Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 350 IV

Wijziging van de begrotingsstaten van
Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)
voor het jaar 2023 (wijziging samenhangende
met de Voorjaarsnota)

Nr. 3

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 26 juni 2023
De vaste commissie voor Koninkrijksrelaties, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit te
brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven
antwoorden.
De vragen zijn op 2 juni 2023 voorgelegd aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Bij brief van 23 juni 2023 zijn ze door
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Paul
De griffier van de commissie,
Meijers

kst-36350-IV-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 IV, nr. 3

1

Vragen en antwoorden
1
Vraag:
Kunt u inzicht geven in de besteding van de middelen uit het coalitieakkoord voor Caribisch Nederland á 23 miljoen euro, c.q. 30 miljoen euro
voor alle betrokken departementen?
Antwoord:
In onderstaande tabel is de besteding van de middelen uit het coalitieakkoord voor Caribisch Nederland voor alle betrokken departementen
opgenomen. Ook is in deze tabel inzichtelijk welke geldstromen
incidenteel en structureel zijn.
In € duizend

Verhogen inkomens
Modernisering sociale
zekerheidsstelsel
Arbeidsbemiddeling
Drinkwater
Telecom
Duurzame energievoorziening
Volkshuisvesting
Aansluiting onderwijsarbeidsmarkt
Prioriteiten Regeerakkoord
eilandelijke taken
Verhoging vrije uitkering
Eilandelijke achterstanden
Totaal

Departement

Structureel?

2022

2023

2024

2025

2026

2027 e.v.

SZW

Ja

587

6.501

7.932

8.530

8.936

9.342

SZW
SZW
I&W
EZK

Ja
Ja
Ja
Ja

4.500
2.000

700
1.000
2.250
2.250

1.100
1.000
2.250
2.250

1.100
1.000
2.250
2.250

1.100
1.000
2.250
2.250

1.100
1.000
2.250
2.250

EZK
BZK

Nee
Nee

4.300
3.000

2.500
1.000

1.000

-

-

-

OCW

Ja

500

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

KR
KR
KR

Ja
Ja
Nee

4.113
4.000
23.000

3.000
6.299
3.500
30.000

3.000
7.968
2.500
30.000

3.000
10.869
30.000

3.000
10.464
30.000

3.000
10.058
30.000

De departementen hebben de middelen uit het coalitieakkoord aangevuld
met eigen bijdrage. Hiervoor verwijs ik u naar de Kamerbrief van
14 oktober jl. (Kamerstukken II, 36 200 IV, nr. 8).
Voor wat betreft de besteding van de middelen heb ik uw Kamer op
21 maart jl. (Kamerstukken II, 2022–2023, 36 200 IV, nr. 58) een update
gegeven over de wijze waarop de middelen hebben bijgedragen aan de in
het coalitieakkoord geformuleerde doelen en resultaten.
2
Vraag:
Kunt u voor 2022 (23 miljoen euro) en 2023 (30 miljoen euro) een
overzicht geven van alle ministeries van de besteding van de middelen uit
het coalitieakkoord voor Caribisch Nederland? Kunt u in het overzicht ook
aangeven of de middelen structureel of incidenteel worden ingezet?
Antwoord:
Zie beantwoording vraag 1.
3
Vraag:
Wat is de relatie tussen coronasteun aan de Caribische landen in het
Koninkrijk en het versterken van het grenstoezicht? Is het versterken van
het grenstoezicht niet los te zien van coronasteun? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
De coronasteun waar u naar verwijst gaat om de middelen die de landen
sinds april 2020 van Nederland ontvingen om de gevolgen van de
pandemie voor de bevolking, het bedrijfsleven en de werkgelegenheid op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 IV, nr. 3

2

Curaçao te beperken (Kamerstukken 2020–21, 35 420 IV, nr. 177 en 186).
Versterking van het grenstoezicht was hier geen onderdeel van.
De pandemie liet echter wel zien hoe kwetsbaar de (economische)
ontwikkeling van de landen was. Omdat een functionerende rechtsstaat
voorwaardelijk is voor economische ontwikkeling, bijdraagt aan houdbare
overheidsfinanciën en toeziet op de rechtmatigheid van bestedingen heeft
Nederland bij het akkoord over de Landspakketten ook additioneel
structurele middelen beschikbaar gesteld gericht op de versterking van de
rechtsstaat, waaronder de versterking van grenstoezicht.
4
Vraag:
Op welke wijze kan de inzet van middelen worden gevolgd, die via de
begroting Koninkrijksrelaties worden verstrekt aan Defensie, Justitie en
Veiligheid, en Financiën voor de inzet van deze ministeries in het Caribisch
deel van het Koninkrijk? Hoe kan de Kamer vaststellen of deze middelen
volledig en doelmatig zijn gebruikt?
Antwoord:
Zie beantwoording vraag 5.
5
Vraag:
Hoe kunt u uw coördinerende rol voor de besteding van de gelden
waarmaken, als de daadwerkelijke besteding van de gelden via de drie
vakdepartementen plaatsvindt?
Antwoord:
Het jaarverslag van het Ministerie van BZK verantwoordt de gelden die
vanaf begrotingshoofdstuk IV Koninkrijksrelaties, via de Ministeries van
Defensie, JenV en Financiën, beschikbaar worden gesteld aan organisaties binnen de rechtshandhavingsketen van het Caribisch deel van het
Koninkrijk. De Kamer kan de doelmatigheid van deze gelden dus
beoordelen op basis van de informatie in het jaarverslag van het
Ministerie van BZK.
Op grond van meerderde protocollen, samenwerkingsregelingen en
rijkswetten heeft het Ministerie van BZK een betrokkenheid en rol bij de
besteding van deze gelden.
De recent gepubliceerde beleidsdoorlichting van artikel 1 concludeert dat
het moeilijk is om een direct verband te leggen tussen de gelden vanuit
begrotingshoofdstuk IV en de mate waarin de rechtsstaat in de landen is
versterkt (Kamerstukken II, 2022/23, 33 189 IV, nr. 17). Dit komt onder
andere door het feit dat de rechtsstaat een landsaangelegenheid betreft
en de Caribische landen dus in eerste instantie zelf verantwoordelijk zijn
voor het functioneren van de rechtshandhavingsketen.
In de kabinetsreactie op de beleidsdoorlichting heb ik, mede namens de
Minister van JenV, Staatssecretaris van JenV en de Minister van Defensie,
toegezegd te zullen werken aan herijking van de Nederlandse inzet in de
rechtshandhavingsketen van de landen. In dit beleidsstuk zal specifiek
worden gekeken naar het vergroten van de meetbaarheid van artikel 1.
Hiermee wordt tevens recht gedaan aan het eerdere verzoek van uw
Kamer tot een transparantere verantwoording over de resultaten van die
inzet. Een eventuele aanscherping van de onderlinge rol- en taakverdeling
tussen de Nederlandse departementen is ook onderdeel van deze
herijking.
6
Vraag:
Kunt u het bedrag van 5,1 miljoen euro onder 10), «overige mutaties»,
nader toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 IV, nr. 3

3

Antwoord:
Het bedrag overige mutaties betreft € 5,6 mln. Het bestaat uit diverse
mutaties waarvan de belangrijkste mutaties hieronder zijn weergeven.
Er heeft een kasschuif van € 3,2 mln. plaatsgevonden voor het
programma van Tijdelijke Werkorganisatie (TWO). Met deze kasschuif
wordt het kasbudget evenredig verdeeld over de jaren 2024, 2025, 2026 en
2027 voor het programma TWO.
€ 2,2 mln. van de € 5,6 mln. overige mutaties is onderdeel van de € 19
mln. wat voor de klif op Sint Eustatius beschikbaar is gesteld. Het restant
van de benodigde middelen voor de klif is door middel van her prioritering binnen de KR begroting beschikbaar gemaakt.
7
Vraag:
Uit welke begrotingsartikelen wordt het resterende bedrag van 16,8
miljoen euro gehaald voor de aanpak van de klif op Sint Eustatius?
Antwoord:
Op artikel 4.2 is voor de klif in 2023 € 8 mln. ontvangen en voor 2024 € 11
mln. Hiervan is € 2,2 mln. binnen de eigen begroting geprioriteerd. De
resterende komt uit de wisselkoersreserve dat bij KR op de begroting
stond. Met ingang van 2023 worden de wisselkoersresultaten van
Koninkrijksrelaties generaal gedekt.
8
Vraag:
Kunt u voor de BES-eilanden per eiland aangeven hoeveel inwoners
onder de armoedegrens leven?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 10. In 2020 had 29% van de huishoudens op
Bonaire, 33% van de huishoudens op Sint Eustatius en 23% van de
huishoudens op Saba een besteedbaar inkomen tot het ijkpunt sociaal
minimum. Een uitgebreid overzicht van het besteedbaar inkomen ten
opzichte van het ijkpunt sociaal minimum treft u in de voortgangsrapportage ijkpunt sociaal minimum 2022.
9
Vraag:
Kunt u per BES-eiland aangeven hoeveel mensen een uitkering ontvangen
en kunt u dit onderverdelen in soorten uitkering?
Antwoord:
Dit is als volgt onderverdeeld:

Onderstand
Bijzondere
onderstand
AOV
AWW

Bonaire

Sint Eustatius

Saba

630

130

64

202
2.711
219

29
390
49

19
256
31

Buiten BES

1.426
80

10
Vragen:
Kunt u voor de BES-eilanden per eiland aangeven wat 1) de armoedegrens is; 2) het minimumloon is; 3) de hoogte van de verschillende
uitkeringen is?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 IV, nr. 3

4

Er is geen eenduidige definitie van armoede, er zijn diverse manieren om
armoede te meten. Een daarvan is de verhouding tussen het besteedbaar
inkomen ten opzichte van het ijkpunt sociaal minimum. Hiermee wordt de
absolute armoede uitgedrukt.
In Caribisch Nederland is er nog geen definitief sociaal minimum
vastgesteld, maar wel een ijkpunt dat fungeert als richtpunt voor de
ontwikkeling van het wettelijk minimumloon en de minimumuitkeringen
en voor kostenverlagingen. In de voortgangsrapportage ijkpunt sociaal
minimum wordt uitgebreid stil gestaan bij de totstandkoming en
systematiek van het ijkpunt sociaal minimum.
Het ijkpunt sociaal minimum was in 2022 voor een alleenstaande $ 955
voor Bonaire, $ 1.032 in Sint Eustatius en $ 1.089 in Saba en voor een paar
$ 1.370 voor Bonaire, $ 1.440 voor Sint Eustatius en $ 1.564 voor Saba.
Wettelijk minimumloon (USD)

Per uur

Per maand*
(afgerond)

Per jaar
(afgerond)

Bonaire
Sint Eustatius
Saba

$ 7,13
$ 8,34
$ 8,27

$ 1.236
$ 1.446
$ 1.434

$ 14.832
$ 17.352
$ 17.196

De hoogte van de verschillende uitkeringen onderstand, AOV en AWW:
Basisbedrag en toeslagen onderstand
(USD) per twee weken

Bonaire

Sint
Eustatius

Saba

216
197
158
41
21
265

254
233
181
48
25
312

252
231
179
48
25
309

326

382

380

Bonaire

Sint
Eustatius

Saba

Buiten CN

1.047
-

1.056
57

1.093
82

1.047
-

578

679

674

578

Basisbedrag onderstand
Toeslag zelfstandig wonen
Toeslag gezamenlijke huishouding
Kindertoeslag eerste kind
Kindertoeslag tweede en derde kind
Toeslag volledig en duurzaam arbeidsongeschiktheid (VDAO)
Toeslag AOV

Bedragen AOV (USD) per
maand
Volledig AOV-bedrag
Tegemoetkoming
«duurte»
Partnertoeslag

N.B. Alle bedragen zijn op basis van volledige AOV-opbouw. Een
aanzienlijk deel van de rechthebbende
AWW BES (USD) per
maand (hoogte van de
uitkering is afhankelijk
van de leeftijd)
Weduwen
Halfwezen
Wezen

Bonaire

Sint
Eustatius

Saba

Buiten CN

425 – 919
308 – 368
335 – 424

500 – 1.082
363 – 433
395 – 499

496 – 1.073
359 – 429
392 – 495

425 – 919
308 – 368
335 – 424

11
Vraag:
Kunt u per BES-eiland aangeven hoe het aantal personen dat op of onder
de armoedegrens leeft, zich de afgelopen vijf jaren heeft ontwikkeld?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 IV, nr. 3

5

Het CBS rapporteert voor de jaren 2018 tot en met 2020 het aandeel
huishoudens met een besteedbaar inkomen tot het ijkpunt sociaal
minimum (zie tabel 1). Voor meer informatie over de verhouding tussen
het aantal huishoudens met een besteedbaar inkomen onder het ijkpunt
sociaal minimum verwijs ik u naar de voortgangsrapportage ijkpunt
sociaal minimum 2022. Voor het zomerreces verstuurt de Minister voor
Armoede, Participatie en Pensioenen de voortgangsrapportage 2023.
Tabel 1: het aandeel huishoudens met een besteedbaar inkomen tot het ijkpunt
sociaal minimum per jaar.

2018
2019
2020

Bonaire

Sint Eustatius

Saba

28%
28%
29%

32%
33%
33%

27%
27%
23%

Bron: CBS

In 2024 worden de inkomensgegevens voor 2021 definitief vastgesteld
door het CBS. De reden hiervoor is dat belastingen pas na twee jaar
definitief vastgesteld worden en de inkomensdata in de tussenliggende
periode dus nog kunnen wijzigen.
12
Vraag:
Kunt u per BES-eiland aangeven hoe veel sociale huurwoningen er zijn en
hoe groot de doelgroep is? Hoeveel sociale huurwoningen zullen er de
komende jaren concreet bij komen?
Antwoord:
Het aantal sociale huurwoningen per eiland:
– Bonaire: circa 500
– St. Eustatius: circa 100
– Saba: circa 50
Huishoudens die op basis van hun inkomen in aanmerking komen voor
een sociale huurwoning vallen in de belastingvrije voet. Daardoor zijn er
geen financiële gegevens beschikbaar en kan niet worden bepaald hoe
groot de doelgroep exact is. De wachtlijsten van de sociale verhuurders
op de eilanden geven een indicatie: Op Bonaire 1307 huishoudens; op Sint
Eustatius 125 huishoudens; en op Saba 59 huishoudens (31 december
2022). Het gaat om een indicatie, omdat niet iedereen die op basis van
inkomen recht heeft op een sociale huurwoning, zich inschrijft bij een
sociale verhuurder, of omdat er onzuiverheden in de wachtlijsten zitten.
Om meer duidelijkheid te krijgen over de doelgroep, wordt momenteel
een nulmeting uitgevoerd door het CBS en zal een woonbehoefteonderzoek worden uitgevoerd.
De beleidsagenda Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening voor
Caribisch Nederland, die de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Ordening op 26 januari jl. aan de Kamer heeft gezonden, geeft aan dat er
tot 2025 in totaal 465 sociale huurwoningen zullen worden gebouwd op
Bonaire (3951), Sint Eustatius (50) en Saba (20). In woondeals per eiland
zal worden vastgelegd hoeveel sociale huurwoningen er na 2025 zullen
worden bijgebouwd.
13
Vraag:
1

Dit zijn 375 sociale huurwoningen plus 20 zorgwoningen voor kwetsbare doelgroepen binnen
het sociale huursegment.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 IV, nr. 3

6

Kunt u per BES-eiland aangeven hoe hoog de woonquote is en hoe zich
dit de afgelopen vijf jaren heeft ontwikkeld?
Antwoord:
De woonquote wordt bepaald door het huishoudinkomen en de
woonuitgaven.
Voor Sint Eustatius en Saba zijn deze gegevens niet beschikbaar. Daardoor
kan voor die eilanden niet worden aangegeven hoe hoog de woonquote is
en hoe die zich de afgelopen vijf jaren heeft ontwikkeld.
Op Bonaire geldt sinds 7 maart jl. een huur-naar-inkomenstabel, die regelt
dat mensen die in het sociale huursegment huren (tot $ 937 per maand)
en een bescheiden inkomen hebben (tot 3 keer het wettelijk
minimumloon, WML), een huurquote van maximaal 24% hebben. Dit
percentage is inkomensafhankelijk: De mensen met het laagste inkomen
(lager of gelijk aan WML) betalen 10% van hun inkomen aan eigen
bijdrage aan de huur en dit loopt op naarmate het inkomen stijgt. Het gat
tussen de huur die de verhuurder mag vragen op basis van het woningwaarderingstelsel en de eigen bijdrage die de huurder kan betalen
volgens de huur-naar-inkomenstabel, wordt door de Minister voor
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) opgevuld via de
verhuurdersubsidie. Deze huur-naar-inkomenstabel geldt ook binnen de
pilot Bijdrage Particuliere Verhuur, waardoor mensen met bescheiden
inkomens die particulier moeten huren (door gebrek aan betaalbare
huurwoningen) en deelnemen aan deze pilot, ook een huurquote krijgen
van maximaal 24%.
Buiten de pilot Bijdrage Particuliere Verhuur zijn er geen gegevens
beschikbaar over de woonlasten en de inkomens in de particuliere
huursector op Bonaire. Daardoor kan niet worden aangegeven hoe hoog
de woonquote is voor mensen die huren in de particuliere sector.
Over voorgaande jaren zijn voor zowel de sociale als de particuliere sector
geen gegevens beschikbaar over huishoudinkomen en woonuitgaven,
waardoor niet aangegeven kan worden hoe de woonquote zich de
afgelopen vijf jaar heeft ontwikkeld op Bonaire.
14
Vraag:
Kunt u per BES-eiland aangeven hoeveel geld er nodig is om een sociaal
minimum in te voeren dat gelijkwaardig is aan het bestaansminimum in
Europees Nederland? Kunt u de berekening hiervan toelichten?
Antwoord:
De Minister voor Armoede, Participatie en Pensioenen informeert, in
afwachting van het eindrapport van de commissie sociaal minimum
Caribisch Nederland, de kamer voor de begrotingsbehandeling van SZW
over financiële scenario’s ten aanzien van een gelijkwaardig sociaal
minimum in Caribisch Nederland.
15
Vraag:
Waarom vindt het onderhoud van de scholen op Curaçao later plaats dan
gedacht? Wordt bij alle scholen op Curaçao onderhoud gepleegd of geldt
dit slechts voor een select aantal scholen? Hoeveel scholen komen in
aanmerking voor onderhoud? Waarom gebeurt dit onderhoud alleen op
Curaçao en niet op Aruba of Sint Maarten?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 IV, nr. 3

7

Het onderhoud van scholen op Curaçao geschiedt in fasen. Er is in 2021
gestart met een fase van noodherstel waarin € 500.000 versneld
beschikbaar is gesteld voor het lenigen van de hoogste noden bij 31
scholen zoals reparaties van lekkende daken en toiletpotten of sanitaire
faciliteiten. Deze werkzaamheden zijn op 15 augustus 2022 afgerond. Voor
de eerste twee fasen die daarop volgden heeft BZK in 2022 bijdragen van
in totaal circa € 10 mln. ter beschikking gesteld voor het onderhoud van
12 scholen. De voorbereidingen van de werkzaamheden en enkele
administratieve procedures hebben langer geduurd dan aanvankelijk werd
gedacht. Zo moesten de investeringen nog in de landsbegroting
opgenomen worden zodat de investeringen kunnen worden geactiveerd
en moesten overeenkomsten worden gesloten voor gebouwen waarvan
de overheid geen eigenaar is.
Niet alle schoolgebouwen op Curaçao worden opgeknapt. Bij de selectie
die door het Curaçaose Ministerie van Onderwijs, Wetenschap, Cultuur en
Sport en de schoolbesturen gezamenlijk is uitgevoerd, is rekening
gehouden met leerlingenaantallen, geografische spreiding, bevolkingsgroei, en staat en eigenaarschap van de panden. Voor de uitvoering van
het onderhoud is door Curaçao een norm vastgesteld om te bepalen welk
onderhoud noodzakelijk is en voor financiering in aanmerking komt.
De beschikbare € 30 mln. voor het onderhoud aan scholen voor Curaçao
was onderdeel van de besluitvorming over de voorwaarden voor de derde
tranche liquiditeitssteun in 2020 (Kamerstukken II 2020/21, 35 570 IV nr.
13). Aan de hand voor de prioriteiten per Land zijn destijds middelen
vrijgemaakt voor noodzakelijke investeringen. Zo is er € 30 mln.
beschikbaar gesteld voor het detentiewezen op Sint Maarten en is een
gedeelte van de schuld van Aruba geherfinancierd met een rentelastverlichting van circa € 40,3 mln.
16
Vraag:
Wat is de stand van zaken van de leningen in het kader van de nieuwe
staatkundige verhoudingen («10-10-10»)? Hoeveel staat daarvan nog open
en wat zijn de afspraken hierover, aangezien er in de begroting namelijk
nog steeds een bedrag van 1,1 miljard euro staat.
Antwoord:
Vanwege de wijziging in de staatkundige verhoudingen («10-10-10») zijn
leningen overgenomen ter waarde van ongeveer € 2 mld. Hiervan wordt
vanuit de KR begroting jaarlijks € 28,5 mln. naar de begrotingshoofdstuk
IXA overgeheveld. Naast de schuldsanering zijn aan zowel Curaçao als
aan Sint Maarten kapitaalleningen verstrekt ter vervanging van circa € 790
mln., looptijden van 10 tot 30 jaar (zie voor overzicht bijlage 4 van het
jaarverslag). Het openstaand bedrag is € 790 mln.
Het bedrag ad. € 1,1 mld. Staat los van de «10-10-10» leningen en betreft
verstrekte liquiditeitsleningen. Deze verlopen per 10-10-2023. Over de
herfinanciering van deze leningen wordt momenteel met de drie landen
onderhandeld.
17
Vraag:
Indien begrotingsartikel 7, «Nog onverdeeld», een wisselkoerstegenvaller
kent, welke mogelijke gevolgen heeft dit voor de vrije uitkeringen?
Antwoord:
Dit heeft geen gevolgen of invloed op de vrije uitkeringen. De vrije
uitkeringen worden uitgekeerd in vaste tranches in USD, dus alleen het
wisselkoerseffect is hier van belang. Het wisselkoersdossier is per 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 IV, nr. 3

8

een generaal dossier, hetgeen betekent dat tegenvallers generaal gedekt
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 350 IV, nr. 3

9