Commissie Financiën

Aan de minister van Economische Zaken en Klimaat
I.a.a. de minister van Financiën

Plaats en datum:
Betreft:
Ons kenmerk:

Den Haag, 21 september 2020
Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën
35570/2020D33096

Geachte heer Wiebes,
De vaste commissie voor Financiën heeft in haar procedurevergadering van woensdag 9 september
2020 besloten om feitelijke vragen over de Macro Economische Verkenningen aan u voor te leggen,
met het verzoek deze vragen door te geleiden naar het Centraal Planbureau (CPB). U vindt de vragen
van de commissie in de bijlage bij deze brief.
U wordt verzocht de antwoorden op deze vragen uiterlijk vrijdag 25 september 2020 bij de Kamer in te
dienen.
De minister van Financiën ontvangt een afschrift van deze brief.
Hoogachtend,
de griffier van de vaste commissie voor Financiën,

A.H.M. Weeber

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.fin@tweedekamer.nl

Nr

Vraag
1. Op welk epidemiologische parameters is het tweedegolfscenario van
het Centraal Planbureau (CPB) gebaseerd (hoeveel
besmettingen/ziekenhuisopnames per dag, etc.)?
2. Nu het kabinet in haar meest recente corona-persconferentie
aangegeven heeft dat de tweede golf aanstaande is, in hoeverre zet
dit het tweedegolfscenario uit de MEV reeds in werking?
3. Bij welke grenswaarden en/of maatregelen zal het tweedegolfscenario
in werking treden?
4. Hoe groot is op dit moment het risico (in termen van probabiliteit) dat
de huidige begroting, om met de woorden van de minister van
Financiën te spreken, de prullenbak in kan?
5. Wat was ex ante corona de verwachte gemiddelde groei op de
middellange termijn (t/m 2025)?
6. Kan een overzicht gegeven worden van de schuld/bbp-ratio’s en
huidige rentes op 10-jarige staatsobligaties van alle
eurozonelidstaten?
7. In welke mate is de relatief hoge werkloosheid onder 15- tot 25jarigen het gevolg van uitval bij seizoensarbeid, bijbanen en
studentenbanen en in welke mate van het verlies van volwassen
banen?
8. In welke mate is de relatief hoge werkloosheid onder 15- tot 25jarigen het gevolg van een toename van het arbeidsaanbod (wegens
diplomering) onder deze groep?
9. Wat is de reden dat de werkloosheid onder 15- tot 25-jarigen hoger is
dan bij andere leeftijdscategorieën?
10. Welke cijfers zijn bekend over de mate waarin het coronavirus de
kansenongelijkheid tussen mensen met en zonder
migratieachtergrond vergroot heeft, bijvoorbeeld als het gaat om
schooladvies?
11. Is er een correlatie waarneembaar tussen het pre-corona inkomen
van zzp'ers en de mate waarin zij vanaf het begin van de coronacrisis
tot nu omzetverlies geleden hebben?
12. Is er een correlatie waarneembaar tussen het pre-corona inkomen
van flexibele arbeidskrachten en de mate waarin zij vanaf het begin
van de coronacrisis tot nu werkloos zijn geraakt?
13. Welke cijfers zijn bekend over de mate waarin het coronavirus de
kansenongelijkheid tussen mensen met en zonder
migratieachtergrond vergroot heeft, bijvoorbeeld als het gaat om
schooladvies?
14. Op welke macro-economische parameter is de verwachting gebaseerd
dat de inflatie in 2021 zal aantrekken, daar de prijspeilrisico’s op dit
moment vooral neerwaarts wijzen?
15. Is er internationaal gezien een correlatie zichtbaar tussen de mate
waarin een arbeidsmarkt geflexibiliseerd is en de gerealiseerde en
verwachte werkloosheid en kan dit met data onderbouwd worden?
16. In welke mate is in het tweedegolfscenario verondersteld dat landen
die nauwe economische betrekkingen met Nederland hebben ook
slachtoffer zijn van een tweede golf?
17. In welke mate is in het reguliere scenario (geen tweede golf) van het
CPB verondersteld dat landen die nauwe economische banden hebben
met Nederland in een tweede golf terecht komen?
18. Hoe geeft het CPB bij de doorrekening van verkiezingsprogramma's
invulling aan de eigen waarschuwing dat het bbp geen maatstaf is
voor welvaart?
19. Op welke manier houdt het CPB bij de doorrekening van
verkiezingsprogramma's rekening met de effecten van verschillen in
migratiebeleid op immigratie, de bevolkingsprognose en het
arbeidsaanbod?

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.fin@tweedekamer.nl

Bijlage

Blz. t/m
(van)

Nr

Vraag
20. Wat is de ervaring met tijdelijke belastingmaatregelen voor het
bedrijfsleven? Wat is de optimale vormgeving om te voorkomen dat
tijdelijk uiteindelijk toch structureel wordt? Wat zijn beste en
slechtste voorbeelden uit het verleden?
21. In hoeverre klopt het dat van maatregelen in de sfeer van
belastingen geen zinnig antwoord is te geven op de vraag hoeveel
banen het oplevert?
22. Wat is naar schatting het effect in percentage en in duizenden van de
volgende maatregelen op het gebied van werkloosheid en
werkgelegenheid wanneer er twee miljard voor zou worden
uitgetrokken:
- het generiek verhogen van de overheidsbestedingen;
- het verhogen van de arbeidskorting voor lagere inkomens (cf.
Kansrijk Arbeidsmarktbeleid1;
- extra geld voor de kinderopvangtoeslag;
- extra geld voor de Inkomensafhankelijke Combinatiekorting;
- het verlagen van de loonbelasting;
- het (her)introduceren van de Wet Investeringsrekening (WIR)?
23. Wat is het effect van verhoging van de vennootschapsbelasting met 1
miljard euro voor op de groei, werkgelegenheid en werkloosheid?
24. Op welke manier zorgde de WIR voor een hoge mate van oneigenlijk
gebruik? Welk percentage van het budget werd naar schatting niet
gebruikt voor waar de WIR voor bedoeld is?
25. Gegeven de hoge mate van oneigenlijk gebruik, hoeveel
werkgelegenheid leverde de WIR naar schatting op?
26. Wat kost het verlagen van sociale huren met 5%?
27. Wat levert de afbouw van de zelfstandigenaftrek op?
28. Wat zijn de budgettaire gevolgen van het invoeren van de CO2heffing op lange termijn en hoe hoog wordt het CO2-tarief?
29. Is het mogelijk om de staatsschuld te herfinancieren tegen een
negatieve rente?
30. Welke besparing kan gerealiseerd worden met herfinanciering van de
staatsschuld?
31. Hoeveel levert het sluiten van Invest International op?
32. Met hoeveel miljard zijn de lasten verhoogd/verlaagd in de periode
2010-2021? Kan dit worden uitgesplitst per jaar en per
lastencategorie naar gezinnen en bedrijven?
33. Hoeveel is er in de periode 2010-2021 omgebogen? Kan dit worden
uitgesplitst per jaar?
34. Hoeveel euro gaat iemand met een modaal inkomen met een
koopwoning erop vooruit/achteruit in 2020 en 2021? Hoe zit het met
iemand met beneden modaal dan wel boven modaal inkomen?
35. Kunt u middels een tabel per beleidsmaatregel die een
gunstig/ongunstig/wisselend effect heeft op de koopkracht aangeven
welk bedrag hiermee is gemoeid (graag per maatregel een bedrag
noemen)?
36. Hoe wordt de verslechtering van het houdbaarheidssaldo
opgevangen?
37. Kunt u een overzicht geven van de lasten op kapitaal en de lasten op
arbeid in de periode 2015-2021 in percentage bbp?
38. Wat is de ontwikkeling van de arbeidsinkomensquote in de periode
2000-2021?
39. Kunt u een overzicht geven van de cumulatieve
koopkrachtontwikkeling per 20% inkomensgroep van deze
regeerperiode (incl. 2021)?
40. Kunt u een overzicht geven van de loonvoet ten opzichte van de

1

https://www.cpb.nl/publicatie/kansrijk-arbeidsmarktbeleid

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.fin@tweedekamer.nl

Bijlage

Blz. t/m
(van)

Nr

Vraag
arbeidsproductiviteit in de periode 2000-2021?
41. Wat is de gemiddelde huurquote? Wat is de gemiddelde koopquote?
42. Wanneer ligt het voor de hand om maatregelen te treffen die het
tekort beperken? Welke rol spelen de tekorten van andere relevante
landen hierbij?
43. Hoe verhoudt de grootte van de Nederlandse steunpakketten zich dat
tot die in andere landen?
44. In hoeverre is in de koopkrachtramingen rekening gehouden met de
stijgende pensioenpremies? Welke invloed heeft de stijgende
pensioenpremie op de koopkrachtcijfers?
45. Hoe heeft de beleidsmatige belastingdruk voor bedrijven zich
gedurende deze kabinetsperiode ontwikkeld?
46. Hoe heeft de beleidsmatige belastingdruk voor huishoudens zich
gedurende deze kabinetsperiode ontwikkeld?
47. Hoe verhoudt zich de ontwikkeling van het besteedbaar inkomen ten
opzichte van de economische groei in de afgelopen 30, 20 en 10 jaar?
Kunt u dit uitsplitsen?
48. Kan er een overzicht in tabelvorm gegeven worden van de exacte
verschillen tussen het basispad van de Middellangetermijnverkenning
(MLT) en de stand van Financiën?
49. Wat zijn de economische gevolgen van de coronacrisis voor de
evenementensector?
50. Als het bbp geen goede maatstaf is voor welvaart, welke maatstaf
zou dan wel gebruikt kunnen worden?
51. In hoeverre zijn of worden de middelen uit de Recovery and
Resilience Facility (RRF) verwerkt, waarvan uit de Miljoenennota blijkt
dat Nederland er aanspraak op gaat maken?
52. Wat zijn de effecten van de huidige economische situatie op
eventuele in- en uitverdieneffecten en wat zijn de aannames
daaromtrent in het huidige model?
53. In hoeverre gaat de aanname van ongewijzigd beleid in de
middellangetermijnraming van de zorguitgaven ervan uit dat de
“noodremprocedure” zoals volgt uit de Wet financiële toetsing
voorgedragen kwaliteitsstandaarden daadwerkelijk uitgevoerd wordt
en in hoeverre is een eventueel automatisme in de geest van die
wet?
54. Geldt voor de middellangetermijnraming van de zorguitgaven nog
steeds de aanname dat de gebruikte referentieperiode
beleidsneutraal is? Zo ja, waarom is de referentieperiode in deze MLT
uitgebreid ten opzichte van de vorige MLT – die tevens de aanname
van beleidsneutraliteit had – met de periode 2010-2018 die evident
niet beleidsneutraal was, gelet op de Hoofdlijnenakkoorden en de
Hervorming Langdurige Zorg? Zo nee, waarom is afgestapt van deze
aanname en dient er dan voor een goede vergelijking niet nog een
correctie plaats te vinden voor beleid?
55. Welke aannames gebruikt het CPB voor gedragseffecten die volgen
op het afschaffen van fiscale regelingen, zoals het afschaffen van een
landbouwvrijstelling in de winstsfeer? Welke andere
landbouwvrijstellingen zijn er?
56. Wat wordt bedoeld met “een deel van de schade is waarschijnlijk
permanent”? Waarom “vervliegt de hoop op volledig herstel”
eventueel?
57. Waarom kan corona de bestaande kansenongelijkheid in het
onderwijs vergroten?
58. Wat is de achterliggende veronderstelling dat bbp-daling bij een
tweede lockdown minder stijl is dan bij de eerste lockdown (figuur
1.3)? Is de economie nu niet juist minder weerbaar dan in maart?
59. Waarom neemt de effectiviteit van het steunbeleid geleidelijk af?

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.fin@tweedekamer.nl

Bijlage

Blz. t/m
(van)

7
7
11
12

Nr

Vraag
60. Waarom zal deze pandemie de ongelijkheid waarschijnlijk vergroten,
terwijl eerdere pandemieën de ongelijkheid vaak verkleinden?
61. Zijn de grenzen van monetaire stimulering van de Europese Centrale
Bank (ECB) in zicht? Hoeveel ruimte heeft de ECB nog om een
tweedegolfscenario op te vangen?
62. Aangenomen dat de uitval in de wereldhandel vanwege corona leidt
tot schade aan de economische structuren en netwerken: wat kan de
Nederlandse overheid in internationaal verband doen om die
structuren intact te houden en zo de Nederlandse export te
beschermen?
63. Wat zijn de economische effecten, onder andere voor export, in het
geval er geen relatief soepele brexit komt?
64. Waarom is de dienstensector niet meegenomen bij het brexit-nodeal-scenario en kan alsnog een inschatting worden gegeven van de
impact van brexit op die sector?
65. Waarom is de bbp-daling in Nederland kleiner dan elders in het
eurogebied?
66. Hoe kunnen de langetermijngevolgen van een vraagcrisis, die volgens
de beschrijving zou kunnen volgen op een aanbodschok, worden
ondervangen? Zijn er nieuwe opties en inzichten sinds het
verschijnen van ‘Opties voor vraagstimulering’ in juni 2020?
67. Hoe zou de arbeidsproductiviteit eruit zien als die wordt berekend op
basis van het aantal betaalde uren?
68. Is de stijging van de individuele spaarquote een gezonde ontwikkeling
in een tijd dat het economisch slecht gaat?
69. Kan een overzicht gegeven worden van de (prognose van)
bedrijfsinvesteringen in 2019, 2020, 2021 en 2022 per kwartaal?
70. Wat zouden de bedrijfsinvesteringen naar verwachting in 2020 en
2021 zijn geweest zonder coronapandemie? Kunt u dit vermelden in
percentages en in euro’s?
71. Kunnen de cijfers van figuur 2.15 ook worden weergegeven met
daarin niet inbegrepen de sectoren die een groei aan vacatures
hebben ervaren (zoals de supermarktsector)?
72. Is het verband tussen loonruimte en ruimte voor stijging van
pensioenpremies een op een? Of wordt de stijging van de
pensioenpremies beschouwd als minder structureel?
73. Wat zijn de exacte gevolgen van afnemend arbeidsaanbod?
74. Hoe wordt voorkomen dat er oneigenlijk gebruik van de
baangerelateerde investeringskorting (BIK) ontstaat en welke
waarborgen zijn er in plaats om misbruik te voorkomen, indachtig de
vaststelling dat de BIK grote gelijkenis vertoont met de in de eind
jaren tachtig ingestelde Wet Investeringsrekening (WIR) en de WIR
vanwege een te hoge mate van oneigenlijk gebruik in 1988
afgeschaft werd?
75. Kan worden toegelicht welke motivering er ‘in de literatuur’ wordt
gegeven voor de stelling dat het huidig begrotingstekort geen risico
is?
76. Wat is de oorzaak van de stijging van de collectieve lastendruk na
2022?
77. Wat zijn de beleidsmatige wijzigingen die de verhuurdersheffing en
de bankenbelasting doen afnemen?
78. Hoe werken de lokale lasten door in de inflatie en koopkrachtcijfers?
79. Welk effect (in percentage) heeft de ontwikkeling van
Zorgverzekeringswet (Zvw)-premie op de bestedingsruimte voor een
huishouden met een modaal inkomen sinds 2012?
80. Wat is de ontwikkeling geweest van de opslag duurzame energie
(ODE) sinds 2013 op het inkomen van een modaal huishouden?
81. Kan een kwalitatieve beschrijving worden gegeven van de uitbijters in

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.fin@tweedekamer.nl

Bijlage

Blz. t/m
(van)
17
23
24

25
27
32
32

34
36

37

38
38

39

43
45
45
50

51

52
57
61
62
62

63

62

63

64

Nr

Vraag
de puntenwolk? Welke groepen in het model wijken typisch meer dan
2 procent af van de mediaan?
82. Wat zijn de budgettaire gevolgen van het afbouwen van de aftrek
geen of geringe eigenwoningschuld, per jaar?

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.fin@tweedekamer.nl

Bijlage

Blz. t/m
(van)
68