101ste vergadering

Dinsdag 30 juni 2009
Aanvang 14.00 uur

Voorzitter: Verbeet
Tegenwoordig zijn 145 leden, te weten:
Aasted Madsen-van Stiphout, Agema, Anker, Aptroot,
Atsma, Azough, Bashir, Van Beek, Besselink, Bilder,
Biskop, Blanksma-van den Heuvel, Blok, Blom, Van
Bochove, Boekestijn, Boelhouwer, Van Bommel, Bosma,
Bouwmeester, Brinkman, Ten Broeke, Van der Burg,
Çörüz, Cramer, Van Dam, Depla, Dezentjé HammingBluemink, Dibi, Tony van Dijck, Jan Jacob van Dijk,
Jasper van Dijk, Van Dijken, Dijsselbloem, Eijsink, Elias,
Ferrier, Fritsma, Van Geel, Van Gent, Gerkens, Van
Gerven, Gesthuizen, Gill’ard, Graus, Griffith, Van
Haersma Buma, Van der Ham, Hamer, Haverkamp,
Heerts, Heijnen, Van Heugten, Van Hijum, Ten Hoopen,
Irrgang, Jacobi, Jager, Jansen, Joldersma, Jonker,
Kalma, Kant, Karabulut, Knops, Koopmans, Koppejan,
Koşer Kaya, Kraneveldt-van der Veen, De Krom, Kuiken,
Langkamp, Leerdam, Van Leeuwen, Leijten, Lempens,
Linhard, Luijben, Madlener, Marijnissen, Mastwijk, Van
Miltenburg, Neppérus, De Nerée tot Babberich, Nicolaï,
Omtzigt, Ormel, Ortega-Martijn, Ouwehand, De Pater-van
der Meer, Pechtold, Peters, Pieper, Polderman, Poppe,
Van Raak, Remkes, Roefs, Roemer, De Roon, De
Roos-Consemulder, De Rouwe, Rutte, Samsom, Sap,
Schermers, Schinkelshoek, Schippers, Schreijer-Pierik,
Slob, Smeets, Smilde, Smits, Snijder-Hazelhoff,
Spekman, Spies, Van der Staaij, Sterk, Tang, Teeven,
Thieme, Timmer, Van Toorenburg, Uitslag, Ulenbelt, Van
der Veen, Van Velzen, Vendrik, Verbeet, Verdonk, Vermeij,
Vietsch, Van der Vlies, Voordewind, Vos, Jan de Vries,
Van Vroonhoven-Kok, Waalkens, Weekers, Wiegman-van
Meppelen Scheppink, Wilders, Willemse-van der Ploeg,
De Wit, Wolbert en Zijlstra,
en de heer Bos, viceminister-president, minister van
Financiën, de heer Verhagen, minister van Buitenlandse
Zaken, de heer Eurlings, minister van Verkeer en
Waterstaat, mevrouw Van der Hoeven, minister van
Economische Zaken, mevrouw Verburg, minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, de heer Van der
Laan, minister voor Wonen, Wijken en Integratie, en
mevrouw Van Bijsterveldt-Vliegenthart, staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Tweede Kamer

Vragenuur

Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig artikel 136 van het Reglement van Orde.
Vragen van het lid Van Dam aan de minister van
Buitenlandse Zaken over de reactie van de Israëlische
minister Lieberman op het verzoek van de minister
van Buitenlandse Zaken de uitbreiding van de
nederzettingen te stoppen.
©
De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Het kabinet heeft
volop belangstelling voor het Midden-Oosten. Gisteren
bezocht minister Koenders Gaza waar hij sprak over de
afsluiting van de Gazastrook. In zijn woorden zijn de
verschrikkelijke gevolgen daarvan voor de bevolking ter
plekke niet aanvaardbaar. Vorige week bezocht minister
Verhagen Israël en de Westelijke Jordaanoever. Hij sprak
daar harde woorden richting Israël. Een week geleden zei
de minister voor Palestijnse cameraploegen dat Israël
zonder mitsen of maren moet stoppen met het uitbreiden
van nederzettingen. Volgens het Nederlands Dagblad riep
hij Israël op om te stoppen en wel direct. ″Stop is stop″,
zo zei hij. Daarna sprak hij met minister Barak die net
toestemming had gegeven voor de bouw van 240 huizen.
Volgens de pers zei minister Verhagen daarover: ″Dit kan
absoluut niet.″
Dat zijn krachtige woorden en zo zie ik onze minister
van Buitenlandse Zaken graag optreden. Elk nieuw huis
dat in Oost-Jeruzalem of op de Westelijke Jordaanoever
wordt gebouwd, is een nieuwe schending van het
internationaal recht. Al bijna de helft van de Westelijke
Jordaanoever is door Israël geclaimd. Het vredesproces
wordt bewust gefrustreerd door feiten te creëren die
moeilijk zijn terug te draaien. Daarom is een stop op de
uitbreiding van nederzettingen zo ontzettend belangrijk.
Vorige week woensdag sprak minister Verhagen daarover
met de Israëlische minister Lieberman. Volgens het
Nederlands Dagblad was de toon iets anders dan de dag
daarvoor, want de minister zou hebben gezegd dat hij
″hoopt″ dat Israël spoedig stopt met het bouwen van
nederzettingen. Desondanks sloeg minister Lieberman de
deur keihard dicht in het gezicht van onze minister. Hij
noemde het stoppen met de uitbreidingen van de
nederzettingen ″onacceptabel″. Volgens de Volkskrant en
het Nederlands Dagblad was dat een publieke schoffering. Gisteren werd bekend dat Israël opnieuw toestem-

30 juni 2009
TK 101

101-7975

Van Dam
ming heeft gegeven voor de bouw van 50 nieuwe
woningen in bezet gebied. Men gaat dus gewoon door.
Wat gaat de minister nu doen? Hij eist een stopzetting
van de uitbreiding van nederzettingen zonder mitsen en
maren. Israël nam daarop echter twee besluiten op rij
waaruit blijkt dat het gewoon doorgaat met uitbreiden.
De minister wordt genegeerd en zelfs publiekelijk
geschoffeerd. Wat wordt zijn volgende stap?
©
Minister Verhagen: Voorzitter. Ik dank de heer Van Dam
voor het feit dat hij zich zo bezorgd toont over de wijze
waarop ik tegemoet getreden word. Ik ben blij met deze
steun uit de Kamer.
Ik ben bekend met de opvattingen van minister
Lieberman en heb daar ook afstand van genomen in mijn
deel van de persconferentie. Toen hij die uitspraken
deed, stond ik naast hem. Nadat hij het zijne gezegd had,
heb ik afstand van zijn woorden genomen. Er kan geen
misverstand bestaan over de Nederlandse inzet. Vorige
week woensdag heb ik een openhartig gesprek gehad
met mijn collega Lieberman. Niet alleen bij hem, maar
ook bij mijn andere Israëlische gesprekspartners heb ik
aangedrongen op een onverkort moratorium zonder
mitsen en maren op alle bouw van nederzettingen, ook
in Oost-Jeruzalem, en op ontmanteling van de illegale
huisvesting, de illegal outposts. De volgorde die de heer
Van Dam schetste, klopt niet helemaal. ″Stop is stop″ heb
ik gezegd in Israël en niet in de Palestijnse gebieden.
Overigens wordt die druk niet alleen door Nederland
uitgeoefend. Het Tsjechisch voorzitterschap bracht een
identieke boodschap over. En de verklaring na afloop van
de ministeriële kwartetbijeenkomst in Triëst afgelopen
vrijdag laat ook geen enkele ruimte voor misverstand. De
Israëlische naleving van de Road Map is van belang, net
zoals het van belang is dat de Arabische wereld de harde
afwijzende houding jegens Israël versoepelt.
Lieberman en Barak zeiden mij dat Israël thans in
nauw overleg is met de VS over de toekomst van het
nederzettingenbeleid. Minister Barak zal daartoe deze
week Washington bezoeken in de hoop op dit punt een
doorbraak te bereiken. De uitkomst daarvan moeten wij
afwachten. Het is duidelijk dat de VS net zo kritisch zijn
als Nederland en de EU, want de verklaringen van
Secretary of State Clinton en van speciale gezant Mitchell
laten aan duidelijkheid niets te wensen over.
Daarnaast heb ik zowel ter plekke als in de gesprekken
gemerkt dat er verbeteringen plaatsvinden. Lieberman en
Barak zeiden dat Israël momenteel bezig is met het
verbeteren van movement en access voor Palestijnen op
de West Bank. Ook generaal Dayton constateert dat er
een forse afname is van het aantal roadblocks. Er is dus
sprake van een zichtbare verbetering bij de opheffing van
de controleposten en wegversperringen. Er is ook
duidelijk sprake van een versterkte veiligheidssamenwerking tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit.
Dat vind ik van groot belang. Het Israëlische leger heeft
aangekondigd om zich te onthouden van optredens in
steden als Ramallah, Bethlehem, Jericho en Qalqilya. Dit
als bewijs van het groeiende vertrouwen in de Palestijnse politie.
Ik zie dus beweging ten goede. Dat bleek ook uit
gesprekken die ik voerde met zowel de Palestijnse als de
Israëlische kant, met name over de mogelijkheid om de
onderhandelingen te hervatten. Wat mij betreft worden

Tweede Kamer

Vragenuur

die dus spoedig opgevolgd met stappen op het terrein
van de nederzettingen en de illegal outposts. Op dat
laatste punt is overigens ook sprake van een eerste
bescheiden optreden van de Israëlische autoriteiten,
bijvoorbeeld via de sloop van gebouwen in diverse
outposts en de voorgenomen ontmanteling van andere
outposts, met name in Migron. Ik juich dat toe. Laat
echter duidelijk zijn dat hier nog een lange weg te gaan
is.
De heer Van Dam (PvdA): Mijn vraag was: wat is de
volgende stap? Het is overduidelijk dat Israël niet stopt
met het uitbreiden van nederzettingen. Als mijn ouders
vroeger tegen mij zeiden dat iets absoluut niet kon,
meenden ze het ook. Dat betekende: nog één keer en je
krijgt straf. Dat is tot nu toe niet de houding van onze
minister van Buitenlandse Zaken. Als hij zegt ″dit kan
absoluut niet″ betekent dit dat hij nog een keer waarschuwt, en nog eens, en nog eens, en nog – vooruit dan
– een allerlaatste keer, maar je hoeft nergens bang voor
te zijn. Dat is het grote verschil met wat de Amerikanen
doen. Zij dreigen namelijk wel degelijk met diplomatieke
sancties. En dat werkt. Wij hebben een, weliswaar kleine,
beweging gezien aan de kant van Netanyahu en er
komen berichten dat Barak wellicht een heel klein beetje
gaat bewegen op nederzettingen. Dat is bij lange na niet
genoeg, maar het werkt. Wanneer gaat Europa dit goede
voorbeeld volgen en kiest het voor echte druk? Europa
moet niet zeggen: wij blijven waarschuwen, maar je
hoeft nergens bang voor te zijn. Hoeveel schendingen
van het internationaal recht wenst de minister nog te
accepteren voordat hij er wel gevolgen aan verbindt? Is
de minister niet bang dat hij na honderd in de wind
geslagen waarschuwingen en oproepen noch door de
Israëli’s noch door de Palestijnen serieus wordt
genomen?
Minister Verhagen: Ik heb de indruk dat de heer Van
Dam vroeger te weinig straf heeft gekregen, als ik hem
zo hoor. Hij slaat echt de plank mis door te doen alsof er
een verschil is tussen het optreden van de VS en
Nederland of de EU. Ik zag dat hij laatst ook in een
krantenartikel van zijn hand die indruk wekte. Hij slaat
daarmee de plank volstrekt mis. Als er ergens gezamenlijk wordt opgetrokken tussen de VS en een land als
Nederland, is het wel ten aanzien van het Midden-Oosten
en onze opstelling met betrekking tot de nederzettingen.
Ik weet wel dat de heer Van Dam het liefst gisteren al
resultaat verwacht van zijn beleid, maar ik constateer dat
door het gevoerde beleid wel degelijk zichtbare
verbeteringen plaatsvinden op de grond. Ik wil duidelijk
maken dat die diplomatieke druk wel degelijk effect
heeft. Dat heeft er onder andere toe geleid dat de
burgemeester van Jeruzalem nu heeft aangekondigd dat
hij de sloop van Palestijnse huizen in Oost-Jeruzalem zal
overwegen. Ik kan alleen maar constateren dat de
opstelling van een land als Nederland en de demarches
van de EU daaraan hebben bijgedragen. Dat blijkt ook uit
het feit dat Israël verleden maand heeft besloten de
bouw van honderden huizen in de nederzetting Modi’in
Illit te stoppen. Dus als u zegt dat er niets gebeurt, zou ik
u toch willen aanraden om niet alleen in Gaza te gaan
kijken naar maar met name ook op de West Bank
teneinde te constateren wat daar daadwerkelijk gebeurt.
De heer Pechtold (D66): Voorzitter. Enkele decennia

30 juni 2009
TK 101

101-7976

Verhagen
geleden was er een PvdA’er die ongeveer zei: in gepraat
kun je niet wonen. Het taalgebruik moeten wij tegenwoordig wat aanpassen; toen kon je nog andere
woorden gebruiken. Ik heb het idee dat tijdens het praten
het bouwen van woningen aldaar flink doorgaat. Ook dit
is weer een voorbeeld van twee coalitiepartijen die elkaar
staan te overtuigen dat het moet stoppen, maar er
gebeurt ondertussen niets. Ik heb dit weekend de dvd
bekeken die wij als Kamerdelegatie kregen toen wij daar
twee jaar geleden op bezoek waren. Die dvd geeft
duidelijk de systematische uitbreiding langs de groene
lijn aan, altijd op Palestijns gebied met infrastructuur en
met nederzettingen. Het is om eng van te worden als je
de precisie ziet waarmee Israël dit doet. Die 50 extra
woningen – de minister reageert daar niet op – zijn
natuurlijk een schoffering aan het adres van de minister.
Ongeveer op het moment dat hij met de koffer in de
hand staat, wordt er gewoon weer toestemming gegeven
om 50 van die woningen neer te zetten.
Ik heb twee vragen. De eerste aan de PvdA. Zij zegt
dat er politiek wat moet gebeuren. Ik ben dan heel
benieuwd wat dat concreet inhoudt. Aan de minister de
volgende vraag. Hij heeft het gehad over een voorstel
om samen met de Denen wat te gaan doen als het gaat
om de grensdoorlatingen. Daar hebben wij niets meer
over gehoord. Wij hebben het voorstel gehad om in
EU-verband het hele traject met Israël wat op te gaan
schorten. Daar hebben wij niets meer over gehoord. Wat
gaat de minister doen?
Minister Verhagen: Voorzitter. De aangekondigde bouw
van 50 wooneenheden waar de heer Pechtold op doelt, is
een element waar hij terecht aandacht voor vraagt. Hij
heeft blijkbaar echter niet geluisterd naar het andere deel
van het antwoord, dat betrekking heeft op de sloop en de
stop. Maar goed, blijkbaar luistert hij half. Het zij zo.
De heer Pechtold (D66): Dit hoef ik niet te accepteren,
dat ik half luister. Ik heb prima geluisterd. U zegt: hier
stoppen ze en daar doen ze wat. Welnu, ik voeg er aan
toe: en daar bouwen ze er weer 50.
Minister Verhagen: U zegt eigenlijk dat er alleen
gebouwd wordt. Daarvan heb ik u gezegd dat u niet
goed geluisterd heeft. Ik heb juist aangegeven waar de
bouw is stopgezet.
De aankondiging van de 50 woningen volgt op het
besluit om de illegal outpost Migron te ontmantelen. Dat
laatste juich ik toe. Wij hebben ook steeds gevraagd om
juist die outpost te ontmantelen. De fout is nu dat ze
voor de herhuisvesting van de betrokken mensen nu
kiezen voor een bestaande nederzetting in plaats van het
gebied aan de andere kant van de grens van 1967. Dus
die voorgenomen oplossing, is weliswaar een oplossing
ten aanzien van de illegal outpost waarmee Israël
tegemoetkomt aan onze druk en wensen, maar geeft
geen verbetering, in de zin dat het leidt tot een uitbreiding van de nederzetting, waarvan wij onverkort
tegenstander zijn.
Verder heb ik erop gewezen dat wij als Nederland en
als Europese Unie gezamenlijk optrekken met de
Verenigde Staten en dat de handelwijze van Israël ter
zake door ons van de hand gewezen blijft worden. Voorts
zullen in de komende week gesprekken plaatsvinden
tussen de Israëlische regering en de speciale gezant
Mitchell. Barak heeft mij gezegd dat een onmiddellijke

Tweede Kamer

Vragenuur

bouwstop bijzonder moeilijk is omdat er een aantal
bestaande contracten zijn waar de regering juridisch niet
onderuit zou kunnen. Wij vinden dat geen goed excuus,
omdat, ook als er bestaande contracten zijn, je de
desbetreffende aannemers kunt uitkopen. Dat heb ik dus
ook op dat punt gezegd. Wij zullen Israël blijven
aanspreken op de verplichtingen die het ook in het kader
van de Road Map heeft, maar dreigen met sancties is
naar mijn oordeel contraproductief. Kijkend naar de
verbeteringen die er nu zijn, zoals op het punt van de
roadblocks, de veiligheid en het niet langer optreden van
het Israëlische leger op delen van de West Bank, geef ik
u één ding op een briefje, namelijk dat die verbeteringen
tot stand zijn gekomen omdat de Israëli’s willen luisteren
naar landen die niet alleen maar met sancties dreigen. Ik
blijf erbij dat aanspreken op gedrag en gezamenlijk
optrekken met de Verenigde Staten in dezen de
aangewezen weg is om datgene te bereiken wat wij
allemaal willen, een tweestatenoplossing en een einde
aan de uitbreiding van de nederzettingen.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Wij moeten
ervoor waken ons rijk te rekenen als er een paar
buitenposten worden ontmanteld waar ze via de
achterdeur op nieuwe terreinen er even hard weer
worden geplaatst.
Mijn vraag gaat echter over het volgende. Het is
natuurlijk heel pijnlijk als je goede vriend Israël niet
alleen wanneer je daar bent, maar allang van tevoren
precies doet waarvan je vindt dat het niet kan: nederzettingen uitbreiden. Maar wat mij nou zo teleurstelt, is dat
de Nederlandse regering het niet uit haar mond krijgt om
daar dan ook consequenties aan te verbinden. Nederland
heeft in de afgelopen EU-Associatieraad bakzeil moeten
halen. Nederland was ervoor dat de betrekkingen met
Israël werden geïntensiveerd en dat daar onmiddellijk
uitvoering aan werd gegeven. Gelukkig is dat door de
rest van de EU-lidstaten tegengehouden. Minister
Verhagen, geeft u nou toe: gelukkig zijn de betrekkingen
nog niet geïntensiveerd en voorlopig moet daar nog
geen sprake van zijn, zolang dit nederzettingenbeleid
voortduurt.
Minister Verhagen: In tegenstelling tot wat mevrouw
Peters denkt, heeft de Europese Unie gezamenlijk
besloten om de betrekkingen te intensiveren en te blijven
streven naar het intensiveren ervan. Mevrouw Peters kan
dus wel doen alsof er bakzeil is gehaald, maar dan heeft
zij bakzeil gehaald en niet de Nederlandse regering.
De voorzitter: Ik vraag u om het zo zakelijk te houden
als u kunt.
Minister Verhagen: Ik vraag mij af of het zakelijk is dat ik
wel het verwijt kan krijgen dat ik bakzeil moet halen,
maar dat ik dan niet mag zeggen dat mevrouw Peters
bakzeil heeft gehaald. Dat is ook niet zakelijk!
De voorzitter: Nee, want wij controleren u en u
controleert niet de leden. Zo liggen de verhoudingen.
Minister Verhagen: Dan constateer ik in ieder geval dat
de Nederlandse regering met haar standpunt geen
bakzeil heeft gehaald en het standpunt van GroenLinks
niet is gevolgd door de rest van de Europese Unie.

30 juni 2009
TK 101

101-7977

Verhagen
Mevrouw Peters (GroenLinks): Hier maak ik bezwaar
tegen. De fractie van GroenLinks heeft consequent in alle
debatten gepleit voor opschorten van de intensiveringen
van het EU-associatieakkoord. Gelukkig is die opschorting doorgegaan. De Franse minister van Buitenlandse
Zaken Kouchner heeft dat nadrukkelijk verbonden aan
het nederzettingenbeleid en de Nederlandse regering
moet dat onderschrijven. Gelukkig is er niet geïntensiveerd.
De heer Ten Broeke (VVD): Los van de voortvarendheid
waarmee Israël die woningen bouwt, waar de Nederlandse regering misschien nog iets van kan opsteken,
moeten de illegale nederzettingen natuurlijk worden
veroordeeld. Dat doet de VVD, dat doet de regering; daar
is geen onenigheid over. Er is wel onenigheid over de
positie van minister Verhagen in relatie tot de positie van
minister Koenders. Nu alle vorige sprekers al in het
strafklasje van minister Verhagen zijn terechtgekomen:
de heer Van Dam, mevrouw Peters en ook de heer
Pechtold, zou het misschien fair zijn als de minister ook
zo eerlijk is om minister Koenders aan dat klasje toe te
voegen. Minister Koenders gaat immers wel naar Gaza,
maar daar wil deze minister niet heen. Deze minister
spreekt in Israël een veroordeling uit over het gebruikte
geweld, maar zegt tegelijkertijd dat Israël het recht heeft
om zich te verdedigen. Dat horen wij weer niet van
minister Koenders. Wie spreekt hier nu namens de
regering over Israël?
Minister Verhagen: Ik vind het een manmoedige poging
van de heer Ten Broeke om onderscheid tussen
bewindslieden te constateren dan wel te construeren,
maar met betrekking tot Gaza is het heel duidelijk:
minister Koenders is verantwoordelijk voor Ontwikkelingssamenwerking en medefinancier van de humanitaire
hulp die aan de Palestijnen in Gaza wordt gegeven. Dat
hij naar Gaza gaat, lijkt mij redelijk voor de hand liggend.
Hij heeft daar immers ook contact met VN-organisatie
UNRWA et cetera. Helaas zijn mijn gesprekspartners door
bruut geweld van de terroristische organisatie Hamas uit
Gaza verdreven. Ik had hen graag in Gaza ontmoet: mijn
collega van Buitenlandse Zaken en de premier van de
Palestijnse Autoriteit. Zij zijn echter met grof geweld
door Hamas uit Gaza verdreven. Vandaar dat het voor
mij onmogelijk was om mijn gesprekspartners daar te
treffen. Dat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
daar is vanwege de ondersteuning aan UNRWA en aan
Palestijnse boeren, die met een vreedzaam bestaan hun
brood willen verdienen, lijkt mij ook voor de hand te
liggen. Er is dus geen verschil. Er is op een gegeven
moment een taakverdeling. Ik ga ook niet in plaats van
de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap naar scholen toe.
De voorzitter: Dank u. Het beeld is helder.
De heer Van Bommel (SP): Inmiddels wonen er 500.000
Israëliërs in bezet gebied: bezet Palestijns gebied, de
Westelijke Jordaanoever. 300.000 daarvan zijn kolonisten
in de nederzettingen. De Nederlandse regering heeft het
standpunt dat de nederzettingen niet mogen worden
uitgebreid. Betekent dat in concreto ook dat Nederland,
de Europese Unie, niet instemt met bouwen voor de
natuurlijke aanwas van deze bevolking in bezet gebied?
Wat gaat de Nederlandse regering doen, wat gaat Europa

Tweede Kamer

Vragenuur

doen om dat te verbinden aan nieuwe afspraken met
Israël?
Minister Verhagen: Ten eerste is het duidelijk dat wij
een tweestatenoplossing nastreven op basis van de
grenzen van 1967. De weg ernaartoe is moeilijk. Om die
reden wordt er ook al lang over onderhandeld. Ten
tweede is het overduidelijk dat beide partijen afspraken
hebben gemaakt over de routekaart naar een tweestatenoplossing. Daarbij hoort een stop op de uitbreiding van
nederzettingen en daar zullen wij de Israëlische regering
op blijven aanspreken.
De heer De Roon (PVV): De 500.000 Israëliërs die
inmiddels in Judea en Samaria wonen, mogen daar wat
mijn partij betreft rustig blijven wonen. Zij hoeven daar
niet weg. Ik vraag de minister om zich niet meer bezig te
houden met het onzinnige vraagstuk van het bouwen in
de nederzettingen, want dat zet geen zoden aan de dijk.
Terwijl de joodse samenleving al honderd jaar bezig is
om een vreedzaam toevluchtsoord voor de joden te
vestigen in Israël, is men van Palestijnse kant al honderd
jaar bezig met destructie en zelfdestructie, met het
maken van verkeerde keuzen, met het vechten onderling
en tegen de omgeving en met onderdrukking van de
eigen bevolking. Ik vraag de minister om daar zijn pijlen
op te richten, want daar ligt de echte oplossing voor
vrede. De nederzettingen zijn alleen een façade om niet
tot een echte vrede te komen.
Minister Verhagen: De Nederlandse regering richt zich
op vrede in het Midden-Oosten, gebaseerd op de
tweestatenoplossing. Dat zegt de Israëlische regering zelf
ook na te streven. Op dat punt zullen wij zowel een
levensvatbare Palestijnse staat nastreven als veiligheid
voor Israël. Het is niet de bedoeling dat wij tegemoetkomen aan het één, zonder de veiligheid en het bestaansrecht van Israël te garanderen. Die combinatie is vervat
in de tweestatenoplossing.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb een vraag
aan de heer Van Dam en een vraag aan de minister. De
heer Van Dam wijst met een beschuldigende vinger naar
Israël. Hij komt zelf net terug uit Gaza. Heeft hij daar ook
de beschietingen op Israël aan de kaak gesteld en
veroordeeld? Ik heb ook een vraag aan de minister. Klopt
het dat de Palestijnen nog steeds eenzijdig niet willen
deelnemen aan het vredesproces, zoals dat door Israël
wordt voorgesteld?
De voorzitter: Ik geef het woord eerst aan de minister
en dan aan de heer Van Dam.
Minister Verhagen: In de gesprekken die ik gevoerd heb
met de minister-president en de minister van Buitenlandse Zaken van de Palestijnse Autoriteit proefde ik juist
een buitengewoon positieve appreciatie, niet alleen van
de speech van president Obama maar ook van die van
premier Netanyahu. Er is ook een speech geweest van
premier Fayyad, waaruit duidelijk de bereidheid blijkt om
de onderhandelingen te hervatten. Daar heb ik ook op
aangedrongen aan beide zijden, om te komen tot een
tweestatenoplossing en tot vrede.
De heer Van Dam (PvdA): Uiteraard veroordelen wij al
het geweld dat gericht is op burgers. Daar horen de

30 juni 2009
TK 101

101-7978

Verhagen
raketbeschietingen vanuit Gaza bij, maar daar hoort ook
bij wat ik in Gaza gezien heb, namelijk platgewalste
bedrijventerreinen, gebombardeerde flatgebouwen,
platgewalste woonwijken en gebombardeerde universiteiten en scholen. Dat zijn schendingen van het
internationale recht die ook u zou moeten veroordelen.
De voorzitter: Ik dank de minister van Buitenlandse
Zaken voor zijn antwoorden.
Vragen van het lid Ormel aan de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over het bericht dat
er een tekort aan vaccins tegen Q-koorts is.
De voorzitter: Ik doe een beroep op de leden om korte
vragen te stellen en kort te antwoorden, want wij hebben
na deze set vragen nog twee andere sets vragen.
©
De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Terwijl de hele wereld
zich terecht druk maakt om de Mexicaanse griep, vindt in
Nederland de grootste epidemie van Q-koorts plaats die
ooit in de wereld heeft plaatsgevonden. Helaas zijn er, zo
meldde het RIVM afgelopen vrijdag, al vier mensen in
Nederland overleden, waarbij mogelijk Q-koorts een rol
heeft gespeeld. De Q van Q-koorts staat voor query, dat
is Engels voor vraagteken. Er is inderdaad veel onbekend
over deze ziekte, maar er is ook veel van bekend. De
bacterie die vrijkomt, is inmiddels geïsoleerd en is ook
getypeerd. Deze bacterie komt vrij als een geïnfecteerde
geit of een geïnfecteerd schaap een abortus heeft of een
vroeggeboorte krijgt.
Het is dus van het grootste belang dat deze infectie
aan de bron bestreden wordt. Dat betekent dat deze
dieren gevaccineerd moeten worden. Tot nu toe zijn er
400.000 doses vaccin beschikbaar en er volgt nog een
charge van 100.000 doses. Maar iedere schaap of geit
moet twee keer worden gevaccineerd, zodat hiermee
maar 250.000 dieren kunnen worden gevaccineerd,
terwijl wij in Nederland 350.000 geiten en 1,3 miljoen
schapen hebben. Dat betekent dat wij in plaats van
500.000 doses zo’n 3 miljoen doses nodig hebben. Ik
vraag de minister dan ook wat zij in het werk stelt om
die doses te krijgen. Wij hebben te maken met een
fabriek die een monopolist is, wij hebben te maken met
een vaccin dat nog niet geregistreerd is, wij hebben te
maken met een bacterie die op de lijst van bioterroristische agentia staat. Wat doet de minister in Europees
verband om hier meer aandacht voor te krijgen?
Ik vraag de minister ook of de resultaten bekend zijn
van de monitoring van het vaccinprogramma en wat de
vaccinstrategie is. Moeten niet juist jonge niet drachtige
dieren op negatieve bedrijven worden gevaccineerd?
Ten slotte vraag ik de minister om de tijd in de gaten
te houden.
De voorzitter: Dat moet ik ook!
De heer Ormel (CDA): Half augustus gaan de geiten al
bij de bok, er moet nu gevaccineerd worden!
De voorzitter: Ik bedoelde in ieder geval een ander
klokje!

Tweede Kamer

Vragenuur

©
Minister Verburg: Voorzitter. De heer Ormel heeft
volstrekt gelijk. Wij hebben te maken met een ernstig
probleem, niet alleen voor de mensen maar ook voor de
dieren die met Q-koorts te maken krijgen. Toch is het
nodig om het hoofd koel te houden en om zo snel
mogelijk te schakelen. Dat doen de collega van VWS en
ik dan ook. Wij hebben alles op alles gezet om zo snel
mogelijk een goed werkend vaccin te laten ontwikkelen.
Met zijn achtergrond en zijn deskundigheid weet de heer
Ormel dat dit geen sinecure, geen kleinigheid is en dat je
dat niet van de ene op de andere dag kan. Zo is het ook
niet gegaan. In ieder geval zijn wij erin geslaagd om een
vaccin te ontwikkelen dat wij op aanbeveling hebben
ingekocht op basis van taxatie van de aantallen schapen
en geiten in dat gebied. Het gaat om ruim 400.000 doses,
waarvan een aantal reeds geleverd is en de komende
maanden nog meer geleverd zal gaan worden. Overigens
klopt het rekensommetje van de heer Ormel niet, want
wij hebben voldoende vaccin om de vaccinatie te kunnen
herhalen. Het vaccin is inderdaad nog niet geregistreerd,
maar de heer Ormel zou moeten weten dat voor zo’n
registratieprocedure ook tijd nodig is. Wij hebben
daarom voluit inzet op het alvast mogelijk maken van
deze vaccinatiecampagne met dit vaccin om zoveel
mogelijk erger te voorkomen. Wij zullen moeten bezien
hoe dit uitwerkt.
Op grond van de beschikbaarheid van de maximale
doses vaccin hebben wij een strategie uitgezet. In
gebieden waar vorige jaren veel uitbraken waren en
waar ook veel mensen geïnfecteerd zijn door die
Q-koorts hebben wij vaccinatie verplicht gesteld en in
andere gebieden in Nederland vrijwillig. Wij hebben het
maximum aantal beschikbare doses vaccin ingekocht.
Wij hebben zelfs in het buitenland gevraagd of daar nog
vaccins beschikbaar waren. Dat was niet het geval. Wij
doen dus het maximale wat mogelijk is en alles wat wij
verder nog kunnen doen, zullen wij natuurlijk ook doen
om zowel voor de mensen als voor de dieren de
gevolgen zoveel mogelijk te beperken.
De heer Ormel (CDA): Ik waardeer het dat de minister
het hoofd koel houdt, ik waardeer het dat zij het
maximale doet, maar ik ben het er niet mee eens dat het
maximale aantal doses beschikbaar is. Er wordt
bijvoorbeeld ook in Frankrijk gevaccineerd, terwijl daar
niet zo’n uitbraak is als hier. Het is een Europees belang
dat deze uitbraak aan de bron bestreden wordt.
Vaccineren betekent het beschermen van dieren die de
ziekte nog niet hebben opgelopen. Waarom enten wij
alleen maar in het besmette gebied? Waarom gaan wij
niet in heel Nederland vaccineren? Maar dan hebben wij
toch echt meer doses nodig. Ik roep de minister dan ook
op om het hypermaximale te doen om meer doses te
krijgen.
Minister Verburg: Ik doe het maximale. Wij hebben
overal nagevraagd of er nog meer doses beschikbaar
zijn. Ik veronderstel niet dat de heer Ormel van mij
vraagt om vaccinatie, en dus preventie, in Frankrijk stop
te zetten om hier een en ander te doen. Dat kan hij toch
niet serieus menen? Immers, ook daar moeten zowel
dieren als mensen preventief worden beschermd. Voor
het overige doe ik alles. Als zich nieuwe, reële kansen
voordoen, mag de Tweede Kamer ervan overtuigd zijn

30 juni 2009
TK 101

101-7979