Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 415

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
DEFENSIE, VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE, EN VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 januari 2011
In deze brief wordt u geïnformeerd over het besluit van de regering een
geïntegreerde politietrainingsmissie in Afghanistan uit te voeren in de
periode 2011–2014. Met de geïntegreerde politietrainingsmissie wordt een
bijdrage geleverd aan de opleiding en training van de civiele politie en de
versterking van de justitiële keten inclusief de justitiële instellingen in
Afghanistan.
De Tweede Kamer heeft met de motie-Peters/Pechtold (kamerstuk 27 925,
nr. 392) op 21 april 2010 de regering opgeroepen de mogelijkheden in
kaart te brengen een bijdrage te leveren aan de opleiding en training van
de Afghaanse civiele politie en haar daarover in overeenstemming met
artikel 100 van de Grondwet te informeren. Het kabinet heeft de Kamer op
25 juni 2010 bij brief geïnformeerd over de behoeften in Afghanistan op
het gebied van civiele politietraining (Kamerstuk 27 925, nr. 399). Op
12 november heeft de regering, overeenkomstig artikel 100 van de
Grondwet en het Toetsingskader 2009, gemeld de mogelijkheid en
wenselijkheid van een bijdrage aan de internationale inspanningen in
Afghanistan te onderzoeken (Kamerstuk 27 925, nr. 410). Op basis van dit
grondige onderzoek heeft de regering besloten een geïntegreerde
politietrainingsmissie in Afghanistan uit te voeren.
De politietrainingsmissie vergt uitzending van militairen, reden waarom
de elementen van het Toetsingskader 2009 in deze brief aan de orde
komen. Zoals verder in de brief is uitgewerkt is de beoogde missie een
geïntegreerd verband van politieopleiders en inzet gericht op de capaciteitsopbouw van de justitiële sector, waarmee op termijn ruimte wordt
geboden voor toenemende economische ontwikkeling en stabilisatie. De
missie voldoet daarmee aan het nieuwe aandachtspunt van het Toetsingskader 2009 inzake de samenhang van de politieke, militaire en ontwikkelingssamenwerkingaspecten. Het geïntegreerde «3D karakter» en de
samenhang van de missie is gewaarborgd.

kst-27925-415
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

1

De Afghaanse regering en de internationale gemeenschap hebben
afgesproken in 2011 een begin te maken met de transitie, de overdracht
van de verantwoordelijkheid voor de veiligheid aan de Afghaanse
overheid. President Karzai streeft er naar de transitie in 2014 te voltooien.
De opbouw van de capaciteit van de Afghaanse civiele politie en justitiële
instellingen, zowel in omvang als in kwaliteit, is essentieel voor het
vertrouwen van de bevolking in een legitieme betrouwbare overheid.
Versterking van de civiele politie en de justitiële keten zal bijdragen aan de
verbetering van het functioneren van de in opbouw zijnde Afghaanse
rechtsstaat (rule of law). Het tot stand brengen van een stabiel en democratisch Afghanistan dat de eigen bevolking ruimte en rechten biedt, en
dat bijdraagt aan regionale stabiliteit en het voorkomen van radicalisering
en terrorisme, is het doel van de VN, de NAVO en de EU en is in het
belang van Nederland.
De geïntegreerde politietrainingsmissie omvat onder meer een forse
bijdrage aan EUPOL en een bijdrage aan de VN gemandateerde NAVO
missie NTM-A. Door de omvang van de inzet in EUPOL levert Nederland
een substantiële bijdrage aan de verwezenlijking van de ambities van de
EU in Afghanistan. De totale Nederlandse bijdrage zal ongeveer 545
personen tellen in Kabul, de provincie Kunduz en bij Mazar-e-Sharif, en zal
uit de volgende onderdelen bestaan:
– Inzet van 225 opleiders / trainers als volgt:
• In de Europese politiemissie EUPOL ongeveer 40 civiele politiefunctionarissen, waarvan 25 in Kaboel voor de opleiding van het hogere
kader van de Afghaanse politie en voor de totstandkoming van het
nationale trainingscentrum in de provincie Bamiyan met accent op
de training van vrouwelijke politieagenten. 15 functionarissen in de
provincie Kunduz voor de uitvoering van het City Police and Justice
Project van EUPOL. Samen met Duitsland en Finland behoort
Nederland daarmee tot de belangrijkste contribuanten aan EUPOL.
• Voor de basisopleiding van politieagenten 20 marechaussees op de
trainingscentra in de provincie Kunduz.
• Voor de training en begeleiding van de civiele politie in de praktijk
165 militaire trainers/begeleiders, onder wie 30 marechaussees, in
multidisciplinaire teams (Police Operational Mentoring and Liaison
Teams, POMLTS) in de provincie Kunduz. Deze praktijkbegeleiding
en -training is van essentieel belang om de geleerde lessen verder
te ontwikkelen, mede vanwege de moeilijke veiligheidsomstandigheden waaronder Afghaanse agenten hun werk moeten doen. De
Nederlandse multidisciplinaire trainingsteams die formeel onder
ISAF vallen zullen geen zelfstandige executieve taken uitvoeren en
slechts de bevoegdheid hebben tot zelfverdediging. Mocht de
Afghaanse politie-eenheid waarbij Nederlandse begeleiders/
trainers aanwezig zijn, van de Afghaanse autoriteiten de opdracht
krijgen tot enigerlei offensieve militaire activiteiten, dan zullen de
Nederlanders hieraan niet deelnemen.
– Versterking van de justitiële keten, waarbij de samenwerking tussen
politie, aanklagers en rechters speciale aandacht krijgt. Hiertoe worden
5 justitiële experts in Kunduz ingezet. Zij zullen binnen het EUPOL
programma hun werkzaamheden uitvoeren.
– Versterking van de rechtsstaat door steun te geven aan initiatieven op
nationaal niveau en in de provincie Kunduz, waar mogelijk aansluitend
op initiatieven van andere actoren. In dat kader zal Nederland op
nationaal niveau onder meer bijdragen aan het Law and Order Trust
Fund, capaciteitsopbouw bij het ministerie van Justitie, en de
ontwikkeling van Family Response Units diezich richten op het
verbeteren van de toegang van vrouwen tot het justitieel systeem. De
bijdrage aan de versterking van de justitiële keten in de provincie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

2

–

–

–

Kunduz zal zich richten op diverse projecten, waarbij de nadruk ligt op
het begin van de justitiële keten, namelijk de samenwerking tussen de
politie en justitiële instellingen, toegang tot het justitieel systeem,
rechtsbescherming en het betrekken van informele en traditionele
rechtsprekers bij het formele rechtssysteem. De positie van vrouwen,
inclusief participatie van vrouwen in de rechtspraak en bewustwording
van vrouwenrechten, staan daarin mede centraal.
Om de inzet van de politie opleiders en trainers te ondersteunen
worden 125 militairen in Kunduz ingezet, onder meer voor medische
ondersteuning, staf ter ondersteuning van de leiding van de missie, de
inlichtingenpositie en logistieke ondersteuning.
Vier F16’s met ondersteuning van 120 personen worden in Mazar-eSharif in het Noorden van Afghanistan gestationeerd ten behoeve van
de opsporing van Improvised Explosive Devices (IED’s). Daarnaast
worden zij ingezet om in acute noodsituatiesAfghaanse en internationale eenheden te beschermen als zij direct worden bedreigd. Er zullen
geen pre-planned gevechtsoperaties worden uitgevoerd. Daarmee is
deze inzet vergelijkbaar met de huidige inzet van de F16’s ten behoeve
van de redeployment van de TFU, die afwijkt van het bredere mandaat
zoals dat bestond ten tijde van de TaskForce Uruzgan zelf. De ervaring
heeft geleerd dat het van belang is dat het Nederlandse personeel
onder alle omstandigheden over eigen luchtsteun kan beschikken.
Ter ondersteuning van de Nederlandse missie en om de Nederlandse
informatiepositie zeker te stellen en de invloed in internationale
besluitvormingsprocessen te vergroten, worden ongeveer 70 personen
ingezet, in specialistische functies binnen internationale militaire
staven en hoofdkwartieren.

De Nederlandse regering richt zich met haar bijdrage op de Afghan
Uniformed Police (AUP). Dit is het onderdeel binnen de Afghaanse civiele
politie dat in haar taakomschrijving het dichtst bij de bevolking staat.
Nederland zal als onderdeel van de training en begeleiding van de
Afghaanse civiele politie zekerstellen dat na afloop van de opleiding
periodiek wordt getoetst of betrokkenen de opgedane kennis goed
inzetten. Samen met EUPOL en NTM-A zal worden gewerkt aan het
opzetten van terugkomdagen.
Het strikte opleidings- en trainingskarakter van de missie is verzekerd:
geen van de onderdelen van de missie zullen worden ingezet voor
offensieve militaire activiteiten van ISAF.
Bij de samenstelling en bepaling van taken en locaties is rekening
gehouden met verzoeken van de EU en de NAVO, en met de bevindingen
van grondige oriëntaties ter plaatse en overleg met betrokken landen en
instanties. De regering kiest er voor de bijdrage te richten op instituties in
Kaboel en op de provincie Kunduz. Naar aanleiding van het oriëntatiebezoek in november 2010 is gebleken dat de behoefte aan een bijdrage
zoals de regering beoogt in Kunduz groot is. Er zijn in die provincie goede
mogelijkheden om een duurzame bijdrage te leveren. In de provincie
Kunduz sluit Nederland zich aan bij lead nation Duitsland, dat in deze
provincie verantwoordelijk is voor de algemene veiligheid en de force
protection. Nederland werkt al lang samen met Duitsland; het is een
vertrouwde en betrouwbare partner.
Afghanistan en de internationale gemeenschap voorzien dat het proces
van transitie de periode 2011–2014 zal beslaan. De Nederlandse bijdrage
is gericht op het mogelijk maken van het succesvol uitvoeren van dit
proces. Daarom is de duur van de bijdrage op de overeenkomstige
periode bepaald, te weten van medio 2011 tot medio 2014.De voorbereiding van de Nederlandse ontplooiing in het inzetgebied zal zo snel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

3

mogelijk starten. Hiertoe wordt een kleine voorbereidende eenheid in
Afghanistan ingezet en worden liaisonofficieren bij de diverse staven in
Regional Command North geplaatst, zodat de missie medio 2011 van start
kan gaan.
De additionele kosten van de beoogde missie bedragen in 2011 EUR 122,3
miljoen en in de jaren 2012 en 2013 EUR 109,3 miljoen. In 2014 worden de
kosten begroot op EUR 94,4 miljoen. Voor 2015 wordt een bedrag van
EUR 32,5 miljoen voorzien, bestaande uit resterende afbouwkosten en
staven. Deze kosten komen ten laste van de structurele voorzieningen
voor internationale inzet op de begroting (Homogene Groep Internationale Samenwerking – HGIS)
Gezien de algehele veiligheidssituatie in Afghanistan en in de provincie
Kunduz gaat de Nederlandse bijdrage gepaard met risico’s voor het
Nederlandse personeel. Dat geldt vooral voor het personeel dat in de
provincie Kunduz de Afghaanse politie begeleidt bij haar werkzaamheden.
Duitsland is in die provincie verantwoordelijk voor de algemene veiligheid
en militaire operaties in dat kader. Voor de ondersteuning en bescherming
van het Nederlandse personeel zijn met Duitsland grondige afspraken
gemaakt. De regering acht derhalve deze inzet verantwoord.
In lijn met de motie Peters/Pechtold betekent deze missie naar overtuiging
van de regering een effectieve en zinvolle bijdrage die voorziet in duidelijke en urgente behoeften. Substantiële verbetering van het functioneren
van de civiele politie maakt de succesvolle geleidelijke overdracht van de
verantwoordelijkheid aan Afghaanse autoriteiten mede mogelijk.
In de bijlage bij deze brief wordt aandacht besteed aan de voortgang van
de stabilisatie en transitie in Afghanistan, de politieke aspecten, het
mandaat, de gronden voor deelname en de veiligheidssituatie. Daarnaast
wordt een nadere uitwerking gegeven van de Nederlandse bijdrage,
operationele aspecten en de financiën.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal
De minister van Defensie,
J. S. J. Hillen
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

4

BIJLAGE

Nadere informatie over de geïntegreerde politietrainingsmissie in
Afghanistan
Stabilisatie en transitie in Afghanistan
Sinds de val van de Taliban in 2001 heeft de internationale gemeenschap
zich ingezet voor de veiligheid, democratie en wederopbouw in Afghanistan. Onder auspiciën van de Verenigde Naties hebben onder meer ISAF
en EUPOL zich gericht op de stabilisering, veiligheid en wederopbouw.
Hoewel het land nog met veel problemen kampt, zijn er toch bemoedigende resultaten geboekt. De inzet van de internationale gemeenschap
gaat nu een nieuwe fase in, waarin de transitie, de geleidelijke overdracht
van verantwoordelijkheden voor de veiligheid aan de Afghaanse overheid,
centraal staat.
De Afghaanse regering en de internationale gemeenschap hebben
besloten in 2011 een begin te maken met de transitie. Tijdens de internationale conferentie in Kaboel van 20 juli 2010 heeft President Karzai gemeld
ernaar te streven dat vanaf 2014 de verantwoordelijkheid voor de veiligheid in geheel Afghanistan weer in Afghaanse handen is. Dit streven werd
door de internationale gemeenschap gedeeld en ondersteund. Het gezag
van de centrale overheid zou hiermee versterkt worden.
De geboekte vooruitgang van de laatste jaren is echter niet onomkeerbaar.
Afghanistan kampt nog met wijdverbreide corruptie, criminaliteit en
geweld. Extremistische opstandelingen blijven zich fel verzetten tegen
democratisering en ontwikkeling. Corruptie en nepotisme zijn voor de
nationale overheid een blijvend probleem. Ondanks hoopvolle initiatieven
om de corruptie te bestrijden, blijft de situatie vooralsnog zorgelijk. De
effectiviteit van het bestuur en het vertrouwen van de bevolking in de
eigen overheid worden hierdoor aangetast.
Op vele fronten blijft het land nog sterk afhankelijk van internationale
steun en betrokkenheid. De internationale gemeenschap blijft daarom de
komende jaren intensief betrokken bij Afghanistan. Om het mogelijk te
maken dat de Afghaanse overheid in de periode van 2011 tot 2014
geleidelijk en met succes de verantwoordelijkheid voor de veiligheid van
het land kan overnemen, zal de komende jaren nog fors geïnvesteerd
moeten worden in de verdere uitbreiding en training van de Afghaanse
veiligheidsdiensten.
In de ontwikkelingsfase waarin Afghanistan thans verkeert en gezien de
grote inspanningen die door de internationale gemeenschap worden
geleverd in de versterking van de Afghaanse krijgsmacht, is het versterken
van de civiele politie nu prioritair. De NAVO en de EU werken daartoe
nauw samen. De focus van de EU missie EUPOL is gericht op de training
en begeleiding van het midden- en hoger kader van de Afghaanse civiele
politie en zal zich ook gaan richten op de opleiding en training van
vrouwelijke agenten. De NAVO richt zich op de training op trainingscentra
van de NAVO trainingsmissie in Afghanistan (NTM-A) en de begeleiding
en training on the job door ISAF. Deze praktijkbegeleiding en -training is
van essentieel belang om de geleerde lessen verder te ontwikkelen, mede
omdat de veiligheidsomstandigheden waaronder Afghaanse agenten hun
werk moeten doen moeilijk zijn.
De Nederlandse bijdrage: capaciteitsopbouw
De nieuwe Nederlandse inzet sluit aan bij de nieuwe fase in de stabilisatie
en wederopbouw van Afghanistan. De opbouw van de capaciteit van de
Afghaanse civiele politie, zowel in omvang als in kwaliteit, is voor deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

5

transitie essentieel. De overdracht van de verantwoordelijkheid voor de
veiligheid van het land is alleen op duurzame wijze mogelijk als alle
onderdelen van de gehele justitiële keten, (dwz politie, openbare
aanklagers, rechtspraak, advocaten en gevangeniswezen), in hun
onderlinge samenhang worden versterkt. Het verband tussen politie en
justitie is nog onvoldoende ontwikkeld, maar is van groot belang om
theorie en praktijk voldoende met elkaar te verbinden. Het uitvoerend
niveau van de politie zal ineffectief zijn zonder een goed opgeleid middenen hoger kader. Een Afghaanse politieman dient tevens de eigen plaats
binnen de gehele justitiële keten te kennen, waarvan aanklagers en
rechters het sluitstuk vormen. Zij allen moeten immers samenwerken aan
het versterken van de Afghaanse rechtsorde.
De Nederlandse bijdrage beoogt daarom niet alleen politie en justitie te
versterken, maar ook de zo belangrijke samenhang tussen de betrokken
instellingen te verbeteren. Daarmee levert Nederland een bijdrage aan de
bestendiging van de resultaten van de internationale gemeenschap tot nu
toe en aan de transitie. De versterking van de justitiële instellingen zal
onder meer ook vorm krijgen door middel van financiële ondersteuning
van ontwikkelingsprojecten.
Binnen de brede behoefte aan opleidings- en instructiecapaciteit voor de
Afghaanse politie heeft de regering gekeken naar de mogelijkheden om
een structurele, samenhangende en geïntegreerde bijdrage te leveren,
zowel gericht op de opleiding van politie als de praktische training, gericht
op uitvoerende politiefunctionarissen en op politiekader met een extra
bijdrage aan het vergroten van het aantal vrouwelijke kaderleden, en
gericht op een verdere versterking van het justitiële apparaat. Tevens is
gekeken naar de mogelijkheden om de bijdragen vanwege de te bereiken
synergie in één provincie of district in te vullen.
De versterking van de civiele politie en de justitiële keten beoogt de
Afghaanse rechtsstaat te versterken, waardoor de veiligheid van de
Afghaanse bevolking en het vertrouwen in de eigen overheid toenemen.
Economische ontwikkeling en duurzame stabiliteit krijgen zo een kans. Zo
wordt bovendien bescherming geboden tegen terrorisme en radicalisering, die kunnen gedijen in een instabiele en fragiele staat als Afghanistan. Een veilig en stabiel Afghanistan heeft een positieve invloed op de
stabiliteit in de regio. Ook de risico’s voor andere delen van de wereld die
hun oorsprong in deze regio vinden, zullen hierdoor afnemen. Een
bijdrage aan de stabiliteit van Afghanistan is daarom ook in het belang
van Nederland.
Eindsituatie
De Nederlandse bijdrage is er op gericht om samen met internationale
partners de Afghaanse overheid, en vooral de provinciale en lokale
overheid in de provincie Kunduz, in staat te stellen de verantwoordelijkheid voor de veiligheid zelf te dragen en daarbij, voor wat de politie
betreft, te functioneren binnen een verbeterende justitiële keten.
Politie en justitie in Afghanistan
De Afghaanse civiele politie en de justitiële keten zijn bij het streven naar
een succesvolle transitie punten van zorg. Zwak bestuur en machtsmisbruik zijn voorname oorzaken van instabiliteit.
De civiele politie heeft in Afghanistan doorgaans een slechte reputatie en
staat veelal te boek als corrupt. Bovendien is de politie met de huidige
middelen en het huidige opleidingsniveau vaak onvoldoende toegerust de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

6

bevolking bescherming, orde en hulp te bieden. Door de veiligheidssituatie is de politie in heel Afghanistan kwetsbaar voor aanslagen. Mede
door het gebrek aan de eigen geloofwaardigheid is het verloop hoog.
Politieagenten hebben veelal alleen een korte basisopleiding gehad.
Kennis op het gebeid van community policing en zelfverdediging
ontbreekt. De politie wordt daarom beperkt ingezet.
De opleidings- en trainingsinspanningen van EUPOL en de NAVO hebben
in de afgelopen jaren bijgedragen aan de professionalisering en de
kwantitatieve groei van de Afghaanse politie. EUPOL richt zich hierbij op
het midden- en hoger kader en de NAVO richt zich op het uitvoerende
niveau. De komende periode zal de professionalisering van de Afghaanse
politie verder gestalte moeten krijgen, zodat de civiele taken van de
Afghaanse politie in de bevolkte gebieden, het community policing, meer
aandacht krijgen. Daarbij is het van belang dat de Afghaanse politieagenten niet alleen de nodige vaardigheden beheersen, maar deze ook
kunnen uitvoeren in de alledaagse praktijk die weerbarstig en veelal
onveilig is. De Nederlandse ervaringen met het Police Training Center en
de inzet van Police Mentoring Teams in Uruzgan tonen de steile leercurve
die kan worden bereikt als de basisopleiding wordt opgevolgd door
praktijkbegeleiding. Bovendien kan een verdere professionalisering van
de politie bewerkstelligd worden door de agenten ook tijdens de
werkzaamheden te blijven trainen en middels terugkomdagen op de
trainingscentra verder op te leiden. De nadruk op praktijkbegeleiding
betekent een verschuiving van opleiden en trainen op trainingscentra naar
training en begeleiding in de praktijk. EUPOL begeleidt het hogere en
middenkader in de praktijk. Binnen ISAF worden hiervoor multidisciplinaire trainingsteams (Police Operational Mentoring and Liaison Teams,
POMLTS) in Afghanistan ingezet. Daarmee wordt de groei van het aantal
politieagenten van 95 000 agenten in 2009 naar 134 000 in 2011 ondersteund.
Het Afghaanse justitiële systeem verkeert in een slechte staat. Decennia
van conflict hebben het Afghaanse rechtssysteem verzwakt en pogingen
om het justitiële systeem te hervormen hebben nog tot onvoldoende
resultaat geleid. Er is een groot gebrek aan goed opgeleide juristen, er is
sprake van corruptie. De toegang tot de rechtspraak is zeer beperkt. In
grote delen van Afghanistan richt de bevolking zich nog steeds tot
informele vormen van rechtspraak om conflicten op te lossen, ook als het
gaat om criminaliteit. Alleen wanneer in het informele systeem geen
oplossing wordt gevonden, richt men zich tot het formele systeem.
Informele rechtspraak geschiedt over het algemeen op basis van
gewoonterecht en de sharia. Dergelijke mechanismen zijn kwetsbaar voor
oneigenlijke beïnvloeding en betrokkenen zijn veelal onvoldoende op de
hoogte van internationaal erkende basisrechten. Het gebrek aan kennis
van de Afghaanse grondwet, het Afghaanse recht en internationaal recht
binnen het informele systeem leidt tot schendingen van fundamentele
rechten, vooral als het gaat om vrouwen en kinderen en in zaken over
criminaliteit. Het toezicht van het formele systeem op informele vormen
van conflictbeslechting en de verhouding tussen beide behoeft extra
aandacht.
Mandaat en gronden voor deelname
De internationale gemeenschap is al bijna tien jaar intensief betrokken bij
Afghanistan. De beoogde Nederlandse bijdrage aan de NAVO- en de
EU-activiteiten gericht op training en capaciteitsopbouw van politie en
justitie is onderdeel van de brede internationale inspanningen op dit
gebied. De politietrainingsmissie zal deels onder EUPOL en deels onder
ISAF worden ondergebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

7

EUPOL Afghanistan
De EU-politiemissie (EUPOL) in Afghanistan is in 2007 formeel van start
gegaan. Het mandaat behelsde aanvankelijk het leveren van een bijdrage
aan de opbouw van een civiele politiemacht onder Afghaans leiderschap.
Dit gebeurde voornamelijk door het adviseren, mentoren en monitoren
van midden- en hoger politiekader op nationaal, regionaal en provinciaal
niveau. In 2008 werd het EUPOL-mandaat uitgebreid met een rule of
law-afdeling.
In mei 2010 is het mandaat van EUPOL met drie jaar verlengd tot 31 mei
2013. De doelstelling van de missie is niet wezenlijk veranderd. Nog
steeds wordt gewerkt aan de opbouw van een civiele politiemacht, maar
deze doelstelling wordt inmiddels in een breder justitieel kader bezien.
Ook is samenwerking met de diverse internationale actoren op het vlak
van politietraining een belangrijke taak van de missie. In het voorjaar van
2010 is besloten dat de missie zich zal toeleggen op de uitvoering van het
City Police and Justice Project (CPJP) in twaalf provincies buiten de
hoofdstad, waaronder de noordelijke provincie Kunduz. EUPOL zet haar
capaciteiten en expertise in om bij te dragen aan het behalen van de
transitiedoelstellingen. De nadruk is daardoor meer komen te liggen op
training (ook van Afghaanse trainers) en begeleiding van de civiele politie.
Aan EUPOL dragen in totaal 27 landen bij. 23 daarvan zijn EU-lidstaten.
Vier landen buiten de EU, namelijk Kroatië, Canada, Nieuw Zeeland en
Noorwegen leveren thans ook een personele bijdrage. Met 304 uitgezonden medewerkers (per 6 december 2010) is de missie voor driekwart
gevuld. In de provincie Kunduz wordt het CPJP door een Belgische en een
Letse EUPOL-medewerker uitgevoerd. Later dit jaar zal het team verder
worden uitgebreid. Met de voorziene Nederlandse bijdrage wordt EUPOL
flink versterkt en zal Nederland samen met Duitsland en Finland tot de
grootste contribuanten aan EUPOL behoren.
VN en ISAF
ISAF functioneert vanaf 2001 als een door de VN gemandateerde
stabilisatiemacht. Het mandaat voor ISAF van de VN-Veiligheidsraad
wordt jaarlijks opnieuw vastgesteld. Het huidige mandaat (VNVR resolutie
1943) loopt tot 13 oktober 2011 en roept onder meer op tot het verder
trainen en begeleiden van het Afghaanse leger en de politie met het oog
op de overdracht van verantwoordelijkheden aan de Afghaanse autoriteiten. ISAF wordt bemand door een steeds groter aantal landen, op dit
moment 48. Zowel alle NAVO-lidstaten als 20 niet-NAVO-lidstaten dragen
op enigerlei wijze bij aan de missie. Het is een zeer diverse groep met
landen als Australië, Singapore, Armenië, Zuid Korea en de Verenigde
Arabische Emiraten.
Politieke aspecten
De regio
Afghanistan deelt ruim 5 000 km grens met zes buurlanden. Regionale
samenwerking is daarom cruciaal voor de stabiliteit, veiligheid en
economische en sociale ontwikkeling in Afghanistan. De relatie tussen
Afghanistan en Pakistan is daarbij het meest relevant. De relatie tussen
beide landen kent de nodige spanningen en verschillen van inzicht, maar
lijkt op een aantal belangrijke punten te zijn verbeterd sinds het aantreden
van president Zardari in 2008. Zo is een bilaterale handelsovereenkomst
gesloten en vinden regelmatig ontmoetingen tussen beide presidenten
plaats. De grensregio tussen Afghanistan en Pakistan blijft ondanks het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

8

optreden van het Pakistaanse leger een gebied waarvandaan terroristische groeperingen hun operaties in Afghanistan uitvoeren. De
spanningen tussen Pakistan en India blijven hun weerslag op het
Afghanistanbeleid tevens behouden.
Aan westelijke zijde ondervindt Iran de gevolgen van de instabiliteit in
Afghanistan zoals drugshandel en grote aantallen Afghaanse vluchtelingen. De bemoeienis van Iran bij Afghanistan is dan ook hoofdzakelijk
beperkt tot deelname aan regionale initiatieven die gericht zijn op het
tegengaan van deze problematiek.
Afghanistan heeft met de noordelijke buurlanden een lange geschiedenis
en de cultuur en bevolkinggroepen vertonen overeenkomsten. De relatie
met Turkmenistan, Oezbekistan en Tadzjikistan is goed, maar de samenwerking is beperkt. Ook hier spelen regionale stabiliteit en veiligheidsaspecten een rol, evenals de gevolgen van de drugshandel. Tussen
Afghanistan en de drie landen afzonderlijk worden met enige regelmaat
bilaterale overeenkomsten afgesloten over handelsbevordering, doorvoer,
douanesamenwerking en de opbouw van infrastructuur zoals gaspijplijnen, spoor- en wegverbindingen.
Met China deelt Afghanistan een korte grens van slechts 76 kilometer.
China is een van de grootste buitenlandse investeerders in Afghanistan.
De relatie is vooral economisch en strategisch van aard.
Verzoening
Tijdens de internationale Afghanistanconferentie in Londen in januari
2010 kondigde president Karzai nieuwe plannen aan voor verzoening en
re-integratie om te komen tot een duurzame oplossing voor het conflict in
Afghanistan. Het is al lange tijd duidelijk dat het conflict in Afghanistan
niet alleen militair kan worden opgelost. Een politieke oplossing vormt
een essentieel element in de weg naar duurzame vrede en stabiliteit in
Afghanistan. Politieke dialoog en verzoening maken daar deel van uit.
De eerste stap in dit verzoeningsproces werd gevormd door een nationale
consultatieve vredesjirga die in juni 2010 plaatsvond in Kaboel. Aan het
eind van de besprekingen gaven de verzamelde vertegenwoordigers de
Afghaanse regering het mandaat te gaan onderhandelen met de opstandelingen over een politieke oplossing. De overeengekomen randvoorwaarden waren het afzweren van geweld, het verbreken van banden met
internationale terroristische organisaties, respect voor de Afghaanse
grondwet en bereidheid bij te dragen aan de opbouw van een vreedzaam
Afghanistan. Op dit moment is er nog geen sprake van serieuze onderhandelingen. Voorop staat dat dit een Afghaans geleid proces is en dat de
internationale gemeenschap slechts een ondersteunende rol kan spelen.
Een tweede stap was de recente oprichting van de High Peace Council, die
het proces van verzoening en re-integratie verder vorm gaat geven. Ook
hierin zijn verschillende groepen vertegenwoordigd. Negen vrouwen (van
de 70 leden) zijn lid van de Raad. Tevens zijn er vorderingen gemaakt in
het opzetten van provinciale vredesraden en is er voortgang in de
operationalisering van het re-integratieprogramma. Dit wil overigens niet
zeggen dat op grote schaal potentiële re-integranten zich aanmelden. Het
is waarschijnlijk dat velen zich vooralsnog afwachtend op zullen stellen.
Verzoening en het komen tot een politieke oplossing in een langdurig
conflict zoals in Afghanistan is een proces van lange adem. Er moet nog
veel gebeuren eer de werkelijke start van een inclusief proces van
vredesonderhandelingen daar is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

9

Mensenrechten
Sinds de val van de Taliban in 2001 is de mensenrechtensituatie in
Afghanistan verbeterd. In de grondwet van 2004 is respect voor internationale mensenrechten verankerd, de Afghaanse onafhankelijke mensenrechtencommissie AIHRC heeft zichzelf ontwikkeld tot een betrouwbare
organisatie en het aantal actieve maatschappelijke organisaties en
particuliere media groeit. Desalniettemin zijn er nog altijd veel uitdagingen op mensenrechtengebied en de situatie blijft over het algemeen
zorgelijk. Voortdurende instabiliteit, onveiligheid en de zwakte van het
openbaar bestuur hebben daarbij een negatieve invloed.
De discriminatie en marginalisatie van vrouwen en meisjes in Afghanistan
zijn problemen waarop vooruitgang nog altijd beperkt is. Ook het zwakke
rechtssysteem is een belemmerende factor. Verbetering van de mensenrechten in Afghanistan is derhalve nauw verbonden met de kwaliteit van
het bestuur en capaciteitsopbouw van het maatschappelijk middenveld. In
toenemende mate leeft onder mensenrechtenverdedigers in Afghanistan
de zorg dat in het verzoeningsproces de aandacht voor mensenrechten en
in het bijzonder de rechten van vrouwen ondergesneeuwd zou kunnen
raken. Volgens hen is duurzame vrede niet mogelijk zonder waarheidsvinding en gerechtigheid, en specifieke aandacht voor mensenrechten.
Positief is dat tijdens de Kaboelconferentie van juli 2010 afspraken zijn
gemaakt over mensenrechten. De Afghaanse regering heeft zich onder
meer gebonden aan de uitvoering van een nationaal beleidsprogramma
voor mensenrechten in samenwerking met het maatschappelijk middenveld en de Afghaanse onafhankelijke mensenrechtencommissie.
De provincie Kunduz
Bevolking
De provincie Kunduz ligt in het noorden van Afghanistan, aan de grens
met Tajikistan. Kunduz is etnisch één van de meest diverse en dicht
bevolkte provincies in Noord-Afghanistan. De bevolking bestaat uit
Pashtun (34%), Oezbeken (27%), Tadzjieken (20%), Turkmenen (9.4%),
Arabieren (4,6%) en Hazara (3,5%). Schattingen van de totale bevolking
lopen uiteen van 904 000 tot 1,7 miljoen. De etnische diversiteit is
ontstaan in verschillende perioden van migratie, deels als gevolg van de
vestigingspolitiek van verschillende Afghaanse machthebbers.
Bestuur
Evenals elders in Afghanistan heeft de kwaliteit van het bestuur in Kunduz
te lijden onder capaciteitgebrek, corruptie en de invloed van informele
machtstructuren. De belangrijkste posities in de provincie zijn die van
gouverneur, provinciale politiechef, burgermeester van Kunduz-stad en
het hoofd van de nationale veiligheidsdienst. Daarnaast zijn 26 ministeries
vertegenwoordigd in Kunduz, waarvan de meeste in Kunduz-stad zijn
gevestigd. Kunduz is een gefragmenteerde samenleving en de machtsverhoudingen in de districten worden veelal bepaald door informele machthebbers. Dit maakt dat de controle van de overheid, de gouverneur en
politie zoals in veel provincies nog beperkt is. De provinciale overheid is
veelal afhankelijk van deze informele structuren. De invloed van de
provinciale raad in Kunduz is minimaal. De raad vervult voornamelijk een
adviserende rol naar de gouverneur. De opkomst voor de raadsverkiezingen in 2009 was erg laag in vergelijking met 2005, wat op een gebrek
aan draagvlak bij de bevolking duidt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

10

De publieke dienstverlening is in Kunduz relatief goed in vergelijking met
andere provincies. De provinciale overheid is redelijk in staat basisdiensten te leveren op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs, water
en energie. Deze diensten worden in de meeste gevallen verschaft in
nauwe samenwerking met private Afghaanse organisaties, internationale
partners en het Duitse Provinciaal Reconstructie Team (PRT). In sommige
districten wordt de publieke dienstverlening nog bemoeilijkt door de
veiligheidsituatie.
Justitiële sector
Het justitiesysteem in Kunduz kent de beperkingen die ook het nationale
systeem kenmerken: gebrekkige opleiding van politie en justitiemedewerkers, corruptie en een inadequate infrastructuur. De civiele politie zou
een omvang van ongeveer 1500 agenten moeten hebben. Momenteel is
een groot deel van de functies niet vervuld. In Kunduz zijn zes rechtbanken op districtsniveau, één familierechtbank en één hof van appèl. Er
zijn ongeveer 50 rechters actief in de provincie, minimaal één per district.
Het aantal openbaar aanklagers ligt rond de 70. Er ligt daarmee een goede
basis voor capaciteitsopbouw.
In ieder district zijn minstens drie aanklagers aanwezig. De meeste
aanklagers hebben slechts middelbare school genoten en zijn daarom
slecht op de hoogte van hun bevoegdheden en verantwoordelijkheden.
Ook is er in ieder district een huqooq-kantoor, dat deel uitmaakt van het
ministerie van Justitie en als schakel fungeert tussen het formele en het
informele rechtssysteem. Zaken worden doorverwezen naar lokale
vergaderingen van dorpsoudsten, naar rechtbanken of er wordt bemiddeld bij het treffen van een schikking. Het lage opleidingsniveau van de
medewerkers, de corruptie, het gebrek aan infrastructuur en het gebrek
aan basisinformatie over juridische zaken leidt tot ontevredenheid onder
de bevolking over deze kantoren. Rechtshulp is zeer schaars en het
formele systeem wordt door de bevolking gezien als langzaam, duur,
incompetent en corrupt. Daarnaast worden vonnissen in civiele zaken
vaak niet geaccepteerd en is handhaving in de districten soms moeilijk. In
sommige delen van Kunduz richt de bevolking zich op ad-hoc basis ook
tot de Taliban voor rechtspraak.
Sociaal-economische situatie
De alfabetiseringsgraad van 33% ligt in Kunduz aanzienlijk hoger dan in
andere provincies. Het percentage kinderen dat naar school gaat is met
59% ook significant hoger dan het landelijk gemiddelde van 37%. Er zijn
388 scholen voor in totaal 417 000 leerlingen. Een kwart van de ruim 5000
leraren is vrouw. De helft van de scholen beschikt over een gebouw, de
andere helft maakt gebruikt van tenten. In drie districten probeert de
Taliban meisjes ervan te weerhouden om naar school te gaan. Er zijn
29 basis gezondheidscentra, 13 uitgebreide gezondheidscentra, twee
districtsziekenhuizen en een regionaal ziekenhuis. De toegang tot
drinkwater en irrigatie is verbeterd dankzij projecten onder het «National
Solidarity Programme» van het PRT, GTZ en NGO’s. Ongeveer 88% van de
bevolking heeft toegang tot veilig drinkwater en 15% krijgt energie van het
staatsnetwerk. Daarnaast zijn er zijn zes mobiele telefoon netwerken.
Naast Mazar-e Sharif is Kunduz-stad het grootste commerciële centrum
van Noord-Afghanistan. De ligging aan de grens en het feit dat een
belangrijke handelsroute naar Tadzjikistan, Kaboel en Pakistan door de
provincie loopt maakt het een centrum voor legale en illegale economische activiteiten. Handel, landbouw en veehouderij vormen de
belangrijkste economische activiteiten in Kunduz. Dankzij goede irrigatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

11

is er veel vruchtbaar land. Er wordt vooral tarwe, rijst en groente
verbouwd, maar er is ook een groei in landbouwproducten met hoge
waarde, zoals noten en gedroogd fruit, die kunnen worden geëxporteerd
naar Pakistan en India. Er wordt nauwelijks papaver geteeld in Kunduz
vanwege de daarvoor ongunstige bodem- en klimaatomstandigheden. Er
lopen verschillende smokkelroutes door de provincie. Er wordt geschat
dat ongeveer 20% van de heroïne en morfine uit Afghanistan via Centraal
Azië naar Europa wordt gesmokkeld.
Positie van vrouwen
De positie van vrouwen in Kunduz is sinds 2001 aanmerkelijk verbeterd.
Vrouwen hebben een grotere bewegingsvrijheid, de werkgelegenheid is
toegenomen en het aantal meisjes dat onderwijs geniet ligt met 52% zelfs
hoger dan het landelijk gemiddelde. Er zijn ook kanttekeningen te plaatsen
bij deze vooruitgang. Zo zijn er aanzienlijke verschillen tussen de diverse
etnische bevolkingsgroepen en de stedelijke en rurale gebieden. De
rechtspositie van vrouwen in Kunduz is weliswaar beter dan in de
zuidelijke en oostelijke provincies van Afghanistan, maar vrouwen zijn
nog altijd grotendeels aangewezen op de informele vormen van rechtspraak waarbinnen hun individuele rechten niet gewaarborgd zijn.
Vrouwen werkzaam bij de overheid worden gestigmatiseerd en
beschuldigd van onzedelijk gedrag. Door deze negatieve connotatie van
overheidsfuncties staan families vrouwen vaak niet toe in deze sector te
werken. Nochtans bekleedt een aantal vrouwen een positie binnen het
provinciaal bestuur en telt de politie in Kunduz 12 vrouwelijke agenten. De
invloed van vrouwen op besluitvorming is evenwel zeer beperkt. Een
groot aantal nationale en internationale organisaties is in de provincie
actief op het gebied van de bevordering van de positie van vrouwen, maar
de coördinatie tussen deze organisaties en het Departement voor
Vrouwenzaken is beperkt. Een zorgelijk ontwikkeling is de negatieve
invloed van de huidige veiligheidssituatie op de rechten en bewegingvrijheid van vrouwen.
Veiligheidssituatie
Het geweldsniveau in het Noorden van Afghanistan is laag in verhouding
met dat in het Zuiden en Oosten van Afghanistan. Het aantal veiligheidsincidenten in het noorden als geheel bedraagt de laatste jaren ongeveer 4%
van alle incidenten in Afghanistan. Niettemin is het aantal incidenten in
Kunduz tussen 2007 en 2009 jaarlijks bijna verdubbeld. De stijging van het
aantal incidenten is in 2010 gehalveerd.
Deze ontwikkelingen in incidentenaantallen in Kunduz kunnen niet los
worden gezien van de toegenomen omvang en activiteiten van de
internationale troepenmacht. Door de inzet van Duitse en Amerikaanse
ISAF-eenheden wordt meer dan voorheen tegenwicht geboden tegen de
opstandelingen. Het geweld houdt niet altijd direct verband met de
insurgency, maar vloeit in veel gevallen voort uit een combinatie van
interetnischeconflicten, uitingen van onvrede richting de Afghaanse
overheid en ISAF, en de bescherming van drugs- of machtsbelangen. Er is
vaak sprake van interactie tussen Afghaanse overheidsfunctionarissen en
machtige lokale powerbrokers, milities en criminele netwerken die de
ontwikkeling van goed bestuur in Kunduz in de weg staat. In delen van de
provincie ontbreekt een effectief overheidsgezag, dat evenals in de andere
grensprovincies in Afghanistan een voedingsbodem is voor smokkel en
andere illegale activiteiten. Opstandelingen, criminele bendes en lokale
machthebbers verdedigen er gewapenderhand hun belangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

12

Sinds 2002 keert de Pashtun-bevolking, die na omverwerping van het
Talibanregime naar Pakistan wegvluchtte, terug naar Kunduz. Dit brengt
spanningen tussen de verschillende etnische groepen in de provincie met
zich mee. De gemarginaliseerde Pashtun-meerderheid in Kunduz is een
gemakkelijke prooi voor de rekruteringinspanningen van insurgentnetwerken. Mede daardoor is de insurgency in Kunduz sinds 2009
aanzienlijk toegenomen. De insurgency is weliswaar nog steedsgefragmenteerd, maar wel is sprake van een steeds geraffineerder optreden. Er
worden complexere IED’s ingezet en mediagenieke aanslagen gepleegd.
Nadere specificatie van de Nederlandse bijdrage
Inzet in Kaboel
Personele inzet
EUPOL is op verzoek van de Afghaanse autoriteiten en in nauw overleg
met ISAF/NTM-A begonnen met de oprichting van het nationale Police
Staff College. Dit Staff College zal opleidingen gaan verzorgen ter
versterking van het leiderschap en het management van de Afghaanse
civiele politie. Ook de certificering van politieofficieren als voorwaarde
voor het verkrijgen van een hogere rang zal tot de taken van het Staff
College behoren.
Daarnaast werkt EUPOL aan curricula voor onder andere het geplande
regionale trainingscentrum in Bamiyan, dat trainingscapaciteit voor
vrouwelijke agenten zal bieden. Het politietrainingscentrum in Bamiyan
wordt met financiering van de Europese Commissie gebouwd. Naar
verwachting zal deze trainingsfaciliteit eind 2012 gereed zijn. Dit betekent
dat er tot dan geen op zichzelf staande bijdrage geleverd zal kunnen
worden aan het trainingscentrum. Wel zal men vanuit Kaboel bij de
ontwikkeling van het trainingscentrum betrokken zijn. Een bijdrage wordt
geleverd aan het ontwikkelen van het curriculum, voorbereiden van de
toekomstige trainers en het opbouwen van specifieke kennis van
genderaspecten voor de Afghaanse politie, zodat het centrum bij de
opening direct operationeel kan zijn. Bovendien zal Nederland in de staf
van EUPOL vertegenwoordigd zijn. Daarmee zal Nederland bijdragen aan
de verdere beleidsmatige uitwerking van het City Police en Justice Project
(CPJP) van EUPOL, dat er op gericht is het midden- en hoger kader van
politie en justitie in de provincies te versterken.
De huidige bijdrage aan EUPOL in Kaboel zal de komende periode
geleidelijk oplopen tot in beginsel 25 civiele politiefunctionarissen. Deze
politiefunctionarissen zullen zich hoofdzakelijk bezig houden met de
oprichting van het nationale Police Staff College en het regionale
trainingscentrum in Bamiyan.Daarnaast zullen zij ook een bijdrage leveren
aan de nog op te richten Criminal Investigations Department Faculty. De
medewerkers voeren hun taken in beginsel uit op beveiligde locaties.
Capaciteitsopbouw Justitiële sector
Nederland wil op nationaal niveau meer betrokken zijn bij de beleidsdiscussies over de strategie en hervormingen van de Afghaanse overheid ten
aanzien van politieopbouw en ontwikkeling van het justitiële apparaat.
Nederland ondersteunt momenteel al enkele concrete projecten ter
versterking van de rechtsstaat, zoals de International Development Law
Organisation (IDLO), welke onder andere training geeft aan justitiemedewerkers en activiteiten ontplooit ter versterking van de juridische positie
van vrouwen en hun toegang tot recht. Voorts steunt Nederland in
samenwerking met het UNDP de oprichting en uitrusting van vertaalafde-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

13

lingen binnen het ministerie van Justitie. In het kader van de geintegreerde politietrainingsmissie zullen onder meer de volgende activiteiten
met ontwikkelingsfinanciering op nationaal niveau worden ondersteund:
– Een bijdrage aan het Law and Order Trust Fund gedurende de
missieperiode, als voortzetting op de huidige committering van
€ 40 miljoen voor de periode 2008–2011. Dit fonds financiert de
politiesalarissen, steunt capaciteitsontwikkeling en scheiding van
beleid en uitvoering bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Voorts
besteedt LOTFA veel aandacht aan de interactie tussen bevolking en
politie en de positie van vrouwen. Hierbij gaat het onder andere om
rekrutering van meer vrouwelijke agenten en de behandeling van
vrouwen als verdachte of slachtoffer. Als zesde donor heeft Nederland
een goede positie bij de beleidsdiscussie over de hervormingen van
het veiligheidsapparaat.
– Steun aan de hervormingsprocessen en de capaciteitsopbouw binnen
het ministerie van justitie middels technische assistentie, in het kader
van het «Justice for All» programma.
– Beleidsinhoudelijke steun aan de ontwikkeling van «Family Response
Units» (FRU) binnen het politieapparaat via EUPOL. Doel van deze
eenheden is het verlagen van de drempel voor vrouwen om aangifte te
doen en een rechtvaardige behandeling te waarborgen. Deze eenheden behandelen familiegerelateerde misdrijven tegen vrouwen en
kinderen, waaronder kindermishandeling, seksueel geweld of
gedwongen huwelijken.
Inzet in Kunduz
Training en begeleiding
Op de trainingscentra van NTM-A en het Duitse German Police Project
Team (GPPT) wordt de initiële opleiding voor het uitvoerend niveau van
de Afghaanse politie verzorgd. Het GPPT project is een bilateraal initiatief
van Afghanistan en Duitsland. De organisatie verzorgt net als NTM-A
basistraining op trainingscentra in het Noorden van Afghanistan. De
Nederlandse bijdrage aan deze opleiding zal vorm krijgen door de inzet
van Nederlandse marechaussees. De opleiding biedt de Afghaanse
agenten basis politievaardigheden en wordt aangevuld met verdere
opleiding en training on the job. 20 Nederlandse instructeurs van de
Koninklijke marechaussee zullen in Kunduz worden ingezet ten behoeve
van de basis politieopleiding van de Afghaanse civiele politie. Zo kan de
aansluiting van de politietraining op het trainingscentrum met de
begeleiding door de multidisciplinaire trainingsteams worden verzekerd.
Nederland zal in de provincie Kunduz een bijdrage leveren aan de
begeleiding en training van de Afghaanse civiele politie (Afghan
Uniformed Police) in de praktijk nadat deze de basistraining in het
trainingcentrum hebben doorlopen. Hiervoor worden multidisciplinaire
trainingsteams (Police Operational Mentoring and Liaison Teams,
POMLTs) ingezet, waarvan de kern bestaat uit een combinatie van
marechaussees en andere militairen. Deze praktijkbegeleiding en -training
is van essentieel belang om de geleerde lessen vast te houden en verder
te ontwikkelen, mede omdat de veiligheidsomstandigheden waaronder
Afghaanse agenten hun werk moeten doen verre van ideaal zijn. De
Nederlandse POMLTs hebben als taak de Afghaanse politie in Kunduz bij
hun civiele werkzaamheden te begeleiden en aanvullende training on the
job te verzorgen. De marechaussees begeleiden en trainen de Afghaanse
politiemensen van de Afghan Uniformed Police bij de uitvoering van
civiele politietaken zoals handhaven van de openbare orde, criminaliteitsbestrijding en opsporing. De militairen begeleiden en trainen de
Afghaanse politie bovendien bij de additionele noodzakelijke vaardig-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

14

heden zoals het inrichten van controleposten, het aanleren van beschermingstechnieken in groepsverband, het veilig omgaan met bepaalde
wapens en het omgaan met Improvised Explosive Devices (IED’s). Gezien
de veiligheidssituatie is het niet uitgesloten dat politie-eenheden en hun
begeleiders met geweldgebruik worden geconfronteerd. De Nederlandse
multidisciplinaire trainingsteams zullen geen zelfstandige executieve
taken uitvoeren. Mocht de Afghaanse politie-eenheid waarbij Nederlandse
begeleiders/trainers aanwezig zijn, van de Afghaanse autoriteiten de
opdracht krijgen tot enigerlei offensieve militaire activiteiten, dan zullen
de Nederlanders hieraan niet deelnemen.
De Nederlandse POMLTs zullen eerst worden ingezet in het centrale
district en in de stad Kunduz. In die eerste periode zullen de samenwerking met de in de provincie actieve actoren en de kennis van de
omgeving worden opgebouwd. Daarna kunnen de Nederlandse POMLTs
ook in andere districten van de provincie actief worden. De capaciteit van
de multidisciplinaire trainingteams kan flexibel worden ingezet. In
beginsel is voorzien dat uiteindelijk zes multidisciplinaire trainingsteams
op verschillende locaties kunnen worden ingezet. Elke groep zal
beschikken over marechaussees, andere militaire begeleiders, medisch
personeel en een tolk. Afhankelijk van de omstandigheden kunnen
aanvullende capaciteiten benodigd zijn en kan explosievenopruimingscapaciteit, een begeleider voor eventuele luchtsteun en gespecialiseerd
verbindingspersoneel worden toegevoegd. Mocht de taak of situatie
daartoe op enig moment nopen, dan kan de commandant ter plaatse de
omvang en samenstelling van de multidisciplinaire trainingteams
aanpassen. Met deze flexibiliteit kan in verschillende omstandigheden
effectief worden gewerkt.
Versterking van de justitiële keten en het EUPOL City Police and Justice
Project
De inzet van EUPOL-functionarissen in Kunduz is gericht op de uitvoering
van het City Police and Justice Project en de verdere versterking van de
justitieketen. Nederland zal maximaal 15civiele politiefunctionarissen
inzetten voor de uitvoering van het EUPOL City Police and Justice Project
(CPJP) waarmee het midden- en hogere politiekader wordt begeleid.
Daarnaast richt deze inzet zich op de capaciteitsopbouw van de provinciale justitieketen en de versterking van de samenwerking tussen de
politie en de justitieketen. Voor de effectieve uitvoering van deze taken is
vaak specialistische kennis van de Afghaanse justitieketen van belang.
Daarom worden voor deze taken in beginsel 5 juridische experts toegevoegd aan de Nederlandse EUPOL bijdrage aan het CPJP programma in
Kunduz. Bovendien zal voor de uitvoering van specifieke projecten met
NGO’s worden samengewerkt. Met deze bijdrage kan het CPJP-programma in Kunduz volledig worden geïmplementeerd.
Daarnaast levert Nederland een bijdrage aan de versterking van de
justitiële keten in Kunduz met diverse projecten, waarbij de nadruk ligt op
het begin van de justitiële keten, namelijk de samenwerking tussen de
politie en justitiële instellingen, toegang tot het justitieel systeem,
rechtsbescherming en het betrekken van informele en traditionele
rechtsprekers bij het formele rechtssysteem. De positie van vrouwen,
inclusief participatie van vrouwen in de rechtspraak en bewustwording
van vrouwenrechten staan daarin mede centraal. De overgrote
meerderheid van conflicten wordt in Afghanistan op informele wijze
beslecht. Informele vormen van conflictoplossing kunnen dan ook niet
genegeerd worden. Dergelijke mechanismen zijn echter kwetsbaar voor
oneigenlijke beïnvloeding en betrokkenen zijn veelal onvoldoende op de
hoogte van internationaal erkende basisrechten. Daarom zal de nadruk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

15

liggen op het versterken van het toezicht van het formele systeem op
informele vormen van conflictbeslechting en op mechanismen om de
verhouding tussen beiden te versterken. Nederland zal bij de ondersteuning aan de ontwikkeling van de rechtsstaat zoveel mogelijk
aansluiten op de bestaande activiteiten van actoren als GTZ, het Max
Planck Institute for Comparative Public Law and International Law (MPIL)
en de Amerikaanse International Narcotics and Law Enforcement Agency
(INL). Ter versterking van de justitiële keten zullen onder meer de
volgende bijdragen worden geleverd:
– Ondersteuning community policing: versterking van het contact tussen
de bevolking op dorpsniveau en de politie via community policingprojecten in districten waar Nederlandse POMLTs actief zijn.
– Training van medewerkers van de «Huqooq»-afdelingen van het
ministerie van Justitie. Deze hebben een belangrijke rol in de bemiddeling bij civiele geschillen.
– Onderzoek naar informele rechtsvormen in de provincie om het
overzicht – en uiteindelijk het toezicht – van het formele justitiële
systeem op de traditionele rechtspraak te versterken.
– Opleiding van advocaten en ondersteuning bij de oprichting van de
Afghan Independent Bar Association in Kunduz om de toegang van de
bevolking tot het rechtssysteem en de rechtsbescherming te verbeteren.
– Versterking van de justitiële keten en m.n. de samenwerking tussen
politie, aanklagers en rechters in het kader van strafrechtelijk onderzoek, alsmede dossierbeheer (case management) en training on the
job door de gehele keten via het EUPOL-programma.
– Onderzoek naar de mogelijkheden om grass roots organisaties,
gemeenschappen en neutrale bemiddelaars, veelal stamoudsten en
andere invloedrijken, te betrekken in de oplossing van lokale conflicten
(local grievance resolution), mogelijk in aansluiting op het re-integratie- en verzoeningsprogramma van de Afghaanse overheid.
De verschillende onderdelen van de Nederlandse bijdrage zullen intensief
contact met elkaar onderhouden om ervaringen uit te wisselen om elkaar
advies te kunnen geven. Hierdoor kan de aansluiting van de opleidingen
op de centra, de praktijk van politieoptreden en de werkzaamheden van de
justitiële keten verder verbeteren. Daarnaast krijgt de coördinatie met de
verschillende internationale actoren in de provincie de aandacht, onder
meer door de plaatsing van liaisonofficieren bij de internationale en
Afghaanse partners.
Overige bijdragen
Ter ondersteuning van de Nederlandse missie en om de Nederlandse
informatiepositie zeker te stellen en de invloed in internationale besluitvormingsprocessen te vergroten worden ongeveer 70 militairen ingezet.
Het betreft strategische posities in internationale militaire hoofdkwartieren, inzet op logistieke steunpunten in Kaboel en Mazar-e-Sharif,
inlichtingenpersoneel en de Contingentscommandant, de vertegenwoordiger van de Commandant der Strijdkrachten in zijn rol als eindverantwoordelijke voor de Nederlandse militairen. De aan de redeployment
gekoppelde bijdrage in het hoofdkwartier van Regional Command South
in Kandahar zal in overleg met partners zo snel mogelijk worden
afgebouwd.
Vier F16’s met ondersteuning van 120 personen worden in Mazar-e-Sharif
in het Noorden van Afghanistan gestationeerd ten behoeve van de
opsporing van Improvised Explosive Devices (IED’s). Daarnaast worden zij
ingezet om in acute noodsituaties Afghaanse en internationale eenheden
te beschermen als zij direct worden bedreigd. Er zullen geen pre-planned

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

16

gevechtsoperaties worden uitgevoerd. Daarmee is deze inzet vergelijkbaar
met de huidige inzet van de F16’s ten behoeve van de redeployment van
de TFU, die afweek van het bredere mandaat zoals dat bestond ten tijde
van de TaskForce Urzuzgan zelf. De ervaring heeft geleerd dat het van
belang is dat het Nederlandse personeel onder alle omstandigheden over
eigen luchtsteun kan beschikken.
De aanwezigheid en beschikbaarheid van de F16’s spelen een cruciale rol
in het verzekeren van de veiligheid van de Nederlandse missiedeelnemers. Door deze aanwezigheid en de internationale afspraken over de
steunverlening is luchtsteun, die cruciaal is voor de veiligheid, voor het
Nederlandse personeel gegarandeerd. Ten behoeve van de strijd tegen
IED’s worden bovendien twee medewerkers geplaatst op het forensisch
Counter IED-laboratorium in Kaboel. Dit laboratorium is een initiatief van
het European Defence Agency en staat onder Franse leiding.
Operationele aspecten
Risico’s voor het Nederlandse personeel
De veiligheidssituatie in de provincie is een belangrijk aandachtspunt.
Hoewel de veiligheidssituatie in het Noorden van Afghanistan gunstiger is
dan in andere delen van het land, gaat de missie gepaard met reële
risico’s voor het Nederlandse personeel, vooral voor het personeel dat in
Kunduz de Afghaanse politie bij haar werkzaamheden begeleidt. Dit risico
is verbonden met de taak van de Afghaanse politie. Gezien de organisatiegraad van de insurgency en criminele netwerken, zijn de risico’s die
gepaard gaan met het politiewerk in Kunduz ook voor dit personeel
aanwezig. Daarnaast is er een serieuze dreiging van zelfmoordaanslagen
en IED’s, hoewel door de vele verharde wegen het gebruik van IED’s voor
insurgents vaak lastig is. Er is bovendien een reële kans dat eenheden
onder vuur worden genomen. Gezien deze dreigingen wordt het optreden
buiten de poort uitgevoerd in teamverband en is IED’s-opsporingscapaciteit beschikbaar. Bovendien zullen de teams worden uitgerust met
onder meer gepantserde voertuigen. Voor de Nederlandse civiele
functionarissen die hun werkzaamheden op trainingscentra of op vaste
locaties in Kunduz verrichten zijn de risico’s kleiner. Aanvallen op
internationale medewerkers op vaste locaties en tijdens verplaatsingen
zijn tot op heden beperkt. De Nederlandse leidinggevenden ter plaatse
zullen uiteindelijk de afweging maken welke beschermingsmaatregelen
voor het Nederlands personeel noodzakelijk zijn om de taken verantwoord
te kunnen uitvoeren. Daarnaast heeft de EUPOL missie ook richtlijnen
m.b.t. de beschermingsmaatregelen voor het EUPOL personeel. Gezien de
genomen maatregelen acht de regering de risico’s van de bijdrage
aanvaardbaar.
Internationale samenwerking en invloed op de besluitvorming
De algemene veiligheidssituatie is een verantwoordelijkheid van lead
nation Duitsland. Duitse en Amerikaanse ISAF-eenheden voeren in
Kunduz veiligheidsoperaties uit om de situatie te verbeteren en de
insurgency onder druk te zetten. Met de partners in Noord-Afghanistan
zijn zowel in de hoofdsteden als in het operatiegebied afspraken gemaakt
over de veiligheid en operationele ondersteuning van het Nederlandse
personeel. In de provincie Kunduz verzorgt Duitsland een snelle reactiecapaciteit van grondeenheden. Bovendien zijn Amerikaanse ISAF-grondeenheden in Kunduz geplaatst. De Nederlanders kunnen in alle gevallen
op hun ondersteuning rekenen, daar zijn heldere afspraken over gemaakt.
ISAF verzorgt capaciteit voor luchtsteun in het Noorden van Afghanistan.
De Verenigde Staten hebben een groot helikopterdetachement in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

17

Noorden gestationeerd, waar Apache gevechtshelikopters deel van uit
maken. Ook in Kunduz zijn enkele van deze helikopters aanwezig.
Daarnaast verzorgt ISAF de luchtsteun door jachtvliegtuigen.
De logistieke ondersteuning wordt waar mogelijk en voor een belangrijk
deel verzorgd door lead nation Duitsland. Het belangrijkste logistieke
knooppunt van ISAF in het noorden van Afghanistan is Mazar-e-Sharif. De
Nederlandse logistieke lijn zal, net als de Duitse lijn waar Nederland
zoveel mogelijk gebruik van zal maken, vooral via deze luchthaven lopen.
De luchthaven in Kunduz is geschikt voor een regelmatige aanvoer via de
lucht en wordt door Duitsland hiervoor gebruikt. Nederland zal hierbij
aansluiten. Voor goederen die het beste over land kunnen worden
aangevoerd is ook aansluiting gezocht bij de Duitse logistieke organisatie.
Nederlandse militairen zijn nodig voor de aanvullende operationele en
logistieke ondersteuning, waaronder eigen medische ondersteuning, en
aansturing.
In Mazar-e-Sharif beschikt ISAF over een uitgebreid role 3-hospitaal. Op
het kamp in de provincie Kunduz is eveneens een hospitaal aanwezig, qua
medische faciliteiten vergelijkbaar is met de faciliteiten waarover
Nederland in Uruzgan beschikte. Nederland zal op beide locaties een
beperkte medische bijdrage leveren.
Nederland houdt invloed op de verschillende aspecten van de politietraining door plaatsing van staffunctionarissen binnen EUPOL, NTM-A,
Regional Command North en ISAF in Kaboel. Daarnaast zijn Nederlandse
eenheden benodigd voor de inrichting van logistieke steunpunten op
enkele luchthavens en ten behoeve van de Nederlandse informatiepositie.
Geschiktheid en beschikbaarheid
Nederlandse civiele politiefunctionarissen in EUPOL zullen via de
gebruikelijke procedure bij de EU worden aangemeld. Zij melden zich aan
op individuele en vrijwillige basis. Voor de functies die EUPOL openstelt
zal binnen de Nederlandse politie naar geschikte kandidaten worden
gezocht. Op dit moment is de verwachting dat de beschikbaarheid van
geschikte kandidaten ruim voldoende is om voor een langere periode
kwalitatief goede kandidaten voor te dragen bij de EU. De bijdrage van de
Nederlandse politie is, onder meer gelet op de gewenste inzet van de
politie in Nederland, te rechtvaardigen vanwege het grote belang van de
geïntegreerde politietrainingsmissie. De missie vergt ook een substantiële
personele inzet van de Koninklijke Marechaussee.
De Nederlandse bijdrage zal voor een groot deel worden ondersteund
door internationale partners. De invloed van de bijdrage op de gereedheid
en de inzet van de krijgsmacht is beperkt. Duitsland is als lead nation
verantwoordelijk voor veiligheid in de provincie Kunduz. Daardoor is het
beslag op materieel en personeel van de Nederlandse krijgsmacht ten
behoeve van de trainingsteams beperkt. Het benodigde aantal gepantserde voertuigen is beschikbaar en de inzet hiervan heeft slechts beperkte
invloed op de opleiding en training van de krijgsmacht. Ook de logistieke
ondersteuning zal voor een belangrijk deel door Duitsland worden
verzorgd, waardoor het beslag op materieel ook hiervoor beperkt is. De
ondersteunende inzet is afkomstig van diverse eenheden van de krijgsmacht. Voor deze eenheden zijn de personele consequenties aanvaardbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

18

Geweldsinstructie (rules of engagement)
De geweldsinstructie voor de functionarissen van EUPOL is gebaseerd op
de Status of Mission Agreement tussen de EU en Afghanistan en is
beperkt tot zelfverdediging. Omdat dit personeel als instructeur optreedt
en in beginsel alleen werkzaamheden op afgesloten locaties verricht,
wordt deze geweldsinstructie voor dit personeel adequaat geacht. De
Status of Mission Agreement regelt ook de status van het personeel.
Nederland behoudt de jurisdictie over dit personeel.
De geweldsinstructie voor de militairen in ISAF is afgeleid van het
VN-mandaat en het ISAF-operatieplan. Deze geweldsinstructie is gelijk
aan die tot op heden door eenheden van ISAF wordt gebruikt. De rules of
engagement en richtlijnen bieden voldoende mogelijkheden om de
opgedragen taken uit te voeren. De militairen zullen specifieke richtlijnen
krijgen conform de randvoorwaarden zoals eerder genoemd in deze brief.
De militairen hebben verder de bevoegdheid voor zelfverdediging. De
status van het personeel is geregeld in de Military Technical Agreement
tussen ISAF en Afghanistan. Nederland behoudt de jurisdictie over dit
personeel. De Nederlandse contingentscommandant in Mazar-e-Sharif zal
als red cardholder waken over de naleving van het mandaat, de rules of
engagement en specifieke Nederlandse richtlijnen.
Verder zijn de restricties op de inzet van Nederlands personeel en
middelen van kracht zoals eerder in deze brief uiteengezet.
Aansturing
De Nederlandse personele bijdragen worden ingezet onder EUPOL en
ISAF.
EUPOL is een civiele missie die wordt aangestuurd door de Europese
Unie. In Afghanistan staat EUPOL onder leiding van een Head of Mission.
Zowel de medewerkers op het hoofdkwartier in Kaboel als in de provinciale EUPOL-kantoren worden onder zijn verantwoordelijkheid en
aansturing ingezet. Dit zal ook gelden voor de Nederlandse EUPOL
medewerkers die in Kaboel en Kunduz werkzaam zullen zijn.
De opleiders op de NTM-A politietrainingscentra worden aangestuurd
door NTM-A. De Nederlandse multidisciplinaire trainingsteams vallen
onder het Duits geleide hoofdkwartier van Regional Command North
(RC(N)) van ISAF in Mazar-e-Sharif. De Nederlandse F16 zullen door ISAF
Joint Command (IJC) in Kaboel worden aangestuurd.
Om de eerder genoemde synergievoordelen van de totale Nederlandse
inzet te realiseren is goede coördinatie tussen de bijdragen vereist. In
Uruzgan is ervaring opgedaan met een combinatie van civiele en militaire
aansturing. Bij de aansturing van de Nederlandse geïntegreerde politietrainingsmissie wordt gekozen voor een soortgelijke werkwijze, zodat alle
betrokken disciplines voldoende tot hun recht komen.
Financiën
De additionele kosten van de beoogde missie bedragen in 2011 EUR 122,3
miljoen en de jaren 2012 en 2013 EUR 109,3 miljoen. In 2014 worden de
kosten begroot op EUR 94,4 miljoen. Voor 2015 wordt een bedrag van
EUR 32,5 miljoen voorzien bestaande uit resterende afbouwkosten en
staven. Deze kosten komen ten laste van de structurele voorziening
«uitvoeren crisisbeheersingsoperaties» binnen de Homogene Groep
Internationale Samenwerking (HGIS) op de Defensie begroting en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

19

beschikbare middelen voor salariskosten van politiemensen uit de HGIS
op de begroting van Veiligheid en Justitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 27 925, nr. 415

20