Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 627

(Glas)tuinbouw

Nr. 44

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 februari 2023
Hierbij ontvangt u de stand van zaken rondom de glastuinbouw, in het
bijzonder de stand van zaken van de uitvoering van klimaatafspraken,
zoals verzocht door de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit op 21 december 2022. Hiermee voldoe ik aan de twee
commissieverzoeken.
Op 22 april 2022 is uw Kamer geïnformeerd over de uitwerking van het
coalitieakkoord, de samenhang met de uitvoering van het klimaatakkoord
en de randvoorwaarden die het kabinet creëert om de glastuinbouw
verder te verduurzamen1. In deze brief ga ik in op de voortgang en de
belangrijkste momenten de komende periode. Daarbij sta ik nadrukkelijk
stil bij de hoge energieprijzen, de gevolgen die dat voor de sector heeft en
op welke wijze het kabinet de sector steunt in deze moeilijke en onzekere
tijd.
Met deze brief geef ik uitvoering aan de gewijzigde motie van het lid
Valstar c.s.2 die verzoekt om de impact van de – conform coalitieakkoord –
voor 2025 voorgenomen fiscale maatregelen in de energiebelasting op de
glastuinbouw in kaart te brengen en de Kamer hier voor Prinsjesdag 2022
over te informeren. En ook aan de uitvoering van de motie van het lid Van
der Plas c.s. met het verzoek om een impactanalyse te maken van de
primaire en secundaire gevolgen van faillissementen in de glastuinbouw3.
Hoge energieprijzen en kabinetsmaatregelen
Het is voor veel glastuinbouwondernemers een onzekere tijd. De hoge
gasprijzen leiden tot zorgen over de toekomst; hoe kom ik deze situatie
door en kan mijn bedrijf wel blijven voortbestaan? De gestegen energie1

Kamerstuk 32 627, nr. 39.
Kamerstuk 27 428, nr. 392.
3
Kamerstuk 36 200 XIV, nr. 108.
2

kst-32627-44
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 627, nr. 44

1

kosten leiden er toe dat ondernemers meer besparen en extensiveren
(zoals langere leegstand in de winterperiode of teelt met minder warmte
en/of belichting). Daarbij bestaan grote verschillen tussen de ondernemers, wat afhangt van het type teelt (energie-intensiteit en cyclus van
het gewas), de energiepositie (leveringscontract), aan- of afwezigheid van
een warmtekrachtkoppeling (stroomverkoop) en de financiële situatie.
Dit wordt ook beschreven in de tweede verkenning van de Wageningen
Economic Research (WEcR) van de mogelijke inkomenseffecten van de
oorlog in Oekraïne voor bedrijven in de land- en tuinbouw die u op
9 november heeft ontvangen4. De grote diversiteit binnen de sector maakt
het lastig de effecten op de sector als geheel goed te voorspellen.
Inmiddels heeft WEcR ook de inkomensramingen van de land- en
tuinbouw over 2022 gepresenteerd5. Ook hier blijken de verschillen tussen
sectoren groot. Het inkomen van glasgroentenbedrijven steeg gemiddeld
ten opzichte van 2021, terwijl het inkomen binnen de sierteelt
(snijbloemen, pot- en perkplanten) gemiddeld is gedaald. Ik wil daarbij
benadrukken dat dit om gemiddelden gaat; de situatie verschilt sterk van
tuinder tot tuinder.
Naast de afspraken uit het convenant, zoals hiervoor genoemd, neemt het
kabinet een aantal specifieke extra maatregelen om tuinders tijdens deze
lastige periode te steunen.
– Zo kunnen glastuinders gebruik maken van de Tegemoetkoming
Energiekosten (TEK-regeling). Het kabinet heeft besloten deze regeling
algemeen (sector-overstijgend) open te stellen. Beoogd wordt
openstelling in eerste kwartaal van 2023, zoals benoemd in notaoverleg over het prijsplafond op 10 november 2022 met de Minister van
Economische Zaken en Klimaat. Omdat het tijdelijke
EU-staatssteunkader voor landbouwbedrijven, zoals tuinders of
tuinbouwondernemingen, op 28 oktober 2022 door de Europese
Commissie is verruimd, geldt nu ook voor agrarische ondernemers dat
ze in aanmerking komen voor de TEK tot een maximum vergoeding
van 160.000 euro (dit was 62.000 euro). Daarnaast geldt dat een
belangrijk toelatingscriterium, namelijk het deel van de energiekosten
ten opzichte van de omzet is verlaagd van 12,5% naar 7%, waar uw
Kamer op 9 november 2022 over is geïnformeerd. Tenslotte zijn er
geen minimale verbruiksdrempels waar ondernemingen aan moeten
voldoen om te kwalificeren voor de TEK.
– Voor glastuinbouwondernemers die op korte termijn in liquiditeitsproblemen komen, heeft het kabinet besloten een tijdelijke mogelijkheid
voor een borgstellingskrediet voor glastuinders te creëren onder het
tijdelijk EU-staatssteunkader voor steun in verband met de Russische
oorlog tegen Oekraïne, waarbij de overheid een deel van het risico
voor een bank bij verstrekking van krediet overneemt.6 De openstelling
vindt plaats zodra de staatssteungoedkeuring van de Europese
Commissie ontvangen is. Ik hoop de regeling zo snel mogelijk open te
kunnen stellen. Ik verwacht de goedkeuring van de Commissie uiterlijk
in maart, maar hopelijk al eerder.
Bovenstaande maatregelen helpen om, zoveel als mogelijk, te voorkomen
dat gezonde bedrijven faillissement moeten aanvragen. In het volle besef
dat de overheid ook niet alle tuinders kan helpen. Toch ben ik ervan
overtuigd dat we toekomstperspectief houden voor een sector waar we
trots op kunnen zijn, die relevant is voor de voedselvoorziening èn die kan
4

Bijlage bij Kamerstuk 21 501-32, nr. 1469.
www.wur.nl, 19 december 2022 «Inkomensraming 2022: zeer grote inkomensverschillen tussen
sectoren in de land- en tuinbouw – WUR».
6
Kamerstukken 32 637 en 36 045, nr. 529.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 627, nr. 44

2

bijdragen aan de energietransitie. Ik blijf met de sector in gesprek om de
situatie te volgen. Daarbij ben ik ook in gesprek met WEcR over de
mogelijkheden om de impact van bedrijfsbeëindigingen in beeld te krijgen
en de effecten die dat heeft op de rest van de keten, zoals ook door uw
Kamer is verzocht in de motie van het lid Van der Plas et al7. In het eerste
kwartaal verwacht ik de opties in beeld te hebben. Ik zal uw Kamer dan
over de uitvoering van de motie informeren, zoals verzocht door de vaste
commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
Convenant energietransitie
De hoge energieprijzen maken de energietransitie van de glastuinbouw,
en daarmee de uitwerking van de brief van 22 april 2022, extra urgent. In
dat licht vind ik het belangrijk dat in november van vorig jaar het
Convenant Energietransitie Glastuinbouw 2022–2030 (hierna: het
convenant) getekend is door zowel de overheid als de belangrijkste
sectorpartijen, Glastuinbouw Nederland en Greenports Nederland. In de
brief die ik op 6 december 2022 (Kamerstuk 32 627, nr. 43) samen met de
Minister voor Klimaat en Energie en de Staatssecretaris van Financiën –
Fiscaliteit en Belastingdienst over het convenant aan uw Kamer heb
toegezonden, ga ik nader in op de afspraken in het convenant. In het
convenant is de ambitie van een klimaatneutrale en rendabele sector in
2040 opgenomen met afspraken wat nodig is om die ambitie ook haalbaar
te maken. Voor 2030 is daarin een voorlopig restemissiedoel opgenomen
van 4,3–4,8 Mton.
Het convenant bevat de maatregelen en de inzet van de partijen om het
beoogde doel te halen. Enerzijds extra inzet op stimulerende maatregelen
zoals subsidies, infrastructuur, gebiedsgerichte aanpak via de Greenports,
programma Kas als Energiebron voor Research & Development, demonstratie en kennisuitwisseling en anderzijds maatregelen zoals verdere
beprijzing van CO2-emissie door aanpassing van de energiebelasting, het
maken en invoeren van een verbeterd CO2-sectorsysteem en het
verplichten van energiebesparende maatregelen die binnen 5 jaar kunnen
worden terugverdiend. In onderhavige brief ga ik in op een aantal van
deze maatregelen.
Individueel CO2-systeem
Conform de afspraken uit het Convenant Energietransitie 2022–2030,
werkt het kabinet samen met Glastuinbouw Nederland aan een nieuw
individueel systeem dat op 1 januari 2025 het huidige CO2-sectorsysteem
moet vervangen. In het huidige sectorsysteem is de individuele prikkel
voor tuinders om in de energietransitie te investeren beperkt, omdat deze
vooraf niet bekend is en afhangt van de prestatie van de sector als geheel.
Het nieuwe individuele systeem moet in combinatie met het overig
instrumentarium het restemissiedoelbereik voor 2030 met voldoende
zekerheid borgen. De heffing moet de individuele tuinder effectief
prikkelen om (verder) te gaan verduurzamen. Daarom is het belangrijk om
vooraf zoveel mogelijk langjarige duidelijkheid te geven over de prijs van
de uitstoot en hoe deze tot stand komt. Op dit moment zijn Berenschot en
Kalavasta een model aan het afronden dat de effecten van verschillende
varianten op de kosten voor, en verduurzaming van de sector, in beeld
brengt. In het model wordt rekening gehouden met de diversiteit in de
glastuinbouwsector en de verschillende verduurzamingsopties die de
bedrijven hebben. De verschillende varianten van het heffingssysteem
worden getoetst op het effect van het systeem op verduurzaming van de
sector en het halen van de klimaatdoelstelling en het verdienvermogen
7

Kamerstuk 36 200 XIV, nr. 108.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 627, nr. 44

3

van verschillende groepen glastuinbouwondernemers, uitvoerbaarheid en
of het aan de Europese staatssteunregels voldoet. De hoogte van de
heffing zal later worden bepaald aangezien het overig instrumentarium
zoals de voorgenomen fiscale maatregelen in de energiebelasting voor
2025, nog definitief vastgesteld moet worden. In de loop van 2023 zal uw
Kamer de benodigde wetsteksten voor het nieuwe systeem ontvangen.
Stimulansen voor de energietransitie
De overstap naar alternatieven voor aardgas is de grote uitdaging in de
glastuinbouwsector. Zodra duurzame warmte, elektriciteit en CO2 voor
gewasgroei beschikbaar zijn (naast energiebesparingsmaatregelen), is het
voor tuinders mogelijk hun gasverbruik substantieel te verminderen.
Zoals ook blijkt uit de instellingswet valt de glastuinbouw onder de
reikwijdte van het Klimaatfonds en kunnen er voor deze sector voorstellen
worden ingediend bij de fondsbeheerder. Ik kan melden dat er voor de
glastuinbouw voorstellen zijn ingediend op het gebied van energiebesparing, warmte-infrastructuur en de toepassing van waterstof, waarover
in het voorjaar 2023 besluitvorming in het kabinet plaats zal vinden.
De benodigde extra inzet op het versneld opschalen van duurzame
warmtebronnen als geothermie, restwarmte en aquathermie, als gevolg
van de verminderde potentie biogrondstoffen voor warmte, heeft het
kabinet benoemd in het beleidsprogramma Klimaat. De Minister voor
Klimaat en Energie heeft uw Kamer eerder geïnformeerd over de
plaatsing van hekjes in de SDE++ (Kamerstuk 31 239, nr. 364), ter
stimulering van alternatieve duurzame energiebronnen. Een hekje in de
SDE++ zorgt ervoor dat technieken met een hogere subsidie-intensiteit
eerder aan bod komen, doordat voor hen binnen het hekje budget wordt
gereserveerd. Dit zijn technieken die weliswaar op de korte termijn minder
kosteneffectief zijn, maar die op de langere termijn noodzakelijk zijn voor
de energietransitie en waarvan de kosten kunnen dalen naarmate ze meer
worden ingezet.
In Kamerstuk 32 627, nr. 41 bent u geïnformeerd dat ik tuinders steun bij
hun investeringen in energiebesparende maatregelen, door het openstellingsbudget van de Regeling Energie-efficiëntie Glastuinbouw
(EG-regeling) in 2022 op te hogen tot 60 miljoen euro. Energiebesparing
helpt naast de klimaatdoelstellingen dichterbij te brengen, ondernemers
om de effecten van de hoge energieprijzen te reduceren. Tijdens het debat
over de LNV-begroting heeft de SGP gesuggereerd om 10 miljoen euro te
verschuiven van de innovatieagenda naar de EG-regeling voor de
openstelling van 2023. Op dit moment heb ik reeds de ruimte voor een
openstelling van 24 miljoen euro. Ik wil voor een eventueel hogere
openstelling eerst de voor- en nadelen goed in kaart brengen.
Zoals benoemd in de Miljoenennota 2023 (Kamerstuk 36 200, nr. 1) zal
11 miljoen euro van de Opslag Duurzame Energie (ODE)compensatiemiddelen ingezet worden voor warmte-infrastructuur in 2023.
Beoogd wordt om deze middelen in te zetten voor de eerste openstelling
van de subsidieregeling warmtenetten glastuinbouw. Dit betreft een
nieuwe regeling die subsidie geeft op dat deel van de fysieke infrastructuur waarin SDE++ en de EG-regeling niet voorzien. Het gaat dan
voornamelijk om de aanleg van warmtetransportleidingen (onder andere
ruimere dimensionering van leidingen waarmee de warmte-infrastructuur
toekomstgericht aangelegd wordt) en om warmtekoppelingen (aansluitingen tussen netwerken, voor verbeterde continuïteit van warmteaanvoer).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 627, nr. 44

4

In het kader van de SDE++ zal de Minister voor Klimaat en Energie uw
Kamer binnen afzienbare tijd nader informeren over de motie gewijzigde
van de leden Grinwis en Erkens. Deze motie verzoekt de regering te bezien
wat nodig is om te voorkomen dat onnodig extra aardgas wordt verbrand
en de warmtetransitie in de glastuinbouw stokt door bijvoorbeeld een
tijdelijke correctieregeling duurzame warmte in het leven te roepen
(Kamerstuk 29 023, nr. 322).
Impactanalyse fiscale maatregelen
Met deze brief stuur ik uw Kamer de door de gewijzigde motie van het lid
Valstar c.s.8 gevraagde impactanalyse van de voor 2025 voorgenomen
fiscale maatregelen in de energiebelasting op de glastuinbouw, zoals deze
in het coalitieakkoord beschreven staan. Het betreft de volgende maatregelen uit het coalitieakkoord: afschaffen verlaagd belastingtarief gas voor
de glastuinbouw en beperking van de inputvrijstelling voor warmtekrachtkoppeling installaties. De impactanalyse is door Wageningen Economic
Research (WEcR) uitgevoerd en laat zien dat de impact voor de tuinders
zeer fors is.
De uitkomsten van de impactanalyse zullen meegenomen worden in de
besluitvorming over en uitwerking van de maatregelen die worden
opgenomen in het belastingplan 2024. Tevens zal breder onderzoek in
opdracht van de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst worden verricht, onder meer naar de effecten van de deze
belastingmaatregelen op andere sectoren dan de glastuinbouw.
Genoemde motie is hiermee afgedaan.
Energiebesparingsplicht
De Minister voor Klimaat en Energie heeft uw Kamer op 21 oktober 2022
geïnformeerd over de voorgenomen wijziging van de energiebesparingsplicht op 1 juli 20239. Onderdeel van deze wijziging is dat de glastuinbouwbedrijven die deelnemen aan het systeem kostenverevening reductie
CO2-emissies ook onder de energiebesparingsplicht gaan vallen. De
energiebesparingsplicht verplicht bedrijven en instellingen met een
energieverbruik van 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgasequivalent energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5
jaar of minder te treffen. Deze energiebesparende maatregelen zijn
opgenomen in de Erkende Maatregelenlijst (EML). In overleg met de
sector zal ook de lagere regelgeving aangepast worden, bijvoorbeeld door
Erkende Maatregelen voor de glastuinbouwsector vast te stellen.
Tot slot
Met de ambitie om klimaatneutraal te zijn in 2040 legt de glastuinbouwsector de lat hoger legt dan veel andere sectoren, De ambities zijn groot,
maar ook noodzakelijk en urgent en vragen, ook naar 2030, stevige
stappen. De stappen die de sector tot nu toe heeft gezet geven een
belangrijk fundament voor de transitie waar de sector voor staat.
Individuele ondernemers zullen deze beweging snel moeten realiseren en
dus overwegen hoe zij vergaande energiebesparing en de overstap naar
alternatieven voor aardgas gaan maken. Voor de tuinders die in hun
strategische beslissingen tot de conclusie komen, dat zij niet bereid of in
staat zijn de energietransitie mede vorm te geven, geeft dit de duidelijkheid dat zij hun huidige productie zullen moeten afbouwen of
omvormen. Ik blijf, samen met de Minister voor Klimaat en Energie en de
8
9

Kamerstuk 27 428, nr. 392.
Kamerstuk 30 196, nr. 801.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 627, nr. 44

5

Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst, met de
sector in gesprek om ontwikkelingen in de energietransitie en de
uitwerking van het Convenant Energietransitie Glastuinbouw 2022–2030
op de voet te volgen, en gezamenlijk te werken aan een toekomstbestendige duurzame, klimaatneutrale glastuinbouwsector van wereldfaam.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
P. Adema

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 627, nr. 44

6