Leeftijdsgrens tabak
Naleefmeting testkoopmethode 2019
Een beschrijving van de resultaten van kooppogingen tabak door een
17 jarige testkoper.
Roken is zeer schadelijk voor de gezondheid. Per
dag beginnen ongeveer 75 kinderen met roken.
Voorkomen dat jongeren starten met roken is een
belangrijk beleidsdoel van het ministerie van VWS.
Voor de verkoop van tabak geldt dan ook een
leeftijdgrens van 18 jaar. De NVWA ziet toe op de
naleving van deze leeftijdgrens. De huidige
observatiemethodiek vergt veel tijd en levert
daardoor onvoldoende handhavingsdruk op.
Onderzoek1 in opdracht van VWS heeft
aangetoond dat de naleving van deze regelgeving
onvoldoende is.

Daarom heeft de NVWA een inspectiemethode
ontwikkeld met inzet van 17-jarige testkopers.
De testkoopmethode is begin 2019 toegepast bij
verschillende typen verkooppunten, zonder daarbij
handhavend op te treden.
Deze factsheet geeft de resultaten weer van deze
meting en geeft antwoord op de vraag: Hoe vaak
weigert een verkoper de verkoop van tabak aan
een 17-jarige testkoper. De resultaten geven een
beeld van de naleving.

Wetgeving
Artikel 8 van de Tabaks- en rookwarenwet bepaalt, dat het verboden is tabaksproducten, dampwaren
en kruidenrookproducten te verstrekken aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de
leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Deze vaststelling vindt plaats door middel van een officieel
identiteitsbewijs.
Achtergrond
NVWA-toezichthouders voeren leeftijdgrenscontroles uit met als doel de naleving van de wet- en
regelgeving te verhogen. Hiermee levert de NVWA een bijdrage aan de beperking van de
beschikbaarheid van tabak voor jongeren. De toezichthouders observeren verkooppunten en gaan na
of jongeren onder de 18 jaar tabak kunnen kopen. De controles vinden risicogericht plaats bij
verschillende soorten bedrijven, zoals horecabedrijven, supermarkten, tabaksspeciaalzaken en
tankstations. De toezichthouders selecteren de te controleren bedrijven door te zoeken naar locaties
waar jongeren zich in bepaalde tijdvakken bevinden en mogelijk tabak gaan kopen. Bijvoorbeeld in
de buurt van een school, tijdens pauzes of na schooltijd, of in de buurt van een evenement of een
uitgaansgebied. In 2018 zijn er 4.923 leeftijdsgrenscontroles uitgevoerd, waarbij 589 kooppogingen
zijn waargenomen. Er is 139 keer een boete opgelegd. 2

Alcohol-& tabaksverkoop aan jongeren 2016; Nuchter
kenniscentrum Leeftijdsgrenzen
1

2

Factsheet Leeftijdsgrens Tabak inspectieresultaten 2018, NVWA

Leeftijdsgrens tabak | Pagina 1 van 4

Werkwijze

Wordt er via een automaat of balie
verkocht?

Hoe werd de meting uitgevoerd?
De NVWA heeft tijdens deze meting testkopers
ingezet voor aankoop van tabak. Een testkoper is
een 17-jarige, die op basis van uiterlijke kenmerken
niet onmiskenbaar 18 jaar of ouder is. In opdracht
van de NVWA probeerde de testkoper tabak te
kopen, onder begeleiding van een assistentinspecteur en een inspecteur, beide toezichthouder.
De assistent-inspecteur van de NVWA observeerde
de aankoop van de testkoper en rapporteerde de
bevindingen. De inspecties zijn uitgevoerd bij
ketensupermarkten, tankstations,
tabaksspeciaalzaken, horecabedrijven en kleinere
verkooppunten zoals kiosken, belwinkels,
avondwinkels. Er is naar aanleiding van deze
inspecties niet handhavend opgetreden en de
resultaten zijn niet teruggekoppeld aan de
ondernemers. De werkwijze tijdens de meting was
vergelijkbaar met de gehanteerde werkwijze van
naleefonderzoeken die i.o.v. het ministerie van VWS
zijn uitgevoerd.

De meeste verkooppunten verkopen tabak via een
balie, kassa of bar. Bij 33 verkooppunten,
voornamelijk horecabedrijven, werd de tabak
verkocht via een automaat. De automaten waren in
alle gevallen voorzien van een vergrendeling door
een ID lezer (15), age coin (16) of een duomaat (2).
Bij 17 verkooppunten met een automaat werd er
tabak verkocht aan de testkoper. Als de testkoper
aangaf dat hij zijn ID vergeten was ontgrendelde bij
deze verkooppunten de verkoper de automaat of
verstrekte een age coin.

Resultaten
Naleving leeftijdgrens per soort
verkooppunt
De testkopers hebben bij 516 verschillende
verkooppunten tabak proberen te kopen. De
verkopers controleerden het ID van de testkoper in
212 gevallen op een juiste wijze en verkochten geen
tabak (41%). Ketensupermarkten leefden de regels
het beste na. Van de 102 kooppogingen werden er
74 geweigerd (73%). Horecabedrijven
(hoofdzakelijk cafetaria) weigerden het minst vaak
de aankoop door de testkoper (26%).
tabak
verkocht?

tabak
verkocht?
Type automaat

Kooppoging

Ja

Nee

ID-lezer

15

6

9

age coin

16

9

7

duomaat

2

2

0

Totaal

33

17

16

Hoe vaak wordt er om het ID gevraagd
aan balie, kassa of bar?
Van de 483 kooppogingen aan een balie, kassa of
bar werd er bij 304 om het ID van de testkoper
gevraagd door de verkoper (63%). Opvallend is dat
er in 109 gevallen toch tabak verkocht werd, terwijl
de testkoper 17 jaar was (36%).

Type
Verkooppunt

Aantal
kooppogingen

ID
%
gevraagd

Tabak
%
verkocht

horeca

59

27

46

19

70

ketensupermarkt

102

92

90

19

21

Type verkooppunt Kooppoging

Ja

Nee

Naleving
(%)

horeca 1

90

67

23

26

tabaksspeciaalzaak 107

68

64

22

32

Ketensupermarkt

102

28

74

73

tankstation

110

67

61

30

45

tabaksspeciaalzaak 107

62

45

42

overig

105

50

48

19

38

Tankstation

110

72

38

35

Totaal

483

304

63

109

36

overig 2,3

107

75

32

30

Totaal

516

304

212

41

1 - waarvan 16 automaten
2 - waarvan 1 automaat
3 - avondwinkel, kiosk, kleine supermarkten, drogisterijen

Leeftijdsgrens tabak | Pagina 2 van 4

Conclusie
Hoe vaak weigert een verkoper de verkoop van tabak aan een 17 jarige testkoper?
Verkopers weigeren in 41% de verkoop van tabak aan de 17-jarige testkoper.
Supermarktketens voldoen het best; 73%. Verkooppunten in de horeca (vnl. cafetaria’s)
weigeren het minst vaak de verkoop van tabak; 26%.
De vaststelling van de leeftijd moet plaatsvinden door de controle van een identiteitsbewijs (ID).
Alleen het vragen naar de leeftijd is niet voldoende. Bij 304 kooppogingen aan een balie, kassa of
bar vroeg de verkoper het ID van de testkoper (63%). Opvallend genoeg kreeg de testkoper na
109 van deze ID-controles toch tabak (36%). Ook hier doen de supermarktketens het het best,
door in 90% van de aankooppogingen naar een ID te vragen.
Hoe nu verder?
De testkoopmethode is een efficiënte inspectiemethode om te beoorelen of ondernemers de
regels naleven. Op basis van een juridische analyse kan gesteld worden dat er geen juridische
belemmeringen zijn om de testkoopmethode in het toezicht toe te passen, mits zorgvuldig
gehandeld wordt en ontoelaatbare uitlokking wordt voorkomen.
De NVWA zal vanaf 1 januari 2020 de testkoopmethode toe gaan passen binnen haar
leeftijdgrenstoezicht en handhaven als de regels worden overtreden.

Dit is een uitgave van:
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
Catharijnesingel 59 | Postbus 43006 | 3540 AA Utrecht
www.nvwa.nl
november 2019

Leeftijdsgrens tabak | Pagina 3 van 4

Leeftijdsgrens tabak | Pagina 4 van 4