kosten? Uiteraard is dit de verwachting op basis van de resultaten uit
het evaluatieonderzoek. Maar zijn er in de complexiteit van de praktijk ook echt de verwachte opbrengsten? De komende vijf jaar moeten benut worden om de effecten van implementatie van uitkomsten in de
praktijk te toetsen. Is er inderdaad geen of een positief effect op het herstel van patiënten en ervaren zij
de zorg als even goed of beter? Wat is het effect op de zorgkosten? Is de verwachte daling van interventies of diagnostiek ook terug te zien in de registraties en declaraties? En wat gebeurt er met de vrijgekomen financiële ruimte?
Om dit in kaart te brengen geven de HLA-partners aan dat als onderdeel van de implementatie van
evaluatieonderzoek toegewerkt zou moeten worden naar het inrichten van een methode om patiëntrelevante uitkomsten in de klinische praktijk standaard te kunnen monitoren. Deze behoefte sluit aan bij
eerder vastgestelde ambities en er loopt reeds een aantal initiatieven op dit onderwerp (Uitkomstmaten
voor transparantie, Regie op registers en het informatieberaad).
Vanuit het programma zal derhalve gestart worden met het in
beeld krijgen van deze initiatieven en te onderzoeken of en op
welke termijn uitkomstregistratie zal worden opgestart bij specifieke patiëntenpopulaties waarbij ook uitkomsten uit evaluatieonderzoek worden geïmplementeerd.

14

ACTIE 9
Voor 1 januari 2020 wordt
vastgesteld welke acties er
reeds plaatsvinden op het
gebied van uitkomstregistratie
en in hoeverre deze aansluiten
bij implementatie van
specifieke uitkomsten uit
evaluatieonderzoek binnen
het programma ZE&GG.

Implementeren & monitoren
Implementeer effectief

Actie 8

Actie 6
1 september 2019
longlist van afgeronde
evaluaties

Implementatietoolkit
- Spiegelinformatie
- Implementatietools
- Impactanalyses
- Afspraken rolverdeling

1 januari 2020 longlist
geduid en start shortlist
implementatie in 2020

1 januari 2020

Alle HLA-partners

Actie 7
Lijst van lopende
evaluaties

- Alle HLA-partners
- Ondersteuning en sturing
vanuit Programma

Doel
Vanaf 2020 is er een
gestructureerde aanpak van alle
HLA-partners om uitkomsten uit
evaluatieonderzoek in de praktijk te
implementeren inclusief benodigde
hulpmiddelen en meetinstrumenten. In
2023 is meer dan 80% van het
afgeronde evaluatieonderzoek
aantoonbaar in de praktijk
geïmplementeerd

Actie 9
Analyse lopende acties op
gebied van uitkomstregistratie en aansluiting bij
specifieke implementaties
van uitkomsten uit
evaluatieonderzoek
1 januari 2020

1 september 2019
HLA-partners bereiden
snelle inplementatie na
afronding evaluaties
voor

15

4.5 Systeeminbedding van de Cirkel van Gepast Gebruik
Het programma heeft tot doel dat de Cirkel van Gepast Gebruik integraal onderdeel wordt van
het reguliere zorgproces. Om dit te bereiken is in het plan van aanpak vastgesteld dat er ingezet
wordt op drie elementen:
• Het bevorderen van een verander- en leercultuur
• Het betrekken van de samenleving
• Het oplossen van systeembelemmeringen
De insteek van het programma is om uit de acties die we uitvoeren binnen de Cirkel van Gepast Gebruik
iedere keer te destilleren waar de gewenste verandering nodig is en welke belemmeringen er zijn om deze
verandering in te zetten. Hierdoor genereren we een zelfversterkend proces van leren en verbeteren. Het
is op dit moment nog niet te overzien welke acties dit allemaal tot gevolg zal hebben, alleen door aan de
slag te gaan met concrete onderwerpen zullen we deze acties gaan herkennen. Gedurende de werkconferentie en tijdens de gesprekken die we als kwartiermakersteam hebben gevoerd, zijn echter wel al vier
terugkerende thema’s aan bod gekomen waarop we nu al actie ondernemen:
• De toepassingen en toegankelijkheid van data
• De rol van de maatschappij in het programma
• Het creëren van draagvlak voor de benodigde systeemveranderingen
door eenduidige en heldere communicatie
• De structurele financiering van de Cirkel van Gepast Gebruik

4.5.1 Data
Data en informatie zijn in alle onderdelen van de Cirkel van essentieel belang en kunnen ook worden
ingezet om de door het programma beoogde verandering in gang te zetten. Data vormt een rode draad
door de gehele cirkel.
Objectieve prioritering
Om goed te kunnen agenderen zijn objectieve data nodig over de te evalueren zorg. Bijvoorbeeld over
de grootte van de patiëntengroep, praktijkvariatie en de kosten. Deze data zijn beschikbaar via het openbare DBC-informatiesysteem (DIS) van de NZa en ook bij partijen als Vektis en DHD, maar worden voor
het opstellen van kennisagenda’s en subsidiëren van evaluatieonderzoek tot dusver nauwelijks ingezet.
Kunnen deze data ingezet worden voor objectieve prioritering van bestaande kennisvragen?
Data voor evaluatie
Data zijn ook inzetbaar voor het evalueren van zorg. Enerzijds door rechtstreekse analyses van uit zorg
beschikbare data, anderzijds voor het eenvoudig ter beschikking stellen van data voor prospectief klinisch
onderzoek. Tot nu toe worden voor dit type onderzoek data overgetypt uit EPD’s of dubbel geregistreerd,
wat inefficiënt, kostbaar en foutgevoelig is. Het verbeteren van dit proces kan de betrouwbaarheid en het
potentieel van deze data vergroten. Wat zijn de mogelijkheden om data direct vanuit de EPD’s te gebruiken voor evaluatieonderzoek? En welke onbenutte mogelijkheden zijn er om openstaande vragen te
beantwoorden op basis van bestaande dataregistraties?
Spiegelinformatie bij implementatie
Bij implementatie willen de partners zicht hebben op de voortgang van de implementatie, op verschillende niveaus. Zorgverleners willen zich vanuit hun intrinsieke motivatie kunnen spiegelen om hun
eigen veranderproces te kunnen vergelijken. Wie implementeert wel en wie niet? Hoe kan dit inzichtelijk
gemaakt worden zonder nieuwe registraties op te tuigen? En hoe kunnen alle zorgpartners vanuit hun
eigen rol in het systeem op basis van deze spiegelinformatie de praktijk veranderen?

16

Data voor monitoring
Om in de praktijk te meten wat de effecten zijn op gezondheid en kosten van de implementatie van uitkomsten uit evaluatieonderzoek is het noodzakelijk dat deze uitkomsten standaard gemonitord worden.
Leiden de doorgevoerde veranderingen inderdaad tot bijvoorbeeld sneller herstel, minder complicaties
en/of minder kosten? Hoe kunnen de programma’s voor uitkomstinformatie en de bestaande registraties
voor uitkomsten ingezet worden om de effecten in de praktijk te monitoren?
Verschillende initiatieven
Het landschap van zorgdata is in Nederland al jaren in beweging, zo is er het programma Uitkomstmaten voor transparantie,
Regie op registers, het VIPP programma en het Informatieberaad
Zorg. Tijdens de kwartiermakersfase hebben Vektis, DHD en
Zorginstituut al aangegeven hun data ter beschikking te willen
en kunnen stellen voor het programma. Binnen het programma
willen we middelen beschikbaar stellen om samen met deze partijen de eerste stappen te zetten om bovenstaande datavragen te
beantwoorden.

ACTIE 10
Voor 1 januari 2020 zal er een
analyse uitgevoerd worden van
de huidige initiatieven in het zorginformatielandschap, hoe deze
synergetisch met het programma
zouden kunnen werken en welke
acties er specifiek voor het
programma nodig zijn.

4.5.2 De rol van de maatschappij in het programma
Het programma staat ten dienste van de maatschappij; patiënten en andere burgers. Dat betekent dat alle acties binnen
het programma de samenleving zullen moeten dienen. Er is op
dit moment geen pasklare methode om de patiënt en de burger
in alle facetten van de Cirkel van Gepast Gebruik goed te positioneren. Evident is bijvoorbeeld dat patiënten zouden moeten
vaststellen welke uitkomstmaten voor hen het meest relevant
zijn, initiatieven zoals ICHOM richten zich daar al op. Ook zouden
patiënten en burgers een rol moeten hebben in het agenderen
van onderwerpen waar evaluatieonderzoek voor nodig is.

4.5.3 Draagvlak creëren voor de benodigde systeemveranderingen met eenduidige en heldere communicatie

ACTIE 11
Voor 1 april 2020 zal er in
samenspraak met Patiëntenfederatie
Nederland en Patient Advocate
Organisaties een structuur worden
ingericht waarmee patiënten en
burgers een concrete en zichtbare rol
kunnen innemen in het programma.

ACTIE 12
Voor 1 juli 2020 is er een gezamenlijk
communicatieplan van alle
HLA-partners met daarin een
doelgroepanalyse, de gezamenlijke
boodschap (het verhaal) en
afspraken over hoe, wanneer en door
wie communicatie wordt ingezet.

Voor inbedding in het zorgstelsel van de Cirkel van Gepast
Gebruik moet iedereen, binnen en buiten dat stelsel, bewust
gemaakt worden van het onderwerp, de doelen en de inhoud.
Om deze boodschap helder en eenduidig namens alle HLApartners te formuleren hebben we een gezamenlijke taal nodig.
Communicatie gaat echter verder dan alleen taal. Het gaat erom
iedereen te betrekken, om de samenleving uit te leggen waar we
als HLA-partners mee bezig zijn. Om ontvangers van spiegelinformatie ertoe aan te zetten er wat mee te doen. Dat kan alleen
tot stand gebracht worden met coherente en zorgvuldig opgebouwde communicatie langs uiteenlopende
kanalen. Vanuit de verschillende HLA-partners komt naar voren dat ingezet moet worden op het creëren
van draagvlak en enthousiasme om de gewenste veranderingen tot stand te brengen. Tegelijk is veranderen voor alle partners ingewikkeld; veel systemen in de medisch specialistische zorg bestaan al jarenlang
en houden elkaar in stand. Daar verandering in aanbrengen vraagt aandacht en expertise.

17

4.5.4 Structurele financiering van de Cirkel van Gepast Gebruik
De ambitie van de HLA-partners is groot en het zal veel inzet, tijd en energie van alle partners vragen
om de Cirkel van Gepast Gebruik in het reguliere zorgproces ingebed te laten raken. Tijdens de kwartiermakersfase hebben partners aangegeven dat het veranderproces dat we aangaan niet een eenmalige actie zal moeten zijn; dat wat nu als nieuw programma wordt gestart zal immers onderdeel moeten
worden van het reguliere zorgproces. Zoals blijkt uit de SiRM rapportage (zie hoofdstuk 5) is veel van de
huidige financiering voor activiteiten binnen de Cirkel van Gepast Gebruik projectmatig en incidenteel,
terwijl de financiering van onze zorg momenteel nog uitsluitend gebaseerd is op productie. Indien de
Cirkel van Gepast Gebruik onderdeel moet worden van het
zorgproces zou ook de financiering van de activiteiten binnen
de Cirkel structureel onderdeel moeten zijn van het reguliere
zorgproces. Daarbij is o.a. gesproken over een research- of
inclusie-DBC, over basisfinanciering voor evaluatieonderzoek
ACTIE 13
per ziekenhuis in plaats van per project, over beloning van
Voor 1 juli 2020 worden de
implementatie in plaats van productie en over shared benefits
verschillende scenario’s in
waarbij de financiële opbrengsten van implementaties als
kaart gebracht om te komen tot
gevolg van het programma ingezet kunnen worden om het
structurele financiering van de
programma zelf te versterken.
Cirkel van Gepast Gebruik.

18

Systeeminbedding

Actie 13

De Cirkel van Gepast Gebruik wordt integraal
onderdeel van het reguliere zorgproces

Structurele financiering
Scenario’s in kaart brengen
om te komen tot structurele
financiering

Inzet op:

Voor 1 juli 2020

- Bevorderen verander- en leercultuur
- Betrekken samenleving
- Oplossen systeembelemmeringen

Actie 11

Actie 10

Data

Rol maatschappij

Analyse van initiatieven
zorginformatielandschap

Structuur waarmee patiënten en
burgers een concrete rol
innemen

Synergie met activiteiten
? - Cirkel
van Gepast

Voor 1 april 2020

Gebruik?
- Welke acties zijn nodig?

- Regie programma ZE&GG
- In samenspraak met
Patiëntenfederatie NL en
Patient Advocate Organisaties

Voor 1 januari 2020

19

Actie 12

Heldere communicatie
Communicatieplan met
doelgroepanalyse, gezamenlijke
boodschap en afspraken over
hoe, wanneer en door wie
communicatie wordt ingezet
Voor 1 juli 2020
Alle HLA-partners

5 Programmastructuur
5.1 Inventarisatie van bestaande programma’s en initiatieven
In opdracht van het kwartiermakersteam heeft SiRM – Strategies in Regulated Markets – de opdracht
gekregen om te inventariseren wat er op dit moment in Nederland gebeurt op het gebied van zorgevaluatie en gepast gebruik.
SiRM heeft deze opdracht in drie stappen aangepakt.
• Identificeren van de benodigde faciliterende activiteiten van HLA partijen binnen de Cirkel van
Gepast Gebruik.
• In kaart brengen van lopende initiatieven bij deze zogenoemde faciliterende activiteiten.
• Inzichtelijk maken van budgetten van subsidieprogramma’s waar subsidie aangevraagd kan
worden voor zorgevaluatieonderzoeken en implementatieprojecten.
SiRM heeft hiervoor alle HLA-partijen, ZonMw en het Zorginstituut geïnterviewd en deskresearch verricht.
Faciliterende activiteiten en lopende initiatieven
Binnen de Cirkel van Gepast Gebruik heeft SiRM, samen met het programma ZE&GG en de geïnterviewde partijen, faciliterende activiteiten geïdentificeerd. Faciliterende activiteiten zijn activiteiten die
HLA-partners, ZonMw en het Zorginstituut uitvoeren of uit zouden moeten voeren om zorgevaluatie en
gepast gebruik te stimuleren. SiRM heeft in haar inventarisatie de lopende initiatieven van partijen, zoals
bijvoorbeeld het Programma Zinnige Zorg van het Zorginstituut, Campagne Verstandig kiezen, Campagne
Samen beslissen, Citrienfonds, JuMP, Kwaliteits- en Doelmatigheidsagenda, en Selecteer Effectieve en
Elimineer Niet-Effectieve Zorg (SEENEZ), ingedeeld naar faciliterende activiteit.
Uit de evaluatie van SiRM (zie bijlage 5) blijkt dat partijen op sommige faciliterende activiteiten veel
verschillende initiatieven gestart zijn, maar dat meer samenhang tussen deze initiatieven gewenst is:
• Er kan meer samenhang tussen partijen en initiatieven aangebracht worden bij het identificeren en
prioriteren van openstaande kennisvragen (agenderen)
• Een overkoepelende aanpak is van belang bij het realiseren van een goede infrastructuur voor het
uitvoeren van evaluatieonderzoek (evalueren)
• Partijen hebben elkaar nodig bij implementatie en zouden daarin meer met elkaar moeten samenwerken (implementeren)
• Spiegelinformatie kan structureler worden ontwikkeld en systematischer worden gebruikt om de
implementatie van uitkomsten uit evaluatieonderzoek te monitoren (monitoren)
Tegelijkertijd constateert SiRM dat er op andere faciliterende activiteiten nog weinig initiatieven
gestart zijn, terwijl hier actie wel wenselijk is:
• Er mag meer aandacht uitgaan naar passende onderzoeksmethoden en uitkomstmaten die betekenisvol zijn voor de patiënt en geschikt voor onderzoek (agenderen)
• De implementatie van uitkomsten uit evaluatieonderzoek blijft achter en het systematisch implementeren in de praktijk moet meer aandacht krijgen (implementeren)
• Het daadwerkelijk meten van effecten van implementatie op gezondheid en kosten in de praktijk
moet meer plaatsvinden (monitoren)
• Er is meer aandacht nodig voor ondersteunende activiteiten die de inbedding van de Cirkel van
Gepast Gebruik als regulier onderdeel van de zorg stimuleren (systeeminbedding).
Subsidieprogramma’s
Naast de activiteiten binnen de cirkel van gepast gebruik die zelfstandig worden uitgevoerd binnen
diverse organisaties, zijn er voor veldpartijen mogelijkheden om subsidies aan te vragen voor evaluatieonderzoek en implementatieprojecten. SiRM heeft de budgetten van de bestaande subsidieprogramma’s
waar subsidie aangevraagd kan worden voor evaluatieonderzoek en implementatieprojecten in kaart
gebracht. In 2019 is er €19 miljoen euro beschikbaar voor evaluatieonderzoek, waarvan ZonMw ruim
driekwart subsidieert. Voor implementatieprojecten is €9,5 miljoen beschikbaar, waarvan Zorginstituut
Nederland meer dan de helft subsidieert via de subsidieregeling ‘Transparantie over de kwaliteit van zorg’.

20

5.2 Governance van het programma
In opdracht van het kwartiermakersteam en in samenwerking met alle betrokken HLA-partners heeft
KPMG geadviseerd over de meest passende governance structuur voor het programma ZE&GG. Leidend
hierin was dat de governance dienend moet zijn aan de doelen van de gezamenlijke HLA-partners.
KPMG heeft hiervoor met alle HLA-partners overleg gevoerd en op 13 mei een governance bijeenkomst
georganiseerd. Dit heeft geresulteerd in een samenvattend advies van KPMG (zie bijlage 6) waarbij nog
openstond of het programma als een stichting of binnen het Zorginstituut gepositioneerd zou worden.
De kwartiermaker heeft vervolgens op 13 juni nog een additioneel overlegmoment georganiseerd met
alle HLA-partners over de nog openstaande vragen en zorgen omtrent de governance. Tijdens dit overleg
hebben alle HLA-partners geconcludeerd dat het programma ZE&GG gepositioneerd zal worden binnen
het Zorginstituut met inachtneming van onderstaande toelichting over de rollen van de HLA-partners.

5.2.1 Positie overheidspartijen
Het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS) is medeondertekenaar van het HLA-MSZ.
Naast VWS zijn de ZBO’s Zorginstituut Nederland en ZonMw nauw betrokken bij activiteiten binnen
de Cirkel van Gepast Gebruik. ZonMw en Zorginstituut zijn geen formele ondertekenaar van het HLAMSZ. Het Zorginstituut is wel HLA-partner in het programma ZE&GG, ZonMw is strategisch partner (zie
beneden). Op een aantal momenten gedurende de kwartiermakersfase is er met de drie overheidspartijen overleg geweest over hun positie t.o.v. het programma ZE&GG. VWS, Zorginstituut en ZonMw hebben
aangegeven dat zij zich maximaal willen inspannen om het programma ZE&GG een succes te laten zijn en
hun expertise daarvoor in te willen zetten. Zowel VWS, Zorginstituut als ZonMw kunnen vanuit de inhoud
bijdragen aan het programma, ieder vanuit zijn eigen rol.
VWS
VWS heeft aangegeven dat het voor zichzelf op de inhoud een rol ziet in het programma met name daar
waar het gaat om mogelijke oplossingen van belemmerende (systeem)vraagstukken rondom wet- en
regelgeving, bekostiging en het verbinden van bestaande initiatieven. VWS zal dan ook participeren in
de werkorganisatie en de stuurgroep van het programma ZE&GG.
ZonMw
ZonMw is tijdens de gehele kwartiermakersfase nauw betrokken geweest bij alle activiteiten. ZonMw
wordt, vanuit haar kennis en expertise op het gebied van programmering en het uitvoeren van onderzoeksprogramma’s, door alle HLA-partners gezien als belangrijke strategische partner voor het programma ZE&GG. VWS is de opdrachtgever van ZonMw. Om de rol van ZonMw als onafhankelijke kwaliteitsbeoordelaar en bewaker van de voortgang van onderzoeksprojecten te behouden, zal ZonMw geen
deelnemer van de werkorganisatie zijn. ZonMw is wel toehoorder in de stuurgroep van ZE&GG en zal op
frequente basis overleggen met de directie van ZE&GG.
Zorginstituut
Het Zorginstituut heeft twee rollen in het programma ZE&GG:
• Gegeven de expertise van het Zorginstituut vanuit het programma Zinnige Zorg participeert het
Zorginstituut inhoudelijk in het programma (rol op inhoud)
• Het Zorginstituut als organisatie heeft de rol om het proces zoals door de HLA-partners zal worden
overeengekomen te faciliteren en te monitoren, en te signaleren wanneer het niet volgens de vastgestelde planning verloopt (rol op proces)
Met beide rollen wil het Zorginstituut een bijdrage leveren aan de ambitie die partijen zich hebben
gesteld, en het realiseert zich dat dit alleen kan slagen als partijen zich eigenaar kunnen tonen.
Rol op inhoud
Het Zorginstituut is geen ondertekenaar van het HLA-MSZ maar wel een van de negen HLA-partners
van het programma ZE&GG. In het plan van aanpak van december 2018 stond dat het Zorginstituut geen
lid zou zijn van de werkorganisatie maar dat er wel een nauwe samenwerking plaats zou vinden tussen het
programma “ZE&GG” en (uitkomsten en implementatie van) programma’s die lopen bij het Zorginstituut,
waaronder Zinnige Zorg. Tijdens de kwartiermakersfase heeft het Zorginstituut aangegeven het toch logischer te vinden om, gegeven hun expertise vanuit het programma Zinnige Zorg, op inhoud te participeren
in de werkorganisatie. Het Zorginstituut komt tot dit inzicht omdat het de kracht ziet van het initiatief van

21

alle partijen en vanuit de overtuiging dat door deze gezamenlijkheid de maatschappelijke impact van het
programma Zinnige Zorg vergroot kan worden. De HLA-partijen hebben aangegeven de deelname van het
Zorginstituut aan de werkorganisatie een welkome aanvulling te vinden gegeven de kennis en expertise
van het Zorginstituut. In de stuurgroep zal het Zorginstituut een adviserende rol innemen.
Rol op proces
In het HLA-MSZ is de rol van het Zorginstituut op het proces beschreven: het programma ZE&GG faciliteren en regie voeren op het proces. Het Zorginstituut heeft vanuit deze procesrol geen invloed op de
inhoud van het programma, die rol is voor de gezamenlijke HLA-partners. Het Zorginstituut voert deze
procesrol uit via de aangestelde voorzitter (Sjoerd Repping). De taak van de voorzitter is om samen met
alle HLA-partners uitvoering te geven aan de afspraken uit het HLA-MSZ. De Raad van Bestuur van het
Zorginstituut heeft de rol als werkgever van de voorzitter van het programma ZE&GG en van het voor
het programma benodigde personeel van het programma ZE&GG. De RvB van het Zorginstituut monitort vanuit die verantwoordelijkheid de voortgang en zal richting het HLA-BO signaleren daar waar de
voortgang achterblijft. De RvB zal zich in die rol actief bij partijen informeren en is aanspreekbaar op het
functioneren van voorzitter en team.
Faciliterende rol
Het Zorginstituut faciliteert het programma bedrijfsmatig. Het Zorginstituut stelt daarvoor ruimtes en
ondersteunende diensten (HR, JZ, etc.) ter beschikking. De negen HLA-partners stellen middels een jaarplan samen vast wat er inhoudelijk nodig is om de vastgestelde acties uit te voeren. De daarvoor benodigde
begroting wordt door het Zorginstituut opgesteld. Op het totale jaarplan is inhoudelijk akkoord nodig van de
stuurgroep en de daarbij behorende begroting wordt vastgesteld door de RvB van het Zorginstituut.

5.2.2 Relatie ZE&GG met andere programma’s
De HLA-partners willen meer onderlinge samenhang, versterking en afstemming van de afzonderlijke
activiteiten en programma’s binnen de Cirkel van Gepast Gebruik (agenderen, evalueren, implementeren
& monitoren). Alle partijen zien hierin een belangrijke rol voor het programma ZE&GG. Het programma
ZE&GG geeft invulling aan deze rol door het uitvoeren van specifieke activiteiten binnen de Cirkel van
Gepast Gebruik en door het agenderen en coördineren van de systeemveranderingen die nodig zijn om
de Cirkel van Gepast Gebruik beter te laten draaien en om ervoor te zorgen dat de Cirkel van Gepast
Gebruik een structureel onderdeel wordt van het zorgsysteem. Het programma ZE&GG geeft invulling
aan de coördinerende en begeleidende rol door het informeren en adviseren van andere programma’s.
Het informeren gebeurt actief vanuit het programma ZE&GG naar andere programma’s, en vice versa.
Hierdoor behoudt het programma ZE&GG zicht op alle activiteiten binnen de Cirkel van Gepast Gebruik
en kan het partijen adviseren over samenhang en overlap op de inhoud.
Verder hebben de HLA-partners afgesproken dat nieuwe en hernieuwde activiteiten en programma’s
binnen de Cirkel van Gepast Gebruik in de toekomst zullen worden ondergebracht bij het programma
ZE&GG. Daarnaast kunnen bestaande programma’s, indien zij dit wensen, op de kortere termijn al activiteiten onderbrengen bij het programma ZE&GG. In de loop van het programma zal worden besproken
hoe te zorgen voor inbedding in het systeem zodat de behaalde resultaten behouden kunnen worden en
besloten kan worden waar blijvende taken belegd worden.

5.2.2.1 Relatie ZE&GG met het programma Doelmatigheidsonderzoek ZonMw
VWS heeft aangegeven graag te zien dat de HLA-partners gezamenlijk via het programma ZE&GG de
inhoudelijke kaderstelling van het programma Doelmatigheidsonderzoek (DO) van ZonMw voor hun
rekening nemen. Voorwaardelijk hierbij is de onafhankelijke rol van ZonMw. VWS ziet dit als de beste weg
voorwaarts mede n.a.v. de recente evaluatie van het programma DO en vanuit de overtuiging dat door
de gezamenlijkheid van alle HLA-partners in het programma ZE&GG de maatschappelijke impact van
het programma DO vergroot kan worden. VWS, ZonMw en ZE&GG zullen nader afstemmen hoe en onder
welke waarborgen dit verder vorm te geven, rekening houdend met de aanbevelingen uit de evaluatie van
de afgelopen 10 jaar ZonMw Doelmatigheidsonderzoek.

22

5.2.2.2 Relatie ZE&GG met het Leading the Change programma van ZN
ZN en het bestuur van de Stichting Zorgevaluatie Nederland (verantwoordelijk voor de uitvoer van het
Leading the Change (LtC) programma) hebben aangegeven nader te willen onderzoeken of en hoe de activiteiten van LtC samengebracht kunnen worden met de activiteiten van ZE&GG. Zij komen tot dit inzicht
omdat het LtC programma zich net als het programma ZE&GG richt op het doorlopen van de gehele cirkel
van gepast gebruik en op het inbedden van zorgevaluatie in de reguliere zorgprocessen. Het programma
sluit daarmee dusdanig aan bij het programma ZE&GG dat het op de korte termijn samenbrengen voordelen biedt. ZN, het bestuur van de Stichting Zorgevaluatie Nederland en ZE&GG zullen nader afstemmen
hoe dit verder vorm te geven.

5.2.3 Sturing door de HLA-partners op het programma
De inhoudelijke sturing op de activiteiten binnen het ZE&GG-programma ligt bij de directie van het
programma ZE&GG onder voorzitterschap van Sjoerd Repping.
De bestuurlijke sturing op het programma vindt plaats door een stuurgroep waarin portefeuillehouders
vanuit de 9 HLA-partners vertegenwoordigd zijn, waarbij het Zorginstituut een adviserende rol heeft.
ZonMw is toehoorder in de stuurgroep. De HLA-partners kunnen zelf aangeven wie zij afvaardigen in de
stuurgroep. Een van de leden van de stuurgroep zal worden aangewezen als voorzitter. Dit voorzitterschap wisselt elk jaar, waarbij de opvolging niet mag komen vanuit dezelfde partij als de aftredend voorzitter. De voorzitter van het programma ZE&GG zal als lid (zonder stemrecht) deelnemen in de stuurgroep
en namens het programma ZE&GG wordt een secretaris aangedragen. De taken en verantwoordelijkheden van stuurgroep worden vastgelegd in een nader uit te werken bestuurlijk convenant. De HLA-partners
hebben daarbij vastgesteld dat het uitgangspunt is dat sturing plaatsvindt op het niveau van een jaarlijkse
plan- en begrotingscyclus van het programma.

5.2.4 Escalatieladder
Gedurende het programma kunnen er knelpunten ontstaan in de uitvoer. Deze knelpunten kunnen
betrekking hebben op de inhoud van het programma (bijvoorbeeld een situatie waarbij een partij niet de
overeengekomen rol in de implementatie van een uitkomst uit evaluatieonderzoek pakt) of op de bedrijfsvoering en budgettering van het programma (bijvoorbeeld dat bij het vaststellen van de begrotingscyclus
geen overeenstemming bereikt wordt over de verdeling van de middelen over activiteiten rondom evaluatie of implementatie). De HLA-partners hebben afgesproken dat in beide situaties geëscaleerd wordt naar
het HLA-BO. Binnen het HLA-BO kan vervolgens gebruik worden gemaakt van de gangbare methoden om
problemen op te lossen. Indien nodig zal het HLA-BO escaleren naar VWS.

23

Governance
Gericht op het bereiken van de gezamenlijke doelen
Escalatieladder

Stuurgroep

9 Portefeuillehouders
ZE&GG vanuit
HLA-partners

FMS
V&VN
Patiëntenfederatie
ZKN
NVZ
NFU
ZN
VWS
Zorginstituut

HLA-BO
MSZ

VWS

Team

Hulp

9 Inhoudsdeskundigen

ZonMw: expertise en
onafhankelijk
kwaliteitsoordeel

+

van HLA-partners,
kennis en
ambassadeursfunctie

€ Zorginstituut: faciliteren,
monitoren en signaleren

Projectorganisatie

24

5.3 Inrichting van het programmateam
5.3.1 Algemene uitgangspunten in de uitvoering van het programma
Het doel van het programma is om de Cirkel van Gepast Gebruik in te bedden in de medischspecialistische zorg. Dat is een enorme ambitie waarvoor grote inspanning en verandering nodig is van
alle HLA-partners. Het programma wil hier een voorbeeldrol in vervullen. Daarom is het belangrijk om
de normen en waarden van het programma, het DNA, te expliciteren. Alleen als we gezamenlijk, met alle
HLA-partners, deze normen en waarden als basis laten gelden van onze acties zullen we succesvol zijn.
Het programma zal zich derhalve kenmerken door de volgende uitgangspunten:
Samen – de zorg is groot en complex, er is geen uitdaging die door één afzonderlijke partner kan
worden opgelost. Dit programma wil de krachten van de individuele partners verbinden en versterken
om zo de Cirkel van Gepast Gebruik beter en sneller te laten draaien. We doen het samen en kunnen het
ook alleen maar samen.
Ambitie – het programma is gegrondvest op de gezamenlijke ambitie van de HLA-partners om de Nederlandse burgers de beste zorg te bieden en de zorg betaalbaar en zo ook voor iedereen beschikbaar
te houden. De beslissingen en activiteiten die hieruit voortvloeien moeten gezamenlijk worden opgepakt en kunnen daarom nooit vrijblijvend zijn. Om te kunnen vasthouden aan deze ambitie zullen we
ook eerlijk moeten zijn, en elkaar durven aanspreken.
Transparant – het programma is van alle HLA-partners gezamenlijk en staat ten dienste van de samenleving. Beslissingen en acties vinden plaats in alle openheid tussen de HLA-partners en naar de samenleving.
Wendbaar – om wendbaar te zijn moet de programmaorganisatie slank blijven, geen onnodige ballast
meetorsen. Alleen wat niet vanzelf door het veld gedaan kan worden, wordt opgepakt door het programma. Als er gedurende het traject andere zaken nodig zijn dan passen we ons aan. We zijn het voorbeeld van een lerende organisatie.
Pragmatisch – alles is erop gericht om daadwerkelijk impact te hebben op de dagelijkse zorg. Aan de
slag en gericht op actie. Daar beginnen waar de successen te halen zijn, maar zonder de ambitie uit het
oog te verliezen.
Vertrouwen – de basis voor al deze uitgangspunten is het wederzijds vertrouwen tussen alle HLApartners dat iedereen zal handelen in het licht van de gezamenlijke doelstelling.

5.3.2 Samensturende netwerkorganisatie
Het programma ZE&GG staat onder leiding van voorzitter Sjoerd Repping die hiervoor wordt aangedragen vanuit het Zorginstituut. Daarnaast wordt gebruikt gemaakt van een werkorganisatie en een projectorganisatie. Het programma kenmerkt zich door twee stromingen: concrete acties op de domeinen
agenderen, evalueren, implementeren & monitoren, en anderzijds toewerken naar het inbedden van de
Cirkel van Gepast Gebruik in het zorgsysteem. Dat vraagt zowel om sturing op het proces als om sturing
op verandering. Om dit te bewerkstelligen wordt gedurende het eerste jaar waarin de opstart van het
programma wordt vormgegeven een programmadirecteur en een strategiedirecteur aangesteld. Naar alle
waarschijnlijkheid zal deze inzet na de opstartfase beperkter nodig zijn.
Naast de kennis en expertise van de HLA-partners is er op diverse terreinen behoefte aan ondersteuning op gebied van data (objectief prioriteren van kennisvragen, data t.b.v. evaluatieonderzoek, spiegelinformatie t.b.v. implementatie). Binnen het programma zullen hiervoor experts worden ingehuurd van
de data-partners (Vektis, DHD, ZiN). Tot slot is behoefte aan concretisering van de inbreng van patiënten.
Naast de actieve inbreng van de Patiëntenfederatie Nederland als een van de HLA-partners, zal ruimte
gemaakt worden voor de inhuur van een patiënt advocate.

25

Om de acties zoals vastgelegd in deze rapportage te coördineren en te ondersteunen in de uitvoering
is menskracht nodig. Gedurende het programma zal deze inzet kunnen variëren in omvang en in benodigde expertise. De benodigde acties die door de HLA-partners in gezamenlijkheid worden vastgesteld
zijn hierbij leidend. De inrichting van het programmateam zal dus ook gedurende de tijd voor een groot
deel flexibel ingericht worden, rekening houdend met de acties die op ieder gegeven moment nodig zijn.
Daarnaast erkennen de HLA-partners dat het meeste werk moet gebeuren met kennis en inzicht van de
praktijk. De HLA-partners geloven sterk dat dit het beste kan door een netwerkorganisatie te creëren.
Met een netwerkorganisatie wordt bedoeld dat de organisatie ZE&GG hoofdzakelijk als taak heeft om
werkzaamheden van en tussen de HLA-partners en bestaande programma’s mogelijk te maken, de acties
te faciliteren en samenwerking te bevorderen. Daarbij zal zoveel mogelijk ingezet worden op gebruikmaking van de bij alle partners aanwezige expertise. Over de bij partijen beschikbare menskracht voor het
programma ZE&GG zal op zo kort mogelijke termijn overleg worden gevoerd door het programma ZE&GG
met alle HLA-partners. Het programma ZE&GG is niet een nieuw, losstaand programma, maar maakt
het juist mogelijk dat benodigde acties worden uitgevoerd door alle HLA-partners en dat de bestaande
expertise synergetisch verbonden wordt.
Om invulling te geven aan deze netwerkorganisatie is de betrokkenheid en inspraak van HLA-partners
op drie manieren geexpliciteerd:
Stuurgroep
• In de stuurgroep van het programma zijn de 8 ondertekenaars van het HLA-MSZ gelijkwaardig vertegenwoordigd door afvaardiging van een bestuurlijke portefeuillehouder. Het Zorginstituut neemt
daarnaast in de stuurgroep een adviserende rol in en ZonMw is toehoorder. Vanuit hun bestuurlijke
expertise geven de partijen op deze wijze sturing aan de inhoud van het programma.
Werkorganisatie
• Om inhoudelijke kennis en expertise van de verschillende partijen optimaal te benutten in het programma wordt gebruik gemaakt van een werkorganisatie. Deze bestaat uit inhoudsdeskundigen van
alle 9 HLA-partners. Deze inhoudsdeskundigen vormen de verbinding tussen het programma en de
achterban van de 9 HLA-partners.
Projectorganisatie
• Er is behoefte aan beleidsmedewerkers die ondersteunen bij de uitvoering van de acties. Hiervoor is
binnen het programma formatie begroot. Het heeft sterk de voorkeur deze beleidsmedewerkers op
detacheringsbasis aan te trekken vanuit de diverse koepelorganisaties. Zij zijn immers het beste op
de hoogte van de diverse (noodzakelijke) acties binnen de cirkel van gepast gebruik.
Op die manier ontstaat er een programma, een samensturende netwerkorganisatie, van, door en voor
de HLA-partners.
De deelnemers aan de stuurgroep worden voorgedragen door de besturen van de 9 HLA-partners. Het
vaststellen van de leden van de werkorganisatie zal plaatsvinden door de voorzitter van het programma
ZE&GG in afstemming met de betreffende HLA-partners. De medewerkers van de projectorganisatie
zullen worden geselecteerd op basis van vastgestelde functie-eisen passend bij de uit te voeren acties.
De leden van de werkorganisatie zullen, gefinancierd vanuit ZE&GG, voor 1 dag in de week worden gedetacheerd naar het programma. De leden van de projectorganisatie zullen, daar waar ze vanuit de koepels
worden aangetrokken, gefinancierd vanuit ZE&GG, voor minimaal 2 dagen in de week worden gedetacheerd naar het programma. Zowel de leden van de werkorganisatie als de leden van de projectorganisatie zullen hun werkzaamheden zoveel mogelijk verrichten vanuit de werklocatie van het programma, het
Zorginstituut in Diemen. Hiermee creëren we de gewenste samenwerking die nodig is om de doelstelling
van het programma te behalen.
De omvang van de benodigde formatie en middelen staan weergegeven in hoofdstuk 6. Het gaat hierbij
om een inschatting van maximaal benodigde capaciteit voor de periode tot 2020.

26

6 Benodigde mensen en middelen
6.1 Formatie
De benodigde formatie is weergegeven in onderstaande tabel. Het totale programmateam zal bestaan
uit 20 fte waarvan 14,1 fte voor de directie en projectorganisatie en 5,9 fte voor de werkorganisatie.
Programmateam ZE&GG
Projectorganisatie
Functie

FTE

Voorzitter

0,8

Strategiedirecteur

0,7

Programmadirecteur

0,7

Financieel specialist

1,0

Managementassistent

0,8

Senior beleidsadviseur

5,1

Beleidsadviseur

4,5

Communicatieadviseur

0,5

Totaal projectorganisatie

14,1

Werkorganisatie
Functie

FTE

Datateam (Vektis, DHD, ZiN)

4,0

Patient advocate

0,1

Detachering HLA - partners (1 dag per week per HLA partner)

1,8

Totaal werkorganisatie

5,9

TOTAAL Programmateam

20,0

27

6.2 Financiële middelen
Voor het programma is jaarlijks 10M€ beschikbaar. In onderstaande berekeningen is uitgegaan van
juridische positionering van het programma onder de RvB van het Zorginstituut. Voor 2019 wordt dit uitgegeven aan de kwartiermakersfase (364k€), de opstart van het programma en de uitvoer van de acties
tot 1-1-2020 (1.340k€), en de financiering van een extra gerichte subsidieronde voor zorgevaluatie en
gepast gebruik (8.200k€).
De kosten voor de opstart van het programma en de uitvoer van de acties tot 1-1-2020 bestaan uit
personeelskosten (1.041k€), materiële kosten (177k€) en onvoorziene kosten (10%, 122k€). De financiële
details zijn weergegeven in onderstaande tabellen.
Onderdeel

Bedrag

Begroting Kwartiermakersfase (1-2-2019 – 1-7-2019)

€ 364.023

Opstart Programma t.b.v. uitvoering vastgestelde acties (1-7-19/1-1-20)

€ 1.339.578

Extra gerichte subsidieronde voor zorgevaluatie en gepast gebruik

€ 8.200.000

Totaal

€ 9.903.601

Details opstart programma t.b.v. vastgestelde acties 1-7-2019/1-1-2020
Onderdeel

Begroting totaal 2019

Personele kosten
Projectorganisatie
Totaal personeel intern

€ 585.466

Totaal personeel extern

€ 210.000

Werkorganisatie

€ 245.031

TOTAAL PERSONEEL

€ 1.040.497

Materiële kosten
Totaal materiële kosten inclusief overhead (15%)

€ 177.301

Overige (onvoorziene) kosten - 10%

€ 121.780

TOTAAL

€ 1.339.578

28

7 Tijdslijnen
2019

2020
Q3

Onderdeel

jun
1. Set van objectieve meetbare criteria voor prioritering
2a. Kennisvragen geïnventariseerd

Agenderen

2b. Selectie top 10 kennisvragen
2c. Financiering evaluatieonderzoek top 10 kennisvragen
3. Extra gerichte subsidieronde voor evaluatieonderzoek
4a. Belemmerende factoren geïdentificeerd

Evalueren

4b. Plan voor oplossen 10 meest belemmerende factoren
5. Inrichten van proces t.b.v. monitoring participatie in evaluatieonderzoek door individuele zorgaanbieders
6a. Longlist van afgeronde evaluaties
6b. Longlist geduid en start shortlist implementatie

implementeren

7. Lijst van lopende evaluaties
8. Implementatietoolkit
9. Analyse lopende acties op het gebied van uitkomstregistraties
10. Data: analyse van initiatieven zorginformatielandschap
11. Rol maatschappij: structuur waarmee patiënten en burgers een concrete rol innemen

Systeeminbedding

12. Heldere communicatie: communicatieplan met doelgroepanalyse, gezamenlijke boodschap en afspraken over hoe, wanneer en door wie communicatie wordt ingezet
13. Structurele financiering: scenario’s in kaart brengen om te komen tot structurele
financiering

* onder regie en met ondersteuning van het programma ZE&GG

29

jul

Q4
aug

sept

okt

Q1
nov

dec

jan

Q2
feb

mrt

apr

Q3
mei

jun

jul

aug

sept

2019

2020
Q3

Onderdeel

jun

Opbouw projectorganisatie
Werving personeel projectorganisatie
Selecteren leden werkorganisatie
Instellen stuurgroep
Opstellen bestuurlijk convenant
Opstellen planning en begroting 2020
Vaststellen planning en begroting 2020

Subsidieronde zorgevaluatie en gepast gebruik 2019
Opstellen details call
Uitwerken details call
Uitzetten call
Beoordeling en honorering

30

jul

Q4
aug

sept

okt

Q1
nov

dec

jan

Q2
feb

mrt

apr

Q3
mei

jun

jul

aug

sept

8 Bijlagen
8.1 Bijlage 1 - Definities
Agenderen

Het selecteren en prioriteren van onderwerpen en concrete kennisvragen
waarvoor evaluatieonderzoek nodig is.

Evaluatieonderzoek

Verrichten van onderzoek naar zorg om te achterhalen wat gepast gebruik
is. Het gaat hierbij om bestaande en nieuwe zorg en organisatie van zorg.
Het onderzoek kan uitgevoerd worden in de vorm van een randomised
controlled trial, maar ook andere vormen van onderzoek, klinisch of op basis
van bestaande data, zijn mogelijk.

Evalueren

Verrichten van onderzoek naar zorg om te achterhalen wat gepast gebruik is.

Gepast Gebruik

Het leveren van zorg die voldoende bewezen effectief is op de voor de
betreffende patiënt belangrijke uitkomstmaten.
Twee basiscriteria uit de Zvw zijn daarbij leidend:
• de zorg voldoet aan de stand van wetenschap en praktijk (effectieve
zorg), én
• de verzekerde moet redelijkerwijs zijn aangewezen op de zorg gezien
zijn gezondheidssituatie (medische noodzaak).

Handelingsagenda

Een agenda van kennisvragen waarvan de HLA-partners gezamenlijk
vinden dat ze onderzocht moeten worden en waarbij alle partners zich
verantwoordelijk voelen voor zowel de evaluatie als de implementatie.

HLA-partners

De HLA-partijen V&VN, FMS, NFU, NVZ, ZN, ZKN, Patiëntenfederatie en VWS,
en het Zorginstituut als partner.

Implementeren

De uitkomsten van zorgevaluatie doorvoeren in de dagelijkse praktijk.

Kennisvraag

Een vraag vanuit de klinische praktijk waarvoor onvoldoende
wetenschappelijke onderbouwing bestaat om beantwoord te worden en
waarvoor dus evaluatieonderzoek nodig is.
Op basis van beschikbare data meten

Monitoren

• of en hoe uitkomsten uit zorgevaluatie geïmplementeerd worden en
• wat de werkelijke effecten op gezondheid en kosten in de praktijk zijn.

Projectorganisatie

De organisatie bestaat uit een kleine kern van breed inzetbare
medewerkers, op detacheringsbasis aangevuld met experts vanuit de
HLA-partners

Stuurgroep

Groep van portefeuillehouders zorgevaluatie en gepast gebruik van alle 9
HLA-partners die sturing geven aan de directie van het programma ZE&GG,
waarbij het Zorginstituut een adviserende rol heeft..

Werkorganisatie

Inhoudsdeskundigen van alle 9 HLA-partners die invulling geven aan de
sturing en richting van het programma en die fungeren als kennisbron en
ambassadeur jegens hun achterban.

31

8.2 Bijlage 2 - Proces
Het plan is tot stand gekomen met de inbreng van kennis en expertise van alle HLA- partners. Tijdens de
kwartiermakersfase zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
•
•
•
•
•

Goed gebruik maken van bestaande kennis bij de HLA-partners en andere stakeholders.
Aandacht en ruimte voor het delen van belangen van de betrokken partners.
Open en transparant proces waarbij ruimte moet zijn voor dialoog.
Het actief verbinden van de partners.
Alle input, positief en negatief is waardevol.

Om dit proces te faciliteren is gedurende de periode van 1 februari tot 20 juni het volgende proces
gevolgd:
1 feb – 17 apr

19 apr – 23 mei

Inventarisatie lopende initiatieven en betrokken partijen

Uitwerken input veldpartijen

1 feb – 17 apr

14 maart

17-18 apr

23 mei

Individuele kennismaking met HLA-partners

Startbijeenkomst

Werkconferentie

Klaar voor de start bijeenkomst

W1

W2

W3

W4

Februari

W1

W2

W3

W4

W1

W2

W3

W4

W1

W2

April

Maart

W3

Mei

1 februari – 14 maart

Individuele kennismaking met de betrokken bestuurders van de HLA-partners met aandacht
voor het te doorlopen proces, belangen, kansen en risico’s, wie zijn de inhoudsdeskundigen

5 februari

Heimiddag overheidspartners (ZonMw - ZIN – VWS) met aandacht voor de rol van de drie
overheidspartners

1 februari – 17 april

Inventarisatie lopende initiatieven en betrokken partners (SiRM)

14 maart

Startbijeenkomst

14 maart – 17 april

Individuele gesprekken met bestuurders HLA-partners en betrokken inhoudsdeskundigen
met aandacht voor inhoudelijke input voor het programma en samenhang met reeds
bestaande eigen activiteiten

1 februari – 23 mei

Achterban praatjes met aandacht voor het vertellen van het doel van het programma, het
aangehaakt krijgen van de achterban en het ophalen en meenemen van input voor het
programma

17- 18 april

Werkconferentie met inhoudsdeskundigen

19 april – 23 mei

Uitwerken input veldpartners

3 april – 23 mei

Onafhankelijk advies m.b.t. organisatiestructuur en governance

23 mei

Klaar voor de start? Bijeenkomst

27 mei

Opleveren rapportage door kwartiermaker aan voorzitter RvB Zorginstituut (gedelegeerd
opdrachtgever)

27 mei

Opleveren rapportage door voorzitter RvB Zorginstituut aan DG Curatieve Zorg
(opdrachtgever namens BO-HLA-MSZ)

29 mei

Insturen rapportage door DG Curatieve Zorg voor bureauoverleg HLA-MSZ

5 juni

Bespreken rapportage in bureauoverleg HLA-MSZ, accorderen governancestructuur

5 – 13 juni

Verwerken feedback uit bureauoverleg HLA-MSZ

13 juni

Additionele bijeenkomst HLA-partners inzake Governance ZE&GG

14 juni

Versturen definitieve rapportage voor BO-HLA-MSZ

20 juni

Accorderen Rapportage in BO-HLA-MSZ

32

W4