Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 529

Gaswinning

Nr. 244

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 februari 2016
Op 26 januari jl. vond een plenair debat plaats over de gaswinning in
Groningen (Handelingen II 2015/16, nr. 46, item 24), waarna uw Kamer een
14-tal moties heeft aangenomen. Hierbij informeer ik uw Kamer over de
wijze waarop ik met deze moties omga.
Voorfinanciering toekomstbestendige scholen
Met de motie van het lid Van Veldhoven c.s. (Kamerstuk 33 529, nr. 218)
wordt de regering verzocht om de Nationaal Coördinator Groningen
(NCG) in staat te stellen om met scholen en gemeenten een oplossing te
vinden voor het vraagstuk dat sommige scholen en gemeenten eerder
dan voorzien geconfronteerd worden met kosten maar dat dit toekomstbestendige keuzes niet in de weg moet staan, en om daarbij ook voorfinanciering als instrument te onderzoeken. In het Meerjarenprogramma
Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen is een aanpak voor de
versterkingsopgave opgenomen, waarvan ook scholen en zorggebouwen
deel uitmaken. De NCG maakt op dit moment een overzicht van de extra
kosten die dit met zich meebrengt, waarbij ook gekeken wordt naar de
opgaven in de zorg en het onderwijs. Daar waar de bestaande budgetten
voor het versterken van gebouwen en vergroten van de leefbaarheid en
het economisch perspectief binnen de eerder vastgestelde middelen uit
het bestuursakkoord en de betreffende begrotingen van overheden en
instellingen tekort schieten, kunnen aanvullende middelen nodig zijn om
toch toekomstbestendig te investeren. Het kabinet heeft de NCG gevraagd
om inzichtelijk te maken wat de omvang is van deze eventueel benodigde
middelen voor onder meer onderwijs, zorg, cultureel erfgoed en openbare
ruimte en zal op basis daarvan, waar nodig, dekking zoeken. Daarbij stelt
het kabinet vast dat de aansprakelijkheid van NAM het uitgangspunt is,
dat de bestaande (financiële) verantwoordelijkheden, bijvoorbeeld op het
terrein van onderwijs en zorg, onveranderd blijven en dat de NCG binnen
dat kader een regierol vervult. De gesprekken over deze inventarisatie
worden momenteel gevoerd. Ook zal hierbij de mogelijkheid van
voorfinanciering in beschouwing genomen worden. Bij de voorjaarsnota

kst-33529-244
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 244

1

verwacht ik uw Kamer te kunnen informeren over de eerste uitkomsten
van de inventarisatie.
Opzet onderzoeksprogramma ondergrond
Met de motie van de leden Van Veldhoven en Jan Vos (Kamerstuk 33 529,
nr. 220) wordt de regering verzocht om het onafhankelijk onderzoeksprogramma naar de ondergrond zodanig op te zetten dat ook het onderzoek
op basis waarvan het winningsbesluit wordt gemaakt daar onafhankelijk
belegd kan worden. Ik heb het initiatief genomen voor de inrichting van
een onafhankelijk netwerk van universiteiten, rijksinstituten en publiek/
private kennisinstellingen. Dit kennisnetwerk zal zich specifiek richten op
de risico’s van mijnbouw in Nederland, waaronder gaswinning. Het
netwerk zal los van overheid en bedrijfsleven onder toezicht van een
wetenschappelijke raad van toezicht de relevante gezaghebbende kennis
ontwikkelen. Het kabinet heeft hiervoor extra middelen vrijgemaakt in de
rijksbegroting. Hiermee komt onafhankelijke kennis beschikbaar om de
risico’s van mijnbouw gezaghebbend te beoordelen. Zoals in de
Mijnbouwwet is vastgelegd en ook in het rapport «Aardbevingsrisico’s in
Groningen» van de Onderzoeksraad voor Veiligheid wordt benadrukt,
hebben en houden mijnbouwbedrijven een eigen verantwoordelijkheid
met betrekking tot mijnbouwactiviteiten, met de daarbij horende
onderzoeksplicht. Het streven is om het netwerk medio 2016 van start te
laten gaan. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de motie. Met het oog
op het komende winningsplan dat uiterlijk 1 april 2016 moet worden
ingediend, zal het onafhankelijke onderzoeksprogramma nog geen rol
kunnen spelen. Het kennisnetwerk zal in eerste instantie waarschijnlijk niet
in staat zijn het gehele onderzoeksprogramma dat bij NAM loopt te
kopiëren. Belangrijke redenen daarvoor zijn de kosten (NAM besteedt hier
jaarlijks tientallen miljoenen aan) en de benodigde computerinfrastructuur
(de betrokken kennisinstellingen hebben nog niet de benodigde
rekenkracht).
Complexe schadegevallen
Met de motie van het lid Van Tongeren c.s. (Kamerstuk 33 529, nr. 221)
wordt de regering verzocht om de Nationaal Coördinator Groningen
voldoende ruimte te geven om te komen tot een snelle en ruimhartige
afhandeling van alle oude complexe gevallen, en ervoor te laten zorgen
dat deze laatste zaken in ieder geval voor het krokusreces finale duidelijkheid hebben. Met betrekking tot de afhandeling van de complexe
schadegevallen heb ik met NAM eind 2014 afgesproken dat zij alle 195
openstaande complexe schadegevallen zouden oplossen voor eind 2015.
In al deze gevallen heeft NAM een redelijk aanbod aan de eigenaar/
bewoners gedaan. Op dit moment staan er nog 9 complexe schadegevallen open, waarbij het aanbod niet tot een overeenstemming heeft
geleid tussen eigenaar en NAM. In de meeste gevallen is sprake van een
nog niet afgeronde contra-expertise-procedure. In een enkel geval wordt
door de eigenaar/bewoner overwogen de zaak voor te leggen aan de
rechter. Overeenstemming tussen eigenaar/bewoners en NAM over een
oplossing is in 8 gevallen niet voor de krokusvakantie mogelijk. In 1 geval
wordt overeenstemming een dezer dagen voorzien. De NCG volgt de
voortgang van deze zaken nauwgezet.
Verplichting aanbrengen trillingsopnemers
Met de motie van het lid Van Tongeren c.s. (Kamerstuk 33 529, nr. 222)
wordt de regering verzocht om uitvoering van artikel 33 van de
Mijnbouwwet te handhaven en NAM te verplichten om trillingsopnemers
rond kwetsbare objecten aan te brengen. Ik ga ervan uit dat met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 244

2

«kwetsbare objecten» wordt gedoeld op productie-installaties en
industriële objecten zoals het tankenpark Delfzijl. Artikel 33 van de
Mijnbouwwet is onvoldoende basis om NAM te verplichten trillingsopnemers rond deze objecten aan te brengen. In wezen is echter al
uitvoering aan het gestelde in de motie gegeven. Rond productieinstallaties en industriële objecten zoals het tankenpark Delfzijl is thans
namelijk al een netwerk van trillingsopnemers tot stand gebracht.
Bovendien is de NCG momenteel in dialoog met industriële partijen over
kwetsbare objecten. Mocht uit die dialoog blijken dat er nog kwetsbare
objecten zijn waar eerder niet aan werd gedacht, dan zal NAM aanvullende trillingsmeters moeten bekostigen.
Versterking scholen en zorginstellingen
Met de motie van het lid Dik-Faber c.s. (Kamerstuk 33 529, nr. 224) wordt
de regering verzocht om de versterking van scholen en zorginstellingen
met het oog op de veiligheid zo snel mogelijk te laten plaatsvinden en niet
te laten ophouden door discussies over demografische ontwikkelingen en
kostenefficiëntie. Zoals hierboven aangegeven is in het Meerjarenprogramma Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen een aanpak voor
de versterkingsopgave opgenomen, waarvan ook scholen en zorggebouwen deel uitmaken. In het meerjarenprogramma wordt benoemd dat
het koppelen van schadeherstel en versterking van scholen en zorggebouwen aan toekomstbestendige maatregelen en kansen op gebieden
zoals zorg en onderwijs van belang is. Tegelijkertijd is snelheid in de
voortgang van het schadeherstel en de versterking vanuit veiligheidsoogpunt gewenst. In de gebiedsgerichte aanpak wordt daarom gewerkt
op basis van risicoprioritering, naast dat er integraal naar een gebied
wordt gekeken. Voor zover hiervoor middelen nodig zijn waarin niet is
voorzien, maakt ook deze opgave deel uit van de inventarisatie zoals
genoemd in reactie op de motie met Kamerstuk 33 529, nr. 218. Bij de
voorjaarsnota verwacht ik uw Kamer te kunnen informeren over de eerste
uitkomsten hiervan.
Groningen koploper schone energie en energiebesparing
Met de motie van het lid Dik-Faber c.s. (Kamerstuk 33 529, nr. 226) wordt
de regering verzocht om de provincie Groningen koploper te laten worden
op het gebied van schone energie en energiebesparing, in samenwerking
met Energy Valley. In het Meerjarenprogramma Aardbevingsbestending
en Kansrijk Groningen wordt onder andere door middel van de volgende
activiteiten voorzien in het uitvoeren van deze motie:
– Nul-op-de-meter: Bij versterking van gebouwen wordt zoveel mogelijk
gestreefd naar «nul-op-de-meter». Voor 1.650 corporatiewoningen zijn
hier reeds afspraken over gemaakt. Het voornemen is om voor
particuliere woningeigenaren een vergelijkbaar financieel arrangement
tot stand te brengen als bij de 1.650 corporatiewoningen. De NCG en
de woningcorporaties bezien daarnaast hoe particuliere woningeigenaren in de nabijheid van een «nul-op-de-meter»-project van de
woningcorporaties kunnen aansluiten bij de uitvoering van het
gecombineerd versterken en energetisch verbeteren van de woning
– Decentrale energie: Onderdeel van het meerjarenprogramma is het
opzetten van een ontwikkelbedrijf voor coöperatieve decentrale
energieprojecten. Ook wordt ingezet op het stimuleren van smart grids
en lokale opslagtechnieken.
– Vergroenen industrieel energieverbruik: In het meerjarenprogramma
wordt ingezet op het vergroenen van het gasgebruik door het
industriecluster in de Eemsdelta.
Hiermee ligt er een omvattend pakket aan maatregelen op het gebied van
schone energie en energiebesparing in Groningen. Over deze verschil-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 244

3

lende activiteiten zal ik uw Kamer via de reguliere rapportages over de
uitvoering van het meerjarenprogramma informeren.
Onafhankelijk en aanvullend meetnet
Met de motie van de leden Smaling en Van Tongeren (Kamerstuk 33 529,
nr. 231) wordt de regering verzocht om zonder verdere terughoudendheid
te komen met een onafhankelijk en aanvullend meetnet, waaronder
tiltsensoren. Zoals ik tijdens het debat heb aangegeven zijn er allerlei
instrumenten en technieken beschikbaar om bodembewegingen te meten.
Het is afhankelijk van het verschijnsel dat men wil onderzoeken welk
geschikt instrument – of een combinatie van instrumenten – wordt
geselecteerd. Voor de specifieke situatie van het Groningse aardbevingsgebied heeft NAM een studie- en meetplan opgezet. Dit plan wordt van
tijd tot tijd bijgesteld op grond van nieuwe informatie en inzichten en is
goedgekeurd door SodM. In het eerste studie- en meetplan van december
2012 werd voorzien dat meerdere meettechnieken, inclusief tiltmeters,
zouden worden ingezet om zoveel mogelijk aspecten van bodembewegingen te meten. Op grond van de ervaringen met de diverse meettechnieken heeft NAM het studie- en meetplan geactualiseerd. Daarbij heeft
men vooralsnog afgezien van het inzetten van tiltmeters. Niet omdat deze
instrumenten niet bruikbaar zijn, maar omdat men met een combinatie
van andere technieken vergelijkbare en/of meer relevante informatie
verkrijgt. In het meerjarenprogramma heeft de NCG aangegeven dat van
diverse kanten aandacht is gevraagd voor het meetinstrumentarium
waarbij naast de grondversnelling ook andere zaken worden gemeten. De
NCG zal in 2016 onderzoek naar de verschillende meetinstrumenten
verrichten en op basis hiervan in 2017 – zo nodig – nadere acties
ondernemen. Daarnaast bestaat er een meetnet van gebouwsensoren dat
momenteel wordt beheerd door TNO en dat daarmee in onafhankelijke
handen is. Hiermee is voorzien in uitvoering van de motie.
Verticale Peak Ground Acceleration (PGA)
Met de motie van het lid Smaling (Kamerstuk 33 529, nr. 232) wordt de
regering verzocht om de factoren verticale PGA, bodemdaling, landschapselementen als terpen, afstand tot sloot of kanaal en het voorkomen van
zware kleigronden een plaats te geven in de analyse van de risico’s ten
aanzien van bevingsschade, overwegende dat de nadruk bij de
vaststelling van de risico’s op bevingsschade grotendeels wordt bepaald
door de horizontale PGA. Daarnaast wordt verzocht om experts op deze
terreinen een plaats te geven in de discussie. De in de motie genoemde
factoren zijn reeds deel van de risicobeoordeling of krijgen reeds aandacht
in het studieprogramma dat wordt geleid door NAM. Ten eerste wordt de
verticale PGA gemeten door zowel het KNMI- als het TNO-netwerk. In de
berekeningen van ernstige schade aan gebouwen door een aardbeving
(en dus in de risico-inschatting) wordt verticale PGA meegenomen.
Daarnaast wordt sinds 1963 bodemdaling gemeten en bestudeerd en
vormt dit reeds een belangrijke component van het winningsplan. In alle
winningsplannen voor Groningen is hier uitgebreid aandacht aan besteed.
Tevens heb ik de Rijksuniversiteit Groningen verzocht onderzoek te doen
naar wierden. De eerste fase van dit onderzoek zal in het winningsplan
2016 worden meegenomen en door NAM worden gepubliceerd. Verder
wordt door de eigenaren van dijken onderzoek gedaan naar de bestendigheid tegen aardbevingen. NAM levert de beschrijving van de dreiging
hiervoor aan, die door het KNMI wordt beoordeeld. Bovendien heeft
Deltares op verzoek van NAM de ondiepe ondergrond en bodem in kaart
gebracht. De rapporten die Deltares hierover heeft opgesteld zijn op de
website van NAM beschikbaar gesteld. Verder zijn er metingen gedaan
door Deltares om de eigenschappen en het gedrag van deze verschillende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 244

4

grond soorten bij een aardbeving vast te stellen. Ten slotte zijn TNO en
Deltares reeds als experts ingeschakeld. Met al deze activiteiten wordt
uitvoering gegeven aan de motie.
Brede begrip «schade door mijnbouwwerk»
Met de motie van de leden Jan Vos en Van Tongeren (Kamerstuk 33 529,
nr. 237) wordt de regering verzocht om NAM, het Centrum Veilig Wonen
en de Nationaal Coördinator Groningen opdracht te geven om uit te gaan
van het brede begrip «schade door mijnbouwwerk» (mijnbouwschade),
omvattende aardbevingsschade, zettingsschade en schades als gevolg
van bodemdaling. NAM is gebonden aan de regels in het Burgerlijk
Wetboek, waarin aansprakelijkheid van de exploitant is geregeld voor
schade door uitstroming van delfstoffen en bodembeweging, als die
schade het gevolg is van mijnbouwactiviteiten. Daarmee is reeds voorzien
in uitvoering van de motie. In het meerjarenprogramma van de NCG is
daarnaast beschreven dat schades waarbij er meerdere oorzaken van
schade zijn, als complex schadegeval worden aangemerkt. Deze complexe
schades worden overgedragen aan de NCG.
Onderzoek naar versnelde afbouw van gasexportcontracten
Met de motie van het lid Jan Vos c.s. (Kamerstuk 33 529, nr. 238) wordt de
regering verzocht om een onderzoek te verrichten naar de mogelijkheden
om gasexportcontracten zo veel mogelijk en versneld af te bouwen, en
hierover voor 1 augustus 2016 aan de Kamer te rapporteren. Duitsland,
België en Frankrijk zijn afhankelijk van het gas uit Groningen om
gebruikers te voorzien in de vraag naar (laagcalorisch) gas. Om deze
afhankelijkheid terug te brengen hebben zij plannen gemaakt om hun
gastoestellen en netwerk aan te passen en om te zetten naar gas van
hoogcalorische kwaliteit. Zoals toegezegd tijdens het debat zal ik dit
voorjaar alle relevante informatie over de ombouw van het gassysteem in
Duitsland, België en Frankrijk verzamelen en met de Kamer delen.
Gereguleerde inzet van conversie- en opslagcapaciteit
Met de motie van het lid Agnes Mulder c.s. (Kamerstuk 33 529, nr. 241)
wordt de regering verzocht om met NAM, Gasunie en Gasterra afspraken
te maken over een gereguleerde inzet van de conversie- en opslagcapaciteit. In de Kamerbrief van 18 december jl. (Kamerstuk 33 529, nr. 212)
heb ik aangegeven dat ik NAM heb verzocht om te onderzoeken of een
verdere verlaging van het productieniveau mogelijk is zonder dat dit
gepaard gaat met sterke fluctuaties, door de inzet van de gasopslag Norg
en de stikstofinstallaties. SodM zal hierover een advies uitbrengen. De
resultaten van dit onderzoek zullen worden betrokken bij het opstellen van
het nieuwe winningsplan en zal daarmee onderdeel zijn van de besluitvorming voor komend jaar. Hiermee wordt invulling gegeven aan het
gevraagde in de motie.
Overige moties
Naast bovengenoemde moties is een aantal moties aangenomen voor de
uitvoering waarvan aanvullende middelen benodigd zijn, bovenop
hetgeen is voorzien in de bestuursakkoorden, het meerjarenprogramma
van de NCG en de wettelijke verplichtingen van NAM. Dit betreft de
volgende moties:
– Motie van de leden Van Veldhoven en Jan Vos (Kamerstuk 33 529, nr.
219) waarmee de regering wordt verzocht om met de NCG ervoor te
zorgen, dat de onkosten die worden gemaakt door scholen en
ziekenhuizen ten behoeve van de voorbereiding en begeleiding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 244

5

bouwprojecten ten gevolge van de aardbevingsproblematiek, als
onderdeel van het schadeherstel en de versterking, worden vergoed
door NAM;
– Motie van het lid Agnes Mulder c.s. (Kamerstuk 33 529, nr. 240)
waarmee de regering wordt verzocht om voor iedereen met schade
door gaswinning in Groningen de compensatie- en verduurzamingsregelingen uit het meerjarenprogramma en eenzelfde schadeafhandeling
beschikbaar te stellen;
– Motie van het lid Bosman c.s. (Kamerstuk 33 529, nr. 242) waarmee de
regering wordt verzocht om met een voorstel te komen voor behoud
van de waardevermeerderingsregeling in de oude of een vergelijkbare
regeling.
Ik beraad mij op deze moties en hierover zal beraadslaging plaatsvinden
in het kader van de voorjaarsnota.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 529, nr. 244

6