Aan het Presidium

Postbus 20018
2500 EA Den Haag
Bouwbegeleidingscommissie
M. J. van der Leeden
Binnenhof 1a
2513 AA Den Haag
T 070 318 2311

datum 22 juni 2015
betreft Renovatie Binnenhof

Geacht Presidium,
De Bouwbegeleidingscommissie (hierna: commissie) heeft op 11 juni 2015 het verzoek
ontvangen uw College ten behoeve van uw vergadering op 24 juni a.s. te adviseren
over de reikwijdte van de renovatie en daarmee over het concept-ambitiedocument van
de Kamer en de daarop gebaseerde en door het Rijksvastgoedbedrijf opgestelde
‘kruisjeslijst’.
Tevens heeft u verzocht om een advies over de alternatieve uitvoeringsvarianten, die
op advies van de commissie zijn opgesteld.
In deze brief gaat de commissie in op deze twee aspecten van de renovatie van het
Binnenhof waarover de Kamer nog een besluit zal moeten nemen: de reikwijdte en
de uitvoeringswijze van de renovatie.
Alvorens op deze twee aspecten in te gaan herhaalt de commissie haar standpunt dat
het Binnenhof dringend toe is aan het herstel van een aantal serieuze gebreken, mits
op een sobere en doelmatige wijze uitgevoerd en mits de herstelwerkzaamheden niet
verder gaan dan alleen de noodzakelijke ingrepen die voortvloeien uit (vigerende) weten regelgeving (i.c. het bouwbesluit en de eisen van brandveiligheid) en het herstel van
geconstateerde gebreken (i.c. bouwkundige gebreken, technische gebreken, ICTgebreken, beveiligingsgebreken, gezondheidsgebreken en veiligheidsgebreken).
De rondleiding die op verzoek van de commissie door het Rijksvastgoedbedrijf op 16
juni jl. is georganiseerd toonde aan dat herstelstelwerkzaamheden onontkoombaar en
noodzakelijk zijn.
De commissie adviseert uw College derhalve in te stemmen met het herstel van
genoemde gebreken.
De commissie heeft kort geleden de genoemde ‘kruisjeslijst’ ontvangen. Deze lijst is
enerzijds gebaseerd op de ambitiedocumenten van de vier bewoners van het Binnenhof
en de beheerder van de grafelijke zalen en anderzijds op het oordeel van het
Rijksvastgoedbedrijf van de technische staat van de gebouwen aan het Binnenhof.

datum
betreft

22 juni 2015
Renovatie Binnenhof

Deze kruisjeslijst omvat alle eisen en ingrepen in een minimaal noodzakelijke
basisvariant en een viertal aanvullende opties (i.c. de wenselijke, maar niet
noodzakelijke ingrepen op het terrein van functionaliteit, architectuur, historische en
monumentale waarde en duurzaamheid).
De commissie heeft op 17 juni jl. de kruisjeslijst voor de eerste keer kunnen
bespreken.
Enkele leden van de commissie zijn zeer kritisch over de gepresenteerde kruisjeslijst en
de daarmee voorgestelde reikwijdte van de renovatie. De complexe en omvangrijke
kruisjeslijst, die in samenhang met het concept-ambitiedocument van de Kamer moet
worden bezien, roept bij de leden nog vragen op. De commissie heeft derhalve in haar
vergadering van 19 juni jl. besloten haar leden de gelegenheid te geven nadere (vooral
verduidelijkende) vragen te stellen en deze desgewenst af te stemmen met de
achterban. Om de vaart in het proces te houden zal de commissie haar vragen nog
voor het zomerreces en uiterlijk 29 juni a.s. aan het Rijksvastgoedbedrijf doen
toekomen.
De commissie is alleen al om deze reden op dit moment niet in staat u ten behoeve van
uw vergadering van 24 juni a.s. te adviseren over de reikwijdte van de renovatie en
het daaraan verbonden concept-ambitiedocument.
Ook ten aanzien van de wijze waarop de renovatie ter hand zal moeten worden
genomen zal de commissie u niet kunnen adviseren. Hiervoor zijn verschillende
redenen aan te voeren.
De in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf door Arcadis opgestelde alternatieve
uitvoeringsvarianten zijn in de ogen de commissie nog niet volledig. De commissie
constateert dat de studie van Arcadis uitgaat van en teveel aanstuurt op uitplaatsing
van de bewoners van het Binnenhof. De commissie vindt het wenselijk dat alsnog
scherper alternatieven in ogenschouw genomen worden waarbij bijvoorbeeld de duur
van de renovatie van de publiekstoegankelijke nieuwbouw (de vergaderzalen en
plenaire zaal) sterk wordt gereduceerd (van 5,5 jaar naar bijvoorbeeld één à anderhalf
jaar). De commissie zou in dit verband graag onderzocht willen zien welke
noodzakelijke ingrepen er niet kunnen plaatsvinden indien de Kamer de nieuwbouw
‘slechts’ 14 maanden zou verlaten en de plenaire zaal en overige vergaderzalen na die
14 maanden weer beschikbaar zullen zijn.
De commissie constateert tevens dat er met betrekking tot de tijdsduur van de
gefaseerde aanpak waarbij de bewoners van het Binnenhof niet worden uitgeplaatst,
forse verschillen bestaan tussen de opvattingen en berekeningen van Arcadis en die
van Rijksvastgoedbedrijf. Arcadis gaat uit van een renovatieduur van ca. 22 jaar en het
Rijksvastgoedbedrijf van ca. 13 jaar.
Omdat naar het oordeel van de commissie de alternatieve varianten in onvoldoende
mate tegemoet komen aan het eerdere en toch tamelijk heldere verzoek van de
commissie, acht de commissie het ook uit dien hoofde onwenselijk dat uw College nog

pagina 2/3

datum
betreft

22 juni 2015
Renovatie Binnenhof

voor het zomerreces een gedegen en weloverwogen besluit neemt over de wijze
waarop de renovatie van het Binnenhof dient te worden uitgevoerd. De commissie gaat
ervan uit dat uw College hier begrip voor heeft.
Daarnaast is de commissie is van mening dat zij, gelet op het feit dat in de commissie
slechts vijf fracties zijn vertegenwoordigd en de commissie daardoor een onvoldoende
representatieve afspiegeling van de Kamer is, het weinig verantwoord vindt uw College
richtinggevend over de reikwijdte en uitvoering van de renovatie te adviseren. Indien
via uw College alsnog bewerkstelligd zou kunnen worden, dat fracties wel leden
afvaardigen naar de commissie, zou dat onzerzijds zeer gewaardeerd worden.
Tenslotte heeft de commissie kennis genomen (zie bijlage) van het memo van het
Rijksvastgoedbedrijf, waarin sprake is van een verschil van maar liefst 125 miljoen
euro tussen de verschillende varianten. Zij betreurt het allereerst zeer, dat eerst thans
bedragen op tafel zijn gekomen. Dat zo zijnde, beschouwt de commissie het als een
veeleer politieke dan bouwkundige beslissing om eventueel een dergelijk substantieel
extra bedrag uit te geven voor het visueel ongestoord doorfunctioneren van de Tweede
Kamer.
Zij adviseert uw College daarom een openbaar en transparant debat met de
verantwoordelijke minister voor Wonen en Rijksdienst te organiseren over de reikwijdte
en de uitvoering van de renovatie, de daarmee gepaard gaande kosten en de
consequenties van de renovatie voor het functioneren van de Kamer.
De commissie verzoekt uw College zowel deze derde als de u d.d. 2 juni 2015 eerder
gezonden tweede brief over dit onderwerp net zoals met de eerste d.d. 26 maart 2015
is gebeurd openbaar te maken, omdat het onderwerp sterk in de publieke
belangstelling blijkt te staan.

Hoogachtend,
De Bouwbegeleidingscommissie,
voor deze

Ton Elias,
Voorzitter van de Bouwbegeleidingscommissie

pagina 3/3