Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 716

Evaluatie Wet werk en inkomen naar
arbeidsvermogen (Wet WIA)

Nr. 30

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2018
Met deze brief informeer ik uw Kamer over ontwikkelingen op het gebied
van de verzekering voor de Werkhervattingsregeling gedeeltelijk
arbeidsgeschikten (WGA) en de Ziektewet (ZW). Ik geef een beeld van de
bewegingen in de hybride WGA- en ZW-markten. Daarnaast breng ik uw
Kamer op de hoogte van de ontwikkelingen in het staartlastenvermogen,
zoals toegezegd tijdens de parlementaire behandeling van de Wet
verbetering hybride markt in 2016 (Kamerstuk 34 336; Handelingen II
2015/16, nr. 66, item 9). Ook ga ik in op de stand van zaken van het
onderzoek naar de beweegredenen van werkgevers achter de marktbewegingen op de hybride markt.
In paragraaf 1 ga ik in op de bewegingen op de hybride markt. Daarna ga
ik in paragraaf 2 in op de borging van het gelijke speelveld in de hybride
markt. Tot slot ga ik in paragraaf 3 in op enkele technische aanpassingen
in de premiesystematiek.
1. Bewegingen hybride ZW- en WGA-markt
De WGA en ZW kennen een hybride markt. Werkgevers zijn standaard bij
UWV verzekerd. Zij kunnen echter kiezen om zelf het risico te dragen. Dat
noemen we eigenrisicodragerschap. Werkgevers die eigenrisicodrager
voor de WGA en/of ZW zijn kunnen dit risico geheel zelf dragen (eigenrisicodrager in eigen beheer) of zich voor het risico bij een private partij
verzekeren (privaat verzekerde eigenrisicodrager).
Tweemaal per jaar, op 1 januari en op 1 juli, kunnen werkgevers door
middel van een verzoek aan de Belastingdienst eigenrisicodrager worden.
Daarbij moet voor de WGA een garantie worden overlegd die het
faillissementsrisico dekt. Werkgevers die reeds eigenrisicodrager zijn,
kunnen de inspecteur vragen het eigenrisicodragerschap op die

kst-32716-30
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 716, nr. 30

1

momenten te beëindigen en terug te keren naar de publieke verzekering
bij het UWV.
1.1 Wijzigingen wet en regelgeving
Per 1 januari 2017 is de Wet verbetering hybride markt in werking
getreden. De Wet verbetering hybride markt regelt dat de financiering van
de publieke WGA-verzekering van UWV meer vergelijkbaar is met die van
private WGA-verzekeringen. Werkgevers kunnen zonder staartlasten1
overstappen van UWV naar eigenrisicodragerschap. Daarnaast betalen
werkgevers bij terugkeer naar UWV een meer risico-georiënteerde premie.
Hierdoor betalen deze werkgevers een (hogere) meer marktconforme
publieke premie bij overstap naar UWV. Deze hogere premie wordt
gereserveerd in het «staartlastenvermogen» waaruit de staartlasten van
werkgevers die van UWV naar eigenrisicodragerschap overstappen wordt
gefinancierd.
Tegelijk zijn, als onderdeel van de Wet beperking ziekteverzuim en
arbeidsongeschiktheid vangnetters (BEZAVA), de WGA-vast en WGA-flex
aan elkaar gekoppeld. Werkgevers moeten nu dus kiezen voor publieke of
private verzekering voor hun gehele WGA-risico.
Hieronder staan de marktbewegingen per 1 januari 2018 beschreven. Bij
beschouwing van de marktbewegingen moet een onderscheid worden
gemaakt tussen de aantallen werkgevers en de verzekerde loonsom.
1.2 Ontwikkelingen hybride markt voor de WGA
In reactie op voornoemde wijzigingen in de wet- en regelgeving hebben in
2017 veel werkgevers opnieuw een afweging gemaakt voor eigenrisicodragerschap of publieke verzekering voor de WGA. Een groot aantal
werkgevers dat eigenrisicodrager voor de WGA-vast was, heeft toen
besloten over te stappen naar UWV. Het aantal eigenrisicodragers voor de
WGA is daarmee aanzienlijk gedaald. Met name kleine werkgevers
hebben besloten over te stappen naar het UWV.2
In 2018 zijn de bewegingen op de hybride WGA-markt rustiger.
Per 1 januari 2018 is het aantal WGA-eigenrisicodragers toegenomen van
5,8% naar 6,0% van het totaal. Het aandeel WGA-eigenrisicodragers als
percentage van de loonsom ligt aanmerkelijk hoger omdat met name
grote werkgevers voor het eigenrisicodragerschap kiezen. Het aandeel
WGA-eigenrisicodragers in de totale loonsom is toegenomen van 37% in
2017 naar 38% in 2018. Dit is een trendverandering ten opzichte van
voorafgaande jaren waarin het aandeel eigenrisicodragers in de WGA
afnam. Het lijkt erop dat de hybride WGA-markt zich na voornoemde
aanpassingen in de wet- en regelgeving stabiliseert.

1

Staartlasten zijn de lasten van werknemers die op het moment van overstap een uitkering
ontvangen, of ziek zijn en op termijn een uitkering ontvangen.
2
Kamerstuk 32 716, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 716, nr. 30

2

Figuur 1: Aandeel eigenrisicodragers WGA

1.3 Ontwikkelingen hybride markt voor de ZW
De bewegingen in de hybride markt voor de ZW laten een zelfde
beweging zien. Het aantal ZW-eigenrisicodragers is toegenomen van 3,5%
naar 3,8% van het totaal. Het aandeel ZW-eigenrisicodragers als
percentage van de loonsom ligt aanmerkelijk hoger omdat met name
grote werkgevers voor het eigenrisicodragerschap kiezen. Het aandeel
ZW-eigenrisicodragers in de totale loonsom is toegenomen van 42,4% in
2017 naar 44,3% in 2018.
Figuur 2: Aandeel eigenrisicodragers ZW

1.4 Ontwikkelingen staartlastenvermogen
Zoals hiervoor genoemd worden de staartlasten voor de WGA toegerekend aan het staartlastenvermogen. Dit staartlastenvermogen nam in
2017 af van € 1.312 miljoen naar € 1.108 miljoen in 2018.
Per 1 januari 2017 is het eigenrisicodragerschap uitgebreid met de
WGA-flex. Werkgevers die in 2016 reeds eigenrisicodrager voor de
WGA-vast waren, mochten hun lopende WGA-flexuitkeringen (waarvan
de eerste ziektedag van de uitkeringsgerechtigde lag vóór 1 januari 2017)
als staartlasten bij UWV achterlaten. Dit verklaart de afname van het
staartlastenvermogen in 2017. Deze maatregel is genomen om te
voorkomen dat deze werkgevers na de voornoemde koppeling van de
WGA-vast en -flex hun flexlasten geheel zelf zouden moeten af financieren
alvorens zij eigenrisicodrager konden worden. Op dit moment is het
staartlastenvermogen toereikend voor de financiering van de staartlasten.
2. Hybride markt: zo gelijk mogelijk speelveld en ontwikkelingen
Het doel van de hybride markt is dat de verschillende spelers elkaar
scherp houden en zo bijdragen aan effectieve preventie van en
re-integratie bij ziekte en arbeidsongeschiktheid. Randvoorwaarde is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 716, nr. 30

3

daarbij dat er een zo gelijk mogelijk speelveld is tussen UWV en private
verzekeraars en uitvoerders, tussen werkgevers en private uitvoerders, en
tussen private uitvoerders onderling. Met deze blik werk ik door aan
versterking van de hybride markt.
Ook vanuit uw Kamer is gevraagd om te werken aan een gelijkwaardiger
uitvoering in de hybride markt. De motie van de leden Dijkgraaf en
Nijkerken de Haan3 roept op om te onderzoeken hoe een gelijkwaardiger
uitvoering van het hybride stelsel kan worden vormgegeven. Zoals ik aan
heb gegeven acht ik het van belang dat het speelveld op de hybride markt
zoveel mogelijk gelijk is. Ik heb in dat kader regelmatig overleg met de
Belastingdienst en UWV over diverse aspecten van de uitvoering van de
ZW en WGA in de hybride markt. In mijn reactie op Kamervragen van het
lid Stoffer (SGP)4 heb ik toegezegd uw Kamer in het najaar te informeren
over de stand van zaken.
In het najaar wil ik uw Kamer ook breder informeren over de hybride
markt voor de ZW en de WGA. Op dit moment lopen twee onderzoeken
die zich in een afrondende fase bevinden. Voor werkgevers spelen
meerdere factoren een rol bij het besluiten tot een publieke verzekering of
eigenrisicodragerschap. In mijn vorige brief5 over de marktbewegingen
heb ik aangegeven de beweegredenen van werkgevers die overstappen
nader te willen onderzoeken. Daarnaast wordt een onderzoek uitgevoerd
naar de uitvoering van de WGA door private verzekeraars.
Een volwassen markt vraagt ook van private verzekeraars en uitvoerders
dat zij hun rol serieus nemen. Ik ben blij dat er met de diverse verzekeraars, uitvoerders, intermediairs en hun belangenorganisaties goed
contact is over de uitvoering en de ontwikkelingen op de markt. Het is
noodzakelijk dat deze partijen hun rol voldoende kunnen vervullen.
Tegelijk is het nodig om goede informatie te hebben over marktontwikkelingen in het private deel van de markt. Het gaat dan bijvoorbeeld over het
aandeel eigenrisicodragers dat zich privaat verzekerd voor de ZW en/of de
WGA. Ik zal dan ook in gesprek gaan met het Verbond van Verzekeraars
over periodieke informatielevering over de private zijde van de markt.
Zoals is aangekondigd in de memorie van toelichting op het wetsvoorstel
Wet arbeidsmarkt in balans6 wil het kabinet een verbeterde en toekomstbestendige premiesystematiek voor de ZW en WGA ontwikkelen voor
kleine en middelgrote werkgevers die de huidige sectoraal bepaalde
premie vervangt. Eén van de uitgangspunten daarbij is dat de systematiek
moet aansluiten bij het risicoprofiel van werkgevers en rekening moet
houden met de mate waarin werkgevers in staat zijn hun eigen ZW en
WGA-risico te beheersen. Tevens moet de systematiek bijdragen aan
voldoende solidariteit in het stelsel van ziekte en arbeidsongeschiktheid
en dient de nieuwe systematiek tot een voldoende gelijk speelveld op de
hybride ZW- en WGA-markt te leiden. De systematiek moet uiteraard
werkbaar zijn voor zowel UWV als de Belastingdienst. Zij zullen daarom
eveneens worden betrokken bij de vormgeving van de nieuwe
systematiek.

3

Kamerstuk 34 766, nr. 15.
Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 2617.
5
Kamerstuk 32 716, nr. 24.
6
Het wetsvoorstel Wet arbeidsmarkt in balans heeft van 9 april 2018 tot 7 mei 2018 open gestaan
voor internetconsultatie en is op www.internetconsultatie.nl te vinden met de zoekterm
«arbeidsmarkt in balans».
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 716, nr. 30

4

3. Verkorten WGA-risicoperiode en technische aanpassingen
Uw Kamer heeft mij gevraagd om informatie over de voortgang van de
uitwerking van regeerakkoordmaatregelen op het gebied van ziekte en
arbeidsongeschiktheid. De sociale partners hebben – in de stichting van
de arbeid – overleg gevoerd over maatregelen die het draagvlak voor het
stelsel van ziekte en arbeidsongeschiktheid verbeteren (Kamerstuk 29 544,
nr. 813). Ik geef graag nog wat ruimte aan dat overleg. Ik zal uw Kamer na
de zomer informeren over de uitwerking van de regeerakkoordmaatregelen met betrekking tot loondoorbetaling bij ziekte.
Van 25 april 2018 tot en met 24 mei 2018 heeft een voorstel open gestaan
voor internetconsultatie.7 Dit voorstel bevatte naast de regeerakkoordmaatregel om de WGA-risicoperiode van 10 naar 5 jaar te verkorten ook
een aantal technische aanpassingen. Vanwege de meer technische van
aard van drie overige aanpassingen wil ik deze nu vast voortzetten zodat
de markt tijdig duidelijkheid heeft en de uitvoeringsorganisaties kunnen
starten met implementatie per 1 januari 2020. Deze aanpassingen worden
hieronder inhoudelijk toegelicht. Met deze technische aanpassingen in de
wordt de premiesystematiek van UWV verbeterd, vereenvoudigd en
geharmoniseerd. Er is sprake van een zeer beperkt effect op de premies.
Op macroniveau zullen de premieopbrengsten gelijk blijven. Over het
algemeen zullen de premies voor kleine werkgevers licht dalen en voor
(middel)grote werkgevers licht stijgen.
3.1 Schrappen van het rekenpercentage
In de huidige premiesystematiek dragen alleen werkgevers met een
(deels) individueel gedifferentieerde premie tussen de minimum- en
maximumpremie (de tussengroep) bij aan het financieren van het tekort
aan premie-ontvangsten dat ontstaat door de maximumpremie. Om te
zorgen dat alle werkgevers met een (deels) individueel gedifferentieerde
premie – en niet alleen de tussengroep – bijdragen aan dit tekort zal in een
nota van wijziging bij het wetsvoorstel Verzamelwet SZW 2019 een
wijziging van de Wet financiering sociale verzekeringen (Wfsv) worden
opgenomen. Ook zal het Besluit Wfsv worden aangepast. Het rekenpercentage komt daarmee per 1 januari 2020 te vervallen. Hierdoor dragen
alle werkgevers met een (deels) individueel gedifferentieerde premie bij
aan het premietekort dat ontstaat door de maximumpremie.
3.2 Gescheiden berekening van sectorale en individuele premies
Een van de uitgangspunten in de premiesystematiek voor de ZW en WGA
is dat de premies zoveel mogelijk corresponderen met het ZW- en
WGA-risico van deze werkgevers. In de huidige systematiek is daarvan te
weinig sprake doordat met name de risico’s van grote werkgevers
doorwerken in de sectoraal bepaalde premies voor kleine werkgevers.
Deze berekening wordt gescheiden waardoor de risico’s en lasten van
grote werkgevers niet langer doorwerken in de premies van kleine
werkgevers en omgekeerd. Hierop wordt het Besluit Wfsv aangepast.
3.3 Aanpassing van het gemiddelde werkgeversrisicopercentage
De huidige manier waarop het gemiddelde werkgeversrisicopercentage
wordt vastgesteld zorgt voor te hoge opslagen en te lage kortingen in de
individueel gedifferentieerde premie. Door een technische aanpassing
wordt dit in de premiesystematiek verbeterd.
7

Het voorstel is te vinden op www.internetconsultatie.nl met de zoekterm «wijziging wfsv
tijdelijke uitzondering».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 716, nr. 30

5

Voor de vertaling van werkgeversrisico’s naar individueel bepaalde
premies zoals die gelden voor (middel-)grote werkgevers wordt het
individuele werkgeversrisicopercentage vergeleken met het gemiddelde
werkgeversrisicopercentage. Is het individuele werkgeversrisicopercentage hoger dan het gemiddelde werkgeversrisicopercentage dan krijgt
de werkgever een opslag in de premie, is het lager dan krijgt de
werkgever een korting. De wijze
waarop het individuele werkgeversrisico en gemiddelde werkgeversrisico
worden berekend zijn echter niet gelijk. Hierdoor resulteren te hoge
opslagen op de premie en te lage kortingen. Door een aanpassing in het
Besluit Wfsv wordt de wijze van berekening van het gemiddelde werkgeversrisicopercentage en het individuele werkgeversrisicopercentage gelijk
getrokken.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 716, nr. 30

6