Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

23 987

Lidmaatschap van de Europese Unie

Nr. 389

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juni 2021
Op 12 mei jl. circuleerde de Europese Commissie een rapport, Update on
the Republic of Albania, over de voortgang op hervormingsterrein in
Albanië (bijgevoegd)1. Het rapport gaat in op de ontwikkelingen in Albanië
sinds het laatste voortgangsrapport van oktober 2020. In het rapport
wordt er, zoals overeengekomen in de raadsconclusies van de Raad
Algemene Zaken van maart 2020 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2138),
ingegaan op de voorwaarden waar Albanië aan moet voldoen voordat de
eerste Intergouvernementele Conferentie (IGC) met Albanië kan plaatsvinden en de onderhandelingen met deze kandidaat-lidstaat daadwerkelijk
kunnen starten. De reguliere jaarlijkse voortgangsrapportage over alle
(potentiële) kandidaat-lidstaten wordt in oktober van dit jaar verwacht.
Het EU-uitbreidingsproces is een langdurig en complex proces. Zodra een
land kandidaat-lidstatus krijgt (Turkije, Servië, Montenegro, NoordMacedonië en Albanië hebben deze status) gaat het zich voorbereiden op
de start van de onderhandelingen. De Commissie toetst vervolgens ten
minste jaarlijks in hoeverre de kandidaat-lidstaat op de lidmaatschapsverplichtingen is voorbereid. Zodra de Commissie constateert dat het
betreffende land voldoende is voorbereid doet het een aanbeveling aan
de Raad om de toetredingsonderhandelingen te starten. Vervolgens wordt
er een onderhandelingsraamwerk opgesteld waarin alle afspraken over de
komende onderhandelingen worden vastgelegd. Na goedkeuring van het
onderhandelingsraamwerk door de Raad kunnen de onderhandelingen
starten door middel van de eerste IGC. Tijdens deze eerste IGC aanvaardt
de betreffende kandidaat-lidstaat de afspraken. De onderhandelingen, die
feitelijk de overname van het EU-acquis betreffen, duren vervolgens jaren
waarbij de voortgang afhankelijk is van het tempo in het hervormingsproces in de kandidaat-lidstaat. De Commissie beoordeelt de voortgang
regelmatig en de Raad beslist over de eventuele volgende stappen
(openen en/of sluiten van nieuwe onderhandelingsclusters/hoofdstukken)

1

kst-23987-389
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 23 987, nr. 389

1

naar aanleiding van de rapportages en het advies van de Commissie.
Besluitvorming vindt plaats op basis van unanimiteit.
In maart 2020 besloot de Raad de toetredingsonderhandelingen met
Noord-Macedonië te openen. De eerste IGC heeft echter nog niet
plaatsgevonden vanwege gebrek aan overeenstemming over het
onderhandelingsraamwerk. De Raad besloot in maart 2020 ook tot het
openen van de onderhandelingen met Albanië. De Raad stelde dat de
eerste IGC met Albanië zou kunnen plaatsvinden als is voldaan aan de
voorwaarden zoals gesteld in de raadsconclusies van deze Raad. Naar
aanleiding het voortgangsrapport van oktober 2020 concludeerde het
kabinet dat er goede voortgang was geboekt en er verdere voortgang
geboekt zou moeten worden op de voorwaarden zoals gesteld door de
Raad in maart 2020. Het kabinet concludeerde dat pas als overtuigend is
voldaan aan deze voorwaarden het houden van een eerste IGC met
Albanië voor het kabinet aan de orde is.
Deze appreciatie zal puntsgewijs ingaan op de voorwaarden van de Raad,
zoals toegezegd aan uw Kamer. Deze appreciatie vormt eveneens de basis
voor het standpunt dat het kabinet zal innemen tijdens de bespreking in
de Raad Algemene Zaken op 22 juni as. waar EU-uitbreiding op de agenda
staat. De appreciatie komt in plaats van een BNC-fiche. Het kabinet heeft
een positieve grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit van het
rapport van de Commissie. Het uitbreidingsbeleid is per definitie een
beleidsterrein dat alleen op EU-niveau uitgevoerd kan worden. Ten
aanzien van het proportionaliteitsoordeel heeft het kabinet eveneens een
positieve grondhouding. De rapportage van de Commissie geeft
uitvoering aan het door de Europese Raad vastgestelde uitbreidingsbeleid
uit 2006.
Herziening uitbreidingsmethodologie
Op 14 februari 2020 ging uw Kamer de kabinetsappreciatie toe van de
door de Commissie voorgestelde herziening van de uitbreidingsmethodologie (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1511). De nieuwe methodologie werd door
de Raad in maart 2020 verwelkomd. Het kabinet ziet de nieuwe methodologie als een belangrijke stap in de goede richting en verwelkomt de
grotere nadruk op hervormingen van de rechtsstaat, het openbaar bestuur
en de economie zoals uiteengezet in de mededeling van de Commissie.
Door het expliciet maken van het belang van de rechtsstaat als basis voor
een stabiel democratisch systeem wordt gegarandeerd dat kandidaatlidstaten niet toetreden tot de EU totdat het democratisch fundament in
deze landen solide is. Verder wordt voortgang op andere terreinen nog
sterker gekoppeld aan voortgang op rechtsstaatsterrein. Het proces is
gefaseerd: zonder voldoende stappen op het terrein van de rechtsstaat
worden er geen andere hoofdstukken gesloten en is er dus geen
voortgang in de onderhandelingen. Daarnaast is het proces omkeerbaar
en sluit de duidelijke taal over conditionaliteit goed aan bij de Nederlandse strikt en fair benadering ten aanzien van EU-uitbreiding. De nieuwe
methodologie wordt inmiddels volledig gereflecteerd in de conceptonderhandelingsraamwerken voor Noord-Macedonië en Albanië.
Het rapport: Update on the Republic of Albania
De Commissie stelt dat in oktober 2020 de Commissie concludeerde dat
Albanië beslissende voortgang had geboekt en het land bijna voldeed aan
de voorwaarden zoals bepaald door de Raad met het oog op de eerste
IGC. De Commissie herhaalt dat het destijds constateerde dat aan de
voorwaarde ten aanzien van het Constitutioneel Hof bijna voldaan was,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 23 987, nr. 389

2

dat er verdere voortgang nodig was ten aanzien van de hervorming van
de mediawet en dat aan de overige voorwaarden reeds was voldaan.
Politieke context
De Commissie stelt dat, ondanks de uitdagingen veroorzaakt door de
COVID-19 pandemie en het reconstructieproces dat voortduurt na de
aardbeving in november 2019, de Albanese autoriteiten de sterke focus op
de hervormingen hebben behouden. De polarisatie tussen regering en
(extraparlementaire) oppositie is verminderd door de gezamenlijke
aanpak van de electorale hervormingen en noodmaatregelen in reactie op
de pandemie, aldus de Commissie. Ook lukte het Albanië opnieuw om
zich 100% aan te sluiten bij het Gemeenschappelijk Buitenlands en
Veiligheidsbeleid (GBVB).
De verkiezingen van 25 april jl. waren goed georganiseerd. De Commissie
baseert zich op de voorlopige conclusies van OVSE/ODIHR. Belanghebbenden hadden voldoende vertrouwen om deel te nemen aan de
verkiezingen en een hervormde kiesraad organiseerde het proces op
transparante wijze. Tegelijkertijd zijn er volgens ODIHR zorgen over
misbruik van staatsmiddelen of functies door de regering en andere
publieke personen. ODIHR heeft er toe opgeroepen om onregelmatigheden, waaronder het kopen van stemmen, bij de kiesraad en andere
autoriteiten aan te kaarten en deze zaken spoedig te behandelen. Er zijn
reeds 33 zaken aanhangig gemaakt bij het Special Anti-Corruption and
Organized Crime Structure (SPAK).
Implementatie van de voorwaarden voor het houden van de
eerste IGC
Voorwaarde 1: Electorale hervormingen overeenkomstig de aanbevelingen van ODIHR en transparante financiering van politieke partijen en
verkiezingsprogramma’s garanderen
De Commissie meldt dat op 5 juni 2020 een doorbraak is bereikt tussen de
politieke partijen over het electorale proces, in lijn met de aanbevelingen
van ODIHR. Het akkoord behelsde o.a. een geleidelijke depolitisering van
de electorale administratie, elektronische identificatie van kiezers, meer
transparantie en beter toezicht. De aanpassingen aan de kieswet zijn op
23 juli 2020 door het parlement aangenomen. Vervolgens werden er in
december 2020 technische aanpassingen aan een aantal wetten doorgevoerd, in lijn met de aanpassingen van de kieswet, zo meldt de
Commissie. Ook de financiering van campagnes en politieke partijen werd
gereguleerd in de aanpassingen van 23 juli, in lijn met de ODIHR
aanbevelingen. Aanpassingen betreffen staatssteun, donaties en leningen,
voorkomen van gebruik van publieke middelen voor electorale doeleinden
en financiering via niet-publieke fondsen, zo stelt de Commissie. Bredere
hervormingen, die geen onderdeel zijn van de ODIHR aanbevelingen
zullen na de verkiezingen worden doorgevoerd, aldus de Commissie. De
verkiezingen van 25 april jl. zijn volgens de aangepaste kieswet verlopen.
Voorwaarde 2: Verdere uitvoering van de justitiële hervorming, onder
meer door de werking van het Constitutioneel Hof en het Hooggerechtshof te verzekeren, daarbij rekening houdend met relevante
internationale expertise, met inbegrip van toepasselijke adviezen van de
Venetië Commissie
De Commissie meldt dat Albanië de justitiële hervormingen en het proces
van doorlichting (vetting) heeft voortgezet. De International Monitoring
Operation houdt toezicht op het proces. Op dit moment is vetting van 804

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 23 987, nr. 389

3

magistraten ingezet. Inmiddels zijn er 375 zaken afgerond in de eerste
instantie en zijn er 253 zaken definitief besloten. 61% van de zaken heeft
geresulteerd in vrijwillige opzeggingen of ontslag, aldus de Commissie.
Met betrekking tot het Constitutioneel Hof is een belangrijke mijlpaal
bereikt eind 2020 toen drie nieuwe rechters werden benoemd. Met zeven
rechters heeft het Constitutioneel Hof het benodigde quorum volgens de
Commissie. Het Hooggerechtshof is weer operationeel sinds maart 2020.
Inmiddels zijn er vier nieuwe rechters aangesteld en kan het Hooggerechtshof met zeven rechters haar juridische taken uitoefenen. De
selectieprocedure van drie additionele rechters loopt.
Tevens is er op 23 maart 2021 nieuwe wetgeving aangenomen, in lijn met
het advies van de Venetië Commissie van de Raad van Europa, om de
efficiëntie van het justitiesysteem te verbeteren en o.a. de achterstand in
het behandelen van rechtszaken te verkleinen en de capaciteit van de
gespecialiseerde instellingen op het terrein van de strijd tegen corruptie
op hoog niveau en georganiseerde criminaliteit te vergroten.
Voorwaarde 3: Afronden van de oprichting van de gespecialiseerde
structuren voor de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad
De nieuwe gespecialiseerde instellingen op het terrein van bestrijding van
georganiseerde criminaliteit en corruptie, inclusief het Special Prosecution
Office (SPO) binnen de Special Anti-Corruption and Organised Crime
Structure (SPAK), zijn opgericht en operationeel. In juli 2020 werd de
directeur van het National Bureau of Investigation (NBI) aangesteld.
Inmiddels zijn er ook 28 inspecteurs gerekruteerd en doorgelicht, na een
intensieve training, zo meldt de Commissie.
Voorwaarde 4: Het nog intensiever bestrijden van corruptie en georganiseerde criminaliteit, onder meer door samen te werken met de
EU-lidstaten en via het actieplan om de aanbevelingen van de Financiëleactiegroep (FATF) te implementeren
De Commissie rapporteert dat er aanzienlijke verdere voortgang is
geboekt in de strijd tegen georganiseerde criminaliteit. Nieuwe tijdelijke
preventieve maatregelen zijn geïmplementeerd waaronder het opsporen
van illegale tegoeden en inbeslagneming waarmee de bewegingen en
economische activiteiten van verdachte criminelen beperkt werden. Sinds
de oprichting in december 2019 heeft het SPO 215 strafrechtelijke
vervolgingen overgenomen van het Serious Crime Prosecution Office. In
2020 initieerde het SPO 200 nieuwe strafrechtelijke onderzoeken en
startten er 39 rechtszaken over corruptie en 16 over georganiseerde
criminaliteit. Albanië heeft daarnaast ook verdere stappen gezet om
internationale politiesamenwerking te versterken, volgens de Commissie.
Via het Europol Liaison Office, de eerste in de regio, wordt de samenwerking tussen Albanië en EU lidstaten versterkt, aldus de Commissie. In
2020 werden 495 politieoperaties uitgevoerd, waarvan 119 in samenwerking met internationale partners. Het totaal aantal politieoperaties
steeg met 37% vergeleken met 2019 en bestond uit 233 operaties tegen
drugs, 143 operaties tegen mensenhandel, 72 operaties tegen economische en financiële misdrijven, 41 operaties op het gebied van misdaden
tegen personen en bezit en 6 operaties tegen cybercriminaliteit. Ook het
trackrecord in de strijd tegen georganiseerde criminaliteit is verder
verbeterd aldus de Commissie, met 22 nieuwe zaken die overgedragen
zijn aan het OM. M.b.t. zware criminaliteit is er in 2020 een solide
verbetering in het trackrecord met 2,785 nieuwe zaken overgedragen aan
het OM t.o.v. 2,323 in 2019. Van de totale overdracht resulteerden 577
zaken in aanklachten in 2020 en 507 in 2019. M.b.t. definitieve veroordelingen, waren er 188 in 2020 (in aanvulling op 185 veroordelingen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 23 987, nr. 389

4

eerste instantie) en 308 in 2019. 81% van deze zaken zijn in 2020 druggerelateerd, zo meldt de Commissie.
In de strijd tegen corruptie rapporteert de Commissie dat er aanzienlijke
verdere voortgang is geboekt. De autoriteiten hadden reeds de operationele, coördinatie- en monitoringscapaciteit verbeterd. Het trackrecord
verbeterde opnieuw als gevolg van het doorlichten van rechters en
openbaar aanklagers. Onderzoek naar bezit en tegoeden vindt plaats in
alle gevallen. In 2020 was het totaal aantal doorverwijzingen van
corruptiezaken van de politie naar het OM 1649, 268 zaken zijn geregistreerd door het SPAK. Hiervan zijn 413 zaken inmiddels voor de rechter
verschenen. 270 personen (midden en hooggeplaatste functionarissen)
zijn veroordeeld in eerste instantie en 87 definitief. 73 zaken zijn gestart
tegen hooggeplaatste functionarissen waarvan 11 aanklachten zijn
uitgegaan tegen 20 personen. Een hooggeplaatst persoon betrokken bij
corruptie op hoog niveau is veroordeeld. De Commissie concludeert dat
de onderzoeken vooralsnog niet geleid hebben tot een substantieel aantal
veroordelingen op hoog niveau.
De Financial Action Task Force (FATF) onderwierp Albanië aan versterkte
monitoring in februari 2020. Het actieplan dat Albanië zou moeten
uitvoeren liep oorspronkelijk tot oktober 2021, maar door de Covidpandemie heeft Albanië uitstel gekregen tot februari 2022, net als andere
landen op de lijst. Volgens de Commissie is Albanië op hoog niveau
gecommitteerd om het actieplan uit te voeren en verloopt de implementatie op schema. In juli 2020 tekende het Albanese OM, Ministerie van
Binnenlandse Zaken en het Ministerie van Financiën een memorandum of
understanding over het verbeteren van de effectiviteit van onderzoeken
gerelateerd aan witwassen, terrorismefinanciering, financiële criminaliteit
en het in beslag nemen van criminele tegoeden. Volgens de Commissie is
Albanië gecommitteerd om in oktober 2021 volledig aangesloten te zijn bij
het EU-acquis terzake, met hulp van de Commissie.
Voorwaarde 5: Het aanpakken van het fenomeen van ongegronde
asielaanvragen en het waarborgen van de repatriëring
De Commissie meldt dat de Albanese autoriteiten in aanvulling op
informatiecampagnes, grondige controles bij de grens, het vergroten van
het bewustzijn van rechten en plichten onder het visumvrije regime en het
identificeren van de onderliggende oorzaken, de dialoog en samenwerking met de landen die het meest getroffen zijn verbeterd hebben. Zo
zijn er drie Albanese politieliaisons werkzaam in de EU en werkt er een
liaison van de EU in Tirana om te helpen met de controle op vertrek. Het
aantal Albanese burgers dat asielaanvragen deed in de EU is scherp
gedaald met 66% in 2020 vergeleken met 2019. De pandemie heeft hier
aan bijgedragen maar de daling is groter dan de daling van asielaanvragen uit andere landen, aldus de Commissie.
Voorwaarde 6: Wijziging van de mediawet in overeenstemming met de
aanbevelingen van de Venetië Commissie
N.a.v. de opinie van de Venetië Commissie van 19 juni 2020 hebben
vertegenwoordigers van de regeringspartij aangegeven dat alle eventuele
nieuwe wetgeving in lijn zal zijn met deze opinie en internationale
standaarden op het terrein van mediavrijheid. Eventuele nieuwe
wetgeving zal middels grondige consultaties besproken worden met
mediaorganisaties. De regering heeft aangegeven dat men de aanname
van de concept-amendementen in heroverweging heeft genomen. Het
parlement is er vervolgens niet meer op terug gekomen, aldus de
Commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 23 987, nr. 389

5

Overige prioriteiten – onderhandelingsraamwerk
Volgens de raadsconclusies van maart 2020 dient tevens uit het onderhandelingsraamwerk te blijken dat Albanië de volgende zaken succesvol heeft
geadresseerd: het openen van strafzaken tegen rechters en openbare
aanklagers die bij de doorlichting beschuldigd werden van strafbare
gedragingen, het instellen van vervolging tegen personen die ervan
beschuldigd werden stemmen te hebben gekocht, degelijke prestaties bij
de bestrijding van corruptie en georganiseerde criminaliteit op alle
niveaus, daaronder begrepen het instellen van strafzaken, en de afronding
van de eerste strafzaken, tegen hooggeplaatste ambtenaren en politici,
concrete vorderingen bij het hervormen van de overheid, doorvoeren van
de hervorming van de kieswet en het nemen van een definitief besluit
over de rechtmatigheid van de gemeenteraadsverkiezingen van 30 juni
2019, alsmede verdere vooruitgang met de goedkeuring van de resterende uitvoeringswetgeving in verband met de kaderwet bescherming
nationale minderheden van 2017, de goedkeuring van de wet volkstelling
overeenkomstig de aanbevelingen van de Raad van Europa en de
vorderingen met het registreren van eigendommen.
De Commissie geeft een update over de stand van zaken ten aanzien van
deze prioriteiten. Zo meldt de Commissie dat er belangrijke voortgang is
geboekt in relatie tot het initiëren van strafrechtelijke vervolging tegen
rechters en openbaar aanklagers die beschuldigd zijn van crimineel
gedrag tijdens de doorlichting. Ook is het onderzoek naar electorale
fraude waarbij 19 verkiezingscommissarissen en 2 kiezers betrokken
waren afgerond. De verwachting is dat de overtreders voor de rechter
zullen worden geleid, aldus de Commissie. Op het terrein van hervormingen van het overheidsapparaat heeft Albanië volgens de Commissie
opnieuw voortgang geboekt, o.a. op het terrein van transparantie in
personeelsbeleid, een salarisbeleid dat is gebaseerd op merites, een
roadmap voor het implementeren van een pakket maatregelen om beleid
en budget beter te verbinden. M.b.t. een definitief besluit over de
rechtmatigheid van de lokale verkiezingen van 30 juni 2019 is het besluit
door het Constitutioneel Hof doorverwezen naar een college van alle
rechters van het Constitutioneel Hof. M.b.t. wetgeving over nationale
minderheden, volkstelling en het registreren van eigendom meldt de
Commissie dat er een additionele verordening over onderwijs voor
minderheden is aangenomen, de wet op de census volgens internationale
standaarden is aangenomen op 26 november 2020 en de eerste registratie
van eigendommen is begonnen en in mei 2020 en wordt voortgezet in
acht kadastrale zones in het zuiden (Himara).
Conclusie Commissie
De Commissie concludeert dat Albanië, ondanks de COVID-19 pandemie,
nog steeds gecommitteerd is en tastbare en duurzame resultaten heeft
geboekt op de belangrijkste prioriteiten zoals geïdentificeerd in de
raadsconclusies van maart 2020. In oktober 2020 concludeerde de
Commissie dat de voorwaarde m.b.t. het Constitutioneel Hof bijna was
vervuld terwijl alle andere voorwaarden voor de eerste IGC reeds waren
vervuld. In dit rapport concludeert de Commissie dat het Constitutioneel
Hof inmiddels volledig functioneel is en Albanië nog steeds aan de
overige voorwaarden van de Raad uit maart 2020 voldoet en verdere
aanzienlijke, stabiele voortgang heeft geboekt in het adresseren van de
andere prioriteiten zoals gemarkeerd door de Raad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 23 987, nr. 389

6

Appreciatie
Politieke context
Het kabinet onderschrijft de analyse van de Commissie dat de verkiezingen op 25 april jl. soepel en transparant zijn verlopen. Belangrijk is dat
de oppositie weer terug zal keren naar het parlement. Het kabinet acht het
van belang dat de verkiezingsfraude-zaken zorgvuldig worden onderzocht
door SPAK. Daarnaast zal ook het bestaan en lekken van de database met
gevoelige persoonlijke informatie, waar vlak voor de verkiezingen veel
ophef over ontstond, opgevolgd moeten worden. Het definitieve rapport
van ODIHR over deze verkiezingen is nog niet gepubliceerd. Het kabinet
acht het van belang dat de eventuele aanbevelingen in dit rapport t.z.t.
ook zullen worden opgevolgd.
Premier Rama heeft aangegeven dat hij de premier van alle Albanezen zal
worden en opgeroepen tot samenwerking en EU-integratie. Het blijft van
belang dat de gepolariseerde verhoudingen in de Albanese politiek
verbeteren. De steun voor de EU in Albanië is zoals de Commissie meldt
het hoogste in de regio. Dat Albanië zich 100% aansluit bij het GBVB is
zeker niet vanzelfsprekend en gebeurt soms ondanks grote druk. Ook
heeft Albanië zich onlangs, tot onvrede van China, aangesloten bij een
bijeenkomst in VN-verband over de mensenrechtensituatie in Xinjiang en
is Albanië vooralsnog het enige OIC-land dat zich aansluit bij
VN-verklaringen over lhbti-rechten. Albanië zal in juni naar verwachting
als niet-permanent lid van de VNVR gekozen worden voor twee jaar
(2022–2023).
Voorwaarde 1: Electorale hervormingen overeenkomstig de aanbevelingen van ODIHR en transparante financiering van politieke partijen en
verkiezingsprogramma’s garanderen
Het kabinet onderschrijft de conclusie van de Commissie dat Albanië
inmiddels heeft voldaan aan deze voorwaarde. De recente verkiezingen
zijn volgens de aangepaste kieswet uitgevoerd en goed verlopen. Het
kabinet acht het van belang dat er nu heldere regelgeving is over
financiering van politieke partijen en campagnes. Daarnaast is het van
belang dat een bredere hervorming van financiering van politieke partijen
(hierover heeft ODIHR vooralsnog geen aanbeveling gedaan) door het
nieuwe parlement wordt uitgevoerd.
Voorwaarde 2: Verdere uitvoering van de justitiële hervorming, onder
meer door de werking van het Constitutioneel Hof en het Hooggerechtshof te verzekeren, daarbij rekening houdend met relevante
internationale expertise, met inbegrip van toepasselijke adviezen van de
Venetië Commissie
Het kabinet deelt de conclusie van de Commissie dat Albanië inmiddels
ook aan deze voorwaarde voldoet. Zowel het Constitutioneel Hof als het
Hooggerechtshof hebben een quorum en kunnen alle zaken behandelen.
Daarnaast wordt er gewerkt aan additionele benoemingen, want het blijft
van belang om de hoven zo snel mogelijk volledig bezet te hebben zodat
de achterstand kan worden weggewerkt. De opinie van de Venetië
Commissie over het Constitutioneel Hof is overgenomen. Het Europees
Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) concludeerde in maart jl. dat
Albanië het proces van doorlichten van rechters en openbaar aanklagers
correct uitvoert en dat de instanties belast met deze «vetting» onafhankelijk zijn. Ook het pakket aan justitiële hervormingen dat is doorgevoerd
is van belang in de ogen van het kabinet. Deze hervormingen zullen het
justitieapparaat efficiënter maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 23 987, nr. 389

7

Voorwaarde 3: Afronden van de oprichting van de gespecialiseerde
structuren voor de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad
Het kabinet onderschrijft de conclusie van de Commissie dat ook aan deze
voorwaarde is voldaan. Het SPO en SPAK en het bijbehorende Hof waren
al operationeel. Inmiddels functioneert de NBI ook met de recente
aanstelling van 28 inspecteurs en worden nieuwe inspecteurs geworven.
Voorwaarde 4: Het nog intensiever bestrijden van corruptie en georganiseerde criminaliteit, onder meer door samen te werken met de
EU-lidstaten en via het actieplan om de aanbevelingen van de Financiëleactiegroep (FATF) te implementeren
Het kabinet onderschrijft de conclusie van de Commissie. Het SPAK heeft
inmiddels een aantal belangrijke resultaten geboekt op het terrein van
georganiseerde criminaliteit. Zo is crimineel Arber Cekaj tot 14 jaar
gevangenisstraf veroordeeld in de eerste instantie voor handel in cocaïne.
Ook heeft het SPAK 23 arrestatiebevelen uitgevaardigd voor het telen en
handelen in drugs in Skrapar, inclusief voor de politiechef en lokale
functionarissen. Tevens heeft het SPAK de zaak tegen de zogenaamde
Durres gang weer geopend voor moorden gepleegd in 2005 en zijn de
tegoeden van prominente criminelen zoals Balili en Ndroqi geconfisqueerd, net als van voormalig openbaar aanklager Llalla. Ook de recente
arrestaties en het ontslag van een rechter en aanklager in Kruja, betrokken
bij criminele activiteiten en corruptie, is een goed voorbeeld van de
Albanese inzet op dit terrein. Daarnaast is het kabinet tevreden met de
stappen die Albanië recentelijk heeft gezet op het terrein van internationale politiesamenwerking. Het kabinet bevestigt dat de samenwerking
met de Nederlandse overheid ook verbeterd is op dit punt. Verdere
versterking van internationale samenwerking is essentieel voor voortdurende bestrijding van georganiseerde misdaad.
Corruptie blijft een groot en wijdverspreid probleem dat de komende
jaren de nodige aandacht zal blijven vragen. In dit kader is het positief dat
de SPAK inmiddels volledig operationeel is. Het recente rapport van de
Group of States against Corruption (GRECO) concludeert dat Albanië 9
van de 10 aanbevelingen naar behoren heeft geïmplementeerd en dat
Albanië werkt aan de laatste aanbeveling. Dit toont aan dat Albanië werk
maakt van corruptiebestrijding. Tegelijkertijd dient Albanië verdere
stappen te zetten in het opbouwen van een solide trackrecord in het
onderzoeken, vervolgen en definitief veroordelen van corruptie en
georganiseerde misdaad op alle niveaus. Hierbij zal speciale aandacht
besteed moeten worden aan corruptie op het hoogste niveau, inclusief
een passende strafmaat, aangezien het duidelijk is dat veroordelingen in
deze nog steeds achter lopen.
Het trackrecord op het terrein van georganiseerde criminaliteit toont
opnieuw een verbetering ten opzichte van het laatste rapport. Ook op het
gebied van zware criminaliteit zijn er meer zaken overgedragen aan het
OM dan voorheen. Een groot aantal van deze zaken leidde inmiddels tot
veroordelingen. Het kabinet vindt dit bemoedigend maar benadrukt dat er,
gezien de grote problematiek op dit terrein, blijvende aandacht voor moet
zijn de aankomende periode.
Ook het trackrecord op corruptie verbeterde opnieuw, met name door het
proces van het doorlichten van rechters en openbaar aanklagers. Opnieuw
is een groot aantal zaken doorverwezen naar het SPAK. Het kabinet vindt
het bemoedigend dat er inmiddels 270 personen (mid and high ranking
officials) zijn veroordeeld in de eerste instantie en 87 definitief. 73 zaken
zijn gestart tegen hooggeplaatste personen, 11 aanklachten zijn geformu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 23 987, nr. 389

8

leerd. De Commissie meldde dat slecht één hooggeplaatst persoon
betrokken bij corruptie op hoog niveau is veroordeeld. Inmiddels heeft
echter ook voormalig openbaar aanklager Llalla de door het OM geëiste
twee jaar gevangenisstraf gekregen. Tegelijkertijd zal het kabinet blijven
aandringen op meer aandacht voor bestrijding van corruptie, met name
op hoog niveau omdat het aantal veroordelingen achterblijft.
Financial Action Task Force
Albanië heeft voor de FATF nog een aantal items te adresseren, alvorens
het land van de grijze lijst af kan.2 Zo dient Albanië de cash economie te
beperken en vastgoed beter te registeren, moeten meldings- en samenwerkingssystemen verbeterd worden alsmede sancties op witwassen en
het gebied van terrorisme-financiering. Albanië dient er daarnaast voor te
zorgen dat criminelen minder macht hebben over niet-financiële instellingen die wel een poortwachtersfunctie hebben (zoals advocaten) en
laten zien dat de toezichthouder hier sancties op kan toepassen. Ook dient
beneficial ownership beschikbaar te zijn binnen een redelijke termijn en
moet het aantal vervolgingen en confiscaties verder toenemen. Tot slot
bleek uit een recent MONEYVAL rapport3 dat Albanië meer voortgang
dient te boeken op het gebied van virtual assets en virtual assets service
providers.
Het kabinet is tevreden over de samenwerking van Albanië met de FATF.
De uitkomst van de plenaire vergadering in februari jl. was positief:
Albanië boekt goede voortgang op het actieplan, maar blijft voor nu wel
op de grijze lijst. Het kabinet heeft er vertrouwen in dat Albanië alle acties
op tijd weet te adresseren en na voltooiing hiervan in 2022 van de grijze
lijst af kan.
Voorwaarde 5: Het aanpakken van het fenomeen van ongegronde
asielaanvragen en het waarborgen van de repatriëring
Het kabinet bevestigt de conclusie van de Commissie dat de samenwerking op het terrein van ongegronde asielaanvragen en repatriëring
met de meest getroffen landen verder is verbeterd. De nieuwe Albanese
politieliaisons in de EU hebben hier een goede rol in gespeeld. Wel blijft
het kabinet bezorgd over irreguliere migratie uit Albanië, en in het
bijzonder over de overlast van Albanese «inklimmers» die vanuit
Nederlandse havens het Verenigd Konikrijk proberen te bereiken.
Voorwaarde 6: Wijziging van de mediawet in overeenstemming met de
aanbevelingen van de Venetië Commissie
Het kabinet had, net als een groot aantal internationale partners, grote
zorgen over de voorgenomen aanpassingen van de mediawet op het
terrein van smaad en laster. Een opinie van de Venetië-Commissie
onderkende de zorgen en bevatte aanbevelingen. De wet zoals deze
voorlag in het parlement is van tafel. Het kabinet onderschrijft derhalve de
conclusie van de Commissie dat aan deze voorwaarde is voldaan. Het
kabinet is van mening dat iedere eventuele toekomstige aanpassing van
de wetgeving op dit terrein volledig in lijn zal moeten zijn met het advies
van internationale organisaties, waaronder de Venetië Commissie.

2
3

Documents – Financial Action Task Force (FATF) (fatf-gafi.org).
https://rm.coe.int/moneyval-2021-2-fur-albania/1680a2982c.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 23 987, nr. 389

9

Overige prioriteiten – onderhandelingsraamwerk
Naast de voorwaarden werden er in de raadsconclusies van 2020 ook een
aantal andere aandachtspunten genoemd die Albanië succesvol diende te
adresseren. Dit zou moeten blijken uit het onderhandelingsraamwerk. In
het huidige concept-onderhandelingsraamwerk worden deze zaken
allemaal genoemd. In het concept-raamwerk wordt duidelijk dat er verder
werk op deze terreinen verricht dient te worden en dat deze zaken terug
zullen komen in de zogenaamde Roadmaps (voorheen opening benchmarks) en geadresseerd zullen moeten worden voordat het eerste
Fundamentals Cluster geopend kan worden.
Het kabinet is het met de Commissie eens dat er belangrijke voortgang is
geboekt in relatie tot het initiëren van strafrechtelijke vervolging tegen
rechters en openbaar aanklagers die beschuldigd zijn van crimineel
gedrag tijdens de doorlichting. Dit blijkt onder andere uit het aantal
onderzoeken dat is ingesteld tegen deze personen door het SPAK. Tevens
zijn in het onderzoek naar electorale fraude verschillende personen in
staat van beschuldiging gesteld. Het kabinet is van mening dat de
Albanese autoriteiten nu nadere invulling moeten geven aan het
onderzoek en de betrokken verkiezingscommissarissen en kiezers moeten
vervolgen. Ook vereisen de nieuwe zaken die naar aanleiding van de
recente verkiezingen zijn aangedragen spoedige behandeling. Voorkomen
moet worden dat deze zaken verjaren zoals in eerdere zaken het geval
was. Ook op het terrein van hervormingen van het overheidsapparaat
heeft Albanië verdere stappen gezet blijkt uit het rapport. Deze hervormingen zullen verder geconsolideerd worden als de onderhandelingen
formeel starten aangezien dergelijke hervormingen in het kader van de
nieuwe methodologie nu onderdeel uitmaken van het Fundamentals
Cluster dat als eerste geopend zal worden. Er is nog geen definitief besluit
over de rechtmatigheid van de lokale verkiezingen in 2019. Het kabinet
hoopt dat het College van rechters van het Constitutioneel Hof spoedig tot
een conclusie zal komen. Tenslotte zijn er een aantal wezenlijke stappen
gezet op het terrein van wetgeving over nationale minderheden, volkstelling en het registreren van eigendom en onderschrijft het kabinet, in lijn
met de commissie, het belang hiervan.
Conclusie
Ruim een jaar geleden stemde de Raad in met het openen van de
toetredingsonderhandelingen met Albanië. De Raad bepaalde dat voor het
houden van de eerste IGC Albanië nog aan een aantal voorwaarden
diende te voldoen. Het thans voorliggende voortgangsrapport van de
Europese Commissie geeft een overwegend positief beeld. Het kabinet is
verheugd dat Albanië de afgelopen periode voortgang heeft geboekt met
hervormingen op prioritaire thema’s en in de strijd tegen georganiseerde
misdaad en corruptie. Ook het trackrecord laat progressie zien op dit
terrein, al blijft het aantal veroordelingen van functionarissen op hoog
niveau een aandachtspunt. Het kabinet onderschrijft de conclusie van de
Commissie dat Albanië op deze voorwaarden nu voldoende voortgang
heeft geboekt. Deze conclusie wordt gedeeld door de lidstaten die net als
Nederland een jaar geleden nog kritisch waren. In het kader van de door
het kabinet gehanteerde strikt en fair benadering ten aanzien van
EU-uitbreiding kan de eerste IGC met Albanië wat het kabinet betreft
plaatsvinden zodra er overeenstemming is over het onderhandelingsraamwerk.
Dit betekent niet dat Albanië binnenkort zal kunnen toetreden tot de EU.
De rechtsstaatshervormingen zijn verre van afgerond, en zullen daarom
centraal staan in het lange proces dat volgt na de opening van toetre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 23 987, nr. 389

10

dingsonderhandelingen met Albanië. De instellingen moeten sterker
worden, politiek en burgers moeten wennen aan de onafhankelijkheid van
de rechtspraak, het doorlichten van rechters en aanklagers moet worden
voltooid en alle vacatures op justitiegebied moeten worden vervuld. Ook
de trackrecords zijn vanzelfsprekend niet af. Er is voortgang geboekt, maar
de voortdurende strijd tegen georganiseerde criminaliteit en corruptie zal
blijvende aandacht en internationale samenwerking vergen, ook van
partners als Nederland.
De nieuwe methodologie, inmiddels volledig gereflecteerd in het
onderhandelingsraamwerk, zal het proces strikter en grondiger maken. De
toepassing van deze methodologie draagt eraan bij dat de focus op de
rechtsstaat verder versterkt wordt en dat strikte conditionaliteit toegepast
kan worden als er stagnatie of achteruitgang plaatsvindt. Het kabinet zal
er in het kader van de strikt en fair benadering op blijven toezien dat
rechtsstaat, mensenrechten en de bredere fundamentals centraal blijven
staan in het EU-toetredingsproces met Albanië. Het kabinet zal uw Kamer
zoals gebruikelijk op de hoogte houden van de ontwikkelingen hieromtrent, onder andere door middel van een appreciatie van het jaarlijkse
uitbreidingspakket.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 23 987, nr. 389

11