Conclusies en aanbevelingen evaluatie OV- en Spoortafels
Besproken aan de landelijke OV- en Spoortafel d.d. 7 april 2016

om werken wij sam
Waar
en
Uitgesproken
belangen en
verlangens

6

76-

in
rk
we
en
am
de s

g

op

Zic
h

6,5
6 6,5

tba

re
res
ult
ate
n

ief
Adapt n
ge
vermo

Passende
organisatiestructuur en
besluitvorming

5,5
5+

e
oll
v
t
c ge
pe rlin
s
Re nde ties
o ela
r

wat) n de OV- en
(
s
e
i
s
u
l
e va
Conc
e waard
ie; zij

oegd
unct
e toegev is hun netwerkf
t
s
it de
t
o
o
r
g
artijen u
toe
– De
p
u
e
n
ll
t
a
o
r
t
els
orm waa
spoortaf
ige platf
n
e
t
e
h
or de
vormen
komen
elegd vo
r
g
a
is
a
s
lk
a
e
b
ij
e
r is meer
sector b
een goed an spoor en OV; e
n
e
b
b
e
en
els h
r te vind
gebied v
e
t
t
e
- De taf
e
b
h
r
p
o
a
elka
rking
ls gesamenwe n, partijen weten r het netwerk a
e
o
o
d.
v
om
ndacht
tgebouw
rust gek
r
a
o
o
a
v
r
n
e
e
e
d
nde
or
en m
op kan w zich nog onvoldoe
r
en hebb
a
a
w
is
n bas
afels
ncrete
heel. Ee
ben de t t boeken van co
b
e
h
vold
ij
t
er
ie nog on
m he
o
it
b
t
m
a
a
a
- Tegelijk
g
r
als het
-tot-deu
bewezen en komt de deur
en
resultat de verf.
uit
doende

H

(waar

– De c
ent
reis vo rale ambi
tie
or
staat reiziger é om de va
nn
o
spoort vereind; nu verlader t deur-tot-d
e
- Het afels word t, noodzaa verbeter eur
belan
en
e
k
n
en do
b
reed
g van
kend
e
l
o
O
nde
de
V- e
ge
heid. let op wed samenwerk rschreven n
.
erzijd
i
- Er is
s gevo ng wordt o
behoe
n
elde
afha derft
kenin
nkelijk
g (wa e aan een
ar
he
en ste
rkere gaan de t ldere scop
af
focus
e
nadru
op de els wel en afbak
niet o
centr
te we ligt te ste
ve
rk
a
inig op
OV en op spoor en le ambitie r)
; de
goede
person
renve
e
rvoer. nvervoer,

oe
we
rke
nw
ij sa
m en

7-

afh Wed
an erz
ke ijd
lij se
kh
ei
d

el
Gevo ijkgel
van digwaar d
hei

t
Wat lever

Toegevoegde waarde

6

usies

Vo
hu ldoe
l
en pbro nde
pa nn
e
s
ka send n
de
rs e

k
lij itie
n
b
e
am e am
z
Ge eld
vo
ge

Concl

om)

Klik hier voor
toelichting

Concl

usies

(hoe)

– De o
nde
en spo rlinge rel
at
or
snelle tafels ver ies zijn do
or kom
r
b
eter
t
ev
- De s
tatus inden, er is d. Partijen st van de
OV
va
mi
we
ondui
delijk n de OV- e nder ‘gedo ten elkaa r
n spoo
e’.
(beslu
verho
rta
ud
it
Dit on ing tot a vormend o fels is
f niet
ndere
derm
)
- Part
i
ijen m jnt de kra overleggr , evenals d
e
c
i
e
ssen d
m
h
syste
e reg t van de t ia.
emve
ie
af
ra
- De a
mbte ntwoordel rol van Ien els
l
i
M
i
j
j
k
k
strak
e
a
e
voor h voorberei aan de t ls
afel.
ding i
et ‘go
sg
ede g
espre oed, maar
k’.
te

Klik hier voor
toelichting

Klik hier voor
toelichting

n
e
g
n
i
l
e
v
e
b
Aan

niet
odzaak staan
fels: nut en no
a
rt
oo
.
Sp
d.
en
en
rk
eed onde
an de OVfels worden br
menwerking a
ta
sa
e
de
d
n
r
va
ee
de
nu
 onti
1. C
oegde waar
bitie en toegev
OV,
ter discussie, am
bities; spoor én
cht aan de am
re
e
do
:
en
rp
de onderwe
r evenwicht in
 org voor mee
2. Z
ederenvervoer
personen- én go
scope en een
een heldere
et
m
t:
ch
a
kr
eer in hun
leggremia:
spoortafels m
t
n andere over
va
 et de OV- en
te
3. Z
r tafel in kaar
ch
zi
op
ering ten
te voorkomen, pe
on
ti
ia
si
m
rpo
re
de
e
gg
on
le
ijk
e
er
el
lk
duid
ijk) en we
andere ov
bbelingen met
sdelig én landel
du
nd
ls
om
(la
fe
,
ta
ng
OV
re
en
de
b

:
r
• 3a
nd spoo
erpen aan
remia er zijn ro
s welke onderw
en
olg
rv
ve
e
welke overlegg
zi
d. Be
rden behandel
hrappen zijn
intewerpen daar wo
erleggen te sc
ov
er
of
agen om een
en
,
lke niet
werpen die vr
er
d
n
on
va
op
s
thuishoren en we
tie
el
spoortaf
eur ambi
de deur-tot-d
s voor de OV- en
e
di
cu
fo
en
g
de
in
eg
eg
l

:
• 3b
de afw
eeloverstijgen
t
grale, landsd
effen
tr
basis hiervan he
be
verladers
op; bewaak op
s
el
af
rt
oo
reizigers en/of
Sp
de OV- en
aragenda voor
derwerpen,
• 3c: s tel een ja
n de agendaon
va
s
cu
fo
de
en
in
n de
evenwicht
lverdeling aa
en maak de ro
ls
fe
a
rt
oo
sp
		
n de OV- en
de status va
goede
4. Verduidelijk
ming, voor het
voor besluitvor
t:
d
ie
el
ic
do
pl
be
ex
ls
ls
fe
fe
ta
de ta
ere keuze: zijn
aanbevelingen:
gezien
 aak een held
or beide? Onze
vo
• 4a: M
of
,
au
ende status,
ve
ni
tegisch
en besluitvorm
ge
Uitpe
ci
m
gesprek op stra
in
or
pr
in
besluitv ing.
sdelige tafels
afwegingen en
de
l
en
ijg
aa
st
on
er
gi
 eef de land
-G
re
lov
op
sdee
rpen die
integrale, land
ende onderwe
jg
ti
rs
ve
het belang van
lo
ee
sd
twerk.
eft niet land
op het totale ne
zondering betr
vloed hebben
in
en
overleg inforge
t
en
he
n
en
behoev
: een deel va
ix
m
n
g
ee
besluitvorming
or
vo
van het overle
e tafels
erpen, een deel
rw
or de landelijk
re
vo
de
s
on
de
ie
na
K

he
sc
de
gi
te
∗
ie verder
mend over stra
voorwaarden (z
nd
ra
e
merend/afstem
ist
ju
j de
Creëer daarbi
MIRT,
besluitvormend.
jn van het BO
voorportaal zi
t
he
seerd,
er
toelichting).
ni
ng
ga
la
or
et
sdelig ge
elijke tafel ni
BO MIRT is land
t
He
sdeelt.
nd
aa
- L aat de land
la
st
e,
e
voor integral
of Referenc
n
s
zij
rm
d
Te
el
do
de
in
be
zoals nu
h en minder
afel nu juist
eer strategisc
m
e OV en Spoort
ijk
RT
el
MI
nd
’s
la
BO
de
terwijl
een plek
ndien lijken de
en niet langer
wegingen. Bove
zijn die overlegg
en
,
basis
en
overstijgende af
op
rd
ls
wo
fe
te
aan de ta
van karakter
De keu-zes die
n.
de BO’s
te
besluitvormend
in
oe
ht
tm
on
n elkaar
en ingebrac
rd
de
wo
he
er
nt
ov
pu
er
en
m
le
ha
waar al
kt, kunnen als
worden gemaa
ergedaan’.
‘ov
en
ambitie
van consensus
rd
wo
en
deur-tot-deur
t gesprekk
da
t
m
ko
or
vo
t licht van de
t
he
in
ls
MIRT. Di
fe
.
ta
g)
e
nd
elichtin
aardiging aa
or de nadere to
el
 ezie de afv
• 4b: B
g (zie ook hiervo
le
er
t escalatiemod
ov
he
t
f
he
ie
n
er va
ig aan, inclus
d
men
no
sa
r
el
a
én het karakt
af
wa
rt
e
oo
Referenc
e OV- en sp
ijk
of
el
s
nd
rm
la
Te
e
de
d
en
 cherp
• 4c: S
op de eerstvolg
ls, en stel deze
en de spelrege
vast.

Klik hier voor
toelichting/uitwerking

Bevindingen ‘Waarom werken wij samen’
Toelichting op de conclusies:

› De centrale ambitie om de van-deur-tot-deur reis voor reiziger én
verlader te verbeteren staat overeind; nut, noodzaak en doel OVen spoortafels worden breed onderschreven.
› Het belang van de samenwerking wordt onderkend gelet op wederzijds gevoelde afhankelijkheid.
– Uit de evaluatie komt naar voren dat de OV- en spoortafels voorzien in de behoefte om:
•e
 lkaar te ontmoeten en op basis van een totaalbeeld in
gezamenlijkheid over OV- en spooronderwerpen te spreken:
landsdeeloverstijgend, vanuit zowel reizigers- als goederenperspectief.
• I enM aan te kunnen spreken op haar systeemverantwoordelijkheid is aan te spreken.
– De stellingen: ‘Alle deelnemers aan de OV en Spoortafels hebben
belang bij de samenwerking aan de OV en spoortafels’, en ‘De
deelnemers aan de OV en Spoortafels zijn van elkaar afhankelijk
om de eigen ambitie te realiseren en erkennen de aanvullende
meerwaarde van de andere deelnemers’, scoren het hoogst.

Toelichting op de conclusie:

› Er is behoefte aan een heldere scopeafbakening (waar gaan de
tafels wel en niet over) en sterkere focus op de centrale ambitie;
de nadruk ligt te sterk op spoor en personenvervoer, te weinig op
OV en goederenvervoer
– Ondanks het feit dat nut, noodzaak en doel worden onderschreven, staan de OV- en spoortafels nog onvoldoende in hun kracht.
Om effectief te zijn, zullen partijen af en toe bereid moeten zijn
om over hun eigen schaduw heen te springen; door naar het netwerk als geheel te kijken en af te wegen wat het grotere geheel
dient in plaats van te acteren vanuit de eigen belangen.
– De gezamenlijke ambitie (dat de deur-tot-deur reis centraal staat
is helder, maar waar focust de samenwerking zich nu concreet
op) en de scope (wat agendeer je wel en wat niet aan de OV- en
spoortafels) zijn voor veel partijen niet helder.
– Er wordt nog onvoldoende invulling gegeven aan wederkerigheid
en transparantie, genoemd als de ‘kern van het samenwerkingsmodel’. Deze ambitie, die moet leiden tot het opnemen van
gelijkluidende afspraken en bepalingen in de vervoerconcessies
om zo op dezelfde doelen voor de reiziger te sturen, is door alle
concessieverleners bevestigd in een “Letter of Intent” maar heeft
verder nog geen concrete invulling gekregen.

– Er is behoefte aan meer inhoudelijke focus:
• er is nu te weinig aandacht voor strategische onderwerpen,
zoals een integrale lange termijn visie op het OV-netwerk
• de nadruk ligt nog te sterk op spoor en personenvervoer en
te weinig op OV en goederenvervoer; een aantal partijen mist
bovendien de internationale context
• een echte dialoog vindt nog onvoldoende plaats, het blijft (met
name aan de landelijke tafel) mede door de strakke voorbereiding vaak bij een uitwisseling van standpunten.
– Onderwerpen komen op meerdere bestuurlijke agenda’s terug;
dit is inefficiënt en ondermijnt de kracht van de tafels. Zo is het
functioneren van de tafels als voorportaal van de BO’s MIRT beperkt uit de verf gekomen doordat de discussie over de herijking
zowel aan de tafels als tijdens de BO’s MIRT veel aandacht heeft
gekregen. De herijking zorgde ervoor dat de focus sterk heeft
gelegen op eigen belangen en verlangens en nog minder op de
gezamenlijke gevoelde ambitie. De stelling: ‘De deelnemers
aan de OV en Spoortafels zijn zo nodig bereid een deel van hun
autonomie op te geven als dat bijdraagt aan het realiseren van
de gezamenlijke ambitie.’, scoort het laagst.
– De bestuurlijke drukte is met de komst van de tafels niet verminderd. Er zijn, naast de opheffing van OV Bureau Randstad, geen
bestuurlijke overleggen geschrapt. Het bestuurlijk gedoe is wel
verminderd.
– Een beperkt aantal respondenten vraagt zich af of de OV- en
Spoortafels moeten blijven voortbestaan: besluitvorming kan
via het BO MIRT en voor afstemmen en informeren zijn er andere
ontmoetingen denkbaar. Deze mening wordt echter niet breed
gedeeld.

Tabel 1. Scores succesfactoren ‘waarom werken wij samen’
Succesfactor

Stellingen

Scores

Gezamenlijk gevoelde ambitie

De samenwerking aan de tafels is gebaseerd op een heldere, gezamenlijk gevoelde
ambitie.

6

Ook tijdens het samenwerkingsproces wordt
er voldoende aandacht besteed aan het
‘waarom’ van de samenwerking en wordt de
ambitie levend gehouden.

6

6

Gemiddelde score factor gezamenlijk gevoelde ambitie

Uitgesproken belangen en verlangens

Alle deelnemers aan de OV en Spoortafels
hebben belang bij de samenwerking aan de
OV en Spoortafels.

8-

De deelnemers aan de OV en Spoortafels
spreken open uit wat hun belang is om aan
de OV en Spoortafels deel te nemen en wat
zij willen bereiken, halen en brengen.

6-

Gemiddelde score factor uitgesproken belangen en verlangens

7-

Wederzijdse afhankelijkheid

De deelnemers aan de OV en Spoortafels
zijn van elkaar afhankelijk om de eigen
ambitie te realiseren en erkennen de
aanvullende meerwaarde van de andere
deelnemers.

7

De deelnemers aan de OV en Spoortafels
zijn zo nodig bereid een deel van hun autonomie op te geven als dat bijdraagt aan het
realiseren van de gezamenlijke ambitie.

5-

6

Gemiddelde score factor wederzijdse afhankelijkheid

Back

Bevindingen ‘Hoe werken wij samen’
Toelichting op de conclusie:

› De onderlinge relaties zijn door de komst van de OV- en spoortafels verbeterd. Partijen weten elkaar sneller te vinden, er is minder
‘gedoe’
– De stelling “De deelnemers aan de OV- en Spoortafels werken aan
respectvolle verhoudingen en bouwen aan vertrouwen” scoort relatief hoog. Het merendeel van de partijen geeft aan dat de onderlinge relaties met de komst van de OV- en spoortafels zijn verbeterd.
Dit leidt ertoe dat partijen elkaar sneller opzoeken om issues op te
lossen.
– In principe is er voor iedereen iets te halen en te brengen aan de
tafels. De tafels vormen een plek waar iedereen gehoord wordt en
waar alle partijen de mogelijkheid hebben om de punten die zij van
belang vinden te agenderen.
– Het feit dat de landsdelige tafels worden voorbereid en voorgezeten
door de landsdelen zelf draagt volgens de meeste partijen bij aan
dit commitment en het gevoel van gelijkwaardigheid.

Toelichting op de conclusie:

› De status van de OV- en spoortafels is onduidelijk (besluitvormend
of niet), evenals de verhouding tot andere overleggremia. Dit ondermijnt de kracht van de tafels.
– Het minst positief zijn de geïnterviewden over de stelling “Het is
duidelijk door wie en hoe besluiten genomen worden, en dit is
acceptabel”. Uit de interviews blijkt dat dit komt doordat er onduidelijkheid heerst over de status van de tafels: gaan de tafels
over kennis delen, afstemming zoeken, belangen behartigen en/
of besluiten nemen? De beelden hierover verschillen. Hoewel in de
Terms of Reference is terug te vinden dat besluitvorming plaatsvindt
op basis van consensus (‘De overlegtafels functioneren op basis
van consensus in besluitvorming’.), geven veel partijen aan dat de
tafels niet besluitvormend zijn. Het halen van mandaat krijgt dan
ook weinig bestuurlijke aandacht. Besluiten worden volgens de
geïnterviewden toch elders, in de BO’s MIRT of aan andere bestuurlijke tafels, genomen.
– Het escalatiemodel, zoals aangekondigd in de Terms of Reference (‘Er wordt een escalatiemechanisme gecreëerd in lijn met het
escalatiemodel van het NOVB voor de partijen in de landsdelige OV
& spoortafels en er wordt geborgd dat op nationaal niveau de meest
optimale afwegingen kunnen worden gemaakt. De exacte spelregels
hiervoor worden nog opgesteld en gezamenlijk vastgesteld’.), is niet
gezamenlijk vastgelegd en vastgesteld en niet voor iedereen helder.
– De afvaardiging is groot, mede gelet op de samenstelling van de
tafels. Dit komt de slagkracht niet altijd ten goede. De vertegenwoordiging aan de tafels is volgens een deel van de betrokkenen
bovendien scheef:
•h
 et personenvervoer is oververtegenwoordigd ten opzichte van
het spoorgoederenvervoer. Recentelijk is hier verbetering in gekomen, maar de bestuurlijke aandacht focust zich evenwel op

het personenvervoer. Zo staan er op de landsdelige tafels weinig
goederenonderwerpen op de agenda; er is weinig interactie tussen de goederentafel en de landsdelige tafels.
• I enM, NS, ProRail zijn oververtegenwoordigd ten opzichte van de
overige overheden en vervoerders. Dit bevestigt het feit dat de
aandacht met name uitgaat naar spoorse onderwerpen en het
personenvervoer.
• I n lijn hiermee scoort de stelling: ‘De machtsverhoudingen zijn in
balans, alle deelnemers aan de OV en Spoortafels hebben allen
zeggenschap.’ relatief laag.
– De communicatie over de uitkomsten van de landelijke OV- en
spoortafel verdient meer aandacht: maak expliciet waar partijen wel
én geen consensus over hebben bereikt en denk na over gezamenlijke persberichten of communicatieboodschappen.

Tabel 2. Scores succesfactoren ‘hoe werken wij samen’
Succesfactor

Stellingen

Scores

Gevoel van gelijkwaardigheid

De machtsverhoudingen zijn in balans, alle
deelnemers aan de OV en Spoortafels hebben allen zeggenschap.

5

Alle deelnemers aan de OV en Spoortafels
dragen (naar vermogen) bij, nemen verantwoordelijkheid en tonen commitment.

6

5,5

Gemiddelde score factor gevoel van gelijkwaardigheid

Passende organisatie-structuur en besluitvorming

Toelichting op de conclusie:

› Partijen missen de regierol van IenM als systeemverantwoordelijke
aan de tafel.

De rollen en verantwoordelijkheden van alle
deelnemers aan de OV en Spoortafels zijn
helder en logisch belegd.

6

Het is duidelijk door wie en hoe besluiten
genomen worden en dit is acceptabel.

4,5

– Partijen verwachten van IenM dat zij als systeemverantwoordelijke
borgt dat de doelstelling (verbeteren van deur-tot-deur reis voor reizigers én verladers) op de tafels centraal staat en dat zij waar nodig
gebruik maakt van haar doorzettingsmacht. Dit is nog onvoldoende
het geval.
– Een aantal partijen geeft in overweging om een onafhankelijk voorzitter in te schakelen, net als bij het NOVB het geval is. Dit geeft de
Staatssecretaris de kans om als gelijkwaardig gesprekspartner aan
tafel te zitten.

Gemiddelde score factor passende organisatiestructuur en besluitvorming

5+

Voldoende hulpbronnen en passende kaders

Deelnemers aan de OV en Spoortafels
hebben voldoende tijd, de juiste kennis en
vaardigheden en mandaat.

6,5

De kaders (zoals de Terms of Reference)
waarbinnen de samenwerking opereert helpen (helder en niet belemmerend).

6,5

Toelichting op de conclusie:

Gemiddelde score factor voldoende hulpbronnen en passende kaders

› De ambtelijke voorbereiding is goed, maar te strak voor het ‘goede
gesprek’
– Partijen zijn positief over het feit dat de tafels ambtelijk goed worden voorbereid. Het merendeel van de partijen vindt de frequentie,
duur, locatie en vergadervorm over het algemeen goed.
– Er zijn vooral aanbevelingen gedaan als het gaat om de agendabewaking van de OV- en spoortafels. Er is behoefte aan een opschoning: laat de onderwerpen nauw aansluiten bij de doelstellingen
van de tafels, zorg voor een minder drukke agenda, een heldere
focus per agendaonderwerp en meer aandacht voor het gezamenlijk verkennen en verdiepen van strategische vraagstukken. Er
is aandacht gevraagd voor de vorm van het ‘goede gesprek’. De
strakke ambtelijke voorbereiding en de volle agenda belemmeren
dit gesprek.
– Een aantal partijen doet de oproep om meer rekening te houden
met de reistijd van alle deelnemers.
– Partijen hebben behoefte aan een gezamenlijke reflectie op de
samenwerking (adaptief vermogen), zo blijkt uit de interviews. Iets
wat beaamt wordt door de relatief lage score op de stelling: ‘Er is
tijd voor reflectie, ruimte om te leren en er wordt wanneer nodig
bijgestuurd’.

Respectvolle onderlinge relaties

De deelnemers aan de OV en Spoortafels
werken aan respectvolle verhoudingen en
bouwen aan vertrouwen.
De deelnemers aan de OV en Spoortafels
vragen door om elkaar te begrijpen en durven
elkaar op gedrag aan te spreken.

6

6,5

Gemiddelde score factor respectvolle onderlinge relaties

Adaptief vermogen

6,5
7-

De tafels maken deel uit van een bredere,
dynamische context. Wordt er in uw ogen
voldoende ingespeeld op veranderende
omstandigheden en voorbijkomende kansen
of problemen?

6+

Er is tijd voor reflectie, ruimte om te leren en
er wordt wanneer nodig bijgestuurd.

66

Gemiddelde score factor adaptief vermogen

Back

Bevindingen ‘Wat levert de samenwerking op’
Toelichting op de conclusie:

› De grootste toegevoegde waarde van de OV- en spoortafels tot
nu toe is hun netwerkfunctie; zij vormen het enige platform waar
alle partijen uit de sector bij elkaar komen.
– De stelling “De samenwerking levert op zichzelf meerwaarde op,
bijvoorbeeld doordat partners elkaar beter weten te vinden, het
onderling vertrouwen toeneemt etc.” scoort het hoogst, iets wat
wordt bevestigd in de interviews
– De OV- en spoortafels hebben volgens partijen bijgedragen aan
betere onderlinge relaties; discussies worden meer met elkaar
dan over elkaar of via politiek en/of media gevoerd. Partijen
weten elkaar door de netwerkfunctie beter te vinden.
– Bovendien dwingen de tafels de partijen om integraler naar het
OV- en spoornetwerk te kijken. Het is niet langer mogelijk om in
‘splendid isolation’ te opereren; de tafels dwingen partijen tot
overleg en afstemming.

Toelichting op de conclusie:

› De tafels hebben een goede basis gelegd voor de samenwerking
op het gebied van spoor en OV; er is meer rust gekomen, partijen
weten elkaar beter te vinden en hebben meer aandacht voor het
netwerk als geheel. Een basis waarop kan worden voortgebouwd.

Toelichting op de conclusie:

› Tegelijkertijd hebben de tafels zich nog onvoldoende bewezen
als het gaat om het boeken van concrete resultaten en komt de
deur-tot-deur ambitie nog onvoldoende uit de verf.
– Partijen zijn echter kritisch over de mate waarin er concrete
resultaten zijn geboekt als het gaat om het verbeteren van de
deur tot deur reis. De stelling: ‘De samenwerking levert voor alle
partners zichtbare resultaten op’, scoort relatief laag.
– De resultaten zijn beperkt in relatie tot het tijdrovende proces
en sluiten nog onvoldoende aan op de beoogde doelen van de
samenwerking.
– Partijen lijken nog onvoldoende in staat om over de eigen schaduw heen te springen en landelijk de meest optimale afwegingen te maken ten behoeve van een verbetering van deur-tot-deur
reis van reizigers en verladers. Dit wordt geweten aan het feit dat
de herijking veel aandacht vroeg, dat de focus nog teveel lag op
detailonderwerpen en op het spoor (i.p.v. OV in den breedte) en
dat de tafels nog relatief weinig bijeen zijn geweest. Overigens
geeft een deel van de partijen aan dat de herijking weliswaar
voor spanningen zorgde, maar ook een waardevol resultaat heeft
opgeleverd: meer inzicht in de financiële kaders.
– Het merendeel vindt dat de tafels de kans moeten krijgen zich
nog verder te gaan bewijzen.

Tabel 3. Scores succesfactoren ‘waarom werken wij samen’
Succesfactor

Stellingen

Scores

Zichtbare resultaten

De samenwerking levert voor alle partners
zichtbare resultaten op.

5,5

De resultaten dragen duidelijk bij aan de
gezamenlijke ambitie (verbeteren van deurtot-deur reis)

6

6-

Gemiddelde score factor zichtbare resultaten

Toegevoegde waarde

De OV en Spoortafels prikkelen overheden en
vervoerders tot continue verbetering van de
prestaties en het verbeteren van de deurtot-deur reis in het OV.

6+

De samenwerking levert op zichzelf meerwaarde op, bijvoorbeeld doordat partners
elkaar beter weten te vinden, het onderling
vertrouwen toeneemt etc.

7,5

7-

Gemiddelde score factor toegevoegde waarde

– De OV- en spoortafels hebben bijgedragen aan:
• het verbeteren van de onderlinge samenwerking
•e
 en meer gestructureerd gesprek over landsdeeloverstijgende
thema’s en keuzes
•e
 en bredere aandacht voor het spoor; meer focus op het hele
(spoor)netwerk en een minder grote dominantie van IenM,
NS en ProRail
•o
 ptimalisaties in de dienstregeling naar aanleiding van het
knooppuntenonderzoek
–H
 oewel deze resultaten weinig tastbaar zijn, hechten de partijen
hier wel een grote waarde aan. Zij kijken over het algemeen uit
naar de volgende stap, dat de OV- en spoortafels zich concreet
gaan bewijzen.
–D
 e samenwerking tussen de partijen is in belangrijke mate verbeterd, zoals het contact tussen IenM en de regionale overheden
(ook buiten de Randstad) en de regionale overheden en ProRail
en NS. Er wordt niet meer over maar met elkaar gesproken, er
vindt minder escalatie via IenM plaats.
– Partijen zien dat er eerste concrete resultaten zijn bereikt: zo
heeft het knooppuntenonderzoek tot optimalisaties in het
netwerk geleid en vindt er betere afstemming plaats over de
dienstregeling.

Back

Nadere toelichting/uitwerking aanbevelingen
Nadere toelichting/uitwerking aanbeveling 1:
De gezamenlijke ambitie om de deur-tot-deur reis te verbeteren vormt
de brandstof van de samenwerking. Het feit dat deze ambitie nog
steeds breed wordt onderschreven en partijen erkennen elkaar nodig
te hebben, is dus een belangrijke constatering. Wij bevelen aan dit
nog eens gezamenlijk te herbevestigen en deze ambitie ook levend te
houden door hier regelmatig expliciet bij stil te staan.

Nadere toelichting/uitwerking aanbeveling 2:
Om meer evenwicht te bereiken, bevelen wij aan dat de stad- en
streekvervoerders, consumentenver-tegenwoordigers en de
goederenvervoerders sterker bij de voorbereiding/agendasetting
van de tafels betrokken zijn. Bijvoorbeeld door hen een plek
te geven in het secretarissenoverleg (eventueel als agendalid).

Nadere toelichting/uitwerking aanbeveling 3:
De OV- en spoortafels zijn bedoeld voor het verbeteren van de van
deur-tot-deur reis van reizigers en verladers. Laat deze ambitie
leidend zijn bij de keuze van onderwerpen aan de OV en Spoortafels. Dit kan ofwel betekenen dat bepaalde onderwerpen die elders
worden besproken niet daar maar aan de tafels thuishoren, ofwel dat bepaalde onderwerpen van de agenda kunnen
worden geschrapt. Leg de focus op onderwerpen die vragen om een
integrale, landsdeeloverstijgende afweging en waak voor een te
operationeel niveau. Er is vooral behoefte aan het goede gesprek
op strategisch niveau.
Stel een jaaragenda op een stel deze op de volgende tafels vast.
Een jaaragenda schept helderheid en kan zorgen voor meer continuïteit in onderwerpen, wat de diepgang vergroot.
Onderwerpen waar meer aandacht voor is gevraagd, zijn in ieder
geval:
- een gedachtewisseling over het gezamenlijke toekomstbeeld op
het OV
- internationaal
- sociale veiligheid
- de mid-term review op de concessies
- de interactie tussen OV en ruimtelijke ontwikkelingen

Aanbevelingen

1. Continueer de samenwerking aan
de OV- en Spoortafels: nut en nood
zaak staan niet
ter discussie, ambitie en toegevoegde
waarde van de tafels worden bree
d onderkend..
2. Zorg voor meer evenwicht in de
onderwerpen: doe recht aan de amb
ities;
spoor én OV, personen- én goederenverv
oer
3. Zet de OV- en spoortafels mee
r in hun kracht: met een heldere
scope en een
duidelijke positionering ten opzic
hte van andere overleggremia:
• 3a: breng, om dubbelingen met and
ere overleggremia te voorkomen, per
tafel in kaart
welke overleggremia er zijn rond spoor
en OV (landsdelig én landelijk) en welk
e onderwerpen daar worden behandeld. Bez
ie vervolgens welke onderwerpen aan
de
tafels
thuishoren en welke niet, en of er over
leggen te schrappen zijn
• 3b: leg de focus voor de OV- en spoor
tafels op onderwerpen die vragen
om een integrale, landsdeeloverstijgende afw
eging en die de deur-tot-deur amb
itie van
reizigers en/of verladers betreffen
• 3c: stel een jaaragenda voor de
OV- en Spoortafels op; bewaak op basi
s hiervan het
evenwicht in en de focus van de agen
daonderwerpen,
		
4. Verduidelijk de status van de
OV- en spoortafels en maak de rolve
rdeling
aan de tafels expliciet:
• 4a: Maak een heldere keuze: zijn
de tafels bedoeld voor besluitvormin
g, voor het goede
gesprek op strategisch niveau, of voor
beide? Onze aanbevelingen:
- Geef de landsdelige tafels in princ
ipe geen besluitvormende status,
gezien
het belang van integrale, landsdee
loverstijgende afwegingen en besluitvo
rmin
g. Uitzondering betreft niet landsdeelov
erstijgende onderwerpen die op regio
naa
l
besluitvorming behoeven en geen invlo
ed hebben op het totale netwerk.
∗
- Kies voor de landelijke tafels voor
een mix: een deel van het overleg infor
merend/afstemmend over strategische
onderwerpen, een deel van het over
leg
besluitvormend. Creëer daarbij de
juiste randvoorwaarden (zie verder
de nadere
toelichting).
- Laat de landelijke tafel niet lang
er het voorportaal zijn van het BO
MIRT,
zoals nu in de Terms of Reference staa
t. Het BO MIRT is landsdelig georgani
seer
d,
terwijl de landelijke OV en Spoortaf
el nu juist bedoeld zijn voor integral
e,
land
sdee
loverstijgende afwegingen. Bovendie
n lijken de BO’s MIRT meer strategisch
en
mind
er
besluitvormend van karakter te word
en, en zijn die overleggen niet langer
een plek
waar alleen overheden elkaar ontm
oeten. De keu-zes die aan de tafels
op
basis
van consensus worden gemaakt, kunn
en als hamerpunt worden ingebracht
in
de BO’s
MIRT. Dit voorkomt dat gesprekken word
en ‘overgedaan’.
• 4b: Bezie de afvaardiging aan
de tafels in het licht van de deur-tot
-deur ambitie
én het karakter van het overleg (zie
ook hiervoor de nadere toelichting).
• 4c: Scherp de Terms of Referen
ce waar nodig aan, inclusief het esca
latiemodel
en de spelregels, en stel deze op de
eerstvolgende landelijke OV- en spoor
tafel samen
vast.

Nadere toelichting/uitwerking aanbeveling 4:

Maak expliciet of de tafels bedoeld zijn voor besluitvorming, voor het goede gesprek op strategisch
niveau, of voor beide? Wij bevelen aan de landsdelige tafels in principe niet besluitvormend te laten
zijn gelet op de doelstellingen van de OV & spoortafels (tenzij het niet landsdeeloverstijgende onderwerpen betreft), en om voor de landelijke tafel voor een mix te kiezen: een deel van het overleg informerend en/of afstemmend, een deel van het overleg besluitvormend. Voor het besluitvormende deel moet
bezien worden of de bevoegde gezagen/het bevoegde gezag in aanwezigheid van de adviserende partijen besluiten of in kleiner comité. In het laatste geval zou de landelijke tafel kunnen starten in breed
verband waarin van gedachten wordt gewisseld over strategisch onderwerpen en adviezen ten behoeve
van de besluitvorming kunnen worden meegegeven, om vervolgens in kleiner verband verder te gaan.
Zorg dan wel voor een heldere terugkoppeling aan alle partijen, waarin niet alleen helder staat wat de
besluiten zijn maar ook wordt aangegeven hoe er met adviezen is omgegaan (wat er wel is overgenomen,
en wat niet en waarom).
Om het overleg goed te laten functioneren, is het belangrijk om de juiste randvoorwaarden te creëren.
Voor een besluitvormend onderdeel van het overleg, zijn dit:
- Helderheid over de rolverdeling aan tafel: zit een partij om advies te geven of om een besluit te nemen?
In de Terms of Reference is aangegeven dat LOCOV en ROVOC’s een adviserende rol vervullen. De spoorgoederenvervoerders vullen hun rol op eenzelfde wijze in. Expliciteer ook de rol van de overige partijen
aan tafel; zijn de overheden de partijen die als bevoegd gezag de besluitvormende rol hebben en zo ja,
wat is dan de rol van de spoorvervoerders en van ProRail? Aan-dachtspunt hierbij is de rol van IenM: zit
de staatssecretaris bij een agendapunt aan tafel als concessieverlener of als systeemverantwoordelijke
c.q. regisseur, en wat betekent dit voor haar rol in de besluitvorming (bepalend of niet)?
- Heldere afvaardiging en mandaten: partijen met een besluitvormende rol moeten het mandaat hebben
om namens de partijen die zij vertegenwoordigen besluiten te kunnen nemen aan de landelijke tafel.
Dit is nu nog niet expliciet ingevuld. Partijen met een adviesrol zullen dat advies in afstemming met de
partijen die zij vertegenwoordigen tot stand moeten brengen. Maak daarnaast heldere afspraken over de
afvaardiging aan de landelijke tafel: bestaat deze afvaardiging uit de voorzitters van de voorbereidende
overleggen, al dan niet met een ambtelijke ondersteuning, of kan die afvaardiging per tafel verschillen?
- Een duidelijke escalatieprocedure en spelregels voor integrale afwegingen: de in de Terms of Reference
aangekondigde uitwerking hiervan is niet tot stand gekomen. Werk dit alsnog uit.
Voor een informerend en/of afstemmend onderdeel van het overleg, waarin het goede gesprek op strategisch niveau centraal staat, gelden onder meer de volgende randvoorwaarden:
- Tijd en ruimte: een goed gesprek verhoudt zich slecht tot een strak voorbereide, volle agenda met formats
en annotaties. Er is tijd en ruimte nodig om vrijuit van gedachten te kunnen wisselen.
- Prikkelende, inspirerende gespreksvorm en omgeving: kies voor een gespreksvorm waarin partijen worden uitgedaagd echt met elkaar in gesprek te gaan en elkaar te bevragen. Stel bijvoorbeeld een dilemma
centraal. Daag partijen uit eens vanuit de positie van de ander te redeneren of nodig ter inspiratie en voeding voor de discussie (externe) deskundigen uit. Kies een omgeving die het goede gesprek faciliteert.
- Openheid en nieuwsgierigheid: een goed gesprek vraagt om nieuwsgierigheid, vertrouwen en openheid.
Geen standpunten uitwisselen, maar zoeken naar wederzijds begrip, nieuwe inzichten en andere invalshoeken. Door elkaar te bevragen, door te vragen als iets onduidelijk is en door spanningen, gevoeligheden
en dilemma’s te benoemen.
Wij bevelen aan om op basis van deze evaluatie de Terms of Reference aan te scherpen, inclusief een
escalatiemodel en spelregels, en deze gezamenlijk vast te stellen tijdens de eerstvolgende landelijke
OV- en spoortafel (najaar 2016).

Back