Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

681
Vragen van de leden Six Dijkstra en Zeedijk (beiden Nieuw Sociaal Contract)
aan de Minister van Economische Zaken en Klimaat over de Nederlandse
deelname aan de IPCEI-regeling voor cloudtechnologie (ingezonden
8 december 2023).
Antwoord van Minister Adriaansens (Economische Zaken en Klimaat)
(ontvangen 21 december 2023).
Vraag 1
Kunt u in algemene zin een toelichting geven op de beoogde Nederlandse
deelname aan de IPCEI-regeling voor cloudtechnologie?1 2
Antwoord 1
Het kabinet heeft op 21 september 2021 (Prinsjesdag) uw Kamer geïnformeerd over de voorgenomen Nederlandse deelname aan het Important
Project of Common European Interest Next Generation Cloud Infrastructure
and Services (IPCEI CIS) en de beslissing hiervoor 70 miljoen euro ten
behoeve van Nederlandse projecten beschikbaar te stellen. Het kabinet vindt
Europese innovatie op dit terrein van groot belang voor het bedrijfsleven en
met name de maakindustrie die, ook in Nederland, voor processen en
productie een steeds grotere behoefte heeft aan nieuwe, concurrerende en
veilige Europese cloudtoepassingen.
Een IPCEI is een geïntegreerd Europees project dat bestaat uit meerdere
nationale projecten van bedrijven en/of onderzoeksinstellingen uit deelnemende lidstaten, dat beoogt een belangrijke Europese waardeketen te
realiseren of in stand te houden. Hierdoor wordt de Europese autonomie
verstevigd. De IPCEI CIS is het eerste belangrijke project van gemeenschappelijk Europees belang op het gebied van cloud- en edge-computing. Het betreft
de ontwikkeling van het eerste interoperabele en vrij toegankelijke Europese
ecosysteem voor gegevensverwerking.
Het project moet zorgen voor de Europese ontwikkeling van gegevensverwerkingscapaciteit, software en instrumenten voor het delen van gegevens
waarmee onderling verbonden, energie-efficiënte en betrouwbare cloud- en
edge-technologie en samenhangende diensten voor het verwerken van

1
2

ah-tk-20232024-681
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

https://www.nd.nl/varia/varia/1203328/nederland-en-andere-landen-mogen-geld-steken-in-cloud
https://www.telegraaf.nl/financieel/187189509/eindelijk-groen-licht-brussel-overheid-magcloudprojecten-financieren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

gedistribueerde gegevens kunnen worden ontwikkeld. De innovatie in het
kader van IPCEI CIS zal een nieuw spectrum van mogelijkheden voor
Europese bedrijven en burgers bieden en zo de digitale en groene transitie in
Europa bevorderen.
Hiermee past onze inzet binnen de IPCEI CIS bij bestaand beleid, zoals de
kabinetsvisie op datadelen tussen bedrijven3, de Europese datastrategie4 de
Strategie Digitale Economie5 en de Europese verklaring voor een nieuwe
generatie edge en cloud6. Ook wordt met de IPCEI CIS een aantal marktfalens
geadresseerd. Deze economische problematiek is onder andere door de
Autoriteit Consument en Markt (ACM) onderzocht en beschreven in een
uitgebreide marktstudie7. De Nederlandse IPCEI CIS-projecten worden
inhoudelijk in de Kamerbrief die gelijktijdig met deze beantwoording wordt
verzonden verder beschreven.
Op basis van een rangschikking zijn drie Nederlandse projecten in aanmerking voor subsidie gekomen. De Nederlandse projecten maken deel uit van
het IPCEI CIS ecosysteem8. Hier is ook door de Europese Commissie over
gecommuniceerd bij de aankondiging van de goedkeuringsbesluiten voor
steun aan bedrijven op basis van het IPCEI-steunkader. Dit is een proces
geweest waar door de deelnemende bedrijven, de Nederlandse overheid en
de Europese Commissie zorgvuldig gedurende een periode van twee jaar aan
is gewerkt. Deze subsidie is inmiddels door EZK verstrekt.
Vraag 2
Kunt u een overzicht geven van de waardeketen voor cloudtechnologie van
datacenters, inclusief toeleveranciers, via clouddienstverleners, tot aan
gebruikers hiervan?
Antwoord 2
Het gaat bij cloudtechnologie om IT-diensten die via het internet worden
aangeboden waarbij de gebruiker geen hardware en software aanschaft,
maar betaalt voor het daadwerkelijke gebruik van één of meerdere diensten
die op de infrastructuur van een cloudaanbieder draaien. Deze infrastructuur
is in de regel in een datacenter gehuisvest. Door deze opzet kan de gebruiker
zijn of haar gebruik makkelijk op- en afschalen.
Clouddiensten worden grofweg in drie categorieën verdeeld: (1) Infrastructuur
as a Service (IaaS), (2) Platform as a service (PaaS) en (3) Software as a
Service (SaaS), waarbij de scheidslijnen tussen die drie niet altijd even scherp
te trekken zijn. Onderstaande afbeelding geeft schematisch weer hoe deze
algemene waardeketen van clouddiensten eruit ziet en wat de verschillende
categorieën inhouden. Het is niet mogelijk een uitputtende beschrijving te
geven van de waardeketen van cloud in Nederland.

3

Nederland digitaal (officielebekendmakingen.nl)
European data strategy – European Commission (europa.eu)
Kamerbrief over Strategie Digitale Economie, Kamerstuk 26 643, nr. 941
6
Towards a next generation cloud for Europe | Shaping Europe’s digital future (europa.eu)
7
Marktstudie clouddiensten | ACM.nl
8
Gemeenschappelijk Europees belang in computingtechnologie (europa.eu)
4
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Figuur 1: Een schematische weergave van de verschillende lagen in cloudtechnologie.
Bron: ACM

Vraag 3
Wat zijn de grootste bedrijven in deze keten in Nederland, Europa en
wereldwijd?
Antwoord 3
Clouddiensten worden aangeboden door een aantal van de grootste
bedrijven ter wereld, zoals Amazon, Microsoft en Google. Andere actieve
spelers op de Europese en Nederlandse markt voor clouddiensten zijn
bijvoorbeeld IBM, Oracle, VMware, OVHcloud, Scaleway en het Nederlandse
Leaseweb. De grootste cloudaanbieders zijn actief op zowel de IaaS-, PaaSen SaaS-laag, en zijn dus verticaal geïntegreerd. De ACM9 stelt vast dat de
clouddiensten van de twee grootste partijen, Microsoft Azure en Amazon
Web Services (AWS), in zowel Nederland als Europa, op de IaaS- en
PaaS-laag over een groot marktaandeel beschikken (beide 35 à 40 procent).
Google is de sterke derde speler op de Nederlandse en Europese markt. Er is
sprake van een hoge mate van concentratie op de markt voor clouddiensten.
Daarbij leveren Nederlandse bedrijven vaak diensten gebaseerd op infrastructuur die door derden worden geleverd.
Vraag 4
Op welke control points in de keten heeft Nederland een goede concurrentiepositie en op welke zouden we die kunnen ontwikkelen?
Antwoord 4
Over het algemeen hebben Nederlandse cloudbedrijven een klein marktaandeel in alle lagen van de waardeketen, hoewel Nederlandse bedrijven op het
gebied van IaaS een relatief sterkere positie hebben. Daarmee zijn de
strategische controlepunten in de waardeketen van cloudbedrijven, voor
zover die er zijn, niet direct de basis voor de Nederlandse concurrentiepositie.
De IPCEI CIS is gericht op het stimuleren van een nieuwe generatie innovatie
edge- en cloudoplossingen, waarbij beoogd wordt dat de concurrentiepositie
van deelnemende Europese bedrijven verbetert. Zo kunnen deze bedrijven op
het gebied van bijvoorbeeld federatieve cloudoplossingen, dus het kunnen
verbinden van clouddiensten van verschillende aanbieders met elkaar, en
nieuwe edge-technologieën een sterkere marktpositie krijgen. Hierbij wordt
niet direct een focus gelegd op het creëren van een sterke positie van
specifiek Nederlandse bedrijven, maar wordt gewerkt aan het creëren van een
sterke Europese waardeketen over de verschillende lagen heen. Europese
integratie is ook een voorwaarde om staatssteun onder het IPCEI steunkader
te mogen verlenen.
9

Marktstudie clouddiensten | ACM.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

Vraag 5
Bent u voornemens om (een deel van) de door de Nederlandse regering
gereserveerde € 70 miljoen in te zetten om een soevereine Nederlandse
clouddienst te realiseren?
Antwoord 5
Digitale infrastructuur zoals cloud bestaat uit wereldwijde toepassingen en
verbindingen waarin een uitsluitend Nederlandse (toonaangevende of
soevereine) dienst op dit moment niet voor de hand ligt. Het gaat bij de IPCEI
CIS om het behalen van Europese doelstellingen op het gebied van cloudinnovatie waarbij Nederlandse deelname op basis van kennis, innovatie en
financiering geen vanzelfsprekendheid vooraf is. Het kabinet vindt Nederlandse deelname echter van groot belang vanuit innovatieoogpunt, maar ook
voor het toekomstig gebruik van te ontwikkelen Europese clouddiensten door
Nederlandse (maakindustrie)bedrijven. Daarom heeft mijn ministerie zich
samen met betrokkenen uit de Nederlandse cloudsector, actief ingezet voor
deelname en financiering gereserveerd.
De IPCEI CIS draagt rechtstreeks bij aan de verwezenlijking van verschillende
doelstellingen op het gebied van een digitale, groenere, veiligere, veerkrachtigere en soevereine economie. De middelen worden ingezet om Nederlandse
bedrijven en onderzoeksinstellingen een bijdrage te laten leveren aan een
nieuwe generatie innovatieve cloudoplossingen, zoals ook beschreven staat
in de IPCEI subsidieregeling10. Hiervan kunnen zowel Nederlandse bedrijven
als overheden straks gebruik maken.
Vraag 6
Welke governance is van toepassing om te garanderen dat het publieke en
private geld terecht komt bij de juiste bedrijven? Welke rol zullen de regionale
ontwikkelmaatschappijen hierbij spelen?
Antwoord 6
De Nederlandse bedrijven en onderzoeksinstellingen die in de IPCEI CIS
subsidie krijgen zijn geselecteerd op basis van de criteria uit de IPCEI
subsidieregeling11. Steun aan individuele bedrijven blijft beperkt tot wat
noodzakelijk en evenredig is en niet zorgt voor marktverstoring. De Europese
Commissie heeft zich er van vergewist dat de staatssteun die bedrijven
mogen ontvangen in het kader van het IPCEI steunkader in overeenstemming
is met de subsidiabele kosten van de projecten in relatie tot de zogenoemde
«financieringskloof». Dit zijn de niet rendabele kosten van een project. De
monitoring van de met publieke middelen gefinancierde projecten wordt in
Nederland uitgevoerd door de RVO, hier spelen de regionale ontwikkelmaatschappijen geen rol bij. Ook op Europees niveau zijn er voor de IPCEI CIS
verschillende governance mechanismes ingericht om te waarborgen dat
publieke middelen op een effectieve manier worden ingezet en het geheel
aan Europese projecten goed op elkaar wordt afgestemd. Ook wordt op
Europees niveau ingezet op een transparant, inclusief en sneller ontwerp van
belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang.
Vraag 7
In welke mate heeft dit initiatief raakvlakken met andere initiatieven van het
Ministerie van EZK, zoals de Agenda Digitale Open Strategische Autonomie
en de Nationale Technologiestrategie?
Antwoord 7
De IPCEI CIS draagt rechtstreeks bij aan de verwezenlijking van verschillende
doelstellingen op het gebied van een digitale, groenere, veiligere, veerkrachtigere en soevereine economie. Daarmee sluit het ook aan bij de agenda
Digitale Open Strategische Autonomie (DOSA) en de Nationale Technologiestrategie. Europa is momenteel erg afhankelijk van cloudaanbieders uit
derde landen, wat impact kan hebben op onze nationale veiligheid, ons
verdienvermogen en andere maatschappelijke belangen. In het bijzonder is
controle behouden over strategische en gevoelige gegevens een punt van

10
11

Staatcourant 50 262, nr. 17 december 2021
Staatcourant 50 262, nr. 17 december 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4

toenemende aandacht. De doelstelling van het IPCEI-project van het verder
ontwikkelen van Europese cloud- en edge-technologie kan bijdragen aan het
verminderen van onze afhankelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

5