Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 000 XVI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (XVI) voor het jaar 2019

Nr. 12

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 11 oktober 2018
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer
verslag uit te brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop
gegeven antwoorden.
De vragen zijn op 27 september 2018 voorgelegd aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de Minister voor Medische Zorg en de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Bij brief van
10 oktober 2018 zijn ze door de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, de Minister voor Medische Zorg en de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
De adjunct-griffier van de commissie,
Bakker

kst-35000-XVI-12
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

1

Vraag 1
Waarom worden de Gemeentelijke Gezondheidsdiensten (GGD’en) voor
2018, 2019 en 2020 voor keuzebegeleiding wel volledig gesubsidieerd en
Siriz voor 2018 slechts gedeeltelijk, terwijl voor 2019 en volgende jaren
Siriz geen subsidie krijgt, maar kan meedoen in een Open Housefinancieringsconstructie?
Antwoord:
Zoals ik in mijn brief over preventie en ondersteuning onbedoelde (tiener)
zwangerschappen heb aangegeven, wil ik een duurzame financiering
ontwikkelen voor keuzehulpbegeleiding (TK 32 279, nr. 123). Daarvoor heb
ik – samen met partijen – gekozen voor een open house financieringsconstructie per 2019, zodat de middelen ook rechtmatig kunnen worden
besteed. Het klopt dat de GGD GHOR nog een subsidie ontvangt in 2019
en in 2020 voor het leveren van keuzehulpgeprekken. Ik ben op dit
moment met GGD GHOR Nederland in gesprek om te bezien of GGD’en
vanaf 2019 ook mee kunnen doen aan de open house constructie in plaats
van de voortzetting van de huidige subsidie. Zodra ik daar uitsluitsel over
heb, zal ik u hierover informeren. GGD/GHOR en Siriz hanteren daarbij op
dit moment nog verschillende definities ten aanzien van het begrip
«keuzehulpgesprek», waardoor ook de bedragen verschillen. Het is dus
zeker niet zo dat de één het volledig gefinancierd krijgt en de ander
gedeeltelijk. Bij de uitwerking van de hiervoor genoemde open house
constructie gaan we uit van eenzelfde definitie van keuzehulpgesprek voor
alle mogelijke partijen met eenzelfde tarief.
Vraag 2
Welke middelen zijn er beschikbaar voor samenwerking tussen abortusklinieken en veldpartijen om (herhaling van) abortussen tegen te gaan?
Antwoord:
Ik heb voor dit onderwerp jaarlijks € 200.000 voor de periode 2018 t/m
2020 gereserveerd. Dit is ook het bedrag dat door partijen zelf is aangedragen. Ik ga de komende periode in gesprek met de relevante partijen uit
het veld om te bekijken welke activiteiten nodig zijn om de samenwerking
tussen abortusklinieken en andere zorgverleners (zoals huisartsen) te
verbeteren en aan de hand daarvan wordt bezien welk bedrag daarvoor
kan worden ingezet.
Vraag 3
Hoeveel kinderen (onder 18 jaar) maken er in Nederland gebruik van een
prothese? Kunt u aangeven hoe dit cijfer zich over de afgelopen tien jaar
heeft ontwikkeld?
Antwoord:
Het exact aantal kinderen onder de 18 met een prothese is mij niet
bekend. Op basis van cijfers van het Zorginstituut is aan te geven dat het
gemiddeld aantal verstrekkingen over de periode 2012 tot 2016 1.259
prothesen per jaar bedraagt. Uitgaande van een gemiddelde levensduur
van drie tot vier jaar schat ik het totaal aantal kinderen dat gebruikt maakt
van een prothese op circa vier- á vijfduizend.
Vraag 4
Aan welke doelen zijn de extra middelen (€ 10 miljoen per jaar) voor het
topsportbeleid toegewezen?
Antwoord:
Met de € 10 miljoen extra voor topsport wordt beoogd om talenten en
topsporters meer kansen te bieden om deel te nemen aan internationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

2

wedstrijden en om beter te presteren. Om dit te realiseren zijn de
middelen toegewezen aan de volgende subdoelen:
– Meer mogelijkheden voor deelname aan internationale wedstrijden en
trainingsstages
– Betere talentherkenning en -ontwikkeling
– Meer en betere persoonlijke begeleiding door coaches en experts
– Extra investering in financiële voorzieningen
– De ontwikkeling van een integraal datamanagement- en dossiervoeringssysteem
– Een betere en meer toegankelijke opleiding van Nederlandse topcoaches
– De ontwikkeling van nieuwe kansrijke medaille-onderdelen en sporten
Vraag 5
Waaraan worden de extra middelen voor de uitvoering van het sportakkoord besteed? Welke partijen maken hierop aanspraak?
Antwoord:
De extra middelen uit het regeerakkoord zijn:
– € 5 miljoen voor sportevenementen
– € 10 miljoen voor Topsport
– € 10 miljoen voor het versterken van bonden & verenigingen
De € 5 miljoen voor sportevenementen wordt volledig toegevoegd aan
het (herziene) beleidskader sportevenementen waarvoor de voorhangprocedure gestart is. Dit beleidskader wordt opgenomen in het nog uit te
werken deelakkoord 6 «Topsport die inspireert» van het sportakkoord.
De € 10 miljoen voor Topsport wordt ingezet om talenten en topsporters
meer kansen te bieden om deel te nemen aan internationale wedstrijden
en om beter te presteren. Uw Kamer is hierover geïnformeerd bij brief (TK
2017–2018, 30 234 nr. 176).
De € 10 miljoen voor het versterken van bonden & verenigingen landt
volledig in deelakkoord «Vitale aanbieders». Een deel hiervan zal worden
benut voor het programma «impuls versterken sportbonden» waarvoor
NOC*NSF een subsidieaanvraag heeft ingediend die bij VWS in behandeling is. Daarnaast wordt een deel besteed aan de uitbreiding van de
buurtsportcoachregeling teneinde meer buurtsportcoaches in te kunnen
zetten voor de ondersteuning van sportaanbieders. Het restant wordt
benut voor maatregelen om het (vrijwillig) kader in de sport in de sport te
versterken, de verenigingsondersteuning te professionaliseren en voor
impulsen om verenigingen te helpen zich te ontwikkelen richting
vitale/open clubs. Hoe het budget exact verdeeld wordt over deze
maatregelen en via welke partijen dit gaat lopen, is momenteel onderwerp
van gesprek tussen de partners van het sportakkoord. Ik zal de Kamer
voor het kerstreces hierover informeren.
Vraag 6
Aan welke evenementen worden de extra middelen voor topsportevenementen toegewezen? Zijn hier al concrete evenementen voor gekozen, of
wordt dit nog nader uitgewerkt?
Antwoord:
De extra middelen van € 5 miljoen voor sportevenementen wordt volledig
toegevoegd aan het (herziene) beleidskader sportevenementen waarvoor
de voorhangprocedure gestart is. Dit beleidskader wordt opgenomen in
het nog uit te werken deelakkoord 6 «Topsport die inspireert» van het
sportakkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

3

Vraag 7
Het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) wordt overgeheveld naar de Wet
publieke gezondheid (Wpg), waarmee het een gemeentelijk taak wordt;
wie er is daarmee primair verantwoordelijk voor een goede vaccinatiedekkingsgraad? Wie is er verantwoordelijk voor een goede voorlichting en
bewustwording? Hoe en waar wordt de verantwoordelijkheid van een
goede monitoring belegd?
Antwoord:
Nederland kent een vrijwillige vaccinatie, de vaccinatiegraad is dus een
resultante van al die individuele keuzes. Wel heeft de Nederlandse
overheid zich gecommitteerd aan de WHO-doelen gericht op de
bestrijding van polio, rodehond en mazelen. De ontwikkeling van de
vaccinatiegraad, zowel landelijk als per gemeente, wordt door het RIVM
nauwgezet gemonitord. De gemeenten ontvangen jaarlijks de rapportage
op gemeentelijk niveau en voeren hierover overleg met de afdeling
infectieziektebestrijding van de GGD. Deze taak van gemeenten is
vastgelegd in het Besluit publieke gezondheid (gepubliceerd in het
Staatsblad van 20 november 2017). Indien nodig kunnen de uitvoerende
JGZ-organisatie en het RIVM bij het overleg tussen gemeente en de
afdeling infectieziektebestrijding van de GGD worden betrokken. Deze
procedure is nader omschreven in de handreiking voor gemeenten.
De verantwoordelijkheid voor de inhoud, regie en coördinatie van het
vaccinatieprogramma blijft een taak van de rijksoverheid en is belegd bij
het RIVM. Zo blijft het RIVM verantwoordelijk voor de inkoop van de
vaccins en de distributie daarvan ten behoeve van de uitvoering van het
programma. Ook de oproep van de te vaccineren personen, het verzorgen
van het landelijke uniforme voorlichtingsmateriaal dat voor het RVP moet
worden gebruikt, de centrale registratie van vaccinatiegegevens en de
bewaking van de kwaliteit van het programma blijven bij het RIVM
berusten.
Zie ook de memorie van toelichting bij de Wijziging van de Wet publieke
gezondheid onder meer in verband met het opnemen daarin van een
aanbod van de overheid van vaccinaties en bevolkingsonderzoek en
nieuwe regels voor de bestrijding van invasieve exotische vectoren (TK
34 472, nr. 3) en eerdere antwoorden in de nota naar aanleiding van het
verslag (TK 34 472, nr. 6).
Vraag 8
Welke effecten verwacht u dat de overheveling van de verantwoordelijkheid van het RVP naar de Wpg heeft op de vaccinatiedekkingsgraad?
Antwoord:
Ik verwacht geen effect van de overheveling op de vaccinatiegraad. De
inzet van de overheveling is om de huidige beproefde uitvoeringsstructuur te behouden en de samenhang met de JGZ te waarborgen.
Vraag 9
Kunt u een overzicht sturen met de jaarlijkse uitgaven aan zorg vanaf 2000
tot en met 2018 in totaal en uitgesplitst per wet?
Antwoord:
In de onderstaande tabel is de niet gecorrigeerde cijfers van de ontwikkeling van de zorguitgaven 2000–2018 opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

5

0,0
0,0

2,2
2,2
0,2
2,0
38,4
2,6
35,8

0,0

1,9

1,9
0,3
1,7
34,6
2,6
32,0

16,2
1,6
14,7

14,6
1,6
12,9

0,0

20,0
0,9
19,2

18,1
0,7
17,4

2001

2,4
0,0
2,4
43,1
2,4
40,7

2,4

0,0

0,0

18,4
1,6
16,8

22,3
0,8
21,5

2002

0,0
0,0
0,0
43,7
2,4
41,3

0,0

0,0

0,0

20,2
1,8
18,3

23,5
0,5
23,0

20031

0,0
0,0
0,0
44,9
2,2
42,7

0,0

0,0

0,0

21,2
1,8
19,4

23,7
0,4
23,2

2004

0,0
0,0
0,0
46,5
3,8
42,7

0,0

0,0

0,0

22,2
1,8
20,4

24,3
2,0
22,3

2005

0,0
0,0
0,0
48,3
3,8
44,5

0,0

0,0

0,0

23,0
1,8
21,2

25,3
2,1
23,2

2006

2,0
0,0
2,0
51,0
3,7
47,3

0,6

0,0

1,4

22,9
1,6
21,2

26,1
2,0
24,0

20072

2,3
0,0
2,2
55,5
3,0
52,6

0,8

0,0

1,5

21,8
1,6
20,2

31,5
1,3
30,2

2008

2,4
0,1
2,3
59,3
3,0
56,3

0,8

0,0

1,5

23,2
1,6
21,6

33,8
1,4
32,4

2009

2,9
0,1
2,8
62,5
3,0
59,4

1,3

0,0

1,5

24,1
1,5
22,7

35,5
1,5
34,0

20103

3,3
0,1
3,2
64,5
3,2
61,3

1,8

0,0

1,5

25,2
1,6
23,6

36,0
1,5
34,5

2011

3,4
0,0
3,4
67,9
3,6
64,3

1,9

0,0

1,5

27,9
1,7
26,2

36,7
1,9
34,7

2012

2,2
0,0
2,2
68,8
4,6
64,2

0,6

0,0

1,6

27,5
1,9
25,5

39,2
2,7
36,5

2013

2,3
0,0
2,3
69,3
5,1
64,2

0,6

0,0

1,7

27,8
2,0
25,8

39,2
3,1
36,1

2014

7,5
0,0
7,5
68,9
5,1
63,8

0,5

2,0

4,9

19,5
1,9
17,7

41,9
3,2
38,6

20154

7,3
0,0
7,3
71,1
5,1
66,0

0,4

1,9

4,9

19,9
1,9
18,0

43,9
3,2
40,7

2016

7,3
0,0
7,3
73,0
5,0
68,0

0,5

1,9

4,9

20,3
1,8
18,5

45,4
3,2
42,2

2017

7,6
0,0
7,6
76,8
5,0
71,7

0,5

2,0

5,1

21,6
1,8
19,7

47,6
3,2
44,4

2018

Bron: Actuele VWS-stand ontwerpbegroting 2019 (cijfers 2000 t/m 2012 zijn definitief)

2

De overheidssectoren zijn vanaf 2003 t/m 2006 leeg geboekt omdat deze niet meer tot het Uitgavenplafond gerekend wordt.
De integratie-uitkering Wmo huishoudelijke hulp is in 2007 ingevoerd.
3
Exclusief de eenmalige stimuleringsimpuls voor de bouw uit het aanvullend coalitieakkoord Balkenende IV (€ 320 miljoen) die niet aan het Uitgavenplafond zorg is toegerekend.
4
Ingaande 2015 is de Wet langdurige zorg in werking getreden.
5
De genoemde begrotingsgefinancierde Zorguitgaven voor Wmo en de Jeugdwet betreffen alleen het premiedeel. Gemeenten ontvangen via het gemeentefonds via verschillende uitkeringen
ook andere budgetten om aan hun wettelijke verantwoordelijkheden op grond van de Wmo 2015 en de Jeugdwet te voldoen. Het totale budget dat gemeenten aan de Wmo 2015 en de Jeugdwet
uitgeven kan alleen indicatief worden gegeven op basis van Iv3. De gemeenten leveren via het Iv3-systeem (informatie voor derden) informatie aan over hun begroting en hun daadwerkelijke
gerealiseerde uitgaven. Op basis van het Iv3-systeem wordt voor een deel van de taken geen onderscheid gemaakt tussen de Wmo 2015 en de Jeugdwet, en de overhead wordt niet per taak
inzichtelijk gemaakt maar op één taakveld door gemeenten geboekt. Zie ook het antwoord op vraag 428.

1

Zorguitgaven en
-ontvangsten actuele
VWS-stand
Zorgverzekeringswet
(Zvw)
Brutouitgaven
Ontvangsten
Netto-uitgaven
Algemene Wet Bijzondere
Ziektekosten (AWBZ)/Wet
langdurige zorg (Wlz)
Brutouitgaven
Ontvangsten
Netto-uitgaven
Begrotingsgefinancierde
Zorguitgaven5
BrutoWmo (Gemeentefonds)
BrutoJeugdwet (Gemeentefonds)
Bruto overig begrotingsgefinancierd (VWSbegroting)
Brutobegrotingsgefinancierd
Ontvangsten
Netto-uitgaven
Bruto Zorguitgaven
Zorgontvangsten
Netto Zorguitgaven

2000

Tabel Ontwikkeling van de Zorguitgaven en -ontvangsten 2000–2018 (bedragen x € 1 miljard)

De historische ontwikkeling van de zorguitgaven 1996 t/m 2023 staat ook
als opendata op:
https://data.overheid.nl/data/dataset/historische-groeiontwikkeling-van-dezorguitgaven-niet-gecorrigeerd-voor-overhevelingen-zorg
https://data.overheid.nl/data/dataset/historische-groeiontwikkeling-van-dezorguitgaven-gecorrigeerd-voor-overhevelingen-zorg
Vraag 10
Hoeveel wordt er door dit kabinet geïnvesteerd in de zorg? Kunt u dit
zowel weergeven in een totaalbedrag als uitgesplitst in aparte tabellen
voor de Zorgverzekeringswet (Zvw), de Wet langdurige zorg (Wlz), de Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Jeugdwet?
Antwoord:
In onderstaande tabel zijn de intensiveringen en toegekende groeiruimte
van dit kabinet voor de jaren 2018 t/m 2021 weergegeven op de in de
vraag genoemde domeinen. Het betreft hier grotendeels wijzigingen in de
uitgaven onder het plafond zorg (UPZ).
De loon- en prijsbijstelling die jaarlijks wordt toegekend is hierin niet
opgenomen, net als de intensiveringen op de begroting van VWS (zoals
waardig ouder worden, transformatiemiddelen jeugd en preventie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

6

Overzicht intensiveringen 2018–2021 (bedragen X € 1 miljoen)
2018

2019

2020

2021

1.013

3.858

5.141

6.220

139

1.310
967
20
80
15
70
8
50
50
50

1.838
1.404
35
105
15
45
70
14
50
50
50

2.261
1.787
50
130
15
45
70
14
50
50
50

– 101
– 101

– 203
– 203

– 306
– 306

– 411
– 411

Wlz-uitgaven
Groeiruimte Wlz1
Kwaliteitskader verpleeghuiszorg, incl. transitie-, uitvoerings- en implementatiekosten (al
verwerkt bij Miljoenennota 2018)
H72 Terugdraaien taakstelling Wlz
Actualisatie onderuitputting Zorg in natura (Wlz)
Overgangsproblematiek naar Wlz (zorgval)
Openstelling Wlz voor GGZ-cliënten
Kostenonderzoek Wlz

641

2.006
489

2.671
489

3.222
489

577

1179
136
54
20

1767
208
54
25

128

128

2278
213
54
30
30
128

Wlz-ontvangsten
H67 Verlaging eigen bijdragen Wlz
Overig beleidsmatig

– 16
– 16

– 45
– 45

– 41
– 31
– 10

– 41
– 31
– 10

Wmo en Jeugdwet-uitgaven
Groeiruimte Wmo en Jeugd1
Voorziening voor door gemeenten ervaren knelpunten
H66 Bijdrage Rijk in abonnementstarief Wmo
H67 Verlaging eigen bijdragen Beschermd Wonen

101

263
118

262
118

267
118

143
2

143
1

148
1

Overig begrotingsgefinancierde-uitgaven
H58 Stimulering medisch specialisten in loondienst
H62 Onafhankelijke clientondersteuning

15

31
16
15

23
8
15

18
8
10

Totaal intensiveringen
Zvw-uitgaven
Groeiruimte ZVW1
H54 Gedragseffect derving eigen risico als gevolg van HLA+geneesmiddelen
H55 Gedragseffect stabilisatie eigen risico
Maximering bijbetalingen extramurale geneesmiddelen op € 250
Hulpmiddelen: EU-regelgeving versterken systeem marktordening
Geneesmiddelen: EU-regelgeving vervalsingen
Pakketadvies zittend ziekenvervoer
HLA: huisartsenzorg
HLA: wijkverpleging
HLA: geestelijke gezondheidszorg
Zvw-ontvangsten
H55 Stabilisatie eigen risico 2018–2021

39

50
50

54
10

100
1

15

1
De groeiruimte 2018 is buiten beschouwing gelaten (toegekend door het voormalige kabinet). De groei in 2018 is wel structureel, maar leidt niet
tot een additionele groei in 2019. Voor de Zvw is de groei 2020 en 2021 verwerkt voor zover onderdeel van de hoofdlijnenakkoorden. Voor de Wlz en
Wmo/jeugd is alleen de uitgedeelde tranche 2019 opgenomen. De groeiruimte Wlz en Wmo beschermd wonen 2020 en 2021 wordt op een later
moment uitgekeerd. Voor overig Wmo/jeugd geldt vanaf 2020 het accres.

Bron: Financieel Beeld Zorg Startnota en ontwerpbegroting 2019

Vraag 11
Kunt u een overzicht sturen van de bezuinigingen, uitgesplitst per Wmo,
Wlz, Zvw en Jeugdzorg voor het komende jaar tot en met 2021?
Antwoord:
In onderstaande tabel zijn de maatregelen van dit kabinet voor de jaren
2018 t/m 2021 weergegeven. Hierbij zij aangetekend dat deze maatregelen
er niet toe leiden dat er de komende jaren op deze onderdelen (huisartsenzorg, medisch-specialistische zorg, wijkverpleging, curatieve ggz,
genees- en hulpmiddelen en de langdurige zorg) minder zorg wordt
geleverd; het gaat hier slechts om «minder meer».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

7

Overzicht maatregelen 2018–2021 (bedragen X € 1 miljoen)

Totaal maatregelen
Zvw-uitgaven
H51 Hoofdlijnenakkoorden 2019–2021
H52 Maatregelen genees- en hulpmiddelen
Pakketmaatregel vitaminen, mineralen en paracetamol
Opleidingen ggz
Overig beleidsmatig

2018

2019

2020

2021

– 14,6
4,2

– 570,6
– 593,5
– 460,0
– 61,0
– 40,0
– 20,0
– 12,5

– 1.423,3
– 1.398,0
– 1.190,0
– 158,0
– 40,0

– 2.323,4
– 2.277,5
– 1.920,0
– 305,0
– 40,0

– 10,0

– 12,5

– 43,0
– 43,0

– 92,0
– 92,0

– 141,0
– 141,0

– 20,1
– 30,0
9,9

– 117,3
– 110,0
– 7,3

– 186,9
– 160,0
– 26,9

4,2

Zvw-ontvangsten
H53 Doorwerking maatregelen Zvw (HLA en geneesmiddelen)
Wlz-uitgaven
Ramingsbijstelling groei Wlz
Overig beleidsmatig

– 18,8
– 18,8

Bron: Financieel Beeld Zorg Startnota en ontwerpbegroting 2019

Vraag 12
Kunt u de Kamer een recent overzicht doen toekomen met alle bezuinigingen op de langdurige zorg (Wlz, Wmo en jeugdzorg) als het gaat om de
jaren 2015 tot en met 2021 (uitgesplitst naar zorgsector en jaartal)?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 16 t/m 19 uit de Begrotingsbehandeling voor
het jaar 2018
(TK 34 775 XVI, nr. 14). Hierin zijn alle intensiveringen en maatregelen uit
de ontwerpbegroting 2012 t/m 2018, voor de jaren 2012 t/m 2020
opgenomen.
Zie voorts de antwoorden op vraag 10 en 11 voor de intensiveringen en
de maatregelen van dit kabinet.
Vraag 13
Hoeveel winst is er gemaakt in de Nederlandse zorgsector in 2018?
Antwoord:
Ik heb geen overzicht van de totale winst die in de Nederlandse zorgsector
wordt gemaakt. Zie ook het antwoord op vraag 19.
Vraag 14
Hoeveel bedroegen de onderschrijdingen op zorg de afgelopen vijf jaar en
welke sectoren hadden de grootste onderschrijdingen?
Antwoord:
In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de onderschrijding van het Uitgavenplafond zorg in de afgelopen vijf jaar.
Onderschrijdingen van het Uitgavenplafond zorg 2013–2017 (bedragen x 1 miljard)

Onderschrijding

2013

2014

2015

2016

2017

– 1,1

– 2,0

– 0,6

– 1,8

– 2,6

Bron: VWS-jaarverslagen, Financieel Beeld Zorg 2013 t/m 2017

De onderschrijding van het Uitgavenplafond zorg wordt enerzijds
veroorzaakt door de bijstelling van het Uitgavenplafond en anderzijds
door de bijstelling van de netto-zorguitgaven. Er kan niet exact worden
aangegeven welk deel van de onderschrijding betrekking heeft op Zvw,
AWBZ/Wlz en begrotingsgefinancierde zorguitgaven en dus ook welke
specifieke sectoren de grootste onderschrijdingen hadden. Dit omdat het
deel van de over- dan wel onderschrijding dat betrekking heeft op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

8

bijstelling van het Uitgavenplafond niet uitgesplitst wordt. De bijstellingen
van de netto-zorguitgaven zijn wel uitgesplitst opgenomen in de
VWS-jaarverslagen 2013 tot en met 2017. Hieruit valt op te maken dat de
lagere zorguitgaven vanaf 2013 tot en met 2017 hun oorsprong vinden in
de Zvw.
Vraag 15
Wat is er met de onderschrijdingen op zorg de afgelopen jaren gedaan?
Waar is dat geld terechtgekomen?
Antwoord:
In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de over- en
onderschrijdingen van de Uitgavenplafonds Rijksbegroting, Sociale Zaken
en Arbeidsmarkt en Zorg over de jaren 2013 t/m 2018. Uit dit overzicht
blijkt dat sinds het jaar 2013 sprake is van onderschrijdingen van het
Uitgavenplafond zorg. Deze onderschrijdingen zijn voornamelijk ingezet
als compensatie voor overschrijdingen op het Uitgavenplafond Rbg-eng.
Over- en onderschrijdingen van de Uitgavenplafonds 2013–2018 (+ = overschrijding, in
miljarden euro)1
Kadertoets

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Rbg-eng
SZA
BKZ
Totaal uitgavenkader

– 0,4
0,2
– 1,1
– 1,4

0,2
– 0,8
– 2,0
– 2,6

1,0
– 0,9
– 0,6
– 0,5

1,5
– 0,8
– 1,8
– 1,1

0,6
– 1,2
– 2,6
– 3,1

0,9
– 0,5
– 0,5
– 0,1

1

Door afrondingsverschillen kan de som van de delen afwijken van het totaal.

Bron: Financieel Jaarverslag Rijk 2010 t/m 2017 en 2018 (raming OW 2019)

Overigens betekent compensatie van overschrijdingen elders niet dat
zorggeld wordt uitgegeven voor zaken waar het niet voor bedoeld was.
Geld voor de zorg wordt gezamenlijk betaald door burgers (via de premie
en het eigen risico), werkgevers (via de inkomensafhankelijke bijdrage) en
de overheid (via de rijksbijdrage voor de zorgkosten van kinderen). Die
(premie)inkomsten mogen niet voor andere zaken worden aangewend
dan zorg. Als de zorguitgaven lager uitkomen dan het kabinet heeft
geraamd, kan het zijn dat zorgverzekeraars hier al rekening mee hebben
gehouden in hun premiestelling. In de afgelopen jaren hebben de
verzekeraars hun premie vaak lager vastgesteld dan het kabinet had
verwacht. Dat komt onder andere doordat zorgverzekeraars over actuelere
en meer gedetailleerde informatie beschikken dan het kabinet bij het
opstellen van de begroting. De besluitvorming over de begroting vindt
binnen het kabinet immers plaats in het voorjaar, als er nog geen
realisaties over het lopende jaar beschikbaar zijn. Als verzekeraars in
oktober/november hun premies bekend maken hebben zij al wel de
beschikking over realisatiegegevens over het eerste half jaar. Bovendien
hebben zij voor hun eigen verzekerdenpopulatie veel meer detailinformatie dan de per sector geaggregeerde informatie waarover het Ministerie van VWS beschikt.
Als de zorguitgaven achteraf lager blijken uit te vallen, leidt dit tot grotere
reserves bij de zorgverzekeraars. De zorgverzekeraars gebruiken deze
reserves op de premiestijging in latere jaren te dempen. Zo hebben de
verzekeraars in de jaren 2014–2018 al zo’n 6 miljard euro (zie ontwerpbegroting 2019 pagina 220) teruggegeven aan de burgers. Burgers betalen
dus niet teveel premie voor hun zorg.
Lagere zorguitgaven dan verwacht leiden tot een onderschrijding van het
Uitgavenplafond Zorg. Net als bij andere overheidsuitgaven voor
bijvoorbeeld onderwijs of sociale zekerheid wordt over de besteding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

9

dergelijke meevallers politiek besloten. Tegenover de lagere zorguitgaven
stonden voor de burger ook lagere premies. De verzekeraars hadden deze
lagere uitgaven al voorzien en hebben die ook doorvertaald in de premie
voor 2018.
Vraag 16
Wat is het aandeel van de verhoging van het lage Belasting Toegevoegde
Waarde (BTW)-tarief op de zorgpremie en op de totale zorgkosten?
Antwoord:
VWS heeft berekend dat de btw verhoging leidt tot circa € 325 miljoen
aan extra jaarlijkse zorguitgaven. De zorgsector wordt voor ongeveer de
helft hiervan automatisch gecompenseerd via de loon- en prijsbijstelling.
Voor de sectoren MSZ en geneesmiddelen was dat niet afdoende en zijn
specifieke afspraken gemaakt om de effecten van de BTW-verhoging in de
ramingen voor deze sectoren te verwerken. Als gevolg van deze toename
van de zorguitgaven stijgt de nominale premie met circa € 10 op
jaarbasis, bij de IAB gaat het om 0,04%.
Vraag 17
Hoeveel was de nominale zorgpremie geweest als de zorgverzekeraars
€ 1 miljard van hun reserves hadden ingezet voor premiedemping?
Antwoord:
In de raming van de nominale premie in de begroting is reeds geraamd
dat de verzekeraars een deel van hun reserves zullen afbouwen, totaal ter
grootte van € 450 miljoen. Indien wij hadden aangenomen dat verzekeraars € 1 miljard van hun reserves zullen gaan afbouwen, dan was de
raming van de nominale premie uitgekomen op € 1.415 in plaats van
€ 1.432. Verzekeraars bepalen echter zelf hoeveel reserves zij daadwerkelijk gaan inzetten en iedere zorgverzekeraar maakt daarin een eigen
keuze. Zorgverzekeraars zetten in op een stabiele premieontwikkeling en
dus op een geleidelijke inzet van reserves. Uiterlijk 12 november maken
zorgverzekeraars hun premie voor het volgende jaar bekend. Dan is ook
duidelijk hoeveel zij totaal zullen inzetten aan reserves.
Vraag 18
Hoe hebben de winsten en reserves van zorgverzekeraars zich ontwikkeld
de afgelopen vijf jaar?
Antwoord:
DNB publiceerde jaarlijks – op basis van de verslagstaten DNB – een
landelijk overzicht technische rekening zorgverzekeraars voor de
basisverzekering. Deze overzichten zijn beschikbaar van 2007 t/m 2015.
Jaar

Resultaat technische rekening (bedragen x € 1 miljoen)

2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015

– 269
– 218
464
125
381
937
1.229
918
323

Bron: DNB

Deze resultaten werden gepresenteerd op basis van Solvency I cijfers –
dat wil zeggen op basis van de boekhoudkundige regels zoals deze onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

10

Solvency I golden – en kunnen daardoor niet aangevuld worden met de
cijfers na 2015 die op basis van Solvency II-regels zijn vastgesteld.
Op basis van de transparantieoverzichten van zorgverzekeraars bedraagt
het resultaat over 2016 ruim 300 miljoen euro negatief; voor 2017 ruim
550 miljoen euro negatief. Dit bedrag is inclusief beleggingsopbrengsten
van zorgverzekeraars op de basisverzekering.
De cijfers 2016 en 2017 betreffen de resultaten conform de systematiek
van de jaarrekeningen. Bij het resultaat «technische rekening» (2007–2015)
blijft het resultaat van de «niet-technische« rekening buiten beeld. Het
gaat hier voornamelijk om de opbrengsten uit beleggingen voor zover niet
toegerekend aan de «technische rekening».
Onderstaande tabel geeft de resultaten en de bestemming van de
resultaten per verzekeraar over 2017. Deze resultaten zijn voor aftrek van
de teruggave in de premie 2018.
Resultaat en bestemming resultaat basisverzekering ultimo 2017 (in
miljoen euro)
Concern

ASR
CZ
DSW
Eno
Menzis
ONVZ
Stad Holland
VGZ
Zilveren Kruis
Z&Z
Totaal

Resultaat 2017

Bestemming lagere
premie 2018

Bestemming
toevoeging reserves

–3
114
37
11
103
–7
14
– 148
– 146
32
8

0
255
15
15
69
27
9
44
106
35
575

–2
– 140
22
–4
34
– 34
5
– 191
– 252
–4
– 566

Bron:transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering 2017, zoals door individuele
zorgverzekeraars gepresenteerd op de website. Totaal kan door afrondingsverschillen
afwijken.

Vraag 19
Hoe hebben de winsten en reserves van zorginstellingen (uitgesplitst naar
ziekenhuizen, verpleeghuizen, zelfstandige behandelcentra (zbc’s),
geestelijke gezondheidszorg (ggz-), jeugd-, thuiszorg- en eerstelijnsinstellingen) zich ontwikkeld de afgelopen vijf jaar?
Antwoord:
Ik beschik niet over de precieze informatie die u vraagt. Onderstaande
tabel geeft een overzicht van het bedrijfsresultaat (de bedrijfsopbrengsten
minus de bedrijfslasten, exclusief het saldo van financiële en buitengewone baten en lasten) en het eigen vermogen (waar de reserves
onderdeel van uitmaken) van instellingen met minimaal tien werknemers
in verschillende zorgsectoren in 2015 en 2016. Vanwege een methodebreuk zijn vergelijkbare cijfers over eerdere jaren niet beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

11

Financiën grote en middelgrote ondernemingen per sector (x € 1 miljoen)
Bedrijfsresultaat

Universitair medisch centra
Algemene ziekenhuizen
Categorale ziekenhuizen
GGZ met overnachting
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg met overnachting
Maatschappelijke opvang (24-uurs)
Ambulante jeugdzorg
Verpleeg- en verzorgingshuizen, thuiszorg
1

Eigen vermogen

2015

20161

2015

20161

318
615
67
167
301
22
33
3
320

314
559
47
101
240
27
– 12
21
160

2.072
3.672
397
1.298
2.450
243
281
64
4.528

2.228
3.901
432
1.341
2.618
260
271
104
4.459

voorlopige cijfers

Bron: CBS Statline

Vraag 20
Hoe hebben de winsten van farmaceuten en hulpmiddelenfabrikanten zich
de afgelopen vijf jaar ontwikkeld?
Antwoord:
Het CBS geeft in Statline de onderstaande bedrijfsresultaten voor de
farmaceutische industrie (grondstof-en productenindustrie) in Nederland?.
(bedragen x € 1 miljoen)
Jaar

Bedrijfsresultaat farmaceutische industrie

2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016

972
702
1.305
2.274
821
680
1.011
1.050

Voor de hulpmiddelenfabrikanten zijn geen CBS-cijfers over de winst
beschikbaar. VWS heeft afgelopen jaar onderzoek door KPMG laten doen
naar de markt voor medische technologie (zie ook het toelichtende
antwoord op vraag 45 van de begrotingsvragen in 2017 (Tweede Kamer,
34 775 XVI, nr. 14).
In het KPMG-rapport «The Medtech Market in the Netherlands» (2018)
wordt de omvang van de medtech markt in Nederland geschat op 4,7
miljard euro in 2016. In het hoofdstuk «Margins in the Dutch MedTech
sector» worden de marges in de sector geschat op 10% in 2015. De winst
van de Medtech-industrie in Nederland zou dan in 2015 uitkomen op circa
een half miljard euro.
Vraag 21
Met hoeveel zijn de accountantskosten van zorginstellingen de afgelopen
vijf jaar gestegen?
Antwoord:
IntraKoop heeft een analyse uitgevoerd op de accountantskosten van
zorgorganisaties in Nederland. Deze analyse is gemaakt op basis van 683
bruikbare jaarverslagen over het jaar 2016 met vergelijkende cijfers over
2015. Intrakoop schetst in haar jaarverslagenanalyse dat zorginstellingen
over het jaar 2016 gemiddeld 12% meer hebben uitgegeven aan het
inhuren van accountants dan in 2015. Gemiddeld hebben zorginstellingen
in 2016 per € 1.000 omzet zo’n € 1,52 aan accountantskosten betaald,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

12

ofwel 0,152%. In 2015 was dit 0,136%. Voor de oorzaken en maatregelen
verwijs ik u naar de brief over de stijging in accountantskosten van eind
2017 (TK 29 515, nr. 420).
Vraag 22
Hoeveel Spoedeisende Hulp (SEH)-posten zijn de afgelopen vijf jaar
gesloten of hebben hun openingstijden beperkt waardoor ze niet langer
24/7 open zijn?
Antwoord:
De bereikbaarheid en beschikbaarheid van de afdelingen voor spoedeisende hulp (SEH’s) wordt jaarlijks door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in kaart gebracht in de zogenaamde «analyses
gevoelige ziekenhuizen».
Uit de analyse uit 2017 blijkt dat het aantal SEH’s dat 24/7 open is, is
afgenomen van 94 in 2013 naar 89 in april 2017 (TK 2017–2018, 29 247,
nr. 246). Op peildatum april 2018 is het aantal 24/7 SEH’s afgenomen naar
86 (bijlage bij TK 2017–2018, 29 247, nr. 260).
Vraag 23
Hoeveel afdelingen Verloskunde zijn er de afgelopen vijf jaar gesloten?
Antwoord:
De informatie waar ik op grond van rapporten van het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) over beschik is de volgende.
In 2011, 2014 en 2015 waren er 84 locaties waar 24/7 acute verloskunde
werd aangeboden. In 2016 werd deze zorg op 81 locaties aangeboden en
in 2017 waren dit er 83 (TK 2017–2018, 29 247, nr. 246). In 2018 (met
peilmoment april 2018) waren er 80 ziekenhuislocaties waar 24/7 acute
verloskunde werd aangeboden (TK 2017–2018, TK 29 247 nr. 260).
In het RIVM-rapport uit 2017 staat dat sinds 2014 de volgende vijf
ziekenhuislocaties geen 24/7 acute verloskunde meer aanboden: de
ziekenhuislocaties van het Bravis ziekenhuis in Roosendaal, het ZGT
Hengelo, het Slotervaart ziekenhuis in Amsterdam, het Alrijne ziekenhuis
in Leiden en het Zuyderland in Sittard-Geleen (TK 2017–2018, 29 247,
nr. 246). Verder is in Den Haag de afdeling acute verloskunde van het
HagaZiekenhuis verplaatst, van de locatie Sportlaan naar de locatie
Leyweg (Bijlage bij TK 2015–2016, 34 300 XVI, nr. 158).
In het RIVM-rapport uit 2018 (met peilmoment april 2018) concludeert het
RIVM dat er een aantal veranderingen in het aanbod is opgetreden ten
opzichte van 2017. In april 2018 was er één ziekenhuislocatie minder waar
acute verloskunde werd aangeboden dan in 2017. Het ElizabethTweeSteden Ziekenhuis locatie Tweesteden in Tilburg, het St. Antonius
ziekenhuis in Woerden en de locatie Emmen (Scheper ziekenhuis) van
Treant boden in april 2018 geen acute verloskunde meer aan. Het St.
Antonius ziekenhuis in Utrecht en het Refaja Ziekenhuis in Stadskanaal
boden op het peilmoment in april 2018 wel acute verloskunde aan, terwijl
ze dat in 2017 niet deden (TK 2017–2018, TK 29 247, nr. 260).
In aanvulling hierop verwijs ik graag naar mijn brief aan de Tweede Kamer
van 1 oktober jl. inzake de klinische kindergeneeskunde en klinische
verloskunde bij Treant, voor wat betreft de ontwikkelingen met betrekking
tot de afdelingen acute verloskunde van Treant Zorggroep in Emmen,
Stadskanaal en Hoogeveen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

13

Vraag 24
Hoeveel opnamestops waren er de afgelopen vijf jaar wegens overvolle
SEH-posten waardoor ambulances moesten wachten of uitwijken naar
elders?
Antwoord:
Er is geen landelijke registratie van zogenaamde «opnamestops» op de
SEH. Volgens de marktscan acute zorg van de Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa) van september 2017 (TK 2016–2017, 29 247, nr. 236) zijn er drie van
de elf ROAZ-regio’s (acute zorg regio’s; ROAZ = Regionaal Overleg Acute
Zorgketen) waarin spoedafdelingen van de 25 ziekenhuizen een stop
consequent registreren: SpoedZorgNet Noord-Holland / Flevoland,
Netwerk Acute Zorg Noordwest en Traumazorgnetwerk MiddenNederland. Deze laatste regio registreert niet door welke spoedafdeling de
stop is afgegeven. Deze regio is daarom niet in alle analyses meegenomen.
De marktscan acute zorg bevat alleen gegevens van SEH-stops in deze
regio’s vanaf 2014. In 2014 zijn er 448 SEH-stops geregistreerd, in 2015
619 en 2016 1342. De toename komt deels doordat de registratie van stops
in deze regio’s nog maar sinds enkele jaren plaatsvindt. Een gedeelte van
de toename is een effect van betere registratie. De gemiddelde duur van
stops is afgenomen voor alle spoedafdelingen: bijvoorbeeld bij de SEH
van bijna 3,5 uur gemiddeld in 2014 naar 2,5 uur in 2016. Overigens
betekent zo’n «stop» niet dat de betreffende afdeling in absolute zin is
gesloten voor nieuwe patiënten. Zo’n stop is een signaal aan de ambulancedienst dat het – vaak tijdelijk – erg druk is op de betreffende afdeling en
dat het beter is om naar een ander ziekenhuis te rijden dat een paar
minuten verder weg ligt, als de zorg daar sneller kan worden verleend (TK
2015–2016, 29 247, nr. 224). In alle regio’s is afgesproken dat patiënten in
levensbedreigende situaties in een geval van een stop op de SEH toch
altijd terecht kunnen (TK 2017–2018, 29 247, nr. 249). Zie ook mijn
antwoord op vraag 154. De volgende monitor acute zorg van de NZa
verschijnt eind dit jaar.
Vraag 25
Waaruit blijkt dat zorg aan ouderen thuis kosten bespaart?
Antwoord:
Meer zorg aan huis sluit aan bij de wens van vele ouderen. Met de
evaluatie «langer zelfstandig thuiswonende ouderen» wordt een meerjarig
onderzoek uitgevoerd om inzicht te krijgen in de situatie van thuiswonende ouderen. In dit onderzoek wordt gekeken naar het gecombineerde
zorggebruik van ouderen uit de verschillende domeinen (Wlz, Zvw en
Wmo) en wat de kosten zijn van de zorg die in de verschillende domeinen
wordt geleverd. Begin 2019 wordt op basis van de inzichten uit dit
explorerend onderzoek bekeken of voldoende gegevens beschikbaar zijn
om het onderzoek goed te kunnen uitvoeren. U wordt hierover nader
geïnformeerd.
Vraag 26
Wanneer komt de Nederlandse Federatie van Universitair medische centra
(NFU) met de resultaten van de pilot met betrekking tot voorwaarden
stellen bij licentieoverdracht van publieke kennisinstellingen naar
farmaceutische bedrijven? Is er geld gereserveerd voor deze pilot en zo ja,
waar in de begroting?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

14

Antwoord:
Zoals gemeld bij brief van 15 juni 2018 «Betreft Reactie op initiatiefnota
«Big farma; niet gezond!» van PvdA, GroenLinks en SP», leidt de NFU een
traject rondom maatschappelijk verantwoord licenseren.
Dit traject moet leiden tot een aantal basisprincipes van maatschappelijk
verantwoord licenseren bij geneesmiddelenontwikkeling door kennisinstellingen die met publieke middelen worden betaald. De NFU streeft naar
een resultaat in het eerste kwartaal van 2019.
Bij het ontwikkelen en toepassen van dergelijke principes zal een balans
moeten worden gevonden tussen de wens om een innovatief product
naar de patiënt te brengen en de wens om dat product betaalbaar te
houden.
ZonMw ondersteunt dit traject vanuit bestaande middelen. De relevante
stakeholders worden betrokken en er wordt gekeken naar de Europese
context.
Vraag 27
Hoeveel wordt er uit publieke middelen uitgegeven aan geneesmiddelenonderzoek? Kunt u een overzicht geven in een tabel met alle verschillende
publieke financieringsbronnen? Hoeveel wordt er door de private sector
uitgegeven aan geneesmiddelenonderzoek?
Antwoord:
Uw Kamer ontvangt vrijwel gelijktijdig met deze beantwoording separaat
een brief die inzicht geeft in de publieke middelen voor medicijnontwikkeling. De brief geeft inzicht in de relevante geldstromen van de betrokken
ministeries (VWS, OCW, EZK en BZ) alsmede van de Europese Commissie.
Ik beschik niet over een overzicht van de private middelen die uitgegeven
worden voor geneesmiddelenonderzoek.
Vraag 28
Hoe vaak is er melding gemaakt afgelopen jaren bij de Ondernemingskamer als het gaat om disfunctionerende bestuurders?
Antwoord:
Op grond van het enquêterecht kan een cliëntenraad van de zorginstelling
een verzoek doen tot een onderzoek naar het beleid en de gang van zaken
binnen de zorginstelling. Indien uit het onderzoek van de enquêteur blijkt
dat er sprake is van wanbeleid kan de Ondernemingskamer voorzieningen
treffen die zij op grond van de uitkomst van het onderzoek noodzakelijk
acht. De Ondernemingskamer doet daarbij geen uitspraak over de
aansprakelijkheid. Navraag bij de Ondernemingskamer wijst uit dat sinds
2010 acht van dergelijke verzoeken zijn gedaan.
Vraag 29
Kunt u aangeven hoeveel bestuurders uitgesplitst per zorgsector meer
verdienen dan de Balkenendenorm? Kunt u deze bestuurders in een
overzicht zetten met salariëring, eventuele bonus en auto, in plaats van
door te verwijzen naar het Ministerie van Binnenlandse Zaken?
Antwoord:
Ik beschik niet over de door u gevraagde informatie. Met de inwerkingtreding van de Evaluatiewet WNT, op 1 juli 2017, is de algemene digitale
meldplicht bij de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
komen te vervallen en wordt niet langer een integraal overzicht van alle
topinkomens in de publieke en semipublieke sector bijgehouden en
jaarlijks naar de Tweede Kamer verstuurd. Zorginstellingen met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

15

WTZi-toelating blijven verplicht de WNT-informatie in hun jaarverslag op
te nemen, deze door de accountant te laten controleren en deze te
publiceren.
Vraag 30
Kunt u een overzicht geven van alle zorgbestuurders die in opspraak zijn
geweest vanwege wanbeleid/wanbestuur?
Antwoord:
Ik beschik niet over een dergelijk overzicht.
Vraag 31
Heeft u in 2018 zorgbestuurders ontslagen en laten vervangen? Zo ja, wie
waren dat en waarom? Zo neen, waarom niet?
Antwoord:
De overheid ontslaat en vervangd geen zorgbestuurders omdat zij geen
verantwoordelijkheid draagt voor het bestuur van een zorginstelling. De
Raad van Bestuur is eindverantwoordelijk voor en belast met het besturen
van de zorgorganisatie. De Raad van Toezicht houdt hier toezicht op en is
bevoegd om, in voorkomend geval, bestuurders te ontslaan. De Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd heeft ook geen bevoegdheid om zorgbestuurders te ontslaan. Wel kan de inspectie – als ultimum remedium – op
grond van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg een zorgaanbieder
een aanwijzing geven om te bewerkstelligen dat de raad van bestuur of
raad van toezicht van een zorginstelling wordt uitgebreid of een of meer
leden daarvan worden vervangen. Die situatie heeft zich tot op heden niet
voorgedaan.
Vraag 32
Welk verband bestaat er tussen het mijden van zorg en de inkomensgroep
waartoe iemand behoort?
Antwoord:
De meest recente gegevens over zorgmijding – gebaseerd op objectieve
data zoals zorgregistraties en declaratiecijfers – staan in het onderzoek
van het Nivel naar de omvang en aard van zorgmijding. Dit onderzoek is,
inclusief een beleidsreactie, op 28 oktober 2015 (TK 29 689, nr. 664) aan de
Kamer aangeboden.
Vraag 33
Hoeveel mensen hebben in 2018 afgezien van zorg vanwege hogere
kosten, graag uitgesplitst per zorgsector?
Antwoord:
Het Nivel-onderzoek naar zorgmijding (zie het antwoord op vraag 32) laat
zien dat de stijging van het verplicht eigen risico niet gepaard is gegaan
met een stijging van het aantal zorgmijders. Een vragenlijst wijst uit dat 3
procent van de mensen vanwege financiële redenen afziet van een
huisartsenbezoek. Dit percentage is sinds 2009 gelijk gebleven. Daarnaast
laten declaratiedata geen toename van het afzien van huisartsenzorg in
bepaalde groepen zien.
Verder haalde in 2014 29% van de verzekerden een geneesmiddel niet op.
Dit percentage ligt lager dan in 2008 en 2009. Toen haalde respectievelijk
34% en 35% van de verzekerden een geneesmiddel niet op. In 2013 heeft
27% van de verzekerden een verwijzing naar de medisch specialist niet
opgevolgd. De grootste stijging in het niet opvolgen van een verwijzing
vond vóór de stijging van het verplicht eigen risico in 2013 plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

16

Zie voor het antwoord van vorig jaar ook TK 34755, XVI, nr. 14.
Vraag 34
Hoeveel mensen hebben afgezien van de eigen bijdrage Wmo? Hoe was
die verdeling in vorige jaren?
Antwoord:
Er is geen landelijke registratie beschikbaar van mensen die hebben
afgezien van voorzieningen vanwege een eigen bijdrage Wmo.
Vraag 35
Hoeveel mensen zien af van Wlz-zorg vanwege de hoge eigen bijdrage?
Hoe was die verdeling in de vorige jaren?
Antwoord:
Het is niet bekend hoeveel mensen afzien van Wlz-zorg vanwege de eigen
bijdrage. Er is dus ook geen verdeling over vorige jaren bekend.
Vraag 36
Hoe was de verdeling naar inkomensgroep van mensen die zorg mijden in
2017? Hoe was die verdeling in vorige jaren?
Antwoord:
Zie het antwoord op Vraag 32.
Vraag 37
Hoe vaak zijn in 2018 budgetplafonds bereikt bij behandelingen en zorg in
de ggz, ziekenhuizen en in de wijkverpleging? Hoe was dit in vorige jaren?
Kunt u uw antwoord duiden?
Antwoord:
Zorgverzekeraars maken met zorgaanbieders afspraken over het doorleveren van zorg als het budgetplafond is bereikt. Als er geen afspraken zijn
over het doorleveren van zorg kunnen zorgaanbieders bij het bereiken van
het budgetplafond een patiëntenstop afkondigen. Ook bij onvoldoende
personele capaciteit kunnen zorgaanbieders een patiëntenstop afkondigen. Er zijn geen landelijke cijfers over het budgetplafonds en patiëntenstops. Hieronder is geciteerd uit de beschikbare informatie.
GGZ
–

–

–

–

Voor de ggz-sector heeft de NZa een onderzoek gedaan naar de
omzetplafonds bij vrijgevestigden en wachttijden in de gespecialiseerde ggz. Ik heb u hierover in juli geïnformeerd. Daarbij heeft de NZa
aan vier grote zorgverzekeraars gevraagd inzicht te geven in het aantal
vrijgevestigden dat tegen een omzetplafond aanloopt.
Uit de aangeleverde informatie bleek dat zo’n 3% van de gecontracteerde aanbieders een omzet heeft gedeclareerd dat in de buurt komt
van het omzetplafond (waarbij tussen de 90% en 100% van het
omzetplafond werd gedeclareerd), maar dus niet het plafond heeft
overschreden.
Een overgrote meerderheid van de vrijgevestigden benadert daarmee
niet het afgesproken omzetplafond (en blijft minimaal 10% onder het
plafond).
Bij ongeveer 2,5% van de vrijgevestigden is daadwerkelijk meer dan
100% van het omzetplafond gedeclareerd en werd de overproductie
teruggevorderd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

17

Ziekenhuizen
Ik beschik voor de MSZ niet over informatie met betrekking tot het aantal
patiëntenstops dat wordt ingesteld. In het geval van een patiëntenstop
moet een verzekeraar vanwege de zorgplicht of bijcontracteren bij de
betreffende zorgaanbieder of zorgen voor voldoende aanbod bij andere
zorgaanbieders in de regio. De NZa ziet toe op naleving van de zorgplicht.
Wijkverpleging
–

–

Uit de monitor contractering wijkverpleging 2018 van de NZa blijkt dat
het grootste deel van de aanbieders in de wijkverpleging (73%) geen
patiëntenstop heeft afgegeven in 2017. De overige 27% (84) van de
aanbieders heeft wél een of meer patiëntenstops afgegeven. Ongeveer
de helft van deze aanbieders (16%) deed dit omdat het budgetplafond
(bijna) was bereikt. Een andere veel voorkomende reden is onvoldoende personele capaciteit bij de aanbieder.
Als een zorgverzekeraar het budgetplafond ophoogt kunnen zorgaanbieders afzien van een patiëntenstop. Uit monitor van de NZa blijkt dat
zorgverzekeraars dat vaak doen.

Vraag 38
Wat is de precieze omvang van fraude in de zorg?
Antwoord:
De precieze omvang van fraude in de zorg is lastig te kwantificeren, omdat
fraude per definitie heimelijk plaatsvindt en we niet weten wat we niet
weten.
De Rapportage bij persbericht resultaten controle en fraudebeheersing
2017 van Zorgverzekeraars Nederland (ZN) geeft (ook) geen volledig beeld
van het totaal aan zorgfraude. Het onderzoek van ZN is bedoeld om de
door zorgverzekeraars aangetoonde fraude in kaart te brengen, niet het
totaal aan mogelijke fraude.
In 2017 hebben zorgverzekeraars 1146 fraudeonderzoeken afgerond. Uit
de rapportage van ZN blijkt dat in totaal 31.3 miljoen euro onterecht
gedeclareerd is. Van dit totaal onterecht gedeclareerd bedrag is voor het
merendeel, namelijk 27 miljoen euro, sprake van vastgestelde fraude.
Vraag 39
Hoeveel fraudezaken die betrekking hebben op de gezondheidszorg
worden momenteel behandeld door het Openbaar Ministerie, uitgesplitst
per zorgsector?
Antwoord:
De besluitvorming over welke fraudesignalen in aanmerking komen voor
strafrechtelijke afdoening vindt plaats in de zogeheten Stuur- en
Weegploeg Zorg, onder voorzitterschap van het Openbaar Ministerie (het
onder andere in fraude gespecialiseerde Functioneel Parket, OM/FP). In
2017 zijn in totaal 52 fraudesignalen voorgelegd aan de Stuur- en
Weegploeg Zorg. Daarvan zijn 20 fraudesignalen geaccepteerd voor een
strafrechtelijk onderzoek. Hierbij geldt dat in één strafrechtelijk onderzoek
meerdere natuurlijke personen of rechtspersonen als verdachte kunnen
worden aangemerkt. Het is niet bekend welk aantal zorgfraudezaken in
2017 in totaal bij de politie en arrondissementsparketten in behandeling
zijn genomen.
Om de voortgang van de onderzoeken niet te schaden, geeft het OM geen
nadere informatie over welke specifieke (sub)sectoren het betreft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

18

Vraag 40
In welke zorgsectoren vindt de meeste fraude plaats en wat zijn de
oorzaken hiervan?
Antwoord:
Zorgverzekeraars hebben fraude vastgesteld in alle verzekeringsvormen.
Uit de Rapportage bij het persbericht resultaten controle en fraudebeheersing 2017 van Zorgverzekeraars Nederland (ZN) blijkt dat zorgverzekeraars voornamelijk in de Wlz (37%) en AWBZ (32%) fraude hebben
vastgesteld, gevolgd door de Zorgverzekeringswet (26%). Ook in de
Aanvullende verzekering werd fraude gepleegd (4%). In 1% van de fraude
bewezen gevallen was een verzekeringsvorm onbekend of niet van
toepassing. Onderstaande diagram geeft per zorgsoort/verstrekkingsvorm
de vastgestelde fraude weer. Wat betreft de oorzaken van onrechtmatigheden in de zorg verwijs ik uw Kamer naar het Programmaplan Rechtmatige Zorg, aanpak van fouten en fraude, 2015–2018.

Vraag 41
Zijn er zorgorganisaties die op dit moment onder verdenking staan van
het Openbaar Ministerie (OM)?
Antwoord:
Als te doen gebruikelijk kan het OM geen mededelingen doen over
lopende strafrechtelijke onderzoeken. Dit om het verloop van de onderzoeken niet te schaden.
Vraag 42
Hoeveel personen zijn in 2018 opgepakt voor fraude in de zorg?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

19

Antwoord:
Als te doen gebruikelijk kan het OM geen mededelingen doen over
lopende strafrechtelijke onderzoeken. Dit om het verloop van de onderzoeken niet te schaden.
Vraag 43
Hoeveel personen zijn berecht in 2018 voor fraude in de zorg?
Antwoord:
De opsporingsinstanties en het OM houden niet systematisch bij dat het
om fraude in de zorg gaat. Deze informatie is derhalve niet beschikbaar.
Vraag 44
Hoeveel fulltime-equivalent (FTE) is er, uitgesplitst naar de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa), het Functioneel Pakket, het Openbaar Ministerie en
de Zorgverzekeraars, beschikbaar voor de fraudeopsporing?
Antwoord:
De strafrechtelijke opsporing van fraude in de zorg is belegd bij de
bijzondere opsporingsdiensten Inspectie SZW en FIOD. Deze diensten
voeren strafrechtelijke onderzoeken uit onder gezag van het Functioneel
Parket van het Openbaar Ministerie (OM/FP). Het OM/FP is tevens
verantwoordelijk voor de strafrechtelijke vervolging en de tenuitvoerlegging van opgelegde straffen.
De Inspectie SZW is verantwoordelijk voor de opsporing van zorgfraude.
De Inspectie SZW heeft hier structureel circa 69 fte voor beschikbaar.
De totaal beschikbare capaciteit voor zorgfraudebestrijding bij het gehele
OM is niet exact in fte’s aan te geven. Elke officier van justitie is in
beginsel toegerust om fraudezaken af te doen en kan dit doen als
onderdeel van een breder takenpakket. Hierdoor wordt de totale
beschikbare capaciteit van het OM ingezet daar waar deze op dat moment
het meest nodig is.
De capaciteit die de FIOD beschikbaar heeft voor zorgfraude is onveranderd en bedraagt op jaarbasis circa 20.000 opsporingsuren.
Volledigheidshalve merk ik op dat de NZa juridisch gezien geen
opsporingstaak heeft. De NZa is krachtens de Wet marktordening
gezondheidszorg (Wmg) verantwoordelijk voor het bestuursrechtelijke
toezicht en de handhaving van onrechtmatigheden in de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz). In dat kader voert de NZa
ook toezichtonderzoeken uit. De capaciteit die de NZa in 2018 beschikbaar
heeft voor toezicht en handhaving is 100 fte.
Ook voor zorgverzekeraars geldt dat zij formeel juridisch gezien geen
opsporingstaak hebben. Wel voeren de zorgverzekeraars reguliere
(formele en materiële) controles uit op de rechtmatigheid van de door
zorgaanbieders en verzekerden ingediende declaraties. Bij vermoedens
van fraude kunnen zorgverzekeraars ook een fraudeonderzoek instellen.
Zorgverzekeraars Nederland laat desgevraagd weten dat zij geen
administratie bijhoudt van de aantallen medewerkers die bij de verschillende zorgverzekeraars en zorgkantoren zijn belast met het uitvoeren van
controles en (fraude)onderzoeken.
Vraag 45
Hoeveel FTE’s waren er in 2018 in totaal belast met toezichthouden in de
zorg? Hoeveel was dat aantal in vorige jaren? Hoe was dat uitgesplitst
naar toezichthoudende instanties zoals de Fiscale inlichtingen- en
opsporingsdienst (FIOD), de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

20

(NVWA), de NZa, de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) en de
Inspectie Jeugdzorg?
Antwoord:
In onderstaande tabel zijn voor de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
(IGJ), voorheen de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Inspectie
Jeugdzorg, en de NZa opgenomen die in totaal belast zijn met toezicht in
de zorg. De NVWA en de FIOD zijn niet in de tabel opgenomen. Het
toezicht dat de NVWA voor VWS uitoefent op voedsel- en productveiligheid vindt plaats in het kader van de volksgezondheid, maar dit is geen
toezicht op de zorg. De FIOD is een bijzondere opsporingsdienst en geen
toezichthouder.
2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

IGZ
IJZ1
IGJ
NZa

490
61

516
62

536
63

574,7
67

631,4
67

40

50

80

96

100

n.v.t.
n.v.t.
708,1
100

n.v.t.
n.v.t.
7542
100

Totaal

591

628

679

737,7

798,4

808,1

854

1

1

Betreffen de formatiecijfers van de betreffende jaren per ultimo.
De formatie van IGJ is per eind augustus 2018 754 fte. Cijfers over heel 2018 zijn nog niet
bekend.

2

Vraag 46
Hoeveel (fraude-)onderzoeken zijn er door de NZa gedaan in 2018?
Hoeveel daarvan hebben geleid tot een bestuursrechtelijke maatregel? En
hoeveel tot een strafrechtelijke? Hoeveel waren dat er in de vorige jaren?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de bestuursrechtelijke
maatregelen die de NZa in de periode 2012 – 2017 heeft uitgevoerd. De
cijfers over 2018 zijn nog niet bekend.
2012

2013

2014

2015

20161

2017

Interventies bij zorgaanbieders
Interventies bij zorgverzekeraars en Wlz-uitvoerders (zorgkantoren)2
Opgelegde boetes n.a.v. signalen en handhavingsacties
Handhaving informatieverplichtingen
Last onder dwangsom op grond van informatieverplichtingen

102
31
2
251
20

34
49
3
370
58

26
5053
1
491
115

382
117
2
318
22

354
224
2
193
24

498
156
4
164
19

Totaal

406

514

1.138

841

797

841

Activiteiten
2

1
In 2016 is het Snelle Interventieteam gestart. De interventies van dit team zijn onderdeel van de aantallen interventies bij zorgaanbieders en
verzekeraars/Wlz-uitvoerders (zorgkantoren).
2
Een interventie is een actie van de NZa richting een toezichtobject, met als doel om een ongewenste situatie te beëindigen. Een interventie kan
een rapportageverplichting, informatieverzoek, normoverdragend gesprek en de inzet van formele handhavingsinstrumenten (voornemen tot)
aanwijzing of last onder dwangsom zijn.
3
Aanwijzingen die in 2014 zijn gegeven aan zorgkantoren zijn tevens verstuurd aan de alle achterliggende zorgverzekeraars. De NZa registreert dit
als unieke aanwijzingen, waardoor het overzicht dubbeltellingen bevat.

Vraag 47
Hoeveel opsporingscapaciteit is er voor fraude met het persoonsgebonden budget (pgb), zowel bij Openbaar Ministerie, de Fiscale
inlichtingen- en opsporingsdienst/Economische Controledienst (FIOD/
ECD), Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en zorgkantoren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

21

Antwoord:
Er zijn geen cijfers beschikbaar naar de beschikbare capaciteit per soort
van zorgfraude. Afhankelijk van de soort zorgfraude die wordt geconstateerd vindt er door betrokken partijen inzet plaats. Voor de cijfers over de
opsporingscapaciteit verwijs ik u naar het antwoord op vraag 44.
Vraag 48
Hoeveel budget is er in 2019 beschikbaar voor de opsporing van fraude
met pgb’s en voor welk bedrag is er sinds de invoering van het Trekkingsrecht gefraudeerd met pgb-gelden?
Antwoord:
Vanaf 2019 is er structureel € 8 miljoen beschikbaar voor ISZW voor de
opsporing van zorgfraude. De meest recente en beschikbare cijfers over
fraude met PGB gaan over de resultaten van de strafrechtelijke opsporingen ontnemingsonderzoeken die de Inspectie SZW in 2017 heeft uitgevoerd. Op basis van deze onderzoeken heeft de Inspectie SZW circa € 1,1
miljoen aan wederrechtelijk verkregen voordeel berekend. Daarvan heeft
€ 0,1 miljoen betrekking op fraude met het pgb. Ter vergelijking, in 2016
ging het om een totaalcijfer van € 5 miljoen aan wederrechtelijk verkregen
voordeel, waarvan € 1,9 miljoen fraude met het pgb (in de Wlz/ AWBZ)
betrof.
Andere beschikbare cijfers over de omvang van fraude met het pgb zijn
afkomstig van zorgverzekeraars en zorgkantoren. In de rapportage
Controle en Fraudebeheersing 2017 geeft ZN aan dat de vastgestelde
fraudes binnen de pgb-Wlz/AWBZ regelingen in 2017 23% van het totaal
vastgestelde fraudebedrag uitmaken: € 6,1 miljoen van totaal € 27
miljoen. In 2016 betrof het vastgestelde fraudebedrag € 13,5 miljoen van
in totaal € 18,9 miljoen. In 2015 ging het om € 8,2 miljoen euro van totaal
€ 11,1miljoen. Fraudecijfers over WMO en Jeugdwet zijn niet beschikbaar.
De beschikbare cijfers over de resultaten van fraudeonderzoeken geven
een indicatief beeld van de problematiek, maar geven geen uitsluitsel over
de totale omvang van fraude met het pgb.
Vraag 49
Welke onderzoeken heeft het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) extern laten uitvoeren en bij wie? Welke kosten waren
hiermee gemoeid? En is er tussen het Ministerie van VWS en de onderzoekers gesproken over de concept-conclusies?
Antwoord:
De administratieve systemen van VWS zijn – conform rijksbrede
voorschriften – niet zodanig ingericht dat deze vraag kan worden
beantwoord. Onderzoek vormt geen aparte uitgavencategorie binnen de
administratie.
Op verzoek van uw Kamer wordt vanaf najaar 2015 een overzicht van alle
beleidsrelevante VWS-onderzoeken gepubliceerd op het VWS-deel van de
website van de rijksoverheid (www.Rijksoverheid.nl). Conform de
toezegging aan uw Kamer wordt vanaf dat moment met terugwerkende
kracht het overzicht gepubliceerd van alle beleidsrelevante onderzoeksrapporten van de concernorganisaties en kennisinstellingen die vanaf
april 2015 zijn verschenen. Omdat VWS deel uitmaakt van de pilot Open
Overheid van het Ministerie van BZK worden in het overzicht ook alle
sinds die datum verschenen rapporten van het door VWS uitgezette
opdrachtonderzoek onder ARVODI-voorwaarden opgenomen. Het
totaaloverzicht wordt maandelijks achteraf geactualiseerd.
VWS stelt bij conceptrapporten waar relevant vragen over (vermeende)
feitelijke onjuistheden of over de wijze waarop de conclusies voortvloeien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

22

uit het desbetreffende onderzoek. Daarbij is geen sprake van inhoudelijke
beïnvloeding van de conceptconclusies.
Vraag 50
Kunt u een overzicht geven van congressen waaraan ambtenaren
deelnamen? Hoeveel geld werd hieraan uitgegeven in 2018? Kunt u
aangeven wat het doel was van deze congressen?
Antwoord:
Net als vorige jaren wordt er op het departement geen separate administratie bijgehouden, waarin wordt geregistreerd welke congressen worden
bezocht. De gestelde vragen kunnen derhalve niet op het gevraagde
detailniveau worden beantwoord. Wel worden alle declaraties van de
politieke en ambtelijke leiding van alle departementen maandelijks
gepubliceerd vanaf 1 januari 2013. Informatie is daarmee te allen tijde
voor iedereen openbaar te raadplegen en beschikbaar.
Vraag 51
Kunt u een overzicht geven van congressen en reizen waaraan ambtenaren deelnamen in het buitenland? Hoeveel geld werd hieraan uitgegeven? Kunt u hierbij aangeven wat het doel was van deze congressen en
reizen?
Antwoord:
Er is op het departement geen separate administratie, waarin wordt
bijgehouden welke congressen worden bezocht of welke reizen worden
afgelegd. De gestelde vragen kunnen derhalve niet op het gevraagde
detailniveau worden beantwoord. Wel worden alle declaraties van de
politieke en ambtelijke leiding van alle departementen maandelijks
gepubliceerd vanaf 1 januari 2013. Deze informatie is daarmee te allen
tijde voor iedereen openbaar te raadplegen en beschikbaar.
Vraag 52
Hoe vaak werden reizen en congressen geheel of gedeeltelijk bekostigd
door externe partijen?
Antwoord:
Er is zoals bij vraag 51 aangegeven op het departement geen separate
administratie, waarin wordt bijgehouden welke congressen worden
bezocht of welke reizen worden afgelegd. De gestelde vragen kunnen
derhalve niet op het gevraagde detailniveau worden beantwoord. Tot het
najaar van 2012 was in het algemeen de lijn dat wanneer een VWS’er was
uitgenodigd om een inleiding te houden, de deelname- en verblijfkosten
voor rekening van de uitnodigende partij konden zijn. Met ingang van het
parlementaire jaar in september 2012 hanteert VWS de lijn dat ook in
zulke gevallen VWS bij volledige deelname aan het congres de deelnameen verblijfkosten voor eigen rekening neemt.
Vraag 53
Door wie werden de reizen waar ambtenaren aan deelnamen of hun
verblijven bekostigd en wat was de bijdrage?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 52.
Vraag 54
Hoeveel procent van de zorgaanbieders maakten in 2016 gebruik van
digitale gegevensuitwisseling met andere zorgaanbieders? Hoe was dat
percentage in voorgaande jaren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

23

Antwoord:
In 2016 maakte 84 procent van de huisartsen gebruik van een systeem
voor gestandaardiseerde elektronische gegevens uitwisseling met andere
huisartsen. Tussen medisch specialisten was dit onderling 83 procent. 58
procent van de verpleegkundigen in de ouderenzorg gaven aan dat hun
organisatie gebruik maakt van een systeem voor gestandaardiseerde
elektronische gegevens uitwisseling. In de tabellenbijlage van de
eHealth-monitor 2017 zijn cijfers over de eerdere jaren te zien, alsmede
gegevens van andere zorgdomeinen.
Vraag 55
Hoeveel besloten vennootschappen (bv’s), naamloze vennootschappen
(nv’s), verenigingen, vennootschappen onder firma (vof’s), eenmanszaken
en stichtingen hebben zich in 2018 geregistreerd als zorgverlener of
zorginstelling?
Antwoord:
Het Landelijk Register Zorgaanbieders (LRZa) heeft in 2018 (tot
28 september) vanuit het Handelsregister de volgende aantallen registraties van zorginstellingen of zorgverleners ontvangen: 1.951 bv’s, 0 nv’s,
2 verenigingen, 843 vof’s, 18.071 eenmanszaken en 71 stichtingen. Hierbij
moet de kanttekening worden gemaakt dat het ook om een nieuwe
vestiging van een al bestaande onderneming kan gaan.
Vraag 56
Hoeveel zorgorganisaties hebben onderhangende bv’s?
Antwoord:
Het LRZa bevat 4.060 toegelaten zorginstellingen met een KvK-nummer,
waarvan 366 zorginstellingen een dochter bv hebben (peildatum:
28 september 2018).
Vraag 57
Hoeveel mensen betalen een eigen bijdrage uit vermogen, uitgesplitst per
Wlz en Wmo?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft informatie over het aantal Wlz-cliënten en
Wmo-leefeenheden met vermogen.
Aantal cliënten/leefeenheden met vermogen

2016
2017
20181
1

Wlz

Wmo

64.500
63.500
64.000

97.500
86.500
84.500

= voor 2018, het lopend kalenderjaar, is er nog geen compleet beeld bekend.

Bron: CAK

Vraag 58
Hoeveel mensen zijn een eigen bv gestart om de eigen bijdrage met
betrekking tot de vermogensinkomensbijtelling te omzeilen?
Antwoord:
Voor de uitoefening van haar taken heeft het CAK alleen het verzamelinkomen, de verschuldigde belasting en het vermogen in Box 3 nodig. Het is
dus niet bekend hoeveel bijdrageplichtigen via een eigen BV de vermogensinkomensbijtelling omzeilen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

24

Vraag 59
Wat kost het Centraal Administratie Kantoor (CAK) jaarlijks?
Antwoord:
Voor 2019 worden de kosten geraamd op € 116 miljoen (zie pagina 106
van de VWS-begroting 2019).
Vraag 60
Hoeveel klachten en bezwaren heeft het CAK afgelopen jaar gekregen en
hoeveel bedroeg dit voorgaande jaren?
Antwoord:
Onderstaand is opgenomen een overzicht van het totaal aantal klachten
en bezwaren over de Wmo/Wlz regelingen die het CAK uitvoert.
Jaar
2016
2017
2018 (1e halfjaar)

Klachten Wlz

Bezwaren Wlz

Klachten Wmo

Bezwaren Wmo

390
406
209

1.695
1.684
1.135

517
411
218

2.323
1.841
1.254

De definitieve cijfers over het aantal klachten bij de zogenaamde
burgerregelingen zijn over 2017 nog niet beschikbaar. Voor 2017 werden
de burgerregelingen uitgevoerd door het Zorginstituut.
Vraag 61
Kunt u nauwkeurig toelichten per beleidsartikel welke extra amendeerruimte nog bestaat? Als deze ruimte ontbreekt, wat is hiervoor de reden?
Antwoord:
De VWS begroting bevat geen extra amendeerruimte. In beginsel bestaan
er voor alle budgetten voornemens voor de aanwending van de middelen.
Middelen die nog niet juridisch verplicht zijn, kunnen wel op alternatieve
wijze worden aangewend indien hier een amendement over wordt
aangenomen.
In de VWS ontwerpbegroting is vanaf bladzijde 32 (Overzicht niet-juridisch
verplichte uitgaven) een overzicht opgenomen van budgetten waarvoor
wel voornemens bestaan, al dan niet samenhangend met bestuurlijke
afspraken, maar die naar verwachting op 1 januari 2019 nog niet juridisch
verplicht zijn.
Vraag 62
Kunt u aangeven hoeveel de bezuinigingen waren bij het afschaffen van
de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) en de
Compensatie Eigen Risico (CER)?
Antwoord:
Budgettaire gevolgen (x € 1 miljoen)

2014

2015

2016

2017/struc

CER afschaffen (premie)
Wtcg tegemoetkomingen (begroting)
uitvoeringskosten CAK
beschikbaar gemeenten

– 200

45

– 200
– 348
– 12,5
216

– 200
– 414
– 25
266

– 200
– 418
– 25
268

Totale besparing

– 155

– 344,5

– 373

– 375

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

25

Vraag 63
Wat zijn de opbrengsten indien het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)
wordt afgeschaft en de indicatiestelling wordt teruggegeven aan
professionele zorgverleners? Bent u bereid deze besparingsmogelijkheid
in de zorg te onderzoeken?
Antwoord:
Zoals in antwoord op vraag 579 over de begroting 2018 (TK 34 775 XVI,
nr. 14) is aangegeven, zullen de kosten van de indicatiestelling door
professionals op voorhand lastig te bepalen zijn. Deze kosten zullen naar
verwachting niet lager zijn als de indicatiestelling op dezelfde toegangscriteria is gebaseerd en op uniforme wijze wordt uitgevoerd door zorgprofessionals, in plaats van door het CIZ. Het kabinet hecht aan centrale
indicatiestelling zodat het recht op zorg gefinancierd op basis van de Wlz
eenduidig, onafhankelijk en integraal kan worden vastgesteld. Ik ben
daarom niet bereid dit verder te onderzoeken.
Vraag 64
Hoeveel communicatiemedewerkers, of hoeveel FTE heeft het Ministerie
van VWS in dienst?
Antwoord:
De directie Communicatie van VWS telde op 1 juni 2018 59 FTE.
Vraag 65
Kunt u een overzicht geven van alle (aanjaag)teams die het ministerie
heeft ingezet, welke personen (uit welke organisaties) werken voor deze
(aanjaag)teams, hoeveel FTE dit bedraagt, wat hun salariëring bedraagt,
wat hun doelstellingen zijn en welke resultaten ze tot nu toe hebben
geboekt?
Antwoord:
Er zijn «praktijkteams» ingesteld onder verschillende benamingen (zoals
aanjaagteam, interventieteam, praktijkteam). Deze teams kennen een
wisselende samenstelling van medewerkers van VWS en andere
organisaties (o.a. Zorgverzekeraars Nederland, VNG en diverse partijen uit
de praktijk). Soms worden deze teams geleid door een VWS-medewerker,
soms door iemand van één van deze organisaties.
In de meeste gevallen maakt het werken in een praktijkteam deel uit van
een breder takenpakket van de betrokkenen. Het aantal uren dat zij werken
in de praktijkteams wordt niet geregistreerd, zodat het niet mogelijk is uit
te rekenen hoeveel fte er in de praktijkteams aan het werk zijn en wat de
salariskosten van deze teams zijn.
Zoals gebruikelijk en zoals meermaals toegezegd, wordt aan uw Kamer
verslag gedaan van de resultaten van de praktijkteams. Dat gebeurt bij de
reguliere voortgangsrapportages aan uw Kamer over de diverse
beleidsthema’s.
De resultaten en werkwijzen van de praktijkteams zijn te vinden op de
website www.denieuwepraktijk.nl
Vraag 66
Hoeveel medicatie (in bedragen en aantal medicijnen) wordt er jaarlijks
vernietigd na inlevering? Hoe is de ontwikkeling ten opzichte van eerdere
jaren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

26

Antwoord:
Op basis van onderzoek door RTL nieuws in 2012 wordt de hoeveelheid
vernietigde medicatie geschat op circa 150.000 kilogram. Dit betreft de
geneesmiddelen, die zijn ingeleverd bij apotheken en die vervolgens
worden vernietigd. De waarde van deze geneesmiddelen wordt geschat
op circa € 100 miljoen. Ik heb geen recentere gegevens op basis van
specifiek onderzoek.
Zie verder het antwoord op vraag 144 bij de Begroting 2018 (TK, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XVI, nr.14). Er is mij geen andere en recentere
informatie bekend.
Vraag 67
Hoeveel kosten de Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector
(HKZ) en andere keurmerken in de zorg?
Antwoord:
Zoals in antwoord op de schriftelijke vraag (TK 34 775 XVI, nr.14) over de
begroting 2018 is aangegeven, is certificering niet verplicht op grond van
wet- en regelgeving, maar is een aangelegenheid van de partijen in het
veld zelf.
Er wordt niet op een centrale plaats bijgehouden hoeveel keurmerken
worden afgegeven en welke kosten verbonden zijn aan de verschillende
keurmerken. Derhalve is het gevraagde bedrag aan kosten niet bekend.
Vraag 68
Hoeveel van deze keurmerken per merk worden jaarlijks afgegeven?
Antwoord:
Er wordt niet op een centrale plaats bijgehouden hoeveel keurmerken
worden afgegeven en derhalve is niet bekend hoeveel keurmerken per
merk jaarlijks worden afgegeven. Zie ook het antwoord op de begroting
2018 (TK 34 775 XVI, nr.14).
Vraag 69
Welke besparing is mogelijk als keurmerken in de zorg afgeschaft
worden?
Antwoord:
Zoals in antwoord op de schriftelijke vraag (TK 34 775 XVI, nr.14) over de
begroting 2018 is aangegeven wordt er niet op een centrale plaats
bijgehouden hoeveel keurmerken worden afgegeven noch welke kosten
verbonden zijn aan de verschillende keurmerken. Derhalve is niet bekend
welke besparing mogelijk is als partijen in het veld geen gebruik meer
maken van keurmerken.
Vraag 70
Welke keurmerken worden er vereist bij zorginkoop, uitgesplitst naar
zorgkantoorregio?
Antwoord:
Ik heb geen overzicht van welke keurmerken door welk zorgkantoor/
zorgverzekeraar voor welke zorg verplicht worden gesteld. Zie ook het
antwoord op de begroting 2018 (TK 34 775 XVI, nr.14).
– Voor de Wet langdurige zorg (Wlz) is een landelijk inkoopkader van
toepassing.
– Voor 2017 staat daar onder meer in dat zorgaanbieders systematisch
werken aan het verbeteren van de kwaliteit en dit borgen door middel
van een werkend kwaliteitssysteem dat landelijk- en/of internationaal
erkend is en gepaard gaat met onafhankelijke toetsing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

27

–

–

Met de inwerkingtreding van het kwaliteitskader Verpleeghuiszorg en
het nieuwe kwaliteitskader Gehandicaptenzorg is voor 2018 deze eis
anders verwoord. Nu is in het inkoopkader opgenomen dat zorgaanbieders zich moeten houden aan het voor de sector relevante
kwaliteitskader of kwaliteitsstatuut. De zorgaanbieder waarop (nog)
geen kwaliteitskader van toepassing is werkt systematisch aan de
kwaliteit van zorg en borgt dit door het werken met een kwaliteitssysteem, voorzien van een periodieke externe visitatie.
Zorgverzekeraars kunnen bij de Zvw gebruik maken van keurmerken.
Zorgverzekeraars hebben de taak om ervoor te zorgen dat de zorg die
zij vergoeden kwalitatief goed is en rechtmatig en doelmatig geleverd
wordt. Een keurmerk wordt hiervoor soms als instrument gehanteerd.

Vraag 71
Wat kost de minutenregistratie jaarlijks?
Antwoord:
Vanuit de rijksoverheid bestaat er geen verplichting voor zorgaanbieders
om een minutenregistratie te voeren. De minutenregistratie is één van
grootste administratieve lasten in de wijkverpleging. We werken op dit
moment aan het verschuiven van verantwoording op basis van tijd naar
verantwoorden op basis van inhoud, zodat de minutenregistratie definitief
uit de praktijk wordt verbannen. In de praktijk zijn er nu al verschillende
instellingen die werken met verantwoordingsmethoden waar geen sprake
is van minutenregistratie, zoals maandtarieven. Ik heb geen zicht op de
wijze waarop elke zorgaanbieder zijn administratie heeft ingericht en dus
ook niet op wat dit kost.
Vraag 72
Wat kost jaarlijks de bureaucratie in de zorg in Nederland?
Antwoord:
Dit is niet bekend. Er bestaat geen eenduidige definitie of meting van de
omvang van de bureaucratie in Nederland.
Vraag 73
Hoe groot is de overhead en de kosten hiervan, uitgesplitst per
zorgsector?
Antwoord:
De overhead binnen de zorg, uitgesplitst voor ziekenhuizen, ggz,
gehandicapten-, ouderen- en thuiszorg is door het CBS over de jaren 2008
tot en met 2011 gemeten als percentage van de kosten. Dit zijn de laatste
beschikbare gegevens. In de CBS-statistieken over zorginstellingen wordt
de volgende definitie gehanteerd voor overhead: personeel in algemene
en administratieve functies; dit betreft personeel die zich niet daadwerkelijk bezig houdt met de gezondheid van de patiënten en/of cliënten,
maar met bijvoorbeeld administratie, automatisering, interne opleiding en
organisatie. Dit zijn de laatste metingen op dit onderwerp. Hieronder vindt
u dit overzicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

28

In aanvulling daarop verwijs ik u graag naar het onderzoeksrapport naar
overhead in de langdurige zorg dat mijn voorganger bij brief van 30 maart
2017 (TK 29 515, nr. 400) aan u heeft toegezonden, waaruit onder meer
blijkt dat de niet-cliëntgebonden kosten van deelnemende organisaties
gemiddeld 41,6% van hun totale kosten bedragen.
Vraag 74
Met hoeveel procent en kosten is de bureaucratie toegenomen na de
decentralisaties naar de gemeenten, uitgesplitst in Wmo en de Jeugdwet?
Antwoord:
Op landelijk niveau zijn geen gegevens beschikbaar over het percentage
en de kosten van bureaucratie in de Wmo 2015 en de Jeugdwet. Het
Kabinet zet zich wel in om de bureaucratie in de uitvoering van de Wmo
2015 en de Jeugdwet te verminderen. In het programma (Ont)Regel de
zorg, dat uw Kamer op 22 mei 2018 heeft ontvangen (TK 2017–2018,
29 515, nr. 424) staan diverse activiteiten genoemd die bijdragen aan het
verminderen van de bureaucratie in het sociaal domein.
Vraag 75
Hoeveel mensen maken vanaf 2018 gebruik van de Wlz, in aantallen?
Antwoord:
Op 1 juli 2018 hebben 293.682 mensen een indicatie voor een zorgprofiel
in de Wlz (bron: CIZ).
Vraag 76
Hoeveel mensen maken vanaf 2018 gebruik van de Wmo, in aantallen?
Antwoord:
Er zijn nog geen cijfers bekend over het gebruik van Wmo-voorzieningen
vanaf 2018.
Vraag 77
Hoeveel mensen maken vanaf 2018 gebruik van de Zvw, in aantallen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

29

Antwoord:
De raming van het aantal Zvw-verzekerden door het Zorginstituut voor
2018 bedroeg 17.098.000 verzekerden.
Vraag 78
Kunt u aangeven op welke wijze uitvoering is gegeven aan amendement
Dik-Faber/Veldman over het tegengaan van ondervoeding (TK 34 775 XVI,
nr. 53)?
Antwoord:
Het amendement is uitgevoerd. De Stuurgroep Ondervoeding heeft de
opdracht gekregen om de kennis over ondervoeding bij ouderen zelf en
hun mantelzorgers te vergroten. Dit doen zij onder andere door de
website www.goedgevoedouderworden.nl bekend te maken bij een groter
publiek. Voor zorgprofessionals die met ouderen werken ontwikkelt de
Stuurgroep Ondervoeding onderwijsmodules over het herkennen en
behandelen van ondervoeding.
De uitvoering van deze opdracht loopt tot eind 2018.
Vraag 79
Hoeveel mensen maken vanaf 2018 gebruik van zorg vanuit de verschillende domeinen, Zvw, Wmo, Wlz en jeugdzorg?
Antwoord:
Er zijn nog geen gegevens bekend over aantal personen naar soort
zorggebruik in 2018. Verder zijn er geen cijfers beschikbaar over aantallen
personen per domein.
Wel valt er op verschillende onderdelen een beeld te schetsen van om
hoeveel mensen het gaat. De meest recente cijfers zijn:
Zvw-domein: Percentage met minimaal één keer per jaar contact met de huisarts resp.
specialist resp. tandarts
2017
Huisarts
Specialist
Tandarts

68,8
39,4
79,9

Bron: VWS-monitor, pag 21

Wmo-domein: Gebruik bijdrageplichtige Wmo-maatwerkvoorzieningen, aantal
personen in jaar.
2016
Totaal leveringsvorm zorg
Persoonsgebonden budget (pgb)
Totaal zorg in natura (zin)

602.400
76.885
549.900

Bron: Monitor Langdurige Zorg

Wlz-domein: Gebruik eigenbijdrageplichtige Wlz-zorg naar leveringsvorm, aantal
personen
2016
Totaal leveringsvorm zorg
Uitsluitend persoonsgebonden budget (pgb)
Uitsluitend zorg in natura (zin)
Zin verblijf
Zin volledig pakket thuis (vpt)
Zin modulair pakket thuis (mpt)
Totaal combinatie zin/pgb

314.220
32.235
284.610
253.250
11.985
40.195
1.525

Bron: Monitor Langdurige Zorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

30

Jeugdzorg-domein: Aantal jongeren met jeugdhulp (met/zonder verblijf), -bescherming
of -reclassering
2017
Totaal jeugdhulp met verblijf
Totaal jeugdhulp zonder verblijf
Totaal jeugdreclassering
Totaal ondertoezichtstelling
Totaal voogdij

46.260
371.850
10.080
30.785
11.770

Bron: VWS-monitor, p. 16

Vraag 80
Hoeveel mensen maken gebruik van huishoudelijke verzorging?
Antwoord:
Gemeenten bieden op grond van de Wmo 2015 een diversiteit aan
algemeen toegankelijke en individuele maatwerkvoorzieningen op het
terrein van de maatschappelijke ondersteuning. Er is geen landelijke
registratie van het aantal mensen dat daadwerkelijk een beroep doet op
deze voorzieningen. Wel zijn er ramingen van het CBS beschikbaar die een
inschatting geven van het gebruik van individuele maatwerkvoorzieningen. Het gaat om het gebruik van zorg in natura en/of een persoonsgebonden budget, ongeacht het feit of een (inkomensafhankelijke) eigen
bijdrage betaald moet worden. Gegevens zijn afkomstig van gemeenten,
die in het kader van de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein (GMSD)
gegevens hebben aangeleverd en toestemming hebben gegeven voor
publicatie. De cijfers over het totaal aantal cliënten in Nederland zijn door
het CBS geschat met een regressiemodel op de data van de deelnemende
gemeenten. De voorzieningen zijn uitgesplitst naar globale categorieën
voorzieningen, omdat de precieze definitie van voorzieningen kan
verschillen per gemeente.
Gebruik Wmo-maatwerkvoorzieningen naar type, personen in jaar

Totaal
Ondersteuning thuis
(inc. begeleiding, persoonlijke verzorging, dagbesteding)
Hulp bij het huishouden
Verblijf en opvang
(inc. beschermd wonen)
Hulpmiddelen en diensten
https://www.monitorlangdurigezorg.nl/gebruikwmo-maatwerkvoorzieningen –
toel_hdrA019509_1(inc. vervoersdiensten)

2016

Voorlopige cijfers 2017

1.053.505

1.042.790

264.760

281.270

408.665
34.995

394.600
32.655

701.835

690.905

Bron: https://www.monitorlangdurigezorg.nl/kerncijfers/gebruik/gebruik-wmomaatwerkvoorzieningen

Vraag 81
Hoeveel mensen maken gebruik van dagbesteding?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 80.
Vraag 82
Kunt u aangeven op welke wijze uitvoering is gegeven aan amendement
Dik-Faber over budget voor de Nederlandse Diabetes Federatie (NDF) (TK
34 775-XVI-54)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

31

Antwoord:
Het budget dat is toegekend aan de NDF via het amendement Dik-Faber is
door middel van een subsidie verleend. De NDF heeft deze middelen
gekregen om te komen tot een nadere uitwerking van de multidisciplinaire
richtlijn diabetes voor kinderen en jongeren. In deze uitwerking wordt
aandacht besteed aan onder andere ondersteuning bij zelfmanagement en
leefstijl voor kinderen en jongeren met (pre)diabetes.
Vraag 83
Hoeveel mensen maken gebruik van begeleiding?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 80.
Vraag 84
Hoeveel mensen maken gebruik van begeleiding in combinatie met
persoonlijke verzorging?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 80.
Vraag 85
Hoeveel mensen maken gebruik van beschermd wonen?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 80.
Vraag 86
Hoeveel mensen maken gebruik van ziekenhuiszorg?
Antwoord:
Op basis van de nog voorlopige realisatiecijfers over 2017 laten gegevens
van Vektis zien dat het aantal patiënten dat gebruik maakt van ziekenhuiszorg in dat jaar circa 7,3 miljoen bedroeg.
Vraag 87
Hoeveel mensen maken gebruik van wijkverpleging?
Antwoord:
Uit de data van Vektis blijkt dat in 2015 512.000 mensen, in 2016 540.000
mensen en in 2017 557.000 mensen wijkverpleging hebben gebruikt. Voor
het jaar 2017 waren dat er gemiddeld 293.000 per maand.
Vraag 88
Hoeveel mensen wonen in een verzorgingshuis?
Antwoord:
In 2017 bedroeg het aantal cliënten in een instelling met verzorgingshuiszorg (zonder behandeling) circa 40,6 duizend. Dit aantal is afgeleid
van de omvang van de productieafspraken die zorgkantoren voor deze
zorg hebben gemaakt. In 2017 betroffen deze afspraken 14,8 miljoen
dagen (bron: NZa). Er zijn nog geen recentere gegevens beschikbaar.
Vraag 89
Hoeveel mensen wonen in een verpleeghuis?
Antwoord:
In 2017 bedroeg het aantal cliënten in een instelling met verpleeghuiszorg
(met behandeling) circa 82,4 duizend. Dit aantal is afgeleid van de omvang
van de productieafspraken die zorgkantoren voor deze zorg hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

32

gemaakt. In 2017 betroffen deze afspraken 30,1 miljoen dagen (bron: NZa).
Er zijn nog geen recentere gegevens beschikbaar.
Vraag 90
Hoeveel mensen wonen in een beschermde woonvorm?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 80.
Vraag 91
Hoeveel mensen wonen in een instelling voor gehandicaptenzorg?
Antwoord:
In 2017 bedroeg het aantal cliënten in een instelling voor gehandicaptenzorg circa 73,8 duizend. Dit aantal is afgeleid van de omvang van de
productieafspraken die zorgkantoren voor deze zorg hebben gemaakt. In
2017 betroffen deze afspraken 26,9 miljoen dagen (bron: NZa). Er zijn nog
geen recentere gegevens beschikbaar.
Vraag 92
Hoeveel mensen wonen in een instelling voor geestelijke gezondheidszorg?
Antwoord:
De Landelijke Monitor Ambulantisering en Hervorming Langdurige ggz
2017 van het Trimbos Instituut laat zien dat anno 2016 Nederland in totaal
circa 16.000 klinische plaatsen telt (Zvw, Wlz en Jeugdwet), waarvan circa
6.500 plaatsen voor langdurig verblijf (opnamen van langer dan een jaar).
Ik heb deze monitor op 22 december 2017 aan uw Kamer aangeboden
(Vergaderjaar 2017–2018, TK 25 424, nr. 385).
Vraag 93
Hoeveel mensen maken gebruik van ambulante geestelijke gezondheidszorg?
Antwoord:
De Landelijke Monitor Ambulantisering en Hervorming Langdurige ggz
2017 van het Trimbos Instituut laat zien dat op jaarbasis ruim een miljoen
mensen Zvw-gefinancierde ambulante ggz ontvangen. Ik heb deze
monitor op 22 december 2017 aan uw Kamer aangeboden (Vergaderjaar
2017–2018, TK 25 424, nr. 385).
Vraag 94
Hoeveel DBC’s op weg naar Transparantie (DOT’s) zijn er geopend in 2018,
uitgesplitst per specialisme?
Antwoord:
Gegevens van Vektis laten zien dat er in 2018 tot en met peildatum 31 juli
circa 8,8 miljoen DBC’s zijn geopend. Voor 4,2 miljoen betreft dit DBC’s die
als declaratie in de database van Vektis zijn opgenomen. Voor 4,6 miljoen
betreft het informatie over het onderhanden werk, die de zorgaanbieders
aan de zorgverzekeraars leveren. Dit levert geen compleet beeld. Het
werkelijke aantal geopende DBC’s ligt daarom hoger.
Voor het grootste deel van de DBC’s die als declaratie in de database van
Vektis zijn opgenomen is een uitsplitsing naar specialisme beschikbaar.
Deze is in onderstaand overzicht opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

33

Declaratievolume per specialisme, openingsjaar 2018
Specialisme

Volume DBC-zorgproducten (x 1.000)

Allergologie
Anesthesiologie
Audiologie
Cardiologie
Cardio-pulmonale chirurgie
Chirurgie
Dermatologie
Geriatrie
Geriatrische revalidatiezorg
Gynaecologie
Inwendige Geneeskunde
Keel-, Neus- en Oorheelkunde
Kindergeneeskunde
Klinische genetica
Longgeneeskunde
Maag-, Darm-, en Leverziekten
Neurochirurgie
Neurologie
Oogheelkunde
Orthopedie
Plastische chirurgie
Psychiatrie
Radiologie
Radiotherapie
Reumatologie
Revalidatiegeneeskunde
Urologie
Onbekend
Totaal

6,2
55,4
21,7
407,0
6,8
368,9
308,1
32,0
15,4
223,6
574,6
238,1
144,4
5,7
190,4
140,8
19,4
222,1
482,7
274,0
80,8
5,0
0,1
22,7
89,2
73,0
146,6
3,5
4.158,2

Bron: Vektis
declaratiegegevens verwerkt tot en met 31 juli 2018

Vraag 95
Hoeveel personen hebben een zorg met verblijf-indicatie?
Antwoord:
Op 1 juli 2018 hebben 293.682 mensen een indicatie voor een zorgprofiel
in de Wlz (bron: CIZ). Dit is een indicatie voor zorg met verblijf. Met een
Wlz-indicatie heeft de cliënt de mogelijkheid om in een zorginstelling te
wonen en daar zorg te ontvangen.
Vraag 96
Hoeveel personen hebben een zorg zonder verblijf-indicatie?
Antwoord:
Er worden na 1 januari 2015 geen indicaties «zorg zonder verblijf» meer
afgegeven. Een deel van de ondersteuning op grond van de Wmo 2015 is
te scharen onder de term «zorg zonder verblijf». Zie voor aantallen met
betrekking tot deze ondersteuning het antwoord op vraag 80.
Vraag 97
Hoeveel personen hebben een Volledig Pakket Thuis (VPT)?
Antwoord:
Volgens de uitvoeringsinformatie van het Zorginstituut hebben circa 10,5
duizend personen een Volledig Pakket Thuis op 1 maart 2018. Dit zijn de
meest recente cijfers.
Vraag 98
Hoeveel personen hebben een Modulair Pakket Thuis (MPT)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

34

Antwoord:
Volgens de uitvoeringsinformatie van het Zorginstituut hebben circa 20,1
duizend personen een Modulair Pakket Thuis op 1 maart 2018. Dit zijn de
meest recente cijfers.
Vraag 99
Kunt u een overzicht geven van de vermogensontwikkeling van verpleeghuizen, verzorgingshuizen, gehandicapteninstellingen, thuiszorgorganisaties en ziekenhuizen van 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017
en 2018?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 19.
Vraag 100
Hoeveel mensen hebben een Zorgzwaartepakket (ZZP)? Kunt u per
Zorgzwaartepakket het aantal mensen noemen?
Antwoord:
Op 1 juli 2018 hebben 293.682 mensen een indicatie voor een zorgprofiel
(zorgzwaartepakket) in de Wlz. In onderstaande tabel staan de aantallen
cliënten per zorgzwaartepakket (ZZP) onderverdeeld naar: de ouderenzorg
(VV), verstandelijk gehandicapten (VG), licht verstandelijk gehandicapten
(LVG en SGLVG), zintuiglijk gehandicapten visueel en auditief (ZG),
lichamelijk gehandicapten (LG) en GGZ-cliënten (GGZ).
Peildatum 1 juli 2018

Aantal cliënten

TOTAAL Wlz

293.682

VV01
VV02
VV03
VV04
VV05
VV06
VV07
VV08
VV09
VV09a
VV09b
VV10

771
1.987
3.603
33.914
72.659
30.617
11.024
2.541
3
1
1.128
144

Totaal VV

158.392

VG01
VG02
VG03
VG04
VG05
VG06
VG07
VG08

617
4.545
24.868
16.338
13.420
25.979
14.341
8.319

Totaal VG

108.427

LVG01
LVG02
LVG03
LVG04
LVG05
SGLVG01

23
499
1.086
286
23
383

Totaal (SG)LVG

2.300

ZGVIS01
ZGVIS02

52
254

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

35

Peildatum 1 juli 2018

Aantal cliënten

ZGVIS03
ZGVIS04
ZGVIS05

655
390
610

Totaal ZGVIS

1.961

ZGAUD01
ZGAUD02
ZGAUD03
ZGAUD04

74
460
559
241

Totaal ZGAUD

1.334

LG01
LG02
LG03
LG04
LG05
LG06
LG07

199
1.633
583
4.533
1.915
5.735
1.526

Totaal LG

16.124

GGZ01B
GGZ02B
GGZ03B
GGZ04B
GGZ05B
GGZ06B
GGZ07B
Totaal GGZB

0
0
147
536
2.669
535
1.257
5.144

Bron: Kwartaalrapportage CIZ 2017 Q3 t/m 2018 Q2
https://www.ciz.nl/images/pdf/cijfers-en-feiten/
Kwartaalrapportage_indicatiestelling_Wlz_Q3_2017_tm_Q2_2018.pdf

Vraag 101
Hoe zijn de prijzen van Zorgzwaartepakketten de afgelopen jaren
veranderd? Kunt u een historisch overzicht geven van de prijsontwikkeling
van ZZP’s?
Antwoord:
In de onderstaande tabel is de ontwikkeling van de maximumtarieven per
dag uit de NZa-beleidsregels weergegeven. Dit zijn de tarieven voor de
ZZP’s inclusief behandeling en dagbesteding. Naast deze tarieven zijn
toeslagen en meerzorg mogelijk. Met ingang van 2018 zijn de tarieven
inclusief normatieve investeringscomponent (NHC) en normatieve
investeringscomponent (NIC). In 2019 zijn de tarieven (met uitzondering
van de tarieven in de sector verpleging en verzorging waarop het
kwaliteitskader verpleeghuiszorg van toepassing is (ZZP V&V 4 en hoger))
gewijzigd als gevolg van het kostprijsonderzoek. Tevens zijn de tarieven
geïndexeerd.
ZZP-tarieven (max.
NZa-beleidsregel)

2015

2016

2017

2018

2019

VV 4
VV 5
VV 6
VV 7
VV 8
VV 9b
VV 10

€ 143,22
€ 188,24
€ 188,55
€ 224,62
€ 256,25
€ 223,57
€ 277,11

€ 143,12
€ 188,11
€ 188,42
€ 224,46
€ 256,07
€ 223,41
€ 276,92

€ 146,75
€ 192,89
€ 193,21
€ 230,17
€ 262,58
€ 229,09
€ 283,96

190,32
241,07
242,14
282,58
319,35
289,88
341,29

197,33
250,05
251,14
293,16
331,33
300,63
354,14

GGZ 3B

€ 153,95

€ 148,91

€ 150,76

€ 194,73

€ 210,33

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

36

ZZP-tarieven (max.
NZa-beleidsregel)

2015

2016

2017

2018

2019

GGZ 4B
GGZ 5B
GGZ 6B
GGZ 7B

€ 174,99
€ 187,50
€ 245,50
€ 334,00

€ 169,26
€ 181,37
€ 237,47
€ 323,07

€ 171,37
€ 183,63
€ 240,43
€ 327,09

€ 215,95
€ 238,16
€ 291,76
€ 390,79

€ 222,55
€ 233,41
€ 366,18
€ 429,67

VG 3
VG 4
VG 5
VG 6
VG 7
VG 8

€ 149,48
€ 164,50
€ 205,56
€ 199,45
€ 276,08
€ 231,81

€ 150,05
€ 165,13
€ 206,35
€ 200,21
€ 277,13
€ 232,70

€ 151,92
€ 167,19
€ 208,92
€ 202,70
€ 280,58
€ 235,60

€ 190,95
€ 206,67
€ 258,21
€ 249,59
€ 331,98
€ 295,08

€ 186,10
€ 218,97
€ 280,76
€ 251,38
€ 350,87
€ 345,41

LVG 1
LVG 2
LVG 3
LVG 4
LVG 5

€ 140,71
€ 181,30
€ 223,71
€ 263,13
€ 261,93

€ 141,25
€ 181,99
€ 224,56
€ 264,14
€ 262,93

€ 143,01
€ 184,26
€ 227,36
€ 267,43
€ 266,20

€ 181,78
€ 224,24
€ 281,04
€ 322,29
€ 321,03

€ 218,26
€ 259,58
€ 337,38
€ 385,52
€ 367,79

SGLVG 1

€ 340,98

€ 342,28

€ 346,54

€ 405,94

€ 421,16

LG 2
LG 4
LG 5
LG 6
LG 7

€ 158,74
€ 192,17
€ 223,28
€ 238,67
€ 247,30

€ 159,35
€ 192,90
€ 224,13
€ 239,58
€ 248,24

€ 161,33
€ 195,30
€ 226,92
€ 242,56
€ 251,33

€ 200,46
€ 223,13
€ 236,87
€ 301,59
€ 310,58

€ 199,01
€ 255,00
€ 274,66
€ 340,26
€ 351,58

ZG aud 2
ZG aud 3
ZG aud 4

€ 301,29
€ 345,44
€ 234,59

€ 302,44
€ 346,76
€ 235,49

€ 306,21
€ 351,08
€ 238,42

€ 355,01
€ 405,12
€ 285,22

€ 390,87
€ 457,94
€ 295,83

ZG vis 2
ZG vis 3
ZG vis 4
ZG vis 5

€ 139,99
€ 184,07
€ 234,87
€ 255,53

€ 140,52
€ 184,77
€ 235,77
€ 256,51

€ 142,27
€ 187,07
€ 238,71
€ 259,70

€ 183,67
€ 232,35
€ 291,34
€ 319,86

€ 190,36
€ 240,90
€ 302,13
€ 331,67

Vraag 102
Wat heeft de extramuralisering opgeleverd?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft een beeld van de netto-besparingen door de
maatregel «extramuraliseren ZZP 1 t/m 3». Deze lopen op tot € 200
miljoen in 2019 en € 235 miljoen structureel.

Netto effect extramuralisering (bedragen x
€ 1 miljoen)

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

structureel

– 20

– 50

– 130

– 170

– 180

– 190

– 200

– 235

Vraag 103
Hoeveel procent van de zorgaanbieders maakten in 2017 gebruik van
digitale gegevensuitwisseling met andere zorgaanbieders? Hoe was dat
percentage in voorgaande jaren?
Antwoord:
In 2017 maakte 82 procent van de huisartsen gebruik van een systeem
voor gestandaardiseerde elektronische gegevens uitwisseling met andere
huisartsen. Tussen medisch specialisten was dit onderling 75 procent. 56
procent van de verpleegkundigen in de ouderenzorg gaven aan dat hun
organisatie gebruik maakt van een systeem voor gestandaardiseerde
elektronische gegevens uitwisseling. In de tabellenbijlage van de
eHealth-monitor 2017 zijn cijfers over de eerdere jaren te zien, alsmede
gegevens van andere zorgdomeinen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

37

Vraag 104
Hoeveel mensen maken gebruik van de Tegemoetkoming Specifieke
Zorgkosten (TSZ)?
Antwoord:
Voor de jaren 2009 t/m 2015 maakten gemiddeld circa 157.000 mensen
gebruik van de TSZ. De toekenning voor 2016 is nog niet afgerond, maar
naar verwachting zullen voor dat jaar ruim 150.000 mensen gebruik
maken van de TSZ. Over 2017 zijn nog onvoldoende gegevens
beschikbaar om een gefundeerde prognose te doen.
Vraag 105
Kunt u een overzicht per jaar geven van de kostenontwikkeling van
verpleeg- en verzorgingshuizen en de thuiszorg van 2000 tot 2005 en van
2006 tot en met 2018 en kunt u deze cijfers voorzien van uw duiding?
Antwoord:
Ja. Bij de beantwoording van de schriftelijke vragen bij de ontwerpbegroting 2015 (zie het antwoord op vraag 230) heb ik het gevraagde
overzicht verstrekt tot en met 2013 en van mijn duiding voorzien. Dat heb
ik gedaan via een tabel over de totale ouderenzorg uit de «Zorgrekeningen» van het CBS over de periode 2000–2013. De cijfers uit de
Zorgrekeningen zijn niet gewijzigd en dat geldt ook voor de duiding.
Hieronder treft u de tabel over de intramurale ouderenzorg voor de
periode 2014 tot en met 2018. De cijfers tot en met 2017 zijn gebaseerd op
het jaarverslag van VWS. Voor 2018 betreft het cijfers uit de ontwerpbegroting 2019. Dit cijfer wordt bij het jaarverslag geactualiseerd. Naar
verwachting stijgen de uitgaven in 2018 ten opzichte van 2017 met bijna
€ 1 miljard tot € 10,2 miljard. Daarbij is rekening gehouden met de extra
middelen die beschikbaar zijn gesteld voor verbetering van de kwaliteit in
verpleeghuizen (€ 435 miljoen in totaal voor 2018 en € 335 miljoen extra
ten opzichte van 2017), de groei van het aantal cliënten, de loon- en
prijsontwikkelingen en technische verschuivingen.
Bedragen in miljoenen euro

2014

2015

2016

2017

2018

intramurale ouderenzorg

8.6

8.5

8.8

9.3

10.2

Vraag 106
Kunt u een overzicht geven van alle (aanjaag)teams die het ministerie
heeft ingezet, welke personen (uit welke organisaties) werken voor deze
(aanjaag)teams, hoeveel FTE dit bedraagt, wat hun salariëring bedraagt,
wat de doelstellingen zijn van deze teams en welke resultaten de teams
tot nu toe hebben geboekt?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 65.
Vraag 107
Wat kost jaarlijks de bureaucratie in Nederland? Hoe groot is de overhead
en de kosten hiervan, uitgesplitst per zorgsector?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 72 en vraag 73.
Vraag 108
Welke concrete maatregelen in de begroting ondersteunen de transitie
van eerste naar tweedelijnszorg en «zorg op de juiste plek»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

38

Antwoord:
De beweging naar de juiste zorg op de juiste plek gaat deels over het
verschuiven van zorg van tweede naar eerste lijn, maar is veel breder.
Uitgangspunt van de juiste zorg op de juiste plek is het voorkomen van
(duurdere) zorg, het verplaatsen van zorg dichter bij mensen thuis en het
vervangen van zorg, bijvoorbeeld door e-health. Het moet mensen vooral
helpen in hun dagelijks functioneren. Het rapport van de Taskforce licht
toe hoe partijen daar invulling aan kunnen geven, bijvoorbeeld door het
functioneren van zorggebruikers werkelijk als uitgangspunt te nemen voor
de zorgorganisatie en in de regio gezamenlijk een gedeeld beeld te maken
van de benodigde en geboden zorg in een regio, nu en op de langere
termijn.
De budgettaire kaders in de VWS-begroting zijn in lijn met het gedachtegoed van de juiste zorg op de juiste plek en overeenkomstig de
afspraken in de hoofdlijnenakkoorden. De maximale volumegroei voor
medisch-specialistische zorg wordt beperkt tot 0,8% in 2019 aflopend tot
0% in 2022. Gelijktijdig wordt in de hoofdlijnenakkoorden wijkverpleging
en huisartsenzorg een hogere maximale volumegroei beschikbaar
gesteld. Bij de huisartsen is dit 2,5% in de jaren 2019 en 2020 en 3% in de
jaren 2021 en 2022. Voor de wijkverpleging is dit 2,4% in de jaren 2019 tot
en met 2022. Het gaat immers om het voorkomen van zorg in de tweede
lijn, bijvoorbeeld door betere vroegsignalering van problemen door
huisartsen en wijkverpleegkundigen. En om het tot stand brengen van een
betere uitstroom van tweede naar eerste lijn of naar huis van mensen die
in ziekenhuizen liggen, maar die eigenlijk geen noodzaak voor medischspecialistische zorg meer hebben. Tevens zijn voor de medischspecialistische zorg incidentele middelen gereserveerd om investeringen
te ondersteunen die de transformatie naar de juiste zorg op de juiste plek
kunnen faciliteren.
Van belang is dat er meer gebruik wordt gemaakt van innovatieve
zorgvormen (bijvoorbeeld eHealth) en om er voor te zorgen dat patiëntgegevens kunnen worden uitgewisseld tussen zorgverlener en patiënt, en
tussen zorgverleners onderling. Het gaat ook om het voortdurend bezien
wat «juiste zorg» is (gepast gebruik) en vervolgens die inzichten ook in de
praktijk toe te passen (stimulering zorgevaluatie en -implementatie en
stimuleren dat veelbelovende nieuwe zorgvormen sneller bij de patiënt
komen). Daarbij hoort ook het vergroten van inzicht in de kwaliteit van
zorg die er voor de patiënt echt toe doet (stimulering uitkomsttransparantie) en het ondersteunen van partijen om in de spreekkamer het goede
gesprek te kunnen voeren (samen beslissen). Daarnaast wordt ook
geïnvesteerd in het aanpakken van knelpunten op de arbeidsmarkt (de
juiste zorgverlener op de juiste plaats) en in het terugdringen van de
regeldruk in de zorg om zorgverleners zoveel mogelijk ruimte te geven om
ook echt zorg te kunnen verlenen. Over al deze aspecten zijn afspraken
gemaakt in de hoofdlijnenakkoorden. De budgettaire effecten van de
gemaakte afspraken zijn verwerkt in de financiële kaders voor de
betreffende sectoren zoals ze in de VWS-begroting zijn opgenomen.
Ik verwacht u op korte termijn mijn reactie op het rapport van de Taskforce
te sturen.
Vraag 109
Kunt u een overzicht geven van alle financiële middelen die op dit
moment beschikbaar zijn voor arbeidsbesparende innovaties in de zorg?
Antwoord:
Zoals in de ontwerpbegroting 2019 is opgenomen is voor Innovatie en
Zorgvernieuwing in 2019 zorgbreed circa 26 miljoen beschikbaar. Dat is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

39

inclusief de impuls van dit kabinet van 10 miljoen per jaar voor deze
kabinetsperiode uit het Regeerakkoord.
Tevens is er circa 30 miljoen in 2019 beschikbaar voor de stimuleringsregeling ehealth thuis.
De inzet van middelen uit de Hoofdlijnenakkoorden of het actieplan
Werken in de Zorg kunnen ook ingezet worden voor arbeidsbesparende
innovaties. Arbeidsbesparende innovaties worden op eigen initiatief
ingezet door de zorginstellingen zelf. VWS heeft geen totaal overzicht
welke bedragen instellingen daarvoor inzetten.
Vraag 110
In 2014 zijn in de Kamerbrief over e-health en zorgverbetering (27 529,
nr. 130) drie ambities geformuleerd voor het stimuleren van e-health;
hoeveel procent van de chronisch zieken en hoeveel procent van de
Nederlanders heeft op dit moment direct toegang tot bepaalde medische
gegevens? Hoeveel procent van de chronisch zieken en kwetsbare
ouderen kan op dit moment zelfstandig metingen uitvoeren en deze delen
met een zorgverlener op afstand? En heeft op dit moment iedereen die
thuis zorg en ondersteuning ontvangt de mogelijkheid tot beeldschermzorg en domotica?
Antwoord:
Uit de e-healthmonitor van 2017 blijkt dat:
Bijna een kwart van de zorggebruikers zegt bij de huisarts online inzage te
hebben gehad in voorgeschreven medicatie. Het aantal zorggebruikers dat
aangeeft online inzage te hebben in hun gegevens bij de huisarts, is rond
de 3%-5%.
Ruim de helft van de chronisch zieken (55%) en de helft van de kwetsbare
ouderen (50%) zelf metingen van bepaalde gezondheidswaarden (zoals
gewicht, bloeddruk en bloedsuikerwaarde) uitvoert.
Bij maximaal 10% van de patiënten in de ouderenzorg beeldbellen
plaatsvindt. In de ziekenhuiszorg is dat percentage 11%. In de huisartsenzorg is het gebruik van beeldbellen nog nihil.
Vraag 111
Wat zijn de verwachte kostenbesparingen wanneer e-health breed
geïmplementeerd wordt?
Antwoord:
De besparing is niet op voorhand in beeld te brengen. Deze is contextafhankelijk en niet altijd in geld uit te drukken. Dit omdat beeldbellen met
een arts in het ziekenhuis de patiënt levensvrijheid oplevert doordat hij
niet naar het ziekenhuis hoeft te reizen.
Vraag 112
Hoeveel tijd/FTE’s wordt verwacht vrij te komen voor de mensen die
werken in de zorg wanneer e-health breed geïmplementeerd wordt?
Antwoord:
De besparing is niet op voorhand in beeld te brengen omdat het per
persoon en context zal verschillen.
Vraag 113
Hoe wordt de zorg persoonlijker en beter?
Antwoord:
In 2019 wordt een aantal intensiveringen gedaan om de zorg persoonlijker
en beter te maken. Zo wordt het basispakket voor de zorgverzekering
uitgebreid en is jaarlijks € 105 miljoen beschikbaar om veelbelovende
behandelingen, medische technologie en geneesmiddelen sneller

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

40

beschikbaar te krijgen voor de patiënt. Met dit geld worden ontwikkelaars
van nieuwe zorgideeën geholpen bij het opzetten en uitvoeren van
wetenschappelijk onderzoek. Ook in de hoofdlijnenakkoorden met de
MSZ, wijkverpleging, huisartsen en GGZ hebben we afspraken gemaakt
over kwaliteitsverbeteringen in de zorg. Zo verplaatsen we zorg (dichter)
bij mensen thuis als dat kan dan wel verder weg (geconcentreerd) als het
omwille van de kwaliteit en doelmatigheid moet. En vervangen we zorg
door andere zorg, zoals e-health, met een gelijkwaardige of betere
medisch-inhoudelijke kwaliteit van de zorg.
Voorts komt er meer geld beschikbaar voor de ouderenzorg om
voldoende tijd, aandacht en goede zorg, thuis of in het verpleeghuis te
kunnen bieden. In 2019 gaat het om een bedrag van ruim € 1 miljard extra
ten opzichte van dit jaar, waaronder € 600 miljoen extra voor het
kwaliteitskader verpleeghuiszorg. In totaal loopt de extra investering in de
ouderenzorg deze kabinetsperiode op naar jaarlijks ruim € 3 miljard per
jaar vanaf 2021. Door de nieuwe kwaliteitsstandaarden in de langdurige
zorg is het mogelijk om meer persoonlijke zorg aan cliënten te leveren.
Met ingang van 2019 brengen we ook informatie over de cliënttevredenheid en bewonerservaringen per locatie in beeld. Toekomstige
bewoners kunnen hierdoor in één oogopslag een indruk krijgen van de
locatie waarvoor zij kiezen.
Voor een meer uitputtend overzicht van alle maatregelen die wij treffen in
de zorg (zoals de jeugd- en gehandicaptenzorg) verwijs ik uw Kamer naar
de VWS-beleidsagenda 2019.
Vraag 114
Hoeveel nieuwe collega’s zijn er in respectievelijk 2017 en 2018 geworven
in de sectoren Verpleging, Verzorging en Thuiszorg (VVT), Verpleging &
Verzorging (V&V) en de thuiszorg?
Antwoord:
In 2017 is de werkgelegenheid in de Verpleging, Verzorging en Thuiszorg
(VVT) gestegen met ongeveer 13 duizend personen, waarvan ongeveer 8
duizend in de Verpleging & Verzorging (V&V) en ongeveer 5 duizend in de
Thuiszorg. Voorlopige cijfers over het eerste kwartaal 2018 laten een
verdere stijging van ongeveer 2 duizend personen zien voor de VVT, welke
volledig is toe te rekenen aan de V&V (bron: www.azwinfo.nl).
Vraag 115
Ervaren mensen in de zorg al dat zij minder tijd kwijt zijn aan administratieve lasten? Zo ja, hoeveel tijd besteden zij minder aan administratieve
lasten?
Antwoord:
Eind mei lanceerden mijn collega’s en ik samen met alle betrokken
organisaties het programma (Ont)Regel de Zorg, dat als doel heeft om de
ervaren regeldruk in de zorg merkbaar terug te dringen. Dat is een
ambitieus en concreet programma, waarin zo’n 160 maatregelen
beschreven staan die aan dat doel moeten bijdragen, door knelpunten
weg te nemen die zorgprofessionals en patiënten dagelijks ervaren. Het
programma is momenteel volop in uitvoering. De eerste resultaten zijn
inmiddels zichtbaar: voor huisartsen is er een vereenvoudigd formulier
voor het vergoeden van zorg aan onverzekerden. Het invullen van dit
formulier kostte de huisarts veel tijd. En voor de wijkverpleegkundigen
bevat het programma een actie om het niet meer standaard afvinken van
een risicosignaleringslijst uit de praktijk te bannen. Ook dat heeft een
groot bereik onder wijkverpleegkundigen. Om het effect van de maatregelen te monitoren, wordt onder meer gebruik gemaakt een merkbaar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

41

heidsscan per sector. Met de merkbaarheidsscan wordt de ervaren
regeldruk zowel met een door zorgverleners gegeven rapportcijfer als in
tijdsbesteding per maatregel uitgedrukt. De eerste 0-meting van de
merkbaarheidsscan vindt begin 2019 plaats.
Vraag 116
Is een stijging van het aandeel niet-gecontracteerde fysiotherapie
waarneembaar de afgelopen jaren? Zo ja, hoe ziet de stijging eruit?
Antwoord:
Cijfers hierover zijn mij niet bekend. Zoals eerder aangegeven (TK
2017–2018, Aanhangsel van de handelingen nr. 1831) is de NZa op dit
moment bezig met een monitor naar de ontwikkelingen van de geboden
tarieven in relatie tot de kwaliteit en toegankelijkheid van de paramedische zorg, waaronder fysiotherapeuten. Deze monitor wordt begin 2019
verwacht en zal ook op de bovenstaande vraag in gaan.
Vraag 117
Wat zijn de verschillen tussen patiënten die gebruik maken van gecontracteerde en niet-gecontracteerde fysiotherapie?
Antwoord:
Hierover zijn mij geen gegevens bekend.
Vraag 118
Op welke wijze wordt contractering van fysiotherapie op dit moment
bevorderd?
Antwoord:
Zoals eerder aangegeven (TK 2017–2018, Aanhangsel van de handelingen
nr. 1831) is de NZa op dit moment bezig met een monitor naar de
ontwikkelingen van de afgesproken tarieven in relatie tot de kwaliteit en
toegankelijkheid van de paramedische zorg, waaronder fysiotherapie.
Deze monitor wordt begin 2019 verwacht en zal een basis bieden om
indien nodig verder met fysiotherapeuten en zorgverzekeraars over de
contractering in gesprek te gaan.
Vraag 119
Op welke wijze kunnen de administratieve lasten rondom contractering
voor fysiotherapeuten worden teruggedrongen?
Antwoord:
De paramedische zorg – waaronder de fysiotherapie – maakt onderdeel uit
van het actieplan (Ont)Regel de Zorg. In het plan staan diverse maatregelen die zien op het terugdringen van administratieve lasten rondom de
contractering. Eén van de maatregelen die door zorgverzekeraars
genomen zijn om de regeldruk rondom contractering te verminderen is
het (deels) uniformeren van de opzet van zorginkoopcontracten. Per
1 januari 2019 gaan alle zorgverzekeraars dezelfde structuur en voor een
deel dezelfde bepalingen gebruiken voor de algemene voorwaarden en
declaratieparagraaf van contracten in de paramedische zorg. Door het zo
veel mogelijk uniformeren van deze onderdelen van de contracten, kan
een zorgverlener voortaan in één oogopslag zien waar de verschillen
zitten in de algemene voorwaarden en declaratieparagraaf die zorgverzekeraars gebruiken.
Vraag 120
Welke stappen worden er gezet om de kwaliteit en doelmatigheid van
fysiotherapie per individuele zorgaanbieder inzichtelijk te maken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

42

Antwoord:
Binnen de fysiotherapie bestaat een aantal instrumenten die kwaliteit,
doelmatigheid of delen daarvan inzichtelijk proberen te maken per
individuele zorgaanbieder. Bijvoorbeeld PROM’s, PREM’s, de behandelindex, opname in kwaliteitsregisters en Zorgkaart Nederland. In het kader
van het hoofdlijnenakkoord paramedische zorg 2017–2018 wordt gewerkt
aan het verder inzichtelijk maken van kwaliteit en doelmatigheid. Met als
doel dat zorgaanbieders in staat worden gesteld te leren en zich te
ontwikkelen, patiënten de juiste informatie hebben om een keuze te
maken en zorgverzekeraars instrumenten hebben om de inkoop vorm te
geven. Op dit moment loopt hier een onderzoek naar door onderzoeksbureau KPMG in samenwerking met de partijen die aangesloten zijn bij
het hoofdlijnenakkoord. De resultaten worden in november verwacht en
zullen het startpunt vormen voor het verder ontwikkelen van de inzichtelijkheid van kwaliteit en doelmatigheid.
Vraag 121
Mag een geneesmiddel niet meer dan € 50.000 euro per persoon per jaar
kosten? Waar is die grens van € 50.000 euro op gebaseerd? Wie heeft
daarover geadviseerd? Hoeveel geneesmiddelen boven de € 50.000 euro
per jaar worden er nu vergoed? Welke zijn dit?
Antwoord:
Geneesmiddelen mogen wel meer dan € 50.000 euro per behandeling
kosten. Het bedrag van € 50.000 per behandeling maakt onderdeel uit van
de criteria om een sluisprocedure te starten, zoals in de toelichting op de
algemene maatregel van bestuur (AMvB) waarmee de sluis verankerd is
in het Besluit zorgverzekering, en in het Schriftelijk Overleg over deze
AMvB is beschreven.
De regering acht op dit moment het bedrag van minimaal € 50.000 per
behandeling als uitzonderlijk hoge kosten per behandeling. Uit de
beoordelingen van dure geneesmiddelen die het Zorginstituut in de
afgelopen jaren heeft gedaan, valt op te maken dat geneesmiddelen die
minimaal € 50.000 per behandeling kosten doorgaans een ongunstige
kosteneffectiviteit hebben en dat een verlaging van de kosten de meeste
invloed heeft op het verbeteren van deze kosteneffectiviteit. Middelen met
deze kosten per behandeling vormen echter niet altijd een zodanig risico
dat toepassing van de sluisprocedure noodzakelijk is. De sluis wordt voor
dergelijke intramurale geneesmiddelen toegepast mits het verwachte
jaarlijks macrokostenbeslag € 10 miljoen of meer bedraagt.
Dit betekent dat er voor de toepassing van een geneesmiddel bij een
bepaalde indicatie een sluisprocedure gestart wordt als aan beide
onderdelen van dit criterium wordt voldaan. Als onderdeel van een
sluisprocedure kan het Zorginstituut een advies uitbrengen over de
pakketwaardigheid en zullen er eventuele onderhandelingen plaatsvinden
om tot een financieel arrangement te komen. Tevens kunnen gepast
gebruikafspraken gemaakt worden.
Voor geneesmiddelen die onderdeel uitmaken van het Geneesmiddelenvergoedingssysteem kunnen ook financiële arrangementen afgesloten
worden op basis van dezelfde criteria als bij intramurale geneesmiddelen.
Op basis van cijfers Vektis Zorgprisma geldt m.b.t. het jaar 2016 voor de
volgende 31 intramurale geneesmiddelen dat het bedrag gemiddeld
genomen boven de € 50.000 per patiënt uitkomt: Galsulfase, Idursulfase,
Ceprotin, Alglucosidase alfa, Laronidase, Eculizumab, Feiba S-TIM 4,
Agalsidase alfa, Mononine, Mabthera, Agalsidase beta, Elosulfase alfa,
Ivacaftor, Immunonine, Novoseven, Benefix, Kogenate Bayer, Aafact,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

43

Nonafact, ReFacto AF, Helixate Nex Gen, Advate, Blinatumomab,
NovoEight, Canakinumab, Kovaltry, Elocta, Crisantaspase, Rixubis,
Ipilimumab en Defibrotide.
Op basis van cijfers van GIP-databank (Zorginstituut) geldt m.b.t. het jaar
2017 voor de volgende negen extramurale geneesmiddelen dat het
bedrag gemiddeld genomen boven de € 50.000 per patiënt uitkomt:
Ivacaftor, Velaglucerase alfa, Cargluminezuur, Tafamidis, Miglustat,
Eliglustat, Lomitapide, Imiglucerase en Treprostinil.
Vraag 122
Geldt die openheid over de prijzen van geneesmiddelen ook voor de
onderhandelingen van het Ministerie van VWS zelf? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, wanneer krijgen we die te horen?
Antwoord:
Ik dring aan op transparantie van geneesmiddelenprijzen. Recent heb ik
het congeres van de Vereniging Innovatie Geneesmiddelen toegesproken
en heb ik opgeroepen dat hoofdkantoren hierop worden aangesproken.
Ook in onderhandelingen zet ik in op zoveel mogelijk openheid van de
fabrikant over de opbouw en onderbouwing van hun prijs. Zoals bekend is
nu het grootste deel van de kortingen nog vertrouwelijk omdat dit een eis
is van fabrikanten. Dat vind ik onbevredigend. Het liefst zou ik precies
vertellen wat we uiteindelijk voor elk middel betalen. Maar als ik dat doe,
stelt de farmaceut – zo leert de ervaring – het middel niet meer
beschikbaar. In dat geval kies ik voor de patiënt, al betekent dat dat de
afspraken geheim blijven. Ik zet wel altijd in op zoveel mogelijk transparantie van kortingen, bijvoorbeeld door openbare prijsverlagingen. Dat zal
ik blijven doen ook in samenwerking met andere landen. Ieder jaar geef ik
uw Kamer een overzicht van de totaal behaalde kortingen door middel
van financiële arrangementen.
Vraag 123
Hoeveel gezondheidswinst hebben geneesmiddelen de afgelopen
decennia opgeleverd? Kan dit weergegeven worden in gewonnen
levensjaren?
Antwoord:
Er is geen informatie over de totale gezondheidswinst die geneesmiddelen in de afgelopen decennia hebben opgeleverd. Er is wel informatie
over de ervaren gezondheid in de Staat Volksgezondheid en Zorg. Ervaren
gezondheid hangt echter niet alleen af van geneesmiddelen maar ook van
o.a. arbeidsomstandigheden, woonomstandigheden en milieu.
Vraag 124
Aan welke geneesmiddelen waren er de afgelopen jaren tekorten? Wat
wordt er gedaan aan geneesmiddeltekorten of wordt dit aan de markt
overgelaten?
Antwoord:
Per 1 januari 2017 is het Meldpunt Geneesmiddelentekorten en -defecten
operationeel. Dit Meldpunt wordt gecoördineerd door het College ter
Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) en de Inspectie Gezondheidszorg
en Jeugd (IGJ). Het CBG en IGJ gaan bij ieder melding van een
(verwachte) leveringsonderbreking na of er voldoende alternatieven
beschikbaar zijn, en welke partijen eventueel actie moeten ondernemen
om een tekort te voorkomen. Zij werken daarbij samen met het bedrijf en
de andere leden van de Werkgroep Geneesmiddelentekorten (koepels van
apothekers, artsen, patiëntenverenigingen, farmaceutische bedrijven,
groothandels, zorgverzekeraars en VWS) aan oplossingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

44

Uit de jaarrapportage van het Meldpunt (https://
www.meldpuntgeneesmiddelentekortendefecten.nl/documenten/
rapporten/2018/03/) blijkt dat in 2017 bijna 400 meldingen zijn ontvangen
van (verwachte) leveringsonderbrekingen van medicijnen. In nagenoeg
alle gevallen is het gelukt om voor de patiënt een adequaat alternatief
medicijn te vinden. In slechts een enkel geval was dit niet het geval: voor
het Hepatitis A-vaccin en een smalspectrum antibioticum.
In 2018 ziet het Meldpunt een stijgende trend van het aantal meldingen
van (verwachte) leveringsonderbrekingen. Het Meldpunt zal van alle
meldingen in 2018 een rapportage opstellen, die 1e kwartaal 2019 wordt
gepubliceerd. In 2018 was er tot nu toe geen alternatief medicijn
beschikbaar voor een antibiotica neuszalf (Bactroban), Levothyroxine, een
diagnostisch middel (Lymphoseek) en een middel voor de behandeling
van alcoholverslaving (Refusal). Zorgverleners zijn daarom door de
overheidspartijen gevraagd om het geneesmiddel voor een beperktere
groep patiënten voor te schrijven of aan de patiënten een kleinere
hoeveelheid van het geneesmiddel mee te geven. Voor Lymphoseek is de
houdbaarheid van de resterende voorraad verlengd om zo de leveringsonderbreking te overbruggen. Naast deze maatregelen wordt er ook
regelmatig een vergelijkbaar geneesmiddel uit het buitenland naar
Nederland gehaald, of geeft de IGJ toestemming voor het voeren van een
tijdelijk afwijkende verpakking (kortweg: identiek geneesmiddel, maar in
een verpakking uit een andere EU-lidstaat). In een aantal gevallen is een
leveringsonderbreking opgevangen door apotheekbereidingen.
De samenwerking in de Werkgroep Geneesmiddelentekorten verloopt
over het algemeen goed. Ook komen firma’s sneller tot een oplossing
omdat nu duidelijker is welke mogelijkheden er zijn. Omdat de meldingen
van (verwachte) leveringsonderbrekingen toenemen, zal ik samen met de
Werkgroep alle maatregelen uit de routekaart evalueren en uw kamer
daarover in 2019 informeren.
Geneesmiddelentekorten komen niet alleen in Nederland voor, maar in
alle landen. Daarnaast is geneesmiddelenproductie een internationale
markt. Als gevolg daarvan zijn maatregelen niet altijd voldoende om
productieproblemen in bijvoorbeeld Azië op te lossen. Daarom overleg ik
ook met mijn Europese collega’s om tekorten zoveel mogelijk te
voorkomen. Gedacht kan worden aan een systeem om tekorten in de
Europese Unie te monitoren in plaats van enkel op nationaal niveau.
Daarmee wordt het ook gemakkelijker om acties op Europees niveau af te
spreken.
Vraag 125
Wat betekenen de regeerakkoordbezuinigingen op extramurale geneesmiddelen voor de beschikbaarheid van medicijnen?
Antwoord:
In het regeerakkoord «Vertrouwen in de toekomst» van 10 oktober 2017 is
afgesproken om de kosten van geneesmiddelen en hulpmiddelen verder
te beheersen. In mijn brief van 15 juni jl (TK II 2017/18, 29 477, nr. 489) heb
ik uw Kamer geïnformeerd over de maatregelen die ik daarvoor neem.
Zoals in deze brief aangegeven kies ik voor een pakket van maatregelen
dat niet alleen inzet op lagere prijzen van genees- en hulpmiddelen, maar
ook op de toegankelijkheid en beschikbaarheid. Patiënten moeten kunnen
vertrouwen op goede, tijdige en betaalbare toegang tot geneesmiddelen
en hulpmiddelen. Om die reden heb ik bijvoorbeeld bij de beoogde
wijziging van de Wet geneesmiddelenprijzen gekozen voor het vervangen
van Duitsland als referentieland door Noorwegen per 1 januari 2020. En
niet voor het «Noorse model», omdat daarbij nóg sterker gedrukt zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

45

worden op de prijzen, wat risico’s heeft voor de beschikbaarheid van
geneesmiddelen. De gevolgen van de maatregelen worden gemonitord.
Vraag 126
Bent u bekend met het feit dat er duidelijke verschillen bestaan tussen
opioïden (pijnstillers) daar waar het gaat om bijwerkingen en veiligheid,
en dat er alternatieven beschikbaar zijn in Nederland met een ander
bijwerkingenprofiel?
Antwoord:
Ja, ik vind het in eerste instantie van belang dat de voorschrijver bekend
is met de verschillen tussen opioïden, daar waar het gaat om bijwerkingen, veiligheid en mogelijke alternatieven. De voorschrijver moet
immers na afweging van de risico’s die pijnstilling voorschrijven die past
bij het profiel van de patiënt. De voorschrijver kan zich hierbij laten
ondersteunen door richtlijnen, maar ook het Farmacotherapeutisch
Kompas en de expertise van de apotheker op het terrein van geneesmiddelen.
Het Bijwerkingencentrum Lareb brengt in oktober een rapport uit over de
gemelde bijwerkingen na het gebruik van opioïden. Ik verwacht dat dit
rapport verdere inzicht geeft in de ervaren bijwerkingen als gevolg van
opioïden. Ik zal de Kamer het rapport na ontvangst toesturen.
Vraag 127
Welke opioïden worden in Nederland het meest voorgeschreven? Klopt
het dat dit juist de opioïden zijn met de meeste bijwerkingen?
Antwoord:
Ik heb recent hier Kamervragen over beantwoord (2018D41283, 21-092018). De top 3 van voorgeschreven opioïden is oxycodon, fentanyl,
morfine.
Het Bijwerkingencentrum Lareb brengt in oktober een rapport uit over de
gemelde bijwerkingen na het gebruik van opioïden. Dit rapport moet meer
inzicht geven in de ervaren bijwerkingen van patiënten. Ik zal u het rapport
na ontvangst toesturen.
Vraag 128
Zijn er gegevens bekend over de relatie tussen de kwaliteit en het
opioïde-gebruik?
Antwoord:
Ik kan uit de vraag niet opmaken op welke kwaliteit u doelt. Ik kan wel
aangeven dat er in Nederland veel onderzoek is en wordt gedaan naar
pijnstilling en de kwaliteit van pijnstilling op onderscheidene gebieden.
Voor de richtlijn Pijn van de Nederlandse Huisartsen Genootschap en de
Multidisciplinaire Richtlijn Pijn van Verenzo ligt immers onderzoek aan de
basis. Daarnaast is veel onderzoek gedaan naar pijnbeleving bij diverse
aandoeningen of ingrepen, zoals pijnstilling bij kanker en pijnstilling in
abortusklinieken.
Vraag 129
Wordt, gezien de discussie over het gebruik van opioïden, voldoende
geïnvesteerd in de opleiding van artsen op specifiek dit gebied?
Antwoord:
Het is aan de beroepsgroep om te bepalen of er noodzaak is tot het
vergroten van kennis over nieuwe inzichten via bij- en nascholing. Zij
worden hierbij ondersteund met protocollen en richtlijnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

46

Ik heb het initiatief genomen om experts uit de zorgpraktijk uit te nodigen
om met elkaar van gedachten te wisselen over de oorzaken van de
toename van het gebruik van opioïden. Ik zal bij deze expertmeeting
stilstaan bij de bewustwording van betrokkenen als het gaat om de risico’s
en bijwerkingen van opioïden. De expertmeeting vindt plaats op
18 oktober aanstaande.
Vraag 130
Wanneer zijn de verkenning van de sociaaleconomische Raad (SER) en het
advies van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR)
klaar?
Antwoord:
De WRR en SER gaan over hun eigen werkprogramma en daarbij
behorende planning. In de verkenningsaanvraag aan de sociaaleconomische Raad (SER) (bijlage bij TK 32 620, nr. 208) heb ik gevraagd om
begin 2019 in gesprek te treden over de eerste bevindingen. Ook heb ik
aangegeven dat ik de uiteindelijke verkenning, waarbij ook meer
specifieke thema’s worden belicht, graag eind 2019 ontvang. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) heeft aangegeven ons
verzoek tot het doen van onderzoek naar de houdbaarheid van de
zorguitgaven (bijlage bij TK 32 620, nr. 208) te willen honoreren, maar
heeft daarbij geen tijdsindicatie gegeven wanneer ze het eindresultaat
presenteren. De WRR is voornemens om dit onderzoeksproject in het
begin van 2019 te starten (https://www.wrr.nl/onderwerpen/toekomstzorgkosten).
Vraag 131
Waarom komen fraudeurs in een Waarschuwingsregister Zorg in plaats
van dat het ze verboden wordt om nog in de zorgsector te werken? Welke
initiatieven worden er nog meer genomen op het gebied van fraude
aanpak?
Antwoord:
De Tweede Kamer heeft in 2015 verzocht om tot een zwarte lijst te komen
van frauderende pgb-bemiddelingsbureaus. Er wordt gewerkt aan een
wetsvoorstel waarin dit via een Waarschuwingsregister Zorg wordt
geregeld. Dit waarschuwingsregister is een digitale infrastructuur,
waarmee zorgverzekeraars, Wlz-uitvoerders en gemeenten informatie
over door hen vastgestelde fraudes kunnen gaan delen. Op dit moment
kunnen fraudeurs hun activiteiten elders (bijvoorbeeld bij een andere
zorgverzekeraar of in een andere gemeente) voortzetten of herhalen,
zonder dat de verantwoordelijke verstrekker daar zicht op heeft. Door
frauderende (rechts)personen te registreren in het Waarschuwingsregister
Zorg, zijn de partijen alert en kunnen zij vooraf maatregelen nemen.
De mogelijkheden om een verbod op te leggen aan een fraudeur bestaan
al. Sinds 1 juli 2016 bestaat de mogelijkheid om een civielrechtelijk
bestuursverbod op te leggen. Daarnaast kan er door de rechter een
strafrechtelijk beroepsverbod worden opgelegd. Ten slotte bestaat er een
bestuursverbod voor stichtingsbestuurders.
In het programmaplan rechtmatige zorg dat in april 2018 naar de Kamer is
verzonden zijn verschillende maatregelen aangekondigd om fraude in de
zorg aan te pakken. Het gaat onder andere om wetgevingstrajecten, maar
ook maatregelen in vijf specifieke zorgsectoren, namelijk medischspecialistische zorg, geestelijke gezondheidszorg, mondzorg, wijkverpleging en persoonsgebonden budget.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

47

Vraag 132
In de begroting staat dat het belangrijk is dat mensen goed geïnformeerd
zijn over onder andere behandelmogelijkheden; in hoeverre vormt
e-health nu een onderdeel van die behandelmogelijkheden?
Antwoord:
In een groeiend aantal zorginstellingen maakt enigerlei vorm van digitaal
ondersteunde zorg steeds vaker deel uit van de behandelmogelijkheden.
De e-health monitor die in november van dit jaar verschijnt geeft inzicht in
de mate waarin verschillende toepassingsgebieden aangeboden worden.
VWS is onlangs gestart met het traject Zorg van Nu om burgers en
professionals te informeren over de mogelijkheden van digitale toepassingen in zorg en welzijn. De middelen hiervoor komen uit de middelen
van het regeerakkoord.
Vraag 133
In hoeverre worden medewerkers in de zorg betrokken bij het digitaal
vaardig worden in de zorg?
Antwoord:
De digitale vaardigheid in de zorg van patiënten en medewerkers is
cruciaal voor de inzet van e-health in de zorg. In deze kabinetsperiode is
€ 40 miljoen beschikbaar voor het bevorderen van digitaal ondersteunde
zorg en innovatieve werkwijzen. Met deze middelen is onder andere het
communicatietraject Zorg van Nu van start gegaan, wordt met het zorgen onderwijsveld een toolkit ter ondersteuning van verpleegkundigen
ontwikkeld en worden hulpmiddelen ontwikkeld om burgers en professionals te ondersteunen bij een verantwoorde keuze uit elektronische
hulpmiddelen. Ik heb u daarover geïnformeerd in de Voortgangsrapportage E-health en zorgvernieuwing van 18 mei jl. (TK II, 27 529, nr. 156).
Vraag 134
Is er nog wel ruimte voor mensen die beslissingen liever aan professionals overlaten, die liever niet zelf de regie willen voeren, die liever in het
ziekenhuis behandeld worden dan thuis, die liever niet hun familie, hun
kinderen, buren of vrienden willen aanspreken maar liever hulp van een
echte zorgverlener willen ontvangen? Of worden zij verplicht om eerst het
hele traject te doorlopen van zelf beslissen, zelf regie voeren en
zelfredzaam zijn?
Antwoord:
Er is ruimte voor degenen die dat willen, om beslissingen over te laten
aan professionals. Het programma Uitkomstgerichte zorg 2018–2022,
waarvan Samen Beslissen één van de programmalijnen is, richt zich erop
dat mensen die dat willen ook kunnen meebeslissen. Het gaat hier om het
bevorderen van het gezamenlijke gesprek in de spreekkamer. Hiervan kan
daarom ook een uitkomst zijn dat de patiënt de beslissing aan de
zorgverlener overlaat.
Daar waar het gaat om ondersteuning vanuit de gemeente (vanuit de
Wmo) wordt na een melding in nauwe samenspraak met betrokkene
bezien hoe de ondersteuning, waar relevant ook in samenhang met
zorgverlening in de betreffende situatie het beste vorm kan worden
gegeven. Daarbij wordt ook bezien wat betrokkene zelf of met behulp van
zijn sociaal netwerk kan organiseren. Uitgangspunt is maatwerk; passende
zorg en ondersteuning.
Ditzelfde geldt ook voor wijkverpleging die onder de Zvw valt. De
wijkverpleegkundige stelt de indicatie vast, waarbij altijd rekening wordt
gehouden met de omgeving en voorkeuren van de cliënt. Bij de indicatiestelling gaat het erom welke zorg de cliënt in de eigen omgeving nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

48

heeft gezien zijn zorgvraag én gezien zijn persoonlijke factoren binnen de
eigen omgeving.
Vraag 135
Wat wordt in de begrotingstoelichting precies bedoeld met een betere ICT
en meer ondersteuning geven aan de medisch specialist? Welke maatregelen zijn er op dit gebied al genomen en welke bent u voornemens om te
nemen?
Antwoord:
De informatie die de arts in zijn dossier heeft moet zo compleet en actueel
mogelijk zijn. Het komt voor dat de medisch specialist informatie bij
andere zorginstellingen moet opvragen of dat hij de patiënt moet vragen
om bij de apotheek of een ander ziekenhuis de informatie op te halen.
Vervolgens moet deze informatie worden overgetypt. Dit moet anders: zo
moet het makkelijker worden voor artsen om over de actuele medische
gegevens van de patiënt te kunnen beschikken zodat zij zich in het gesprek
op de patiënt kunnen richten.
Binnen het Informatieberaad Zorg zijn afspraken gemaakt over het
gestandaardiseerd vastleggen en delen van gegevens, met extra aandacht
voor het medicatieproces. Er is een Basisgegevensset Zorg afgesproken
(welke generieke gegevens bij overdracht gedeeld moeten worden) en er
zijn zorginformatiebouwstenen vastgesteld. Een zorginformatiebouwsteen
beschrijft op welke manier informatie moet worden vastgelegd in het
informatiesysteem. Als alle instellingen voor medisch-specialistische zorg
informatie op dezelfde manier vastleggen, volgens het format van een
zorginformatiebouwsteen, kunnen zij elkaars digitale informatie hergebruiken, ongeacht welk informatiesysteem zij zelf gebruiken. Hierdoor kan
informatie makkelijker uitgewisseld worden en in het elektronisch
patiëntendossier worden getoond op het moment dat de specialist deze
informatie nodig heeft.
Een nieuwe maatregel om het voor medisch specialisten makkelijker te
maken is gericht op het uitwisselen van beeldmateriaal van patiënten,
zoals röntgenfoto’s. Het doel is om ervoor te zorgen dat dit beeldmateriaal
niet meer op DVD’s hoeft te worden gebrand, maar digitaal uitgewisseld
kan worden.
Via het Versnellingsprogramma Informatie-uitwisseling patiënt en
professional (VIPP) ontvangen 67 ziekenhuizen en 137 instellingen voor
overige medisch-specialistische zorg een financiële bijdrage, zodat zij in
2020 daadwerkelijk de patiënteninformatie volgens deze standaarden in
de patiëntendossiers opslaan en met de patiënt kunnen delen en dat het
actuele medicatieoverzicht digitaal aan de patiënt kan worden meegegeven als deze het ziekenhuis verlaat.
Om ervoor te zorgen dat informatie straks sectoroverstijgend volgens
deze standaarden wordt aangeleverd, worden er informatieuitwisselingsprogramma’s in andere sectoren opgestart die zo veel
mogelijk gebruik maken van dezelfde zorginformatiebouwstenen als het
VIPP-programma voor de ziekenhuizen. Dit betreft twee programma’s voor
de ggz (één voor instellingen en één voor vrijgevestigden), een
programma voor de geboortezorg (Babyconnect), een programma voor
de care (het programma InZicht) en een programma voor huisartsen en de
programmatische ketenzorg (OPEN).
Vraag 136
Welke stappen worden er in 2019 gezet om mogelijk te maken dat
patiënten binnen enkele jaren zelf hun medische gegevens kunnen inzien
en gebruiken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

49

Antwoord:
In 2019 komen Persoonlijke Gezondheidsomgevingen (PGO’s) beschikbaar
die voldoen aan de eisen en standaarden van het Medmijafsprakenstelsel. Om het gebruik hiervan te stimuleren wordt begin 2019
een subsidieregeling van kracht waarmee gebruikers kosteloos van een
PGO gebruik kunnen maken. Tevens wordt in 2019 de beheerorganisatie
MedMij ingericht.
Om gegevens vanuit systemen van zorgaanbieders naar gebruikers van
een PGO te ontsluiten dienen ook de systemen van zorgaanbieders te
voldoen aan het MedMij-afsprakenstelsel. Daartoe worden in het kader
van de VIPP-programma’s in ziekenhuizen en GGZ, het Open programma
voor de eerstelijnszorg en het programma Inzicht in de langdurige zorg
vanaf 2019 aanpassingen verricht. Meetbare resultaten zijn daarbij
voorwaarde voor subsidieverlening. Eind 2019 moeten ziekenhuizen en
instellingen voor medisch specialistische zorg de resultaatsverplichtingen
van de VIPP-subsidie hebben behaald. Dit betreft onder meer dat 200
instellingen de patiënt bepaalde informatie veilig en digitaal ter
beschikking moeten kunnen stellen via een beveiligd portaal of een PGO
die aan de MedMij-standaarden voldoet. Deze informatie moet in ieder
geval bestaan uit de gestandaardiseerde basisgegevensset zorg,
laboratoriumuitslagen, ontslagbrieven en het gebruikte implantaat.
Daarnaast moeten de instellingen waar klinische zorg geboden wordt de
patiënt bij ontslag gestandaardiseerd de medicatieafspraken (het nieuwe
actuele medicatieoverzicht) digitaal kunnen meegeven.
Voor een adequate informatie-uitwisseling is tevens van belang dat er
eenduidigheid bestaat over de «taal» waarin informatie wordt uitgewisseld. Daartoe is in het Informatieberaad onder voorzitterschap van
VWS de Basisgegevensset Zorg (BGz) vastgesteld. De BGZ is en wordt
tevens opgenomen in eerder genoemde stimuleringsregelingen. In 2019
zal de uitwisseling van de BGz tussen huisartsen en ziekenhuizen
beproefd worden. Conform afspraak zal de BGz als standaard opgenomen
worden in het kwaliteitsregister van het Zorginstituut zodat uiteindelijk op
het gebruik van de standaard gehandhaafd kan worden.
In het Informatieberaad worden in 2019 onder meer standaarden voor
veilige mail, toegankelijkheid van digitale voorzieningen voor mensen met
een beperking en voor beelduitwisseling tussen zorgaanbieders
vastgesteld.
Vraag 137
Waaruit blijkt dat mensen zelf de regie willen voeren over hun eigen
gezondheid in plaats van dit aan een professional over te laten?
Antwoord:
Onder andere uit een onderzoek van de patiëntenfederatie onder bijna
7900 patiënten in 2017, bleek dat 94% van de mensen betrokken wil
worden bij beslissingen over behandelopties. Daarbij gaf 14% aan zich
onvoldoende betrokken te voelen bij het behandelproces. Bovendien
kreeg 48% vaak maar één behandeloptie voorgelegd en vindt 37% het
lastig om hun persoonlijke voorkeuren te bespreken met hun zorgverlener. Het is daarom belangrijk dat de zorg ruimte biedt voor zowel de
patiënten die zelf willen meebeslissen over de behandeling, als voor
mensen die niet zelf regie willen voeren.
Bovendien tonen verschillende wetenschappelijke onderzoeken aan dat
regie voeren door samen te beslissen meerdere positieve effecten heeft.
Het draagt bij aan:
• hogere tevredenheid van de patiënt over zijn behandeltraject
• verhoogde therapietrouw
• grotere betrokkenheid van de patiënt bij het zorgtraject
• het gevoel dat patiënten beter geïnformeerd zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

50

•
•

afname van twijfel en spijt bij patiënten na consulten
afname van kosten en het aantal operaties

Vraag 138
Waaruit blijkt dat zorg dichtbij kosten bespaart? De ambulante ggz valt
toch juist duurder uit dan de klinische ggz?
Antwoord:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar de brief die ik uw Kamer
op 17 juli 2018 heb gestuurd over wachttijden in de ggz (Vergaderjaar
2017–2018, TK 25 424, nr. 423).
In die brief staat dat uit Vektisdata 2015 blijkt dat de gemiddelde kosten
voor ambulante behandeling lager zijn dan voor een behandeling met
klinisch verblijf. Voor bijvoorbeeld schizofrenie en andere psychotische
stoornissen kost behandeling zonder verblijf gemiddeld € 5.034 en
behandeling met verblijf gemiddeld € 39.255. Er maken echter veel meer
mensen gebruik van ambulante zorg dan van klinische zorg waardoor er
in totaal dus meer aan ambulante zorg dan aan klinische zorg wordt
uitgegeven.
Vraag 139
Kan een overzicht van de kosten c.q. besparingen gegeven worden van
alle sectoren waarin ambulantisering heeft plaatsgevonden de afgelopen
vijf jaar?
Antwoord:
Deze kosten c.q. besparingen zijn niet los af te bakenen en derhalve niet
bekend. Financiële effecten van ambulantisering, concentratie of andere
bewegingen in de zorg zijn namelijk niet te isoleren van ontwikkelingen
als toegenomen risicodragendheid van verzekeraars en eerdere verhogingen van het eigen risico. Ook is er sprake van een bredere ontwikkeling
dan alleen ambulantisering. De zorg wordt namelijk waar mogelijk steeds
dichter bij de patiënt georganiseerd, wat meer aspecten kent dan alleen
verschuiving van zorg, zoals bijvoorbeeld vroegsignalering van
problemen door huisartsen en wijkverpleegkundigen en een veranderend
zorgaanbod met behulp van nieuwe, innovatieve toepassingen.
Vraag 140
Hoe wordt op dit moment het aantal medewerkers in de zorg gemonitord
en geraamd? Is deze aanpak op dit moment sluitend, of zijn er zorgmedewerkers die niet geraamd worden op dit moment? Wat is daarvan de
oorzaak?
Antwoord:
Het aantal medewerkers in de zorg wordt gemonitord en geraamd via het
onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW). De focus
van dit programma ligt op het verpleegkundig, verzorgend en sociaal
agogisch personeel tot en met hbo niveau.
Voor gespecialiseerde verpleegkundigen en medisch specialisten die
bekostigd worden vanuit de beschikbaarheidsbijdragen raamt het
Capaciteitsorgaan de aantallen.
Vanaf 1 augustus 2018 voert het Centraal Bureau voor de Statistiek de
dataverzameling uit voor het onderzoeksprogramma AZW.
Vraag 141
Waarom worden de cijfers rond de uitstroom in de zorg niet meegenomen
in het kader van het Actieprogramma Werken in de zorg? Kunt u een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

51

overzicht geven van de afgelopen vijftien jaar van het aantal mensen dat
de zorg heeft verlaten, met daarbij de bijbehorende reden?
Antwoord:
De cijfers rond de uitstroom uit de zorg worden wel degelijk meegenomen
in het actieprogramma Werken in de Zorg. Daarbij verwijs ik naar de tabel
op p. 56 van het actieprogramma. De uitstroom is één van de belangrijke
indicatoren voor actielijn 3.
Voor de jaren 2015, 2016 en 2017 zijn op dit moment uitstroomcijfers voor
handen. In die jaren verlieten respectievelijk circa 94, 83 en 97 duizend
personen zorg en welzijn. Deze cijfers zijn afkomstig van het Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW). Dit betekent dat uitstroom uit zorg en
welzijn bij werkgevers die niet aangesloten zijn bij PFZW hierin niet zijn
meegenomen. Dit betreft voornamelijk de Universitair Medische Centra.
Die zijn aangesloten bij het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP).
De redenen voor uitstroom zijn divers. We weten dat er afgelopen jaren
ongeveer 10 duizend medewerkers per jaar met pensioen zijn gegaan en
dat ongeveer 2 duizend medewerkers in arbeidsongeschiktheidsregelingen terechtkwamen. Voor de overige uitstroom hebben we geen
precies beeld van de redenen. Het kan bijvoorbeeld gaan om (niet
uitputtend) een andere baan buiten de zorg, het starten van een nieuwe
opleiding, omstandigheden in de privésituatie of de werkdruk.
Vraag 142
In hoeverre worden gemeenten en het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) betrokken bij het werven van «mensen met afstand
tot de arbeidsmarkt» in relatie tot de zoektocht naar extra personeel voor
de zorg? Kunt u een overzicht geven van de resultaten die hiermee
worden bereikt aan nieuwe mensen die aan de slag gaan binnen de zorg?
Antwoord:
Voor de zomer van 2018 hebben de Minister van VWS en de Staatssecretaris van SZW samen met VGN, ActiZ, de Sectorraad Praktijkonderwijs, de
PO-raad, Lecso, Divosa, het UWV, Regioplus en CNV Zorg & Welzijn een
initatief ondertekend gericht op een betere inzet van de talenten van
mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In het najaar gaan twee
pilots in de zorg lopen. Het UWV is dus goed betrokken. In de volgende
voortgangsrapportage zal ik u rapporteren over de voortgang.
Vraag 143
Werkgevers en opleidingen maken volgens de begroting afspraken om tot
meer stageplekken te komen; hoe groot (in aantallen) is op dit moment
het tekort aan stageplaatsen?
Antwoord:
Er zijn geen gegevens beschikbaar over het tekort aan stageplaatsen. Voor
het mbo beoordeelt de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs
Bedrijfsleven (SBB) de kans op een stage op basis van 5 categorieën (1 is
geringe kans en 5 is goede kansen). Deze laat in zeer beperkte mate
regionale verschillen zien. Voor bijna alle mbo opleidingen in zorg en
welzijn geldt dat er voldoende tot ruim voldoende kans is op een stage.
Uitzonderingen zijn de opleidingen mbo-verpleegkundige en de opleiding
tot thuisbegeleider. Hiervoor geldt een matige kans op een stage.
Het aanbieden van voldoende kwalitatief goede stageplaatsen is de
primaire verantwoordelijkheid van de zorg- en welzijnsinstellingen en het
onderwijsveld. Het matchen van stagiairs en stageplaatsen gebeurt op
regionaal niveau. Voor een stijgende instroom in de opleiding zijn meer
stageplaatsen nodig. Om dit te kunnen realiseren maken zorginstellingen
en onderwijsinstellingen op regionaal niveau aanvullende afspraken in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

52

regionale actieplannen. Dit ondersteunen we met het Actieprogramma
Werken in de Zorg.
Vraag 144
In welke regio’s is op dit moment een tekort aan stageplaatsen? Zijn er
ook regio’s waar juist een overschot aan stageplaatsen is? Hoe is dat te
verklaren?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 143.
Vraag 145
In de geestelijke gezondheidszorg is het aantal beschikbare opleidingsplekken met circa 40 procent verruimd; hoeveel opleidingsplekken (in
aantallen) betreft dat? Is die capaciteit voldoende verruimd om de vraag
naar medewerkers in de geestelijke gezondheidszorg op te vangen?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 240.
Vraag 146
In de begrotingstoelichting wordt gesproken over oudere werknemers die
bijvoorbeeld studie- en stagebegeleiding voor nieuwe medewerkers op
zich kunnen nemen; hoeveel oudere medewerkers stromen op dit
moment vroegtijdig uit de zorg? Hoe bent u voornemens dit voorstel uit te
werken? Bij wie ligt de verantwoordelijkheid om dit plan op te zetten? Uit
welke financiële middelen wordt dit plan betaald?
Antwoord:
De gemiddelde pensioenleeftijd in zorg en welzijn is 64 jaar. Hoeveel
oudere medewerkers vroegtijdig uitstromen is niet bekend. In 2015 deed
18,6% van de medewerkers ouder dan 60 jaar een beroep op arbeidsongeschiktheidsvoorzieningen. Lichtere werkzaamheden, in combinatie met
bijvoorbeeld studie- en stagebegeleiding kunnen eraan bijdragen dat
medewerkers langer en gezonder kunnen doorwerken. Hierover moet het
goede gesprek plaatsvinden binnen organisaties. Daarnaast kunnen
sociale partners hierover afspraken maken in cao’s. VWS biedt ondersteuning met het Stagefonds met middelen voor stagebegeleiding en met
SectorplanPlus, waarmee oudere medewerkers bijvoorbeeld kunnen
worden opgeleid tot praktijkbegeleider.
Vraag 147
Wat is het aantal zij-instromers dat geworven is?
Antwoord:
In onderstaande tabel is het aantal zij-instromers in 2015, 2016 en 2017
weergegeven.

Aantal zij-instromers

2015

2016

2017

32.950

36.418

43.850

Bron: PFZW

Deze cijfers zijn afkomstig van het Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW).
Dit betekent dat zij-instromers die aangenomen zijn bij werkgevers die
niet aangesloten zijn bij PFZW hierin niet zijn meegenomen. Dit betreft
voornamelijk de Universitair Medische Centra. Die zijn aangesloten bij het
Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

53

Vraag 148
Wat is het aantal herintreders dat geworven is?
Antwoord:
In onderstaande tabel is het aantal herintreders in 2015, 2016 en 2017
weergegeven.

Aantal herintreders

2015

2016

2017

30.775

37.215

42.424

Bron: PFZW

Deze cijfers zijn afkomstig van het Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW).
Dit betekent dat herintreders die aangenomen zijn bij werkgevers die niet
aangesloten zijn bij PFZW hierin niet zijn meegenomen. Dit betreft
voornamelijk de Universitair Medische Centra. Die zijn aangesloten bij het
Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP).
Vraag 149
Is het ziekteverzuim reeds teruggedrongen? Zo ja, hoeveel?
Antwoord:
De ontwikkeling van het ziekteverzuim in de zorg is als volgt:
Jaar
Percentage

2013

2014

2015

2016

2017

4,8

4,8

5,0

5,1

5,3

De ziekteverzuimcijfers over 2018 komen medio 2019 beschikbaar.
De ziekteverzuimcijfers over het eerste kwartaal, traditioneel het kwartaal
met de hoogste verzuimcijfers, laten nog geen daling zien. Mede
veroorzaakt door een griepgolf, lag dit percentage in het eerste kwartaal
van 2018 op 6,5%. In 2017 was dit percentage 5,7%.
Vraag 150
Hoeveel contracten zijn er dit jaar uitgebreid? Hoe is dit gemeten?
Antwoord:
Er zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal uitgebreide contracten.
Vraag 151
Hoeveel banen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt zijn er
reeds gecreëerd door herschikking van taken? Hoeveel mensen met
afstand tot de arbeidsmarkt zijn er extra in de zorg aan het werk gekomen
door herschikking van taken?
Antwoord:
Er zijn geen cijfers beschikbaar over het aantal banen dat is gecreëerd met
taakherschikking, en hoeveel mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt
daarmee extra aan het werk zijn gekomen. We weten wel hoeveel mensen
een baan hebben gekregen in de zorg, maar niet of ze een afstand hadden
tot de arbeidsmarkt.
Vraag 152
Hoeveel banen voor ouderen zijn er reeds gecreëerd door herschikking
van taken? Hoeveel ouderen zijn er extra in de zorg aan het werk gekomen
door herschikking van taken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

54

Antwoord:
Er zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal banen in de zorg dat is
gecreëerd voor ouderen of het aantal ouderen dat aan het werk is
gekomen door herschikking van taken.
Vraag 153
Hoe heeft de onbedoelde schade en potentieel vermijdbare sterfte zich de
afgelopen tien jaar ontwikkeld? Is er een stijging of daling van
vermijdbare schade of sterfte te constateren gedurende Avond- Nacht- en
Weekend-(ANW-) diensten?
Antwoord:
Er zijn geen cijfers bekend over vermijdbare schade en sterfte in Avond-,
Nacht en Weekenduren en eventuele trends daarin.
Het NIVEL heeft over de periode van 2004 tot 2015/2016 vier keer
dossieronderzoek uitgevoerd om de omvang van zorggerelateerde en
vermijdbare schade en sterfte in Nederlandse ziekenhuizen vast te stellen.
De onderzoeken laten zien dat er met name tussen 2008 (het tweede
dossieronderzoek) en de 2011–2012 (het derde dossieronderzoek) een
grote daling van ongeveer 50% van vermijdbare zorggerelateerde schade
en sterfte is opgetreden. Dit hangt waarschijnlijk samen met de uitvoering
van het VMS Veiligheidsprogramma in diezelfde periode.
In 2017 is het vierde onderzoek gepubliceerd, dat is uitgevoerd over de
periode 2015–2016. Uit deze vierde meting bleek dat de vermijdbare
zorggerelateerde schade en sterfte niet verder zijn gedaald ten opzichte
van de derde meting. Later dit jaar zullen de brancheorganisaties van
ziekenhuizen, medisch specialisten en verpleegkundigen een gezamenlijk
plan van aanpak om zorggerelateerde schade en sterfte verder terug te
dringen publiceren.
Vraag 154
Hoe vaak hebben ambulances in 2018 uit moeten wijken naar een ander
ziekenhuis omdat een ziekenhuis geen capaciteit had om mensen op te
vangen? Kunt u hiervan een overzicht geven?
Antwoord:
Er is geen landelijke registratie van ambulances die moeten uitwijken naar
een ander ziekenhuis wegens een zogenaamde «stop» op de SEH. In de
marktscan acute zorg van september 2017 (TK 2016–2017, 29 247, nr. 236)
heeft de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) wel een relevante analyse
gegeven van het totaal aantal spoedeisende inzetten dat in 2016 in de
regio Amsterdam vanwege een stop in het dichtstbijzijnde ziekenhuis in
een ander ziekenhuis eindigde dan in de twee meest nabijgelegen
ziekenhuizen (zie TK 34 775 XVI, nr. 14, antwoord op vraag 460). Eind dit
jaar komt de NZa met een nieuwe monitor acute zorg.
Overigens betekent een «stop» niet dat de betreffende afdeling in
absolute zin is gesloten voor nieuwe patiënten. Zo’n stop is een signaal
aan de ambulancedienst dat het – vaak tijdelijk – erg druk is op de
betreffende afdeling en dat het beter is om naar een ander ziekenhuis te
rijden dat een paar minuten verder weg ligt, als de zorg daar sneller kan
worden verleend (TK 2015–2016, 29 247, nr. 224). In alle regio’s is
afgesproken dat patiënten in levensbedreigende situaties in een geval van
een stop op de SEH toch altijd terecht kunnen (TK 2017–2018, 29 247,
nr. 249).
Vraag 155
Hoe vaak is passend (ambulance)vervoer ingezet voor mensen met
verward gedrag of acute ggz-problematiek? Hoe vaak was dat in 2010 tot
en met 2018?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

55

Antwoord:
Cijfers over het aantal keren waarop passend vervoer is ingezet voor
mensen met verward gedrag zijn op dit moment niet beschikbaar.
Momenteel vindt monitoring plaats van pilots met passend vervoer van
personen met verward gedrag. De monitoring betreft ook het aantal
inzetten. Begin 2019 verwacht ik de resultaten daarvan te ontvangen.
Vraag 156
Hoe groot is het personeelstekort in de ambulancezorg?
Antwoord:
Er zijn geen recente gegevens over het personeelstekort in de ambulancezorg. Medio november 2018 publiceert het Capaciteitsorgaan een
raming over het aantal benodigde opleidingsplekken voor ambulanceverpleegkundigen.
De meest recente arbeidsmarktanalyse voor de ambulancesector betreft
het rapport van Kiwa Carity (https://www.ambulancezorg.nl/themas/
arbeidsmarkt-en-werkgeverschap/arbeidsmarktbeleid). In opdracht van
Ambulancezorg Nederland (AZN) is eind 2016 een raming gemaakt van de
ontwikkeling van vraag en aanbod naar ambulanceverpleegkundigen en
verpleegkundig centralisten meldkamer ambulancezorg in de komende 5
tot 10 jaar. Er zijn verschillende scenario’s doorgerekend, waarin onder
andere rekening is gehouden met het stijgende aantal ritten en de
verwachte uitstroom. Wanneer de vraag naar ambulancezorg zou blijven
stijgen volgens de trend tussen 2010 en 2015 (gemiddeld 3,6%), dan was
op een termijn van vijf jaar jaarlijks behoefte aan een instroom van 271
ambulanceverpleegkundigen en 39 verpleegkundig centralisten
meldkamer ambulancezorg. Op een termijn van tien jaar was dit aantal
jaarlijks respectievelijk 234 en 39. Dit betreft een sectorale arbeidsmarktanalyse. Per regio verschilt de situatie. In 2017 zijn er in de opleiding tot
ambulanceverpleegkundige 179 en tot verpleegkundig centralist
meldkamer ambulancezorg 56 mensen ingestroomd. Tevens zijn er 18
BMH’ers ingestroomd in het traineeprogramma ambulancezorg.
Vraag 157
Hoe gaat de regering ervoor zorgen dat er meer aanbod van groente en
fruit is op scholen en op het werk?
Antwoord:
Eerder dit jaar [TK 31 532, nr. 193] bent u geïnformeerd over het voedingsbeleid. In algemene zin verstrekt het Voedingscentrum informatie aan
consumenten over gezonde voeding en de Schijf van Vijf. Onderdeel
hiervan is het stimuleren van de consumptie van groenten en fruit, dit
gebeurt onder andere ook door het Nationaal Actieplan Groenten en Fruit
(NAGF). Voor scholen wordt het programma Gezonde School aangeboden
waarbij scholen ondersteund kunnen worden om structureel in te zetten
op thema’s als gezonde voeding. Voor dit thema kunnen scholen gebruik
maken van bijvoorbeeld EU-schoolfruit (waarbij scholen voor 20 weken
gratis groenten en fruit ontvangen voor de leerlingen) of kan men de
kantine gezond(er) maken via het programma De Gezonde Schoolkantine
van het Voedingscentrum. Met de Richtlijnen Gezondere Kantines kunnen
ook bedrijfsrestaurants aan de slag.
Vraag 158
Hoeveel mensen hebben de afgelopen jaren gebruik gemaakt van het
Programma Stoppen met roken? Hoeveel mensen zijn er daadwerkelijk
gestopt en hoeveel maken er opnieuw gebruik van dit programma;
hoeveel draaideur patiënten zijn er?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

56

Antwoord:
Jaarlijks doen ongeveer 1 miljoen rokers een serieuze stoppoging, maar
lukt het ongeveer 50.000 mensen om blijvend te stoppen. Slechts in 8%
van de stoppogingen wordt gebruik gemaakt van effectieve methoden om
te stoppen (gedragsmatige begeleiding, als dan niet in combinatie met
farmacotherapie), terwijl door het gebruik van effectieve methoden de
kans om blijvend te stoppen met factor 4 toeneemt. Uit het VECTISsysteem (declaraties op Stoppen met Roken bij zorgverzekeraars) blijkt dat
in 2017 ongeveer 16.000 mensen gebruik hebben gemaakt van een
programma via de huisarts of de praktijkondersteuner. Het Zorginstituut
Nederland geeft aan dat daarnaast naar schatting 35.000 rokers gebruik
maken van begeleiding door bijvoorbeeld een stoppen met een roken
coach. Sinds 2014 is het aantal volwassen rokers gedaald van 25,7% naar
23,1%.
Vraag 159
Hoe scoort Nederland in vergelijking met andere landen als het gaat om
roken, alcohol en overgewicht? Wat is de (internationale) trend van de
afgelopen vijf jaar? En wat zijn de cijfers voor jeugdigen tot 18 jaar?
Antwoord:
Een (voorzichtige) internationale vergelijking is mogelijk op basis van de
data uit de Eurobarometer en uit Espad. Als het gaat om roken onder
volwassen Nederlanders, scoort Nederland met 19% rokers lager dan het
Europese gemiddelde van 26% (Eurostat 2017), het laagst scoren het
Verenigd Koninkrijk (17%) en Zweden (7%), maar in Zweden wordt nog
relatief veel (23%) snus (rookloze tabak) gebruikt. Het roken (in de
afgelopen maand) onder jongeren van 15 en 16 jaar ligt iets lager 20,5%
dan het Europese gemiddelde van 21,4% (Espad 2015). Met het alcoholgebruik (in de afgelopen maand) onder jongeren (15–16 jaar), scoort
Nederland met 49,3% iets hoger dan het Europese gemiddelde van 47,5
(Espad 2015). Overgewicht onder volwassenen komt in Nederland (34,8%)
net zo vaak voor als in andere Europese landen gemiddeld. Ernstig
overgewicht komt in Nederland iets minder vaak voor (12,9%) dan
gemiddeld in Europa (15,4%) (Eurostat 2014).
De data uit de Eurobarometer wijken nog wel eens af van de prevalentie
zoals die via de Leefstijlmonitor wordt verkregen, dit heeft te maken met
het kleine aantal respondenten van de Eurobarometer (1000 per land) en
een verschillende vraagstelling, dit maakt een heel betrouwbare onderlinge vergelijking niet mogelijk. Dit geldt overigens niet voor de data die
voor Espad worden verzameld. Zie ook https://www.staatvenz.nl en
https://www.rokeninfo.nl/professionals/cijfers-gebruik-en-gevolgen/cijfersgebruik/internationale-vergelijking1.
Vraag 160
Welke nieuwe aandoeningen zullen worden onderzocht in het kader van
het uitbreiden van de hielprik?
Antwoord:
Op 21 december 2017 heeft de Staatssecretaris van VWS uw Kamer
geïnformeerd (TK 29 323, nr. 120) over zijn besluit om, conform de
uitvoeringstoets van het RIVM, de hielprikscreening uit te breiden met 12
aandoeningen. In de uitvoeringstoets heeft het RIVM geadviseerd deze
aandoeningen in tranches gefaseerd in te voeren en is een voorlopige
planning opgenomen voor de go/no go-besluiten over de implementatie
van de verschillende tranches. Op basis van deze planning wordt het
eerste go/no go-besluit begin 2019 voorzien. Daarbij wordt dan gekeken of
er nog belemmeringen zijn om de aandoening toe te voegen. Zo ja, dan
kan de invoering bijvoorbeeld worden uitgesteld totdat de belemmering is
opgeheven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

57

Aangezien deze uitbreiding loopt tot 2022 is het goed denkbaar dat in de
tussentijd signalen komen dat andere aandoeningen eveneens in
aanmerking komen voor opname in de hielprik. In dit geval zal onder
andere moeten worden bezien hoe het toevoegen van additionele
aandoeningen ingrijpt op de (planning van de) lopende uitbreiding. In de
brief over de uitbreiding van de hielprik heeft de Staatssecretaris
aangegeven uw Kamer op de hoogte te houden van de voortgang.
Vraag 161
Kan een overzicht worden gegeven van de dalende vaccinatiegraad sinds
2015, waar mogelijk uitgesplitst naar vaccin?
Antwoord:
Het rapport Vaccinatiegraad en Jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma
Nederland 2017 bevat informatie over de ontwikkeling van de vaccinatiegraad vanaf verslagjaar 2016 (met daarin de vaccinatiegraadinformatie
over 2015). Bijlage 3 van het rapport expliciteert de ontwikkeling per
vaccin.
Vraag 162
Kan per regio in Nederland inzichtelijk worden gemaakt wat de gemiddelde vaccinatiegraad is?
Antwoord:
Het rapport «Vaccinatiegraad en Jaarverslag Rijksvaccinatieprogramma
Nederland 2017» bevat informatie over de vaccinatiegraad per GGD-regio
(zie bijlage 4 van het rapport). Daarnaast is informatie te vinden op de
website van volksgezondheidenzorg.info over de vaccinatiegraad van de
afgelopen jaren per gemeente.
Vraag 163
Hoe wilt u concreet inzetten op het voorkomen van en ondersteunen bij
onbedoelde (tiener)zwangerschappen? Heeft dit gevolgen voor het
basispakket in Caribisch Nederland?
Antwoord:
De plannen moeten voor Caribisch Nederland nog worden uitgewerkt. We
doen dit samen met de organisaties op de eilanden. We bekijken of de
diverse initiatieven in Nederland op dit onderwerp ook op de eilanden
wenselijk en bruikbaar zijn. De extra inzet op onbedoelde zwangerschappen nemen we mee in het nog te sluiten Caribisch sport- en
preventieakkoord, begin 2019. Daar waar de noodzakelijke extra ondersteuning bij onbedoelde (tiener)zwangerschappen geboden kan worden
door zorgaanbieders op basis van de Regeling aanspraken zorgverzekering BES («het basispakket» in Caribisch Nederland) zullen we dit doen.
Vraag 164
Welke middelen heeft de regering beschikbaar om de ambities rondom
het tegengaan van de dalende vaccinatiegraad te vervolmaken?
Antwoord:
In mijn brief van 25 juni jl. (TK 32 793, nr. 315) heb ik toegezegd uw Kamer
in het najaar te informeren over de maatregelen die ik zal nemen om de
vaccinatiegraad te verbeteren.
Vraag 165
Welke maatregelen worden bedoeld met het eerder ingrijpen bij gezinnen
waar een onveilige situatie niet snel genoeg verbetert?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

58

Antwoord:
Met het Actieprogramma «Geweld hoort nergens thuis» dat de Kamer in
april 2018 heeft ontvangen willen we bereiken dat geweld in gezinnen zo
snel mogelijk wordt gestopt. Door het geweld eerder en beter in beeld te
brengen kan de duur van het geweld worden verkort en kan erger worden
voorkomen. De aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling krijgt
vorm in de samenwerking tussen professionals en de betrokken organisaties in de regio. Zorgen dat professionals daadwerkelijk werken met de
Meldcode huiselijk geweld en het versterken van Veilig Thuis zijn
belangrijke maatregelen in de aanpak. Aangeboden hulp is gericht op het
hele gezinsysteem: alle gezinsleden en hun sociale netwerk zijn betrokken
bij het stoppen en duurzaam oplossen van het geweld.
Vraag 166
Welke Europese landen hebben een (vorm van) suikertaks ingevoerd en
wat zijn daarvan de (grensoverschrijdende) effecten?
Antwoord:
In Estland, Finland, Frankrijk, Ierland, Portugal, Verenigd Koninkrijk en
Catalonië is een vorm van belasting op suikerhoudende dranken
ingevoerd. Dit is ook het geval in Hongarije, maar daar worden ook
andere producten zoals snacks belast (niet alleen op basis van suikergehalte). Uit onderzoek in Hongarije bleek dat ongeveer 30% van de
bevolking aangaf minder suikerhoudende dranken te drinken ten gevolge
van de taks. Van de Catalaanse belastinginvoering is op basis van
omzetgegevens van een grote supermarkt bekend dat de verkoop van
suikerhoudende dranken met 22% daalde. Uit Groot-Brittannië is bekend
dat 50% van de producenten de suikergehaltes van hun dranken heeft
verlaagd sinds de aankondiging in maart 2016.
In de meeste gevallen is de belastingmaatregel onderdeel van een breder
pakket aan volksgezondheidsmaatregelen. Dit maakt onderzoek naar het
specifieke effect van de belastingmaatregel lastig.
Over grensoverschrijdende effecten is weinig bekend. In de meeste
gevallen is de absolute prijsverhoging relatief klein, waardoor reiskosten
vaak groter zijn dan de eventuele besparing op de producten zelf.
Vraag 167
In welke Europese landen is een (soort) convenant afgesloten tussen de
overheid en de voedselindustrie, waarin het reduceren van suiker in
voedsel en/of (fris)dranken een doelstelling is, en wat zijn daarvan de
effecten?
Antwoord:
In ieder geval in België, Polen, Slowakije, Slovenië, Spanje, Noorwegen en
Zwitserland. In diverse landen zijn, mede naar aanleiding van de
agendering van productverbetering tijdens het Nederlands EU voorzitterschap, afspraken gemaakt met verschillende sectoren. Vaak in de vorm
van reductiepercentages of maximum niveaus. In de meeste gevallen
lopen de periodes waarin de afspraken behaald moeten worden nog. Een
overzicht van effecten is op het moment niet voorhanden.
Vraag 168
Op welke wijze wordt de Europese aanpak van vet, suiker en zout
geïmplementeerd in de Europese lidstaten? Wat zijn hiervan de eerste
effecten?
Antwoord:
Na de agendering van de urgentie van een Europese aanpak tijdens het
Nederlands EU voorzitterschap in 2016, hebben steeds meer lidstaten
beleid over productverbetering rond zout, vet en suikers ingevoerd. Alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

59

lidstaten hebben of werken aan zo’n aanpak. In de meeste landen betreft
dit een combinatie van criteria voor producten en of (school)maaltijden,
informatie voor consumenten (bijvoorbeeld via de verpakking) en of
belastingmaatregelen.
Vraag 169
Welk effect heeft de invoering van belasting op suikerhoudende
frisdranken in het Verenigd Koninkrijk gehad op de groep «consumenten
met de hoogste suiker inname»?
Antwoord:
Dit is (nog) niet onderzocht. Wel is in het algemeen bekend dat mensen
met een lager inkomen vaker overgewicht hebben en dat zij prijsgevoeliger zijn.
Vraag 170
Welke effecten heeft het instellen van een vettaks in Denemarken gehad
en welke grensoverschrijdende gevolgen had deze maatregel?
Antwoord:
De vettaks in Denemarken is ruim een jaar van kracht geweest. Een vrij
korte periode om structureel effect van de invoering te onderzoeken. Een
studie (Bødker et al. 2015) concludeert op basis van verkoopgegevens dat
de totale verkoop van belaste producten zo’n 0,9% was gedaald. In een
andere studie op basis van een consumentenpanel waar mensen zelf hun
inkopen bijhouden, is kort na introductie van de taks een consumptieafname van 10–15% gevonden (https://www.sciencedirect.com/science/
article/pii/S0306919213000705). Deze studie concludeert tevens dat er
weinig bekend is over grenseffecten.
Vraag 171
In welke andere landen is nu sprake van een suikertaks en/of vettaks?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 166 met betrekking tot suikertaksen in de EU.
Buiten de EU zijn bijvoorbeeld belastingmaatregelen ingevoerd in
Barbados, Brunei, Chili, Filipijnen, Mexico, Saudie Arabië, Sri Lanka,
Thailand, Verenigde Arabische Emiraten, Verenigde Staten (diverse steden
waaronder San Francisco, Seattle, Philadelphia, Berkeley) en Zuid-Afrika.
In de meeste gevallen wordt belasting geheven op een bepaalde
productgroep, te weten suikerhoudende drank. In Mexico en Hongarije
wordt ook op andere producten die veel suiker, vet en of zout bevatten
belasting geheven. Belastingmaatregelen op een voedingsstof of
ingrediënt, zoals voorheen in Denemarken voor vet het geval was, zijn
verder niet bekend.
Vraag 172
Welke categorie alcoholische dranken wordt het meest geconsumeerd
door probleemdrinkers in Nederland?
Antwoord:
Systematisch inzicht hierin ontbreekt. Contact met de Verslavingskunde
Nederland leert dat de beelden wisselend zijn en verschillende soorten
dranken door cliënten worden geconsumeerd.
Vraag 173
Wat zijn de netto fiscale kosten van drinken, roken en overgewicht voor de
Nederlandse Staat?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

60

Antwoord:
Ik heb «netto fiscale kosten voor de Nederlandse Staat» geïnterpreteerd
als de maatschappelijke kosten en baten. Maatschappelijke kosten- en
batenanalyses (MKBA’s) becijferen alle kosten en baten van interventies
op een bepaald vlak, en zijn recent uitgevoerd voor roken in de Nederlandse context. Deze MKBA’s komen tot de conclusie dat roken de
Nederlandse samenleving netto € 33 miljard per jaar kost, indien rekening
wordt gehouden met de geldelijke waardering van immateriële zaken als
meer gezonde levensjaren en genot. De maatschappelijke kosten en baten
ontlopen elkaar niet veel wanneer enkel naar materiële zaken wordt
gekeken.
Het RIVM heeft mij laten weten dat zij momenteel werken aan update van
hun laatste MKBA alcohol uit 2016, zij verwachten deze update eind
oktober uit te brengen.
Een MKBA is niet gedaan voor overgewicht in de Nederlandse context.
Een Duitse studie heeft wel de directe en indirecte kosten van obesitas
ingeschat, en komt op zo’n 1% uit van het bruto binnenlands product.
Vraag 174
Wat is de prijselasticiteit van tabaksproducten, alcoholhoudende dranken
en suikerhoudende frisdranken?
Antwoord:
Volgens het Trimbos instituut ligt de prijselasticiteit van sigaretten rond
de –0,4 bij volwassen in landen met een hoog welvaartsniveau. Dat wil
zeggen dat voor elke procent dat een sigaret duurder wordt, de vraag
afneemt met 0,4%. Jongeren en jongvolwassenen zijn over het algemeen
prijsgevoeliger doordat hun besteedbaar inkomen lager is. Studies naar
prijselasticiteit bij hen komen dan ook uit op een prijselasticiteit rond de
–0,7.
Volgens het RIVM ligt de prijselasticiteit voor alcoholhoudende drank in
het algemeen rond de –0,5. De prijselasticiteit van bier, wijn en sterke
drank ligt respectievelijk rond de –0,3; –0,45 en –0,55.
Volgens de WHO ligt de prijselasticiteit van suikerhoudende dranken
tussen de –0,9 en –1,3. Daarbij geldt dat mensen met een lager inkomen
en mensen die veel suikerhoudende dranken drinken prijsgevoeliger zijn.
Vraag 175
Zijn er de afgelopen jaren maatregelen genomen op het gebied van tabak,
alcohol en/of ongezond voedsel die achteraf niet effectief bleken? Zo ja,
welke zijn dit?
Antwoord:
Het beleid op tabak, alcohol en gezonde voeding is gericht op het inzetten
van zo effectief mogelijke maatregelen. In het interdepartementaal
beleidsonderzoek gezonde leefstijl (TK 32 793, nr. 240) uit 2016 wordt
nader ingegaan op de verschillende categorieën van effectiviteit. Bij een
klein aantal maatregelen is wetenschappelijk effectiviteit aangetoond. Een
groter aantal maatregelen kan aangeduid worden als potentieel effectief
of plausibel effectief. Ingezette beleidsmaatregelen worden regelmatig
geëvalueerd om het beleid aan te scherpen en uiteindelijk effectiever te
maken. Dit heeft tot gevolg dat na verloop van tijd kan blijken dat
ingezette maatregelen op onderdelen niet effectief kunnen zijn.
Op 18 augustus 2015 bent u in beantwoording op de vragen van lid
Bergkamp geïnformeerd over de resultaten van het onderzoek naar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

61

effectiviteit van het lesprogramma De Gezonde School en Genotmiddelen.
De onderzoeken lieten geen effecten zien van voorlichting binnen het
basisonderwijs. Dit heeft er toe geleid dat het Trimbos-instituut is gestopt
met de voorlichting over alcohol en roken in het basisonderwijs, en op
basis van de aangetoonde effectiviteit in het voortgezet onderwijs het
programma heeft doorontwikkeld.
Ook op het gebied van voeding bleek uiteindelijk het voedselkeuzelogo
«Vinkje» niet over voldoende draagvlak te beschikken om als effectief
aangemerkt te kunnen worden. Dit heeft er aan bijgedragen dat het Vinkje
inmiddels bijna is uitgefaseerd. Dit neemt niet weg dat een voedselkeuzelogo wel invulling kan geven aan het doel van het voedingsbeleid
consumenten te informeren over gezonde voeding, mits deze aan een
aantal voorwaarden voldoet, zoals een breed draagvlak onder betrokken
partijen en dat logo goed wordt begrepen door de consument.
Vraag 176
Welke maatregelen op het gebied van tabak, alcohol en/of ongezond
voedsel hebben andere Europese lidstaten de afgelopen jaren genomen
waarvan achteraf is gebleken dat deze niet of nauwelijks effectief zijn?
Antwoord:
Helaas beschik ik niet over een dergelijk overzicht van andere landen.
Vraag 177
Wat is de voortgang rond het Pact voor de Ouderenzorg, welke middelen
zijn hier in de meerjarenraming tot en met 2023 mee gemoeid en waaraan
worden deze besteed?
Antwoord:
Het Pact voor de Ouderenzorg is op 8 maart 2018 gesloten. De acties uit
het Pact zijn nader uitgewerkt in de drie programma’s die ik in maart, april
en juni 2018 heb gepresenteerd: Eén tegen Eenzaamheid, Thuis in het
Verpleeghuis, Langer Thuis. Inmiddels doen ruim 170 partijen mee aan
het Pact. Deze partijen maken zich in hun praktijk hard voor betere zorg en
ondersteuning aan ouderen. Op 11 oktober 2018 komen we samen op de
Parade Pact voor de Ouderenzorg, om van elkaar te horen wat bevindingen zijn en waar krachten kunnen worden gebundeld. Kansrijke
allianties van partijen die ontstaan, kunnen gebruik maken van ondersteuning. Daarnaast worden ouderen zelf betrokken bij de uitvoering van
het Pact en de drie progamma’s. Dit gebeurt via de Raad van Ouderen die
door het reeds bestaande initiatief van BeterOud wordt opgezet, voortkomend uit het Nationaal Programma Ouderen (NPO). Samen met
ouderen wordt in 2019 onder andere invulling gegeven aan een
campagne die gaat over de herwaardering van ouderen en beeldvorming.
Voor de hierboven beschreven activiteiten van het Pact worden de € 2
miljoen aangewend die vanuit het Regeerakkoord per jaar beschikbaar
zijn, tot 2021, voor de campagne herwaardering ouderen. De overige
middelen uit het Regeerakkoord voor waardig ouder worden, krijgen hun
beslag in de genoemde programma’s en andere initiatieven. De Tweede
Kamer wordt binnenkort over de voortgang van het Pact voor de
Ouderenzorg geïnformeerd.
Vraag 178
Wat gebeurt er om, met het oog op de beeldvorming, meer prioriteit te
geven aan positieve aspecten van ouder worden (zoals ouderen die
mantelzorg verlenen of op andere wijze actief zijn)?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 177.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

62

Vraag 179
Welke middelen zijn in de meerjarenraming tot en met 2023 met het Pact
voor de Ouderenzorg gemoeid en waaraan worden deze middelen
besteed?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 177.
Vraag 180
Kunt u een uitsplitsing maken van zowel de herkomst (zowel privaat als
publiek) als de bestemming van de middelen die beschikbaar zijn voor het
Programma Kansrijke Start (in totaal € 41 miljoen voor de jaren
2018–2021)?
Antwoord:
Voor het actieprogramma Kansrijke Start is € 41 miljoen beschikbaar voor
de uitvoering t/m 2021. De middelen worden globaal als volgt verdeeld
over de diverse maatregelen en projecten:
• Impuls t.b.v. lokale coalities: € 9 miljoen
• Nu Niet Zwanger: € 7,9 miljoen
• ZonMw programma’s: € 7,5 miljoen
• maatregelen tbv van de 3 actielijnen: € 13,1 miljoen
• Wetswijziging Wet publieke gezondheid t.b.v. inzet prenataal huisbezoek € 3,5 miljoen (v.a. 2022: € 3,5 miljoen per jaar structureel)
Een deel van de middelen (€ 17 miljoen.) komt uit de enveloppe in het
regeerakkoord ten behoeve van» Onbedoelde Zwangerschappen». De
impuls voor lokale coalities (€ 9 miljoen) wordt via een decentralisatieuitkering beschikbaar gesteld aan GIDS-gemeenten die een lokale coalitie
rondom de eerste 1.000 dagen of Kansrijke Start willen vormen. Daarnaast
zijn enkele private fondsen, waaronder de Bernard van Leer Foundation,
bereid om te investeren (ca. € 1,5 miljoen.) in de uitvoering waar het
actieprogramma aansluit bij hun strategie. Wat betreft de wetswijziging
geldt dat dit een eerste inschatting en reservering is. Dit traject behoeft
nog een verdere uitwerking.
De Kamer wordt twee keer per jaar geïnformeerd over de voortgang van
Kansrijke start. Voor de zomer en voor het einde van het jaar.
Vraag 181
Wat betekent de circa € 60 miljoen voor e-health voor de (oudere) patiënt
en hoe worden diens digivaardigheden versterkt?
Antwoord:
De circa € 60 miljoen is beschikbaar voor de Stimuleringsregeling
E-health Thuis (SET) en voor InZicht. SET draagt eraan bij dat thuiszorgtechnologie cliënten, mantelzorgers en professionals nog meer kan
ondersteunen. Thuiszorgtechnologie is voor ouderen van betekenis omdat
de eigen regie versterkt wordt, mantelzorgers ontlast worden en professionals ondersteuning en zorg meer integraal kunnen verlenen. InZicht
beoogt om de gegevensuitwisseling binnen de langdurige zorg (inclusief
de wijkverpleging) te verbeteren en draagt er daarmee aan bij dat
gegevens op het juiste moment beschikbaar zijn voor zowel cliënten als
professionals. Voor de cliënt draagt dit bij aan meer regie en goed op
elkaar aangesloten ondersteuning en zorg. Bij de uitwerking van SET
betrek ik de digivaardigheden van cliënten. Bij InZicht wordt het cliëntperspectief betrokken bij de manier waarop de gegevensontsluiting wordt
vormgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

63

Vraag 182
Hoeveel extra vernieuwende geclusterde woonzorgvormen kunnen met
€ 30 miljoen gerealiseerd worden? Wat is het gewenst aantal woningen
dat voor dit bedrag gerealiseerd zou moeten worden?
Antwoord:
Op dit moment wordt de regeling nog uitgewerkt. Het zal gaan om een
regeling waarmee de realisatie van vernieuwende geclusterde
woonvormen wordt gestimuleerd. Het gaat daarbij om een bijdrage in de
opstart kosten. Zo kunnen veel initiatieven worden ondersteund. Het
gewenste aantal woningen is daarom vooraf lastig te bepalen. Daar kom
ik op terug wanneer ik u de regeling aanbied.
Vraag 183
Hoe staat het met de eerder (in Kamerstuk 29 538, nr. 261) aangekondigde
verkenning van meer ingrijpende alternatieven voor de langere termijn
ten behoeve van het oplossen van de zorgval?
Antwoord:
Meer ingrijpende oplossingen worden nog nader verkend. De resultaten
hiervan worden betrokken bij de uitwerking van de motie Bergkamp c.s.
Deze motie verzoekt de regering een domeinoverstijgende verkenning uit
te voeren over de wijze waarop de kwaliteit van zorg thuis geborgd kan
blijven. Hiervoor stelt het kabinet een commissie in die advies uitbrengt
over wat er nodig is om de zorg voor thuiswonende ouderen ook in de
toekomst op peil te houden, rekening houdend met de demografische,
maatschappelijke en technologische ontwikkelingen. Eind oktober
informeer ik uw Kamer over de samenstelling en de start van deze
commissie.
Vraag 184
Hoeveel mantelzorgers zijn er in Nederland, wat zijn de meest recente
cijfers?
Antwoord:
1 op de 3 Nederlanders (16+) gaven in 2016 mantelzorg (circa 4,4 miljoen
mantelzorgers). De laatste cijfers dateren uit 2016 (Voor Elkaar, SCP 2017).
Vraag 185
Wordt verwacht dat het aantal mantelzorgers en vrijwilligers toeneemt?
Zo ja, wat is de reden daarvan?
Antwoord:
In de afgelopen jaren bleef het aantal mantelzorgers en vrijwilligers
redelijk stabiel. Het PBL en SCP hebben voorspeld dat in 2040 het aantal
mantelzorgers in krimpgebieden onder druk komt te staan. Als gevolg van
demografische ontwikkelingen.
Vraag 186
Hoeveel overbelaste mantelzorgers zijn er in Nederland, wat zijn de meest
recente cijfers?
Antwoord:
8,6% van de mantelzorgers voelt zich zwaar belast (380.000 mantelzorgers, Voor Elkaar, SCP 2017)
Vraag 187
Wat zijn de laatste recente cijfers van mantelzorg?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

64

1 op de 3 Nederlanders (16+) gaven in 2016 mantelzorg (circa 4,4 miljoen
mantelzorgers). De laatste cijfers dateren uit 2016 (Voor Elkaar, SCP 2017).
Vraag 188
Hoeveel vrijwilligers zijn er in Nederland, wat zijn de meest recente
cijfers?
Antwoord:
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft in juli van dit jaar cijfers
over 2017 bekend gemaakt. Uit deze cijfers blijkt onder andere dat 48,5%
van de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder minimaal één keer als
vrijwilliger actief is geweest.
Vraag 189
Hoeveel vrijwillige mantelzorgers zijn er in Nederland, wat zijn de meest
recente cijfers?
Antwoord:
Mantelzorg is nooit verplicht en dus altijd vrijwillig. 1 op de 3 Nederlanders (16+) gaven in 2016 mantelzorg (circa 4,4 miljoen mantelzorgers).
De laatste cijfers dateren uit 2016 (Voor Elkaar, SCP 2017).
Vraag 190
Hoeveel respijtvoorzieningen en logeeropvanghuizen zijn er in Nederland?
Antwoord:
Respijtvoorzieningen zijn er in veel verschillende vormen (vanuit de WLZ,
WMO, ZvW, langdurig, kortstondig). Het is aan gemeenten om in gesprek
met mantelzorgers te bepalen wat de juiste vorm van respijtzorg op dat
moment moet zijn.
Er is geen landelijke registratie van het aantal respijtvoorzieningen en het
gebruik ervan.
Vraag 191
Zijn het aantal respijtvoorzieningen in 2018 gestegen, gelijk gebleven of
gedaald en wat is uw duiding hierop?
Antwoord:
Zie antwoord vraag 190.
Vraag 192
Hoe vaak worden mantelzorgers ingezet als vervanging van professionele
zorg?
Antwoord:
Er zijn 4,4 miljoen mantelzorgers in Nederland. Zij vervangen geen
professionele zorg, maar zijn een vrijwillige aanvulling op de zorg die
nodig is voor de cliënt.
Vraag 193
Wat kosten de persoonsgebonden budgetten jaarlijks?
Antwoord:
Wlz
In 2015 bedroegen de pgb-uitgaven € 1.285 miljoen. In 2016 bedroegen de
pgb-uitgaven 1.463 en in 2017 bedroegen de pgb-uitgaven € 1.756
miljoen. In 2018 is de verwachting dat de pgb-uitgaven uitkomen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

65

€ 1.984 miljoen. Voor 2019 bedragen de verwachte pgb-uitgaven € 2.070
miljoen (zie tabel 19 van het Financieel Beeld Zorg in de begroting 2018).
Zvw
De uitgaven bedroegen in 2015 € 297 miljoen. In 2016 werd ruim € 307
miljoen aan pgb uitgekeerd, in 2017 € 328 miljoen. In de Zvw wordt
binnen het budgettaire kader voor de wijkverpleegkundige zorg vooraf
geen afzonderlijk kader voor het pgb vastgesteld. Na afloop van 2018 zal
derhalve pas bekend zijn wat is uitgegeven aan het pgb in dat jaar.
Jeugdwet en Wmo
SVB-gegevens laten zien dat er eind 2015 respectievelijk € 297 miljoen en
€ 673 miljoen aan het pgb door de gemeenten is toegekend in het kader
van de Jeugdwet en de Wmo. Eind 2016 bedroeg dit € 286 miljoen in het
kader van de Jeugdwet en € 591 in het kader van de Wmo. Voor 2017 gaat
de SVB uit van € 189 miljoen voor de Jeugdwet en € 447 miljoen voor de
Wmo. Voorts geldt ook voor de Wmo en de Jeugdwet dat vooraf geen
afzonderlijk budgettair kader wordt vastgesteld voor het pgb en er dus
voor 2018 en 2019 nog geen gegevens beschikbaar zijn.
Vraag 194
Hoeveel persoonsgebonden budgetten worden jaarlijks afgegeven per
zorgdoelgroep en sector?
Antwoord:
Volgens de gegevens van Vektis waren er ultimo juli 2018 40.475
Wlz-budgetten. Ultimo 2017 waren er 39.943 Wlz-budgetten, ultimo 2016
waren dit er 39.881 en ultimo 2015 34.352
De globale verdeling van de verzekerden met een zorgprofiel is als volgt:
– Verpleging en verzorging: 21%
– Verstandelijke beperking: 65%
– Lichamelijke beperking: 13%
– Zintuiglijke beperking: 1%
Wmo en Jeugdwet
Volgens de gegevens van de SVB waren er ultimo augustus 2018 15.740
Jeugdwet budgetten en 55.332 Wmo budgetten. Ultimo 2017 waren er
17.615 Jeugdwet budgetten, ultimo 2016 waren er 19.033 Jeugdwet
budgetten en ultimo 2015 waren dit er 25.650. Ultimo 2017 waren er
59.237 Wmo budgetten, ultimo 2016 waren dit er 65.408 en ultimo 2015
83.488.
Zvw
De aantallen over 2018 worden bekend in de eerste helft van 2019
wanneer de gegevens over de uitvoering van het Zvw-pgb in 2018
beschikbaar zijn. Volgens de monitor Zvw-pgb 2015 was het aantal
mensen met een pgb op 1 januari 2015 30.631 en op 31 december 2015
23.482. Volgens de monitor 2016 was het aantal mensen met een pgb op
1 januari 2016 19.412 en op 31 december 2016 16.912. In 2017 is het aantal
budgethouders toegenomen van 16.847 op 1 januari
Vraag 195
Hoeveel indicaties «Begeleiding» hebben een pgb-financiering?
Antwoord:
Volgens de gegevens van de SVB waren er ultimo augustus 2018 31.358
Wmo-BG budgetten. Naast deze groep die expliciet begeleiding geïndi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

66

ceerd heeft gekregen, kan begeleiding ook ingekocht worden met een
Jeugdwet-pgb en een Wlz-pgb.
Vraag 196
Hoeveel indicaties «Persoonlijke verzorging» hebben een
pgb-financiering?
Antwoord:
Voor Zvw-budgethouders die hun declaraties rechtstreeks indienen bij de
eigen zorgverzekeraar geldt dat eind 2017 2.025 van hen formele
verzorging en 8.147 informele verzorging inkochten. Eén budgethouder
kan overigens zowel formele verzorging als informele verzorging inkopen.
Vraag 197
Hoeveel mantelzorgers worden betaald uit het pgb?
Antwoord:
Zoals in antwoord op vraag 343 van de schriftelijke vragen over de
begroting 2018 (TK 34 775 XVI, nr.14) is aangegeven, is mantelzorg
onbetaalde en vaak langdurige zorg voor zieke familieleden of vrienden.
Mantelzorg wordt dan ook niet uit een pgb betaald. Wel kan informele
zorg uit het pgb betaald worden.
Vraag 198
Hoeveel mensen zetten per jaar hun zorg in natura om in pgb?
Antwoord:
Zoals in antwoord op vraag 344 van de schriftelijke vragen over de
begroting 2018 (TK 34 775 XVI, nr.14) is aangegeven, zijn er op landelijk
niveau geen gegevens bekend van hoeveel mensen jaarlijks hun zorg
omzetten van zorg in natura naar pgb.
Vraag 199
Wat is het hoogste en laagste pgb-bedrag voor iemand?
Antwoord:
Het hoogste pgb-bedrag dat bij de SVB geregistreerd staat is een Wmo
BG-budget en is € 412.082. Het laagste pgb-bedrag dat bij de SVB
geregistreerd staat betreft een Wmo-HH budget en is € 69.
Vraag 200
Hoeveel klachten heeft de Sociale Verzekeringsbank (SVB) de afgelopen
twee jaar binnengekregen?
Antwoord:
Het aantal klachten dat de SVB ontvangt over de uitvoering van het pgb is
de afgelopen jaren steeds verder afgenomen. Over heel 2017 zijn 3.908
klachten binnengekomen. In 2018 zijn tot en met augustus 1.921 klachten
ontvangen, dat is een daling van ca 39% ten opzichte van de stand
september 2017.
Vraag 201
Kunt u een overzicht geven van alle plussen en minnen uit de begroting
2017 met betrekking tot het persoonsgebonden budget?
Antwoord:
De gerealiseerde uitgaven aan het Wlz pgb in 2017 zijn 1.755,6 miljoen en
zijn 10,2 miljoen hoger dan begroot.
Voor de Zvw, Wmo 2015 en de Jeugdwet is vooraf geen specifiek
pgb-kader begroot. De gerealiseerde uitgaven zijn als volgt (zie ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

67

antwoord 91 van 34 950 XVI, nr. 7): Wmo € 447 miljoen, Jeugdwet € 189
miljoen en Zvw € 328 miljoen.
Daarnaast is in 2017 € 50,1 miljoen ter beschikking gesteld aan de SVB,
€ 15 miljoen meer dan begroot. Het betreft hier meerkosten als gevolg
van ICT-investeringen bij de SVB (€ 6 miljoen), de uitvoering van de
salarisadministratie door de SVB voor Zvw-Pgb’s (€ 2 miljoen), de
uitvoering van het pgb-trekkingsrecht voor de Wmo 2015 en de Jeugdwet
tezamen (€ 6,4 miljoen uit het gemeentefonds) en voor de loonbijstelling
(€ 0,6 miljoen).
Vraag 202
Hoeveel procent van de maandelijks ingediende pgb-declaraties wordt
goedgekeurd en hoeveel procent wordt hiervan afgekeurd?
Antwoord:
Het percentage declaraties dat direct kan worden goedgekeurd door de
SVB is constant. In 2018 werd tot en met augustus gemiddeld 96.7% van
de declaraties direct goedgekeurd. De overige 3,3% is in eerste instantie
afgekeurd waarbij vervolgens aanvullende informatie wordt opgevraagd
bij de budgethouder om tot goedkeuring van de declaratie over te kunnen
gaan. Het merendeel van de declaraties zal tot uitbetaling komen indien er
voldoende budget beschikbaar is.
Vraag 203
Hoeveel pgb’s zijn in 2018 afgegeven, uitgesplitst per maand, indicatie en
zorgsector? Hoeveel was dit in 2017?
Antwoord:
In onderstaande tabellen is voor 2017 en 2018 het aantal pgb’s
opgenomen per wet.
2017 (ultimo per maand)
januari
februari
maart
april
mei
juni
juli
augustus
september
oktober
november
december

Wlz

Jeugdwet

Wmo

Zvw

37.778
38.228
38.547
38.799
39.021
39.206
38.384
38.541
38.805
39.089
39.290
39.943

17.046
17.439
17.852
17.881
17.377
17.599
17.689
17.415
17.412
17.419
17.464
17.615

61.109
61.749
62.287
61.184
60.493
60.512
60.293
60.332
60.151
59.912
59.435
59.237

16.847
16.908
17.253
17.459
17.593
17.753
18.038
18.178
18.290
18.393
18.442
18.437

Bron Wlz: Nza
Bron Wmo en Jeugdwet: SVB
Bron Zvw: Zvw-monitor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

68

2018 (ultimo per maand)
januari
februari
maart
april
mei
juni
juli
augustus

Wlz

Jeugdwet

Wmo

39.266
39.498
39.730
39.7361
39.9791
40.208
40.475
–

15.602
16.273
16.638
16.687
16.466
16.488
16.158
15.740

55.899
56.749
57.192
56.715
56.179
55.697
55.535
55.332

1

Voor de maanden april en mei ontbreekt het aantal budgethouders van één Wlz-uitvoerder.
Deze zijn bij geschat op basis van een interpolatie tussen de maart en juni standen.
Voor het Zvw-geldt dat de aantallen over 2018 bekend worden in de eerste helft van 2019
wanneer de gegevens over de uitvoering van het Zvw-pgb in 2018 beschikbaar zijn.

Bron Wlz: Vektis (voorlopige gegevens)
Bron Wmo en Jeugdwet: SVB

In onderstaande tabel staat het aantal budgethouders dat volgens
informatie van Vektis een persoonsgebonden budget uit de Wlz heeft,
uitgesplitst naar het geïndiceerde zorgzwaartepakket (ZZP) en onderverdeeld naar: de ouderenzorg (VV), verstandelijk gehandicapten (VG), licht
verstandelijk gehandicapten (LVG en SGLVG), zintuiglijk gehandicapten
visueel en auditief (ZG), lichamelijk gehandicapten (LG) en GGZ-cliënten
(GGZ). Het aantal budgethouders betreft de cliënten dat op peildatum
ultimo juni 2018 een persoonsgebonden budget heeft. Ik beschik niet over
een vergelijkbare verdeling in 2017 en in de overige maanden van 2018.
ZZP

Aantal budgethouders

ZZP VV 1–3
ZZP VV 4–10
ZZP LVG 1–5
ZZP VG 1–2
ZZP VG 3–8
ZZP LG 1,3
ZZP LG 2, 4–7
ZZP ZG 1
ZZP ZG 2–5
ZZP GGZB
Functies en klassen

0
8.608
73
116
25.794
33
5.023
0
495
0
66

Totaal

40.208

Bron: Vektis (voorlopige gegevens)

Vraag 204
Hoeveel gemeenten doen uitbetaling van pgb’s zelf? Welke gemeenten
zijn dit?
Antwoord:
Zoals in antwoord op vraag 350 van de schriftelijke vragen over de
begroting 2018 (TK 34 775 XVI, nr. 14) is aangegeven, zijn op grond van de
Wmo 2015 gemeenten verplicht om de uitbetaling van pgb’s door de SVB
te laten uitvoeren. De SVB voert voor alle gemeenten de uitbetaling van
pgb’s uit. Enkele gemeenten doen vanuit het verleden een klein deel van
de pgb’s zelf.
Vraag 205
Hoeveel pgb-aanvragen zijn in 2017 en 2018 geweigerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

69

Antwoord:
Er zijn geen cijfers beschikbaar over het weigeren van pgb’s in de Wlz,
Wmo en Jeugdwet.
In 2016 werden 17.798 Zvw-pgb’s voor verpleging en verzorging aangevraagd en 5.666 afgewezen. In 2017 was het totaal aantal aanvragen
11.785, dat jaar werden 2.474 aanvragen geweigerd.
De aantallen over 2018 worden bekend in de eerste helft van 2019
wanneer de gegevens over de uitvoering van het Zvw-pgb in 2018
beschikbaaar zijn.
Vraag 206
Kunt u bij de invoering van een nieuw pgb-systeem rekening houden met
vertegenwoordiging op basis van een levenstestament en hiermee
voorkomen dat alsnog een rechterlijke beschermingsmaatregel (bijvoorbeeld meerderjarigenbewind) moet worden uitgesproken?
Antwoord:
In het nieuwe pgb-systeem kan een geregistreerde vertegenwoordiger
van de budgethouder het pgb-budget beheren. Als een vertegenwoordiger genoemd in een levenstestament bij de verstrekker geregistreerd
staat, kan hij/zij in het nieuwe pgb-systeem het budget beheren.
Vraag 207
Hoeveel pgb-houders waren er uitgesplitst per zorgwet (Jeugdwet, Wmo,
Wlz en Zvw) op 1 januari 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 en 2018? Wat
was de gemiddelde hoogte van het uitgekeerde budget per zorgwet over
die jaren?
Antwoord:
In 2012, 2013 en 2014 was er geen Wlz-, Jeugdwet- en Zvw-pgb. Voor
Wmo- budgetten zijn er van de jaren vóór 2015 geen landelijke cijfers
beschikbaar.
In onderstaande tabel worden de ultimo jaarcijfers voor 2015, 2016 en
2017 voor de Wlz, Wmo en Jeugdwet weergegeven omdat dit beter
aansluit bij de registratie.
Jaar

Aantal budgethouders Wlz

Gemiddeld
toegekend budget
Wlz

Aantal budgethouders Wmo

Gemiddeld
toegekend budget
Wmo

Aantal budgethouders Jeugdwet

Gemiddeld
toegekend budget
Jeugdwet

2015
2016
2017
2018

34.352
39.881
39.943
40.208 (ultimo
juni)*

€ 40.596
€ 44.756
€ 49.968

83.488
65.408
59.237
55.332 (ultimo
augustus)

€ 9.651
€ 6.499
€ 7.451

25.650
19.033
17.615
15.740 (ultimo
augustus)

€ 15.164
€ 9.467
€ 11.579

€ 52.472

€ 7.352

€ 10.828

Bron Wlz: www.monitorlangdurigezorg.nl; *2018: voorlopige gegevens van Vektis
Bron Wmo en Jeugdwet: SVB

Volgens de monitor Zvw-pgb 2015 was het aantal mensen met een pgb op
1 januari 2015 30.631 en op 31 december 2015 23.482. Volgens de monitor
2016 was het aantal mensen met een pgb op 1 januari 2016 19.412 en op
31 december 2016 16.912. In 2017 is het aantal budgethouders toegenomen van 16.847 op 1 januari tot 18.437 ultimo december.
In 2015 was voor het Zvw-pgb het gemiddelde gedeclareerde bedrag per
maand: € 1.266,–
In 2016 was voor het Zvw-pgb het gemiddelde gedeclareerde bedrag per
maand: € 1.614,–
In 2017 was voor het Zvw-pgb het gemiddelde gedeclareerde bedrag per
maand: € 1.679,–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

70

De aantallen over 2018 worden bekend in de eerste helft van 2019
wanneer de gegevens over de uitvoering van het Zvw-pgb in 2018
beschikbaar zijn
Vraag 208
Hoe verhoudt een zo licht mogelijke behandeling zich tot tegelijkertijd een
zo intensief mogelijke behandeling binnen de geestelijke gezondheidszorg?
Antwoord:
Een zo licht mogelijke behandeling is wenselijk, tegelijkertijd moet de
behandeling zo intensief als nodig kunnen worden geboden binnen de
ggz. Dat is zorg volgens het principe van matched care.
Vraag 209
Hoe worden ervaringsdeskundigen concreet ingezet binnen de geestelijke
gezondheidszorg? In welke fase van zorg worden deze ervaringsdeskundigen ingezet?
Antwoord:
In overleg met de cliënt wordt bepaald in welke fase van zorg de inzet van
een ervaringsdeskundige behulpzaam kan zijn. Ervaringsdeskundigen
kunnen een belangrijke rol hebben in preventie, in het toeleiden naar en
verleiden tot zorg en begeleiding, in het herstelproces van de patiënt in de
verzorging en ondersteuning en bij het overbruggen van wachttijden.
Vraag 210
Hoe staat het op dit moment met de wachttijden binnen de geestelijke
gezondheidszorg?
Antwoord:
Op 17 juli jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over onder andere de stand
van zaken van de landelijke afspraken wachttijden in de ggz op basis van
de voortgangsrapportage van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
(Vergaderjaar 2017–2018, TK 25 424, nr. 423). In die brief heb ik uw Kamer
ook geïnformeerd over het actieplan wachttijden 2018–2019 van ZN,
MIND, GGZ Nederland en Platform MEERGGZ. Dit actieplan beschrijft de
concrete resultaten die er toe moeten leiden dat de wachttijden voor alle
behandelingen in alle regio’s binnen de Treeknormen zijn.
Voor het einde van het jaar verschijnt er een nieuwe monitor van de NZa.
Ik zal die te zijner tijd aan uw Kamer doen toekomen.
Vraag 211
Hebben op dit moment alle ggz-aanbieders hun wachttijden bij Vektis
aangeleverd? Zo nee, wat is hiervoor de verklaring? Om welke
ggz-aanbieders gaat het?
Antwoord:
Ggz-aanbieders zijn verplicht om de wachttijden aan te leveren bij Vektis
en te publiceren op hun website. In mijn brief van 17 juli jl. heb ik uw
Kamer gemeld dat niet alle instellingen aan deze verplichting voldeden en
heb ik het handhavingsproces uiteengezet. (Vergaderjaar 2017–2018, TK
25 424, nr. 423).
Eind juli heeft de NZa vastgesteld dat drie van de 100 grootste instellingen
(gemeten naar omzet) nog geen wachttijdinformatie aanleverden. De NZa
heeft deze drie instellingen een aanwijzing gegeven. De betreffende
instellingen hebben de informatie binnen de in de aanwijzing gestelde
termijn alsnog aangeleverd. De namen van deze instellingen worden
daarom niet openbaar gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

71

In de ggz wordt ongeveer 20% van de zorg geleverd door vrijgevestigde
zorgverleners. Eind juli leverde 71% van deze groep wachttijdinformatie
aan bij Vektis. In de groep vrijgevestigden die geen wachttijdinformatie
aanleveren, zijn ook vrijgevestigden voor wie de aanleverplicht niet geldt.
Daarbij valt te denken aan vrijgevestigden die als zzp’er werken bij een
instelling of vrijgevestigden die alleen in de jeugd-ggz werken. Het is ook
mogelijk dat de totale groep van 4.000 vrijgevestigden nog zorgverleners
bevat die inmiddels geen ggz-zorg meer verlenen, bijvoorbeeld omdat zij
met pensioen zijn.
Afgelopen zomer zijn alle vrijgevestigden die geen wachttijdinformatie
aanleverden, benaderd door de NZa. Deze actie leidt er toe dat preciezer
inzicht ontstaat en in de groep van vrijgevestigden beter onderscheid kan
worden gemaakt tussen vrijgevestigden op wie de aanleverplicht bij
Vektis wel of niet aan de orde is. In oktober wordt duidelijk hoeveel
vrijgevestigden ten onrechte geen wachttijden hebben aangeleverd en
dan stelt de NZa ook het vervolgtraject vast. Ik vraag de NZa om in de
reeds aangekondigde rapportage voor eind 2018 nogmaals aandacht te
besteden aan de aanlevering door zowel instellingen als vrijgevestigden.
Vraag 212
In hoeverre verwijzen zorgverzekeraars mensen die wachten op een
behandeling in de geestelijke gezondheidszorg door naar een andere
hulpverlener met kortere wachttijden?
Antwoord:
In het kader van de aanpak van de wachtlijsten in de ggz heeft de NZa in
haar regels opgenomen dat zorgverzekeraars en zorgaanbieders mensen
beter dienen te informeren over zorgbemiddeling. In de Eindrapportage
Landelijke afspraken wachttijden in de ggz meldt de NZa dat GGZ
Nederland en ZN aangeven dat het aantal zorgbemiddelingen vorig jaar
ongeveer verdubbeld is naar enkele duizenden.
Vraag 213
Welke maatregelen worden op korte termijn genomen om het tekort aan
gespecialiseerde hulpverleners binnen de geestelijke gezondheidszorg op
te lossen?
Antwoord:
Op basis van de raming van het Capaciteitsorgaan heeft VWS middelen
beschikbaar gesteld voor 610 opleidingsplaatsen voor gz-psychologen. In
juni 2018 is besloten om daar 150 opleidingsplaatsen aan toe te voegen.
In het Hoofdlijnenakkoord GGZ is daarnaast afgesproken om in 2019
eenmalig maximaal € 20 miljoen extra te investeren in opleidingen die het
meest bijdragen aan het oplossen van de wachttijden. We blijven goed
volgen of dit aansluit op de vraag. Eind 2018 volgt een nieuwe raming van
het Capaciteitsorgaan voor het aantal benodigde opleidingsplekken in de
GGZ.
Vraag 214
Is er een landelijk dekkend beeld van het aantal mensen dat gebruik maakt
van de maatschappelijke opvang? Zo ja, over hoeveel mensen gaat het?
En over welke mensen gaat het? Zo nee, wat is hiervoor de verklaring?
Antwoord:
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de opvang en begeleiding van
mensen die de thuissituatie hebben verlaten en niet in staat zijn zich op
eigen kracht te handhaven in de samenleving. Zij zijn verantwoordelijk
voor het inkopen van voldoende opvangplekken, passend bij wat in hun
regio noodzakelijk is. De capaciteit en het aantal opvanglocaties fluctueert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

72

daarmee en kan ook variëren door het jaar heen. Er is geen centrale
registratie van het aantal mensen dat gebruik maakt van de maatschappelijke opvang. De Federatie Opvang geeft in haar rapportage «Cijfers
maatschappelijke opvang 2016» (bijlage bij TK 29 325, nr. 92) aan dat in
2016 tenminste 60.000 mensen een beroep hebben gedaan op de
maatschappelijke opvang. Samen met VNG Realisatie en vijf gemeenten
voer ik een pilot uit om in beeld te brengen of en zo ja, welke informatie
gemeenten structureel willen gaan monitoren via de Gemeentelijke
Monitor Sociaal Domein.
Vraag 215
Hoe lang is de wachttijd op dit moment binnen de maatschappelijke
opvang? Hoeveel mensen stromen jaarlijks door vanuit de maatschappelijke opvang? En hoeveel mensen stromen uit de maatschappelijke
opvang? En welke afspraken zijn omtrent de nazorg gemaakt?
Antwoord:
Er is geen centrale registratie van de wachttijd binnen de maatschappelijke opvang. Hetzelfde geldt voor de door- en uitstroom. Er bestaat geen
landelijk beeld van de afspraken over nazorg. Dit is maatwerk en kan
daarmee per persoon verschillen.
Vraag 216
Worden ervaringsdeskundigen ingezet om de wachtlijsten terug te
dringen in de ggz?
Antwoord:
Ja, in het hoofdlijnenakkoord ggz is afgesproken dat ervaringsdeskundigen worden ingezet om mensen toe te leiden naar zorg en hen te
verleiden tot zorg. Ze kunnen ook worden ingezet in het herstelproces van
de patiënt in de verzorging van en ondersteuning bij het overbruggen van
wachttijden. Ervaringsdeskundigen worden nu al op veel plekken ingezet
in de ggz en in het hoofdlijnenakkoord ggz is afgesproken dat partijen de
inzet verder zullen stimuleren.
Vraag 217
Wat is de meerwaarde van ervaringsdeskundigen in de ggz? Wanneer is
iemand ervaringsdeskundige? Onder wiens toezicht treden ervaringsdeskundigen op?
Antwoord:
Ervaringsdeskundigen hebben kennis en ervaring waar mensen die hulp
zoeken erg bij gebaat kunnen zijn. Het kan prettig zijn om te weten hoe
iemand anders iets heeft aangepakt. Ervaringsdeskundigen kunnen onder
supervisie van de regiebehandelaar een belangrijke rol hebben in
preventie, in het toeleiden naar en verleiden tot zorg en begeleiding, in
het herstelproces van de patiënt in de verzorging en ondersteuning en bij
het overbruggen van wachttijden.
Instellingen hanteren op dit moment verschillende eisen voor de inzet van
iemand als ervaringsdeskundige, variërend van een training tot een
2-jarige HBO studie. In het kader van de uitwerking van de afspraken uit
het hoofdlijnenakkoord zullen partijen nadenken over welke verplichte
opleidings- en kwaliteitseisen wenselijk zijn.
Vraag 218
Hoeveel zwerfjongeren telt Nederland nu en hoeveel opvangplekken
hebben wij voor deze zwerfjongeren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

73

Antwoord:
Uit onderzoek van Labyrinth (bijlage bij TK 24 515, nr. 432) blijkt dat er op
peildatum 1 januari 2016 naar schatting 10.700 feitelijk daklozen tussen de
18 en 27 jaar waren. Er is geen landelijk beeld van het aantal opvangplekken voor zwerfjongeren.
Vraag 219
Hoeveel opvangplekken zijn de afgelopen jaren gesloten?
Antwoord:
Gemeenten zijn verantwoordelijk afdoende opvangplekken in te kopen,
passend bij wat in hun regio noodzakelijk is. De capaciteit en het aantal
locaties fluctueert daarmee en kan ook variëren door het jaar heen. Er is
geen centrale registratie van het aantal plekken dat is ingekocht, noch van
een toe- of afname daarvan.
Vraag 220
Hoeveel gezinnen zijn in 2018 op straat beland vanwege de crisis?
Antwoord:
Gemeenten zijn verplicht om dak- en thuislozen die zich bij hen melden op
te vangen. Dat geldt zeker ook voor gezinnen. Er is geen centrale
registratie van het aantal gezinnen dat in 2018 dak- of thuisloos is
geworden. Samen met VNG Realisatie en vijf gemeenten voer ik een pilot
uit om in beeld te brengen of en zo ja, welke informatie gemeenten
structureel willen gaan monitoren via de Gemeentelijke Monitor Sociaal
Domein.
Vraag 221
Hoeveel opvangplekken zijn er voor gezinnen en is dit voldoende?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 219.
Vraag 222
Zijn er voor zwerfjongeren en daklozen voldoende aansluitingsmogelijkheden naar werk, wonen en zorg? Wat is hiervan de huidige capaciteit?
Antwoord:
Gemeenten moeten voor zowel zwerfjongeren als daklozen zorgen voor
voldoende aansluitingsmogelijkheden naar werk, wonen en zorg. De
exacte capaciteit hiervan wordt landelijk niet bijgehouden. Centraal staat
passend maatwerk per individu.
Met de meerjarenagenda beschermd wonen en maatschappelijke willen
de betrokken organisaties de partijen op lokaal en regionaal niveau
faciliteren bij het realiseren van diverse opgaven, onder andere op het
terrein van werk, wonen en zorg (TK 29 325, nr. 93).
Vraag 223
Welke acties worden er ondernomen om de overgang van 18- naar 18+
binnen de maatschappelijke opvang te verbeteren?
Antwoord:
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een soepele overgang van
minderjarigheid naar meerjarigheid. Dat geldt in het bijzonder voor de
kwetsbare jongeren die al bij de gemeente in beeld zijn vanwege verblijf
in de jeugdzorg of de maatschappelijke opvang. Vanuit het actieprogramma Zorg voor de Jeugd en de meerjarenagenda beschermd wonen
en maatschappelijke opvang werken onder meer gemeenten, branches,
verzekeraars, cliëntenorganisaties en het Rijk samen om met een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

74

maatregelen een soepele overgang naar volwassenheid te bevorderen.
Belangrijk zijn het werken met een toekomstplan dat met de kwetsbare
jongere wordt opgesteld, het zorgen voor continuïteit van de zorgverlening en het werken met een coach of mentor. In het najaar zal ik in de
voortgangsrapportage Zorg voor de jeugd nader ingaan op de verschillende activiteiten in dit kader.
Vraag 224
Hoeveel locaties maatschappelijke opvang zijn er in Nederland?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 219.
Vraag 225
Hoeveel locaties vrouwenopvang zijn er in Nederland?
Antwoord:
Er zijn geen landelijke cijfers over aantallen opvangplekken voor vrouwen
per gemeente. Er is een landelijk dekkend stelsel van vrouwenopvang met
landelijke toegankelijkheid. Het landelijk stelsel vrouwenopvang garandeert dat deze slachtoffers, indien nodig, directe en veilige opvang en
hulp bij herstel krijgen, 7 maal 24 uur. Alle 35 centrumgemeenten
vrouwenopvang hebben opvangvoorzieningen. Die wordt geboden door
21 rechtspersonen. Hun aanbod varieert van crisisbedden, safe houses (bij
ernstige bedreiging) tot ambulante hulpverlening.
Vraag 226
Hoeveel opvanglocaties zijn er totaal in Nederland?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 219.
Vraag 227
Hoeveel maatschappelijke opvang en vrouwencentra hebben te maken
met wachtlijsten en hoe lang zijn deze wachtlijsten?
Antwoord:
Er worden geen wachtlijsten voor maatschappelijke opvang en vrouwencentra bijgehouden op landelijk niveau.
Vraag 228
Wat is de huidige capaciteit voor opvangcentra, welke tekorten zijn er en
in welke regio’s?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 219.
Vraag 229
Wat houdt de specifieke aandacht voor vrouwen met een postnatale
depressie in bij de campagne «Hey het is oké, maak depressie
bespreekbaar»?
Antwoord:
In Nederland ontwikkelen jaarlijks ruim 23.400 vrouwen een depressie na
de bevalling. Dat is 1 op de 8 moeders. Velen van hen durven hun situatie
niet aan te kaarten. Zij zijn bang om gezien te worden als een slechte
moeder (47,4%) en willen anderen niet belasten (52,2%), blijkt uit een
peiling onder vrouwen die (signalen van) een postnatale depressie
hebben gehad. Hierdoor blijft postnatale depressie, ook wel postpartum
depressie (PPD) genoemd, te vaak onbesproken. Daarom hebben we extra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

75

aandacht besteed aan postnatale depressie binnen de Hey, het is
oké-campagne.
De online-campagne is onder andere samen met Jennie Lena opgestart,
onder andere bekend van The Voice. Ook zij heeft na de geboorte van haar
dochter een postnatale depressie gehad. Praten met familie en vrienden
hielp haar bij haar herstel.
Andere digitale platformen die we hebben ingezet voor de campagne zijn
Famme baby, Ouders van Nu, Mama Liefde en &C (and see), het 360°
mediamerk van Chantal Janzen. We hebben bekende en minder bekende
vrouwen hun verhaal laten vertellen. Met blogs, artikelen en video’s»
willen we op deze platformen, gericht op deze specifieke doelgroep, in
gesprek over PPD en het onderwerp bespreekbaar maken.
Vraag 230
Zijn er al tussentijdse resultaten bekend over de Hey-publiekscampagne?
Is er meer bewustwording rondom depressie gecreëerd? En zijn depressieve klachten en depressies meer bespreekbaar geworden?
Antwoord:
De resultaten van de campagne staan op rijksoverheid.nl:
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/campagnes/
campagneresultaten-2017/omgaan-met-depressie
In het kort:
Het kennisniveau en de houding van het algemeen publiek en jonge
vrouwen is stabiel gebleven tijdens de campagneflight. Het kennisniveau
en de houding van jongeren is verbeterd. De houding van jongeren
tegenover het helpen van anderen met een depressie is nu vergelijkbaar
met het algemeen publiek. De houding van jongeren tegenover hulp
zoeken voor zichzelf is nog wel lager dan onder het algemeen publiek.
Jonge vrouwen hebben van de campagnedoelgroepen de hoogste kennis
over depressies en de meest positieve houding ten aanzien van het
zoeken en bieden van hulp.
De doelgroepen herkennen na de campagne ongeveer evenveel signalen
als ervoor. Binnen alle doelgroepen worden na de campagne wel één of
meer specifieke signalen vaker herkend.
Meer jongeren vinden het na de campagne vanzelfsprekend om hulp te
bieden aan iemand in hun omgeving met signalen van depressie en meer
jongeren vinden het in die situatie belangrijk om hierover te praten met
diegene. Ook vinden meer jongeren het na de campagne vanzelfsprekend
om hulp te zoeken als zij signalen van depressie zouden herkennen bij
zichzelf.
Het bereik en de herinnering van de campagne zijn hoger dan vorig jaar,
maar blijven nog wel achter op de benchmark. Vrouwen en jongeren zijn
iets beter bereikt door de campagne dan het algemeen publiek. Dit heeft
vooral te maken met een hoger bereik van de uitingen op social media.
De campagne wordt net als vorig jaar relatief hoog gewaardeerd in
vergelijking met de benchmark en de boodschapoverdracht is over het
algemeen goed. De campagne brengt het beste over dat het belangrijk is
om over depressie te praten en de signalen van depressie te herkennen.
Dat depressie een ernstige ziekte is, zit minder expliciet in de campagne
en wordt ook wat minder goed overgebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

76

Bereik van de campagne

Waardering van de campagne

Vraag 231
Wordt er onderzocht of er een verband is tussen de stijging van het aantal
suïcides enerzijds en de wachttijden, het tekort aan zorgprofessionals en
de ambulantisering anderzijds? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Het aantal suïcides is in absolute zin gestegen maar per hoofd van de
bevolking is het percentage al sinds enige jaren stabiel (11 per 100.000).
Onder de jongeren is wel sprake van een relatief forse stijging. Ik heb u
over de eerste duiding van de suïcidecijfers onder jongeren en de verdere
stappen voor breder en diepgaander onderzoek bij brief van 24 september
jl. geïnformeerd. Het desbetreffende onderzoek zal wel meenemen of de
betrokken jongere mogelijk in afwachting was van hulp of al in zorg was.
Er zal naar verwachting niet worden ingaan op ambulantisering en
arbeidsmarktproblematiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

77

Vraag 232
Wordt er onderzocht of de zelfdoding onder LHBTI-jongeren (lesbische
vrouwen (L), homoseksuele mannen (H), biseksuelen (B), transgenders (T)
en intersekse personen (I)) een gevolg is van de massa-immigratie van
niet westerse-allochtonen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Ik heb u bij brief van 24 september 2018 geïnformeerd over de uitkomsten
van de eerste duiding van de toename van het aantal suïcides onder
jongeren en de stappen om breder en diepgaander onderzoek in gang te
zetten. De door u genoemde aspecten maken geen deel uit van de opzet
en aanpak van het onderzoek.
Vraag 233
Welke regeerakkoordprioriteiten zijn nog in ontwikkeling?
Antwoord:
Bij aanvang van het nieuwe kabinet is afgesproken dat voor een groot
aantal maatregelen uit het regeerakkoord de gereserveerde middelen op
de aanvullende post bij Financiën worden geplaatst in afwachting van
bestedingsplannen waarin concreet wordt aangegeven hoe de betreffende
middelen worden ingezet. Na akkoord van Financiën en goedkeuring in de
ministerraad kunnen de middelen worden overgeheveld van de aanvullende post naar de departementale begroting van VWS.
De afgelopen periode heeft VWS met Financiën overeenstemming bereikt
over een fors aantal bestedingsplannen. Over een vijftal aanvullende
voornemens bent u geïnformeerd bij nota van wijziging die uw Kamer
eerder deze week heeft ontvangen. Het gaat hierbij om preventiemaatregelen (in het bijzonder ten aanzien van ondersteuning bij onbedoelde
(tiener) zwangerschappen, het Preventieakkoord en onderzoek naar de
effectiviteit van preventieve interventies), de experimenten omtrent de
regulering wietteelt en de Maatschappelijke diensttijd.
Daarnaast is nog een beperkt deel van de regeerakkoordvoornemens van
VWS in ontwikkeling. Het gaat om de volgende posten (inclusief bijbehorende budgettaire reeksen). Zie de tabel hieronder. De hiermee samenhangende beleidsvoornemens worden in de komende periode verder
uitgewerkt. Over de concrete uitwerking wordt u geïnformeerd zodra de
aanvullende middelen uit het regeerakkoord worden overgeheveld naar
de VWS-begroting.
Resterende middelen VWS aanvullende post (bedragen x € 1 miljoen)
#

Omschrijving

H57
H59

Bevorderen digitaal ondersteunende zorg
Preventiemaatregelen (preventieakkoord)
– w.v. preventieakkoord
– w.v. preventie en ondersteuning bij onbedoelde
zwangerschappen
Onafhankelijke cliëntondersteuning (restant)
Belonen van uitkomsten
Brede aanpak LVB, daklozen en zwerfjongeren (LVB)
– w.v. LVB
Experimenten regulering wietteelt
Maatschappelijke diensttijd (restant)

H62
H65
H64
H70
G39
Totaal

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Struc

0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
0,0

3,6
0,0
0,0

10,0
0,0
0,0

10,0
10,2
5,0

5,0
9,1
5,0

5,0
8,0
5,0

0,0

0,0

0,0

0,0

5,2

4,1

3,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
1,6
1,6
0,0
54,0

0,0
0,0
1,6
1,6
1,0
75,0

0,0
2,7
1,8
1,8
1,0
100,0

10,0
5,7
1,0
1,0
1,0
100,0

10,0
0,0
0,0
0,0
1,0
100,0

10,0
0,0
0,0
0,0
1,0
100,0

0,0

55,6

81,2

115,5

137,8

125,1

124,0

Vraag 234
Wat gebeurt er met de aanbeveling van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

78

Antwoord:
De aanbeveling van het RIVM om naast de huidige maatschappelijke
doelstellingen ook specifieke doelen met een directere link naar het
bestaande beleid op te nemen wordt niet middels de VWS-monitor
gerealiseerd. De VWS-monitor is bedoeld als monitor waarmee trends
over een langere periode kunnen worden gevolgd en daarmee signalerend en agenderend werkt.
De regeerakkoordprioriteiten vinden hun weerslag in de beleidsagenda als
onderdeel van de begroting. Verder zijn de uitgewerkte programma’s waar
mogelijk al van concrete indicatoren voorzien. Deze worden waar relevant
ook aangehaald in de beleidsagenda.
Vraag 235
Zijn er mogelijke risico’s voor de vaccinaties in Nederland tegen meningokokken nu blijkt dat meerdere landen tegelijk zullen besluiten hiertegen te
vaccineren? Zo ja, welke risico’s?
Antwoord:
Over het algemeen geldt dat wanneer meerdere landen tegelijk besluiten
om te gaan vaccineren, het moeilijker wordt om via aanbestedingstrajecten contracten te sluiten vanwege de beperkte beschikbaarheid van het
vaccin en de lange doorlooptijd om nieuwe vaccins te produceren.
Wanneer wordt gedoeld op mogelijke risico’s in verband met beschikbaarheid van vaccins voor de maatregelen tegen meningokokken W in
2018 en 2019 waarover de Kamer is geïnformeerd op 25 september 2017
en 16 juli 2018 (TK 32 793 nr. 322 en nr. 279) geldt dat op dit moment en
ook de komende jaren te verwachten is dat er voldoende vaccins
beschikbaar is.
Voor de verkrijgbaarheid van vaccins via de huisarts of GGD voor eigen
kosten geldt dat dit afhankelijk is van de situatie op de vrije markt.
Wanneer de vraag in het buitenland toeneemt, zal de beschikbaarheid op
de vrije markt ook meer onder druk komen te staan. Op leveringen van de
vaccinproducenten aan groothandels heeft de overheid geen invloed.
Vraag 236
Welke kosten zouden er verbonden zijn aan uitbreiding van het Rijksvaccinatieprogramma met vaccinatie tegen meningokokken type W onder
ouderen, en waarom is hier nog niet toe overgegaan?
Antwoord:
Dit is niet becijferd. Om de huidige toename van meningokokken W een
halt toe te roepen is op advies van deskundigen besloten over te gaan tot
het vervangen van de MenC-vaccinatie op de leeftijd van 14 maanden in
het Rijksvaccinatieprogramma voor een ACWY-vaccinatie en het vaccineren van adolescenten uit de geboortejaren 2001 tot en met 2005 in de
periode oktober 2018 tot en met december 2019. Reden hiervan is dat het
dragerschap onder adolescenten het hoogst is. Door deze groep te
vaccineren treedt ook een beschermend effect op voor de rest van de
bevolking (groepsbescherming), waaronder ouderen. Van vaccinatie van
ouderen is dit effect (groepsbescherming) niet te verwachten. Ook is deze
groep vele malen groter omdat meningokokkenziekte op alle leeftijden
voorkomt. De Gezondheidsraad komt eind dit jaar met haar advies over
een brede vaccinatiestrategie tegen meningokokken (alle typen). Op basis
daarvan kan worden bezien of vaccineren van ouderen in de rede ligt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

79

Vraag 237
Welke kosten zijn er verbonden aan uitbreiding van het Rijksvaccinatieprogramma met vaccinatie tegen meningokokken type W onder ouderen, en
waarom is hier nog niet toe overgegaan?
Antwoord:
Dit is niet becijferd. Om de huidige toename van meningokokken W een
halt toe te roepen is op advies van deskundigen besloten over te gaan tot
het vervangen van de MenC-vaccinatie op de leeftijd van 14 maanden in
het Rijksvaccinatieprogramma voor een ACWY-vaccinatie en het vaccineren van adolescenten uit de geboortejaren 2001 tot en met 2005 in de
periode oktober 2018 tot en met december 2019. Reden hiervan is dat het
dragerschap onder adolescenten het hoogst is. Door deze groep te
vaccineren treed ook een beschermend effect op voor de rest van de
bevolking (groepsbescherming), waaronder de ouderen. Van vaccinatie
van ouderen is dit effect (groepsbescherming) niet te verwachten. Ook is
deze groep vele malen groter omdat meningokokkenziekte bij alle
leeftijden voorkomt. De Gezondheidsraad komt eind dit jaar met haar
advies over een brede vaccinatiestrategie tegen meningokokken (alle
typen). Op basis daarvan kan worden bezien of vaccineren van ouderen in
de rede ligt.
Vraag 238
Hoe kan de vertraging bij het opstellen van subsidieregelingen verklaard
worden? Wordt deze vertraging in 2019 ook verwacht? Zo ja, waarom? Zo
nee, welke maatregelen zijn genomen om deze vertraging te stoppen?
Antwoord:
De genoemde vertraging betreft het opstellen van de subsidieregeling
voor het informatie-uitwisselingsprogramma in de ggz. Deze vertraging is
ontstaan omdat er bij de eerste planning onvoldoende rekening is
gehouden met de aanloopfase die nodig is om deze subsidieregeling te
realiseren. Er is tijd nodig geweest voor een goede opzet en uitwerking
van de subsidieregeling, waarmee de middelen daadwerkelijk op een
verantwoorde wijze aan instellingen ter beschikking kunnen worden
gesteld en deze optimaal uitgedaagd worden om aan te sluiten op de
laatste ontwikkelingen rond het gestandaardiseerd uitwisselen van
gegevens. Daarnaast hebben de instellingen aangegeven dat zij twee jaar
de tijd nodig hebben om de gevraagde resultaten te kunnen realiseren. Er
wordt op dit moment de laatste hand gelegd aan de subsidieregeling, die
nog dit jaar zal worden gepubliceerd.
Vraag 239
Op basis van welke informatie wordt verwacht dat in 2019 een fors beroep
gedaan zal worden op de overgangsregeling voor medisch specialisten?
Hoeveel medisch specialisten zullen naar verwachting een beroep doen
op de regeling?
Antwoord:
Door onderuitputting van de regeling in 2017 en 2018 en signalen die
kwamen vanuit ziekenhuizen is besloten de middelen van 2018 door te
schuiven naar 2019. Na maart 2019 zal bekend zijn hoeveel medisch
specialisten daadwerkelijk gebruik hebben gemaakt van de driejarige
subsidieregeling voor de periode 2017–2019.
Vraag 240
Er wordt € 20 miljoen geïnvesteerd in opleidingen binnen de geestelijke
gezondheidszorg die het meest bijdragen aan het oplossen van wachttijden. Over welke opleidingen gaat dit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

80

Antwoord:
De sector heeft een plan gemaakt om deze middelen te verdelen en dat
heeft geleid tot extra opleidingsplekken voor de gz-psycholoog, verpleegkundig specialist ggz (3 jarige opleiding) en psychiater conform onderstaande tabel, waarvoor een beschikbaarheidbijdrage zal worden
verstrekt. Daarnaast wordt bekeken of er van dit budget via projectsubsidies extra opleidingsplekken gerealiseerd kunnen worden voor de
overige opleidingen.

Naar verwachting brengt het Capaciteitsorgaan nog vóór het eind van dit
jaar een nieuwe raming uit voor de ggz beroepen. Aan de hand daarvan
kan worden beoordeeld of en zo ja in welke mate de opleidingscapaciteit
verdere verruiming behoeft.
Vraag 241
Wat betekent de zin «De Rijksbijdrage heeft een puur administratief
karakter en heeft dus geen materiële betekenis»?
Antwoord:
Deze zin betekent dat de Rijksbijdrage van € 1 miljard geen effect heeft op
de hoeveelheid zorg die binnen de Wlz geleverd wordt en ook geen effect
heeft op het EMU-saldo. Het betreft een verschuiving van middelen
binnen de collectieve sector. Omdat ook het Fonds langdurige zorg (Flz)
onderdeel uitmaakt van de collectieve sector telt het exploitatiesaldo mee
in het EMU-saldo en het fondsvermogen (positief of negatief) telt mee in
de EMU-schuld.
Vraag 242
Waarop is de verwachting dat de regeling in 2018 wordt uitgeput,
gebaseerd?
Antwoord:
Instellingen kunnen alleen nog in 2018 aanspraak maken op een subsidie
op basis van de regeling. De verwachting is dat het budget deels in 2018
wordt uitgeput. De regeling eindigt 1 oktober 2019, echter kan er na
1 januari 2019 geen aanspraak meer gemaakt worden op de Bijzondere
Transitiekosten Jeugd.
Vraag 243
Waarom is er in eerdere jaren minder dan € 19 miljoen subsidie verstrekt
en is de verwachting nu dat er € 35 miljoen verstrekt zal worden? Voor
welk type subsidie aanvragen is dit geld bedoeld?
Antwoord:
Er is in eerdere jaren meer dan € 19 miljoen verstrekt maar er zijn minder
instellingen in de financiële problemen gekomen dan verwacht, wat in die
jaren tot onderuitputting heeft geleid. Voor 2018 is totaal 54 miljoen
beschikbaar waarvan € 35 miljoen beschikbaar is gekomen bij
Voorjaarsnota 2018 op grond van het totale overzicht van ingediende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

81

aanvragen. Op dit moment is de verwachting dat van dit bedrag 6 miljoen
niet besteed wordt. De instellingen kunnen alleen in aanmerking komen
voor subsidie als er kosten gemaakt zijn voor de transitie naar de
gemeenten en de instellingen deze kosten niet zelf kunnen betalen.
Vraag 244
Kunt u voorbeelden geven van innovaties binnen beroepen en opleidingen? Hoe worden innovaties binnen beroepen en opleidingen middels
deze gelden gestimuleerd? En hoe verhouden deze gelden zich tot de
e-health-implementaties binnen het Actieprogramma Werken in de Zorg,
zoals beschreven op pagina 5?
Antwoord:
Er zijn nieuwe opleidingen gestart zoals de MBO- en HBO opleidingen op
gebied van zorgtechniek en Human Technology. Deze opleidingen leiden
op tot een nieuw beroep: de zorgtechnicus. Dit is een technicus die in de
context van de zorg werkt, dus technologische toepassingen ontwikkelt en
toepast binnen de zorg. Ook zien we steeds meer samenwerking binnen
het onderwijs tussen techniek- en zorgopleidingen, bijvoorbeeld door
gezamenlijk projecten te doen of stage te lopen. Zo leren studenten in
multi-disciplinaire teams samen te werken en leren de zorgstudenten veel
van techniek en andersom. Innovatie, e-health en technologie vormt een
belangrijk onderdeel van de regionale plannen die onderwijs- en
zorginstellingen gezamenlijk maken binnen de Regionale Actieplannen
Aanpak Tekorten (RAAT). Er wordt gekeken hoe dit een vast onderdeel kan
worden van het onderwijs, maar ook waar behoefte aan is vanuit de
werkgever en hoe werknemers kunnen leren over dit onderwerp. Het
actie-leer-netwerk ondersteunt initiatieven op gebied van nieuwe
beroepen en opleidingen, in samenwerking met het Ministerie van OCW.
Daarnaast wordt ingezet op digitale vaardigheden en het bijscholen van
medewerkers op het gebied van innovatie en e-health.
Vraag 245
Waarom zijn de uitgaven van langdurige zorg en ondersteuning voor de
verschillende nieuwe programma’s juridisch verplicht?
Antwoord:
In de tabel «Overzicht niet-juridisch verplichte uitgaven en bestemming «
staat bij artikel 3 «Langdurige zorg en ondersteuning» juist dat het niet
juridisch verplichte deel bestemd is voor de verschillende programma’s,
cliëntondersteuning, palliatieve zorg, levensbegeleiders/geestelijke
verzorging en LVB. Dit impliceert overigens niet dat de middelen vrijelijk
beschikbaar zijn voor alternatieve aanwending. Voor het overgrote deel
bestaan reeds politieke en bestuurlijke afspraken.
Vraag 246
Hoe wordt het gereserveerd bedrag van € 4,6 miljoen voor het
Programma Jeugdgezondheidszorg aangewend?
Antwoord:
Het bedrag van € 4,6 miljoen miljoen voor het Programma Jeugdgezondheidszorg is gereserveerd voor de voortzetting van een aantal aflopende
ZonMw-programma’s. Dit betreft de programma’s Jeugdgezondheid,
Richtlijnen Jeugdgezondheid en Effectief Werken in de Jeugdsector.
Vraag 247
Welke psychiatrische instellingen vallen in 2019 onder de bestaande
risicoregelingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

82

Antwoord:
Hieronder treft u een overzicht van de instellingen die in 2019 beschikken
over Rijksgegarandeerde leningen onder de regeling «Voorzieningen tbv
psychiatrische instellingen».
Stichtingsnaam
Stichting Arkin
Stichting Dimence Groep
Stichting Geïntegreerde Geestelijke Gezondheidszorg in Eindhoven en de Kempen
Mediant, Stichting voor Geestelijke Gezondheidszorg Oost- en Midden Twente
Stichting Emergis
Stichting GGZ Westelijk Noord-Brabant
Stichting Pro Persona GGz
Stichting Curium, Academisch Centrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie

Vraag 248
Welke resultaten zijn er het afgelopen jaar bereikt met het Akkoord
Verbetering Productsamenstelling?
Antwoord:
Sinds 2014 wordt de Tweede Kamer jaarlijks in december op de hoogte
gebracht van de voortgang van het Akkoord Verbetering Productsamenstelling. In mijn brief van 22 december 2017 heb ik u geïnformeerd over de
voortgang van het Akkoord tot en met 2017 (TK 32 793, nr. 288). Hierin is
in de bijlage een tabel opgenomen met de (tot en met 2017) gemaakte
afspraken en de te behalen reducties. Het RIVM heeft in 2017 een
impactanalyse (evaluatie) uitgevoerd voor zout en suiker. Daarbij is
gekeken wat de impact van de reductiestappen in het Akkoord (die tot en
met 2016 zijn afgesproken) is op de inname en wat het effect van
verdergaande reductiestappen kan zijn op de inname. Zie mijn aanbiedingsbrief van 25 april 2018 (TK 31 532, nr. 195).
Vraag 249
Wat is het percentage van de mensen dat thuis zorg en ondersteuning
ontvangt welke de mogelijkheid heeft om via een beeldscherm 24 uur per
dag met een zorgverlener te communiceren?
Antwoord:
In de e-health monitor van 2017 geven verpleegkundigen in de
ouderenzorg aan dat bij maximaal 10% van de patiënten beeldbellen
plaatsvindt. In de ziekenhuiszorg is dat 11%. In de huisartsenzorg zegt
vrijwel geen enkele verpleegkundige dat er gebruik wordt gemaakt van
beeldbellen.
Vraag 250
Hoe verhouden de drie maatschappelijke doelstellingen rondom toegankelijkheid bij «algemene, levensfase overstijgende thema’s» en «leven
met een chronische ziekte en beperkingen» zich tot de drie e-healthdoelstellingen, zoals beschreven in de Kamerbrief over e-health en
zorgverbetering (27 529, nr. 130)?
Antwoord:
De doelstellingen zoals die in de begroting zijn opgenomen, zijn breder
dan alleen de toegankelijkheidsvraagstukken die te maken hebben met
e-health. Het gaat daarbij bijvoorbeeld ook over de toegankelijkheid van
een fysieke zorginstelling. De doelstellingen die in de begroting zijn
benoemd en die in de Kamerbrief over e-health zijn benoemd komen
overeen voor zover ze over e-health gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

83

Vraag 251
Welke inzet is er afgelopen tien jaar geweest in voorlichting en bewustwording ten aanzien van vaccinaties in het kader van het Rijksvaccinatieprogramma?
Antwoord:
De standaard voorlichting die gegeven wordt over het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) verloopt via een brief, folders, de website van de rijksoverheid en het RIVM, een gesprek met de jeugdarts/-verpleegkundige en
de mogelijkheid tot het stellen van vragen aan het RIVM. De laatste jaren
is er een aantal extra activiteiten georganiseerd, zoals ook met uw Kamer
gecommuniceerd is (TK 2016–2017, TK 32 793, nr. 272). Deze zijn
hieronder samen met enkele andere belangrijke inspanningen samengevat:
• De website van het Rijksvaccinatieprogramma is verbeterd en daarbij
beter afgestemd op de informatiebehoefte van ouders;
• Er zijn extra middelen beschikbaar gesteld voor meer ruimte in de
contactmomenten van de jeugdgezondheidszorg, om voorlichting te
geven over het RVP en het gesprek te voeren over (het belang van)
vaccinaties;
• Er is een e-learning ontwikkeld met verdiepende scholing voor
professionals over vaccinaties en het RVP;
• Er wordt intensiever met de jeugdgezondheidszorg en kinderartsen
samengewerkt bij het opstellen van richtlijnen, bijvoorbeeld in het
landelijk RVP overleg;
• Er is een samenwerking van het RIVM met biologieleraren;
• Het RIVM spreekt met groepen die kritisch tegenover vaccinatie staan.
Vraag 252
Welke risico’s brengt de daling van de vaccinatiedekkingsgraad met zich
mee?
Antwoord:
Alhoewel de vaccinatiegraad een licht dalende trend laat zien, is de
vaccinatiegraad in Nederland nog steeds hoog, met uitzondering van HPV.
Daling van de vaccinatiegraad leidt ertoe dat minder kinderen beschermd
zijn, vooral bij ziekten waarvan de ziekteverwekker nog circuleert in
Nederland leidt dit tot extra ziektegevallen. Dit is het geval bij bijvoorbeeld
kinkhoest en HPV. Voor veel andere ziekten geldt dat bij een hoge
vaccinatiegraad de ziekteverwekker zich moeilijker kan verspreiden, de
zogenaamde groepsbescherming. Dit is bijvoorbeeld van belang bij polio,
difterie, rodehond, mazelen en meningokokken C. Van deze ziekten komt
de groepsbescherming bij mazelen het eerst in gevaar bij een dalende
vaccinatiegraad. Op korte termijn is hier nog geen probleem te
verwachten. Bij een langdurige vaccinatiegraad onder de 95% neemt de
kans op mazelenuitbraken toe. Ook bij een hoge vaccinatiegraad kunnen
individuele gevallen van mazelen voorkomen, maar deze zullen niet leiden
tot een landelijke uitbraak.
Vraag 253
Wat gaat u doen om de vaccinatiedekkingsgraad weer te verhogen?
Antwoord:
In mijn brief van 26 juni jl. (TK 32 793, nr. 315) heb ik toegezegd uw Kamer
in het najaar te informeren over de maatregelen die ik zal nemen en
gericht zijn op het verbeteren van de vaccinatiegraad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

84

Vraag 254
Kunt u per productgroep inzichtelijk maken voor hoeveel producten er wel
en voor hoeveel producten er geen afspraken zijn gemaakt binnen het
Akkoord Verbetering Productsamenstelling?
Antwoord:
Op de website van het Akkoord Verbetering Productsamenstelling staan
de gemaakte afspraken voor maximumnormen per productgroep en
subcategorieën voor zout, verzadigd vet en suiker. De Wetenschappelijke
adviescommissie van het Akkoord heeft in haar adviezen aan de stuurgroep ook een overzicht opgesteld van productgroepen waarvoor wel of
geen afspraken zijn gemaakt. Dit overzicht is ook te vinden op de website.
Vraag 255
Kunt u een overzicht geven van de absolute levensverwachting in jaren en
de jaren daarvan in goed ervaren gezondheid onderverdeeld in laag,
midden en hoog sociaaleconomische status én minimum, modaal en
hoog inkomen?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft overzicht van de levensverwachting en de
gezonde levensverwachting naar onderwijsniveau en inkomensklasse
voor verschillende leeftijden. De bron is het CBS.
Nieuwe cijfers over de periode 2015/2018 verschijnen in 2019. Op
inkomensniveau zijn er geen gegevens beschikbaar voor de periode
2013/2016.
Gezonde levensverwachting; onderwijsniveau
Onderwerpen

Levensverwachting

Gezonde levensverwachting
Levensverw. in als goed ervaren gezondh.

Onderwijsniveau

Laag
onderwijsniveau

Middelbaar
onderwijsniveau

Hoog
onderwijsniveau

Laag
onderwijsniveau

Middelbaar
onderwijsniveau

Hoog onderwijsniveau

Leeftijd

Perioden

jaren

jaren

jaren

jaren

jaren

jaren

0 jaar
0 jaar
40 jaar
40 jaar
65 jaar
65 jaar

2011/2014
2013/2016
2011/2014
2013/2016
2011/2014
2013/2016

79,6
79,3
41,4
41,4
19,4
19,4

81,7
81,8
43,2
43,2
20,5
20,5

83,8
84,4
45,1
45,5
21,9
22,2

57,9
57,2
24,9
24,5
10
10,2

65,4
65,4
30,3
30,6
12,8
13,3

71,3
71,5
34,8
35,1
15,1
15,2

Gezonde levensverwachting; inkomensklasse (periode 2011–2014)
Levensverwachting

Inkomensklasse

Gezonde levensverwachting
In als goed ervaren gezondheid

Laagste
Laag
Midden
inkomens- midden
inkomensklasse
inkomens- klasse
klasse

Hoog
Hoogste
Laagste
midden
inkomens- inkomensinkomens- klasse
klasse
klasse

Laag
Midden
midden
inkomensinkomens- klasse
klasse

Hoog
Hoogste
midden
inkomensinkomens- klasse
klasse

Leeftijd

Geslacht

jaren

jaren

jaren

jaren

jaren

jaren

jaren

jaren

jaren

jaren

0 jaar
0 jaar
40 jaar
40 jaar
65 jaar
65 jaar

Mannen
Vrouwen
Mannen
Vrouwen
Mannen
Vrouwen

75,1
78,9
36,5
40
15,8
18,1

79,3
84,3
40,2
45
18,3
22,6

81,5
85,3
42,3
46
19,7
23,2

82,1
86,2
43
46,8
20,1
23,4

83,3
85,6
44,2
46,3
20,8
22,7

54,4
53
20,5
20,3
8,3
8,2

59,9
59,4
24,3
25
9,9
10,7

65,2
64,1
28,9
28,4
11,9
12

68,8
68,4
32
32,4
13,6
14,1

71,9
71,8
35
34,6
14,6
14,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

85

Vraag 256
Welke acties onderneemt de regering de komende tijd om de ambities en
de deadline van het Akkoord Verbetering Productsamenstelling eind 2020
te halen?
Antwoord:
Momenteel zijn gesprekken gaande met het veld over acties voor het
bereiken van de ambities eind 2020. Zoals vermeld in mijn brief van
25 april 2018 (TK 31 532, nr. 195), zal ik u te zijner tijd over de uitkomst van
deze gesprekken op de hoogte stellen.
Vraag 257
Hoeveel geld is er beschikbaar voor het Programma Kansrijke start en hoe
is dat bedrag opgebouwd?
Antwoord:
Zie mijn antwoord op vraag 180.
Vraag 258
Wat zijn de exacte uitgaven voor het Rijksvaccinatieprogramma, zowel
vanuit het Rijk, RIVM en Gemeentefonds, de komende jaren? Kunnen deze
uitgaven uitgesplitst worden over de diverse kostenposten zoals inkoop,
informatievoorziening, voorlichting en uitvoer?
Antwoord:
De begrote uitgaven voor het Rijksvaccinatieprogramma, zowel vanuit het
Rijk, RIVM en Gemeentefonds, de komende jaren zijn als volgt:
Bedragen x € 1 miljoen
20181

20192

2020

2021

2022

2023

Kosten aanschaf vaccins
Entkosten (Gemeentefonds)
Kosten RIVM rond de inkoop, opslag en distributie van vaccins én de
coördinatie van de uitvoering en de registratie van het RVP
Overige kosten RIVM zoals surveillance, immunologisch onderzoek,
modellering en kosteneffectiviteitsstudies, monitoring en onderzoek
naar (zeldzame) bijwerkingen van vaccinatie en communicatie
Implementatiekosten invoering nieuwe vaccins
Budget bestemd voor technologische en demografische ontwikkelingen

51,9
31,8

70,2
45,1

50,4
35,5

50,9
35,9

51,5
36,2

52,0
36,2

11,5

13,0

13,7

13,7

13,7

13,7

10,3
1,2

12,6
4,5

14,0
0,0

14,0
0,0

14,0
0,0

14,0
0,0

0

3,8

3,7

0,8

1,2

1,2

Totaal

106,7

149,3

117,3

115,3

116,6

117,1

1

Inclusief de uitbreiding van het RVP met de meningokokken ACWY-vaccinatie van kinderen van 12–14 jaar
Inclusief de uitbreiding met de rotavirusvaccinatie aan risicogroepen, de Maternale kinkhoestvaccinatie en de inhaalcampagne meningokokken
ACWY-vaccinatie om adolescenten uit de geboortejaren 2001 tot en met 2005 te vaccineren.
2

Vraag 259
Hoe groot is de griepvaccinatiegraad onder ouderen op dit moment?
Welke stappen worden ondernomen om deze weer te laten toenemen?
Antwoord:
Uit de «Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie
2017» die samen met het advies van het bestuurlijk afstemmingsoverleg
(BAO) op 10 oktober 2018 naar uw Kamer is verzonden blijkt dat de
griepvaccinatiegraad 53,6% bedraagt onder mensen van 60 jaar en ouder.
In de groep 60–64 jarigen was de vaccinatiegraad lager (34,4%) dan in de
groep van 65 jaar en ouder (60,4%).
Het RIVM heeft recent de voorlichting over het Nationaal Programma
Grieppreventie aangepast. In plaats van een folder is een infographic
ontwikkeld met informatie over griep en de griepprik die bij de uitno-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

86

diging wordt verstuurd. Hierin staat de belangrijkste informatie overzichtelijk op een rij en wordt ook aandacht besteed aan misvattingen over de
onderwerpen, die van invloed kunnen zijn op de beslissing die mensen
maken om zich wel of niet te vaccineren. Ook heeft het RIVM deze
informatie geschikt gemaakt voor gebruik op de sociale media. Met deze
informatie en de informatie op de website wordt de doelgroep toegankelijke informatie geboden om hen in staat te stellen een goed geïnformeerde keuze te maken over vaccinatie tegen griep.
Naast bovengenoemde middelen heeft de Stichting Nationaal Programma
Grieppreventie, in samenwerking met het RIVM en het Nederlands
Huisartsen Genootschap, handzame informatie voor de huisartsen(prakijken) en zorginstellingen ontwikkeld, om hen te faciliteren bij de
voorlichting aan de doelgroepen.
Ook andere partijen werken aan voorlichting over de griepvaccinatie. De
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) heeft, samen met de
Nederlandse Federatie voor Universitair Medische Centra (NFU), de
Federatie Medisch Specialisten en Verpleegkundigen & Verzorgenden
Nederland (V&VN), een campagne georganiseerd om het vaccineren
tegen griep op positieve wijze onder de aandacht van artsen, verpleegkundigen en verzorgenden te brengen.
Vraag 260
Worden binnen het Rijksvaccinatieprogramma acties ondernomen
specifiek gericht op de vaccinatiegraad onder ouderen?
Antwoord:
Het enige programmatische aanbod voor ouderen is de griepvaccinatie en
deze wordt aangeboden binnen het Nationaal Programma Grieppreventie.
Zoals ook is aangekondigd in mijn brief van 10 oktober 2018 ben ik
voornemens om samen met diverse partijen extra aandacht te besteden
aan het verbeteren van de griepvaccinatiegraad (zie antwoord vraag 259).
In de brief die ik naar aanleiding van de dalende vaccinatiegraad naar uw
Kamer zal sturen, wordt ook aandacht besteed aan de griepvaccinatie.
Daarnaast ontvangt u binnenkort ook mijn reactie op het GR advies ten
aanzien van pneumokokkenvaccinatie voor ouderen.
Vraag 261
Verwacht de regering, in het kader van vergrijzing, een toename van het
gebruik van vaccinaties onder ouderen? Zo ja, is de regering hierop
voorbereid en hoe?
Antwoord:
Er is inderdaad als gevolg van de vergrijzing een grotere doelgroep voor
vaccinaties onder ouderen te verwachten. Er zijn binnen het Nationaal
Programma Grieppreventie voldoende vaccins beschikbaar om te
voorzien in een groeiende vraag naar vaccinaties door bijvoorbeeld
vergrijzing. De griepvaccinatie is momenteel het enige programmatische
aanbod voor ouderen. Deze wordt aangeboden binnen het Nationaal
Programma Grieppreventie. Daarnaast ontvangt u binnenkort ook mijn
reactie op het GR advies ten aanzien van pneumokokkenvaccinatie voor
ouderen. Mogelijke andere nieuwe vaccinaties in de toekomst zullen eerst
ter advisering aan de Gezondheidsraad worden voorgelegd.
Vraag 262
Welke bedragen zijn gemoeid met de preventie van schadelijk middelengebruik, onderverdeeld in alcohol, drugs en tabak en waar wordt dit aan
besteed?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

87

Antwoord:
Het grootste deel van het budget bestemd voor preventie van schadelijk
middelengebruik is bestemd voor subsidies (ca. € 10 miljoen). Een
onderverdeling tussen het budget voor alcohol, tabak of drugs is niet
goed te maken aangezien we een aantal jaar geleden gekozen hebben
voor een integrale aanpak.
Het budget wordt gebruikt voor inzet op het terrein van bijvoorbeeld:
• de NIX18 campagne;
• diverse monitors zoals het peilstationonderzoek, de Nationale Drug
Monitor (NDM), onderzoek naar middelengebruik onder zwangere
vrouwen etcetera;
• interventies op het gebied van veilig uitgaan zoals ouderondersteuning
op het gebied van uitgaansdrugs en de Celebrate Safe;
• het Drugs Informatie en Monitoringsysteem (DIMS).
Vraag 263
Welke bedragen zijn gemoeid met depressiepreventie, suïcidepreventie en
het voorkomen van overgewicht/obesitas?
Antwoord:
Voor het Meerjarenprogramma Depressie Preventie (MJP), dat loopt tot
en met 2020, is een bedrag gereserveerd van € 750.000 per jaar. Dit
bedrag is bestemd voor het ontwikkelen van ketenaanpak voor de zes
hoogrisicogroepen voor depressie.
Daarnaast is jaarlijks (t/m 2020) € 1 miljoen. beschikbaar voor een
publiekscampagne.
Ten behoeve van suïcidepreventie zijn incidenteel (naast de instellingsubsidie voor 113Zelfmoordpreventie ter hoogte van € 3,4 miljoen. en de
uitvoering van het onderzoeksprogramma van ZonMw ter hoogte van
€ 3.2 miljoen. (2016–2020)) onderstaande middelen beschikbaar gekomen
via het regeerakkoord.
Bedragen x € 1.000
2018

2019

2020

2021

2022

3.215

3.987

3.769

3.962

2.000 (structureel)

Het extra structurele budget van € 2 miljoen. zal worden toegevoegd aan
de instellingssubsidie van 113Zelfmoordpreventie.
In de begroting 2019 staat € 15 miljoen. voor Gezonde leefstijl en gezond
gewicht gereserveerd. Een aantal voorbeelden van programma’s die
hieruit worden gefinancierd zijn: Gezonde School en Gezonde Kinderopvang. Dit betreft de middelen exclusief de eventuele middelen die
voortvloeien uit het Preventieakkoord voor 2019. Daarbij moet wel worden
opgemerkt dat ook via andere maatregelen, zoals bijvoorbeeld de
Gecombineerde Leefstijlinterventie en de buurtsportcoaches, aandacht
wordt besteed aan het thema overgewicht en obesitas.
Vraag 264
Hoeveel jongeren zijn afgelopen jaar opgenomen op een alcoholpoli?
Welke trend is er te zien?
Antwoord:
In 2017 zijn 860 jongeren opgenomen op een alcoholpoli, waarvan 671
met een alcoholintoxicatie. Dit is een lichte toename ten opzichte van 2016
(574), maar lager dan in 2015 (713). De onderzoekers van het Nederlands
Signaleringscentrum Kindergeneeskunde (NSCK) constateren dat van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

88

opnieuw fors stijgende trend in ieder geval geen sprake lijkt te zijn (zie
Rapportage alcoholintoxicaties onder minderjarigen, bijlage 2 bij
kamerbrief TK 2017/18, 27 565, nr. 171).
Vraag 265
Hoeveel alcoholpoli’s zijn er op dit moment in Nederland?
Antwoord:
Nederland telt 12 alcoholpoli’s.
Vraag 266
Wat is de gemiddelde leeftijd van jongeren die behandeld worden voor
«comazuipen»?
Antwoord:
De gemiddelde leeftijd van jongeren die voor een alcoholintoxicatie
opgenomen worden bedraagt 15,5 jaar.
Vraag 267
Wat zijn de omzet- en winstcijfers van de alcoholbranche?
Antwoord:
Over deze cijfers beschik ik niet.
Vraag 268
Wat is de ontwikkeling van het aantal kinderen en jongeren dat de
afgelopen tien jaar is begonnen met roken?
Antwoord:
De afgelopen 10 jaar zijn steeds minder jongeren begonnen met roken
(HBSC, Universiteit van Utrecht 2017). Tussen 2007 en 2017 daalde het
aantal jongeren tussen de 12 en 16 jaar dat ooit heeft gerookt significant
van 36,2% naar 16,1%. Ook bleek uit het onderzoek dat het aantal
jongeren dat de afgelopen maand had gerookt daalde van 16,8% (in 2009)
naar 7,4%. Het aantal jongeren dat dagelijks rookt daalde tussen 2007 en
2017 van 6,6% naar 2,1%. Deze dalende trend is zichtbaar sinds 2001. De
verschillen in schoolniveaus zijn groot. Jongeren in het vmbo-b zijn veel
vaker een roker dan jongeren in het vwo, maar ook onder deze eerst
genoemde groep daalde het aantal rokers. Jongens roken wat vaker dan
meisjes. Het HBSC-onderzoek is op 5 september 2018 aan uw Kamer
aangeboden.
Vraag 269
Wat is de ontwikkeling van het aantal kinderen en jongeren dat de
afgelopen tien jaar is begonnen met roken van e-sigaretten?
Antwoord:
Het gebruik van de e-sigaret onder jongeren wordt pas sinds 2013
onderzocht (HBSC 2013). In 2013 had 22,1% van de 12 tot 16-jarige
scholieren ooit een e-sigaret gebruikt, in 2015 was dat 34,3% en in 2017
was dat 27,5% (HBSC, Universiteit van Utrecht 2017). Opvallend is dat het
aantal jongeren dat ooit een e-sigaret heeft gebruikt (27,5%) groter is dan
het aantal jongeren dat ooit heeft gerookt (16,1%).
Vraag 270
Wat is de ontwikkeling van het aantal kinderen en jongeren dat de
afgelopen tien jaar is begonnen met het gebruik van soft- en harddrugs?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

89

Antwoord:
Het percentage Nederlandse scholieren van het voortgezet onderwijs van
12–16 jaar dat ooit cannabis rookte, daalde van 16,5% in 2003 naar 9,7% in
2015.
De gemiddelde startleeftijd onder 12–16-jarige scholieren die ervaring
hebben met cannabis steeg in deze periode van 13,7 jaar naar 14,1 jaar.
In 2017 rapporteerde 1% van de leerlingen van het voortgezet onderwijs
van 12 tot 16 jaar ooit wel eens ecstasy gebruikt te hebben. In 2003 was
dat nog 2,4%.
Het gebruik stijgt met de leeftijd. Van de 12-jarigen heeft 0,2% ervaring
met ecstasy, van de 16-jarigen heeft 2,2% ervaring met ecstasy.
Onder scholieren van 12–16 jaar van het voortgezet onderwijs daalde
tussen 2003 en 2015 het percentage dat ooit cocaïne had gebruikt van 2%
naar 1,3%.
Vraag 271
Welke vaccinaties voor kinderen en ouderen worden in 2018 vergoed?
Antwoord:
In Nederland worden aan kinderen vaccinaties aangeboden die
beschermen tegen 12 ernstige infectieziekten, het gaat om: difterie,
kinkhoest, tetanus, polio, hemophilus influenza type B, hepatitis B,
pneumokokkenziekte, bof, mazelen, rodehond, meningkokken ACWY en
baarmoederhalskanker
Kinderen komen tot 18 jaar in aanmerking voor de vaccinaties uit het
rijksvaccinatieprogramma, dus als zij een vaccinatie gemist hebben en die
in willen halen kan dat nog tot 18 jaar gratis.
Een duidelijke infographic van de vaccins voor kinderen is te vinden op de
website van het Rijksvaccinatieporgramma.
In Nederland worden aan ouderen alleen het griepvaccin aangeboden in
een door de overheid gefinancieerd programma, via het Nationaal
Programma Grieppreventie. De prik is voor mensen van 60 jaar en ouder
en volwassenen en kinderen met bepaalde medische aandoeningen. Deze
mensen ontvangen van hun huisarts een uitnodiging voor de jaarlijkse
griepprik.
Er zijn ook nog diverse vaccinatieprogramma’s voor risicogroepen, zoals
een subsidieregeling om hepatitis B te vergoeden bij mensen die opgeleid
worden voor werk in de zorg, vaccinatie tegen tuberculose bij kinderen
van wie de ouders afkomstig zijn uit landen waar tuberculose veel
voorkomt en vaccinatie tegen hepatitis B bij mannen die seks hebben met
mannen en sekswerkers.
Vraag 272
Kunt u per type vaccinatie aangeven welke kosten de ontwikkeling met
zich meebrengt, zowel in totaal als per vaccinatie? Hoeveel kost de
aanschaf van een vaccinatie?
Antwoord:
Ik heb geen inzicht in de kosten van de ontwikkeling van een vaccin. Voor
de kosten van de aanschaf van vaccins verwijs ik u naar mijn antwoord op
vraag 258 en 304.
Vraag 273
Worden de middelen die overgaan naar de gemeente met betrekking tot
de uitvoering van een deel van het Rijksvaccinatieprogramma gelabeld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

90

Hoe wordt gegarandeerd dat gemeenten deze middelen ook daadwerkelijk
aan het Rijksvaccinatieprogramma besteden?
Antwoord:
Bij het aanbieden van het wetsvoorstel is als bijlage bij het Advies
afdeling advisering Raad van State en nader (TK 34 472, nr. 4) tevens het
«Financieel onderzoek Rijksvaccinatieprogramma, HHM, Enschede april
2016» opgeleverd. Op basis van het rapport zijn in overleg met de VNG
afspraken gemaakt over het over te hevelen macrobudget, de soort
uitkering en de verdeelmaatstaf. Uitgangspunt hierbij was dat gemeenten
de beschikbare budgetten gebruiken zodat JGZ-organisaties de RVP-taken
kwalitatief verantwoord kunnen uitvoeren. Er is afgesproken om een
budget over te hevelen van 30,8 miljoen euro (nog exclusief de loon- en
prijsontwikkeling van 2019) naar het gemeentefonds via een algemene
uitkering en voor de verdeling de bestaande verdeelmaatstaf «jongeren»
te hanteren. Alleen het eerste jaar is het budget dat voor iedere gemeente
voor deze taak beschikbaar is, zichtbaar in de circulaire van het
Gemeentefonds.
Wanneer er aanleiding toe is, geeft een algemene uitkering de
mogelijkheid om het budget bij te stellen. Bijvoorbeeld vanwege een
beleidswijziging door VWS in het RVP, wat volgens het kostenonderzoek
van het bureau HHM uit 2016 van directe invloed is op het budget.
Jaarlijks worden hiertoe de ontwikkelingen binnen het RVP in overleg
tussen VWS en de VNG besproken. Uitgangspunt is dat gezamenlijk
gestreefd blijft worden naar een zo efficiënt mogelijke uitvoering.
Met een algemene uitkering kan niet gegarandeerd worden dat de
middelen daadwerkelijk besteed worden aan het RVP. Uit overleg met het
veld is wel gebleken dat gemeenten het programma dermate belangrijk
vinden dat wij alle vertrouwen hebben dat zij deze verantwoordelijkheid
volledig zullen nemen en de middelen dus zeker gebruiken voor het
bestemde doel.
Vraag 274
Wat zijn de ambities van het Nationaal Preventieakkoord per thema?
Antwoord:
Het Nationaal Preventieakkoord richt zich op de thema’s roken, overgewicht (inclusief gezonde voeding) en problematisch alcoholgebruik. Het is
de ambitie om op elk van deze thema’s op de lange termijn, in 2040, echt
tot forse gezondheidswinst te komen. Hiervoor moeten op de korte
termijn een aantal goede eerste stappen worden gezet. De gesprekken
over de concrete ambities en maatregelen zijn momenteel nog gaande.
Dit najaar informeer ik u over het akkoord.
Vraag 275
Welke bedragen zijn beschikbaar voor het uitvoeren van de verschillende
acties binnen het Nationaal Preventieakkoord?
Antwoord:
In het regeerakkoord zijn er middelen gereserveerd om in te zetten op de
verschillende acties binnen het Nationaal Preventieakkoord. Over de inzet
van deze middelen in 2018 is uw Kamer geïnformeerd via de incidentele
suppletoire begroting (TK 34 2888 nr. 2). Over de middelen voor 2019 en
verder vindt momenteel besluitvorming plaats binnen het kabinet. Het
gaat hierbij voor 2019 om een totaalbedrag van 23 miljoen euro dat
beschikbaar is vanuit het regeerakkoord voor het Nationaal Preventieakkoord. Na afronding van deze besluitvorming zal uw Kamer geïnformeerd
worden via de nota van wijziging, die u voorafgaand aan de begrotingsbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

91

handeling van 17 en 18 oktober ontvangt. Over de inhoudelijke activiteiten
wordt u dit najaar geïnformeerd zodra de gesprekken met deelnemende
partijen in het Preventieakkoord afgerond zijn.
Vraag 276
Welke partijen zijn er betrokken bij het opstellen van het Nationaal
Preventieakkoord en kunt u de verschillende partijen indelen per sector?
Op welke wijze is Caribisch Nederland vertegenwoordigd in het Nationaal
Preventieakkoord, zowel in het opstellen als in de doelstellingen?
Antwoord:
Voor de partijen die betrokken zijn bij het Nationaal Preventieakkoord
verwijs ik u naar mijn brief van 20 april jl. (TK 32 793, nr. 297). Voor inzet
op de thema’s uit het Nationaal Preventieakkoord in Caribisch Nederland
is het belangrijk om aan te sluiten bij de lokale situatie. In 2019 wordt
daarom apart een Caribisch Sport- en Preventieakkoord gesloten met de
openbare lichamen en (maatschappelijke) organisaties.
Vraag 277
Wanneer verschijnt de advisering van het Zorginstituut en de Gezondheidsraad over eventuele opname van de Niet-Invasieve Prenatale Test
(NIPT) in het basispakket?
Antwoord:
Zoals aangegeven in de Kamerbrief «Basispakket Zvw 2019» van 1 juni
2018 heeft het Zorginstituut Nederland op 31 juli 2017 advies uitgebracht
over opname van de niet-invasieve prenatale test (NIPT) in het basispakket (TK 29 689, nr, 909). Het Zorginstituut heeft geadviseerd om de
NIPT als eerste test zonder medische indicatie niet via het basispakket te
financieren. In het Regeerakkoord is afgesproken dat de NIPT niet wordt
opgenomen in het basispakket en dat de financiering voor de NIPT
beschikbaar blijft.
Vraag 278
Kunt u inzicht geven in de sociaaleconomische gezondheidsverschillen
over de afgelopen jaren? Kunt u daarbij onderscheid maken naar mensen
met een laag, een modaal en een hoog inkomen? Wat zijn tot nu toe de
resultaten van de preventiecoalities?
Antwoord:
Voor een cijfermatig overzicht van de ontwikkeling van sociaaleconomische gezondheidsverschillen verwijs ik u naar mijn antwoord op vraag
nummer 255.
Ten aanzien van uw vraag over de preventiecoalities het volgende. De
voortgang en de resultaten van de preventiecoalities worden jaarlijks in
beeld gebracht door het RIVM in het kader van de evaluatie van de
samenwerking tussen zorgverzekeraars en gemeenten op het gebied van
preventie. Met de brief van 20 april 2018 (TK 32 793, nr. 297) heeft u de
publicatie Evaluatie Preventie in het zorgstelsel ontvangen. De volgende
evaluatie wordt in maart 2019 verwacht.
Vraag 279
Hoeveel preventiecoalities zijn er inmiddels gesloten?
Antwoord:
Op dit moment zijn er vijf preventiecoalities gesloten en is één subsidieaanvraag voor een preventiecoalitie in behandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

92

Vraag 280
Wat zijn de belangrijkste projecten waar het Nederlands Lymeziekteexpertisecentrum momenteel mee bezig is? Wat zijn de belangrijkste
onderzoeksresultaten? Welke subsidies gaan er naar welke onderzoeken?
Antwoord:
De partners in het Nederlands Lymeziekte-expertisecentrum (NLe) leveren
in de lymeziektepoli van het Amsterdam UMCUniversitair Medisch
Centrum en het Radboudumc derdelijnszorg op het gebied van Lyme. Met
andere ziekenhuizen samen leveren zij tweedelijnszorg.
Daarnaast hebben de deelnemende partijen van het Nederlands
Lymeziekte-expertisecentrum (NLe) gezamenlijk onderzoeksprojecten
opgezet. Met input van de patiëntenvertegenwoordigers heeft het NLe een
aantal onderzoeksprioriteiten bepaald. Ook nieuwe onderzoeken worden
in overleg met patiëntenvertegenwoordigers opgezet. Onderstaand de
belangrijkste projecten, deze lopen allemaal nog dus er zijn nog geen
definitieve onderzoeksresultaten. De subsidies worden besteed aan de
onderzoeksprojecten.
LymeProspect
In het LymeProspect-onderzoek kijken onderzoekers en artsen hoe vaak
langdurige klachten voorkomen en wat de oorzaken zijn. Iedereen die een
antibioticabehandeling krijgt voor de ziekte van Lyme kan zich aanmelden.
Met het onderzoek hopen de betrokken onderzoekers in de toekomst
langdurige klachten beter te kunnen behandelen en te kunnen voorkomen.
LymeProspect KIDS
Kinderen (onder de 18 jaar) lopen ongeveer een kwart van alle tekenbeten
op. Sinds 2017 kunnen daarom ook kinderen met de lymeziekte meedoen
aan het LymeProspect-onderzoek. Zo kunnen de betrokken onderzoekers
en artsen vaststellen of de kans op klachten na een behandeling voor de
ziekte van Lyme anders is bij kinderen dan bij volwassenen, en ook of
mogelijk andere oorzaken een rol spelen.
Victory
De huidige diagnostische tests om te onderzoeken of iemand Lyme heeft,
hebben enkele belangrijke beperkingen. Ze zijn ongevoelig in de vroege
fase van de ziekte en maken bij langdurige klachten niet goed onderscheid
tussen een doorgemaakte en actieve lymeziekte.
Een diagnostische test die wel gevoelig is tijdens een beginnende
Lyme-infectie en die goed onderscheid maakt tussen een oude en actieve
infectie zou een goede aanvulling zijn op bestaande tests. Van cellulaire
tests wordt gezegd dat die deze eigenschappen hebben. Binnen het
Victory-onderzoek wordt onderzocht of cellulaire tests van aanvullende
waarde zijn in het stellen van de diagnose lymeziekte. Victory staat voor
Validation of Cellular tests for Lyme borreliosis.
Biobank
Om bij de ziekte van Lyme de diagnose, behandeling en het daaraan
gerelateerde beloop van de ziekte te registreren is het belangrijk om
hierover informatie te verzamelen.
Het NLe heeft een biobank opgestart waarin, na verkregen toestemming
van patiënten, geanonimiseerde klinische gegevens, informatie uit
vragenlijsten en patiëntenmaterialen worden bewaard van mensen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

93

(een verdenking op) lymeziekte. Hierdoor is het mogelijk om verder
onderzoek te doen naar voorspellende of oorzakelijke factoren voor een
ernstig beloop van lymeziekte, kunnen patiëntengroepen worden
geïdentificeerd die baat hebben bij (aanvullende) antibiotische behandeling en kunnen nieuw ontwikkelde diagnostische test worden
onderzocht.
Ticking on Pandora’s box
Teken in Nederland kunnen behalve de verwekker van de ziekte van Lyme
ook diverse andere (mogelijke) ziekteverwekkers bij zich dragen. Met het
Pandora-onderzoek willen de onderzoekers bepalen hoe vaak ziekte door
deze andere verwekkers dan de lymebacterie voorkomt bij patiënten met
koorts na een tekenbeet in Nederland.
Daarnaast willen zij de diagnostische tests die deze ziekteverwekkers
aantonen, verbeteren.
Vraag 281
Hoe verhoudt het plan om ongewenste (tiener)zwangerschappen te
voorkomen of te ondersteunen in Caribisch Nederland zich tot de
algemene plannen van onbedoelde zwangerschappen?
Antwoord:
We bekijken of de diverse initiatieven in Nederland op dit onderwerp ook
op de eilanden wenselijk en bruikbaar zijn. We hebben de afgelopen jaren
geleerd dat de Nederlandse aanpak niet één-op-één door te vertalen is
naar Caribisch Nederland. We gaan daarom met de lokale organisaties in
gesprek om te kijken waar de behoeften liggen en hoe en welke extra inzet
plaats kan vinden.
Vraag 282
Welke alternatieven voor antibiotica zijn er op dit moment? Werken deze
alternatieven wel effectief wanneer er sprake is van antibioticaresistentie?
Zo ja, naar welke innovaties, nieuwe middelen en alternatieven bent u dan
aanvullend op zoek?
Antwoord:
Op dit moment zijn er niet veel effectieve alternatieven voor antibiotica. Er
zijn natuurlijk wel antibiotica die als laatste optie ingezet worden, mochten
andere antibiotica niet bij de patiënt aanslaan.
Ik zie graag dat er meer alternatieven ontwikkeld worden. Om deze reden
subsidieer ik ook onderzoek hiernaar. Zowel nationaal, via ondermeer het
NACTAR en NADP programma, als internatonionaal via bijvoorbeeld een
bijdrage aan het GARDP programma.
Om u een inzicht te geven naar welke innovaties, nieuwe middelen en
alternatieven we op zoek zijn geef ik kort aan wat voor een onderzoek
binnen NACTAR plaats vindt.
Binnen NACTAR richten de onderzoeksprojecten zich vanuit diverse
invalshoeken op nieuwe antibiotica. Eén van de projecten moet bijvoorbeeld antwoord geven op de vraag hoe je menselijke afweercellen kunt
«resetten» als die door resistente bacteriën zijn aangetast. In een ander
project ontwikkelen wetenschappers eiwitten die resistente bacteriën
vatbaar moeten maken voor antibiotica die tot nu toe alleen werkten bij
andere bacteriegroepen. Daarnaast richten enkele gehonoreerde projecten
zich op het doorontwikkelen van veelbelovende stoffen die effectief lijken
tegen resistente micro-organismen, en een alternatief kunnen zijn voor de
huidige antibiotica.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

94

Verder ben ik voornemens op volgend jaar een (ministeriele) conferentie
te organiseren met de WHO. Dit is een vervolg op de Ministeriele AMR
conferentie die mijn voorganger in 2014 met de WHO heeft georganiseerd. Uit de 2014 conferentie is het WHO Mondiale AMR Actieplan
voorgekomen. De conferentie in 2019 heeft als doel om stil te staan bij de
bereikte resultaten en de vraag waar we acties moeten intensiveren en
versnellen
Vraag 283
Kunt u een uitsplitsing maken van de besteding van de middelen die in
het regeerakkoord voor de jaren 2018 tot en met 2021 zijn gereserveerd
voor preventie en ondersteuning bij onbedoelde zwangerschappen (totaal
€ 53 miljoen)? Kunt u hierbij aangeven welk deel van deze middelen
bestemd is voor Kansrijke Start?
Antwoord:
Hieronder is de uitsplitsing in een tabel weergegeven. Daarbij zijn de
volgende opmerkingen te maken. Zoals in de brief preventie en ondersteuning onbedoelde (tiener) zwangerschappen van 11 september jl. is
aangegeven, zullen partijen nog een plan maken voor onderwijs (zie punt
1 in de tabel) (TK 32 279, nr. 123). Dit leveren zij in december 2018 op. Aan
de hand van dit plan kan worden bezien welke middelen daadwerkelijk en
voor welke specifieke maatregelen deze middelen kunnen worden ingezet
in het onderwijs. De bedragen die nu worden genoemd, zijn daarom
slechts een indicatie.
Voor punt 3 uit de tabel (de ondersteuning van onbedoelde zwangerschap) zijn bedragen gereserveerd die ook nog nader moeten worden
bepaald. De keuzehulpgesprekken worden – zoals ik u per brief op
11 september jongstleden heb geïnformeerd – via een open house
financiering bekostigd. Dit betekent dat ik pas na 1 januari 2019 weet
hoeveel partijen zich zullen inschrijven voor de open house en welke
financieringsconsequenties dit met zich mee brengt.
Dit geldt ook voor de 24 uurs bereikbaarheid en de ontwikkeling van de
ontwikkeling trajectmatige online en blended (combinatie face to face en
online) ondersteuning. Hoogstwaarschijnlijk zullen deze twee laatste
activiteiten moeten worden aanbesteed en zal – aan de hand van de
offertes die ontvangen worden van partijen – kunnen worden bepaald hoe
hoog de bedragen voor deze posten zullen zijn.
De bedragen voor het programma Nu Niet Zwanger en voor de beleidsoptimalisatie jong en kwetsbaar ouderschap zijn onderdeel van het
programma Kansrijke Start.
De bedragen die zijn gereserveerd voor het programma Nu Niet Zwanger
zijn lager dan vanuit het programma Kansrijke start wordt gecommuniceerd. Dit komt omdat niet alle bedragen voor het programma Nu Niet
Zwanger uit de RA middelen van onbedoelde zwangerschappen worden
betaald; dit antwoord is beperkt tot de middelen uit het Regeerakkoord
voor preventie en ondersteuning van onbedoeld zwangere vrouwen.
Tot slot telt de tabel niet op tot de € 53 miljoen die beschikbaar is. Dit
komt omdat in 2018 een kasschuif van € 10 miljoen heeft plaatsgevonden
en deze is verspreid over de jaren tot aan 2023. Dit betekent dat de € 53
over meer jaren is verspreid dan de huidige kabinetsperiode.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

95

Zevenpuntenplan

Actie

2018

2019

2020

2021

Collectieve preventie

Publiekscampagne
Plan onderwijs
Coördinatie masterplan onderwijs
Voor seksuele gezondheid Gezonde school

0,5
–
0,06
0,03

1
6,8
–
–

1
6,8
–
–

–
3
–
–

Groepen met hoog risico

ZonMW programma hoogrisicogroepen + punt 7
kennisinfrastructuur

0,1

3,5

3,5

3,5

Ondersteuning onbedoelde
zwangerschap

Ontwikkeling trajectmatige online en blended
ondersteuning
24 uurs bereikbaarheid
Keuzehulp gesprekken andere organisaties

0,3

0,15

0,075

0,1
0,37

0,1
1,9

0,1
1,9

0,115
1,9

Extra gelden Nu Niet Zwanger voor landelijke uitrol

0,9

0,5

0,5

1

Reeds lopende gelden Nu Niet Zwanger
Samenwerking huisartsen/ abortusartsen

1
0,2

1
0,2

1
–

–

0

1,5

1,5

1,5

Zie punt
2
0,05

Zie punt
2

Zie punt
2

Zie punt 2

Monitoring
Caribisch Nederland

–
0,5

0,1
0,5

0,1
0,5

0,1
0,5

Totaal kosten

3,8

17,2

17,1

10,3

Anticonceptie-counseling voor
hoogrisicogroepen

(Herhaalde) abortus
Jong en kwetsbaar ouderschap

Beleidsoptimalisatie bij Jong en Kwetsbaar ouderschap via ZonMW

Kennisprogramma
ZonMw

Stimulering kennisinfrastructuur over bereik
professionals en burgers via ZonMw
Conferentie half 2019 en eind kabinet

Monitoring

0,05

Vraag 284
Hoe is de verdeling tussen de subsidie van FIOM en Siriz tot stand
gekomen?
Antwoord:
Ik ga er vanuit dat u hiermee doelt op de subsidies aan Fiom en Siriz voor
preventie en ondersteuning onbedoelde zwangerschappen. Dit heeft een
lange geschiedenis.
In 2013 is FIOM – als gevolg van een discussie over staatssteun die
ontstond doordat taken werden gedecentraliseerd (Wmo, Jeugdwet) –
gekort op het onderdeel keuzehulpgesprekken. Om die reden is de
subsidie van Fiom in 2012 afgebouwd van € 4,5 miljoen naar € 2,3
miljoen in het jaar 2013. In die afbouw zat de opdracht om uitvoeringsorganisatie FIOM geheel om te vormen naar het nationale kenniscentrum
voor onbedoelde zwangerschappen en afstammingsvragen. Dat heeft
FIOM ook gedaan.
Eind 2013 diende SGP een amendement in voor het begrotingsjaar 2014
dat was bedoeld voor voorlichting, keuzehulp en opvang door Siriz voor
€ 1,5 miljoen per jaar. Dit amendement is gesteund door de Kamer.
Groenlinks diende daarop voor het jaar 2014 een amendement in voor € 1
miljoen voor FIOM voor dezelfde taken. Ook dat amendement is aangenomen. Dit laatste amendement is om reden van staatssteun omgezet van
instellingsnaam (FIOM) naar onderwerp (preventie). Fiom en Rutgers
hebben toen beide € 0,5 miljoen gekregen en zetten de subsidie in voor
respectievelijk «kennis en begeleiding professionals» en «kennisontwikkeling Nu Niet Zwanger».
In de jaren 2014–2017 ontving Siriz opnieuw € 1,5 miljoen per jaar, met de
opdracht de besteding van deze middelen staatssteunproof te maken en
bleven Fiom en Rutgers voor de hiervoor genoemde taken ieder € 0,5
miljoen per jaar ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

96

Eind 2016 gaf de Tweede Kamer aan gegarandeerd te willen zijn van een
landelijk dekkend en neutraal aanbod van keuzehulpgesprekken. Daartoe
diende Groenlinks in juni 2017 een motie in. Deze motie is aangenomen
en voor dit landelijk dekkend neutraal aanbod van keuzehulpgesprekken
ontvangt GGD GHOR Nederland € 337.000 in 2018, 2019 en 2020.
De inzet van de Staatssecretaris is dat vanaf 2019 de middelen uit deze
amendementen niet meer een op een gekoppeld zijn aan deze organisatie
en worden meegenomen in het brede plan van aanpak preventie en
ondersteuning onbedoelde (tiener) zwangerschappen. Daartoe heeft de
Staatssecretaris u op 11 september jongstleden geïnformeerd.
Vraag 285
Is er controle geweest op hoe het FIOM en Siriz functioneren? Zo neen,
waarom niet?
Antwoord:
FIOM en Siriz brengen ieder jaar, conform de wettelijke vereisten, een
jaarverslag uit. Daarin leggen ze transparant verantwoording af over hun
profiel, werkzaamheden en resultaten. Deze verantwoording is voor VWS
nodig om de subsidie vast te stellen. In de komende jaren gaan we met
een nieuwe aanpak aan de slag om zo een goede uitvoering te geven aan
de afspraken uit het regeerakkoord om onbedoelde zwangerschappen te
voorkomen en goede hulp en begeleiding te bieden als er wel sprake is
van een zwangerschap. Voor mij is het daarbij belangrijk dat alle
keuzehulpgesprekken voldoen aan dezelfde kwaliteitsstandaarden. Die
onafhankelijke kwaliteitseisen gaan we de komende periode vastleggen,
zodat voor alle partijen helder is waaraan ze moeten voldoen om
financiering te kunnen krijgen. Daarvoor wordt door het Ministerie van
VWS gewerkt aan een open house constructie. Via deze constructie
kunnen partijen die voldoen aan de kwaliteitscriteria zich inschrijven en
een meerjarig contract sluiten met de overheid. Dit betekent dat vanaf
2019 partijen aan deze criteria moeten voldoen. Daarbij hoort wat mij
betreft ook dat het belangrijk is dat er een divers aanbod is en dat voor
mensen die gebruik maken van keuzehulp helder is vanuit welke missie en
met welke doelstellingen een organisatie werkt.
Vraag 286
Is er controle geweest op de medische informatie die door Siriz is
verstrekt?
Antwoord:
Zie mijn antwoord op vraag 285.
Vraag 287
Kunt u aangeven hoeveel donorkinderen, geboren voor de wetswijziging
in 2004, er in Nederland zijn en wat het zou kosten om de inschrijving in
de Fiom KID (Kunstmatige Inseminatie met Donorzaad) – DNA Databank
voor deze kinderen te vergoeden?
Antwoord:
In het rapport van de evaluatie van de Embryowet en de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting uit 2012 is (TK 30 486, nr. 4) aangegeven
dat in Nederland naar schatting 40.000 kinderen door kunstmatige
inseminatie met behulp van een donor zijn verwekt voor 2004. De kosten
van de inschrijving in de Fiom KID-DNA databank zijn voor een donorkind
€ 250. Dit betekent dat de totale kosten kunnen oplopen tot € 10 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

97

Vraag 288
In hoeverre gaat er komend jaar geld naar onderzoek dat de effectiviteit
van interventies op het gebied van leefstijl bekijkt?
Antwoord:
Zie hiervoor mijn antwoord op vraag 289.
Vraag 289
Kan een overzicht worden gegeven van de onderzoeken die momenteel
lopen naar effectieve preventieve interventies? Welke onderzoeken zullen
in 2019 starten?
Antwoord:
In het regeerakkoord zijn er middelen gereserveerd om de effectiviteit van
interventies te onderzoeken. Over de inzet van deze middelen is uw Kamer
geïnformeerd met de «Incidentele suppletoire begroting inzake beleidsintensiveringen regeerakkoord» (TK 34 888, nr.2). In de beantwoording van
de vragen over deze begroting is nader ingegaan op de onderzoeken naar
effectiviteit (vraag en antwoord nummer 8, TK 34 888, nr.3). Over de
middelen voor 2019 en verder heeft besluitvorming plaats gevonden
binnen het kabinet. Uw Kamer is hierover op 08 oktober geinformeerd via
een nota van wijziging op de VWS ontwerpbegroting 2019 (TK 35 000,
nr.10). Over de inhoudelijke activiteiten wordt u dit najaar geïnformeerd
zodra de gesprekken met deelnemende partijen in het Preventieakkoord
afgerond zijn.
Vraag 290
Hoe verhoudt de focus op jongeren en jonge vrouwen zich tot de
aandacht voor de andere vier hoogrisicogroepen bij de depressiepreventie?
Antwoord:
De ambitie van het Meerjaren Programma Depressiepreventie (MJP) is het
terugdringen van depressie met 30% in jaar 2030. Daartoe richt het
programma zich op hoogrisicogroepen voor depressie en wordt ingezet
op het ontwikkelen van een sluitende keten voor een preventieaanpak per
doelgroep. Elementen van de ketenaanpak zijn: bewustwording, vroegsignalering, toeleiding naar preventieve interventies en doorbraakprojecten.
Binnen het MJP is daarbij in principe gelijke aandacht voor ieder van de
zes groepen.
In 2017 is ook gestart met een mediacampagne over depressie: om het
onderwerp te agenderen, de kennis te vergroten en het taboe rondom
depressie te doorbreken. Opzet is dat de campagne de hele Nederlandse
bevolking bereikt. Ieder jaar staat een andere hoogrisicogroep centraal. In
2017 en 2018 zijn dat jongeren en jonge vrouwen omdat zij procentueel
gezien het vaakst met een depressie kampen. In 2018 is ook specifiek
aandacht voor vrouwen met een post partum depressie. De invulling van
de mediacampagne voor 2019 is nog niet bepaald.
Vraag 291
Hoeveel geld is er in 2019 beschikbaar voor depressiepreventie en hoe is
dat bedrag opgebouwd?
Antwoord:
Voor het Meerjarenprogramma Depressie Preventie (MJP), dat loopt tot
2021, is een bedrag gereserveerd van € 750.00 per jaar. Dit bedrag is
bestemd voor het ontwikkelen van ketenaanpak voor de zes hoogrisicogroepen voor depressie. De Stuurgroep van het MJP, onder leiding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

98

een onafhankelijk voorzitter, zorgt daarbij voor de planning en
afstemming.
Voor 2019 zal dit bedrag worden besteed aan de start of verdere
uitwerking van de ketenaanpak voor de doelgroepen jongeren, huisartsenpatiënten, jonge werkende vrouwen en post partum depressiepreventie.
Daarnaast wordt geld bestemd voor de ontwikkeling en uitvoering van
een monitorsysteem depressiepreventie.
Vraag 292
In hoeverre worden momenteel kennis en onderzoeksresultaten uitgewisseld met andere landen met als doel een nieuwe richtlijn te ontwikkelen voor een effectieve behandeling van de Lymeziekte?
Antwoord:
Het verspreidingsgebied van de teken, en dus lymeziekte, bevindt zich
vooral in Europa en in Noord-Amerika. De teken komen doorgaans ook
niet voor boven 1.000 meter. In Afrika en Azië komt lymeziekte alleen voor
in de noordelijke gebieden. Kennis en onderzoeksresultaten worden dus
uitgewisseld met landen binnen Europa en Amerika.
In Nederland volgen artsen en andere zorgverleners de zogenaamde
CBO-richtlijn voor Lyme. Deze richtlijn is opgesteld door het Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg (CBO). Bij het opstellen van de richtlijn is
het advies van de Gezondsheidsraad over Lyme betrokken. De richtlijn is
opgesteld door een breed samengestelde werkgroep bestaande uit
vertegenwoordigers van verschillende beroepsgroepen, waaronder
internisten, revalidatieartsen, dermatologen, kinderartsen, klinisch
chemici, medisch microbiologen, neurologen, reumatologen, psychiaters,
spoedeisende hulpartsen, etc. In de richtlijn is alles wat zij weten over de
ziekte van Lyme verzameld om artsen te helpen hun patiënten zo goed
mogelijk te behandelen.
Vanzelfsprekend worden onderzoeksresultaten gebruikt om de behandeling van Lymeziekte te verbeteren en indien nodig kan dit leiden tot een
aangepaste richtlijn.
Vraag 293
Wat gaat de regering concreet doen om de 1,5 miljoen mensen die een
chronische ziekten hebben gerelateerd aan voeding (hart- en vaatziekten,
chronische nierschade, diabetes type 2) terug te dringen?
Antwoord:
Via preventiebeleid, en meer specifiek beleid gericht op het makkelijker
maken van de gezonde voedingskeuze, moet het aantal mensen met
dergelijke aandoeningen niet verder stijgen, en bij voorkeur dalen. In het
preventieakkoord dat eind oktober wordt ondertekend, zullen maatregelen
op dit vlak staan. Deze zijn aanvullend op wat al wordt gedaan om
mensen voor te lichten en te helpen bij het maken van de gezonde keuze
en om het productaanbod gezonder te maken.
Vraag 294
Hoe is men tot het gereserveerde bedrag van € 5 miljoen euro voor de
schikkingen inzake Mexicaanse griep gekomen?
Antwoord:
De reservering van 5 miljoen euro is gebaseerd op een eerste globale
inschatting van het bedrag dat mogelijk gemoeid zou kunnen zijn met
schikkingen. Het overleg met de betrokkenen en hun juridisch adviseurs
bevindt zich echter, mede gelet op de omstandigheid dat nog verschillende deskundigen dienen te worden geraadpleegd, nog niet in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

99

stadium waarin al een goed onderbouwde indicatie van het totaalbedrag
kan worden gegeven.
Vraag 295
Hoeveel mensen zijn gediagnosticeerd met narcolepsie na vaccinatie
tegen Mexicaanse griep?
Antwoord:
Het totaal aantal mensen met diagnose narcolepsie na vaccinatie tegen
Mexicaanse griep is onbekend. Het ministerie is met circa 10 personen in
gesprek over een mogelijke schikking.
Vraag 296
Wat is de verklaring voor de teruglopende vaccinatiegraad? Heeft deze
teruglopende vaccinatiegraad consequenties voor de griepvaccinatie?
Antwoord:
Er is geen eenduidige verklaring voor de dalende vaccinatiegraad. De
verschillende studies die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd laten een
breed palet aan motieven zien om al dan niet te deel te nemen aan de
griepvaccinatie. Naast de maatregelen die al worden genomen om het
belang van de griepvaccinatie onder de aandacht te brengen, is blijvende
monitoring belangrijk met het oog op eventuele consequenties. In de brief
die ik naar aanleiding van de dalende vaccinatiegraad naar uw Kamer zal
sturen, wordt ook aandacht besteed aan de griepvaccinatie.
Vraag 297
Wat betekent de daling van de vaccinatiegraad voor het beleid ten aanzien
van de griepvaccinatie?
Antwoord:
Deelname aan de griepvaccinatie is, net als het Rijksvaccinatieprogramma, vrijwillig. Het is belangrijk om te kijken of er belemmeringen zijn
om het griepvaccin te halen of misvattingen die van invloed zijn op de
keuze voor vaccinatie. Zoals ook is vermeld in de Kamerbrief ten aanzien
van de griepvaccinatie die onlangs aan u is gestuurd op 10 oktober 2018,
zal ik samen met betrokken partijen inzetten op het genereren van meer
aandacht voor het belang van de griepvaccinatie. Zie ook mijn antwoord
op vraag 259.
Vraag 298
Welk gezondheidseffect heeft de dalende vaccinatiegraad?
Antwoord:
De griepvaccinatie is op dit moment de beste bescherming tegen
complicaties van griep voor mensen uit de hoogrisicogroepen, zoals
ouderen en mensen met hart- en longaandoeningen. Als de vaccinatiegraad afneemt, is de verwachting dat het aantal complicaties zal
toenemen. Dit leidt onder andere tot meer ziekenhuisopnamen, blijvend
verminderde gezondheid en kan zelfs leiden tot sterfte.
Vraag 299
Waarom zijn er nog geen cijfers over deelname aan het Nationaal
Programma Grieppreventie in 2017?
Antwoord:
De cijfers over deelname aan het Nationaal Programma Grieppreventie in
2017 zijn pas onlangs bekend geworden. Uit de «Monitor vaccinatiegraad
Nationaal Programma Grieppreventie 2017» die samen met het BAO
advies op 10 oktober 2018 naar uw Kamer is verzonden, blijkt dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

100

griepvaccinatiegraad 53,6% bedraagt onder mensen van 60 jaar en ouder.
In de groep 60–64 jarigen was de vaccinatiegraad lager (34,4%) dan in de
groep van 65 jaar en ouder (60,4%).
Vraag 300
Welk vaccin krijgen mensen bij deelname aan het Nationaal Programma
Grieppreventie toegediend? In omringende landen (onder andere Groot
Brittannië, Duitsland, Denemarken) zijn ze overgestapt op het quadrivalent
vaccin; is dit in Nederland ook het geval?
Antwoord:
Voor het komende seizoen 2018/2019 zal vaccinatie plaatsvinden met
trivalente vaccins. Deze worden volgende maand geleverd aan huisartsen.
Vanaf 2019/2020 zal het quadrivalente vaccin worden aangeboden, zoals ik
in mijn brief van 10 oktober 2018 heb aangegeven.
Vraag 301
Welke acties worden ondernomen om de sinds 2005 continue daling van
het percentage deelname aan het Rijksvaccinatieprogramma te keren?
Antwoord:
Voor de acties die ik reeds ondernomen heb verwijs ik u naar mijn
antwoord op vraag 251.
Daarnaast zal ik, zoals ook toegezegd in mijn brief van 26 juni jl. (TK
32 793, nr. 315) uw Kamer in het najaar informeren over de extra
maatregelen die ik zal nemen gericht op het verbeteren van de
vaccinatiegraad.
Vraag 302
Welke acties worden ondernomen om de sinds 2005 ingetreden daling
van het percentage deelname aan het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker te keren?
Antwoord:
Inzet bij het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker is om vrouwen
op basis van goede informatie zelf te laten besluiten of zij wel of niet
willen deelnemen aan het bevolkingsonderzoek. Daarbij is een goede
toegankelijkheid en kwaliteit van het bevolkingsonderzoek en goede
informatie over het bevolkingsonderzoek van belang. Een dezer dagen
ontvangt u de Monitor 2017 Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker.
De aanbiedingsbrief zal ook ingaan op de positionering van de zelfafnameset. De zelfafnameset kan een bijdrage leveren aan het vergroten van
de toegankelijkheid van het bevolkingsonderzoek. In 2019 wordt ook een
deelnemersonderzoek uitgevoerd waarbij mogelijke belemmeringen voor
vrouwen om deel te nemen in beeld worden gebracht. Het goed informeren van vrouwen en hun ondersteunen bij het maken van een goed
afgewogen keuze om al dan niet deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek is een continue aandachtspunt van het Centrum voor Bevolkingsonderzoek van het RIVM.
Vraag 303
Welke acties worden ondernomen om de sinds 2005 ingetreden daling
van het percentage deelname aan de hielprik te keren?
Antwoord:
Het Centrum voor Bevolkingsonderzoek van het RIVM volgt de ontwikkelingen in de deelname van de hielprik nauw. Uit de monitor over 2016
blijkt dat de deelname in dat jaar 99,2% was. De afgelopen jaren is een
lichte daling te zien in de deelname, die deels verklaard wordt doordat de
wijze waarop (bezwaar tegen) de deelname aan de hielprik wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

101

geregistreerd in de loop der jaren is aangepast. Het RIVM verkent in 2019
wat de mogelijke beweegredenen zijn om al dan niet mee te doen aan de
hielprik.
Vraag 304
Kan in een meerjarig overzicht voor de jaren 2018 tot en met 2023 worden
weergegeven hoeveel er jaarlijks beschikbaar is voor de uitvoering van
het Rijksvaccinatieprogramma, hoeveel daarin voor welke vaccinaties is
geraamd en wat de eventuele budgettaire ruimte nog is?
Antwoord:
Voor het meerjarig overzicht verwijs ik u naar het antwoord op vraag 258.
Ik kan u geen specificatie van de kosten per vaccinatie geven omdat de
prijzen van de vaccins op basis van de aanbestedingsovereenkomsten
vertrouwelijk zijn. Verder is een groot deel van de kosten van het RIVM
niet te herleiden naar de specifieke vaccinatie.
Vraag 305
Zijn de voor het Rijksvaccinatieprogramma beschikbare middelen
voldoende om de vaccinatiegraad op het vereiste niveau te krijgen
inclusief een wenselijke uitbreiding van vaccinaties onder de risicogroep
ouderen?
Antwoord:
Er is binnen het Rijksvaccinatieprogramma en het Nationaal Programma
Grieppreventie voldoende budget voor het aankopen en toedienen van
vaccins en voor communicatie en voorlichting over de vaccinatie.
Overigens is een hoge vaccinatiegraad een middel om effectieve
bescherming tegen infectieziekten te bereiken, en geen doel op zich.
Wanneer de Gezondheidsraad adviseert om nieuwe vaccins of nieuwe
doelgroepen toe te voegen, vergt dit steeds een afweging over
haalbaarheid, uitvoerbaarheid en betaalbaarheid. Daarom heb ik het RIVM
nu voor pneumokokken gevraagd een uitvoeringstoets uit te voeren.
Vraag 306
Klopt het dat er geen middelen zijn gereserveerd voor een pneumokokkenvaccinatie voor ouderen?
Antwoord:
Het klopt dat er nog geen middelen zijn gereserveerd voor pneumokokkenvaccinatie voor ouderen. Zoals ik u in mijn brief over mijn beleidsreactie op de adviezen van de Gezondheidsraad en het Zorginstituut
Nederland van 28 februari 2018 om ouderen te vaccineren tegen
pneumokokken heb aangegeven, vind ik het net als bij kinderen belangrijk
dat ook ouderen zo goed mogelijk beschermd worden tegen ernstige
infectieziekten. Ik ben dan ook voornemens om het advies van de
Gezondheidsraad om ouderen te vaccineren tegen pneumokokken over te
nemen, mits dit uitvoerbaar en betaalbaar is.
Ik heb het RIVM gevraagd om een uitvoeringstoets uit te voeren inclusief
een reële inschatting van de uitvoeringskosten. Het RIVM heeft aangegeven voor de uitvoeringstoets ongeveer zes maanden nodig te hebben.
Ik verwacht u rond de zomer van 2019 nader te kunnen informeren.
Vraag 307
Wat zijn de budgettaire consequenties van het aanbieden van een
pneumokokkenvaccinatie aan ouderen vanaf 60 jaar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

102

Antwoord:
Het is nog niet bekend wat de budgettaire consequenties zijn van het
aanbieden van een pneumokokkenvaccinatie aan ouderen vanaf 60 jaar.
Op dit moment zijn er onvoldoende gegevens over de kosten die gemoeid
zijn met het programmatisch aanbieden van pneumokokkenvaccinatie
voor ouderen. Daarom heb ik het RIVM gevraagd om in het kader van de
uitvoeringstoets samen met de betrokken beroepsgroepen ook te werken
aan een reële inschatting van de kosten, zodat meer inzicht wordt
verkregen in de betaalbaarheid van deze vaccinatie.
Vraag 308
Zijn er middelen gereserveerd voor een pneumokokkenvaccinatie voor
ouderen?
Antwoord:
Zie mijn antwoord op vraag 306.
Vraag 309
Hoeveel zou het kosten om een pneumokokkenvaccinatie aan te bieden
aan ouderen vanaf 60 jaar?
Antwoord:
Zie mijn antwoord op vraag 307.
Vraag 310
Hoeveel ziekenhuizen in Nederland zijn bezig met het concentreren,
sluiten of afstoten van afdelingen en/of specialismen? Welke ziekenhuizen
zijn dit en welke afdelingen of specialismen betreft het?
Antwoord:
Ik heb hier geen volledig overzicht van. De organisatie van de zorg in de
regio is primair de verantwoordelijkheid van de betrokken zorgaanbieders
en zorgverzekeraars. Ik heb hierover het afgelopen jaar diverse sets
Kamervragen beantwoord, waarnaar ik voor nadere informatie verwijs.
Vraag 311
Hoeveel en welke ziekenhuisfusies hebben plaatsgevonden de afgelopen
tien jaar?
Antwoord:
In het kader van het concentratietoezicht op grond van de Mededingingswet dienen voorgenomen fusies tussen ziekenhuizen, mits
goedkeuring is verleend in het kader van de zorgspecifieke fusietoets, te
worden gemeld bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM). De ACM
heeft mij laten weten dat zij in de periode tussen 2008 en 28 september
2018 voor 27 voorgenomen ziekenhuisfusies goedkeuring heeft verleend.
Dit betreffen:
• Ziekenhuis Walcheren – Oosterscheldeziekenhuizen
• Lucas Ziekenhuis – Delfzicht Ziekenhuis
• Stichting Zorggroep Noorderbreedte – Stichting Ziekenhuis De
Tjongerschans
• Coöperatie Vlietland – Vlietland Ziekenhuis
• Orbis Medisch Centrum – Medisch Centrum Atrium
• Stichting Tweesteden Ziekenhuis – Stichting St. Elisabeth Ziekenhuis
• St. Lucas Andreas – OLVG
• Stichting Spaarne ziekenhuis – Stichting Kennemer Gasthuis
• Vlietland ziekenhuis – St Fransiscus Gasthuis
• Ny Smellinghe – Sionsberg
• Zorggroep Leveste Middenveld – Ziekenhuis Refaja
• HagaZiekenhuis – Reinier de Graaf Groep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

103

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Lievensberg Ziekenhuis – Franciscus Ziekenhuis
Bronovo-Nebo – Medisch Centrum Haaglanden
Sint Antonius Ziekenhuis – Zuwe Hofpoort Ziekenhuis
Kwadrant – Zorggroep Antonius – Nij Smellinghe/Pasana
Rijnland Zorggroep – Diaconessenhuis Leiden
Stichting Holding Isala Klinieken – Stichting Zorgcombinatie Noorderboog
Reinier Haga Groep – Lange Land Ziekenhuis
Universitair Medisch Centrum Groningen – De Ommelander Ziekenhuis Groep
Westfriesgasthuis – Waterland Ziekenhuis
Slingelandziekenhuis – Beatrixziekenhuis
AMC – VUmc
Erasmus MC – ADRZ
Stichting Antonius Ziekenhuis – Maartenskliniek Woerden
Havenziekenhuis en Instituut voor Tropische ziekten – Stichting Sint
Franciscus Vlietland Groep
Stichting IIsselland Ziekenhuis – Havenziekenhuis en Instituut voor
Tropische ziekten.

Vraag 312
Wat zijn de meest recente cijfers over babysterfte in Nederland?
Antwoord:
De meest recente cijfers zijn van 2016. Van de kinderen zijn er in 2016 7,3
‰ overleden in de periode zwangerschap-vanaf-22-weken tot en met 28
dagen na de geboorte. In 2015: 7,8 ‰, in 2010: 9,0‰ en 2000:11,9‰. Vanaf
2000 is er een duidelijke afname te zien van de perinatale sterfte.
Vraag 313
Zijn er ten opzichte van andere jaren wijzigingen in de aanrijtijd van
ambulances bij acute problematiek of bij zwangerschap bij vrouwen?
Antwoord:
De ambulancesector publiceert jaarlijks kenmerkende feiten van de
ambulancezorg in Nederland in het Sectorkompas en het Tabellenboek
Ambulancezorg. Uit het Tabellenboek 2017 blijkt dat van alle A1-inzetten
(ingezet bij acute problematiek) die in 2017 zijn uitgevoerd, de ambulance
bij 92,4% van de inzetten binnen vijftien minuten na aanname van de
melding bij de patiënt aanwezig was. In 2016, 2015 en 2014 was dat bij
93,4% van de A1-inzetten. De aanrijtijden van ambulances met zwangere
patiënten worden niet afzonderlijk geregistreerd. Daarover kan ik u dus
niets melden.
Vraag 314
Hoeveel afdelingen Klinische Verloskunde zijn de afgelopen tien jaar
gesloten en welke ziekenhuizen betrof dit?
Antwoord:
Zie mijn antwoord op vraag 23.
Vraag 315
Hoeveel SEH’s zijn de afgelopen tien jaar gesloten en welke ziekenhuizen
betrof dit?
Antwoord:
De bereikbaarheid en beschikbaarheid van de afdelingen voor spoedeisende hulp (SEH’s) wordt jaarlijks door het RIVM in kaart gebracht in de
zogenaamde «analyses gevoelige ziekenhuizen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

104

De analyse uit 2017 laat de aantallen vanaf 2003 zien. Daarin is
opgenomen dat het aantal SEH’s dat 24/7 open is, is afgenomen van 104
in 2008 naar 89 in april 2017 (TK 2017–2018, 29 247, nr. 246). In 2018 is het
aantal 24/7 SEH’s afgenomen naar 86 (peildatum april 2018; bijlage bij TK
2017–2018, 29 247, nr. 260).
In de analyses van 2015, 2016, 2017 en 2018 is opgenomen welke locaties
zijn gesloten.
In de analyse uit 2015 staat dat er sinds de analyse van 2013 drie SEH’s
zijn gesloten: in Delfzijl, Spijkenisse en Rotterdam (locatie Sophia) (bijlage
bij TK 2014–2015, 29 247, nr. 211). De analyse uit 2016 geeft aan dat er in
2015 nog één afdeling voor Spoedeisende Hulp (SEH) is gesloten: in Den
Haag is de spoedeisende hulp van het HagaZiekenhuis geconcentreerd op
de locatie Leyweg, de SEH op de locatie Sportlaan is gesloten (bijlage bij
TK 2015–2016, 34 300 XVI, nr. 158). Uit de analyse uit 2017 blijkt dat
inmiddels de SEH van het Franciscus Gasthuis en Vlietland, locatie
Schiedam, is overgegaan van 24/7-uurs openingstijden naar dag/avondopenstelling (TK 2017–2018, 29 247, nr. 246). In de analyse van 2018 staat
dat sinds de analyse van 2017 de SEH’s van het HMC Antoniushove in
Leidschendam, van het St. Antonius ziekenhuis in Woerden en van de
Ziekenhuis Groep Twente in Hengelo (waren in 2017 alle fulltime open), en
van het Albert Schweitzer Ziekenhuis in Zwijndrecht en het Havenziekenhuis in Rotterdam (in 2017 parttime open) zijn gesloten (bijlage bij TK
2017–2018, 29 247, nr. 260).
Vraag 316
Hoeveel huisartsenposten zijn de afgelopen tien jaar gesloten en welke
ziekenhuizen betrof dit?
Antwoord:
Ik heb hier geen volledig overzicht van. De organisatie van de zorg in de
regio is primair de verantwoordelijkheid van de betrokken zorgaanbieders
en zorgverzekeraars.
De huisartsenposten hebben in hun «raamwerk kwaliteitsbeleid»
vastgelegd dat minimaal 90% van de inwoners van het werkgebied van de
huisartsenpost binnen 30 minuten per auto bij de huisartsenpost moet
kunnen zijn.
Indien door een mogelijke sluiting of verhuizing niet meer aan de 30
minuten norm voor huisartsenposten voldaan wordt, is het aan de
betrokken zorgaanbieders en de zorgverzekeraar in de regio om afspraken
te maken om ervoor te zorgen dat er voldoende aanbod van basis acute
zorg beschikbaar blijft.
Van de inwoners in Nederland kan 99,9% binnen de norm van 30 minuten
bij de dichtstbijzijnde HAP zijn. (https://www.volksgezondheidenzorg.info/
onderwerp/acute-zorg/regionaal-internationaal/hap#node-reistijd-minutennaar-dichtstbijzijnde-huisartsenpost).
Vraag 317
Hoeveel Intensive Care afdelingen (IC’s) zijn de afgelopen tien jaar
gesloten en welke ziekenhuizen betrof dit?
Antwoord:
Ik heb hier geen volledig overzicht van. De organisatie van de zorg in de
regio is primair de verantwoordelijkheid van de betrokken zorgaanbieders
en zorgverzekeraars.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

105

Vraag 318
Hoeveel Verloskundig Samenwerkingsverbanden (VSV’s) werken er
momenteel met een integrale bekostiging?
Antwoord:
Er zijn op dit moment 6 integrale geboortezorg organisaties die gebruik
maken van integrale bekostiging.
Vraag 319
Hoeveel vrouwen kiezen voor een geboorte in het ziekenhuis om geen
eigen bijdrage hoeven te betalen?
Antwoord:
Indien er een medische indicatie is, betaalt een zwangere bij een bevalling
in het ziekenhuis geen eigen bijdrage. Dit is immers niet de keuze van de
zwangere.
Vraag 320
Wat zijn de totale kosten van pretpoli’s en hoeveel kan worden bespaard
wanneer deze zorg wordt verplaatst naar de eerste lijn?
Antwoord:
Er zijn geen aparte DBC’s voor zorg van «pretpoli’s». Inzicht in aard en
omvang van de geleverde zorg door «pretpoli’s» ontbreekt derhalve en
daarmee is ook niet inzichtelijk te maken in hoeverre er bespaard kan
worden door deze zorg te verplaatsen naar de eerste lijn.
Vraag 321
Is het aantal spoedeisende hulpposten in 2018 gewijzigd ten opzichte van
2017? Zo ja, wat is het verschil?
Antwoord:
Op 28 juni jl. heeft u de laatste analyse gevoelige ziekenhuizen van het
RIVM ontvangen (bijlage bij TK 2017–2018, 29 247, nr. 260). In die analyse
is een vergelijking gemaakt tussen het aantal SEH’s in april 2018 in
vergelijking tot april 2017. Het RIVM concludeert in dit rapport dat er in
april 2018 in totaal 89 SEH’s in Nederland waren. Hiervan zijn er 86 24/7
geopend, 3 zijn alleen overdag en eventueel ook ‘s avonds open. Ten
opzichte van april 2017 zijn er 5 SEH’s minder: de SEH’s van het HMC
Antoniushove in Leidschendam, van het St. Antonius ziekenhuis in
Woerden en van de Ziekenhuis Groep Twente in Hengelo (waren in 2017
alle fulltime open), en van het Albert Schweitzer Ziekenhuis in Zwijndrecht
en het Havenziekenhuis in Rotterdam (in 2017 parttime open) zijn
inmiddels gesloten.
Vraag 322
Hoeveel patiëntenstops hebben welke ziekenhuizen dit jaar afgekondigd?
Kan per patiëntenstop hiervoor de reden worden genoemd?
Antwoord:
Ik beschik niet over informatie met betrekking tot het aantal patiëntenstops dat wordt ingesteld. In het geval van een patiëntenstop moet een
verzekeraar vanwege de zorgplicht of bijcontracteren bij de betreffende
zorgaanbieder of zorgen voor voldoende aanbod bij andere zorgaanbieders in de regio. De NZa ziet toe op naleving van de zorgplicht.
Vraag 323
Hoe hoog is de overhead in de ziekenhuissector en hoeveel kan hierop
bezuinigd worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

106

Antwoord:
Voor de hoogte van de overhead verwijs ik u naar de antwoorden op de
vragen 162 en 791 bij de VWS begroting 2017 (TK 34 550 XVI, nr. 11). Ik
heb geen informatie over mogelijke bezuinigingen op overheadkosten.
Dat is aan de ziekenhuizen zelf.
Vraag 324
Hoe hoog is de bureaucratie in de ziekenhuissector en hoeveel kan hierop
bezuinigd worden?
Antwoord:
Dit is niet bekend. Er bestaat geen eenduidige definitie of meting van de
omvang van de bureaucratie in Nederland. De insteek van het verminderen van administratieve lasten in de zorg is het realiseren van meer tijd
voor zorg en het vergroten van het werkplezier van de professional,
waarmee ook wordt getracht het werken in de zorg aantrekkelijker te
maken. Er is geen kwantitatieve doelstelling voor het verminderen van de
bureaucratie in de ziekenhuiszector, het gaat er om dat het merkbaar
minder wordt voor de zorgverlener.
Vraag 325
Hoe hoog is de verspilling in de ziekenhuissector en hoeveel kan hierop
bezuinigd worden?
Antwoord:
Voor dit antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn brief van
29 november 2016 (TK 33 654, nr. 22) over de duiding van de effectiviteit
van de ingezette financiële middelen van het programma Aanpak
verspilling in de zorg, alsmede inzicht in de besparingsagenda.
Vraag 326
Wat is de ontwikkeling van het aantal patiënten dat in het ziekenhuis
wordt behandeld voor de jaren van 2006 tot en met 2018?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 327.
Vraag 327
Wat is de ontwikkeling van de gemiddelde kosten per behandelde patiënt
in ziekenhuizen voor de jaren van 2006 tot en met 2018?
Antwoord:
Omdat er geen registratie plaatsvindt van kosten per behandelde patiënt,
is de vraag alleen bij benadering te beantwoorden.
De Zvw-uitgaven voor tweedelijnszorg stegen in de periode 2006 – 2017
van € 15,3 miljard naar € 22,9 miljard. Laatstgenoemd bedrag is exclusief
de uitgaven voor geriatrische revalidatiezorg die vanaf 2013 onder de Zvw
vallen, maar inclusief de uitgaven aan overige curatieve zorg (o.a.
eerstelijnsdiagnostiek, trombosediensten).
Om een inschatting te maken van het aantal behandelde patiënten, is het
percentage van het aantal verzekerden dat gebruik maakt van tweedelijnszorg (bron: www.10jaarzvw.nl en Zorginstituut Nederland) afgezet
tegen het aantal verzekerden (volgens opgave van het Zorginstituut
Nederland).
Op basis van deze gegevens kan de volgende ontwikkeling worden
geschetst:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

107

Jaar

A
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018

Aantal verzekerden

Percentage van aantal
verzekerden dat gebruik
maakt van MSZ-zorg

Uitgaven tweedelijnszorg
x € 1 miljoen

Uitgaven tweedelijnszorg per
patiënt
x€1

B

C

D

E=D/(B*C) x 1 miljoen

16.232.048
16.320.748
16.371.627
16.444.969
16.519.089
16.615.239
16.694.574
16.751.863
16.793.515
16.855.609
16.936.959
17.038.598
17.119.169

49,5%
53,5%
57,0%
57,9%
58,5%
59,5%
59,1%
57,7%
57,8%
57,5%
59,0%

15.311,3
15.376,7
16.820,4
18.240,0
19.252,6
19.314,1
20.728,9
21.852,4
21.800,6
21.201,2
22.747,4
23.192,6
23.865,1

1.906
1.761
1.802
1.916
1.992
1.954
2.101
2.261
2.246
2.197
2.272

Vraag 328
Hoeveel eerstelijns hulpverblijven zijn er afgelopen jaren bijgekomen, wat
waren de kosten hiervan en hoeveel mensen hebben hier gebruik van
gemaakt?
Antwoord:
In 2015 en 2016 konden zorgaanbieders eerstelijnsverblijf (ELV) aanbieden
onder de Wlz-subsidieregeling ELV, vanaf 2017 is de zorgvorm eerstelijnsverblijf onderdeel van de Zorgverzekeringswet. De ontwikkeling in aantal
aanbieders, patiënten en uitgaven is samengevat in onderstaande tabel
(bron: Vektis).
2015

2016

2017

Aantal aanbieders

3141

3241

2

Aantal patiënten

20.790

27.014

32.455

€ 183 miljoen

€ 244 miljoen

€ 257 miljoen

Uitgaven
1

Bron: CBS
Er is nog geen betrouwbaar getal te noemen. Vanwege de overheveling naar de Zvw kunnen er
AGB-nummers veranderen en daarmee kan er een vertekend beeld ontstaan. Het jaar 2017 is
daarom ook niet direct te vergelijken met de jaren 2016 en 2015.

2

Vraag 329
Hoeveel bedragen de kosten per ziekenhuis voor de toename van het
aantal ouderen die opgenomen werden in de ziekenhuizen?
Antwoord:
Ik heb geen overzicht van de kosten per ziekenhuis voor de toename van
het aantal ouderen die opgenomen werden in de ziekenhuizen. Met het
Kosten van Ziektenmodel (KvZ-model) van het RIVM zijn er wel totaalcijfers te geven over de kosten van ziekenhuizen, onderverdeeld naar
leeftijdgroepen. Het KvZ-model wordt om de 4 jaar geactualiseerd; de
meest recente cijfers dateren van 2015. In het KvZ-model staan niet de
wetten (Zvw, Wlz, etc.) en de bijbehorende financieringsbronnen centraal,
maar de zorgaanbieders; de uitgaven van ziekenhuizen worden berekend
op basis van de totale omzet van alle activiteiten, ongeacht of deze binnen
of buiten het wettelijk vastgestelde verstrekkingenpakket vallen. Verder
wordt in het KvZ-model de internationale afbakening van ziekenhuizen
gebruikt, dus inclusief instellingen voor geestelijke gezondheidszorg en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

108

verslavingszorg. Deze instellingen zijn niet onderscheiden naar die voor
korte of langdurige opname.
De kosten van ziekenhuizen zijn in de periode van 2007 t/m 2015 gestegen
met gemiddeld 4,4% per jaar. Voor de groep van de 65 jaar en ouder was
de kostenstijging in deze periode bovengemiddeld met 5,4% per jaar.
Wanneer rekening wordt gehouden met de toename van het aantal
ouderen, stijgen de kosten voor medisch specialistische zorg en ziekenhuiszorg per persoon met 2,3% per jaar. Deze stijging is minder dan de
kostengroei per persoon voor de groep van jonger dan 65 jaar, die 3,8%
per jaar is.
Tabel: De kosten van ziekenhuizen naar leeftijdsgroepen

Jonger dan
65 jaar

2007

2011

2015

groei p.j.
2007–2015

kosten [x mln euro]

11.978

15.021

16.063

3,7%

aantal pers. [x mln]

13,990

14,061

13,893

– 0,1%

856

1.068

1.156

3,8%

kosten [x mln euro]

7.152

9.056

10.924

5,4%

aantal pers. [x mln]

2,368

2,595

3,008

3,0%

gem. kosten p.p. [euro]

3.020

3.490

3.632

2,3%

gem. kosten p.p. [euro]
65 jaar of
ouder

Bron: https://statline.rivm.nl/#/RIVM/nl/dataset/50035NED/table?dl=121AA en https://
statline.rivm.nl/#/RIVM/nl/dataset/50040NED/table?dl=121AD en https://www.staatvenz.nl/
kerncijfers/bevolking

Vraag 330
Hoe kijkt u aan tegen een juridische borging voor de openbare geestelijke
gezondheidszorg (oggz)? Hoe kunnen gemeenten en zorgverzekeraars
geprikkeld of verplicht worden tot samenwerking?
Antwoord
De openbare geestelijke gezondheidszorg (oggz) is onderdeel van de
maatschappelijke ondersteuning op grond van de Wmo 2015 en daarmee
voldoende juridisch geborgd. Ook zijn gemeenten op grond van de Wmo
2015 verplicht om de wijze waarop de taken van deze wet worden
uitgevoerd af te stemmen met zorgverzekeraars en dienen gemeenten en
zorgverzekeraars afspraken te maken over het beleid ten aanzien van
maatschappelijke ondersteuning.
Samenwerking moet vooral in de praktijk vorm krijgen. Ik roep partijen op
deze samenwerking zorgvuldig vorm te geven en lokaal goede afspraken
hierover te maken. Het prikkelen van samenwerking ondersteunt VWS
onder andere via het «Actieprogramma lokale initiatieven voor mensen
met verward gedrag». Binnen dit programma zijn diverse trajecten
opgezet om gemeenten en partners te ondersteunen bij het vormgeven
van hun gezamenlijke opgave t.a.v. de doelgroep van de oggz. Voor het
stimuleren van de structurele samenwerking tussen zorgverzekeraars en
gemeenten op het gebied van preventieactiviteiten voor risicogroepen,
waaronder de doelgroep van de oggz, is er de Subsidieregeling
Preventiecoalities.
Vraag 331
Hoeveel mensen moeten op dit moment een bestuursrechtelijke premie
betalen omdat zij een betalingsachterstand van meer dan zes maanden
hebben op hun zorgverzekeringspremie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

109

Antwoord:
Het aantal wanbetalers aan wie een bestuursrechtelijke premie werd
opgelegd is gedaald van circa 250.000 begin 2018 naar circa 230.000 op
1 september 2018.
Vraag 332
Hoeveel mensen hebben de afgelopen jaren zorg gemeden, bijvoorbeeld
door geen gebruik te maken van de doorverwijzing door de huisarts of het
niet ophalen van geneesmiddelen als gevolg van het eigen risico?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 33.
Vraag 333
Hoeveel subsidie wordt er gegeven voor de ontwikkeling van
ICT-toepassingen in zorginstellingen? Kunt u een overzicht geven van de
afgelopen zes jaar? Wie kreeg subsidie en waarvoor?
Antwoord:
In principe is het aan zorginstellingen zelf om te investeren in
ICT-toepassingen. Een eenduidig overzicht van alle subsidies voor
ontwikkeling van ICT-toepassingen in de afgelopen zes jaar is moeilijk te
geven omdat de investering in ICT vaak onderdeel is van grotere
programma’s of initiatieven. Bijvoorbeeld de programma’s van ZonMw,
het Topsectorenbeleid of de subsidies aan patiëntenorganisaties.
Vraag 334
Bij hoeveel subsidieaanvragen voor ontwikkeling van ICT-toepassingen
en/of de ontwikkeling van e-health-applicaties is Focuscura de aanvrager,
dan wel betrokken bij de aanvraag? Kunt u een overzicht geven over de
afgelopen zes jaar?
Antwoord:
Focuscura heeft de afgelopen 6 jaar geen VWS-subsidie voor ontwikkeling
van ict-toepassingen en/of de ontwikkeling van ehealth- applicaties
aangevraagd. Bij ZonMw zijn voor zover wij in beeld konden brengen in
de afgelopen 6 jaar geen subsidieaanvragen voor ontwikkeling van
ict-toepassingen en/of de ontwikkeling van ehealth-applicaties ingediend
waarbij Focuscura aanvrager was. In dezelfde periode zijn drie subsidieaanvragen voor ontwikkeling van ict-toepassingen en/of de ontwikkeling
van ehealth-applicaties bij ZonMw ingediend waarbij Focuscura betrokken
was. Dit was er één in 2013, één in 2014 en één in 2017. Alle drie
aanvragen zijn afgewezen. Overigens kan betrokkenheid bij een subsidieaanvraag ook betekenen dat de betreffende partij zich verplicht om in het
geval van toekenning van de subsidie een financiële bijdrage te leveren.
Vraag 335
Bij hoeveel subsidieaanvragen voor ontwikkeling van ICT-toepassingen
en/of de ontwikkeling van e-health-applicaties is Philips de aanvrager, dan
wel betrokken bij de aanvraag? Kunt u een overzicht geven van de
afgelopen zes jaar?
Antwoord:
Voor zover wij kunnen nagaan heeft Philips de afgelopen 6 jaar geen
VWS-subsidie voor ontwikkeling van ict-toepassingen en/of de ontwikkeling van ehealth-applicaties aangevraagd. Bij ZonMW zijn voor zover wij
in beeld konden brengen de afgelopen zes jaar geen subsidieaanvragen
voor ontwikkeling van ict- toepassingen en/of de ontwikkeling van
ehealth- applicaties ingediend waarbij Philips de aanvrager was. In deze
zelfde periode zijn 6 subsidieaanvragen voor ontwikkeling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

110

ict-toepassingen en/of de ontwikkeling van ehealth-applicaties bij ZonMw
ingediend waarbij Philips betrokken was. Dit was er één in 2010, 2 in 2011,
één in 2012 en 2 in 2016. Hiervan zijn 4 aanvragen toegekend, één
aanvraag afgewezen7 en één aanvraag nog in behandeling. Overigens kan
betrokkenheid bij een subsidieaanvraag ook betekenen dat de betreffende
partij zich verplicht om in het geval van toekenning van de subsidie een
financiële bijdrage te leveren.
Vraag 336
Hoeveel subsidie wordt er gegeven voor de ontwikkeling van e-health
toepassingen? Kunt u een overzicht geven van de afgelopen zes jaar? Wie
kreeg subsidie en waarvoor?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 333.
Vraag 337
Welke acties worden ondernomen om de privacy van gebruikers van
persoonlijke gezondheidsomgevingen te beschermen?
Antwoord:
Om de privacy van gebruikers van persoonlijke gezondheidsomgevingen
te beschermen zijn in het afsprakenstelsel MedMij strenge afspraken
gemaakt en eisen gesteld waaraan partijen die gegevens uitwisselen
moeten voldoen. De afspraken en eisen zijn aanvullend op de geldende
wet- en regelgeving met betrekking tot persoonsgegevens, waaronder de
AVG, dataprotectie afspraken en de NEN7510 voor privacy- en
informatiebeveiligingsmaatregelen.
Vraag 338
Welke kosten zijn er (op termijn) verbonden aan het gebruik van een
persoonlijke gezondheidsomgeving?
Antwoord:
Uitgangspunt is dat het de burger niets kost om van een veilig en
betrouwbaar PGO gebruik te kunnen maken. Ik wil voorkomen dat
vanwege geld bepaalde groepen mensen besluiten om geen PGO te
gebruiken. Aangezien PGO’s een nieuwe ontwikkeling zijn, is de toegevoegde waarde voor gebruikers ook niet op voorhand bekend. VWS heeft
een subsidieregeling in voorbereiding die het voor burgers mogelijk
maakt om de komende jaren kosteloos een PGO te kunnen kiezen en
gebruiken, mits deze voldoet aan MedMij stelsel en standaarden. Dit
wordt gefinancierd uit de 5x10 miljoen innovatiegelden uit het regeerakkoord en bedraagt circa 8 miljoen euro per jaar. Om ook voor de lange
termijn aan burgers een PGO kosteloos beschikbaar te kunnen stellen,
verkennen we nu hiervoor de beschikbare scenario’s waaronder bijvoorbeeld opname in het verzekerd pakket.
Naast jaarlijkse kosten voor het gebruik van PGO’s door burgers, zijn er
ook kosten verbonden aan MedMij. In het MedMij programma wordt
gewerkt aan een afsprakenstelsel en informatiestandaarden waaraan
systemen van zorgaanbieders en PGO’s moeten voldoen. Het programma
is gestart in 2016 en gaat komend jaar op in de daartoe opgerichte
Stichting MedMij. Het afsprakenstelsel en de standaarden zullen
toekomstig door Stichting MedMij worden beheerd en doorontwikkeld. De
kosten van het tijdelijke programma zijn door zorgverzekeraars en VWS
gefinancierd, voor VWS gaat het om een totaalbedrag van circa 11,2
miljoen euro. Voor het toekomstige beheer en doorontwikkeling zullen de
jaarlijkse kosten voor VWS naar verwachting 3 tot 4 miljoen euro
bedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

111

Vraag 339
Welke kosten hebben gemeenten moeten maken om te voldoen aan de
Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)?
Antwoord:
Het Ministerie van VWS heeft geen zicht op de kosten bij gemeenten voor
de implementatie van de AVG. Navraag bij de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (VNG) wijst uit dat gemeenten het binnen de gemeentelijke
begroting oplossen. De VNG laat weten dat zij geen signalen ontvangen
dat dit tot problemen leidt.
Vraag 340
Welke kosten hebben zorginstellingen moeten maken om te voldoen aan
de Algemene Verordening Gegevensbescherming?
Antwoord:
Uit navraag bij de Autoriteit Persoonsgegevens en koepelorganisaties
binnen de zorg en het sociale domein blijkt dat er geen cijfers bekend zijn
over de exacte kosten. Koepelorganisaties geven aan dat er verschillen
zijn in de kosten die zorginstellingen hebben moeten maken om aan de
AVG te voldoen. Dit hangt onder meer af van omvang van de instelling en
de wijze waarop het voldoen aan de sinds 2001 geldende Wet
bescherming persoonsgegevens (Wbp) en de NEN7510-beveiligingsnorm
is vormgegeven.
Vraag 341
Welke kosten hebben ziekenhuizen moeten maken om te voldoen aan de
Algemene Verordening Gegevensbescherming?
Antwoord:
Navraag bij de koepelorganisaties NVZ, NFU en ZKN wees uit dat de
kosten voor het incidenteel voldoen aan de AVG rond de € 125.000 per
ziekenhuis bedragen. De kosten betreffen voornamelijk aanpassingen aan
systemen, het hebben van een Functionaris voor Gegevensbescherming
(FG) en het aanschaffen en inrichten van een verwerkingenregister. De
structurele kosten voor het blijven voldoen aan de AVG worden geschat
tussen de € 150.000 en € 300.000 per ziekenhuis op jaarbasis, afhankelijk
van de grootte en structuur van de organisatie.
Vraag 342
Waarom ziet u het alleen als uw taak om ICT-infrastructuur te financieren,
maar niet om hier ook een regierol in te nemen?
Antwoord:
VWS levert op grond van de motie Tan (EK 31.466, X) geen bijdrage aan
ICT infrastructuur, ook niet financieel. Zorgaanbieders zijn zelf verantwoordelijk voor informatievoorziening en bijbehorende ICT.
Het kabinet stimuleert digitalisering en in het Informatieberaad Zorg
worden samen met het veld afspraken gemaakt over gegevensdeling.
Goede zorg vraagt immers om goede gegevensuitwisseling en daarvoor
zijn afspraken nodig over taal, techniek van uitwisseling en ontsluiting van
gegevens.
Het Ministerie van VWS, in de rol van voorzitter van het Informatieberaad,
houdt vinger aan de pols of de gemaakte afspraken binnen de termijn
worden nagekomen. Dit geldt zowel voor afspraken met de koepels maar
ook voor de afspraken die partijen in de zorg met hun ICT-leveranciers
maken.
Daarnaast stimuleer en versnelt VWS informatie-uitwisseling tussen
professionals en met patiënten via stimuleringsregelingen en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

112

ontwikkeling van MedMij. Onze regierol breiden wij verder uit. Daarover
informeer ik u voor het einde van het jaar.
Vraag 343
Zijn de lange termijndoelstellingen van het hoofdlijnenakkoord huisartsenzorg 2019–2022 wel realistisch gezien de duur van de looptijd van het
akkoord?
Antwoord:
In het bestuurlijk akkoord huisartsenzorg 2019–2022 hebben partijen
afspraken gemaakt waar zij de komende vier jaar op in willen zetten.
Partijen achten het haalbaar om de gemaakte afspraken gedurende deze
periode te realiseren.
Een belangrijk onderdeel van deze afspraken is inzetten op de beweging
naar de juiste zorg op de juiste plek, versterking van de organisatie en
infrastructuur, de investering in het versterken van ICT in de huisartspraktijk en de digitale uitwisseling van gegevens tussen huisartsen en
patiënten.
De komende jaren is oplopend structureel € 471 miljoen extra beschikbaar
voor het uitvoeren van deze ambities. Daarnaast is voor de looptijd van
het akkoord circa € 133 miljoen specifiek beschikbaar voor het versterken
van ICT in de huisartspraktijk, digitale uitwisseling met patiënten en voor
de uitvoering van de nationale onderzoeksagenda huisartsengeneeskunde.
Vraag 344
Hoeveel is bezuinigd op de wijkverpleging vanaf 2015?
Antwoord:
Er is in de jaren vanaf 2015 niet bezuinigd op de uitgaven voor wijkverpleging. Wel is er in het kader van het Hoofdlijnenakkoord Wijkverpleging
afgesproken dat een deel van de onderschrijding in 2017 (namelijk € 50
miljoen) structureel wordt afgeroomd vanaf 2018.
Hierdoor blijven er middelen beschikbaar ten behoeve van prioriteiten uit
het hoofdlijnenakkoord. Tevens is er in dit akkoord voor de jaren 2019 tot
en met 2022 een volumegroei van 2,4% beschikbaar gesteld.
Vraag 345
Kunt u een overzicht sturen van de uitgaven van de wijkverpleging sinds
2015?
Antwoord:
Jaar

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Uitgaven wijkverpleging (x € 1 miljoen)

3.112

3.214

3.415

3.860

3.956

4.060

4.155

4.251

De uitgaven in 2016 en 2017 betreffen voorlopige uitgavenrealisaties. De
cijfers voor de jaren 2018–2021 betreft het beschikbare kader.
Vraag 346
Hoe groot bedragen de personeelstekorten in de wijkverpleging en
palliatieve zorg?
Antwoord:
Voor de totale zorg geldt dat het verwachte tekort, als we niets anders
gaan doen, in 2022 100 tot 125 duizend personen bedraagt. Het is niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

113

bekend hoe groot het personeelstekort voor specifiek de wijkverpleging
en palliatieve zorg is.
Vraag 347
Hoeveel patiëntenstops hebben plaatsgevonden in de wijkverpleging?
Antwoord:
• Zorgverzekeraars maken met zorgaanbieders afspraken over het
doorleveren van zorg als het budgetplafond is bereikt. Als er geen
afspraken zijn over het doorleveren van zorg kunnen zorgaanbieders
bij het bereiken van het budgetplafond een patiëntenstop afkondigen.
Ook bij onvoldoende personele capaciteit kunnen zorgaanbieders een
patiëntenstop afkondigen.
• Uit de monitor contractering wijkverpleging 2018 van de NZa blijkt dat
het grootste deel van de aanbieders in de wijkverpleging (73%) geen
patiëntenstop heeft afgegeven in 2017. De overige 27% (84) van de
aanbieders heeft wél een of meer patiëntenstops afgegeven. Ongeveer
de helft van deze aanbieders (16%) deed dit omdat het budgetplafond
(bijna) was bereikt. Een andere veel voorkomende reden is onvoldoende personele capaciteit bij de aanbieder.
• Als een zorgverzekeraar het budgetplafond ophoogt kunnen zorgaanbieders afzien van een patiëntenstop. Uit de hierboven genoemde
monitor van de NZa blijkt dat zorgverzekeraars dat vaak doen.
Vraag 348
Wat is de stand van zaken bij de doorontwikkeling van de richtlijn
Polyfarmacie bij ouderen, op welke resultaten op welke momenten wordt
er aangestuurd en welke budgetten worden hiervoor ingezet?
Antwoord:
Onder auspiciën van Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG)
werken de veldpartijen, d.w.z. de koepels van voorschrijvers, apothekers,
patiënten en zorgverzekeraars, aan de herziening van de multidisciplinaire
richtlijn «polyfarmacie bij ouderen» en het daarbinnen ontwikkelen van
een ondersteunende richtlijn voor deprescriptie (het stoppen van
geneesmiddelen). Dit is noodzakelijk om het geneesmiddelengebruik bij
kwetsbare ouderen te optimaliseren en om geneesmiddelgerelateerde
schade en onnodige ziekenhuisopname te voorkomen;
De herziening is gestart op 15 mei 2018 en loopt tot en met 31 januari
2020. Ik heb aan het NHG voor de projectperiode een subsidie van ten
hoogste € 293.250,– verleend. Het NHG heeft een eigen bijdrage
opgenomen van € 21.833,– ik ga ervan uit dat deze eigen bedrage
tenminste gerealiseerd wordt. Ik zie toe op de voortgang van de
herziening conform de gemaakte afspraken.
Vraag 349
Wat is de stand van zaken bij de doorontwikkeling van de richtlijn
Polyfarmacie bij ouderen, op welke resultaten op welke momenten wordt
er aangestuurd en welke budgetten worden hiervoor ingezet?
Antwoord:
Zie antwoord vraag 348.
Vraag 350
Hoeveel medicatie (in bedragen en aantal medicijnen) wordt er jaarlijks
vernietigd na inlevering? Hoe is de ontwikkeling ten opzichte van eerdere
jaren?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 66.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

114

Vraag 351
Hoeveel apothekers zijn er?
Antwoord:
Volgens de Stichting Farmaceutische Kengetallen zijn er op 1 januari 2018
in Nederland 1989 openbare apotheken gevestigd.
De Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie
(KNMP) telt circa 5.500 leden. Deze apothekers werken niet alleen in een
apotheek, maar ook bij bijvoorbeeld de overheid en in het bedrijfsleven.
Vraag 352
Hoeveel apotheekhoudende huisartsen zijn er?
Antwoord:
Er zijn volgens het CIBG momenteel 610 apotheekhoudende huisartsen in
Nederland.
Vraag 353
Bij welke medicijnen waren er afgelopen jaar tekorten en kon dit niet
geleverd worden?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 124.
Vraag 354
Hoeveel geld zou het opleveren, wanneer de Wet geneesmiddelenprijzen
aangepast zou worden naar voorbeeld van het Noorse model?
Antwoord:
Voor de wijziging van de Wet geneesmiddelenprijzen (zie ook brieven d.d.
15 juni 2018 29477–489 en d.d. 6 juli 2018 29477–506) is door de Stichting
Farmaceutische Kengetallen doorgerekend wat Noorwegen als
vervangend referentieland in plaats van Duitsland naar schatting voor
gevolgen heeft voor de uitgaven aan geneesmiddelen. Op basis van die
doorrekening is in te schatten dat de besparing voor extramurale
geneesmiddelen vanaf 2020 op structureel € 160 miljoen op jaarbasis
komt en voor intramurale geneesmiddelen is de (minder nauwkeurige)
schatting € 140 miljoen op jaarbasis.
Bij het Noorse model (met tien referentielanden wordt de maximumprijs
bepaald op basis van het rekenkundig gemiddelde van de drie referentielanden met de laagste prijs) wordt nog sterker gedrukt op de prijzen
(waarmee de besparingen hoger uit komen dan de hierboven genoemde
bedragen). Echter, bij het Noorse model wordt (te) sterk gedrukt op de
Nederlandse (introductie)prijs, wat reden kan geven voor de fabrikant een
geneesmiddel hier later (of niet) te lanceren. Hierdoor kunnen nieuwe
middelen waar patiënten graag snel toegang toe willen hebben pas later
beschikbaar komen. Voor Noorwegen zelf is dit risico minder groot, omdat
Noorwegen zelf maar voor vijf landen referentieland is (voor NL: 15). Ook
speelt mee dat in Noorwegen prijzen van geneesmiddelen gemiddeld
minder vaak herijkt. Dit betekent dat een fabrikant een hogere introductieprijs (omdat op dat moment nog in weinig andere Europese landen een
prijs is vastgesteld) daar langer kan behouden. In Nederland herijken we
alle geneesmiddelen iedere zes maanden, waardoor een lagere prijs in
een referentieland veel sneller tot lagere prijzen in Nederland leidt.
Vraag 355
Hoeveel apothekers bereiden zelf medicijnen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

115

Antwoord:
Zoals ik in mijn brief van 14 november 2017 heb geschreven zijn er
ongeveer 350 apotheekhoudenden die zelf medicijnen kunnen bereiden.
Ik heb recent contact gehad met de KNMP en de KNMP geeft aan dat zij
inschat dat dit getal nog steeds actueel is.
Vraag 356
Krijgt de nieuw opgerichte «Akwa» per 1 januari 2019 het beheer over de
Routine Outcome Monitoring (ROM) die wordt gebruikt voor de kwaliteitsmetingen binnen de ggz? Is hiermee de discussie over de inzet van de
ROM binnen de ggz opgelost?
Antwoord:
Akwa is de nieuwe Alliantie voor kwaliteit in de ggz; voor en door de
partijen in de ggz. Akwa gaat de nieuwe indicatoren en meetinstrumenten
vaststellen bij de nieuwe zorgstandaarden die het Netwerk Kwaliteitsontwikkeling in juni jl. heeft opgeleverd. Het wordt dus een nieuwe set
indicatoren, een ROM «nieuwe stijl». Beoogd wordt de discussie over
ROM binnen de ggz te beslechten. Draagvlak onder professionals en
patiënten is daarbij van groot belang. Het databeheer zal worden
ondergebracht in een nieuwe nog op te richten stichting, in opdracht van
akwa.
Vraag 357
In welke mate wordt de veiligheid van medewerkers binnen de ggz
meegenomen in de nadere afspraken over de in- en uitstroom van
patiënten in beveiligde zorg?
Antwoord:
Op 26 april jl. heb ik uw Kamer, mede namens de Minister van Justitie en
Veiligheid en de Minister voor Rechtsbescherming geïnformeerd over
nadere afspraken over extra capaciteit voor beveiligde ggz (Vergaderjaar
2017–2018, TK 25 424, nr. 406). De veiligheid van medewerkers is geen
expliciet onderdeel van die afspraken.
Het is van groot belang dat zorgverleners in de ggz veilig hun werk
kunnen doen. Het organiseren en borgen van die veiligheid is de primaire
verantwoordelijkheid van werkgevers, dus instellingen, in de ggz. Zoals
toegezegd door de Minister voor Medische Zorg en Sport in debat met uw
Kamer op 25 september jl. zal ik opnieuw met GGZ Nederland overleggen
over hoe de veiligheid van medewerkers in de ggz het best kan worden
geborgd. Ik zal daarbij in ieder geval aan de orde hebben of landelijke
registratie van incidenten met agressie of geweld een nuttig en proportioneel instrument is.
Vraag 358
Wat gaat het aangekondigde bekostigingsexperiment betekenen voor de
inzet van ervaringsdeskundigen binnen de ggz? Wordt het hiermee
makkelijker om ervaringsdeskundigen binnen de ggz in te zetten? Kunt u
een indicatie geven hoeveel ervaringsdeskundigen in 2019 in de ggz
worden ingezet?
Antwoord:
In het hoofdlijnenakkoord ggz is afgesproken dat partijen de NZa
verzoeken om in 2019 een bekostigingsexperiment uit te voeren dat
ondersteunend is aan de invoering van een nieuwe prestatiestructuur en
waarin de beroepen die het meest bijdragen aan het verkorten van de
wachttijden declarabel worden. Het gaat daarbij onder andere om de inzet
van ervaringsdeskundigen. Het is de bedoeling dat de inzet van ervaringsdeskundigen binnen de ggz binnen dit experiment makkelijker wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

116

Partijen hebben in het hoofdlijnenakkoord ggz ook afgesproken dat zij de
inzet van ervaringsdeskundigen stimuleren, onder andere in opleidingen,
behandelingen en ondersteuning van cliënten. Ik heb geen zicht op
hoeveel ervaringsdeskundigen er in 2019 zullen worden ingezet.
Vraag 359
Hoeveel bedden in de ggz in totaal zijn er sinds 2013 verdwenen; dus
hoeveel Intensief Beschermd Wonen (IBW)-bedden, hoeveel klinische
bedden, crisisbedden, bedden in de verslavingszorg, bedden in de
vrouwenopvang en bedden in de kinder- en jeugd-ggz zijn er geschrapt?
Indien dit niet bekend is, wordt dit op korte termijn geïnventariseerd?
Antwoord:
De Ambulantisering en Hervorming Langdurige ggz 2017 van het Trimbos
Instituut (Vergaderjaar 2017–2018, TK 25 424, nr. 385) laat zien dat het
totaal aantal klinische bedden in de volwassenen-ggz naar schatting is
afgenomen van 18.400 met 2.600 is afgenomen tot 15.800 bedden. De
verslavingszorg is meegenomen in de cijfers van de reguliere ggz. Er zijn
geen aparte cijfers bekend over de afname van crisisbedden. In
beschermd wonen is dat van 17.300 naar 16.450 plaatsen gegaan. Dit is
niet uit te splitsen naar «intensief beschermd wonen», dat bestaat binnen
de Wmo 2015 niet meer.
Er zijn geen landelijke cijfers van het aantal beschikbare plekken in de
vrouwenopvang. Er is een landelijk dekkend stelsel van vrouwenopvangvoorzieningen. Zie hiervoor ook het antwoord op vraag 225.
Ook voor de jeugd-ggz zijn geen cijfers beschikbaar over het aantal
bedden. Dit wordt niet meer apart bijgehouden sinds de decentralisatie in
2015. Wel worden de totaalcijfers voor jeugdhulp met verblijf door CBS
verzameld, maar daar zijn alle vormen van jeugdhulp met verblijf in
vervat.
Vraag 360
Hoe groot is de toename van verwarde personen in de samenleving sinds
er gestart is met de afbouw van bedden in 2013?
Antwoord:
Het Aanjaagteam en het Schakelteam voor personen met verward gedrag
hebben onderzoek laten doen naar aard en omvang van de problematiek.
Conclusie uit dit onderzoek is dat er trends te zien zijn die zouden kunnen
wijzen op een toename van mensen met verward gedrag, zoals de
toename van het aantal meldingen overlast door personen met verward
gedrag door de politie, maar dat er geen volledig beeld beschikbaar is van
de omvang van de problematiek. We weten dus niet of er sprake is van
een toename. Dit komt onder andere doordat beschikbare studies vaak
niet representatief zijn (te klein of op specifieke regio’s/steden), verschillende definities voor verwardheid gebruikt worden, de registratiesystemen bij politie, ggz en gemeenten tekortkomingen kennen, de cijfers en
trends mogelijk beïnvloed zijn door politieke en maatschappelijke
tendensen. Er zijn geen aanwijzingen voor een relatie tussen het aantal
mensen met verward gedrag en de ambulantisering van de ggz (Factsheet
Trimbos-instituut «Verwarde personen of mensen met een acute
zorgnood?», 2016).
Op 11 april 2018 (Vergaderjaar 2017–2018 TK 25 424, nr. 95) heeft uw
Kamer de eerste analyse van de politiemeldingen ontvangen. In de
analyse van het RIVM op de landelijke politiecijfers van 2016, blijkt dat er
34.000 personen schuil gaan achter 61.000 tot een persoon te herleiden
meldingen. Dit betreft zowel E33-meldingen (overlast door een
overspannen of verward persoon) als E14-meldingen (poging tot suïcide).
Van deze 34.000 personen, komen 13.000 personen vaker dan één keer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

117

voor in hetzelfde jaar. Zij zijn dus minimaal tweemaal geregistreerd. Van
deze 13.000 zorgt een groep van 5.700 personen (44%) voor wekelijkse
meldingen (niet het hele jaar door, maar wel ten minste tweemaal binnen
een week geregistreerd). Dit betreft dus de meest problematische groep
en het lijkt verstandig hierop de aandacht te richten. Het Schakelteam
personen met verward gedrag adviseert partijen dan ook een persoonsgerichte aanpak toe te passen op een beperkte groep.
Het Schakelteam heeft laten onderzoeken in hoeverre dit in het land al
gebeurt. In zijn eindrapportage doet het Schakelteam hier verslag van. De
goede voorbeelden en de werkzame bestanddelen van de aanpak zullen
worden gedeeld, zodat andere regio’s deze voorbeelden kunnen volgen. In
het vervolg op het Schakelteam zal ik dit verder ondersteunen.
Vraag 361
Kunt u een overzicht geven van de bezuinigingen die sinds 2008 tot en
met heden op de ggz hebben plaatsgevonden?
Antwoord:
De GGZ groeit jaarlijks, maar de groei is door verschillende maatregelen
getemperd.
Aan de GGZ is tot en met 2017 het volgende uitgegeven:
Uitgaven (x € mrd) en groei (%) totale GGZ 2008–2017

Uitgaven
Groei

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

4,9

5,4
9%

5,7
6%

5,9
4%

6,0
1%

5,9
– 2%

6,0
3%

6,5
7%

6,6
2%

6,8
3%

De groei van de uitgaven is getemperd door de volgende maatregelen (x
€ 1 miljoen):
2010: Tariefmaatregel

119

2011: Verleggen patiëntenstromen

35

2012: Regeerakkoord (o.a. eigen bijdrage, tariefmaatregel)

388

2016: Stringent pakketbeheer

25

Daarnaast zijn er vanaf 2013 (t/m 2017) groeiafspraken gemaakt met de
curatieve GGZ-sector.
Vraag 362
Hoeveel is er sinds 2013 geïnvesteerd in de ambulante ggz?
Antwoord:
Dat is mij niet bekend en dat is ook moeilijk te zeggen, omdat in de ggz de
zorg per dbc wordt bekostigd. De Vektis-data laten niet zien welk deel van
het dbc aan verblijf en welk deel aan ambulante zorg binnen de behandeling werd besteed. Voor een indruk van de opbouw van de ambulante
ggz verwijs ik u ook graag naar mijn brief d.d. 10 april 2018, waarmee ik
de rapportage van Trimbos Instituut over intensivering opbouw
ambulante ggz aan uw Kamer heb aangeboden (Vergaderjaar 2017–2018,
25 424, nr. 396). Hieruit blijkt een gemengd beeld.
Vraag 363
Hoeveel patiëntenstops zijn er in 2016, 2017 en 2018 geweest in de ggz,
uitgesplitst per jaar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

118

Antwoord:
Het ministerie heeft geen inzicht in het totale aantal patiëntenstops in de
ggz.
Vraag 364
Hoe is de onderschrijding van het ggz-budget in 2017 en 2018 besteed?
Antwoord:
De verwachte onderschrijding van het ggz-budget in 2017 is in dat jaar zelf
niet opgemaakt. Een onderschrijding van zorgkosten leidt tot financiële
meevallers in de resultaten van zorgverzekeraars. Zorgverzekeraars
voegen positieve resultaten toe aan hun reserves of gebruiken ze het jaar
erna om de premie lager (onder kostendekkend niveau) vast te kunnen
stellen. Via een lagere vaststelling van de premie hebben zorgverzekeraars de afgelopen vijf jaar bijna € 6 miljard aan verzekerden teruggegeven.
Ook in 2018 leiden lagere ggz uitgaven tot meevallers bij de verzekeraars.
De verzekeraars hebben de premie 2018 echter fors lager vastgesteld dan
geraamd door VWS, omdat ze uitgingen van lagere zorguitgaven.
Onduidelijk is welk deel daarvan de ggz betrof. Wel is bekend dat de
verzekeraars bij hun premiestelling 2018 uit zijn gegaan van uitgaven die
vrijwel overeenkomen met de actuele VWS-raming. Daardoor kan gesteld
worden dat de onderschrijding 2018 al in zijn geheel ten goede is
gekomen aan de verzekerden via een lagere premie.
Vraag 365
Hoeveel is bezuinigd op beschermd woonvormen?
Antwoord:
Er is vanuit rijkswege geen sprake van een bezuiniging op de middelen
die gemeenten hebben ontvangen voor beschermd wonen.
Vraag 366
Hoe groot zijn de tekorten op beschikbare plekken in beschermd
woonvormen?
Antwoord:
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het inkopen van voldoende plekken
voor beschermd wonen, passend bij wat in hun regio noodzakelijk is. Het
aantal plekken fluctueert en kan ook variëren door het jaar heen. Er is
geen centrale registratie van het aantal plekken en eventuele tekorten.
Vraag 367
Hoe vaak hebben zorgverzekeraars extra ggz-zorg ingekocht, na bereiken
van het budgetplafonds?
Antwoord:
Er zijn geen landelijke cijfers beschikbaar hoe vaak zorgverzekeraars extra
ggz-zorg hebben ingekocht na het bereiken van het budgetplafond. NZa
heeft recent onderzoek gedaan naar de mate waarin er vanwege omzetplafonds bij vrijgevestigden, capaciteit onbenut blijft in de gespecialiseerde ggz (TK 25 424, nr. 423). De NZa doet een aantal aanbevelingen
richting zorgverzekeraars en aanbieders in de ggz. De aanbevelingen zijn
gericht op het terugbrengen van de wachttijden in relatie tot de omzetplafonds. In het recent gesloten hoofdlijnenakkoord 2019 – 2022 zijn
afspraken gemaakt om de contractering in de ggz te verbeteren. Specifiek
zijn er afspraken gemaakt bij verzoeken tot (bij)contractering en
omzetplafondverhoging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

119

Vraag 368
Hoe groot is het personeelstekort in de ggz?
Antwoord:
Er zijn geen gegevens bekend over het personeelstekort in de ggz in de
volle breedte. Onderzoek van KIWA Carity van juni 2015 in opdracht van
het Capaciteitsorgaan laat de volgende schatting zien van de onvervulde
vraag per beroepsgroep:
Gz-psycholoog
Psychotherapeut
Klinisch psycholoog
Klinisch neuropsycholoog
Verpleegkundig specialist ggz

0,2% – 2,2%
0% – 0,4%
7,7% – 9,7%
0,1% – 2,1%
1,1% – 3,1%

Vooral gz-psychologen worden ingezet om het tekort aan klinisch
psychologen op te vangen.
Het Capaciteitsplan 2016 van het Capaciteitsorgaan toont voor de
psychiater een onvervulde vraag van 5%.
Zie ook het antwoord op vraag 240.
Vraag 369
Waar in de ggz wordt er al gewerkt met prestatiebekostiging?
Antwoord:
Op dit moment wordt in nagenoeg de hele geneeskundige ggz gewerkt
met een vorm van prestatiebekostiging. Afhankelijk van het type ggz vindt
de bekostiging plaats door middel van diagnosebehandelcombinaties,
oftewel dbc’s, zorgzwaartepakketten (zzp’s) of prestaties generalistische
basis-ggz. Alleen de kennis- en expertisefunctie voor derdelijns en
gespecialiseerde psychotraumazorg wordt bekostigd door middel van een
beschikbaarheidbijdrage uit het Zorgverzekeringsfonds (Zvf).
Per 2019 wordt voor de acute ggz, wat betreft de functies triage, beoordeling en de eerste 72 uur crisisbehandeling en/of -opname, op advies van
de NZa overgestapt op een vorm van budgetbekostiging.
Vraag 370
Bij hoeveel zorgaanbieders in de ggz zijn er wachtlijsten en hoe groot zijn
deze wachtlijsten?
Antwoord:
Ggz-zorgaanbieders verzamelen informatie over gemiddelde wachttijden,
uitgesplitst naar aanmeldwachttijd en behandelwachttijd voor de
basis-ggz en voor hoofddiagnosegroepen in de gespecialiseerde ggz.
Zorgaanbieders leveren deze informatie aan bij Vektis en publiceren deze
ook op hun website, zodat patiënten en verwijzers daarmee rekening
kunnen houden.
Er zijn meer dan 3.500 vestigingen (vrijgevestigden, instellingen en
onderdelen van instellingen) die wachttijdinformatie aanleveren bij Vektis.
Een overzicht van de wachttijden per aanbieder zou een zeer omvangrijke
lijst opleveren. Naar aanleiding van uw vraag heb ik de NZa gevraagd een
inschatting te maken van het aantal zorgaanbieders dat aangeeft een
wachttijd (aanmeldwachttijd en/of behandelwachttijd in de basis-ggz en/of
gespecialiseerde ggz) te hebben. Van de 3.558 vestigingen die wachttijdinformatie hebben aangeleverd, hebben 2.982 vestigingen (waarvan 76%
vrijgevestigd) een aanmeldwachttijd en 2.926 vestigingen (waarvan 76%
vrijgevestigd) een behandelwachttijd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

120

We zien dus dat er bij het overgrote deel van de vestigingen sprake is van
een wachttijd. Dat betekent niet dat deze wachttijd per definitie problematisch is. Het is logisch dat een cliënt bij de aanmelding even moet wachten
voordat de eerste afspraak gepland kan worden. Om te definiëren hoe
lang de wachttijd gemiddeld mag duren, hebben partijen de Treeknormen
vastgesteld. Voor de lengte van de wachttijden in de basis-ggz en per
hoofddiagnosegroep in de gespecialiseerde ggz, en hoe deze zich
verhouden tot de Treeknormen, verwijs ik u naar de rapportage die ik in
juli naar uw Kamer heb gestuurd (Vergaderjaar 2017–2018, TK 25 424,
nr. 423). Voor het einde van het jaar verschijnt er een nieuwe monitor, die
ik u te zijner tijd zal toesturen.
Vraag 371
Op basis van welke factoren wordt in 2020 de stand van zaken rondom
collectiviteiten gemeten?
Antwoord:
In 2020 zal een monitor worden uitgevoerd om te bepalen of het collectiviteitsaanbod kleiner en meer onderscheidend is geworden. Daarbij zal in
ieder geval veel aandacht zijn voor de zorginhoudelijke meerwaarde die
de collectiviteit moet bieden. Hoe dit ingevuld zal worden wordt nog
nader bepaald.
Vraag 372
Lagen de 150 extra opleidingsplaatsen voor gz-psychologen bovenop de
610 plekken binnen het advies van het Capaciteitsorgaan? Zo nee,
waarom is van dit advies afgeweken?
Antwoord:
Nee. De 610 opleidingsplaatsen was het maximum van de bandbreedte
die het Capaciteitsorgaan in juli 2015 had geraamd. Daarna is de behoefte
aan gz-psychologen sterk toegenomen door groei van de patiëntenpopulatie en omdat gz-psychologen in toenemende mate lager opgeleid
personeel, mantelzorgers en vrijwilligers begeleiden. Ook vindt meer
verticale taakverschuiving plaats van specialisten (o.a. klinisch psychologen) naar gz-psychologen.
Vraag 373
Welke opleidingen dragen het meeste bij aan het oplossen van de
wachttijden binnen de ggz?
Antwoord:
Er is voor 2019 € 20 miljoen beschikbaar gesteld om extra te investeren in
opleidingen en daarmee de wachttijden terug te dringen. De sector heeft
een plan gemaakt om deze middelen zo goed mogelijk te verdelen. Zie
ook het antwoord op vraag 240.
Vraag 374
Kunt u specifieker zijn over de wijze waarop de Kamer op de hoogte wordt
gehouden over de voortgang van het traject rondom wachttijden? Hoe
verhoudt deze ambitie zich tot de afspraak dat de wachttijden binnen de
ggz op 1 januari 2019 weer binnen de Treeknorm moeten vallen?
Antwoord:
Het streven is dat de gemiddelde wachttijden in de ggz zo snel mogelijk
weer binnen de Treeknormen vallen. Hiertoe hebben partijen in juli een
nieuw actieplan gelanceerd waarover ik uw Kamer op 17 juli jl. heb
geïnformeerd (Vergaderjaar 2017–2018, TK 25 424, nr. 423) en daarnaast
zijn in het hoofdlijnenakkoord ggz (Vergaderjaar 2017–2018, TK 25 424,
nr. 420) afspraken gemaakt die ook zullen bijdragen aan het terugdringen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

121

van de wachttijden. Om te weten waar we op 1 januari 2019 staan, heb ik
de NZa gevraagd om mij eind 2018 een volgende rapportage op te
leveren. Die zal ik aan uw Kamer doen toekomen.
Vraag 375
Kunt u een overzicht van de gemeenten geven waar extra inzet nodig is
om te komen tot een volledig landelijke dekkende aanpak van personen
met verward gedrag? Kunt u daarbij specificeren waar het op dit moment
bij die gemeenten nog aan schort?
Antwoord:
Voor een overzicht van de stand van zaken in de diverse regio’s en
gemeenten verwijs ik naar de rapportage «de stand van het land» bij de
eindrapportage van het Schakelteam die op 26 september jl. aan uw
Kamer is aangeboden (Vergaderjaar 2017–2018, TK 25 424, nr. 424. Hierin
wordt de voortgang per bouwsteen weergegeven.
Vraag 376
Kunt u een uiteenzetting geven wat de negatieve effecten zijn van
niet-gecontracteerde zorg voor het functioneren van de ggz?
Antwoord:
Op 17 juli jl. informeerde ik u over het onderzoek naar
niet-gecontracteerde zorg in de ggz. Uit dat onderzoek komt naar voren
dat de niet-gecontracteerde zorg qua omzet is toegenomen van 4,4% in
2014 naar 6,3% in 2016.
De gemiddelde vergoede zorgkosten van de behandeling van patiënten
met diagnosen alcoholverslaving, verslaving overige middelen, somatoforme stoornissen en «restgroep diagnoses» zijn bij niet-gecontracteerde
ambulante zorg beduidend hoger dan bij gecontracteerde zorg (25%-80%
hogere kosten). De niet-gecontracteerde zorgaanbieders leveren aan deze
patiënten veel meer uren zorg dan gecontracteerde zorgaanbieders. Dat
grotere aantal behandelingen en die hogere kosten liggen niet aan de
ernst van de afwijkingen, want als de kosten gecorrigeerd worden voor
zorgvraagzwaarte, blijven de genoemde verschillen bestaan.
Via contracten maken zorgverzekeraars afspraken met aanbieders over de
kwaliteit van de zorg, over tarieven, over goede zorg voor een redelijke
prijs, over zinnige zorg (geen onderbehandeling maar ook geen overbehandeling), over innovatie, over samenwerking in de wijk, over de
organisatie van de zorg (bijvoorbeeld als er zorg is die beter vervangen of
verplaatst kan worden). Dergelijke afspraken ontbreken bij
niet-gecontracteerde zorg en dat komt het functioneren van de sector niet
ten goede.
Via voorwaarden in een contract, zoals afspraken waar een declaratie aan
moet voldoen, is de zorgverzekeraar beter in staat om de risico’s op
fouten en fraude in te perken. Deze voorwaarden zijn er niet bij
niet-gecontracteerde zorg.
Vraag 377
Wordt in het onderzoek naar niet-gecontracteerde zorg binnen de ggz ook
gekeken naar dit soort vormen van zorg die in het buitenland worden
verleend? Is het mogelijk om een overzicht te geven op welke schaal
gebruik wordt gemaakt van ggz-zorg die in het buitenland?
Antwoord:
Mensen die verzekerd zijn volgens de Zorgverzekeringswet hebben twee
mogelijkheden om zorgkosten die in het buitenland gemaakt zijn, vergoed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

122

te krijgen van hun zorgverzekeraar. De eerste mogelijkheid is dat de
verzekerde of de buitenlandse aanbieder rechtstreeks declareert bij de
Nederlandse zorgverzekeraar. De tweede mogelijkheid is dat de verzekerde een beroep doet op een verdragsdocument. De betaling van de
zorgkosten loopt dan via het CAK en buitenlandse verbindingsorganen.
Het CAK declareert dan de kosten bij de betreffende Nederlandse
zorgverzekeraar. Via de eerste route is in 2016 ca € 5 miljoen aan
ggz-kosten gedeclareerd (Vektis, gegevens 2016). Dit is ca 2% van de
zorgkosten buitenland die in totaal via de zorgverzekeraars gedeclareerd
worden. De zorgkosten buitenland die via het CAK gedeclareerd worden,
zijn niet gespecificeerd naar sector. Als we 2% toepassen op het totaal dat
via het CAK gedeclareerd wordt, betekent het dat via het CAK ongeveer
€ 3 miljoen aan ggz-kosten gedeclareerd wordt. Samen is dat € 8 miljoen,
en dat is in totaal 0,2% van de kosten ggz die voor rekening van de
Zorgverzekeringswet komen. Deze cijfers zijn met behoorlijke onzekerheid
omgeven, maar duidelijk is dat het gaat om een relatief laag bedrag. Niet
meegeteld zijn buitenlandse aanbieders die een onderaanneming zijn van
een Nederlandse aanbieder. Daar zijn geen gegevens over.
De kosten van ggz die in het buitenland worden gemaakt, zijn niet
betrokken in het onderzoek naar de niet-gecontracteerde zorg. De redenen
zijn dat de declaraties uit het buitenland doorgaans met grote vertraging
binnen komen, er nauwelijks inhoudelijke informatie is over de zorg die
gedeclareerd wordt via het CAK, en dat er geen gegevens zijn over
buitenlandse aanbieders die via een onderaanneming met een Nederlandse aanbieder declareren.
Vraag 378
Hoe ziet de voorziene planning van de uitvoering en evaluatie van deze
pilots eruit en wanneer wordt het definitieve model vastgesteld?
Antwoord:
In opdracht van ZonMw worden de pilots melding gemonitord en
geëvalueerd. De rapportage zal in juni 2019 beschikbaar zijn. Het is aan
veldpartijen om het model melding vast te stellen.
Vraag 379
Hoe kijkt u aan tegen de suggestie in het eindadvies van het Schakelteam
om het invoeren van het landelijk meldnummer voor Personen verward
gedrag / kwetsbare personen naar voren te halen, in plaats van als
sluitstuk voor een landelijk dekkend netwerk van regionale en lokale
meldpunten te beschouwen? Bent u bereid om een verkennend onderzoek
te doen? Hoe ziet u de verbinding met andere landelijke nummers zoals
bijvoorbeeld Veilig Thuis?
Antwoord:
Het landelijke meldnummer 24/7 is het slotstuk van regionale meldpunten,
waarnaar het kan doorverwijzen. Ik constateer dat de lokale en regionale
infrastructuur waarnaar een dergelijk landelijk nummer kan verwijzen
door alle recente initiatieven zodanig is verbeterd, dat ik nu positief kijk
naar de mogelijkheden van een landelijk meldnummer en dat ik eventuele
financiële consequenties zal meenemen in de voorjaarsbesluitvorming
2019. Daarna zal ik u informeren over de stand van zaken van het landelijk
nummer en de regionale punten.
Vraag 380
Bent u bereid om in het onderzoek naar de samenstelling van de groep
verwarde personen ook het drugs- en medicijngebruik mee te nemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

123

Antwoord:
In de aanbiedingsbrief bij de tussenrapportage van het Schakelteam van
11 april 218 (Vergaderjaar 2017–2018, TK 25 424, nr. 395) heb ik eerder
gereageerd op de vraag of in het onderzoek meegenomen kan worden in
hoeverre drugs- en medicijngebruik van invloed zijn op verward gedrag.
Zowel drugs- als medicijngebruik kunnen leiden tot verward gedrag. Na
onderzoek bleek dat spoeddiensten deze cijfers niet bijhouden. Er wordt
door SEH’s en/of ggz-crisisdiensten wel geregistreerd of de problematiek
drugs- of medicijngerelateerd is, maar de relatie met verward gedrag
wordt daarbij niet gelegd. Cijfers over deze combinatie van factoren zijn
dus niet beschikbaar. Wel vind ik het zinvol dat in de regionale persoonsgerichte aanpak die in het land overal ontstaat alle mogelijke veroorzakers
van verward gedrag worden betrokken. Ik zie dit ook in veel gemeenten
gebeuren.
Vraag 381
Hoe kijkt u aan tegen het belang van sociaal-medische factoren bij het
ontstaan van verward gedrag? Hoe ziet u de rol van de GGD bij het
uitvoeren van triage aan de voorkant waardoor voorkomen wordt dat
kwetsbare mensen op de verkeerde plek terechtkomen?
Antwoord:
Zoals het Schakelteam constateert, zijn er vele mogelijke factoren die
leiden tot verward gedrag. Dit kunnen zowel medische als sociale factoren
zijn en ook een combinatie van beide. Het is van belang dat in de
persoonsgerichte ondersteuning aandacht is voor beide. Een adequate
triage en beoordeling is daarbij van belang en de GGD kan hierbij een rol
spelen. Het is aan de regio om dit goed te organiseren.
Vraag 382
Hoe verhoudt de aanpak van personen met verward gedrag zich tot de
Wet verplichte ggz die op 1 januari 2020 van start gaat?
Antwoord:
De wet verplichte ggz (Wvggz) richt zich op een klein deel van de totale
doelgroep van mensen met verward gedrag, te weten diegenen die
verplichte zorg nodig hebben omdat zij als gevolg van een psychische
aandoening ernstig nadeel veroorzaken voor zichzelf of anderen. De
instrumenten die de Wvggz biedt zijn voor deze groep als het ware het
sluitstuk van de aanpak die het schakelteam voorstaat, namelijk het
uiterste middel als vroegtijdig signaleren en interveniëren niet kan
voorkomen dat iemand in een situatie komt waar verplichte zorg de enige
oplossing is. Zoals in de aanbiedingsbrief bij de eindrapportage van het
Schakelteam (Vergaderjaar 2017–2018, TK 25 424, nr. 424) is aangegeven,
wordt het implementatietraject van de Wet verplichte ggz in samenhang
met de regionale aanpak voor mensen met verward gedrag opgepakt.
Vraag 383
Kunt u inzichtelijk maken wat de resultaten zullen zijn van het «stimuleren
van e-health en versterken inzet ICT ggz» voor een bedrag van ruim € 39
miljoen in 2019 en € 17 miljoen in 2020? In de jaren daarna zijn hiervoor
geen middelen gereserveerd; betekent dit dat de gewenste effecten vanaf
2021 zijn gerealiseerd?
Antwoord:
Zoals aangegeven in de brief van de Staatssecretaris van VWS van
16 februari 2018 (TK II 25 424, nr. 388) is het doel van het stimuleren van
e-health en het versterken van de inzet van ICT om de digitale basis op
orde te brengen. Dit houdt in dat de patiënt de regie krijgt over zijn
gegevens en deze gegevens desgewenst kan delen met andere zorgver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

124

leners en kan gebruiken in een app of andere e-healthtoepassingen.
Daarnaast worden goede, breed gedragen apps en websites vindbaar
voor de patiënten en professionals die deze willen inzetten in de zorg door
hier een wegwijzer voor te realiseren. Deze doelen worden bereikt doordat
er een éénmalige impuls gegeven wordt aan het verbeteren van de
ICT-infrastructuur, zodat zij bepaalde medische gegevens op een gestandaardiseerde wijze elektronisch naar de patiënten kunnen ontsluiten en
het mogelijk wordt om e-healthinterventies op een generieke manier te
koppelen aan beschikbare patiëntenportalen en persoonlijke gezondheidsomgevingen (PGO’s).
De ggz-instellingen kunnen een subsidie ontvangen om in 2021 bepaalde
resultaatsverplichtingen te halen. Indien deze resultaatsverplichtingen niet
worden gehaald, wordt de subsidie teruggevorderd. Dit betekent dat in
2021 de digitale basis in de instellingen op orde moet zijn.
Vraag 384
Kunt u een verklaring geven waarom er nog tot 2023 budgetten worden
gereserveerd voor een «sluitende aanpak personen met verward gedrag»,
terwijl alle gemeenten/regio’s uiterlijk eind 2018 over een sluitende
aanpak moeten beschikken?
Antwoord:
Het Schakelteam constateert dat er veel gebeurd is, maar ook dat de goed
werkende aanpak nog niet goed geborgd is. Daarom blijf ik met het
Ministerie van JenV en de VNG de borging en verdieping van deze aanpak
nog een aantal jaren ondersteunen. Een aantal trajecten loopt ook
gewoon door, zoals de pilots met vervoer en de subsidieregeling voor
onverzekerde personen met verward gedrag. Hierbij kijken we ook naar de
samenhang met andere trajecten, zoals de implementatie van de Wet
verplichte ggz.
Vraag 385
Voor de medisch-specialistische zorg is landelijk een maximale volumegroei beschikbaar van 0,8 procent in 2019, 0,6 procent in 2020, 0,3 procent
in 2021 en 0,0 procent in 2022, exclusief de indexatie voor loon- en
prijsbijstelling; dit moet gedeeltelijk gerealiseerd worden door een
verschuiving van tweedelijnszorg naar de eerste lijn. Hoeveel geld wordt
hiermee bespaard? Hoe wordt de eerste lijn gecompenseerd voor deze
extra taken?
Antwoord:
Met de partijen in de medisch-specialistische zorg, huisartsen, ggz en
wijkverpleging zijn hoofdlijnenakkoorden afgesproken. Die hoofdlijnenakkoorden zorgen samen voor een besparing, oplopend tot ruwweg € 2,7
miljard in 2022.
In de hoofdlijnenakkoorden hebben partijen zich gecommitteerd aan de
beweging naar de juiste zorg op de juiste plek. Deze beweging is breder
dan alleen een verschuiving van zorg. Het gaat ook om afspraken die zijn
gericht op het voorkomen van zorg in de tweede lijn, bijvoorbeeld door
betere vroegsignalering van problemen door huisartsen en wijkverpleegkundigen. En om het tot stand brengen van een betere uitstroom van
tweede naar eerste lijn of naar huis van mensen die in ziekenhuizen
liggen, maar die eigenlijk geen noodzaak voor medisch-specialistische
zorg meer hebben. Het beperken van groei in de msz en de ggz vertaalt
zich dus niet 1 op 1 door naar de groei in de eerste lijn.
Om ervoor te zorgen dat er wel voldoende ruimte is in de eerste lijn voor
de beweging naar de juiste zorg op de juiste plek wordt in de hoofdlijnenakkoorden wijkverpleging en huisartsenzorg een hogere maximale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

125

volumegroei beschikbaar gesteld. Bij de huisartsen is dit 2,5% in de jaren
2019 en 2020 en 3% in de jaren 2021 en 2022. Voor de wijkverpleging is dit
2,4% in de jaren 2019 tot en met 2022. Bovenop deze afgesproken
groeipercentages blijft een deel van de onderschrijding in 2017 ook de
komende jaren beschikbaar (in beide sectoren € 50 miljoen), zodat de
effectieve groei hoger uitpakt dan de afgesproken groeipercentages.
Bovendien is er in het akkoord wijkverpleging ook een ruime groei voor
het eerstelijnsverblijf afgesproken.
Hiermee is in totaal een forse groei voor de eerstelijn mogelijk, waarmee
invulling kan worden gegeven aan zorg op de juiste plek.
Vraag 386
Waarom is ervoor gekozen om alleen middelen te reserveren voor de
implementatie van de Wet verplichte ggz in het jaar 2019? Wordt hiermee
de verwachting uitgesproken dat bij de inwerkingtreding van de wet per
1 januari 2020 alle betrokkenen voldoende zijn geïnformeerd om hiermee
te werken? Waar baseert u de inschatting op dat een jaar voldoende is om
een dergelijke omvangrijke wet te implementeren?
Antwoord:
Een jaar is inderdaad een korte termijn om deze wet in te voeren, zoals
ook verschillende veldpartijen hadden aangegeven bij de parlementaire
behandeling van de Wet verplichte ggz (Wvggz). Vandaar dat bij de
behandeling van de Wvggz in de Eerste Kamer op 23 januari dit jaar is
toegezegd dat de wet per 1 januari 2020 in werking zal treden: een
implementatietermijn van bijna twee jaar. Het zwaartepunt van de
implementatie zal in 2019 liggen, vandaar dat hier in deze begroting de
nadruk is gelegd.
Zoals is aangegeven is het ketenprogramma Wvggz onder opdrachtgeverschap van de ministeries van VWS en JenV gezamenlijk reeds langere tijd
bezig om samen met de ketenpartners de implementatie van de Wvggz
voor te bereiden. Alle betrokkenen zijn op deze wijze goed geïnformeerd.
In 2019 zal met de ketenpartners worden bezien hoe vanaf 1 januari 2020
gezamenlijke regie op de uitvoering van de wet kan worden ingericht en
welke wijze van ondersteuning hierbij passend is. Of dit tot een verlenging
van de ondersteuning door het ketenprogramma leidt is nu nog niet te
zeggen. Voor het ketenprogramma zijn middelen beschikbaar voor de
jaren 2018–2020.
Vraag 387
Waarom kiest u ervoor om de benodigde investering in de gezamenlijke
gegevensuitwisseling in de geboortezorg uit het kader verloskunde te
financieren, daar waar dit ten goede komt aan de cliënt en alle geboortezorg professionals in de keten?
Antwoord:
Eerder al zijn vanuit middelen van de medisch-specialistische zorg
investeringen gedaan ten behoeve van het verbeteren van informatieuitwisseling tussen professionals en patiënten.
Geboortezorg professionals gebonden aan een ziekenhuis hebben hier al
van kunnen profiteren. Voor de rest van de keten ontbrak deze stimulering.
Vandaar dat de benodigde middelen voor het completeren van de
gegevensuitwisseling in de geboortezorg nu uit een verlaging van de
beschikbare groeiruimte voor verloskunde en kraamzorg komen.
Vraag 388
Op welke wijze worden Verloskundig Samenwerkingsverbanden (VSV’s)
financieel ondersteund bij de implementatie van de Zorgstandaard in hun
regio?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

126

Antwoord:
De zorgstandaard integrale geboortezorg beschrijft op hoofdlijnen de
gewenste inhoud van de geboortezorg. Zorgprofessionals zijn zelf
verantwoordelijk voor de implementatie van deze zorgstandaard en dus
dat ze kwalitatief goede zorg leveren zoals omschreven in de standaard.
Dit wordt bekostigd vanuit het tarief. Er bestaat geen aparte financiële
ondersteuning voor regio’s om de zorgstandaard te implementeren.
Wel ondersteunt het College Perinatale Zorg (CPZ), gefinancierd door
VWS, op landelijke niveau de implementatie van de zorgstandaard. Het
CPZ biedt een breed aanbod aan informatie en handreikingen om
zorgprofessionals te ondersteunen bij de implementatie van de
zorgstandaard.
Vraag 389
Op welke wijze worden VSV’s financieel ondersteund in de extra taken,
zoals onder andere de onderlinge consultatie en het Multidisciplinair
Overleg (MDO), het coördinerend zorgverlenerschap en het vormgeven
van de kwaliteitscyclus, die uit de Zorgstandaard voortvloeien?
Antwoord:
De genoemde taken komen voort uit de door het veld opgestelde
zorgstandaard integrale geboortezorg. De genoemde taken zijn daarmee
dus onderdeel van de standaard te leveren zorg en dat kan bekostigd
worden vanuit de monodisciplinaire tarieven of vanuit het tarief integrale
bekostiging geboortezorg.
Vraag 390
Welke rol speelt u bij het stimuleren van de juiste zorg op de juiste plek in
de geboortezorg, parallel aan de afspraken die in de hoofdlijnenakkoorden
medisch specialistische zorg en huisartsenzorg zijn gemaakt?
Antwoord:
De geboortezorg loopt voorop als het gaat om de randvoorwaarden voor
de juiste zorg op de juiste plek. Er is namelijk een integrale zorgstandaard
waarin het uitgangspunt de juiste zorg op de juiste plek is, er is een
gezamenlijke toekomstagenda en er bestaat de mogelijkheid om gebruik
te maken van integrale bekostiging. VWS stimuleert dit door het opzetten
van een landelijk programma met als doel optimale informatieuitwisseling tussen zorgverleners en de zwangere/kraamvrouw, en tussen
zorgverleners onderling en via het College Perinatale Zorg het ondersteunen van regio’s om stappen te zetten naar integrale bekostiging en
het landelijk faciliteren van de implementatie van de zorgstandaard.
Vraag 391
Waarom moet een vrouw haar zorgvraag eerst zelf formuleren en mag
een verloskundige niet actief een preconceptieconsult ten laste van de
Zorgverzekeringswet aanbieden aan kwetsbare doelgroepen?
Antwoord:
Het preconceptieconsult is conform standpunt van het Zorginstituut
Nederland zorg die deel uitmaakt van het basispakket van de Zorgverzekeringswet zolang deze zorg niet programmatisch en collectief wordt
aangeboden. Collectieve maatregelen gericht op alle vrouwen met een
kinderwens passen niet binnen de Zorgverzekeringswet. Het beginpunt
van de Zorgverzekeringswet wordt namelijk gevormd door een individuele zorgvraag van een verzekerde die zich wendt tot een zorgverlener.Een verzekerde moet het initiatief nemen en haar zorgvraag formuleren. De zorg valt onder de te verzekeren zorg, indien een vrouw naar
inhoud en omvang redelijkerwijs op deze zorg is aangewezen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

127

Vraag 392
Hoe gaat u bereiken dat vrouwen goed voorbereid zwanger zijn? Welke rol
speelt de preconceptiezorg in die ambitie?
Antwoord:
In de bekostiging van de verloskundige zorg is de mogelijkheid gecreëerd
om het preconceptieconsult individueel aan te bieden aan vrouwen met
een kinderwens. Via het programma Kansrijke Start (TK 2017–2018 32 279,
nr. 124) wordt ingezet op een beter bereik van kwetsbare ouders met een
kinderwens. Lokale coalities gaan experimenteren met het bespreken van
kinderwensen, uitgaande van de behoefte van deze kwetsbare ouders.
Samen met gemeenten en professionals wordt nagegaan hoe zij beter
bereikt worden; hoe bereiden ouders zich voor op de keuze van kinderen,
wat zijn de drijfveren van ouders om wel of niet te spreken over hun
kinderwensen en hoe kunnen we dergelijke gesprekken meenemen in de
reguliere contactmomenten van de jeugdgezondheidszorg. Hierbij worden
de resultaten van de ZonMW-projecten over preconceptiezorg en die uit
Healthy pregnancy for all (HP4all) betrokken.
Vraag 393
Overweegt de overheid een vergoeding voor preconceptieconsulten/
kinderwensspreekuren door verloskundigen?
Antwoord:
In de bekostiging van de verloskundige zorg is al een prestatie met tarief
opgenomen voor het preconceptieconsult. Op haar aangeven kan de
vrouw het initiatief nemen tot dit consult.
Vraag 394
Welke rol speelt de (zelfstandige) verloskundige in het Caribisch deel van
ons Koninkrijk in de ambities van de overheid op het thema «preventie»?
Antwoord:
Deze vraag heeft alleen betrekking op Caribisch Nederland (Bonaire, Sint
Eustatius en Saba), omdat Aruba, Curaçao en Sint Maarten zelfstandige
landen zijn binnen het Koninkrijk.
Op Bonaire zijn drie verloskundigen werkzaam, in dienst van het
ziekenhuis Fundashon Mariadal, die zowel eerste- als tweedelijns
verloskundige zorg geven. Op Sint Eustatius is er één verloskundige die
eerstelijns bevallingen doet. Op Saba is geen verloskundige.
Tijdens de zwangerschap letten de verloskundigen op mogelijke gezinsproblemen en bezien ze of er behoefte is aan opvoedondersteuning. Ook
voeren ze soa testen uit en sporen ze diabetes op. Zowel na geboorte als
na late zwangerschaps-afbrekingen, begeleiden zij de meisjes en vrouwen
en geven ze anticonceptie counseling.
Vraag 395
Kunt u een inschatting maken van het aantal mensen in Nederland dat
gebruik zou moeten maken van een tolkentelefoon om hun recht op
informatie en toestemming in de behandelrelatie te kunnen uitoefenen?
Wat zou het budgettaire beslag zijn als deze mensen van overheidswege
gebruik kunnen maken van de tolkentelefoon?
Antwoord:
NIVEL maakt in haar rapport «Noodzaak en omvang van de inzet van
professionele tolken in de zorg» (2016) de inschatting dat bij 16% van de
contacten tussen zorgverleners en anderstaligen in de Randstad de inzet
van een professionele tolk (bijvoorbeeld via de tolkentelefoon) noodzakelijk is. Omdat de absolute aantallen niet bekend zijn en de kosten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

128

een financiële regeling afhangen van de inrichting van een dergelijke
regeling kan ik geen inschatting maken van het budgettair beslag dat dit
met zich zou mee brengen.
Zie ook mijn antwoord bij vragen 757 en 758.
Vraag 396
Hoe wordt het geld voor de digitale landelijke gegevensuitwisseling in de
geboortezorg aangewend?
Antwoord:
Het hiervoor ontwikkelde Programma BabyConnect heeft tot doel om te
komen tot optimale informatie-uitwisseling tussen zorgverleners en de
zwangere/kraamvrouw, en tussen zorgverleners onderling. Het gaat
daarbij om naadloos aansluitende zorg voor moeder en kind(eren)
gedurende de zwangerschap en perinatale periode, van preconceptie tot
circa zes weken post partum, inclusief de overdracht naar volgende
zorgverleners, zoals bijvoorbeeld JGZ, kinderarts of huisarts. Het
programma voorziet in de betrokkenheid van alle actoren in de geboortezorg: patiënten en cliënten, individuele zorgverleners, praktijken,
ziekenhuizen en andere zorgorganisaties. Zij zullen gezamenlijk de rol van
opdrachtgever(s) vervullen voor de uitvoering van het programma in de
verschillende zorgregio’s. Regio’s kunnen middelen aanvragen om
innovaties te realiseren, te evalueren en bij te sturen met ondersteuning
van landelijk gefaciliteerde gebruikersgroepen. De aanvragers moeten
daarvoor voldoen aan een aantal eisen, onder andere op het gebied van
regionaal draagvlak, actieve deelname van cliënten en duurzame
financiering. Verdere uitwerking van het programma vindt momenteel
plaats.
Vraag 397
Welke activiteiten met betrekking tot orgaandonatie vinden nog meer
plaats naast de activiteiten rond invoering van het actief donorregistratiesysteem?
Antwoord:
Voor een uitgebreid antwoord hierop verwijs ik graag naar mijn brief van
6 juli 2018 (TK 33 506 nr. 30) onder de tussenkop «flankerend beleid». Kort
gezegd bestaat dat beleid uit verbetering van het donatieproces in
ziekenhuizen inclusief de financiering daarvan, aanpassingen aan de
financiering en organisatie van orgaanuitname, aanpassing richtlijn
orgaandonatie na euthanasie, en het actief volgen en waar mogelijk
faciliteren van innovatieve ontwikkelingen zoals machineperfusie en
stamcelonderzoek.
Vraag 398
Zijn er, naast de extra middelen voor het actief donorregistratiesysteem,
nog extra middelen beschikbaar voor het verhogen van het aantal
organen voor donatie? Zo ja, waarvoor worden deze middelen
aangewend?
Antwoord:
Er is structureel 2 miljoen euro gereserveerd voor projecten in diverse
Universitaire Medische Centra om door middel van de perfusietechniek
meer organen geschikt te maken voor transplantatie. Daarnaast is
structureel circa 4,6 miljoen euro beschikbaar voor bijzondere aandacht
voor donorwervingsactiviteiten in ziekenhuizen. Zoals gezegd (zie vraag
397) volg ik actief nieuwe, kansrijke ontwikkelingen en ben ik bereid, waar
nodig, deze te faciliteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

129

Vraag 399
Wat is de stand van zaken rond de aangepaste standaarden transplantatiegeneeskunde?
Antwoord:
De leden Rutte en Bruins Slot hebben op 9 juni 2016 een motie ingediend
waarin wordt opgeroepen om specifieke kennis en ervaring rond
orgaanperfusie om te zetten in zorgstandaarden voor transplantatiegeneeskunde zodat in heel Nederland op een gestandaardiseerde en reeds
bewezen manier gewerkt kan worden met orgaanperfusie (Tweede Kamer,
2015–2016, 33 506, nr. 18).
VWS heeft het veld gevraagd om te komen tot een gezamenlijke aanpak
van orgaanperfusie. Alle betrokken partijen hebben daarop gezamenlijk
een nationaal plan orgaanpreservatie opgesteld, waarin afspraken zijn
opgenomen over de uitrol van en onderzoek naar orgaanperfusie in de
verschillende transplantatiecentra.
Voor de perfusie van nieren zijn binnen het Landelijk Overleg Nier
Transplantatie (LONT) zorgstandaarden ontwikkeld die nationaal gelden.
Perfusie van andere organen (lever, longen) bevindt zich in een pilot-fase.
Het UMC Groningen, LUMC, UMC Utrecht en Erasmus MC ontvangen een
subsidie van VWS om perfusietechnieken in een onderzoekssetting toe te
passen. Deze projecten lopen door tot medio 2020. Dit betekent dat er nog
niet voor alle organen zorgstandaarden zijn, maar dat er landelijk een
uniforme aanpak wordt ontwikkeld.
Vraag 400
Is er al een tussenstand te geven van de effecten op de kwaliteit van leven
van mensen die gebruik maken van de zorg die voortkomt uit de
tweejarige pilot psychosociale zorg bij somatische aandoeningen?
Antwoord:
Nee. De pilot is op 1 maart 2018 gestart en duurt twee jaar. Er zijn mij nog
geen tussenresultaten bekend. Ik zie uit naar de resultaten.
Vraag 401
Kan een stand van zaken worden gegeven van het systematisch
doorlichten van het basispakket? Welke onderzoeken zullen in 2019
worden uitgevoerd?
Antwoord:
Voor de systematische doorlichting van het basispakket onderzoekt het
Zorginstituut met het programma Zinnige Zorg op systematische wijze of
diagnostiek en interventies op een patiëntgerichte, effectieve en
doelmatige manier worden ingezet en wat nodig is om de zorg voor de
patiënt verder te verbeteren en onnodige kosten te vermijden. Inmiddels
lopen op alle ziekten van de internationale lijst van ziekten (ICD-10 lijst)
onderzoeken en zijn er 7 verbetersignalementen uitgebracht. In het
verbetersignalement rapporteert het Zorginstituut welke verbeteringen in
de zorg en de gezondheid naar inhoud en omvang mogelijk worden
geacht. Ook geeft het Zorginstituut een inschatting van de budgetimpact
en maakt zij zo concreet mogelijke afspraken met veldpartijen over de
verbeteracties.
Voor 2019 staan de volgende verbetersignalementen op de planning:
– Ggz: PTSS
– Ggz: Psychose
– Zenuwstelsel: lage rug
– Longziekten: OSAS
– Longziekten: Astma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

130

– Gynaecologie/urologie/zwangerschap: cervixcyologie
– Gynaecologie/urologie/zwangerschap: bekkenbodem
– Gehandicaptenzorg: probleemgedrag LVB
Daarnaast worden voor infectieziekten, bloed en immunologie, oor,
spijsvertering en huid de screeningsrapporten verwacht.
Vraag 402
Hoeveel mensen maken gebruik van Wmo-voorzieningen in 2017,
respectievelijk 2018? Hoeveel mensen betalen in respectievelijk 2017 en
2018 meer dan € 17,50 aan eigen bijdrage per vier weken?
Antwoord:
Voor het antwoord op de vraag m.b.t. het gebruik van
Wmo-voorzieningen verwijs ik naar mijn antwoord op vraag 80.
Op basis van gegevens van het CAK kan ik melden dat voor 35%- 40% van
de mensen die een eigen bijdrage betaalt voor een maatwerkvoorziening
op grond van de Wmo 2015, deze eigen bijdrage meer dan € 17,50
bedraagt. Dit geldt voor 2017 en 2018.
Vraag 403
Hoeveel mensen maken gebruik van de Wmo, uitgesplitst in thuiszorg,
dagbesteding, begeleiding, beschermd wonen en hulpmiddelen (en/of een
combinatie hiervan)?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 80.
Vraag 404
Hoeveel bezwaren zijn ingediend tegen besluiten van de gemeenten, als
het gaat om de Wmo?
Antwoord:
Op landelijk niveau zijn er geen gegevens beschikbaar omtrent de
hoeveelheid bezwaren die zijn ingediend tegen besluiten van de
gemeenten als het gaat om de Wmo 2015.
Vraag 405
Hoeveel rechtszaken zijn gehouden tegen besluiten van de gemeenten, als
het gaat om de Wmo? Hoeveel was dit in 2015, 2016, 2017 en 2018?
Antwoord:
Gezien het decentrale karakter van de Wmo 2015, wordt er door mij geen
overzicht bijgehouden hoeveel rechtszaken zijn aangespannen tegen
besluiten genomen door gemeenten op basis van de Wmo 2015. De Raad
voor de Rechtspraak beschikt wel over dit soort gegevens.
Op basis van een analyse die zij hebben gedaan, werden er in 2015, 2200
zaken ingediend en 1600 afgedaan. In 2016 werden er 1900 zaken
aanhangig gemaakt en 2300 afgehandeld. In 2017 werden er 1200
rechtszaken ingediend en 1400 afgehandeld.
Over het jaar 2018 beschik ik (nog) niet over de gevraagde informatie.
Vraag 406
Hoeveel mensen hebben het afgelopen jaar afgezien van zorg vanuit de
Wmo, omdat ze dit niet meer kunnen betalen?
Antwoord:
Er is geen landelijke registratie beschikbaar van mensen die hebben
afgezien van voorzieningen waarvoor een eigen bijdrage Wmo geldt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

131

Vraag 407
Kunt u een overzicht sturen hoeveel gemeenten externe adviesbureaus
hebben ingeschakeld met betrekking tot de decentralisatie en welke
kosten zijn hiermee gemoeid?
Antwoord:
Het Rijk beschikt niet over informatie met betrekking tot door gemeenten
ingeschakelde externe adviesbureaus en de kosten daarvan.
Vraag 408
Hoeveel Wmo-regio’s zijn er?
Antwoord:
Er is geen (landelijk) vastgestelde regio-indeling voor de uitvoering van de
Wmo. Voor Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen bestaan 43
samenwerkingsverbanden via centrumgemeenten. Voor voorzieningen
van vrouwenopvang zijn er 35 centrumgemeenten. Er zijn daarnaast 26
Veilig Thuis organisaties actief in regio’s die nauw aansluiten bij de
Veiligheidsregio’s, tezamen vormt dit een landelijk dekkend netwerk.
Vraag 409
Hoeveel Wmo overlegtafels zijn er georganiseerd, hoe vaak vinden deze
plaats en wie zitten aan deze overlegtafels?
Antwoord:
Ik heb geen registratie van de overleggen waarin op landelijk, regionaal of
lokaal niveau gesproken wordt over aangelegenheden die de Wmo
betreffen. Op landelijk niveau worden verschillende overleggen gevoerd,
in wisselende samenstellingen, zowel bestuurlijk als ambtelijk, met o.a.
VNG, gemeenten, organisaties van cliënten, aanbieders, zorgverzekeraars,
sociale partners.
Vraag 410
Welke partijen van de overlegtafels zijn gesubsidieerd door het Ministerie
van VWS?
Antwoord:
Er vindt geen aparte subsidiëring van overlegtafels plaats. Wel ontvangen
partijen, met name organisaties van cliënten, gemeenten en aanbieders,
soms subsidies van VWS gericht op het (gezamenlijk) bijdragen aan de
verbetering van randvoorwaarden voor de uitvoering en vernieuwing van
de Wmo 2015 op lokaal en regionaal niveau.
Vraag 411
In welke gemeenten worden maximale inkomensgrenzen gehanteerd?
Antwoord:
Er zijn mij geen gemeenten bekend die mensen de toegang tot de Wmo
2015 ontzeggen op grond van de hoogte van het inkomen. De Wmo 2015
biedt hier ook geen mogelijkheid toe.
Vraag 412
Zijn er Wmo-verordeningen aangepast of vernietigd? Zo ja, bij welke
gemeenten en met welke reden?
Antwoord:
Het opstellen en aanpassen van een verordening is een gemeentelijke
aangelegenheid, als gevolg waarvan op landelijk niveau geen overzicht
wordt bijgehouden of verordeningen al dan niet worden aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

132

Vraag 413
Hoeveel gemeenten zijn door u op de vingers getikt, omdat zij
Wmo-beleid uitvoerden die in strijd met de wetgeving was over 2017 en
2018? Welke gemeenten waren dit en waarom?
Antwoord:
In het kader van het interbestuurlijk toezicht zijn in 2017 de gemeenten Aa
en Hunze, Tynaarlo en Assen door mij aangesproken op de wijze waarop
de Wmo 2015 in deze drie gemeenten werd uitgevoerd. Deze gemeenten
hadden geen passende voorziening voor huishoudelijke hulp vormgegeven conform de eisen die Wmo 2015 hieromtrent stelt.
Tot op heden zijn in 2018 geen gemeenten door mij aangesproken in het
kader van het interbestuurlijk toezicht.
Vraag 414
Hoeveel verordeningen zijn vernietigd als het gaat om de Wmo 2015?
Antwoord:
Het opstellen en aanpassen van een verordening een gemeentelijke
aangelegenheid, als gevolg waarvan op landelijk niveau geen overzicht
wordt bijgehouden of verordeningen al dan niet worden aangepast of
vernietigd.
In het kader van het interbestuurlijk toezicht zijn door mij geen verordeningen vernietigd.
Vraag 415
In hoeveel en welke gemeenten nu nog alfahulpen ingezet?
Antwoord:
De mogelijkheid om alfahulpen in het kader van de Wmo 2015 in te zetten,
is beperkt. Een alfahulp kan ten behoeve van de Wmo 2015 worden
ingezet indien de cliënt hier met behulp van een pgb zelf voor kiest. Ik
beschik niet over de gevraagde informatie. Er is geen landelijke registratie
van de inzet van alfahulpen door gemeenten.
Vraag 416
Hoeveel en welke gemeenten hanteren nu nog alfacheques?
Antwoord:
Ik beschik niet over een landelijk beeld hiervan, omdat er geen landelijke
registratie plaatsvindt.
Vraag 417
Wat kost de Wmo jaarlijks uitgesplitst in huishoudelijke verzorging,
vervoer en hulpmiddelen?
Antwoord:
De gemeenten leveren via het Iv3-systeem (informatie voor derden)
informatie aan over hun begroting en hun daadwerkelijke gerealiseerde
uitgaven. Het Iv3-systeem kent een sterk geaggregeerd niveau en overlap
met andere gemeentelijke taken, waardoor de gevraagde uitsplitsing niet
kan worden gemaakt.
Vraag 418
Kunt u in een tabel aangeven wat de bezuinigingen zijn geweest op de
huishoudelijke verzorging, begeleiding en dagbesteding vanaf 2015?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

133

Antwoord:
Hieronder wordt het overzicht gegeven van de bezuinigingen op huishoudelijke verzorging en individuele begeleiding en dagbesteding voor de
jaren 2015–2018 die voortkomen uit het Regeerakkoord Rutte I. Deze
bedragen zijn niet cumulatief.
2016

2017

2018

Bedrag bezuiniging huishoudelijke
verzorging exclusief aanvullende middelen
waaronder de HHT-middelen, vernieuwingsmiddelen en extramuraliseringsmiddelen

€ 610 mln.

€ 610 mln.

€ 610 mln.

Bedrag bezuiniging individuele begeleiding
en dagbesteding exclusief aanvullende
middelen waaronder extramuraliseringsmiddelen

€ 708 mln.

€ 723 mln.

€ 733 mln.

Vraag 419
Hoeveel is er minder bezuinigd op de huishoudelijke verzorging,
dagbesteding en begeleiding?
Antwoord:
De oorspronkelijke taakstelling op het budget voor huishoudelijke
verzorging conform het Regeerakkoord (Rutte I) uit 2012 bedroeg 75%
(absoluut in 2014 € 89 miljoen, in 2015 € 975 miljoen en structureel vanaf
2016 € 1.140 miljoen). In het Zorgakkoord 2013 is de taakstelling verlaagd
ten opzichte van de absolute korting in het Regeerakkoord tot structureel
40% (absoluut in 2015 € 465 miljoen, structureel vanaf 2016 € 610
miljoen). In de begroting 2014 van VWS is de korting van € 89 miljoen in
2014 teruggedraaid. In de genoemde bedragen vanaf 2015 is geen
rekening gehouden met budgettaire mutaties zoals de HHT-middelen,
vernieuwingsmiddelen en extramuraliseringsmiddelen. Als we dat wel
meenemen, dan bedraagt het kortingspercentage circa 26% in 2015.
De oorspronkelijke taakstelling op het budget voor individuele begeleiding
en dagbesteding conform het Regeerakkoord uit 2012 bedroeg 25%
(inclusief persoonlijke verzorging absoluut in 2014 € 290 miljoen
oplopend tot structureel € 1.700 miljoen vanaf 2018). Door het overgangsrecht Wlz (zorg thuis met indicatie verblijf), verschuivingen naar de Zvw
en de Jeugdwet, de correctie voor intramurale dagbesteding en de
compensatiebedragen van het VNG akkoord (€ 200 miljoen) en het
Begrotingsakkoord 2014 (€ 195 miljoen) bedroeg het kortingspercentage
in 2015 11% (absoluut in 2015 € 654 miljoen). De absolute korting naar de
genoemde correcties bedraagt in 2016 € 708 miljoen en in 2017 € 723
miljoen. In de genoemde bedragen is geen rekening gehouden met
budgettaire mutaties zoals de Wlz-indiceerbaren en extramuraliseringsmiddelen.
Vraag 420
Hoeveel mensen zijn er geherindiceerd afgelopen jaar en hoeveel mensen
hebben minder uren/meer uren/dezelfde uren gekregen – zowel voor Wlzals Wmo-zorg?
Antwoord:
Ik beschik niet over de gevraagde informatie, omdat er geen landelijke
registratie plaatsvindt.
Vraag 421
Hoeveel en welke gemeenten hanteren voor de indicatiestelling de norm:
«Resultaatgericht schoon huis»?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

134

Antwoord:
Ik beschik niet over de gevraagde informatie, omdat er geen landelijke
registratie plaatsvindt.
Vraag 422
Hoeveel rechtszaken hebben plaatsgevonden bij gemeenten die voor de
indicatiestelling de norm: «Resultaatgericht schoon huis» hanteren?
Hoeveel rechtszaken hebben gemeenten hierin verloren?
Antwoord:
Ik beschik niet over de gevraagde informatie. De Raad voor de Rechtspraak houdt bij hoeveel rechtszaken worden ingediend en afgedaan op
jaarbasis (zie ook mijn antwoord op vraag 405). Een nadere specificatie
van het aantal rechtszaken op de grond van de norm «resultaatgericht
schoon huis» is niet beschikbaar.
Vraag 423
Hoeveel huishoudelijk verzorgenden zijn in de afgelopen jaren gekort in
hun loon?
Antwoord:
Ik beschik niet over de gevraagde informatie omdat er geen landelijke
registratie plaatsvindt.
Vraag 424
Hoe ziet de verdeelsleutel eruit voor de uitkering in de gemeentefondsen
van gemeenten voor de Wmo, dagbesteding, begeleiding, beschermd
woonvormen en de jeugdzorg?
Antwoord:
De middelen die gemeenten ontvangen voor de uitvoering van de Wmo
2015 en de Jeugdwet worden verstrekt via verschillende verdeelmodellen.
De middelen die gemeenten ontvangen via de integratie-uitkering Sociaal
domein, de integratie-uitkering Wmo/huishoudelijke verzorging, de
decentralisatie-uitkeringen maatschappelijke opvang en vrouwenopvang,
en de algemene uitkering worden objectief verdeeld. Dit betekent dat het
budget wordt verdeeld volgens de verwachte kosten die gemeenten zullen
maken op grond van hun objectieve structuurkenmerken (demografisch,
sociaaleconomisch, gezondheid, fysiek en (sociaal-)geografisch) ten
behoeve van de uitvoering van de verantwoordelijkheden zoals deze in
Wmo 2015 en de Jeugdwet zijn opgenomen. Voor het budget dat
gemeenten ontvangen voor beschermd wonen geldt dat dit momenteel –
in afwachting van een nieuw verdeelmodel – wordt verdeeld op basis van
een historische reconstructie.
Vraag 425
Hoeveel en welke thuiszorgorganisaties zijn in 2017 en 2018 failliet
gegaan?
Antwoord:
Ik heb geen overzicht van thuiszorgorganisaties die in 2017 en 2018 failliet
zijn gegaan.
Vraag 426
Hoeveel thuiszorgmedewerkers zijn vanaf 2015 ontslagen?
Antwoord:
Er zijn geen cijfers beschikbaar over het aantal thuiszorgmedewerkers dat
vanaf 2015 ontslagen is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

135

Vraag 427
Hoeveel thuiszorgmedewerkers zijn geconfronteerd met loondump?
Antwoord:
Ik beschik niet over de gevraagde informatie.
Een werkgever – die met zijn werknemer een loon is overeengekomen –
kan echter niet zondermeer eenzijdig het loon van een werknemer
verlagen.
Vraag 428
Hoeveel is er uitgegeven aan de Wmo vanaf 2010 tot en met 2018?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft een overzicht voor de jaren 2007 t/m 2016 van
de gemeentelijke uitgaven Wmo.
Jaar

Uitgaven Wmo

2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016

€ 2.910 miljoen.
€ 3.104 miljoen.
€ 3.322 miljoen.
€ 3.724 miljoen.
€ 3.705 miljoen.
€ 3.684 miljoen.
€ 3.501 miljoen.
€ 3.485 miljoen.
€ 4.098 miljoen. (Wmo) en € 3.783 miljoen. (onverdeeld Wmo en Jeugd)
€ 4.121 miljoen. (Wmo) en € 3.577 miljoen. (onverdeeld Wmo en Jeugd)

Bron: CBS, op basis van gemeentelijke rekeningcijfers Iv3 (Iv3: Informatie voor derden, het
format voor gemeenten op basis van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten). De gemeentelijke uitgaven aan de Wmo voor de jaren 2017 en 2018 zijn nog
onbekend.

Vanwege de decentralisaties zijn per 2015 de Iv3-functies voor het sociaal
domein gewijzigd. Een aantal nieuwe Iv3-functies betreft zowel de Wmo
als Jeugd. Daarom is in de tabel voor 2015 en 2016 een bedrag «onverdeeld Wmo en Jeugd» opgenomen.
Om beter aan te sluiten bij de gemeentelijke praktijk zijn per 2017 de
Iv3-functies vervangen door Iv3-taakvelden. Door de overgang naar
taakvelden vertegenwoordigen de bedragen niet meer hetzelfde als tot en
met 2016. Ook wordt in tegenstelling tot en met 2016 de gemeentelijke
overhead niet meer door de individuele gemeenten zelf opgesplitst en
toegerekend aan de verschillende Iv3-functies, maar in zijn geheel door de
gemeenten op een afzonderlijk taakveld voor de totale overhead geboekt.
Vraag 429
Hoeveel is er bezuinigd op de Wmo vanaf 2006 tot en met 2018?
Antwoord:
Bij de inwerkingtreding van de Wmo in 2007 is uitgegaan van uitgaven in
de AWBZ en is geen bezuiniging doorgevoerd. Vanaf 2010 is rekening
gehouden met een efficiencywinst van € 50 miljoen structureel in verband
met de mogelijkheid voor gemeenten om individuele voorzieningen op
collectieve wijze te verstrekken. Voor de doorgevoerde bezuinigingen van
2015 tot en met 2018 verwijs ik naar het antwoord op vraag 418.
Vraag 430
Hoeveel is er bezuinigd op de huishoudelijke verzorging vanaf 2006 tot en
met 2018?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

136

Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 418.
Vraag 431
Hoeveel is er bezuinigd op het budget van beschermd woonvormen?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 365.
Vraag 432
Wat zijn de minimumtarieven die gehanteerd mogen worden voor
huishoudelijke verzorging?
Antwoord:
Er zijn geen landelijke minimumtarieven voor huishoudelijke verzorging
op grond van de Wmo 2015. Op grond van de Wmo 2015 moeten
gemeenten een reëel tarief vaststellen voor de gecontracteerde dienstverlening (waaronder huishoudelijke verzorging). Hierbij dienen gemeenten
op grond van het Besluit reële prijs lokaal in kaart te brengen met welke
kosten aanbieders vanuit de gestelde gemeentelijke kwaliteitseisen te
maken hebben en daar hun tarief op te baseren.
Vraag 433
Welke gemeenten hanteren te lage tarieven voor huishoudelijke
verzorging?
Antwoord:
Ik beschik niet over de gevraagde informatie. Op grond van de Wmo 2015
moeten gemeenten een reëel tarief vaststellen voor de gecontracteerde
dienstverlening (waaronder huishoudelijke verzorging). Hierbij dienen
gemeenten op grond van het Besluit reële prijs lokaal in kaart te brengen
met welke kosten aanbieders vanuit de gestelde gemeentelijke kwaliteitseisen te maken hebben en daar hun tarief op te baseren. Het is primair
aan de gemeenteraad om het college van burgemeester en wethouders te
controleren op een juiste uitvoering van de wettelijke eisen ten aanzien
van de vastgestelde tarieven.
Vraag 434
Hoeveel dagbestedingslocaties zijn er? Hoeveel dagbestedingslocaties zijn
gesloten vanaf 2015?
Antwoord:
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een passend aanbod aan voorzieningen van maatschappelijke ondersteuning. Er is geen landelijke
registratie van het aantal dagbestedingslocaties. Ik beschik niet over
gegevens hoeveel dagbestedingslocaties zijn gesloten vanaf 2015.
Vraag 435
Hoeveel thuiszorgmedewerkers zitten momenteel nog steeds zonder
werk?
Antwoord:
Ik beschik niet over de gevraagde informatie, omdat er geen landelijke
registratie plaatsvindt.
Vraag 436
Hoeveel mensen zijn gekort in hun uren huishoudelijke verzorging,
uitgesplitst per gemeente?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

137

Antwoord:
Op grond van de Wmo 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk om
zorgbehoevende inwoners de zorg en ondersteuning te bieden die
passend is bij de specifieke situatie van deze persoon. Ik beschik niet over
de gevraagde informatie omdat er geen landelijke registratie plaatsvindt.
Vraag 437
Hoeveel mensen zijn hun zorg vanuit de Wmo kwijtgeraakt, uitgesplitst
per gemeente?
Antwoord:
De Wmo 2015 is een kaderwet die gemeenten opdraagt beleid te voeren
op het gebied van maatschappelijke ondersteuning. Het betreft hier een
gedecentraliseerde bevoegdheid. Of mensen al dan niet maatschappelijke
ondersteuning ontvangen ligt dan ook ter beoordeling voor aan de
gemeente, evenzo geldt dat voor het beëindigen van deze ondersteuning.
Ik beschik dan ook niet over de gevraagde gegevens.
Vraag 438
Hoeveel gemeenten hebben tot nu toe hun beleid aangepast conform de
uitspraken van de Centrale Raad van Beroep? Welke gemeenten hebben
hun beleid nog niet aangepast?
Antwoord:
In kwartaalbrieven heeft mijn ambtsvoorganger herhaaldelijk de colleges
van B&W opgeroepen het gemeentelijke beleid aan te passen, als daartoe
aanleiding bestond, dienovereenkomstig de uitspraken van de Centrale
Raad van Beroep. In het kader van het horizontale toezicht ga ik ervan uit
dat de gemeenteraad daar op toeziet. Ik beschik niet over een overzicht
van gemeenten die hun beleid hebben aangepast n.a.v. uitspraken van de
Centrale Raad van Beroep.
Vraag 439
Wat waren de uitvoeringskosten van de Wmo 2015?
Antwoord:
Gemeenten zijn niet verplicht om de uitvoeringskosten voor de Wmo 2015
apart te registreren. Het Rijk beschikt dan ook niet over deze gegevens.
Vraag 440
Met hoeveel procent is de bureaucratie in de Wmo toegenomen? Welk
bedrag is hiermee gemoeid?
Antwoord:
Op landelijk niveau zijn geen gegevens beschikbaar over regeldruk en
administratieve lasten in de Wmo 2015. Het Kabinet zet zich in om de
regeldruk en administratieve lasten in de uitvoering van de Wmo 2015 te
verminderen. In het programma (Ont)Regel de zorg, dat uw kamer op
22 mei 2018 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 515, nr. 424)
heeft ontvangen staan diverse acties genoemd die hieraan een bijdrage
zullen leveren.
Vraag 441
Hoeveel zorgwoningen zijn er in Nederland?
Antwoord:
Hier zijn geen landelijke gegevens over beschikbaar.
Vraag 442
Hoe groot is het tekort van het aantal zorgwoningen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

138

Antwoord:
Er bestaat geen landelijk overzicht van het aantal zorgwoningen, danwel
van een eventueel tekort.
Vraag 443
Hoeveel mensen zijn langer thuis blijven wonen sinds de decentralisaties?
Antwoord:
In 2014 waren er 228.000 mensen met een indicatie VV (verpleging en
verzorging) met verblijf, in 2016 was dit gedaald naar 205.000. Dit zijn
ruim 20.000 minder mensen die in een instelling verblijven. Deze
ontwikkeling wordt bevestigd door de CBS «Huishoudensprognose
2015–2060: jongeren en ouderen langer thuis», welke laat zien dat het
aantal verhuizingen per jaar naar instelling daalt met circa 1,5 promille
van de bevolking, wat gelijk staat aan zo’n 25.000 personen.
Vraag 444
Hoeveel en/of welke gemeenten verstrekken een tegemoetkoming aan
mensen met hoge zorgkosten en hoeveel of welke gemeenten verstrekken
dit niet? Kunt u hiervan een overzicht sturen?
Antwoord:
Gemeenten kunnen op verschillende wijzen maatregelen nemen om
mensen met hoge zorgkosten te compenseren, zowel collectief als op
individueel niveau (o.a. collectieve zorgverzekering voor minima,
verlaging parameters eigen bijdrage, tegemoetkoming aannemelijke
meerkosten, bijzondere bijstand). Er is geen landelijke overzicht
beschikbaar van alle instrumenten en aantallen tegemoetkomingen aan
mensen met hoge zorgkosten per gemeente.
Vraag 445
Hoeveel mensen maken gebruik van de Wlz in de periode 2015–2018?
Hoeveel mensen zullen in 2019 gebruik maken van de Wlz?
Antwoord:
In onderstaande tabel is het aantal mensen aangegeven dat een indicatie
voor een zorgprofiel in de Wlz heeft in de periode 2015–2018. Verwacht
wordt dat het aantal mensen met een Wlz-indicatie in 2019 toeneemt ten
opzichte van 2018 onder meer vanwege de demografische ontwikkeling.
Er is echter nog geen exact aantal Wlz-gebruikers voor 2019 te
voorspellen.
2015

2016

2017

2018

276.625

282.630

291.730

293.682

Bron: www.monitorlangdurigezorg.nl (op peildatum augustus) en voor het jaar 2018: CIZ (op peildatum 1 juli 2018).

Vraag 446
Hoeveel bedragen de uitgaven voor persoonsgebonden budgetten in de
jaren 2015–2019, uitgesplitst naar domein?
Antwoord:
Wlz
In 2015 bedroegen de pgb-uitgaven € 1.285 miljoen. In 2016 bedroegen de
pgb-uitgaven 1.463 en in 2017 bedroegen de pgb-uitgaven € 1.756
miljoen. In 2018 is de verwachting dat de pgb-uitgaven uitkomen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

139

€ 1.984 miljoen. Voor 2019 bedragen de verwachte pgb-uitgaven € 2.070
miljoen (zie tabel 19 van het Financieel Beeld Zorg in de begroting 2018).
Zvw
De uitgaven bedroegen in 2015 € 297 miljoen. In 2016 werd ruim € 307
miljoen aan pgb uitgekeerd, in 2017 € 328 miljoen. In de Zvw wordt
binnen het budgettaire kader voor de wijkverpleegkundige zorg vooraf
geen afzonderlijk kader voor het pgb vastgesteld. Na afloop van 2018 zal
derhalve pas bekend zijn wat is uitgegeven aan het pgb in dat jaar.
Jeugdwet en Wmo
SVB-gegevens laten zien dat er eind 2015 respectievelijk € 297 miljoen en
€ 673 miljoen aan het pgb door de gemeenten is toegekend in het kader
van de Jeugdwet en de Wmo. Eind 2016 bedroeg dit € 286 miljoen in het
kader van de Jeugdwet en € 591 in het kader van de Wmo. Voor 2017 gaat
de SVB uit van € 189 miljoen voor de Jeugdwet en € 447 miljoen voor de
Wmo. Voorts geldt ook voor de Wmo en de Jeugdwet dat vooraf geen
afzonderlijk budgettair kader wordt vastgesteld voor het pgb en er dus
voor 2018 en 2019 nog geen gegevens beschikbaar zijn.
Vraag 447
Hoeveel persoonsgebonden budgetten zijn dit jaar afgegeven, uitgesplitst
naar de vier zorgdomeinen (Wlz, Wmo 2015, Jeugdwet en Zvw)?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 203.
Vraag 448
Zijn er nog mensen met een zogenoemd lichte zorgzwaarte indicatie?
Hoeveel mensen hebben indicatie ZZP 1? Hoeveel plekken worden er nog
gefinancierd?
Hoeveel mensen hebben indicatie ZZP 2? Hoeveel plekken worden er nog
gefinancierd?
Hoeveel mensen hebben indictie ZZP 3? Hoeveel plekken worden er nog
gefinancierd?
Kunt u dit uitsplitsen per sector?
Antwoord:
Ja, er zijn nog mensen met een ZZP 1 t/m 3. In onderstaande tabel is het
aantal personen met een indicatie ZZP 1 t/m 3 weergegeven volgens de
gegevens van het CIZ, onderverdeeld naar de sectoren: ouderenzorg (VV),
verstandelijk gehandicapten (VG), licht verstandelijk gehandicapten (LVG
en SGLVG), zintuiglijk gehandicapten visueel en auditief (ZG), lichamelijk
gehandicapten (LG) en GGZ-cliënten (GGZ).
Daarnaast is het aantal gefinancierde plekken per ZZP 1 t/m 3 per sector
weergegeven. Deze aantallen zijn afgeleid uit de uitvoeringsinformatie
van het Zorginstituut. Dit zijn de meest recente cijfers.
ZZP

Aantal personen met
indicatie op 1 juli 2018

Aantal bezette plekken in een
instelling op 1 maart 2018

VV01
VV02
VV03

771
1.987
3.603

415
1.305
2.688

Totaal VV 1 t/m 3

6.361

4.408

VG01
VG02
VG03

617
4.545
24.868

207
1.613
12.042

Totaal VG 1 t/m 3

30.030

13.862

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

140

ZZP

Aantal personen met
indicatie op 1 juli 2018

Aantal bezette plekken in een
instelling op 1 maart 2018

LVG01
LVG02
LVG03
SGLVG01

23
499
1.086
383

12
273
691
385

Totaal (SG)LVG 1 t/m 3

1.991

1.361

ZGVIS01
ZGVIS02
ZGVIS03

52
254
655

35
157
432

Totaal ZGVIS 1 t/m 3

961

624

ZGAUD01
ZGAUD02
ZGAUD03

74
460
559

28
304
142

Totaal ZGAUD 1 t/m 3

1.093

778

LG01
LG02
LG03

199
1.633
583

129
825
423

Totaal LG 1 t/m 3

2.415

1.377

GGZ01B
GGZ02B
GGZ03B

0
0
147

0
0
115

Totaal GGZB 1 t/m 3

147

115

Bron: personen met indicatie https://www.ciz.nl/images/pdf/cijfers-en-feiten/
Kwartaalrapportage_indicatiestelling_Wlz_Q3_2017_tm_Q2_2018.pdf

Vraag 449
Hoeveel mensen met een licht Zorgzwaartepakket wonen in een instelling,
uitgesplitst per sector?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft het aantal mensen weer dat met een ZZP 1 t/m 3
in een instelling woont, onderverdeeld naar de sectoren: ouderenzorg
(VV), verstandelijk gehandicapten (VG), licht verstandelijk gehandicapten
(LVG en SGLVG), zintuiglijk gehandicapten visueel en auditief (ZG),
lichamelijk gehandicapten (LG) en GGZ-cliënten (GGZ). Deze aantallen zijn
afgeleid uit de uitvoeringsinformatie van het Zorginstituut. Dit zijn de
meest recente cijfers.
ZZP

Aantal personen dat in een instelling woont op
1 maart 2018

VV01
VV02
VV03

415
1.305
2.688

Totaal VV 1 t/m 3

4.408

VG01
VG02
VG03

207
1.613
12.042

Totaal VG 1 t/m 3

13.862

LVG01
LVG02
LVG03
SGLVG01

12
273
691
385

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

141

ZZP

Aantal personen dat in een instelling woont op
1 maart 2018

Totaal (SG)LVG 1 t/m 3

1.361

ZGVIS01
ZGVIS02
ZGVIS03

35
157
432

Totaal ZGVIS 1 t/m 3

624

ZGAUD01
ZGAUD02
ZGAUD03

28
304
142

Totaal ZGAUD 1 t/m 3

778

LG01
LG02
LG03

129
825
423

Totaal LG 1 t/m 3

1.377

GGZ01B
GGZ02B
GGZ03B

0
0
115

Totaal GGZB 1 t/m 3

115

Vraag 450
Wat zijn de kosten per ZZP VV 4 tot en met ZZP VV9 in 2018 en 2019
uitgesplitst in hotel-, zorg- en huisvestigingskosten per jaar?
Antwoord:
Sinds 2018 publiceert de NZa integrale tarieven per zorgzwaartepakket
(ZZP). Een onderbouwing van de tarieven van de ZZP’s is te vinden op de
website van de NZa, via bijgaande link:
https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_245604_22/1/
De NZa hanteert in deze opbouw geen onderscheid tussen zorg- en
hotelkosten. De normatieve huisvestingscomponent (NHC) en de
normatieve inventariscomponent (NIC) zijn wel apart zichtbaar in de
opbouw van de tarieven. In onderstaande tabel is een overzicht
opgenomen van de opbouw van de tarieven per dag in 2018 en 2019.
Opbouw
tarieven ZZP’s

Zorg 2018
(inclusief
hoteldiensten)

Zorg 2019
(inclusief
hoteldiensten)

NHC 2018

NHC 2019

NIC 2018

NIC 2019

Totaal 2018

Totaal 2019

VV4
VV5
VV6
VV7
VV8
VV9b

€ 157,51
€ 206,90
€ 207,29
€ 246,78
€ 281,56
€ 245,81

€ 163,65
€ 214,96
€ 215,37
€ 256,40
€ 292,53
€ 255,39

€ 30,28
€ 30,28
€ 30,95
€ 31,90
€ 32,81
€ 38,79

€ 31,09
€ 31,09
€ 31,77
€ 32,75
€ 33,68
€ 39,82

€ 2,53
€ 3,90
€ 3,90
€ 3,90
€ 4,98
€ 5,29

€ 2,59
€ 4,00
€ 4,00
€ 4,00
€ 5,10
€ 5,42

€ 190,32
€ 241,07
€ 242,14
€ 282,58
€ 319,35
€ 289,88

€ 197,33
€ 250,05
€ 251,14
€ 293,16
€ 331,33
€ 300,63

Vraag 451
Hoeveel mensen hebben een Wlz-indicatie, uitgesplitst per sector en
Zorgzwaartepakket?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 100.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

142

Vraag 452
Hoeveel mensen met een licht Zorgzwaartepakket, ZZP 1 tot en met 3,
wonen zelfstandig?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft het aantal mensen weer dat met een ZZP 1 t/m 3
zelfstandig woont, onderverdeeld naar de sectoren: ouderenzorg (VV),
verstandelijk gehandicapten (VG), licht verstandelijk gehandicapten (LVG
en SGLVG), zintuiglijk gehandicapten visueel en auditief (ZG), lichamelijk
gehandicapten (LG) en GGZ-cliënten (GGZ). Zij ontvangen Wlz-zorg thuis
of in een geclusterde setting via een Volledig Pakket Thuis, een Modulair
Pakket Thuis of een Persoonsgebonden budget. De aantallen personen
zijn afgeleid uit de uitvoeringsinformatie van het Zorginstituut. Dit zijn de
meest recente cijfers.
ZZP

Aantal personen dat zelfstandig woont met Wlz-zorg
op 1 maart 2018

VV 1 t/m 3
VG 1 t/m 3
LVG 1 t/m 3 en SGLVG 1
ZGVIS 1 t/m 3
ZGAUD 1 t/m 3
LG 1 t/m 3
GGZB 1 t/m 3

363
9.620
363
689
249
204
0

Vraag 453
Welk resultaat wordt nagestreefd voor hogere clienttevredenheid?
Hoeveel hoger dan wat, met welke cijfers wordt dit vergeleken?
Antwoord:
Het gaat er bij de cliënttevredenheid om de komende jaren een toename
van de tevredenheid te zien. Met ActiZ is afgesproken om de cliënttevredenheid door elke zorgaanbieder voor elke locatie via de
NPS-systematiek, zoals opgenomen in het kwaliteitskader, in kaart te
brengen. De resultaten van deze NPS-score zijn door bijna alle zorgaanbieders rond 1 juli 2018 bij het Zorginstituut aangeleverd. Dit zijn de
scores over 2017 en kunnen als nul-meting worden gezien. Met deze
systematiek kan de komende jaren de ontwikkeling van de tevredenheid
van de bewoners worden gevolgd.
Vraag 454
Welk resultaat wordt nagestreefd voor meer tevreden zorgverleners?
Hoeveel meer tevreden dan wat, met welke cijfers wordt dit vergeleken?
Antwoord:
Het gaat er bij medewerkerstevredenheid in de eerste plaats om een
toename van de tevredenheid. Er zijn nu geen eenduidige cijfers
beschikbaar over de tevredenheid van de zorgverleners. ActiZ heeft een
voorstel gedaan voor een eenduidige registratie door de NPS-systematiek
ook voor zorgverleners te gebruiken. Deze indicator moet worden
toegevoegd aan het kwaliteitsregister van het Zorginstituut. De eerste
resultaten kunnen worden gebruikt als nulmeting. Vervolgens kan de
komende jaren de ontwikkeling van de tevredenheid van de zorgverleners
worden gevolgd.
Vraag 455
Wat is de beste verhouding van het aantal bewoners op het aantal
zorgverleners gedurende de dag?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

143

Antwoord:
In het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg, dat door het Zorginstituut in
januari 2017 ingeschreven is in het Kwaliteitsregister, zijn tijdelijke
normen voor de personeelsinzet in de verpleeghuiszorg opgenomen. De
norm is daarbij afhankelijk van de intensiteit van de zorg. Zo moeten er op
intensieve zorgmomenten minimaal 2 zorgverleners aanwezig zijn. Op
andere momenten kan met minder zorgverleners volstaan worden. Het
Zorginstituut heeft tevens een ontwikkelopdracht geformuleerd om tot
contextgebonden personeelsnormen te komen. Eind 2018 dient de
Stuurgroep Kwaliteitskader deze opdracht uitgevoerd te hebben.
Vraag 456
Wat is de beste verhouding van het aantal bewoners op het aantal
zorgverleners gedurende de nacht?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 455.
Vraag 457
In de begroting van het Ministerie van VWS voor het jaar 2015 schreef uw
voorganger dat er op dat moment nog 17.500 plekken in de categorie ZZP
1–3 werden gefinancierd, hoeveel plekken worden er per 1-1-2019 nog
gefinancierd?
Antwoord:
Op 1 maart 2018 worden nog circa 4400 plekken in de categorie ZZP VV 1
t/m 3 gefinancierd. Dit aantal is afgeleid uit de uitvoeringsinformatie van
het Zorginstituut. Dit is het meest recente cijfer. Verwacht wordt dat het
aantal plekken in de categorie ZZP VV 1 t/m 3 op 1-1-2019 verder zal zijn
gedaald doordat er voor deze categorie geen nieuwe indicaties worden
afgegeven. Er is echter nog geen exact aantal plekken voor de categorie
ZZP VV 1–3 voor 2019 te voorspellen.
Vraag 458
Hoe ontwikkelen de kwaliteitsplannen inclusief de kwaliteitsbudgetten zich
binnen de verpleeghuiszorg in het kader van Thuis in het Verpleeghuis?
Gemiddeld genomen, hoe voldoen instellingen aan de 85:15 norm?
Antwoord:
Er is momenteel overleg tussen zorgaanbieders en het zorgkantoor over
de kwaliteitsplannen. De zorgaanbieders zijn bezig met het opstellen van
een kwaliteitsplan om een goed onderbouwde aanvraag in te kunnen
dienen voor het kwaliteitsbudget. Deze moet uiterlijk 31 december 2018
worden ingediend bij het zorgkantoor.
In april 2019 ontvang ik van Zorgverzekeraars Nederland een overzicht
van de goedgekeurde begrotingen voor het kwaliteitsbudget. Op basis
hiervan kan inzicht worden gegeven in de investeringen in extra personeel
en andere investeringen die nodig zijn voor de implementatie van het
kwaliteitskader en hoe het staat met de uitvoering van de afspraken die
gemaakt zijn over de verhouding tussen die beide.
Vraag 459
Hoe staat het met de kwaliteitsplannen verpleeghuizen; wat is de stand
van zaken?
Antwoord:
Op dit moment voeren zorgaanbieders overleg met het zorgkantoor over
de kwaliteitsplannen. De zorgaanbieders stellen een kwaliteitsplan op om
een goed onderbouwde aanvraag in te kunnen dienen voor het kwaliteitsbudget. De zorgkantoren verwachten de meeste plannen in november te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

144

ontvangen. De zorgaanbieders hebben hiervoor de tijd tot uiterlijk
31 december 2018. De zorgkantoren beoordelen vervolgens de ingediende
plannen zo spoedig mogelijk, uiterlijk binnen zes weken.
Vraag 460
Hoeveel kwaliteitsplannen liggen klaar?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 459.
Vraag 461
Hoeveel zorgverleners zijn er afgelopen jaar bijgekomen in de
verpleeghuizen?
Antwoord:
In 2017 is het aantal werknemers in de verpleeghuiszorg met bijna 3%
gestegen. Dat komt neer op een stijging van bijna 8.000 werknemers (bron
PFZW). Het is op dit moment (nog) niet bekend wat in 2017 de ontwikkeling was van het aantal ingezette uitzendkrachten en zzp’ers in de
verpleeghuiszorg.
Vraag 462
Welke experimenten worden in het kader van het Programma Langer
thuis uitgevoerd met de sociale benadering van dementie?
Antwoord:
Een aantal gemeenten (Amsterdam, Amstelveen, ’s-Hertogenbosch en
Rotterdam) zal met steun van het Ministerie van VWS in samenspraak met
prof. A.M. Thé social trials starten in het kader van de sociale benadering
van dementie. In de trials wordt door de samenwerkende gemeente,
zorgverzekeraar en het zorgkantoor experimenteerruimte gecreëerd die
tot doel heeft de ondersteuning aan mensen met dementie en hun
naasten te verbeteren. De lessen uit de trials zullen breed worden
verspreid.
Vraag 463
Hoeveel is er in de jaren 2018 tot en met 2023 per jaar beschikbaar voor
de nieuwe innovatieregelingen voor nieuwe woonvormen voor ouderen?
Antwoord:
Voor de jaren 2019, 2020 en 2021 is jaarlijks circa 30 miljoen beschikbaar.
Vraag 464
Hoeveel is er in de jaren 2018 tot en met 2023 per jaar beschikbaar voor
de nieuwe innovatieregeling voor nieuwe woonvormen voor ouderen?
Antwoord:
Voor de jaren 2019, 2020 en 2021 is jaarlijks circa 30 miljoen euro
beschikbaar.
Vraag 465
Zijn er ook middelen beschikbaar voor het stimuleren van nieuwe
tussenwoonvormen, en zo ja, welke en hoeveel?
Antwoord:
De stimuleringsregeling Wonen en Zorg is gericht op het stimuleren van
nieuwe woonzorgconcepten. Hiervoor is voor de jaren 2019, 2020 en 2021
jaarlijks circa 30 miljoen euro beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

145

Vraag 466
Welke kwantitatieve doelstellingen in welke jaren zijn verbonden aan het
Programma Langer thuis, en welk verband bestaat er tussen de in te
zetten begrotings- dan wel premiemiddelen en de te behalen doelstellingen? Met welk middel moet welk doel gerealiseerd worden?
Antwoord:
Doelstelling van het programma Langer Thuis is dat de ervaren kwaliteit
van zorg en ondersteuning voor thuiswonende ouderen beter wordt. Daar
zijn alle acties op gericht. In het programma zijn 7 uitkomstindicatoren
opgenomen. Het kan echter meerdere jaren duren voordat de uitkomsten
van het programma breed en verankerd zichtbaar zullen zijn. Daarom ga ik
ook samen met de partijen in de werkgroep Langer Thuis na op welke
wijze wij de processtappen, die naar verwachting bijdragen aan betere
resultaten voor de zorg en ondersteuning van ouderen, het beste kunnen
monitoren. In het programma, dat uw Kamer reeds ontvangen heeft, is
verder vermeld welke doelstellingen met welke actielijnen samenhangen
en welke middelen per actielijn beschikbaar zijn.
Vraag 467
Kan toegelicht worden wat de «Community of Practice» op het gebied van
ouderenhuisvesting precies is, uit wie deze bestaat, welke doelstellingen
deze heeft, wat de relatie met het Ministerie van VWS is en welke
budgettaire middelen hiermee gemoeid zijn?
Antwoord:
De community of practice is een initiatief van de Rijksbouwmeester en
een vervolg op de Prijsvraag Who Cares die door de Rijksbouwmeester is
georganiseerd. Met de ontwerpprijsvraag Who Cares gingen de initiatiefnemers aan de slag met nieuwe combinaties tussen wonen en zorg voor
toekomstbestendige wijken. Deelnemers van de community zijn onder
meer gemeenten, betrokken zorgorganisaties, multidisciplinaire teams en
de bewoners in de wijken van de eerdere prijsvraag. De community
ondersteunt en stimuleert ontwerpers, experts in de zorg en gemeenten
bij het uitvoeren van nieuwe vormen van wonen en zorg en toekomstbestendige wijken. De community reflecteert op de uitvoering en bouwt aan
een praktijkgericht netwerk. Daarnaast worden conferenties georganiseerd om de resultaten van de prijsvraag voor een breder publiek te
ontsluiten en inzetbaar te maken voor gemeenten en zorgorganisaties. De
ministeries van VWS en BZK stimuleren dit initiatief ieder met 100.000
euro.
Vraag 468
Zijn er middelen beschikbaar voor het stimuleren van nieuwe tussenwoonvormen, en zo ja, welke en hoeveel?
Antwoord:
Voor de jaren 2019, 2020 en 2021 is jaarlijks circa 30 miljoen euro
beschikbaar.
Vraag 469
Hoeveel budget is er in de jaren 2018 tot en met 2023 per jaar beschikbaar
voor de nieuwe innovatieregeling voor nieuwe woonvormen voor
ouderen?
Antwoord:
Voor de jaren 2019, 2020 en 2021 is jaarlijks circa 30 miljoen beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

146

Vraag 470
Zijn er ook middelen beschikbaar voor het stimuleren van nieuwe
tussenwoonvormen, en zo ja, welke en hoeveel?
Antwoord:
Voor de jaren 2019, 2020 en 2021 is jaarlijks circa 30 miljoen euro
beschikbaar.
Vraag 471
Hoe wordt er in het zorgplan voor de laatste levensfase aandacht besteed
aan het verder verduidelijken (bijvoorbeeld door middel van een register)
van de positie van een arts ten opzichte van euthanasie? Hoeveel
middelen worden hiervoor vrijgemaakt?
Antwoord:
De komende maanden wordt gewerkt aan een verkenning van wat er
nodig is om te komen tot een individueel zorgplan voor de laatste
levensfase. Het is echter onwaarschijnlijk dat dit een register van artsen
gaat bevatten, omdat het een individueel zorgplan is, dat uitgaat van de
wensen, waarden en behoeften van de patiënt. Er kan wellicht wel in
worden vermeld dat de patiënt een euthanasiewens heeft en wat de
positie is van de eigen arts ten opzichte van euthanasie, omdat dit – als dit
aan de orde is – relevante informatie kan zijn voor de patiënt en zijn of
haar zorgverleners. Ik wil daarbij benadrukken dat het wenselijk is dat
artsen het tijdig aangeven indien zij, om welke redenen dan ook, een
euthanasieverzoek niet kunnen inwilligen.
Vraag 472
Waaraan gaan de regeerakkoordmiddelen voor levensbegeleiders/
geestelijke verzorging per jaar besteed worden?
Antwoord:
Graag verwijs ik u hiervoor naar de brief met een aanpak voor de inzet
van de Regeerakkoordmiddelen voor geestelijke verzorging die u voor de
begrotingsbehandeling ontvangt.
Vraag 473
Hoeveel budget is er de komende jaren beschikbaar voor initiatieven op
het gebied van levensvragen en -begeleiding van ouderen?
Antwoord:
Graag verwijs ik u hiervoor naar de brief met een aanpak voor de inzet
van de Regeerakkoordmiddelen voor geestelijke verzorging die u voor de
begrotingsbehandeling ontvangt.
Vraag 474
Wat is de stand van zaken met het rapport Beperkt weerbaar? Zijn er de
afgelopen jaren verbeteringen bereikt of juist niet? Kunt u een toelichting
geven?
Antwoord:
Aan de aanbevelingen uit het rapport «Beperkt weerbaar» is op diverse
manieren gevolg gegeven. In de sector gehandicaptenzorg is de
afgelopen jaren, mede op mijn verzoek, veel materiaal en beleid
ontwikkeld met betrekking tot de aanpak en preventie van seksueel
misbruik. Zo is er in mijn opdracht een wegwijzer gemaakt om ouders en
zorgprofessionals inzicht te geven in het beschikbare materiaal.
Voorts is vorig jaar in opdracht van VWS materiaal ontwikkeld om de
loverboy-problematiek onder jongeren (jongens en meisjes) met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

147

lichte verstandelijke beperking aan te pakken. Hiertoe zijn de producten
van de Commissie «Aanpak meisjesslachtoffers loverboys/mensenhandel
«(Commissie Azough) toepasbaar gemaakt naar jongeren met een lichte
verstandelijke beperking (en jongeren met psychische problematiek).
Vraag 475
Door wie zal er in 2019 vervolg gegeven worden aan de bevindingen van
het Interdepartementaal Beleidsonderzoek en waarom gebeurt dat nog
niet in 2018?
Antwoord:
Het Interdepartementaal Beleidsonderzoek Mensen met een licht
verstandelijke beperking (LVB) is nog niet afgerond. De verwachting is dat
het eindrapport met kabinetsreactie in het voorjaar van 2019 naar uw
Kamer wordt verzonden.
Vraag 476
Wat gebeurt er tussen juli 2018 en 2019 met betrekking tot de ontwikkelde
aanpak van onafhankelijke cliëntondersteuning?
Antwoord:
Op 12 juli 2018 heb ik uw Kamer de betreffende aanpak gestuurd (TK II
2017/18, 31 476, nr. 22) waarmee we de extra beschikbare middelen
gericht gaan investeren. De volgende zaken worden in de periode juli 2019
en 2019 opgepakt:
• Onderzoek naar de behoefte aan cliëntondersteuning om, als basis
voor de aanpak, nog meer helder te krijgen voor wie welke ondersteuning nodig is. De rapportage wordt in november 2018 verwacht.
• Onderzoek naar en een inventarisatie van het huidige aanbod aan
ondersteuning. Resultaat van het onderzoek volgt in het vroege
voorjaar van 2019.
• De huidige 14 koplopergemeenten hebben, na materiële ondersteuning in de tweede helft van 2018, nu ook financiële ondersteuning
ontvangen.
• Er gaat binnenkort een oproep uit naar gemeenten zich te melden
(eventueel met hun regio) ook koploper te worden, en zo aan de slag te
gaan het lokale beleid te versterken. Indien geselecteerd worden zij
voor 2019 financieel ondersteund.
• De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) ontwikkelt voor de
(koploper)gemeenten een plan tot een lerende praktijk te komen.
• Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de zorgkantoren hebben een
eerste versie van hun ontwikkelagenda cliëntondersteuning gereed.
Eerste acties zijn in gang gezet, waaronder afspraken rond aansluiting
Wmo en Wlz.
• Zowel de VNG als ZN werken aan een onderling afgestemde communicatiestrategie om de functie bekender te maken, in het bijzonder onder
alle professionals die ergens de toegang zijn tot het sociaal domein. Zij
kunnen cliënten en naasten er vaker en sneller op wijzen.
• We zijn met de beroepsvereniging in gesprek tot een goed plan te
komen voor (a) professionalisering, waaronder masterclasses en
post-HBO opleiding, en (b) om ervoor te zorgen dat cliëntondersteuners goed mee kunnen doen in de onder deze aanpak ontwikkelde
activiteiten.
• In het kader van het programma Volwaardig Leven zijn 5 pilots
(ontwikkeltrajecten) opgezet om te experimenteren met intensieve
vormen van ondersteuning voor gezinnen met een zeer zorgintensief
kind. Het gaat om 450 gezinnen. De eerste pilots starten de komende
maanden.
• We zijn met partijen in gesprek om te bezien of meer verbeter- en
ontwikkeltrajecten moeten worden ontwikkeld, bijvoorbeeld in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

148

kader van de Meerjarenagenda Beschermd Wonen, de aanpak 18-/18+
of het Programma Langer Thuis. Wanneer dit het geval is, gaan deze
trajecten eind 2018 en/of begin 2019 ontwikkeld worden.
Tijdens het AO Wmo van 26 september heb ik uw Kamer toegezegd voor
de begrotingsbehandeling een brief te sturen over de pilots intensieve
ondersteuning.
Ik heb uw Kamer met de brief van 12 juli aangegeven, dat het beschikbaar
komen van het aanbodonderzoek een goed moment is u in algemene zin
over de voortgang van deze aanpak te informeren.
Vraag 477
Wat was de verwachte opbrengst van de eigen bijdrage, voor zowel de
Wmo als Wlz over 2018?
Antwoord:
De opbrengst van de eigen bijdragen Wlz 2018 werd in de VWS-begroting
2018 geraamd op € 1.879 miljoen. De begroting bevatte geen raming van
de opbrengsten eigen bijdragen Wmo. De eigen bijdragen Wmo vallen
onder de verantwoordelijkheid van gemeenten.
Vraag 478
Wat wordt de verwachte opbrengst van de eigen bijdrage, voor zowel de
Wmo als Wlz in 2018?
Antwoord:
De geactualiseerde opbrengst van de eigen bijdragen Wlz 2018 wordt in
de VWS-begroting 2019 geraamd op € 1.838 miljoen.
De begroting bevat geen raming van de opbrengsten eigen bijdragen
Wmo. De eigen bijdragen Wmo vallen onder de verantwoordelijkheid van
gemeenten.
Vraag 479
Hoeveel en welke gemeenten hebben de eigen bijdrage voor zorg
verhoogd?
Antwoord:
Op basis van gegevens van het CAK blijkt dat er 12 gemeenten zijn die de
parameters voor eigen bijdrage voor maatwerkvoorzieningen in 2018
(binnen de daartoe gestelde landelijke kaders) hebben verhoogd ten
opzichte van de parameters in 2017. Dit hoeft overigens niet te betekenen
dat de eigen bijdrage voor de Wmo-cliënten in deze gemeenten feitelijk is
toegenomen; gemeenten kunnen bijvoorbeeld, of collectief of individueel,
voor andere compenserende maatregelen (anders dan het verlagen van
de parameters) hebben gekozen.
Vraag 480
Welke gemeenten vragen geen eigen bijdrage voor zorg en voorzieningen
uit de Wmo?
Antwoord:
Op grond van informatie van het CAK blijkt dat alle gemeenten eigen
bijdragen vragen voor op grond van de Wmo 2015 verstrekte maatwerkvoorzieningen. Ik beschik niet over een landelijk overzicht van de door
gemeenten al dan niet gevraagde eigen bijdragen voor algemene
voorzieningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

149

Vraag 481
Wie verzorgt de voorlichting over juridische, fiscale en financiële gevolgen
van nieuwe woonvormen, zoals een mantelzorgwoning?
Antwoord:
Gemeenten, Mezzo en ook de rijksoverheid verstrekken informatie
hierover.
Vraag 482
Waar wordt het geld voor de Brede aanpak Licht verstandelijke beperking
(LVB), daklozen en zwerfjongeren aan besteed?
Antwoord:
In het Regeerakkoord is voor de periode 2019 t/m 2021 jaarlijks 4 miljoen
beschikbaar voor de brede aanpak LVB, daklozen en zwerfjongeren. De
Staatssecretaris van VWS heeft in zijn brief van 24 mei jl. (TK 29 325,
nr. 93) aangegeven dat hij, naast de reguliere middelen voor gemeenten
voor beschermd wonen en de maatschappelijke opvang, voor de periode
2019 t/m 2021 circa 2 miljoen per jaar beschikbaar stelt voor de uitvoering
van de meerjarenagenda beschermd wonen en maatschappelijke opvang.
Daarnaast wordt er op dit moment een Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) LVB uitgevoerd. Aan de hand van de bevindingen van het
IBO zal worden besloten hoe de overige middelen het beste kunnen
worden ingezet om tot een verbeterde uitvoeringspraktijk te komen.
Vraag 483
Is de € 2 miljoen die bestemd is voor het Programma Onbeperkt meedoen
bedoeld voor het gehele programma (inclusief de activiteiten die onder de
departementen van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(OCW) en Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)
vallen), of alleen voor de VWS-activiteiten van dit programma?
Antwoord:
De € 2 miljoen voor het programma «Onbeperkt meedoen!», zoals
opgenomen in de begroting voor 2019, is voor specifieke, overkoepelende
programma-onderdelen, waaronder subsidies aan de bestuurlijke partners
Alliantie, de Verenging Nederlandse Gemeenten en VNO-NCW/MKBNederland.
Voor de uitvoering van de actielijnen zijn de middelen opgenomen in de
begrotingen van de verantwoordelijke vakdepartementen. Dat geldt zowel
voor VWS (bijvoorbeeld als het gaat om sport) als voor de andere
departementen.
Vraag 484
Hoe verhouden de uitgaven in 2018 van € 3,1 miljoen aan het Programma
Onbeperkt Meedoen zich tot de uitgaven die gepland zijn voor de
implementatie van het programma?
Antwoord:
De € 3,1 miljoen euro voor het programma «Onbeperkt meedoen!», zoals
was opgenomen in de begroting voor 2018, is voor specifieke, overkoepelende programma-onderdelen, waaronder subsidies aan de bestuurlijke
partners Alliantie, de Verenging Nederlandse Gemeenten en VNO-NCW/
MKB-Nederland.
Voor de uitvoering van de actielijnen zijn op de middelen opgenomen in
de begrotingen 2019 van de verantwoordelijke vakdepartementen. Dat
geldt zowel voor VWS (bijvoorbeeld als het gaat om sport) als voor de
andere departementen. De middelen zijn bij de vakdepartementen niet
geoormerkt voor het programma «Onbeperkt meedoen!», maar maken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

150

integraal onderdeel uit van de begroting. Er is dan ook geen overkoepelende begroting voor de implementatie van alle onderdelen van het
programma.
Vraag 485
Op basis waarvan is besloten de subsidie aan Vilans per 2019 te verlagen
met circa € 130.000? Beschikt Vilans in 2019 ondanks deze verlaagde
subsidie over dezelfde middelen als in 2018?
Antwoord:
Vilans heeft op basis van haar werkprogramma incidenteel een ophoging
van de instellingssubsidie 2018 ontvangen. Vilans beschikt door deze
eenmalige ophoging, in 2019 niet over dezelfde middelen als in 2018.
Vraag 486
Kunt u aangeven waaraan de impulsgelden van € 1,5 miljoen voor zorg
en ondersteuning bij onbedoelde zwangerschap in 2019 en verdere jaren
worden besteed?
Antwoord:
Ik verwijs hierbij naar het antwoord op vraag 283. De € 1,5 miljoen die
nog in de begroting van 2019 wordt genoemd onder de noemer «Zorg en
ondersteuning bij onbedoelde zwangerschap» is betrokken bij de RA
middelen en is gepresenteerd in het totaalplaatje dat de Staatssecretaris is
zijn brief aan de TK en het zevenpuntenplan heeft gepresenteerd (TK 2
279, nr. 123).
Vraag 487
Hoe borgt u de continuïteit van het dementiebeleid vanaf 2021, na het
aflopen van de jaarlijkse subsidie van € 3,4 miljoen?
Antwoord:
Aan de borging van het dementiebeleid vanaf 2021 wordt gewerkt in de
programma’s «Dementievriendelijke samenleving» en «Dementiezorg
voor elkaar». Het streven is dat de op gang gebrachte verbeterbeweging
en de daarvoor ontwikkelde instrumenten na afloop van deze
programma’s op eigen kracht kunnen doorgaan. Mede in het licht daarvan
wordt in het kader van de begrotingsvoorbereiding voor 2021 besloten
over het dementiebeleid vanaf 2021.
Vraag 488
Hoe borgt u de continuïteit van het dementiebeleid vanaf 2021, na het
aflopen van de jaarlijkse subsidie van € 3,4 miljoen op subartikel 2
(Zorgdragen voor langdurige zorg tegen maatschappelijk aanvaardbare
kosten) van begrotingsartikel 3 (Langdurige zorg en ondersteuning)?
Antwoord:
Voor het antwoord verwijs ik naar het antwoord op vraag 487.
Vraag 489
Vanaf 2019 wil de Minister met de nieuwe Stimuleringsregeling E-health
Thuis een impuls geven aan de opschaling en borging van e-healthtoepassingen die mensen thuis ondersteuning en zorg bieden; hoe wordt
deze regeling vormgegeven? Hoe worden patiënten en cliënten betrokken
bij het bedenken, opzetten en uitvoeren van deze plannen? Welke
voorwaarden gelden er om gebruik te mogen maken van deze regeling?
Hoe worden cliënten en patiënten over deze regeling geïnformeerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

151

Antwoord:
De regeling wordt momenteel vormgegeven op basis van een consultatie
van ruim 80 veldpartijen, onder wie vertegenwoordigers van cliënten-,
mantelzorg- en patiëntenorganisaties. Op basis hiervan wordt een
conceptregeling opgesteld. Voor het einde van het jaar wordt deze
conceptregeling opnieuw bij het veld geconsulteerd, waarna de regeling
nader wordt ingevuld. Ik informeer uw Kamer eind 2018/begin 2019 over
de vormgeving van de regeling en zal uitgebreid naar cliënten en
patiënten communiceren als de regeling wordt opengesteld.
Vraag 490
Hoe wordt de Stimuleringsregeling E-health Thuis, die een impuls moet
geven aan de opschaling en borging van e-health-toepassingen die
mensen thuis ondersteuning en zorg bieden, vormgegeven? Op welke
wijze worden patiënten en cliënten betrokken bij het bedenken, opzetten
en uitvoeren van deze plannen? Welke voorwaarden gelden er om gebruik
te mogen maken van deze regeling? Hoe worden cliënten en patiënten
over deze regeling geïnformeerd? Zal worden gemonitord of met behulp
van deze regeling mensen daadwerkelijk langer en veilig thuis kunnen
wonen?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 489. Wat betreft de monitoring: Ik betrek de
monitoring bij de uitwerking van de regeling. Uw Kamer wordt hier eind
2018/begin 2019 over geïnformeerd.
Vraag 491
Hoe verhoudt de € 13,9 miljoen die beschikbaar is gesteld voor cliëntondersteuning in 2019 zich tot de € 15 miljoen die hiervoor vanuit de
aanvullende post Financiën zijn vrijgegeven?
Antwoord:
Ruim € 2 miljoen van de middelen voor onafhankelijke cliëntondersteuning in 2019 zijn ondergebracht in het programma gehandicaptenzorg
op art. 3. Met deze middelen worden pilots voor intensieve cliëntondersteuning voor gezinnen met een zorgintensief kind opgezet (zie ook TK
2017/18, 31 476, nr. 22). Hiernaast is een beperkt deel ondergebracht op
artikel 10 (apparaatuitgaven) voor programmakosten.
In 2019 is het totale budget voor onafhankelijke cliëntondersteuning
€ 16,5 miljoen. Dat is hoger dan de oorspronkelijke € 15 miljoen. In de
begroting voor 2019 is een bedrag van € 1,5 miljoen uit 2018 toegevoegd
aan het budget voor 2019.
Vraag 492
Aan welke organisatie zal de subsidie van € 1,5 miljoen voor de hulp aan
onbedoeld zwangere vrouwen en tienermoeders worden verleend?
Antwoord:
Zie mijn antwoord op vraag 283 en 486. De € 1,5 miljoen is niet meer
gekoppeld aan een subsidie aan een bepaalde organisatie. Op verschillende wijze worden de gelden uit de RA middelen weggezet, bijvoorbeeld
via een open house constructie of door middel van aanbestedingen.
Vraag 493
Wat is de huidige verhouding van landelijke en decentrale functies op het
gebied van hulp aan onbedoeld zwangere vrouwen en tienermoeders?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

152

Antwoord:
Het is niet mogelijk om dit in verhoudingen aan te geven, omdat de hulp
die geboden wordt aan onbedoeld zwangere vrouwen en tienermoeders
door een breed palet aan zorgverleners wordt aangeboden. Huisartsen
bijvoorbeeld bieden ondersteuning aan vrouwen, die onbedoeld zwanger
zijn, maar ook abortusklinieken, GGD-en en organisaties zoals Siriz en
Fiom. Daarnaast dienen gemeenten in het kader van de Wmo ook zelf
hulp en ondersteuning te bieden aan onbedoeld zwangere vrouwen die
dit nodig hebben, bijvoorbeeld bij huisvestingproblematiek of
schuldhulpverlening.
Vraag 494
Waarom is er bij de subsidie voor zorg en ondersteuning bij onbedoelde
zwangerschap als uitgangspunt gekozen voor landelijke expertise en
functies in plaats van decentrale hulp en ondersteuning?
Antwoord:
Ik verwijs hierbij naar het antwoord 283 over het ontstaan van de
subsidies vanuit de amendementen.
Vraag 495
Waar zal de zorg en ondersteuning bij onbedoelde zwangerschap uit
bestaan?
Antwoord:
Op 11 september heeft de Staatssecretaris u een brief (TK 32 279, nr. 123)
gestuurd met een zevenpuntenplan. Daarin wordt uiteengezet hoe de zorg
en ondersteuning bij onbedoelde zwangerschap in de toekomst wordt
vormgegeven. Daarnaast verwijs ik naar het antwoord op vraag 493 dat
de zorg en ondersteuning bij onbedoelde zwangerschap vanuit een breed
pallet van aanbieders wordt aangeboden. Dit loopt van preventie, tot
ondersteuning tot zorgverlening.
Vraag 496
Aan welke doeleinden zullen de subsidies en opdrachten worden besteed
voor de uitvoering van het Programma Thuis in het Verpleeghuis –
Waardigheid en Trots op elke locatie?
Antwoord:
De hoofddoelstelling is het bieden van ondersteuning aan zorgaanbieders
bij het implementeren van het kwaliteitskader verpleeghuiszorg.
Daarnaast worden goede voorbeelden verzameld en gedeeld en op lokaal
en landelijk niveau uitgewisseld via ondersteunende communicatieactiviteiten. Via een dergelijke werkwijze zullen ook de lerende netwerken een
impuls krijgen.
Vraag 497
Wat hebben de betrokken partijen geconcludeerd in de zomer van 2018 en
wanneer kan de Kamer de regeling tegemoet zien?
Antwoord:
In de gesprekken van deze zomer kwam onder meer naar voren dat er een
financieringsprobleem is bij kleinschalige initiatieven van bewoners
(collectief particulier opdrachtgeverschap, CPO) en sociale ondernemers.
Ook wijzen verschillende partijen op de kosten die de ontwikkeling van
een plan in samenspraak met betrokken stakeholders met zich meebrengt.
Deze informatie wordt gebruikt bij het ontwerpen van de regeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

153

Vraag 498
Hoeveel personen maken gebruik van Valysvervoer, leerlingvervoer en
zittend ziekenvervoer?
Antwoord:
Valys: Er zijn ruim 446.000 pashouders. Hiervan hebben ruim 10.000
pashouders een Hoog Persoonlijk Kilometer Budget. Bron: Jaarverslag
VWS (XVI).
Niet alle pashouders zijn actief. Of pashouders actief gebruik maken van
Valys heeft met verschillende aspecten te maken, zoals bijvoorbeeld hun
eigen gezondheid en de gezondheid van vrienden en familie.
Leerlingenvervoer: Het leerlingenvervoer wordt niet vanuit begroting
VWS betaald. Uit de monitor leerlingenvervoer Nederland die in juni 2018
is gepubliceerd blijkt dat in het schooljaar 2016/17 70.000 leerlingen
gebruik maakten van een vervoersvoorziening. Het gaat hierbij om
leerlingen in het primair, voortgezet onderwijs en (voortgezet) speciaal
onderwijs.
Zittend ziekenvervoer: Er is geen informatie beschikbaar over het aantal
gebruikers van het zittend ziekenvervoer in 2017. Het aantal gebruikers
van het zittend ziekenvervoer in 2016 was 88.597.
Vraag 499
Hoeveel klachten en bezwaren heeft Valys in 2018 ontvangen en hoe
verhoudt dit zich tot voorgaande jaren? Is hierin een trend
waarneembaar?
Antwoord:
De afgelopen jaren (2013, 2014, 2015, 2016, 2017) zijn er in totaal 32.264
klachten ontvangen die allen zijn afgehandeld. Zie onderstaande tabel
voor een overzicht van het aantal ritten, het aantal klachten met
betrekking tot die ritten, het aantal gegrond verklaarde klachten en het
aantal pashouders dat na bezwaar in beroep is gegaan.

2013
2014
2015
2016
2017

Aantal ritten

Aantal klachten

Gegrond verklaard

In beroep

973.941
993.101
960.683
965.334
958.287

5366
8864
7171
5018
5847

3874
4714
4578
4314
5153

0
9
7
4
2

In 2018 zijn er over het eerste kwartaal 718 klachten ontvangen waarvan
627 gegrond zijn verklaard. In deze periode hebben 197.683 ritten
plaatsgevonden.
Veruit het grootste deel van de klachten (zowel gegrond als ongegrond)
gaat over de ophaal- of aankomst tijd en over de reistijd. Daarnaast gaat
vanaf 2014 ook een groot aantal klachten over het combineren van ritten.
Vraag 500
Hoeveel personen maken gebruik van vervoer van- en naar dagbesteding?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 80.
Vraag 501
Hoeveel mensen moeten onterecht een eigen bijdrage betalen van
vervoer van- en naar de dagbesteding?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

154

Antwoord:
Niemand dient een onterechte eigen bijdrage te betalen. Iedereen die
daarvoor is geïndiceerd heeft recht op passende dagbesteding en vervoer.
Indien mensen naar hun idee onterecht om een eigen bijdrage wordt
gevraagd, kunnen zij dat eerst met de instelling bespreken. Komen zijn
daar niet uit dan kunnen zij dat aan de klachtencommissie van de
instelling voorleggen. Verder heeft de NZa een meldpunt voor onterechte
betalingen (https://www.nza.nl/organisatie/Contact/Meldpunt).
Vraag 502
Valt begeleiding bij vervoer van- en naar de dagbesteding onder de
huidige bekostiging of dienen mensen dit zelf te betalen?
Antwoord:
Het is de taak van de zorgaanbieder om passende dagbesteding en
passend vervoer te regelen, zo nodig met begeleiding. Een eigen bijdrage
is enkel aan de orde indien een cliënt ondanks het passende aanbod
andere wensen heeft en hierover zelf afspraken maakt met de
zorgaanbieder.
Vraag 503
Hoe wordt binnen de derde pijler van het Deltaplan Dementie, de
(regel)ruimte voor dementiezorg, rekening gehouden met de mogelijke
noodzaak om ook financiële zaken te laten behartigen als men dat zelf niet
meer kan? Zijn hierover afspraken met gemeenten en zorgverzekeraars,
bijvoorbeeld ten aanzien van communicatie?
Antwoord:
Het Deltaplan Dementie steunt op drie pijlers: onderzoek, zorgverbetering
en dementievriendelijke samenleving. Binnen de pijler zorgverbetering
wordt met subsidie van VWS het verbeterprogramma «Dementiezorg
voor Elkaar» uitgevoerd. Een onderdeel van dit programma is de
actualisatie van de Zorgstandaard Dementie. In dit kader is er aandacht
voor Advance care planning en het zorg(leef)plan. Het onderdeel dat zich
richt op vragen uit het dementieveld heeft tot nu toe geen ondersteuningsvragen ontvangen op het gebied van het behartigen van financiële
zaken, ook niet over het maken van afspraken met gemeenten en
zorgverzekeraars hierover. Wel is er aandacht voor het behartigen van
financiële zaken op https://dementie.nl/ van Alzheimer Nederland dat in
het kader van het Deltaplan Dementie tot stand is gekomen.
Vraag 504
Wordt binnen het Deltaplan Dementie en de keten aan dementiezorg
gewezen op de mogelijkheden van het levenstestament voor mensen?
Antwoord:
Binnen pijler 2 van het Deltaplan Dementie wordt met subsidie van VWS
het verbeterprogramma «Dementiezorg voor Elkaar» uitgevoerd. Een
onderdeel van dit programma is de actualisatie van de Zorgstandaard
Dementie. In dit kader is er aandacht voor Advance care planning en het
zorg(leef)plan. Het onderdeel van Dementiezorg voor Elkaar dat zich richt
op vragen uit het dementieveld, heeft tot nu toe geen ondersteuningsvragen ontvangen op het gebied van het levenstestament. Wel is er
aandacht voor het levenstestament op https://dementie.nl/ van Alzheimer
Nederland dat in het kader van het Deltaplan Dementie tot stand is
gekomen.
Vraag 505
Hoeveel meer zorgverleners kunnen zorgaanbieders meer in dienst
nemen voor de in 2019 extra beschikbaar gestelde € 600 miljoen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

155

Wat is het streven? Hoe wordt dit bijgehouden?
Antwoord:
Met de € 600 miljoen in 2019 kan in totaal 10.000 fte geworven worden.
Dat komt neer op ruim 16.000 extra medewerkers. Dat is dus ook het
streven.
De zorginstellingen maken jaarlijks een kwaliteitsplan met begroting.
Daarin wordt ook ingegaan op het benodigde extra personeel voor
realisatie van het kwaliteitsplan. Op basis van het kwaliteitsplan verleent
het zorgkantoor het kwaliteitsbudget. Na afloop van het jaar volgt de
verantwoording over de inzet van het kwaliteitsbudget en dus ook over
het extra personeel. Vanuit VWS wordt een macromonitor ontwikkeld om
dit te volgen.
Vraag 506
Het negatieve saldo dat met de nieuwe Rijksbijdrage Wlz wordt weggewerkt is puur administratief en heeft geen materiele betekenis; welke
effecten zouden optreden als er geen Rijksbijdrage Wlz wordt ingesteld en
het negatieve saldo blijft staan?
Antwoord:
De enige effecten die in dit geval zouden optreden is dat het vermogen
van het Fonds langdurige zorg eind 2019 € 1 miljard lager zou uitkomen
dan met een rijksbijdrage en het vermogen van het Rijk eind 2019 € 1
miljard hoger zou uitkomen. Voor het EMU-saldo of de EMU-schuld heeft
dit geen effect, omdat het Fonds langdurige zorg (Flz) onderdeel uitmaakt
van de collectieve sector. Het exploitatiesaldo telt daarom mee in het
EMU-saldo en het fondsvermogen (positief of negatief) telt mee in de
EMU-schuld.
Vraag 507
Hoeveel persoonlijke gezondheidsomgevingen worden er op dit moment
ontwikkeld?
Antwoord:
Op dit moment hebben bij stichting MedMij circa 60 PGO-leveranciers zich
als kandidaat-deelnemer van het afsprakenstelsel aangemeld. Er zijn
momenteel 30 PGO’s met gebruikers actief.
Vraag 508
Kunt u een overzicht geven van de concrete indicatoren aan de hand
waarvan de Kamer in het voor- en najaar 2019 wordt gerapporteerd over
de resultaten uit het Actieprogramma Werken in de Zorg? Waarom is er
gekozen voor deze indicatoren? Zijn er ook nog indicatoren afgevallen?
Antwoord:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar de bijlage van de
voortgangsrapportage bij het actieprogramma Werken in de Zorg (TK
29 282, nr. 315).
Vraag 509
Wie zitten er allemaal in de commissie Werken in de zorg? Hoe is de
samenstelling van deze commissie tot stand gekomen?
Antwoord:
Door de Minister van VWS zijn de volgende mensen benoemd als lid van
de commissie Werken in de Zorg:
• De heer D. Terpstra (voorzitter);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

156

•

Mevrouw A. Schouten (Politiechef Noord-Holland, oud zorgmanager
van het jaar);
• Mevrouw M. ten Hoonte (directeur arbeidsmarkt Randstad);
• De heer P. Rullmann (voorzitter Commissie doelmatigheid HO);
• De heer P. van Driel (lid Auditcommittee VWS).
De commissie heeft als taak de voortgang van de regionale aanpakken
van de arbeidsmarkttekorten te monitoren en stimuleren. Bij het samenstellen van de commissie is gezocht naar leden met kennis en ervaring op
de terreinen van zorg, onderwijs, arbeidsmarkt en het leren en verbeteren.
De leden van de commissie stimuleren en adviseren vanuit die deskundigheid de partijen betrokken bij de regionale aanpakken over het verder
verbeteren van hun aanpak.
Vraag 510
Kunt u inzicht geven van welke partijen op regionaal niveau samenwerken
binnen de 24 Regionale Actieplannen Aanpak Tekorten (RAAT’s)? Op
welke wijze is hierin de stem van de betrokken zorgmedewerkers direct
gewaarborgd? Zijn de patiënten hier ook in vertegenwoordigd?
Antwoord:
In alle 28 regio’s zijn Regionale Actieplannen Aanpak Tekorten (RAAT’s)
ontwikkeld. In de RAAT werken werkgevers en onderwijs samen met
zorginkopers, overheden, UWV en medewerkers. Dit gebeurt veelal via
concrete projecten binnen de RAAT. De wijze waarop dit is georganiseerd
kan verschillen per regio. De onafhankelijke Commissie Werken in de Zorg
adviseert en ondersteunt de regio’s en zal daarover eind van het jaar
rapporteren aan VWS. De commissie beoordeelt tevens of het regionale
actieplan op voldoende draagvlak kan rekenen van werkgevers,
werknemers, beroepsgroepen en het onderwijs. Patiënten hebben geen
rechtstreekse vertegenwoordiging in de actieplannen. Echter waar het
gaat om concrete projecten met rechtstreeks effect op de zorg, bijvoorbeeld het gebruik van ehealth toepassingen, is dit doorgaans wel het
geval.
Vraag 511
Op welke wijze wordt in de monitoring van het Actieprogramma Werken
in de Zorg een relatie gelegd met andere sectoren waar mensen worden
gezocht, een lage werkloosheid en de huidige hoogconjunctuur? Is er op
rijksniveau een totaalbeeld van alle vacatures die moeten worden vervuld
en het aanwezige arbeidspotentieel (inclusief het passende opleidingsniveau)? Zo ja, kunt u hier een overzicht van geven? Zo nee, bent u bereid
deze te maken?
Antwoord:
In de monitor van het Actieprogramma Werken in de Zorg wordt bij een
aantal indicatoren zorg- en welzijn vergeleken met andere sectoren dan
wel het landelijke beeld. Voor het gevraagde totaalbeeld op rijksniveau
verwijs ik u naar de brief van de Minister van Sociale Zake en Werkgelegenheid over «Aanpak krapte op de arbeidsmarkt» van 15 juni jl (TK,
vergaderjaar 2017–2018, TK 29 544, nr. 833).
Vraag 512
Voor hoeveel procent van de ziektelast bestaat er nu inzicht in uitkomsten
voor de patiënt?
Antwoord:
Uit een inventarisatie van het Zorginstituut blijkt dat er nu voor 21
aandoeningen in de medische specialistische zorg uitkomsten openbaar
zijn. Dat kunnen zowel klinische als patient gerapporteerde uitkomsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

157

zijn. Deze indicatorensets hebben betrekking op ongeveer 22% van de
Nederlandse ziektelast.
De international organisatie ICHOM heeft inmiddels sets beschikbaar voor
ongeveer 54% van de mondiale ziektelast. Het streven is daarom om in
Nederland daar waar mogelijk op aan te sluiten, zodat in 2022 voor ten
minste de helft van de ziektelast uitkomstinformatie beschikbaar is.
Vraag 513
Wat is de planning voor de evaluatie van de projecten ten aanzien van de
Maatschappelijke diensttijd?
Antwoord:
VWS en ZonMw volgen de projecten van begin tot eind. Begin 2019
ontvangt uw Kamer, conform toezegging, een eerste evaluatie. In het
voorjaar van 2019 volgt een bredere evaluatie van de projecten waarna op
basis van de ervaringen tot dan toe een eerste ontwerp van mdt zal
worden opgesteld.
Vraag 514
Budget voor de Maatschappelijke diensttijd wordt van 2019 overgeheveld
naar 2018, betekent dit dat er voor de (wellicht) definitieve invoering van
de Maatschappelijke diensttijd in 2019 minder budget beschikbaar is?
Antwoord:
Nee, dit betekent niet dat er voor 2019 minder budget beschikbaar is. Het
betreft het terugschuiven van middelen die voor 2018 beschikbaar zijn. In
het afgelopen voorjaar is budget voor 2018 overgeheveld naar 2019. Dit is
gedaan vanuit behoedzaamheid omdat het van te voren niet goed in te
schatten was hoeveel experimenten in 2018 zouden gaan starten en ik de
middelen 2018 via een schuif naar 2019 wilde behouden voor het
programma. Na de besluitvorming in afgelopen juli, over welke experimenten in 2018 zouden gaan starten, is het nodig om een deel van de
naar 2019 doorgeschoven middelen voor 2018 terug te schuiven naar
2018.
Vraag 515
Gekeken naar het totaal beschikbare budget voor de gehonoreerde
projecten binnen de Maatschappelijke diensttijd en het beoogde aantal
deelnemende jongeren, klopt het dat er dan meer dan € 1.000 per (direct)
beoogd deelnemende jongere beschikbaar is?
Antwoord:
Deze rekensom kun je op die manier niet maken. Ten eerste: we zitten nu
in de opstartfase van de maatschappelijke diensttijd. Dat betekent dat de
kosten die nu worden gemaakt deels opstartkosten zijn.
Ten tweede willen we met de maatschappelijke diensttijd verschillende
groepen jongeren bereiken. Het vergt bijvoorbeeld een grotere investering
om jongeren te bereiken die een afstand hebben tot de arbeidsmarkt of
om jongeren met een handicap te laten meedoen met de maatschappelijke diensttijd. Zij hebben meer begeleiding nodig en dat kost tijd en geld.
Datzelfde geldt voor jongeren die baat kunnen hebben bij de maatschappelijke diensttijd, maar zich daar zelf niet voor zouden aanmelden. Die
kunnen we en moeten we ook bereiken, maar dat kost meer energie.
Vraag 516
Hoeveel projectvoorstellen voor de Maatschappelijke diensttijd zijn er in
totaal ingediend?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

158

Antwoord:
In totaal werden er 88 projectvoorstellen ingediend. Daarvan zijn 41
projecten gehonoreerd.
Vraag 517
Lopen de gehonoreerde projecten voor de Maatschappelijke diensttijd
verspreid over heel Nederland? Zijn er projecten in alle provincies van
Nederland? Zo nee, wordt aan die delen van Nederland in de volgende
ronde extra aandacht besteed?
Antwoord:
Ja, in alle provincies in Nederland zullen experimenten in proeftuinen van
start gaan.
Vraag 518
Kunt u verklaren waarom de uitgaven voor Stageplaatsen
zorg/Stagefonds gelijk blijven op € 112 miljoen in de komende jaren,
terwijl er ingezet wordt op meer mensen die gaan instromen in de zorg?
Antwoord:
Het actieprogramma «Werken in de zorg» is gericht op voldoende en goed
toegeruste medewerkers in de zorg. Met het programma is er voor
scholingsactiviteiten gericht op instroom in de zorg € 320 miljoen
beschikbaar gesteld met SectorplanPlus. Werkgevers kunnen daarmee
een subsidie krijgen voor scholingsactiviteiten gericht op nieuwe instroom
in de zorg. Dit betreft dus extra inzet naast de lopende Subsidieregeling
stageplaatsen zorg II.
Vraag 519
Waarom is er geen noodzaak meer om te investeren in de zorgbrede
arbeidsmarktagenda na 2020? Is uw voorspelling dat de tekorten op de
arbeidsmarkt in de zorg dan zijn opgelost? Zo ja, kunt u een toelichting
geven hoe zich dit verhoudt tot een stijgende zorgvraag en een aanhoudende vergrijzing?
Antwoord:
Als we niets zouden doen, dan dreigt zorgbreed een tekort van 100–125
duizend medewerkers in 2022. Een aanzienlijk deel van dit zorgbrede
«tekort» kan verklaard worden door de invoering van het kwaliteitskader
verpleeghuiszorg en het benodigde extra personeel daarvoor. Maar ook in
andere sectoren dreigen tekorten. Als het extra personeel niet wordt
gevonden ontstaat dit tekort. Vandaar de inzet op het actieprogramma
Werken in de Zorg en het programma Thuis in het Verpleeghuis. Voor het
actieprogramma Werken in de Zorg is € 350 miljoen. beschikbaar. Deze
impuls loopt tot en met 2021 met als doelstelling dat de inzet van het
extra personeel dan gerealiseerd dient te zijn en het tekort zich niet
effectueert. Onze ambitie is immers een tekort van nul of daar dichtbij in
2022. Gegeven de stijgende zorgvraag blijft de arbeidsmarkt in de gehele
zorg, niet alleen in de verpleeghuiszorg, continu aandacht vragen, ook na
2021. Vanuit het ministerie, maar nadrukkelijk ook door de sector zelf,
wordt daar blijvend in geïnvesteerd via bijvoorbeeld het stagefonds
(€ 112 miljoen. per jaar), de kwaliteitsimpuls ziekenhuiszorg (€ 200
miljoen. per jaar) en de beschikbaarheidsbijdragen voor de medisch
specialistische en verpleegkundige vervolgopleidingen (ca. 1,3 miljard.
per jaar).
Vraag 520
Waarom is er geen noodzaak meer om te investeren in de Arbeidsmarktagenda Verpleeghuizen na 2021? Is uw voorstelling dat de tekorten in de
verpleeghuiszorg dan zijn opgelost? Zo ja, kunt u een toelichting geven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

159

hoe dit zich verhoudt tot een stijgende zorgvraag en een aanhoudende
vergrijzing?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 519.
Vraag 521
Betekent het toegenomen begrote bedrag ook dat de numerus fixus is
aangepast? Zo ja, met hoeveel? Is dit een structurele wijziging of kan deze
nog bijgesteld worden? Waarop is de aanpassing van de numerus fixus
gebaseerd?
Antwoord:
Wat betreft de opleiding tot verpleegkundige specialist/physician assistant
blijft het aantal beschikbare plekken 700, net als voorgaande jaren.
Vraag 522
Vanaf 2018 is er een lager bedrag begroot voor de Kwaliteitsimpuls
personeel ziekenhuiszorg dan 2017. Hoe kon er een lager bedrag begroot
worden terwijl er wel aan de kwaliteitsstandaarden voldaan moet blijven
worden?
Antwoord:
De hoeveelheid beschikbare middelen voor de Kwaliteitsimpuls personeel
ziekenhuiszorg (KiPZ) groeit jaarlijks mee met de ova, dat is de overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling. Het bedrag in 2018 was lager
(€ 196 miljoen) dan in 2017 (€ 202 miljoen). Deze daling is een correctie
na een tijdelijke ophoging. De basis voor de regeling is het zorgakkoord
2013. Daarmee hebben partijen afgesproken om arbeidsvoorwaardelijke
middelen te besteden voor de KiPZ. De regeling was eerst alleen bedoeld
voor (algemene) ziekenhuizen. Voor de Universitair Medische Centra
(UMCs) werd afgesproken om arbeidsvoorwaardelijke middelen
beschikbaar te stellen voor een mogelijke pensioenovergang van het ABP,
pensioenfonds voor overheid en onderwijs, naar het PFZW, pensioenfonds voor zorg en welzijn. Deze overgang is echter niet doorgegaan.
Vervolgens is besloten om de daarvoor beschikbare middelen, jaarlijks
circa € 35 miljoen, onder te brengen in de KiPZ. Op het moment van dit
besluit begon de regeling aan het tweede jaar. Daarom werden de
middelen voor de UMCs, oorspronkelijk bedoeld voor vier jaar, verdeeld
over drie jaar (2015–2017) met circa € 48 miljoen voor de UMCs. Vanaf
2018 wordt het bedrag voor UMCs weer zoals oorspronkelijk bedoeld en
structureel gemaakt.
Vraag 523
Maakt de op bladzijde 79 genoemde jaarlijkse € 3 miljoen voor curatieve
zorg in het kader van het vervolg op het ZonMw-onderzoeksprogramma
Memorabel (deel 2) volledig deel uit van de reeks «ZonMw programmering» op begrotingsartikel 4 (Zorgbreed beleid) en voor welke jaren is
dit het geval? Zo nee, waar is deze € 3 miljoen dan wel te traceren?
Antwoord:
De op bladzijde 79 genoemde jaarlijkse € 3 miljoen voor curatieve zorg in
het kader van het vervolg op het ZonMw-onderzoeksprogramma
Memorabel (deel 2) maakt inderdaad deel uit van de geraamde
programma-uitgaven ZonMW. Op blz. 115 van de begroting treft u hiervan
een overzichtstabel aan. De bedragen die vanuit beleidsartikel 2 Curatieve
zorg zijn overgeheveld vindt u terug onder de reeks Artikel 2 Curatieve
zorg (tweede regel).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

160

Vraag 524
Hoe kijkt u aan tegen de Rijksverantwoordelijkheid om voldoende
personeel in de sector publieke gezondheid te realiseren? Welke rol neemt
het Ministerie van VWS om te garanderen dat de basistaken in deze
sector, Jeugdgezondheidszorg, Infectieziekten en Medische milieukunde
op peil blijven?
Antwoord:
Volgens de Wet publieke gezondheid (Wpg) zijn gemeenten verantwoordelijk voor algemene bevorderingstaken (artikel 2), onder andere de
afstemming van de publieke gezondheidszorg met de curatieve gezondheidszorg, epidemiologie, gezondheidsbevordering en medische
milieukunde, de Jeugdgezondheidszorg (artikel 5) en Infectieziektebestrijding (artikel 6).
Uit artikel 15 van de Wpg volgt dat gemeenten er voor moeten zorgen dat
de gemeentelijke gezondheidsdienst beschikt over deskundigen op het
terrein van sociale geneeskunde, epidemiologie, sociale verpleegkunde,
gezondheidsbevordering en gedragswetenschappen zodat de basistaken
op bovenvermelde terreinen goed uitgevoerd kunnen worden en op peil
blijven.
Vraag 525
Hoeveel hbo-verpleegkundigen zijn er in 2018 werkzaam in de zorg,
uitgesplitst per sector?
Antwoord:
Aantal hbo-verpleegkundigen werkzaam in de zorg op 31-12-2017, naar
branche.
Branche

Hbo V

UMC’s
Algemene en overige ziekenhuizen
Geestelijke gezondheidszorg
Verpleging, verzorging en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Huisartsenzorg en gezondheidscentra
Overige zorg
Welzijn en maatschappelijke dienstverlening
Jeugdzorg

7.912
24.414
8.155
21.421
4.786
2.594
2.166
634
270

Totaal

72.352

Bron: onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn

Vraag 526
Hoeveel mbo-verpleegkundigen zijn er in 2018 werkzaam in de zorg,
uitgesplitst per sector?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

161

Antwoord:
Aantal mbo-verpleegkundigen niveau 4 werkzaam in de zorg op 31-12-2017, naar
branche
Branche

Mbo V

UMC’s
Algemene en overige ziekenhuizen
Geestelijke gezondheidszorg
Verpleging, verzorging en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Huisartsenzorg en gezondheidscentra
Overige zorg
Welzijn en maatschappelijke dienstverlening
Jeugdzorg

10.334
56.055
11.417
48.213
21.368
2.432
10.832
1.268
135

Totaal

162.054

Bron: onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn

Vraag 527
Hoeveel wijkverpleegkundigen zijn er in 2018 werkzaam in de thuiszorg?
Antwoord:
Als afgestudeerd Hbo verpleegkundige kan men als wijkverpleegkundige
aan de slag. Volgens het onderzoek «Vraag en aanbod wijkverpleegkundigen 2015–2019» waren in 2015 zo’n 8.800 hbo-verpleegkundigen
werkzaam als wijkverpleegkundige. Het is niet bekend hoeveel Hbo
verpleegkundigen momenteel werkzaam zijn als wijkverpleegkundige.
Vraag 528
Hoeveel verzorgenden Individuele Gezondheidszorg (IG) zijn er in 2018
werkzaam in de zorg, uitgesplitst per sector?
Antwoord:
Het is niet specifiek bekend hoeveel verzorgenden IG er werkzaam zijn in
2018 in de zorg. Wel is er zicht op het totaal aantal verzorgenden in de
zorg op datum 31-12-2017. Daarvoor verwijs ik u naar het antwoord op
vraag 529.
Vraag 529
Hoeveel verzorgenden zijn er in 2018 werkzaam in de zorg, uitgesplitst per
sector?
Antwoord:
Aantal verzorgenden niveau 3 werkzaam in de zorg op 31-12-2017
Branche

verzorgende (niveau 3)

UMC’s
Algemene en overige ziekenhuizen
Geestelijke gezondheidszorg
Verpleging, verzorging en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Huisartsenzorg en gezondheidscentra
Overige zorg
Welzijn en maatschappelijke dienstverlening
Jeugdzorg

323
3.052
1.631
155.966
5.128
162
4.333
317
270

Totaal

171.182

Bron: onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

162

Vraag 530
Hoeveel verzorgenden zijn er in 2018 werkzaam in de zorg, uitgesplitst per
sector?
Antwoord:
Aantal helpenden zorg en welzijn (niveau 2) en zorghulpen (niveau 1)
werkzaam in de zorg op 31-12-2017
Branche

helpende
(niveau 2)

zorghulp
(niveau 1)

UMC’s
Algemene en overige ziekenhuizen
Geestelijke gezondheidszorg
Verpleging, verzorging en thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Huisartsenzorg en gezondheidscentra
Overige zorg
Welzijn en maatschappelijke dienstverlening
Jeugdzorg

161
1.285
544
28.112
4103
0
2.528
317
0

484
1.446
272
3.571
855
0
1.805
0
0

Totaal

37.050

8.433

Bron: onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn

Vraag 531
Hoeveel alfahulpen zijn er in 2018 werkzaam in de zorg?
Antwoord:
Er zijn geen cijfers beschikbaar over het aantal alfahulpen werkzaam in de
zorg.
Vraag 532
Hoeveel huishoudelijk verzorgenden zijn er in 2018 werkzaam in de zorg?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 530. In de kwalificatiestructuur wordt onderscheid gemaakt tussen helpenden zorg en welzijn (niveau 2) en
zorghulpen (niveau 1). De term huishoudelijk verzorgende wordt
doorgaans gebruikt voor helpenden zorg en welzijn (niveau 2).
Vraag 533
Hoeveel medisch specialisten, uitgesplitst per beroep zijn er in 2018
werkzaam in de zorg?
Antwoord:
In onderstaande tabel is het aantal werkzame medisch specialisten per
1 januari 2018 weergegeven, afgerond op vijftallen.
Medisch Specialisten
Anesthesiologie
Cardiologie
Cardio-thoracale chirurgie
Dermatologie, venerologie
Heelkunde
Interne geneeskunde
Keel-neus-oorheelkunde
Kindergeneeskunde
Klinische genetica
Klinische geriatrie
Longziekten en tuberculose
Maag-darm-leverziekten

1.675
1.085
125
565
1.310
2.230
230
1.465
165
290
645
515

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

163

Medisch Specialisten
Medische microbiologie
Neurochirurgie
Neurologie
Nucleaire geneeskunde
Obstetrie en gynaecologie
Oogheelkunde
Orthopedie
Pathologie
Plastische chirurgie
Psychiatrie
Radiologie
Radiotherapie
Reumatologie
Revalidatiegeneeskunde
Sportarts
Urologie

295
145
975
175
1.055
670
800
430
300
3.370
1.210
315
300
585
135
445

Vraag 534
Hoeveel verloskundigen, kraamverzorgenden en gynaecologen zijn er
werkzaam in 2018?
Antwoord:
Het aantal kraamverzorgenden was in 2018 8.846 (Pensioenfonds zorg en
welzijn). Per 1 januari 2016 waren 3.221 verloskundigen werkzaam in de
zorg (NIVEL) en in 2018 waren er 1.055 gynaceologen werkzaam
(capaciteitsorgaan).
Vraag 535
Hoeveel huisartsen zijn er in 2018 werkzaam in de zorg?
Antwoord:
Het aantal werkzame huisartsen wordt bijgehouden door het Nivel. Het
meest recente cijfer van Nivel, zoals vermeld op de StaatVenZ, is echter
van 1 januari 2016. Op 1 oktober 2018 heeft het Nivel nog geen recentere
cijfers over het aantal werkzame huisartsen. Op 1 juli 2018 zijn er 13.516
huisartsen geregistreerd. Op basis van gegevens van het Capaciteitsorgaan van de afgelopen jaren blijkt dat ongeveer 93% van het aantal
geregistreerde huisartsen werkzaam is als huisarts.
Gelet hierop is het aantal werkzame huisartsen per 1 juli 2018 naar
schatting 12.570.
Vraag 536
Hoeveel verpleeghuisartsen zijn er in 2018 werkzaam in de zorg?
Antwoord:
Het aantal werkzame specialisten ouderengeneeskunde per 1 januari 2018
is naar schatting 1627.
Vraag 537
Hoeveel nurse practitioners en physician assistants zijn er in 2018
werkzaam in de zorg?
Antwoord:
In de jaren tot en met 1 januari 2018 zijn er in totaal 1077 PA’s en 2876
VS’en succesvol afgestudeerd. Uit monitoringsonderzoeken van het
Kenniscentrum Beroepsonderwijs Arbeidsmarkt blijkt dat ruim 90% van
alle afgestudeerden ook een baan vinden als respectievelijk PA en VS.
Vraag 538
Hoeveel tandartsen en mondhygiënisten werken er in Nederland?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

164

Antwoord:
In 2016 waren er 8.210 tandartsen werkzaam in Nederland (Staat van
Volksgezondheid en Zorg). Dit is het meest actuele cijfer over het aantal
werkzame tandartsen. Voor het aantal geregistreerde tandartsen, zie vraag
554.
De exacte aantallen van werkzame mondhygiënisten is niet te geven.
Inschrijving bij de beroepsvereniging is geen verplichting en evenmin is
uit te sluiten dat mensen wel in het register van de beroepsvereniging
staan als mondhygiënist, maar inmiddels niet meer werkzaam zijn. Het
geschatte aantal werkende mondhygiënisten is 3.700 (Onderzoek Panteia
Capaciteit in de mondzorg, mei 2018).
Vraag 539
Hoeveel anesthesisten zijn er in 2018 werkzaam in de zorg?
Antwoord:
Op 1 januari 2018 waren in Nederland 1675 anesthesisten werkzaam.
Vraag 540
Hoeveel zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) werken jaarlijks in de
zorg per sector? Kan een overzicht gegeven worden van 2015 tot en met
2018?
Antwoord:
Uit gegevens van CBS-statline blijkt dat er in het tweede kwartaal van
2018 ongeveer 215 duizend zelfstandigen zonder personeel in de
gezondheids- en welzijnszorg actief waren. De ontwikkeling in de jaren
2015 tot en met 2018 is volgens CBS-statline als volgt:
Jaar

aantal

2015
2016
2017
2018 (2e kwartaal)

203.000
204.000
205.000
213.000

Deze zelfstandigen zijn als volgt verdeeld over de verschillende sectoren:
Aandeel zelfstandigen in de totale werkgelegenheid naar sector
Branche
Algemene en overige ziekenhuizen
Geestelijke gezondheidszorg
Verpleging en verzorging
Thuiszorg
Gehandicaptenzorg
Huisartsenzorg en gezondheidscentra
Welzijn en maatschappelijke dienstverlening

2015

2016

2017

4,50%
15,80%
2,10%
4,70%
1,30%
31,50%
7,50%

4,60%
17,50%
2,30%
4,80%
2,80%
33,80%
9,20%

3,90%
16,00%
1,50%
7,70%
2,10%
35,20%
8,80%

Bron: onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn

Vraag 541
Wat kosten de zzp’ers jaarlijks?
Antwoord:
Over de jaarlijkse kosten van zzp’ers heb ik geen gegevens.
Vraag 542
Hoeveel bemiddelingsbureaus zijn er in Nederland die zzp’ers inzetten
voor de zorg?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

165

Antwoord:
In het rapport «Opdrachtbemiddeling in de zorg, Onderzoek onder
bemiddelaars en zzp’ers» uit 2017 wordt uitgegaan van ruim 1.100
bemiddelingsbureaus die hebben aangegeven te bemiddelen in het zorgen welzijnsdomein.
Vraag 543
Hoeveel bemiddelingsbureaus zijn er in Nederland die zzp’ers inzetten
voor de zorg?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 542.
Vraag 544
Hoeveel opleidingsplaatsen zijn er in 2018 bijgekomen, uitgesplitst naar
artsen, medisch specialisten, verpleegkundig specialisten en physician
assistants?
Antwoord:
Onderstaand schema toont het verloop voor de diverse groepen.
Opleidingsplaatsen in 2017 t/m 2019

artsen
medisch specialisten
verpleegkundig specialisten en physician assistants

2017

2018

2019

2.785
1.228
700

2.785
1.175
700

2.785
1.225
700

Vraag 545
Hoeveel opleidingsplaatsen zijn opgevuld door zorgverleners afkomstig
uit het buitenland? Kunt u dit uitsplitsen per sector?
Antwoord:
Ik beschik niet over de door u gevraagde gegevens.
Vraag 546
Hoeveel buitenlandse zorgverleners zijn geweigerd om in Nederland te
komen werken omdat zij niet voldoen aan de eisen?
Antwoord: In 2018 zijn er 529 aanvragen om in Nederland te kunnen
werken van zorgverleners met een buitenlands diploma afgewezen omdat
zij niet voldeden aan de eisen.
Vraag 547
Uit welke landen wordt buitenlands personeel aangetrokken om te werken
in de zorg in Nederland?
Antwoord:
Een werkgever kiest zelf zijn personeel. Binnen die regels die daarvoor
gelden, komen nieuwe medewerkers af en toe ook uit het buitenland.
Zorgverleners uit landen van de Europese Economische Ruimte (EER) met
in Nederland niet gereglementeerde beroepen kunnen zonder belemmeringen in de Nederlandse zorg aan de slag. Zorgverleners uit EER-landen
van in Nederland gereglementeerde beroepen, zoals artsen en verpleegkundigen, moeten voldoen aan de eisen zoals gesteld in de Wet Beroepen
Individuele Gezondheidszorg (BIG). Die eisen hebben betrekking op de
opleiding, de werkervaring en de beheersing van de Nederlandse taal. Er
is geen overzicht beschikbaar van de herkomst van het zorgpersoneel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

166

Vraag 548
Hoeveel waarschuwingen heeft Nederland ontvangen en gegeven aan
andere lidstaten over zorgverleners die niet meer mogen werken vanwege
eerdere incidenten?
Antwoord:
De landen van de EU hebben onderling afspraken gemaakt elkaar te
waarschuwen over disfunctionerende zorgverleners. Dit
EU-waarschuwingsmechanisme werkt sinds 18 januari 2016. Als een
zorgverlener in een EU-lidstaat een beroepsbeperking of -verbod is
opgelegd, dan waarschuwen EU-lidstaten elkaar. Deze waarschuwing
komt uit het informatiesysteem voor de interne markt (IMI) en heet
daarom «IMI-melding». Het beroepsverbod in de IMI-melding is opgelegd
door een instantie die daartoe bevoegd is.
Het EU-waarschuwingsmechanisme geldt voor zorgverlenende beroepen.
In het belang van de patiëntveiligheid gelden voor deze beroepen
wettelijke eisen t.a.v. de opleiding en de mate van bekwaamheid. Welke
zorgverlenende beroepen en welke vereisten hieronder vallen verschillen
per land. In Nederland zijn dat de zogenaamde artikel 3, artikel 34 en
artikel 36a beroepen uit de Wet BIG en zorgverleners die onder de Wet
kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) vallen.
De IGJ ontvangt via het Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg (CIBG) een melding dat een zorgverlener zich in het waarschuwingssysteem bevindt. Daarbij gaat de inspectie na of er aanwijzingen zijn
dat de zorgverlener in Nederland werkt of wil gaan werken. Indien dit het
geval is beziet de inspectie of nader onderzoek noodzakelijk is.
De inspectie ontvangt twee categorieën meldingen:
• Het kan gaan om meldingen over art. 3 BIG-geregistreerde beroepsbeoefenaren en om beroepsbeoefenaren die worden bedoeld in artikel 34
en 36a van de Wet BIG. Het CIBG stuurt de laatste twee categorieën
alleen door naar de IGJ als de zorgverlener bij het CIBG een verklaring
van vakbekwaamheid heeft aangevraagd of is opgenomen in het
Kwaliteitsregister Paramedici. In 2017 heeft de inspectie 26 van
dergelijke meldingen ontvangen, in 2018 (tot en met 27 september
2018) heeft de inspectie 10 meldingen ontvangen.
• Meldingen over andere zorgverleners stuurt het CIBG rechtstreeks
door naar de inspectie. De inspectie zoekt dan zelf naar indicaties dat
deze zorgverleners in Nederland werkzaam zijn. In 2017 ontving de
inspectie 1385 meldingen en in 2018 ontving de inspectie tot op heden
1140 meldingen. Bij geen van deze meldingen waren er aanwijzingen
dat de zorgverlener in Nederland werkte of plannen had daartoe.
De IGJ heeft in 2017 drie keer een bevoegdheidsbeperkend bevel bij het
CIBG gemeld. Die zijn door het CIBG verwerkt in het BIG-register en
gemeld via het IMI waarschuwingssysteem. In 2018 heeft de IGJ tot op
heden geen bevoegdheidsbeperkend bevel bij het CIBG gemeld.
Vraag 549
Welke besparing op personeelskosten moet buitenlands personeel
opleveren in verhouding tot Nederlands personeel?
Antwoord: Geen. Voor het kabinet staat de kwaliteit van zorgverleners
voorop. Buitenlandse zorgverleners moeten aan dezelfde kwaliteitseisen
voldoen als gesteld aan Nederlandse zorgverleners.
Vraag 550
Hoeveel zorgverleners hebben een beroepsverbod gekregen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

167

Antwoord:
In 2018 is één schorsing aangetekend en zijn 13 doorhalingen gedaan op
basis van opgelegde tuchtmaatregelen. In 5 gevallen is er een ontzegging
van het recht tot wederinschrijving aangetekend omdat de zorgverleners
reeds om andere redenen waren doorgehaald.
Vraag 551
Hoe hoog is het ziekteverzuim onder zorgverleners, uitgesplitst per
zorgsector?
Antwoord:
Ziekteverzuimpercentage naar sector.

Gezondheids- en welzijnszorg
Gezondheidszorg
Ziekenhuizen
Verpleging en zorg met overnachting
Welzijnszorg zonder overnachting

2013

2014

2015

2016

2017

4,8
4
4,5

4,8
4
4,4

5,0
4,1
4,6

5,1
4,3
4,8

5,3
4,4
5

5,5
5,4

5,4
5,4

5,8
5,4

6
5,6

6,2
5,7

Bron: CBS Statline

De ziekteverzuimcijfers over 2018 komen medio 2019 beschikbaar.
De ziekteverzuimcijfers voor het eerste kwartaal, traditioneel het kwartaal
met de hoogste verzuimcijfers, laten nog geen daling zien. In 2018 was dit
percentage 6,5%, in 2017 was dit 5,7%.
Vraag 552
Wat is de gemiddelde uittredeleeftijd van zorgverleners, uitgesplitst per
zorgsector?
Antwoord:
De gemiddelde uittredeleeftijd van zorgverleners was ongeveer 64 jaar in
2017. Ik beschik niet over een uitsplitsing naar zorgsector.
Vraag 553
In welke regio’s is er een tekort aan zorgpersoneel, en aan welk
zorgpersoneel?
Antwoord:
In alle regio’s is in meer of mindere mate een tekort aan zorgpersoneel.
Dit betreft voornamelijk verzorgenden (IG), verpleegkundigen (mbo en
hbo), gespecialiseerd verpleegkundigen, begeleiders in de GGZ en
Gehandicaptenzorg en gedragsdeskundigen (gz psychologen).
Vraag 554
Hoeveel mensen zijn geregistreerd in de Wet op de beroepen in de
individuele gezondheidszorg (BIG) en hoeveel mensen zijn dit per
beroepsgroep?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

168

Antwoord:
Beroep

Aantal geregistreerde zorgverleners

Apothekers
Openbare Farmacie
Ziekenhuisfarmacie
Zonder specialisme
Artsen
Allergologie
Anesthesiologie
Arbeid en gezondheid – bedrijfsgeneeskunde
Arbeid en gezondheid – verzekeringsgeneeskunde
Cardiologie
Cardio-thoracale chirurgie
Dermatologie en venerologie
Geneeskunde voor verstandelijk gehandicapten
Heelkunde
Huisartsgeneeskunde
Interne geneeskunde
Interne geneeskunde-allergologie
Keel-, neus- en oorheelkunde
Kindergeneeskunde
Klinische chemie
Klinische genetica
Klinische geriatrie
Longziekten en tuberculose
Maag-darm-leverziekten
Maatschappij en gezondheid
Medische microbiologie
Neurochirurgie
Neurologie
Nucleaire geneeskunde
Obstetrie en gynaecologie
Oogheelkunde
Orthopedie
Ouderengeneeskunde
Pathologie
Plastische chirurgie
Psychiatrie
Radiologie
Radiotherapie
Reumatologie
Revalidatiegeneeskunde
Sportgeneeskunde
Urologie
Zonder specialisme
Gz-psychologen
Klinische neuropsychologie
Klinische psychologie
Zonder specialisme
Tandartsen
Dento-maxillaire orthopaedie
Mondziekten en Kaakchirurgie
Zonder specialisme
Verpleegkundigen
Acute zorg bij somatische aandoeningen
Chronische zorg bij somatische aandoeningen
Geestelijke gezondheidszorg
Intensieve zorg bij somatische aandoeningen
Preventieve zorg bij somatische aandoeningen
Zonder specialisme
Fysiotherapeuten (geen specialisme)
Psychotherapeuten (geen specialisme)
Verloskundigen (geen specialisme)

5.506
2.839
570
2.097
70.741
7
2.064
1.688
950
1.250
154
652
250
1.519
13.656
2.536
10
606
1.705
16
171
311
754
621
672
329
179
1.090
207
1.213
817
889
1.732
510
375
3.763
1.410
353
368
638
150
503
26.623
15.257
155
2.243
12.859
11.142
331
318
10.493
211.444
148
542
1.031
1.612
41
208.070
38.047
4.713
4.601

Eindtotaal

361.451

Vraag 555
Hoe wordt gecontroleerd of zorgverleners die werkzaam zijn in de zorg
daadwerkelijk geregistreerd staan in het BIG-register?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

169

Antwoord:
Werkgevers, zorgverzekeraars, de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
(IGJ), collega zorgverleners en patiënten kunnen controleren of een
zorgverlener BIG geregistreerd is. Dit kan via het openbare register op de
website van het BIG register. Per 1 januari 2019 moeten
BIG-geregistreerden in hun correspondentie met patiënten het
BIG-nummer verplicht vermelden. Op die manier kan een patiënt straks
nog makkelijker de bevoegdheid van een zorgverlener controleren in het
BIG-register.
Vraag 556
Hoeveel en welke zorgorganisaties maken gebruik van een au pair
regeling, als het gaat om zorg?
Antwoord:
Er is geen inzicht in het aantal zorgorganisaties dat gebruik maakt van een
au pair regeling.
Vraag 557
Welke maatregelen treft u om de agressie tegen hulpverleners in de zorg
aan te pakken?
Antwoord:
Het voorkomen van en het omgaan met agressie is ontzettend belangrijk.
De afgelopen jaren hebben werknemers- en werkgeversorganisaties en
het kabinet (VWS, BZK en J&V) ondersteuning geboden met uiteenlopende maatregelen van het actieplan Veilig Werken in de Zorg. Zo is
bijvoorbeeld anonieme aangifte (aangifte onder nummer) door de
werkgever mogelijk geworden. Instrumenten, campagnematerialen, good
practices en scholingsmaterialen van het actieplan blijven beschikbaar op
de website duidelijkoveragressie.nl.
Specifiek voor de GGZ ligt in uw Kamer ter voorhang het Besluit
Bijzondere Rechtspositieregelingen onder de Wet Bijzonder Opnemingen
Psychiatrische Ziekenhuizen om hiermee een ruimere toepassing van
huisregels te realiseren. Het doel is om de veiligheid van hulpverleners te
vergroten. Voor hetzelfde doel beoogt het kabinet een versnelde inwerkingtreding van de Wet verplichte ggz (Wvggz).
Vraag 558
Hoe groot zijn de wachtlijsten voor de hbo-verpleegkundige opleiding?
Antwoord:
Deze hbo-opleiding kent geen wachtlijsten. De hbo-bacheloropleiding tot
verpleegkundige wordt door 17 hogescholen in voltijds variant aangeboden. In aanloop naar het huidige studiejaar (studiejaar 2018/2019)
hebben 10 hogescholen een numerus fixus gevoerd voor de voltijds
opleidingsvariant. Bij de 7 hogescholen waar geen fixus gold, konden
kandidaat-studenten, mits voldaan aan de vooropleidingseisen, beginnen
zonder selectie.
Vanaf studiejaar 2019/2020 hebben de hogescholen de numerus fixus voor
verpleegkunde afgeschaft, behalve de Hanzehogeschool. Die behoudt een
numerus fixus, maar breidt haar opleidingscapaciteit uit.
Vraag 559
Zijn er wachtlijsten voor andere zorgberoepen? Zo ja, welke? En hoe lang
bedraagt de wachttijd gemiddeld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

170

Antwoord:
Ervan uitgaande dat u doelt op wachtlijsten voor opleidingen. Voor de
door VWS bekostigde opleidingen (o.a. de medisch-specialistische
vervolgopleidingen en de opleidingen tot verpleegkundig specialist en
physician assistant) zijn die er niet. Voor de initiële opleidingen op het
terrein van zorg en welzijn verwijs ik u naar de Minister van OCW.
Vraag 560
Hoeveel opleidingsplekken zijn er in Nederland voor zorgopleidingen en
voor welke niveaus?
Antwoord:
Het Ministerie van VWS is verantwoordelijk voor de bekostiging van
diverse vervolgopleidingen in de zorgsector. Jaarlijks wordt het aantal
opleidingsplekken vastgesteld. In onderstaande tabel wordt per vervolgopleiding het aantal nieuwe opleidingsplekken weergegeven voor 2019.
Opleiding
Medisch specialist c.a.
Huisarts
Specialist ouderengeneeskunde
Arts verstandelijk gehandicapten
Sociaal geneeskundige
GGZ
Verpleegkundig specialist, physician assistant
1
2

Aantal plaatsen
1.2251
7501
1861
241
562
1.4371
7001

in personen
in fte

Voor nadere informatie over aantallen opleidingsplekken op MBO- en
HBO-niveau en de initiële opleidingen op WO-niveau, verwijs ik u naar de
Minister van OCW.
Vraag 561
Hoeveel zorgverleners zijn in 2018 ontslagen vanwege bezuinigingen,
uitgesplitst per zorgsector en beroep? Wat zijn de cijfers van voorgaande
jaren?
Antwoord:
Er zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal ontslagen
medewerkers vanwege bezuinigingen.
Vraag 562
Hoeveel zorgverleners die in de afgelopen jaren ontslagen zijn hebben
inmiddels weer een baan (in de zorg) kunnen vinden?
Antwoord:
Ik beschik niet over gegevens over het aantal zorgverleners dat een baan
heeft gevonden na ontslag in de afgelopen jaren.
Vraag 563
Hoeveel werkzoekenden zijn er in de zorg per sector en functieniveau?
Antwoord:
Bij het UWV stonden in mei 2018 60.302 mensen met een zorg- of
welzijnsberoep ingeschreven als werkzoekend. Dit waren 22.683 lager
opgeleiden (zonder startkwalificatie), 21.352 middelbaar opgeleiden (mbo
2, 3, 4 en havo/vwo) en 14.558 hoger opgeleiden (hbo of WO). Van 1.659

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

171

mensen was het opleidingsniveau onbekend. Werkzoekenden kunnen niet
uitgesplitst worden naar sector.
Vraag 564
Waar komen verpleegkundige specialisten en physician assistants terecht?
Antwoord:
De meeste verpleegkundig specialisten (65%) werken in algemene en
academische ziekenhuizen op diverse afdelingen. De anderen werken in
andere branches als de huisartsenzorg, GGZ, verpleeghuiszorg en
thuiszorg.
De physician assistants werken vooral in ziekenhuizen (rond de 90%),
maar ook in huisartsenpraktijken en GGZ-instellingen.
Vraag 565
Hoeveel geld komt er beschikbaar voor beleid om het vak van jeugdarts
en jeugdverpleegkundige onder de aandacht van studenten te brengen?
Antwoord:
Het Ministerie van VWS heeft een subsidie van € 200.000 verleend aan de
Koepel Artsen Maatschappij en Gezondheid (KAMG) voor medio 2018 tot
medio 2020 voor onder andere de navolgende activiteiten:
• Het versterken/verbeteren van het imago en de bekendheid van de arts
Maatschappij en Gezondheid. Onder dit vakgebied vallen ook
jeugdartsen.
• Het opzetten van een herkenbare, aantrekkelijke en kwalitatief goede
opleiding tot arts Maatschappij en Gezondheid.
• Samen met het veld het toekomstperspectief schetsen van de arts
Maatschappij en Gezondheid en de samenwerkende professionals,
waaronder de (jeugd)verpleegkundigen.
Deze activiteiten zullen er aan bijdragen dat het vak van jeugdarts en
jeugdverpleegkundige onder de aandacht van studenten worden
gebracht.
Vraag 566
Waar zijn de prognoses van de tekorten in de zorg uit het Actieprogramma
Werken in de Zorg op gebaseerd als de verwachte zorgvraag nog in kaart
moeten worden gebracht?
Antwoord:
De landelijke prognoses van de tekorten in de zorg uit het actieprogramma Werken in de Zorg zijn gebaseerd op de middellange termijn
raming voor de zorg van het Centraal Planbureau. In die landelijke raming
is onder andere de verwachte groei van de zorgvraag door bijvoorbeeld
demografie en ook andere factoren zoals technologie verwerkt. Daarnaast
baseren de prognoses zich op de verwachte in- en uitstroom uit de
opleidingen en de verwachte in- en uitstroom uit de sector als gevolg van
bijvoorbeeld pensionering en baanwisseling. Voor een volledige
beschrijving van de ramingsmethodiek verwijs ik u naar www.azwinfo.nl.
Vraag 567
Wat gebeurt er in 2019 met de overige € 15 miljoen die niet specifiek voor
verpleeghuizen is?
Antwoord:
Via SectorplanPlus en Sterk in je Werk is in 2019 in totaal € 82,5 miljoen
beschikbaar, waarvan € 67,5 miljoen specifiek voor verpleeghuizen en
€ 15 miljoen voor zorgbrede arbeidsmarktmaatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

172

Vraag 568
Hoeveel fraude in euro’s is er daadwerkelijk vastgesteld per zorgwet
(Jeugdwet, Wmo, Wlz en Zvw) en zorgvorm (zorg in natura en pgb) sinds
2012? Hoe groot waren de zorguitgaven per zorgwet in diezelfde periode?
Hoe groot was het vermoeden van fraude in euro’s per zorgwet? Hoe
groot is het percentage vermoede fraude dat uiteindelijk geen fraude
bleek te zijn?
Antwoord:
Het is niet mogelijk om de hoeveelheid fraude in de Jeugdwet, WMO en
Wlz per 2012 weer te geven, ook al gezien het feit dat deze wetten pas na
2012 in werking zijn getreden. Om die reden zullen cijfers vanaf 2015
worden weergegeven voor zover bekend. Voor de WMO en Jeugdwet
geldt verder dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van
deze wetten en daarmee ook verantwoordelijk voor de aanpak van fraude
en de registratie daarvan. Voor de Jeugdwet en WMO zijn geen cijfers
bekend met betrekking tot de hoeveelheid fraude die is vastgesteld dan
wel hoe groot het vermoeden van fraude is geweest. Ook de jaarlijkse
cijfers Controle en Fraudebeheersing van Zorgverzekeraars Nederland
(ZN) geven geen volledig beeld van de hoeveel fraude in euro’s dan wel
hoe groot het percentage vermoeden van fraude is geweest dat is
vastgesteld per zorgwet.
De volgende cijfers zijn wel bekend.
Uit de Rapportage bij persbericht resultaten controle en fraudebeheersing
2017 van Zorgverzekeraars Nederland (ZN) blijkt dat zorgverzekeraars
voornamelijk in de Wlz (37%) en AWBZ (32%) fraude hebben vastgesteld,
gevolgd door de Zorgverzekeringswet (26%). Ook in de Aanvullende
verzekering werd fraude gepleegd (4%). Van het totaal in 2017 vastgestelde fraudebedrag betrof 34% (9.231.945 euro) verblijf in een instelling
(Wlz (zorg in natura)) en 12% (3.127.802 euro) betrof thuiszorg. Verder
blijkt dat fraude binnen de PGB–Wlz/AWBZ–regelingen 23% van het totaal
in 2017 vastgestelde fraudebedrag uitmaakt: 6,1 miljoen euro van totaal
27 miljoen euro. De ggz is met 3.819.185 euro verantwoordelijk voor 14%
van het totaal vastgestelde fraudebedrag en wijkverpleging is met ruim
2,2 miljoen euro verantwoordelijk voor 8,3% van het in 2017 vastgestelde
fraudebedrag.
Ook in 2016 blijkt dat Zorgverzekeraars voornamelijk in de Wlz/AWBZ
(72%) fraude hebben vastgesteld, gevolgd door de Zorgverzekeringswet
(23%). Ook in de Aanvullende verzekering werd fraude gepleegd (4%). In
1% van de fraude bewezen gevallen was een verzekeringsvorm onbekend
of niet van toepassing.
De vastgestelde fraudes binnen de PGB-Wlz/AWBZ regelingen maakten
72% van het totaal vastgestelde fraudebedrag uit: 13,5 miljoen euro van
totaal 18,9 miljoen euro. De wijkverpleging, die in eerdere jaren niet
voorkwam in de uitsplitsing van het fraudebedrag naar zorgsoort, is met
ruim 2 miljoen euro verantwoordelijk voor 11% van het totaal vastgestelde fraudebedrag in 2016.
In 2015 blijkt dat de vastgestelde fraude gevallen binnen de PGB-regeling
voor 74% verantwoordelijk zijn voor het in 2015 vastgestelde fraudebedrag (8,2 miljoen euro van totaal 11,1 miljoen euro). Andere zorgsoorten die opvallen, bij de uitsplitsing van het totale fraudebedrag naar
zorgsoort zijn de paramedische zorg (6%), ggz (5%), farmacie (3%) en
ziekenhuiszorg (3%).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

173

Onderstaande tabel geeft de onderzoeksresultaten naar onterecht
gedeclareerd bedrag weer voor 2017, 2016 en 2015 (Zvw, Wlz/AWBZ en
AV).

Bron: Rapportage bij persbericht resultaten controle en fraudebeheersing 2017 (ZN).

Hoe groot de zorguitgaven en tevens de zorgontvangsten per zorgwet
sinds 2012 waren, wordt weergegeven in onderstaande tabel.
Tabel 1. Ontwikkeling van de zorguitgaven en -ontvangsten 2012–2019 (bedragen x € 1 miljoen)
2012

2013

2014

20152

2016

2017

2018

20193

Zorgverzekeringswet (Zvw)
Brutouitgaven
Ontvangsten
Netto-uitgaven

36.672
1.932
34.739

39.210
2.666
36.544

39.220
3.125
36.095

41.858
3.218
38.640

43.872
3.195
40.678

45.355
3.187
42.168

47.619
3.208
44.411

50.360
3.115
47.245

Wet langdurige zorg (Wlz)
Bruto-uitgaven
Ontvangsten
Netto-uitgaven

27.865
1.697
26.169

27.452
1.915
25.537

27.800
1.971
25.829

19.545
1.892
17.653

19.930
1.892
18.038

20.347
1.833
18.514

21.564
1.838
19.726

23.730
1.868
21.862

1.511
0

1.561
0

1.714
0

4.943
2.034

4.945
1.920

4.899
1.878

5.111
1.971

1.714
0

1.893

594

577

491

434

500

511

617

Bruto-begrotingsgefinancierde zorguitgaven
Ontvangsten
Netto-begrotingsgefinancierde zorguitgaven

3.405
21
3.384

2.155
0
2.155

2.291
0
2.291

7.468
0
7.468

7.299
0
7.299

7.277
0
7.277

7.593
0
7.593

2.331
0
2.331

Bruto-zorguitgaven

67.942

68.818

69.311

68.871

71.101

72.979

76.777

76.421

Ontvangsten

3.650

4.581

5.096

5.110

5.087

5.020

5.046

4.983

Netto-zorguitgaven

64.292

64.237

64.215

63.761

66.015

67.959

71.731

71.438

Zorguitgaven en -ontvangsten actuele VWS-stand

Begrotingsgefinancierde zorguitgaven
Bruto-Wmo (gemeentefonds)
Bruto-Jeugdwet (gemeentefonds)
Bruto-overig begrotingsgefinancierd (VWSbegroting)

Bron: VWS.
1
Exclusief de eenmalige stimuleringsimpuls voor de bouw uit het aanvullend coalitieakkoord Balkenende IV (€ 320 miljoen) die niet aan het Uitgavenplafond is toegerekend.
2
Op 1 januari 2015 zijn de Wet langdurige zorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 en Jeugdwet in werking getreden.
3
De middelen voor Wmo- en jeugdzorg die per 2019 onderdeel uitmaken van de algemene uitkering van het gemeentefonds tellen vanaf dat
moment niet meer mee als voor het Financieel Beeld Zorg relevante zorguitgaven.

Vraag 569
Welke objectiveerbare criteria of verwijsindexen heeft de beroepsgroep/
branche Jeugdhulp momenteel in gebruik om diagnostiek en verwijzing te
stroomlijnen?
Antwoord:
Jeugdprofessionals hebben richtlijnen (http://richtlijnenjeugdhulp.nl/) voor
veel voorkomende problemen. De richtlijnen geven op basis van
wetenschap, praktijkkennis van professionals en ervaringskennis van
cliënten onderbouwde aanbevelingen voor handelen waarvan ze
beredeneerd mogen afwijken. Ook is er een databank effectieve interventies (https://www.nji.nl/nl/Databank/Databank-EffectieveJeugdinterventies) die momenteel 238 programma’s bevat voor hulp bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

174

opgroeien en opvoeden. Deze interventies zijn door een onafhankelijke
erkenningscommissie beoordeeld en erkend als «goed onderbouwd» of
«effectief».
Vraag 570
Welke objectiveerbare criteria gebruikt de beroepsgroep/branche
Jeugdhulp voor het meten van kwaliteit?
Antwoord:
Professionals in de jeugdhulp krijgen de (relatieve) vrijheid om de
kwaliteit van geleverde beroepsuitoefening zelf te reguleren via een
register, beroepscode en tuchtrecht, die professionals ertoe verplichten
hun kennis en vaardigheden goed op peil te houden en om te reflecteren
op hun handelen. Dit gebeurt omdat de kwaliteit van de hulpverlening niet
objectief te meten valt, maar er wel een groot belang wordt gehecht aan
de kwaliteit van de hulpverlening. In de jeugdhulp zijn professionals BIG
geregistreerd of SKJ geregistreerd. Jeugdprofessionals die geregistreerd
zijn, moeten zich mogelijk bij klachten over hun professioneel handelen
verantwoorden bij de tuchtrechter. Daar wordt beoordeeld of het handelen
van professionals kwalitatief voldoet aan de door professionals zelf
gestelde eisen.
Vraag 571
Welke cijfers gebruiken andere Europese landen om de vraag naar, zorg in
en kwaliteit van Jeugdhulp te meten?
Antwoord:
Het Nederlands Jeugdinstituut (Nji) geeft in haar publicatie Jeugdzorg in
Europa 2.0 uit 2012 een beschrijving van de jeugdhulpstelsels van
Engeland, Duitsland, Noorwegen, Zweden, Denemarken en Finland. Over
kwaliteit van jeugdhulp valt volgens het Nji weinig te zeggen, omdat een
eenduidige definiëring ontbreekt. In veel van de onderzochte landen
wordt net als in Nederland expliciet ingezet op meer vroegtijdig ingrijpen,
minder uithuisplaatsingen en de inzet van lichtere vormen van hulp. De
meeste landen kennen een «brede» benadering met zowel aandacht voor
voorzieningen voor alle ouders (brede opvoedsteun) en de aanwezigheid
van social workers op school als aandacht voor het verbeteren van de
kwaliteit van gespecialiseerde voorzieningen. Ook wordt eerder
ingegrepen in gezinnen als de ontwikkeling van het kind in het geding is.
Vraag 572
Is het mogelijk een overzicht te geven van actuele Europese cijfers en de
Nederlandse cijfers als het gaat om vraag naar-, zorg in- en kwaliteit van
Jeugdhulp?
Antwoord:
Actuele cijfers zijn niet beschikbaar. Het Nederlands Jeugdinstituut (Nji)
geeft in haar publicatie Jeugdzorg in Europa 2.0 uit 2012 een beschrijving
van de jeugdhulpstelsels van Engeland, Duitsland, Noorwegen, Zweden,
Denemarken en Finland. Het Nji concludeert in deze studie dat internationaal vergelijken van jeugdhulpcijfers niet mogelijk is vanwege de
verschillen tussen de stelsels, de gehanteerde definities van jeugdhulp en
de wijze van dataverzameling. In Denemarken, Duitsland, Engeland,
Finland, Noorwegen en Zweden is het terrein van jeugdzorg onderdeel
van het gehele jeugdbeleid. In deze landen vallen onder «jeugdzorg» of
«jeugdbeleid» alle typen hulp voor de jeugd. In Duitsland vallen bijvoorbeeld de kinderopvang, het jeugdwerk én de jeugdzorg onder Kinder- und
Jugendhilfe. Jeugdzorg is in Finland onderdeel van lastensuojelu
(kindwelzijn). Dit omvat alle voorzieningen voor kinderen en jongeren die
zich bezighouden met preventie, vroege ondersteuning en kinderbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

175

scherming. Uit de beschikbare cijfers blijkt dat in Nederland en de
onderzochte landen 1 tot 2 procent van de kinderen opgroeit in een
pleeggezin. Ook is in de meeste landen sprake van een toenemend beroep
op jeugdzorg. Dit uit zich vooral in een stijging van het aantal
uithuisplaatsingen.
Vraag 573
Kunt u de uitgaven van de Jeugdzorg op een rij zetten van de jaren 2015
tot en met 2018?
Antwoord:
De gemeenten moeten via het Iv3-systeem (informatie voor derden)
informatie aanleveren over hun begroting en hun daadwerkelijke
gerealiseerde uitgaven. Dit Iv3-systeem kent een sterk geaggregeerd
niveau en overlap met andere gemeentelijke taken, waardoor het
gevraagde inzicht niet precies kan worden gegeven.
Daarnaast zijn enkel nog de daadwerkelijk gerealiseerde uitgaven over de
jaren 2015 en 2016 bekend. De Iv3-cijfers over het jaar 2017 komen eind
2018 beschikbaar. De cijfers over 2018 volgen eind 2019.
Onderstaande tabel geeft een overzicht voor de jaren 2015 en 2016 van de
gemeentelijke uitgaven met betrekking tot Jeugd.
Jaar

Uitgaven Jeugd

2015
2016

€ 2.963 miljoen. (Jeugd) en € 3.783 miljoen. (onverdeeld Wmo en Jeugd)
€ 3.126 miljoen. (Jeugd) en € 3.577 miljoen. (onverdeeld Wmo en Jeugd)

Bron: CBS, op basis van gemeentelijke rekeningcijfers Iv3 (Iv3: Informatie voor derden, het
format voor gemeenten op basis van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten).

Vanwege de decentralisaties zijn per 2015 de Iv3-functies voor het sociaal
domein gewijzigd. Een aantal nieuwe Iv3-functies betreft zowel de Wmo
als Jeugd. Daarom is in de tabel voor 2015 en 2016 een bedrag «onverdeeld Wmo en Jeugd» opgenomen.
Om beter aan te sluiten bij de gemeentelijke praktijk zijn per 2017 de
Iv3-functies vervangen door Iv3-taakvelden. Door de overgang naar
taakvelden vertegenwoordigen de bedragen niet meer hetzelfde als tot en
met 2016. Ook wordt in tegenstelling tot en met 2016 de gemeentelijke
overhead niet meer door de individuele gemeenten zelf opgesplitst en
toegerekend aan de verschillende Iv3-functies, maar in zijn geheel door de
gemeenten op een afzonderlijk taakveld voor de totale overhead geboekt.
Zie ook het antwoord op vraag 428
Vraag 574
Zijn er wachtlijsten bij jeugdinstellingen en jeugdreclassering? En zo ja,
wat is de omvang van deze wachtlijsten?
Antwoord:
Er zijn wachttijden en wachtlijsten in de jeugdhulp, die verschillen echter
per hulpvorm en per regio of gemeente. Vanwege de verschillende
financiering en toegang tot jeugdhulp, verschilt niet alleen het voorkomen
van deze problematiek, maar ook de oplossing. Hierom kunnen geen
landelijke cijfers worden bijgehouden en gepresenteerd. Over de
problemen bij het meten van wachtlijsten en de daarbij voorkomende
perverse prikkels verwijs ik naar het Nji onder zoek «Wacht Maar»,
hoofdstuk 5.2: https://www.nji.nl/nl/Producten-en-diensten/Publicaties/NJiPublicaties/Wacht-maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

176

Wachtlijsten worden indien zij voorkomen regionaal opgepakt door
gemeenten en aanbieders gezamenlijk, door hierover afspraken te maken
en deze te borgen in de inkoopcontracten. Nog in 2018 zal de VNG een
enquête naar de J42 regio’s versturen om hier meer beeld te krijgen over
de vigerende afspraken.
Vraag 575
Hoeveel kinderen maken gebruik van de jeugdzorg en jeugd-ggz?
Antwoord:
Jeugdhulp bestaat uit jongeren die een aanbod krijgen uit wat voor 2015
werd genoemd: de jeugd- en opvoedhulp, jeugd-lvg en jeugd-ggz. Omdat
de problematiek bij jongeren niet altijd goed te onderscheiden valt, is het
hulpaanbod met de komst van de Jeugdwet in 2015 samengevoegd in één
budget, dat wordt verdeeld onder gemeenten. De doelstelling hierbij is
dat gemeenten integraal maatwerk organiseren rondom de hulpvraag van
de jongere. Jeugdhulp wordt met de CBS Beleidsinformatie Jeugd
gemeten in 8 categorieën jeugdhulp van licht naar zwaar. Het aandeel
jeugd GGZ is hierbij niet te onderscheiden en te meten.
In 2017 maakten 400.625 jongeren gebruik van jeugdhulp. Dit is exclusief
jeugdbescherming en jeugdreclassering, dat volgens de definitie van de
wet geen jeugdhulp is.
Vraag 576
Hoeveel jeugdigen maken vanaf 2015 gebruik van de Jeugdwet, in
aantallen?
Antwoord:
Conform de jaarrapporten jeugdhulp maken de volgende aantallen unieke
jongeren gebruik van jeugdhulp:
2015
2016
2017

362.705
388.655
400.625

In het eerste jaar 2015 was er sprake van onderrapportage doordat het
stelsel en de registratie op gang moest komen. De stijging in 2017 kwam
vooral door meer gerapporteerde ambulante jeugdhulp, geleverd door het
wijkteam, bij een paar grote gemeenten.
Vraag 577
Wat is de stand van zaken van de uitvoering van het Actieprogramma
Zorg voor Jeugd? Wat zijn voor alle zes de actielijnen de belangrijkste
resultaten?
Antwoord:
De Kamer wordt tijdig voor het Wetgevingsoverleg Jeugd van
12 november 2018 geïnformeerd over de voortgang van het Actieprogramma Zorg voor de Jeugd.
Vraag 578
Bij hoeveel gemeenten zijn er tekorten op de jeugdzorgbudgetten en wat
is de totale omvang van deze tekorten?
Antwoord:
Eind 2017 is samen met gemeenten een intensief traject doorlopen waarin
geprobeerd is de signalen over de tekorten op het jeugdhulpbudget nader
te verkennen, onderbouwen en verklaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

177

Gedurende dit traject is gebleken dat de totale omvang van het tekort niet
vast te stellen is. Daarnaast bleek dat de oorzaken waarom gemeenten
een tekort ervaren sterk uiteenlopen.
Naar aanleiding van afspraken die parallel aan het Interbestuurlijk
Programma (IBP) zijn gemaakt, is voor het jaar 2018 een zogenoemd
Fonds Tekortgemeenten ingericht. Dit Fonds is bedoeld om verlichting te
bieden aan gemeenten die te maken hebben met een stapeling van
tekorten in het brede sociaal domein.
VNG heeft de spelregels van het Fonds Tekortgemeenten ontwikkeld.
15 september 2018 was de deadline voor het indienen van een aanvraag
om voor het Fonds Tekortgemeenten in aanmerking te komen. 88
gemeenten hebben een aanvraag ingediend. De aanvragen worden
momenteel beoordeeld. In de decembercirculaire 2018 komt het Fonds
Tekortgemeenten tot uitkering.
Vraag 579
Hoeveel jeugdigen hebben een volledige of gedeeltelijke vrijstelling van
leerplicht?
Antwoord:
Jaarlijks worden vrijstellingen van de plicht tot inschrijving op een school
op grond van artikel 5 van de Leerplichtwet bij gemeenten opgevraagd
(TK nr26 695, nr. 121, 19 februari 2018). Dit zijn vrijstellingen op lichamelijke of psychische gronden (5 onder a), vanwege levensbeschouwing van
de ouders (5 onder b) of omdat het kind in het buitenland onderwijs volgt
(5 onder c). Dat levert het volgende beeld op:
Schooljaar

Vrijstellingen 5 onder a

Vrijstellingen 5 onder b

Vrijstellingen 5 onder c

2013–2014
2014–2015
2015–2016
2016–2017

4.444
5.077
5.537
5.736

575
619
705
813

7.933
8.215
8.376
8.928

Daarnaast zijn er vrijstellingen van inschrijving als ouders een trekkend
bestaan leiden (artikel 5a). Ook is het mogelijk dat er een vrijstelling is
wegens het volgen van ander onderwijs (artikel 15)
Vraag 580
Is het mogelijk een overzicht te geven van de meest voorkomende
redenen/argumenten voor vrijstelling van leerplicht?
Antwoord:
Redenen voor een vrijstelling zijn: dat ouders als kermisexploitant of
circusmedewerker een trekkend bestaan leiden met hun kind, dat een kind
om lichamelijke of psychische redenen niet in staat is om onderwijs te
volgen op een school, dat ouders bedenkingen hebben tegen de richting
van alle scholen binnen een redelijke afstand van het woonadres, dat een
kind onderwijs volgt in het buitenland of op andere wijze voldoende
onderwijs geniet (bijvoorbeeld door het volgen van een interne beroepsopleiding in een bedrijf).
Vraag 581
Hoeveel transformatieplannen zijn er sinds de bekendmaking van het
Transformatiefonds Jeugd binnengekomen en om welke gemiddelde
bedragen gaan die plannen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

178

Antwoord:
Alle 42 jeugdregio’s hebben een transformatieplan ingediend. In de
periode 2018 tot en met 2020 is er jaarlijks € 36 miljoen (totaal € 108
miljoen) aan transformatiebudget beschikbaar. Het transformatiebudget
wat de jeugdregio’s ontvangen is gepubliceerd in de «Spelregels
Transformatiefonds» en dus vooraf bekend bij de jeugdregio’s. De hoogte
van het transformatiebudget per jeugdregio in 2018, 2019 en 2020 is
vastgesteld naar rato van het totaal aantal kinderen tot 23 jaar op 1-1-2018
in desbetreffende jeugdregio.
Vraag 582
Kunt u beschrijven op welke wijze praktijkgericht en wetenschappelijk
onderzoek vanuit de Hogescholen en Universiteiten plaatsvindt als het
gaat om kennisontwikkelingsprogramma’s op het gebied van Jeugd, en
hoeveel budget daarmee gemoeid is?
Antwoord:
Langs verschillende lijnen werken universiteiten, hogescholen, kennisinstituten, beleid en praktijk in wisselende combinaties samen om de kennis
en de lerende omgeving rond kinderen en gezinnen te vergroten.
Voorbeelden hiervan zijn:
• een nieuw kennisontwikkelingsprogramma «Wat werkt in de zorg voor
de Jeugd», zoals aangekondigd in het actieprogramma Zorg voor de
Jeugd. Dit programma start per 1 januari 2019 onder leiding van
ZonMw, met als doel innovatieve werkwijzen te ontwikkelen die de
mogelijkheden van technologie, digitalisering, innovatie en e-health
optimaal laten aansluiten bij de behoeften van kinderen en gezinnen.
Het programma kent een looptijd van 2019–2025 met een budget van
€ 21 miljoen.
• het lopende kennisprogramma «Academische werkplaatsen transformatie jeugd», van ZonMw waarbij regionaal door een kruisbestuiving
van onderzoek, onderwijs, beleid en praktijk nieuwe kennis en
vaardigheden rond de transformatie jeugd worden ontwikkeld. Dit
programma heeft een budget van € 8 miljoen.
• inzet van de landelijke kennisinstituten waaronder Nji, Movisie, Njc,
KJP, Trimbos en het Kenniscentrum LVB de beschikbare kennis over
succesvolle aanpakken te ontsluiten voor gemeenten, instellingen en
jeugdprofessionals en ter ondersteuning van hun kennisvragen.
Vraag 583
Hoeveel kinderen in Nederland hebben overgewicht en obesitas, wat zijn
de meest recente cijfers?
Antwoord:
In 2017 heeft 13,5 procent van de jongeren tussen de 4 en18 jaar
overgewicht: 10,7 procent heeft matig overgewicht en 2,8 procent heeft
obesitas. Deze informatie is te vinden op de website van De Staat van
Volksgezondheid en Zorg.
Vraag 584
Zijn er verschillen in regio’s waar het overgewicht van kinderen hoog is?
Zo ja, welke?
Antwoord:
De meest recente regionale overgewichtcijfers staan in de Jeugdmonitor
2015 (2 tot 25 jaar). In dat jaar was het percentage overgewicht onder
jongeren het hoogst in landsdeel Noord (16,4%), gevolgd door landsdeel
West (14,8%) en landsdeel Zuid (14,5%) en was het overgewicht
percentage het laagst in landsdeel Oost (12,9%). De kenmerken van de
verschillende regio’s worden niet bij deze dataverzameling meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

179

Vraag 585
Hoeveel volwassenen hebben overgewicht en obesitas, wat zijn de meest
recente cijfers?
Antwoord:
In 2017 heeft 48,7 procent van de bevolking van 18 jaar en ouder
overgewicht: 34,9 procent heeft matig overgewicht en 13,9 procent heeft
obesitas. Deze informatie is te vinden op de website van De Staat van
Volksgezondheid en Zorg.
Vraag 586
Hoeveel en welke scholen hebben schoolzwemmen in het onderwijspakket zitten?
Antwoord:
Schoolzwemmen is de verantwoordelijkheid van gemeenten en van de
Minister van Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media. 32 procent van de
basisscholen biedt een vorm van schoolzwemmen aan.
Vraag 587
Hoeveel en welke gemeenten bieden schoolzwemmen aan in hun
verordening?
Antwoord:
Uit factsheets over schoolzwemmen in 2016 blijkt dat 32 procent van de
scholen en 30 procent van de gemeenten schoolzwemmen ondersteunde.
Van de scholen in de G3-regio (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en
randgemeenten) geeft 89% nog steeds aan schoolzwemmen aan te
bieden, terwijl dit voor de overige delen van Nederland gemiddeld 27% is.
Vraag 588
Hoeveel kinderen verlaten de basisschool zonder zwemdiploma?
Antwoord:
Uit de steekproef van het Mulier Instituut blijkt bij benadering dat circa 97
procent van de jeugd (11–16 jaar) de basisschool met een zwemdiploma
verlaat. Hieruit is af te leiden dat circa 3% geen zwemdiploma heeft. Het
onderzoek van het Mulier Instituut bestaat uit een kleine steekproef,
waardoor de onzekerheidsmarge groot is. Daarom is er geen harde
koppeling met het aantal leerlingen te maken.
Vraag 589
Hoeveel kinderen en volwassenen zijn de afgelopen jaren verdronken
omdat zij onvoldoende zwemvaardig waren?
Antwoord:
In 2016 zijn 86 Nederlanders overleden aan een verdrinkingsongeval.
Verdrinkingen komen met name voor bij jonge kinderen (0–5 jaar) en
ouderen (65+ jaar). Het aantal kinderen (0–15 jaar) dat verdrinkt is sinds
1996 verder afgenomen.
Over risicofactoren voor verdrinkingen is tot nu toe weinig bekend. Een
aantal registratiesystemen rapporteert verdrinkingsongevallen met en
zonder dodelijke afloop. Specifieke omstandigheden en kenmerken bij
verdrinkingsongevallen worden meestal niet vastgelegd. Hierdoor
ontbreekt een totaal overzicht van verdrinkingsoorzaken in Nederland.
Binnen het project NL Zwemveilig wordt gewerkt aan de kennisontwikkeling op het gebied van zwemveiligheid en zwemvaardigheid en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

180

doen van voorstellen ter verbetering van de registratie. Het deelproject
over verdrinking heeft als doel inzicht te verkrijgen in de beschikbare data
over verdrinkingen in Nederland en de bijbehorende risicofactoren.
Vraag 590
Hoeveel kinderen worden niet bereikt door het Jeugdsportfonds?
Antwoord:
In 2017 hebben 60.103 kinderen en jongeren de kans gekregen om te
sporten en bewegen door het Jeugdsportfonds. Er zijn in Nederland
292.000 minderjarige kinderen die kans hebben om in armoede op te
groeien (CBS). Dit betekent dat we circa 232.000 kinderen nog niet bereikt
hebben. Cijfers over het aantal bereikte kinderen in 2018 komen
beschikbaar in het eerste kwartaal van 2019.
Vraag 591
Welke initiatieven worden genomen om er voor te zorgen dat er op
scholen, maar ook in andere organisaties waar mensen langdurig zitten,
meer bewogen wordt, gelet op het feit dat in Nederland mensen
gemiddeld ongezond lang stil zitten? Welk beleid wordt hierop gemaakt?
Antwoord:
Afgelopen jaar heeft de Gezondheidsraad de beweegrichtlijn naar de
nieuwste wetenschappelijke inzichten aangepast
(www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen 2017/8/22/
beweegrichtlijnen-2017). Dit najaar zal de beweegcirkel geïntroduceerd
worden en aangeboden aan uw Kamer. Deze visual zal net als de Schijf
van vijf mensen zelf en (zorg) professionals moeten helpen om bewust te
worden van de positieve impact van voldoende bewegen en nog
belangrijker, helpen om de stap naar meer bewegen te zetten. Verder heeft
Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) het programma Gezonde Werkvloer
waar werkgevers en werknemers terecht kunnen voor informatie over
gezonde leefstijl waaronder het meer bewegen op de werkvloer en
effectieve interventies.
Vraag 592
Hoeveel kinderen zijn er structureel gaan sporten naar aanleiding van de
sportimpuls?
Antwoord:
De Sportimpuls stimuleert lokaal sportaanbod op maat, zodat mensen in
de buurt kunnen sporten en bewegen. Jeugd is een belangrijke doelgroep
binnen de sportimpuls. Twee van de drie varianten zijn specifiek gericht
op jeugd.
Cijfers voor de jaren 2012 en 2013 zijn bekend: door de projecten die in
2012 en 2013 zijn gestart, zijn in totaal 224.659 kinderen in beweging
gebracht.
Volgens de projectleiders is daarvan ongeveer 13,7% doorgestroomd naar
regulier/ structureel aanbod.
Alle sportimpuls projecten worden in opdracht van VWS gemonitord. De
gegevens van de sportimpuls projecten uit ronde 2014 zijn eind oktober
2018 bekend. In 2021 worden de resultaten van de volledige Sportimpuls
bekend.
Vraag 593
Hoeveel kinderen leven in armoede? Wat zijn de meest recente cijfers?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

181

Antwoord:
Uit cijfers van het CBS (Armoede en sociale uitsluiting 2018) blijkt dat in
2016 negen procent van de minderjarige kinderen in Nederland opgroeit
in een gezin met een risico op armoede. Dit zijn 292.000 kinderen.
Vraag 594
Wat is de stand van zaken met het programma om mensen met een
beperking meer aan het sporten en meer bewegen te krijgen?
Antwoord:
Het programma Grenzeloos actief loopt tot en met december 2018 en
heeft als doel om het mogelijk te maken dat mensen met een handicap
kunnen sporten en bewegen. Het gaat om het matchen van vraag en
aanbod, het beschikbaar stellen van kennis en het sport- en beweegaanbod te versterken voor deze doelgroep. De samenwerkende partners
van het sportakkoord werken op dit moment een gezamenlijk plan uit om
de ambities op dit thema verder in te vullen.
Inmiddels werken 41Wmo regio’s mee aan het Programma grenzeloos
actief voor het opzetten en versterken van regionale samenwerking. Dit
heeft als doel om de vindbaarheid van sport- en beweegaanbod te
vergroten en mensen met een beperking indien nodig naar dit aanbod toe
te leiden.
Ook doen 333 sport- en beweegaanbieders mee aan het programma en
hebben gebruik gemaakt van het stimuleringsbudget om het aanbod te
versterken. Dit gaat om het toegankelijk maken van aanbod, het opleiden
van trainers coaches, het aanbieden van specifiek aangepast sportmateriaal en het opzetten van de samenwerking met bijvoorbeeld een
onderwijspartij of revalidatie instelling.
De samenwerking met het platform Uniek Sporten verloopt goed. Uniek
Sporten werkt samen met Grenzeloos actief. 80% van de 41 wmo regio’s
waar Grenzeloos actief mee werkt maakt gebruik van Uniek Sporten.
Uniek sporten wil dit naar 100% krijgen.
Het aantal mensen wat uiteindelijk gaat sporten en bewegen door
Grenzeloos actief hebben we niet in beeld doordat de activiteiten op
lokaal niveau plaatsvinden. Wat we wel weten is dat per 4 juni 2018
348.000 unieke sporters gebruik hebben gemaakt van het platform Uniek
Sporten. Eind 2018 wil Uniek Sporten op een aantal bezoekers zitten van
570.000.
Vraag 595
Wat is het aantal sportblessures in 2018, wat was het aantal in
voorgaande jaren? Welke kosten zijn hiermee gemoeid? Kunt u deze
cijfers voorzien van uw duiding?
Antwoord:
Het totaal aantal sportblessures over 2018 is nog niet inzichtelijk,
aangezien het jaar nog niet voorbij is.
De cijfers over (een groot deel van) 2017 zijn wel bekend; in de periode
van mei tot en met december 2017 raakten naar schatting 2,8 miljoen
sporters geblesseerd. Dit cijfer is niet te vergelijken met oudere cijfers,
omdat er op een andere manier is gemeten, namelijk via de Gezondheidsenquête van het CBS in plaats van de daarvoor gehanteerde Ongevallen
en Bewegen in Nederland (OBiN).
Uit het Letsel Informatie Systeem (LIS) blijkt dat er naar schatting 117.000
Spoedeisende Hulp (SEH) behandelingen zijn geweest bij sporters in 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

182

53.800 hiervan hadden zogenaamd ernstig letsel en 7.300 sporters werden
na de SEH behandeling opgenomen in het ziekenhuis.
In de periode 2008–2017 is het aantal SEH-bezoeken voor sportblessures
in verband met een ernstig letsel met 15% gedaald. Er lijkt dus sprake van
een gunstige ontwikkeling wat betreft SEH behandelingen.
De direct medische kosten voor sportblessures waarvoor een sporter
werd behandeld op een SEH-afdeling of is opgenomen in een ziekenhuis
worden geschat op 155 miljoen euro per jaar. De maatschappelijke kosten
door arbeidsverzuim bedroegen naar schatting in totaal 200 miljoen euro
per jaar.
Vraag 596
Hoe hoog zijn de inkomsten uit de loterijopbrengsten en welk bedrag gaat
hiervan naar de sport?
Antwoord:
Zie het antwoord bij vraag 597.
Vraag 597
Wat waren de loterijopbrengsten aan de sport in 2010 tot en met 2018?
Antwoord:
De loterijopbrengsten aan de sport in de periode 2010 t/m 2018 zijn als
volgt.
Gerealiseerde afdrachten (Lotto/Nederlandse Loterij) aan NOC*NSF:
Bedragen x € 1 miljoen
2018
2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
2010

nnb
45
44
43
42
42
42
55
53

Gerealiseerde afdrachten Goede Doelen Loterijen aan goede doelen op
het gebied van gezondheid en welzijn, waarbij sport als middel wordt
ingezet:
Bedragen x € 1 miljoen
2018
2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
2010

nnb
15
12
14
10
14
10
9
8

Vraag 598
Wat zijn de verwachte loterijopbrengsten aan de sport in 2019?
Antwoord:
Een prognose voor de afdracht vanuit de NLO en de Goede Doelen
Loterijen voor 2018 en 2019 kan door de loterijen nog niet worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

183

gegeven. Dit hangt af van de feitelijke lotverkoop. De verwachting is dat
de voorziene afdracht in lijn is met die in de voorgaande jaren.
Vraag 599
Hoe hoog zijn de inkomsten uit de loterijopbrengsten en welk bedrag gaat
hiervan naar de sport?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 597.
Vraag 600
Wat zijn de laatste ontwikkelingen met betrekking tot matchfixing?
Antwoord:
De bestrijding van matchfixing is een doorlopend proces dat nauwe
samenwerking vergt tussen de sectoren sport, kansspelen en opsporing
en vervolging. Afgelopen maart heeft uw Kamer nog een brief (TK 33 296,
nr. 14) ontvangen waarin de versterking van de aanpak van matchfixing
uiteen is gezet. Op dit moment wordt gewerkt aan een onderzoek naar de
toegevoegde waarde van strafbaarstelling van matchfixing, het aanstellen
van een informatiecoördinator en het opzetten van een intelligencepunt in
de sport. Vanwege het grensoverschrijdende karakter van matchfixing,
wordt ook op Europees niveau nadrukkelijk de samenwerking gezocht om
ondermeer de informatie-uitwisseling te verbeteren.
Vraag 601
Kunt u een overzicht sturen van het aantal scholen dat 1 uur, 2 uur of 3
uur gymonderwijs geven, zowel voor het basis- als voortgezet onderwijs?
Antwoord:
Voor het primair onderwijs is de volgende verdeling in percentages aan te
geven, naar groep 1–2 en groep 3–8:
Groep 1–2: 17% heeft 1 uur gymonderwijs, 40% heeft 2 uur gymonderwijs,
43% heeft 3 of meer uren gymonderwijs
Groep 3–8: 23% heeft 1 uur gymonderwijs, 74% heeft 2 gymonderwijs en
4% heeft 3 of meer uren gymonderwijs.
Ruim meer dan de helft van het VO (vmbo, havo, vwo) geeft 2 of 3–5
lesuren per week. Opgeteld geeft op het VMBO respectievelijk 58% en
37% de 2 uren of 3–5 uren les. Voor HAVO geeft 61% 2 uren les en 23% 3–5
lesuren. Op het VWO geeft 63% 2 lesuren en 18% 3–5 uren les.
Vraag 602
Hoeveel onbevoegde leerkrachten geven gymlessen op de basisscholen?
Antwoord:
Op één van de vijf basisscholen wordt weleens een onbevoegde groepsleerkracht ingezet in groep 1–2 (18%) en op één van die tien basisscholen
komt dat voor in de groepen 3 tot en met 8 (11%).
Vraag 603
Hoeveel basisscholen maken gebruik van Academie voor Lichamelijke
Opvoeding-(ALO) opgeleide leerkrachten voor gymlessen?
Antwoord:
Uit de laatste 1-meting bewegingsonderwijs (een periodiek terugkerende
monitor (onderzoeksenquête)) binnen het Primair onderwijs van het
Mulier instituut is gebleken dat voor de groepen 1–2 in totaal 23% een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

184

ALO opgeleide leerkracht is. Voor de groepen 3–8 is dat 59% in het
basisonderwijs.
Vraag 604
Hoeveel basisscholen en middelbare scholen bieden «natte gymlessen»
(zwemonderwijs) aan?
Antwoord:
32 procent van de basisscholen biedt een vorm van schoolzwemmen aan.
Bij 43 procent richt zich dit op het behalen van een zwemdiploma, bij 36
procent is het een «natte gymles» en bij 20 procent op beide. Over de
middelbare scholen zijn geen gegevens beschikbaar.
Vraag 605
Hoeveel kinderen, volwassenen en ouderen voldoen niet aan de Nederlandse norm gezond bewegen? Kunt u hierover uw duiding geven?
Antwoord:
Op dit moment voldoet 55% van de totale Nederlandse bevolking niet aan
de norm gezond bewegen (www.gezondheidsraad.nl/documenten/
adviezen 2017/8/22/beweegrichtlijnen-2017).
Voor kinderen specifiek tussen de 4 en 11 jaar voldoet 44% niet aan de
norm van 1 uur matig intensieve inspanning per dag. Het RIVM houdt
deze gegevens met de kernindicatoren sport en bewegen bij. Het
onderscheid naar volwassenen en ouderen wordt niet geregistreerd door
het RIVM.
Het percentage mensen wat aan de beweegrichtlijn voldoet moet
omhoog. Met de inzet van de maatregelen uit het sportakkoord en
preventieakkoord zetten we in op kortere termijn op een groei van 10%,
met name bij de kinderen. Voor de langere termijn (2040) is de ambitie
voor de gehele Nederlandse bevolking 75%.
Vraag 606
Hoeveel en welke basis- en middelbare scholen in Nederland laten hun
kinderen dagelijks sporten en bewegen?
Antwoord:
Het is niet bekend hoeveel en welke basis- en middelbare scholen in
Nederland hun kinderen dagelijks laten sporten en bewegen.
Vraag 607
Kunt u inzicht geven in het aantal uur dat in het basisonderwijs besteed
wordt aan lessen gericht op gezonde leefstijl, zowel inclusief als exclusief
gymlessen? Om welke lessen gaat dit en welke lessen zijn scholen
verplicht te geven?
Antwoord:
Ik heb geen cijfers over specifiek het aantal uren besteed aan lessen op
gezonde leefstijl. Vanuit het programma Gezonde School wordt structureel aandacht besteed aan gezondheid op scholen aan de hand van de
leefstijl pijlers van het programma. Er zijn op dit moment 1041 (er zijn in
NL iets meer dan 6800 basisscholen meting 2017 (www.onderwijsincijfers.nl) basisscholen met een vignet Gezonde School.
Vraag 608
Hoeveel Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG)-gemeenten zijn er
momenteel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

185

Antwoord:
Inmiddels zijn 137 gemeenten actief met de JOGG-aanpak (peildatum
21 september 2018).
Vraag 609
Hoeveel procent van het aantal scholen heeft een gezonde schoolkantine?
Antwoord:
Het meest recente onderzoek van het RIVM naar «De voedingsomgeving
op scholen» laat zien dat van de scholen die in beeld zijn bij het Voedingscentrum (80% van de vo en 50% van de mbo scholen) eind 2015 37% van
de vo scholen en 38% van de mbo een gezonde schoolkantine heeft. Voor
meer informatie verwijs ik u naar mijn brief van 9 mei 2016 (TK 31 899,
nr. 27)
Vraag 610
Hoeveel procent van het aantal scholen heeft een rookvrijschoolplein?
Antwoord:
Uit onderzoek van het Mulier Instituut van eind 2016 blijkt dat 78% van
alle scholen in het primair onderwijs rookvrij is. Voor scholen in het
voortgezet onderwijs is dit percentage 53% en voor MBO scholen is het
percentage rookvrije scholen 4%.
Vraag 611
Kunnen organisaties zoals een overheids-nv (naamloze vennootschap)
met winstoogmerk zoals in Rotterdam, Arnhem, Alkmaar, Optisport en
sportfondsen ook van de bijdragen aan medeoverheden gebruik maken?
Antwoord:
De specifieke uitkering kent alleen als doelgroep gemeenten. De in de
vraag genoemde organisaties kunnen daar dus geen gebruik van maken.
Niet winstbeogende instellingen kunnen gebruik maken van de subsidieregeling die voor hen bedoeld is. Instellingen die voldoen aan de definitie
van winstbeogendheid kunnen volledig gebruikmaken van het aftrek
binnen het fiscale regime.
Vraag 612
Zijn er bij Vaardig in Bewegen overlappen met de middelen vanuit de
Klijnsma-gelden die via het Ministerie van SZW uitgekeerd worden aan
exact dezelfde doelgroep?
Antwoord:
Nee.
Vraag 613
Er wordt een bedrag van € 12,6 miljoen genoemd dat beschikbaar is voor
de organisatie van topsportevenementen in Nederland; dit komt niet
overeen met de cijfers in de begroting waar op pagina 129 achtereenvolgens 9.793M, 8.836M, 10.089M, 10.089M en 10.199M genoemd
worden; waar is het restant van de middelen voor de organisatie van
topsportevenementen terug te vinden?
Antwoord:
De middelen voor de organisatie van topsportevenementen zijn vanwege
de wijziging van de begrotingstructuur administratief terug te vinden
onder twee doelstellingen: Uitblinken in sport (€ 2,85 miljoen) en Sport
Verenigt Nederland (€ 9,79 miljoen). Daarmee is in 2019 in totaal € 12,6
miljoen beschikbaar voor de organisatie van topsportevenementen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

186

bedragen in de tabel op pagina 129 zijn de beschikbare budgetten voor de
jaren 2020 en verder.
Vraag 614
Hoe wordt de € 10 miljoen besteed die in het Regeerakkoord is gereserveerd voor het versterken van sportbonden en sportverenigingen? Onder
welk artikel is dit bedrag in de begroting terug te vinden?
Antwoord:
De € 10 miljoen voor het versterken van bonden & verenigingen landt
volledig in deelakkoord «Vitale aanbieders». Een deel hiervan zal worden
benut voor het programma «impuls versterken sportbonden» waarvoor
NOC*NSF een subsidieaanvraag heeft ingediend die bij VWS in behandeling is. Daarnaast wordt een deel besteed aan de uitbreiding van de
buurtsportcoachregeling teneinde meer buurtsportcoaches in te kunnen
zetten voor de ondersteuning van sportaanbieders. Het restant wordt
benut voor maatregelen om het (vrijwillig) kader (trainers, coaches,
bestuurders) in de sport te versterken, de verenigingsondersteuning te
professionaliseren en voor impulsen om sportaanbieders te helpen zich te
ontwikkelen richting vitale/open aanbieders. Vitale/open sportaanbieders
zijn aanbieders, die hun organisatorische- en financiële basis op orde
hebben en daarnaast de ambitie en mogelijkheden hebben om hun
maatschappelijke rol te verbreden met meer sport- en beweegactiviteiten.
De samenwerkende partners van het sportakkoord werken op dit moment
een gezamenlijk plan uit om de ambities op dit thema verder te concretiseren. Hoe het budget exact verdeeld wordt over deze maatregelen en via
welke partijen dit gaat lopen, is momenteel onderwerp van gesprek
tussen de partners van het sportakkoord. Ik zal de Kamer voor het
kerstreces hierover informeren.
De middelen zijn terug te vinden op artikel 6 onder subartikelonderdeel
Sport verenigt Nederland.
Vraag 615
Wat bedoelt u met het «ondernemender» gedragen van sportverenigingen?
Antwoord:
Hiermee wordt bedoeld dat sportverenigingen en andere sportaanbieders
beter inspelen op de behoefte van de omgeving om hen heen. Zij richten
zich op passend aanbod dat aansluit bij de behoefte van de hedendaagse
sporter en samenleving. Ondernemende sportverenigingen hebben hun
organisatorische- en financiële basis op orde én hebben de ambitie en
mogelijkheden om hun maatschappelijke rol te verbreden met meer sporten beweegactiviteiten.
Vraag 616
Vanaf wanneer worden de beschikbare middelen voor de Buurtsportcoach
Regeling afgebouwd? Of zijn deze middelen een structurele subsidie
geworden?
Antwoord:
Er is geen sprake van een afbouw van middelen voor de buurtsportcoach
regeling. Met het Sportakkoord zijn juist extra middelen beschikbaar
gekomen vanaf 2019. De Brede impuls combinatiefuncties (nieuwe naam:
Brede regeling combinatiefuncties) heeft inmiddels nieuwe bestuurlijke
afspraken die lopen tot en met 2022. In principe zijn deze middelen
structureel. Deze middelen worden overigens niet weggezet met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

187

subsidie, maar gaan via een decentralisatie uitkering in het Gemeentefonds naar de gemeenten.
Vraag 617
Hoeveel geld is beschikbaar voor de verduurzaming van sportaccommodaties?
Antwoord:
De investeringen in maatregelen in verduurzaming zijn opgenomen in de
nieuwe subsidieregeling bouw en onderhouw sportaccommodaties en
sportmaterialen.
In het kader van het sportakkoord wordt er samen met de gemeenten en
de sportsector gekeken waar in aanvulling hierop nog extra impulsen
nodig zijn. Daarover zijn nu met de partijen gesprekken gaande.
Vraag 618
Welke taak krijgt de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland? Gaat de
Rijksdienst ook subsidies verlenen en welke dan? Waarom kiest u ervoor
om sportverenigingen te koppelen aan een dienst die de taak heeft om
ondernemers te steunen? Bent u het eens, dat sportverenigingen geen
ondernemingen zijn, maar juist vrijwilligersorganisaties?
Antwoord:
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) heeft de afgelopen
jaren naar tevredenheid van de sportverenigingen de subsidieregeling
Energiebesparing en Duurzame Energie Sportaccommodaties (EDS)
uitgevoerd. Binnen de nieuwe subsidieregeling zal de RVO zich met name
bezighouden met de beoordeling van aanvragen waarin energiebesparende maatregelen zijn genomen, omdat zij op dit terrein de expertise
hebben. Ik ben het met u eens dat sportverenigingen doorgaans vrijwilligersorganisaties zijn. Sportclubs zijn echter ondernemer voor de btw.
Voor de btw is iemand namelijk ondernemer als hij zelfstandig een bedrijf
of beroep uitoefent.
Vraag 619
Heeft u plannen om commerciële sportaanbieders te subsidiëren? Zo ja,
waarom en hoe verhoudt dit zich tot het regeerakkoord dat uitgaat van het
versterken van sportbonden en sportverenigingen en niet van commerciële sportaanbieders?
Antwoord:
Nee, ik ben niet van plan om winstbeogende commerciële sportaanbieders te subsidiëren omdat dit niet mogelijk is. Winstbeogende
commerciële aanbieders vallen onder het fiscale regime.
Vraag 620
Waarom staat geneesmiddelen niet in het rijtje van internationale
prioriteiten?
Antwoord:
Zoals op pagina 149 van de VWS begroting onder het kopje internationale
prioriteiten wordt vermeld, is internationale samenwerking op zowel
Europees, als mondiaal niveau noodzakelijk om te komen tot een
transparantere en eerlijke prijsstelling voor geneesmiddelen. Internationaal geneesmiddelenbeleid heeft daarmee prioriteit voor dit kabinet.
Vraag 621
Hoeveel geven andere Europese landen uit aan preventie, en dan in ieder
geval specifiek wat landen uitgeven aan het voorkomen van beginnen met
roken, ondersteunen bij het stoppen met roken, het voorkomen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

188

overmatig alcoholgebruik, depressiepreventie, suïcidepreventie, het
voorkomen van overgewicht en het ondersteunen bij het komen tot een
gezond gewicht? Kunt u hiervan een overzicht sturen?

Antwoord:
Eind vorig jaar heeft de OECD een rapport uitgebracht waarin zij de
hoogte en verdeling van uitgaven aan preventie vergelijken in OECD
landen. Onder preventie uitgaven vallen volgens de OECD definitie
uitgaven aan campagnes; vaccinaties; screeningen; epidemiologische
surveillance; en gezondheidschecks bij bijvoorbeeld zwangere vrouwen,
in de jeugdgezondheidszorg, of tandartscontrole. Hieruit blijkt dat
Nederland op Canada, de VS en het VK na per hoofd van de bevolking het
meest uitgeeft aan preventie. Als % van de totale zorguitgaven geven ook
Finland, Italië en Korea (iets) meer uit. Zie https://www.oecd-ilibrary.org/
docserver/f19e803cen.pdf?expires=1538120498&id=id&accname=guest&checksum=4415518ED435466AC78
Ik beschik niet over een vergelijking specifiek voor de genoemde
verschijningsvormen van preventie.
Vraag 622
Kunt u aangeven waarop andere Europese landen bezuinigen als het gaat
om zorg? Kunt u hiervan een overzicht en uw duiding hiervan sturen?
Antwoord:
De meest recente daarover beschikbare informatie treft u aan in het
antwoord op vraag 547 uit de Begrotingsbehandeling voor het jaar 2017
(TK 34 550 XVI, nr. 11).
Vraag 623
Kunt u een overzicht geven van EU-richtlijnen en verordeningen, binnen
het domein van het Ministerie van VWS, die nog niet zijn aangenomen?
Antwoord:
Alle voorstellen voor nieuwe EU-wetgeving worden, vergezeld van een
BNC-fiche, aan de Tweede Kamer toegezonden (TK 22112). BNC-fiches
bevatten onder meer een samenvatting van het voorstel en de beoogde
onderhandelingsinzet van het kabinet. Via de website van Europese Unie
kan de voortgang van de Europese wetgevingsprocedures worden
gevolgd.
Zo wordt er momenteel bijvoorbeeld op Europees niveau onderhandeld
over een verordening met betrekking tot meer Europese samenwerking
op het terrein van de evaluatie van gezondheidstechnologieën (Health
Technology Assessment) en wordt er op het gebied van voedselveiligheid
onderhandeld over een aanpassing van de verordening inzake levensmiddelenwetgeving.
Ook ontvangt de Tweede Kamer ieder kwartaal van de Minister van
Buitenlandse Zaken een overzicht van de stand van zaken bij de implementatie van EU-richtlijnen in de Nederlandse wet- en regelgeving (TK
21109). Deze brieven bevatten als bijlage een overzicht met recent
vastgestelde Europese regelgeving en het departement dat verantwoordelijk is voor de implementatie.
Vraag 624
Waarom wordt er in 2018 twee keer zoveel uitgegeven aan ICT in het
kerndepartement en wordt dat in 2019 weer gehalveerd?
Antwoord:
Het verschil in uitgaven betreft enkele verschuivingen binnen artikel 10
van eigen personeel naar ICT voor bijvoorbeeld Programmadirectie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

189

Antonie van Leeuwenhoekterrein en de voorbereidingen van de
verhuizing van EMA van Londen naar Amsterdam.
Daarnaast waren in 2018 onder andere incidenteel extra middelen nodig
voor de ICT-investeringen bij de Dienst Uitvoering Subsidies aan
Instellingen (DUS-I), zoals vermeld in de eerste suppletoire begroting
2018.
Vraag 625
Op welke wijze ziet de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) toe op
ICT-gerelateerde standaarden in zorginstellingen?
Antwoord:
De IGJ voert sinds 2017 inspectiebezoeken bij zorgaanbieders uit op het
gebied van e-health. E-health wordt door de IGJ breed geïnterpreteerd
(analoog aan de landelijke e-health-monitor van NIVEL en Nictiz) en omvat
daarbij ook de zorg-ICT van de zorgaanbieder, zoals het EPD en elektronische gegevensuitwisseling. De IGJ heeft hierover in mei 2018 een
factsheet «Verkennend toezicht op e-health bij zorgaanbieders» gepubliceerd. De inspectie baseert zich bij dit toezicht op een reeks van wetten,
veldnormen en richtlijnen op het gebied van ICT in de zorg. Deze zijn dus
te beschouwen als aan ICT gerelateerde standaarden. Een concreet
voorbeeld is de NEN 7510, die voorschriften geeft voor het managementsysteem op het gebied van informatiebeveiliging. In een bijlage bij het
factsheet van mei 2018 is aangegeven op welke wetten, veldnormen en
richtlijnen het toetsingskader dat bij de inspecties wordt gebruikt is
gestoeld. Aangezien dit toezicht is gebaseerd op de Wet kwaliteit, klachten
en geschillen gezondheidszorg, staat in het toezicht voorop dat er een
duidelijke relatie moet zijn bestaan tussen kwaliteit van zorg en de wetten,
veldnormen en richtlijnen op het gebied van ICT. Immers, aan
ICT-gerelateerde standaarden zijn nooit een doel op zichzelf.
Voor zover ICT in zorginstellingen te kenmerken is als medisch
hulpmiddel, ziet de IGJ ook toe op de regels die gelden vanuit de Wet op
de medische hulpmiddelen. In het geval van ziekenhuizen en privéklinieken is dan ook het toezicht op het Convenant Medische Technologie
van belang.
Vraag 626
Hoeveel meldingen ontvangt de IGJ jaarlijks met betrekking tot de
ouderenzorg, gehandicaptenzorg, geestelijke gezondheidszorg en
ziekenhuiszorg?
Antwoord:
Zie de beantwoording bij vraag 627 waarin de meldingen naar zorgsector
zijn ingedeeld.
Vraag 627
Hebben de meldingen die de IGJ binnenkrijgt betrekking op veel dezelfde
problemen, zo ja, welke problemen zijn dit?
Antwoord:
De IGJ deelt de ontvangen meldingen in naar zorgsector en kent daarbij
vier categorieën van melding: calamiteit, geweld in de zorgrelatie, ontslag
disfunctioneren, andere melding. Bijgaand het overzicht van de cijfers van
2017. De cijfers van 2018 volgen in het Jaarbeeld 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

190

Zorgsector

Calamiteit

Geweld in
zorgrelatie

Ontslag
disfunctioneren

Andere
melding

Totaal

Eerstelijns acute zorg
Eerstelijns farmacie
Geestelijke gezondheidszorg
Farmaceutische bedrijven
Gehandicaptenzorg
GGZ
Jeugd
Medisch-specialistische zorg
Medische technologie
Mondzorg
Netwerken
Preventie
Producten
Verpleging & verzorging
Zorg aan asielzoekers en justitiabelen

252
23
82
3
96
107
16
1.034
2
5
1
4
2
388
28

1
0
16
0
155
54
17
12
0
3
0
2
0
85
8

4
3
12
0
38
31
0
29
0
7
0
1
0
79
0

55
126
393
1.663
250
377
45
569
3.923
261
1
17
127
596
270

312
152
503
1.666
539
569
78
1.644
3.925
276
2
24
129
1.148
306

Eindtotaal

2.043

353

204

8.682

11.273

Vraag 628
In hoeveel zorginstellingen, zowel curatief als care, is de hygiëne onder de
maat? Is er sprake van een toename of afname van zorginstellingen met
ondermaatse hygiëne?
Antwoord:
De inspectie kijkt in het kader van haar toezicht op infectiepreventie ook
naar de processen rondom reiniging en desinfectie. In juni 2018 publiceerde de inspectie het rapport «Infectiepreventie, een kwestie van gedrag
en een lange adem». Daarin staan de resultaten van de meest recente
toezichtronde infectiepreventie bij 48 ziekenhuizen. Daarin bleek dat het
totale proces van reiniging en desinfectie (de schoonmaak), inclusief het
gebruik van middelen en materialen, en de scholing van de medewerkers
bij 21 ziekenhuizen (44%) onvoldoende of matig beoordeeld.
De tekortkomingen betroffen de onduidelijke toelichting van de schoonmaakmethode door het schoonmaakpersoneel en het gebrek aan zicht op
de uitgevoerde schoonmaak op de afdeling. Niet alle schoonmaakmedewerkers werden regelmatig algemeen geschoold en een deel van het
schoonmaakpersoneel was niet geschoold om de einddesinfectie na een
isolatie uit te voeren. Ziekenhuizen die niet voldeden kregen verbetermaatregelen opgelegd. In 2016 en 2017 heeft de inspectie in het kader van
infectiepreventie een 31 particuliere klinieken bezocht. Waarbij onder
andere is gekeken naar hygiëne. Ook in de care is hygiëne een onderdeel
van het toezicht op infectiepreventie. De conclusie van de inspectie van
onderzoeken in 2012 en 2014 was dat het niet op orde was met de
infectiepreventie in de verpleeghuizen. Ook het toezicht had niet het
gewenste effect. Sinds 2018 werkt de inspectie met een nieuw toetsingskader infectiepreventie in de verpleeghuiszorg. Het is nu nog te vroeg om
een algemeen beeld van de huidige stand van zaken in de sector te geven.
In 2018 zijn in het kader van het toezicht op infectiepreventie 19 verpleeghuizen bezocht. Ook in 2019 worden bezoeken gebracht.
Vraag 629
Hoeveel sancties heeft de IGJ in 2018 uitgedeeld en hoe was dat in vorige
jaren? Kunt u dit duiden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

191

Antwoord:
20181

2017

2016

2015

2014

Opgelegde boetes
Opgelegde lasten onder dwangsom
Gegeven aanwijzingen
Ingesteld Verscherpt Toezicht
Ingediende tuchtzaken

44
6
16
10
9

59
575
29
10
15

55
296
21
20
24

46
337
4
11
24

34
47
9
21
34

Totaal:

85

688

416

422

145

Maatregel

1

Voorlopige aantallen (t/m Q2).

Zie hierboven de aantallen interventies van de IGJ vanaf 2014. De
inspectie is in de laatste jaren meer maatregelen gaan opleggen, echter
dit zegt niet iets over de algemene kwaliteit van zorg in Nederland. Het
totaal aantal ingezette interventies wordt sterk beïnvloed door de
opgelegde lasten onder dwangsom voor de aanlevering van het Jaardocument Maatschappelijke Verantwoording (JMV) waarmee zorginstellingen en instellingen voor jeugdhulp en Veilig Thuis verplicht jaarlijks
verantwoording afleggen over hun prestaties. De handhaving hiervan
over het verslagjaar 2017 vindt in de tweede helft van 2018 plaats.
De aantallen interventies zijn voor 2018 nog niet goed te duiden aangezien
ze het eerste helft van 2018 betreffen. Nadere duiding volgt in het
Jaarbeeld 2018 van de IGJ.
Vraag 630
Hoe heeft de groei van de collectieve zorguitgaven zich ontwikkeld ten
opzichte van de groei van de economie in de afgelopen vijftien jaar?
Antwoord:
In de onderstaande tabel is de ontwikkeling van de netto-zorguitgaven ten
opzichte van de groei van de economie in de afgelopen vijftien jaar
opgenomen.
Ontwikkeling van de netto-zorguitgaven t.o.v. de economische groei 2003 t/m 2017

Reële groei van de netto-zorguitgaven
(gecorrigeerd voor overheveling)
Reële economische groei

Reële groei van de netto-zorguitgaven
(gecorrigeerd voor overheveling)
Reële economische groei

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

– 0,7%
0,3%

2,0%
2,0%

1,3%
2,2%

– 1,6%
3,5%

4,2%
3,7%

8,4%
1,7%

6,7%
– 3,8%

4,7%
1,4%

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

3,0%
1,7%

3,4%
– 1,1%

– 1,4%
– 0,2%

0,4%
1,4%

0,0%
2,0%

1,9%
1,7%

1,6%
3,1%

Vraag 631
Welk percentage van de groei van de collectieve zorguitgaven, zoals
begroot voor 2019, komt puur op het conto van de vergrijzing?
Antwoord:
Het CPB stelt in het rapport «Een raming van de zorguitgaven 2018–2021»
dat het effect van demografie en epidemiologie een bijdrage van
1,2%-punt per jaar levert aan de reële groei van de zorguitgaven.
Het effect van demografie en epidemiologie is het meest omvangrijk in de
Wlz; de reële uitgaven nemen ieder jaar met 1,7% toe vanwege die
factoren. In de Zvw is het effect van demografie kleiner dan in de Wlz; in
de Wmo/jeugdzorg is het effect nog kleiner. Dit komt omdat in de
jeugdzorg de invloed van demografie negatief is (–0,7% per jaar).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

192

Vraag 632
Welk percentage van de groei van de collectieve zorguitgaven, zoals
begroot voor 2019, komt puur op het conto van de toename van het aantal
chronisch zieken?
Antwoord:
Het is bekend dat chronisch zieken op individueel niveau hogere
zorgkosten hebben dan niet-chronisch zieken. Het valt echter niet te
zeggen welk deel van de stijging van de totale collectieve zorguitgaven
zuiver is toe te rekenen aan het stijgende aantal chronisch zieken,
– waarbij verbeterde overlevingskansen en vergrijzing een rol spelen –, en
welk deel is toe te rekenen aan de toename van uitgaven per chronische
zieke door technologische ontwikkelingen. Beide ontwikkelingen
resulteren in een overall stijging.
Vraag 633
Welk percentage van de groei van de collectieve zorguitgaven, zoals
begroot voor 2019, komt puur op het conto van technologische
ontwikkelingen?
Antwoord:
Het is niet bekend welk deel van de groei van de collectieve zorguitgaven
zuiver valt toe te schrijven aan technologische ontwikkelingen. Dat komt
doordat «technologische ontwikkeling» een zeer breed begrip is waar veel
verschillende ontwikkelingen in de zorg onder geschaard worden die
zowel kostenverhogend als kostenbesparend kunnen zijn. Het precieze
effect van technologische ontwikkeling op de totale collectieve zorguitgaven is daardoor niet te bepalen. Dit geldt overigens ook voor andere
factoren, zoals sociaal-culturele ontwikkelingen of innovatie, die evident
van invloed zijn op de collectieve zorguitgaven, maar waarvan het
afzonderlijke effect eveneens niet te kwantificeren en te meten is.
Vraag 634
Welk percentage van de groei van de collectieve zorguitgaven sinds de
invoering van de Zorgverzekeringswet in 2006 komt door de invoering van
marktwerking?
Antwoord:
Marktwerking is een breed en algemeen begrip. We betrekken het hier op
het principe van gereguleerde concurrentie zoals verankerd in de
Zorgverzekeringswet van 2006. Gereguleerde concurrentie zorgt voor
meer keuzemogelijkheden voor verzekerden en voor mededinging tussen
zorgverzekeraars die namens verzekerden/patiënten zorg inkopen bij
zorgaanbieders. Het is geen doel op zich, maar om te bevorderen dat zorg
toegankelijk is, van hoge goede kwaliteit, doelmatig georganiseerd en
betaalbaar is, in het belang van patiënten en verzekerden. Dit gebeurt
binnen een zeer gereguleerde setting. Het is niet goed mogelijk om de
gevolgen van deze wet te isoleren van andere (beleids)ontwikkelingen. Zo
hebben de hoofdlijnenakkoorden in belangrijke mate bijdragen aan de
beheersing van de kosten in de afgelopen jaren. Zorgkosten stijgen
primair als gevolg van een toenemende vraag naar zorg, technologische
ontwikkeling en stijgende lonen in de zorg. Onderlinge concurrentie
tussen verzekeraars draagt zeker bij aan een doelmatige uitvoering van de
Zorgverzekeringswet. Dit blijkt onder andere uit de lage beheerskosten
van verzekeraars (3,1% van de totale zorgkosten in 2017) die ook een
dalende trend laten zien.
In 2018 betalen minima gemiddeld € 403 aan zorgkosten (saldo van
nominale premie, gemiddeld eigen risico en zorgtoeslag), dat is minder
dan deze groep in 2006 gemiddeld betaalde (€ 522).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

193

Vraag 635
Welk percentage van de groei van de collectieve zorguitgaven, zoals
begroot voor 2019, komt puur op het conto van geneesmiddelen?
Antwoord:
De uitgaven aan extramurale geneesmiddelen (inclusief apothekerskosten) groeien in 2019 naar verwachting met € 287 miljoen, van € 4,750
miljard naar € 5,037 miljard, exclusief loon- en prijsbijstelling.
De uitgaven aan intramurale geneesmiddelen maken onderdeel uit van de
sector medisch-specialistische zorg. Voor de intramurale geneesmiddelen
is dus geen expliciete groeiverwachting gemaakt. Het verwachte
groeipercentage van intramurale geneesmiddelen is lastig in te schatten
vanwege o.a. de instroom van nieuwe dure geneesmiddelen en de
ingezette maatregelen om de groei aan uitgaven te beperken. Op basis
van realisaties uit de voorgaande jaren (totale groei van circa 6,5% per
jaar, waarvan circa 1,5% loon- en prijsbijstelling) zou een groei van 5%
(dus exclusief 1,5% loon- en prijsbijstelling) in 2019 kunnen worden
verondersteld. De uitgaven in 2018 bedragen naar schatting circa € 2,2
miljard, wat dan neerkomt op een groei van € 110 miljoen in 2019 (5% van
€ 2,2 miljard). Daarnaast is er een btw-verhoging van 3% (van 6% btw
naar 9% btw), wat neerkomt op € 66 miljoen groei aan uitgaven.
De totale groei van de zorguitgaven exclusief loon- en prijsbijstelling in
2019 bedraagt ruim € 2,3 miljard. Daarmee zou het aandeel van geneesmiddelen in de groei van de zorguitgaven in 2019 naar verwachting
grofweg 20% bedragen.
Hierbij dient opgemerkt te worden dat dit mede beïnvloed wordt door de
btw-stijging in 2019 en de verwachte toenemende kosten rondom het
tegengaan van vervalsingen (vanaf februari 2019 treedt de zogeheten
Falsified Medicines Directive in werking).
Vraag 636
Welk percentage van de groei van de collectieve zorguitgaven, zoals
begroot voor 2019, puur op het conto van bureaucratie, overhead en
verspilling?
Antwoord:
Het is onbekend welk percentage van de groei van de collectieve
zorguitgaven toe te schrijven zijn aan bureaucratie, overhead en
verspilling. Dat komt omdat de benodigde gegevens hierover niet
beschikbaar zijn.
Vraag 637
Hoeveel procent van hun besteedbaar inkomen waren mensen met een
minimum inkomen in 2017 kwijt aan eigen betalingen in de zorg, en
hoeveel procent is dat in 2018?
Antwoord:
Het bedrag dat burgers kwijt zijn aan eigen betalingen varieert sterk met
hun gezondheid.
Burgers met een zeer goede gezondheid maken niet of nauwelijks gebruik
van de zorg. Hun eigen betalingen zijn dan ook zeer laag of nul.
Burgers met een gemiddelde gezondheid maken een deel van het eigen
risico Zvw vol, maar doen geen beroep op Wlz-zorg.
Burgers met een slechte gezondheid maken veelal het eigen risico Zvw
vol en een deel van deze groep maakt daarnaast gebruik van Wlz-zorg
waar ze een inkomensafhankelijke bijdrage voor betalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

194

De gemiddelde eigen betalingen (eigen bijdragen Wlz plus eigen risico
Zvw) bedragen in 2017 en 2018 € 368. Als percentage van het besteedbaar
inkomen van een eenpersoonshuishouden met een minimum inkomen is
dat in beide jaren 2,1%. Huishoudens met een laag inkomen worden via
de zorgtoeslag overigens deels gecompenseerd voor het eigen risico.
Informatie over de verdeling van de eigen betalingen over inkomensgroepen is niet beschikbaar.
Vraag 638
Hoeveel procent van hun besteedbaar inkomen waren mensen met een
modaal inkomen in 2017 kwijt aan eigen betalingen in de zorg, en hoeveel
procent is dat in 2018?
Antwoord:
Zie de algemene opmerkingen bij het antwoord op vraag 637.
De gemiddelde eigen betalingen (eigen bijdragen Wlz plus eigen risico
Zvw) bedragen in 2017 en 2018 gemiddeld € 368. Als percentage van het
besteedbaar inkomen van een eenpersoonshuishouden met een modaal
inkomen is dat in beide jaren 1,5%.
Informatie over de verdeling van de eigen betalingen over inkomensgroepen is niet beschikbaar.
Vraag 639
Hoeveel procent van hun besteedbaar inkomen waren mensen met een
hoog inkomen in 2017 kwijt aan eigen betalingen in de zorg, en hoeveel
procent is dat in 2018?
Antwoord:
Zie de algemene opmerkingen bij het antwoord op vraag 637.
De eigen betalingen (eigen bijdragen Wlz plus eigen risico Zvw) bedragen
in 2017 en 2018 gemiddeld € 368. Als percentage van het besteedbaar
inkomen van een eenpersoonshuishouden met een hoog inkomen (2x
modaal) is dat in beide jaren 0,9%.
Informatie over de verdeling van de eigen betalingen over inkomensgroepen is niet beschikbaar.
Vraag 640
Kunt u de uitgaven van de Wmo op een rij zetten van de jaren 2007 tot en
met 2018?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 428.
Vraag 641
Kunt u de uitgaven van de Wlz op een rij zetten van de jaren 2015 tot en
met 2018?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 9.
Vraag 642
Kunt u de uitgaven van de Zvw op een rij zetten van de jaren 2007 tot en
met 2018?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 9.
Vraag 643
Kunt u de uitgaven van de jeugdzorg op een rij zetten van de jaren 2015
tot en met 2018?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

195

Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 573.
Vraag 644
Kunt u de uitgaven van beschermd wonen op een rij zetten van de jaren
2015 tot en met 2018?
Antwoord:
De gemeenten leveren via het Iv3-systeem (informatie voor derden)
informatie aan over hun begroting en hun daadwerkelijke gerealiseerde
uitgaven. Dit Iv3-systeem kent een sterk geaggregeerd niveau en overlap
met andere gemeentelijke taken, waardoor het gevraagde inzicht niet kan
worden gegeven. Zie ook het antwoord op vraag 428.
Vraag 645
Kunt u de uitgaven van dagbesteding en begeleiding op een rij zetten van
de jaren 2015 tot en met 2018?
Antwoord:
Dagbesteding en begeleiding zijn onderdeel van de Wmo 2015. Zie ook
het antwoord op vragen 428 en 644.
Vraag 646
Recente cijfers laten zien dat de zorgkosten helemaal niet zo snel stijgen,
keer op keer zijn er ook onderschrijdingen; waarom wordt er dan toch
vanuit gegaan dat de komende vier jaar de uitgaven met € 10 miljard
zullen stijgen? Is het niet verstandiger om voortaan 3 scenario’s te
schetsen, met een onder-, een midden- en bovengrens? Kan dat alsnog
gedaan worden voor de komende vier jaar?
Antwoord:
De verwachte groei van de zorguitgaven op middellange termijn is
gebaseerd op ramingen van het Centraal Planbureau. De systematiek is
uitgebreid gedocumenteerd in de publicatie «Een raming van de
zorguitgaven 2017–2021» van 30 maart 2016. Naderhand zijn bepaalde
parameters geactualiseerd op basis van recentere inzichten. Zo is met
name de verwachte loon- en prijsontwikkeling in de zorg aan forse
schommelingen onderhevig. In de begroting zijn deze terug te vinden in
de verticale toelichting van zowel de Zvw als de Wlz onder de titel «loonen prijsbijstelling.
In de gehele Rijksbegroting wordt één scenario geschetst van de
ontwikkeling van de overheidsuitgaven. Ik zie geen reden om voor de zorg
een uitzondering te maken. Het werken met meerdere scenario’s verhoudt
zich ook niet met het feit dat voor bepaalde posten een eenduidige
waarde bepaald moet worden. Er moet één inkomensafhankelijke
bijdrage, één rekenpremie en één macroprestatiebedrag worden
vastgesteld en ook bij de raming van de zorgtoeslag en de rijksbijdragen
moet er één bedrag worden vastgesteld om deze te kunnen heffen,
toekennen en/of uitkeren.
Overigens worden er in diverse scenariostudies van bijvoorbeeld het CPB
en het RIVM wel verschillende scenario’s geschetst. Een goed voorbeeld is
de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) van het RIVM. De VTV is
een periodieke rapportage over de toekomstige ontwikkeling van de
volksgezondheid, verschijnt iedere vier jaar en wordt gemaakt in opdracht
van het Ministerie van VWS.
Vraag 647
Waarom is er niet voor gekozen om elke sector in de zorg een deel te laten
behouden van optredende onderschrijdingen? Kan in een overzicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

196

worden weergegeven welke sectoren in de zorg structureel onderschrijdingen kennen?
Antwoord:
Als onderdeel van de hoofdlijnenakkoorden met de huisartsenzorg/
multidisciplinaire zorg, de ggz en de wijkverpleging is afgesproken dat
een deel (€ 50 miljoen) van de onderschrijdingen in 2017 behouden blijft
voor die sectoren om de afspraken in de betreffende akkoorden te kunnen
realiseren. Dit geldt om die reden dus alleen voor die hoofdlijnensectoren.
Voor de medisch-specialistische zorg geldt dat er geen onderschrijding
was in 2017, dus daar bestond die mogelijkheid niet.
Tabel 4A op pagina 198 van de ontwerpbegroting bevat een overzicht van
de sectoren in de Zvw waar de onderschrijdingen structureel verondersteld worden. Naast bovengenoemde sectoren gaat het dan vooral om de
genees- en hulpmiddelen.
De onderschrijdingen in de zorguitgaven betreffen voornamelijk de
Zvw-uitgaven. Voor deze uitgaven geldt een recht op zorg voor burgers
conform het basispakket en een zorgplicht voor verzekeraars om deze
zorg te vergoeden, ongeacht de hoogte van het Uitgavenplafond Zorg.
Een onderschrijding betekent in veel gevallen dat verzekeraars minder
geld nodig hadden om aan hun zorgplicht te voldoen. In die gevallen heeft
het geen toegevoegde waarde om die middelen door de sectoren te laten
behouden, tenzij hier afspraken tegenover staan (zoals bijv. het
wegwerken van wachtlijsten).
Vraag 648
Hoe groot is de jaarlijkse indexatie voor loonontwikkeling voor de
wijkverpleging in de jaren 2019, 2020, 2021? Tot welke loonstijging leidt
dit, grosso modo, voor een wijkverpleegkundige?
Antwoord:
De loon- en prijsbijstelling die verwerkt is in de begroting 2019 is voor
2019 gebaseerd op de Macro Economische Verkenning (MEV) 2019 van
het Centraal Planbureau (CPB) en voor de latere jaren op het Centraal
Economisch Plan (CEP) 2018 (omdat er in de MEV 2019 geen raming voor
2020 en 2021 is opgenomen).
De definitieve overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling (ova)
wordt jaarlijks na verschijnen van het CEP vastgesteld. Met deze bijdrage
is in het Budgettair Kader Zorg de ruimte beschikbaar om in de zorgsector
de loonontwikkeling in de marktsector te kunnen volgen. In de begroting
is voor 2019 gerekend met een contractloonstijging 3%, voor 2020 met
2,8% en voor 2021 met 2,6%. Dit betreft in alle gevallen de raming van de
contractloonstijging van bedrijven van het CPB.
De uiteindelijke loonstijging voor een wijkverpleegkundige volgt uit de
cao-onderhandelingen tussen de private partijen in de zorg en is op
voorhand niet vast stellen.
Vraag 649
Hoe groot is de jaarlijkse indexatie voor loonontwikkeling voor de
geestelijke gezondheidszorg in de jaren 2019, 2020, 2021? Tot welke
loonstijging leidt dit, grosso modo, voor een ggz-medewerker?
Antwoord:
De loon- en prijsbijstelling die verwerkt is in de begroting 2019 is voor
2019 gebaseerd op de Macro Economische Verkenning (MEV) 2019 van
het Centraal Planbureau (CPB) en voor de latere jaren op het Centraal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

197

Economisch Plan (CEP) 2018 (omdat er in de MEV 2019 geen raming voor
2020 en 2021 is opgenomen).
De definitieve overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling (ova)
wordt jaarlijks na verschijnen van het CEP vastgesteld. Met deze bijdrage
is in het Budgettair Kader Zorg de ruimte beschikbaar om in de zorgsector
de loonontwikkeling in de marktsector te kunnen volgen. In de begroting
is voor 2019 gerekend met een contractloonstijging 3%, voor 2020 met
2,8% en voor 2021 met 2,6%. Dit betreft in alle gevallen de raming van de
contractloonstijging van bedrijven van het CPB.
De uiteindelijke loonstijging voor ggz-medewerker volgt uit de
cao-onderhandelingen tussen de private partijen in de zorg en is op
voorhand niet vast stellen.
Vraag 650
Voor hoeveel locaties in de intramurale gehandicaptenzorg bestaan
wachtlijsten en wat is de omvang van elk van deze wachtlijsten, zowel
binnen als buiten de treeknorm?
Antwoord:
Het Zorginstituut publiceert op zijn site, https://www.istandaarden.nl/
wachtlijsten, de stand van de wachtlijst op instellings- en locatieniveau.
Dit overzicht geeft voor de sector gehandicaptenzorg, per locatie, inzicht
in het aantal actief wachtenden en niet-actief wachtenden. Bij de wachttijd
wordt onderscheid gemaakt tussen binnen en buiten de Treeknorm. Het
overzicht bestaat uit de volgende onderdelen:
• Actief wachtend, binnen de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
• Actief wachtend, binnen de treeknorm, met zorg uit de Wlz.
• Actief wachtend, buiten de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
• Actief wachtend, buiten de treeknorm met zorg uit de Wlz.
• Niet-actief wachtend, geen zorg uit de Wlz.
• Niet-actief wachtend, met zorg uit de Wlz.
Vraag 651
Voor hoeveel locaties in de intramurale ouderenzorg bestaan wachtlijsten
en wat is de omvang van elk van deze wachtlijsten, zowel binnen als
buiten de treeknorm?
Antwoord:
Het Zorginstituut publiceert op zijn site, https://www.istandaarden.nl/
wachtlijsten, de stand van de wachtlijst op instellings- en locatieniveau.
Dit overzicht geeft voor de sector intramurale ouderenzorg, per locatie,
inzicht in het aantal actief wachtenden en niet-actief wachtenden. Bij de
wachttijd wordt onderscheid gemaakt tussen binnen en buiten de
Treeknorm. Het overzicht bestaat uit de volgende onderdelen:
• Actief wachtend, binnen de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
• Actief wachtend, binnen de treeknorm, met zorg uit de Wlz.
• Actief wachtend, buiten de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
• Actief wachtend, buiten de treeknorm, met zorg uit de Wlz.
• Niet-actief wachtend, geen zorg uit de Wlz.
• Niet-actief wachtend, met zorg uit de Wlz.
Vraag 652
Voor hoeveel locaties in de intramurale geestelijke gezondheidszorg
bestaan wachtlijsten en wat is de omvang van elk van deze wachtlijsten,
zowel binnen als buiten de treeknorm?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

198

Antwoord:
Het Zorginstituut publiceert op zijn site, https://www.istandaarden.nl/
wachtlijsten, de stand van de wachtlijst op instellings- en locatieniveau.
Dit overzicht geeft voor de sector geestelijke gezondheidszorg, per locatie,
inzicht in het aantal actief wachtenden en niet-actief wachtenden. Bij de
wachttijd wordt onderscheid gemaakt tussen binnen en buiten de
Treeknorm. Het overzicht bestaat uit de volgende onderdelen:
• Actief wachtend, binnen de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
• Actief wachtend, binnen de treeknorm, met zorg uit de Wlz.
• Actief wachtend, buiten de treeknorm, geen zorg uit de Wlz.
• Actief wachtend, buiten de treeknorm met zorg uit de Wlz.
• Niet-actief wachtend, geen zorg uit de Wlz.
• Niet-actief wachtend, met zorg uit de Wlz.
Vraag 653
Hoeveel mensen staan op een wachtlijst voor zorg thuis, wat is de
gemiddelde wachttijd en wat zijn de minimum- en maximumwachttijden?
Antwoord:
Het Zorginstituut publiceert op zijn site, https://www.istandaarden.nl/
wachtlijsten, de stand van de wachtlijst. In de rapportage (stand april
2018) staan 89 personen op de wachtlijst voor verpleging en verzorging
thuis (extramuraal). Hiervan zijn 4 personen actief wachtend en 85
personen niet-actief wachtend.
< Treeknorm
Wachten op zorg thuis
(V&V extramuraal)
Actief wachtend, geen zorg uit de Wlz
Actief wachtend, met zorg uit de Wlz
Niet-actief wachtend, geen zorg uit de Wlz
Niet-actief wachtend, met zorg uit de Wlz

> Treeknorm

0–6 weken

6–13 weken

3–6 maanden

6–12 maanden

> 12 maanden

Totaal

0
0
35
5

2
2
20
1

0
0
10
0

0
0
8
1

0
0
4
1

2
2
77
8

Omdat per extramurale functie gedetailleerd is aangegeven hoeveel
personen op de wachtlijst staan en wat de bijhorende wachtduur is, heeft
het berekenen van een gemiddelde wachttijd geen toegevoegde waarde.
Vraag 654
Hoe zien de wachtlijsten eruit in de Wlz, uitgesplitst naar de afzonderlijke
sectoren?
Antwoord
Het Zorginstituut publiceert op zijn site, https://www.istandaarden.nl/
wachtlijsten, de stand van de wachtlijst. Dit overzicht wordt maandelijks
geactualiseerd en geeft gedetailleerde informatie over de afzonderlijke
sectoren binnen de langdurige zorg.
Vraag 655
Hoe zien de wachtlijsten eruit bij zorginstellingen die gefinancierd worden
vanuit de Zorgverzekeringswet, inclusief de ggz?
Antwoord:
Het ministerie heeft geen overzicht van de wachttijden bij individuele
zorginstellingen.
Voor de laatste stand van de gemiddelde wachttijden in de ggz verwijs ik
u naar de rapportage die ik in juli naar uw Kamer heb gestuurd (Vergaderjaar 2017–2018, TK 25 424 nr. 423). Op individueel niveau moeten
ggz-instellingen de informatie over wachttijden ook op hun website
publiceren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

199

Voor het meest recente beeld van de wachttijden bij zorginstellingen in de
msz verwijs ik u naar het verdiepend onderzoek van de NZa naar
wachttijden in de msz uit juli 2017 (Vergaderjaar 2016–2017, TK 29 248
nr. 306). Momenteel analyseert de NZa meer recente gegevens over
wachttijden in de msz. Sinds 1 augustus 2018 verzamelt de NZa zelf
wachttijden voor de msz, zodat deze nog beter in beeld kunnen worden
gebracht.
Weliswaar geen zorginstelling, maar voor de laatste stand van zaken van
de gemiddelde wachtlijsten voor casemanagement dementie verwijs ik u
naar de rapportage van onderzoeksbureau HHM die ik begin september
naar uw Kamer heb gestuurd (TK vergaderjaar 2017–2018, 29 689, nr. 936).
Vraag 656
Hoeveel verzorgingshuizen zijn er gesloten en hoeveel zijn dat er naar
verwachting in 2018?
Antwoord:
Er wordt landelijk geen lijst bijgehouden van verzorgingshuizen die zijn
gesloten. Landelijk worden de indicaties geregistreerd (CIZ) en de
gerealiseerde productie en productieafspraken (NZa).
In verzorgingshuizen worden steeds zwaardere cliënten geholpen. Het
aantal cliënten met een licht ZZP (ZZP VV 1 t/m 3) neemt af, terwijl het
aantal plekken dat bezet is met mensen met een hoog ZZP kan groeien
met een tempo dat gelijke tred houdt met demografische factoren.
In reactie op bovenstaande langjarige trend kunnen verzorgingshuizen die
een afnemende vraag van cliënten met een licht ZZP waarnemen, zich
richten op de zwaardere cliëntenpopulatie of op basis van scheiden van
wonen en zorg zich richten op cliënten uit de Wmo/Zvw. Naar de mate
waarin dit lukt, behoeven verzorgingshuizen niet te sluiten. Verder geldt
dat sluiting van verzorgingshuizen door renovatie of nieuwbouw van alle
tijden is en niet enkel met extramuralisering samenhangt.
Vraag 657
Hoeveel verpleeghuizen zijn er gesloten en hoeveel zijn dat er naar
verwachting in 2018?
Antwoord:
Er wordt landelijk geen lijst bijgehouden van locaties die sluiten of gaan
sluiten.
Vraag 658
Hoeveel gehandicaptenzorginstellingen zijn er gesloten en hoeveel zijn
dat er naar verwachting in 2018?
Antwoord:
Er wordt landelijk geen lijst bijgehouden van locaties die sluiten of gaan
sluiten.
Vraag 659
Kunt u een overzicht geven van alle organisaties die meedoen aan
Waardigheid en Trots? Kunt u daarbij aangeven hoeveel en welke van
deze organisaties de afgelopen twee jaar een maatregel van de Inspectie
voor de Gezondheidszorg opgelegd hebben gekregen?
Antwoord:
Op de website https://www.waardigheidentrots.nl/deelnemers/ staat een
overzicht van de ruim 170 deelnemers (meer dan 800 locaties) aan het
programma Ruimte voor verpleeghuizen, onderdeel van Waardigheid en
Trots.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

200

De IGJ legde in 2017 en 2018 (t/m september 2018) aan drie deelnemers
een maatregel op (Aafje, Pleyade en Stichting Humanitas).
Vraag 660
Kunt u een overzicht geven van alle plussen en minnen als het gaat om de
verpleeghuiszorg?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de plussen en minnen bij de
verpleeghuiszorg in 2019 ten opzichte van 2018. Per saldo nemen de
middelen voor de verpleeghuizen toe met in totaal circa € 0,8 miljard,
waarvan € 0,6 miljard voor de investeringen in verband met het kwaliteitskader verpleeghuiszorg (van € 0,6 miljard in 2018 naar € 1,2 miljard
in 2019) en € 0,2 miljard groeiruimte. Naast de extra middelen zal het
totale budget bij Voorjaarsnota 2019 worden geïndexeerd voor loon- en
prijsontwikkelingen. Deze is in bijgevoegd overzicht niet als «extra plus»
opgenomen, omdat hiermee enkel continuïteit van zorg wordt
gewaarborgd.
Plussen en minnen verpleeghuiszorg in 2019 ten opzichte van 2018
(miljarden euro)

Toename 2019

Kwaliteitskader verpleeghuiszorg
Groei Wlz

0,6
0,2

Totaal

0,8

Vraag 661
Kunt u een overzicht geven van alle plussen en minnen als het gaat om de
gehandicaptenzorg?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de plussen en minnen bij de
gehandicaptenzorg in 2019 ten opzichte van 2018. Per saldo nemen de
middelen in 2019 toe met in totaal circa € 0,2 miljard. Dit is het saldo van
plussen (€ 0,2 miljard voor een verhoging van de zzp- en vervoerstarieven
op basis van het kostenonderzoek van de NZa en € 0,1 miljard groeiruimte) en minnen (een ramingsbijstelling van € 0,1 miljard). Naast de
extra middelen zal het totale budget bij Voorjaarsnota 2019 worden
geïndexeerd voor loon- en prijsontwikkelingen. Deze is in bijgevoegd
overzicht niet als «extra plus» opgenomen, omdat hiermee enkel
continuïteit van zorg wordt gewaarborgd.
Plussen en minnen gehandicaptenzorg in 2019 ten opzichte van 2018
(miljarden euro)
Kostenonderzoek Wlz
Groei Wlz
Ramingsbijstelling
Totaal

Toename 2019

0,2
0,1
– 0,1
0,2

Vraag 662
Hoeveel organisaties hebben geld ontvangen voor aandacht en scholing
in het kader van het Programma Waardigheid en Trots? Hoeveel organisaties hadden daarvoor een plan ingediend?
Antwoord:
Het budget voor een zinvolle daginvulling en deskundigheidsbevordering
in het kader van het programma Waardigheid & Trots is in 2017 vrijwel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

201

volledig benut (99%). Dat betekent dat vrijwel alle organisaties daarvoor
een plan hebben ingediend en middelen hebben ontvangen.
Vraag 663
Hoeveel ouderen hebben met dit geld extra aandacht gekregen en
hoeveel zorgverleners hebben met dit geld scholing gekregen?
Antwoord:
Het is niet bekend hoeveel ouderen met de middelen in het kader van
Waardigheid en Trots extra aandacht hebben gekregen en hoeveel
zorgverleners scholing hebben ontvangen. Dat wordt niet structureel
bijgehouden, ook al omdat er verschillende financieringsbronnen zijn voor
zowel de zinvolle daginvulling en de deskundigheidsbevordering. Het zou
de administratieve lasten van de verpleeghuisinstellingen aanzienlijk
verhogen als dat structureel bijgehouden moet worden, specifiek voor
deze regeling. Onlangs is een evaluatie naar de inzet van deze middelen
gestart. Daaruit volgt wel een indicatie van de betekenis van deze
middelen voor zowel de bewoners als de zorgverleners. Het streven is de
evaluatie in het voorjaar 2019 af te ronden.
Vraag 664
Hoeveel ouderen zijn er de laatste jaren mishandeld en wat zijn de meest
actuele cijfers?
Antwoord:
Eén op de twintig (5%) thuiswonende 65-plussers is sinds 65-jarige leeftijd
slachtoffer geweest van enige vorm van ouderenmishandeling. Dat zijn
170.000 ouderen. Voor het jaar 2017 gaat het om een prevalentie van 1 op
de 50 thuiswonende 65-plussers (2% of 60.000 ouderen). Zie ook mijn
Kamerbrief hierover van 27 september 2018.
Vraag 665
Hoeveel ouderen komen jaarlijks bij de huisarts en bij de SEH met
opmerkelijk en onverklaarbaar letsel?
Antwoord:
Dat is niet bekend. Ziekenhuizen/artsen op de spoedeisende hulp werken
bij (vermoedens van) kindermishandeling, huiselijk geweld en ouderenmishandeling volgens veldnormen en de meldcode kindermishandeling
en huiselijk geweld. Meldingen komen terecht bij Veilig Thuis en worden
door ziekenhuispersoneel opgenomen in het patiëntendossier. Het gaat
hier om vertrouwelijke gegevens.
Vraag 666
Zijn er het afgelopen jaar mensen opgepakt en berecht naar aanleiding
van mishandeling van ouderen? Zo ja, hoeveel mensen betreft dit?
Antwoord:
Dat is niet bekend omdat ouderenmishandeling als zodanig niet bij
justitiepartners geregistreerd wordt. De politie registreert alleen
meldingen en aangiftes die vallen onder «mishandeling» of «huiselijk
geweld». In het verlengde daarvan sluit de definitie ouderenmishandeling
dus ook niet aan bij de strafbaarstelling vanuit het OM. Als er sprake is
van financiële uitbuiting wordt dat als een economisch delict geregistreerd.
Vraag 667
Wat is de laatste stand van zaken met betrekking tot ondervoeding van
ouderen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

202

Antwoord:
Voor thuiswonende ouderen is het belangrijk dat zorgverleners die bij
mensen thuis komen ondervoeding tijdig signaleren en dat er informatie
beschikbaar is voor de ouderen zelf en voor hun mantelzorgers. Zie
hiervoor ook het antwoord op vraag 78. Op de website van het Voedingscentrum staat ook informatie over ondervoeding en wat je daaraan kunt
doen.
Daarnaast werkt de stuurgroep ondervoeding met een subsidie van VWS
aan de verbetering van de voedingszorg bij kwetsbare ouderen. Via drie
pilots wordt onderzoek gedaan naar de voedingssituatie, de rol van
ouderen, verwanten en professionals hierbij en wat belemmeringen of
juist oplossingen zijn om de situatie te verbeteren. Ook wordt hierbij
gekeken naar de overdracht van (voedings)informatie in de transmurale
zorg via een zogenaamd «voedingspaspoort». Dit project zal voorjaar 2019
zijn afgerond.
Vraag 668
Hoeveel mensen hebben geen netwerk om zich heen die kunnen helpen
bij ziekte of zorg?
Antwoord:
Uit de publicatie «Zorg en ondersteuning: kerncijfers 2016» van het SCP
blijkt dat één op de tien Nederlanders een sociaal netwerk voor zorg mist.
Bij ouderen of mensen met beperkingen geldt dit bij 1 op de 5 mensen.
Vraag 669
Hoeveel volwassenen en ouderen zijn eenzaam?
Antwoord:
De Gezondheidsmonitor 2016 geeft het volgende beeld van percentage
volwassenen wat aangeeft zich eenzaam te voelen:
Leeftijd

Eenzaam

(Zeer) ernstig
eenzaam

Emotioneel
eenzaam

Sociaal
eenzaam

19–34 jr
35–49 jr
50–64 jr
65–74 jr
75–84 jr
85+

38,7
40,8
44,7
43,9
52,5
62,7

8,9
10,4
10,9
8,4
10,3
14,8

32,2
29,9
29,3
26,4
37,2
53,1

35,6
41,5
47,4
46,9
49,8
52

Vraag 670
Hoeveel wordt er besteed aan het bestrijden van eenzaamheid?
Antwoord:
Gemeenten hebben sinds de invoering van de Wmo een verantwoordelijkheid in het bevorderen van zelfredzaamheid van hun inwoners en
daarmee ook het terugdringen van eenzaamheid. Bekostiging van de
Wmo loopt via het gemeentefonds (en inkomsten uit eigen bijdragen). Het
geld in het gemeentefonds is niet geoormerkt voor het bestrijden van
eenzaamheid.
De vermogensfondsen investeren in initiatieven die bijdragen aan het
tegen gaan van eenzaamheid. Hoeveel en waaraan fluctueert. Hier is geen
overzicht van.
Dit kabinet heeft voor een aanpak eenzaamheid extra geld beschikbaar
gesteld. Dit is 3 keer 8 miljoen (2018, 2019, 2020) en daarna structureel 5
miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

203

Vraag 671
Welke effecten heeft eenzaamheid op de fysieke gezondheid? Wat zijn
hiervan de kosten?
Antwoord:
Uit de literatuur (o.a. Hawkley & Cacioppo, 2010) blijkt dat langdurige
eenzaamheid nadelige effecten heeft op de fysieke gezondheid.
Voorbeelden hiervan zijn een grotere kans op hoge bloeddruk, hartaandoeningen en obesitas. Daarnaast heeft eenzaamheid ook negatieve
gevolgen voor de psychische en cognitieve gezondheid. Zo is er bij
eenzame mensen een grotere kans op slaapstoornissen en stress. Er is
geen informatie beschikbaar over de kosten van eenzaamheid in relatie tot
de fysieke gezondheid.
Vraag 672
Hoeveel cliënt-vertrouwenspersonen zijn er in zorginstellingen aangesteld
in 2018?
Antwoord:
Het aantal personen dat nu binnen zorginstellingen als «cliëntvertrouwenspersoon» fungeert, is niet bekend. Vaak betreft het hier een
functie-invulling die gecombineerd is met een andere functie binnen de
zorginstelling – bijvoorbeeld die van klachtenfunctionaris –, en /of die door
een (zorg)medewerker als extra taak naast diens reguliere (zorg)werkzaamheden of door een vrijwilliger wordt uitgevoerd. Daarmee komt de
huidige uitoefening van deze functie vaak niet overeen met die van de
cliëntenvertrouwenspersoon in de Wet zorg en dwang (Wzd), die nader is
gedefinieerd in de Beleidsvisie organisatorische en financiële inbedding
cliëntenvertrouwenspersoon in de zorg voor verstandelijk beperkte en
psychogeriatrische cliënten (TK 25 424, nr. 327). Op dit moment is de
Beroepsvereniging van Vertrouwenspersonen in de Zorg (BeVeZo) bezig
om, samen met de betrokken veldpartijen, de functie van cliëntenvertrouwenspersoon op basis van de Wzd en de beleidsvisie in te vullen en vorm
te geven. Doel hiervan is dat de invulling van de functie bij inwerkingtreding van de Wzd per 1 januari 2020 duidelijk is.
Vraag 673
Hoe vaak werd in 2018 gedwongen zorg gemeld bij de Inspectie voor de
Gezondheidszorg? Wat voor gedwongen zorg betrof dit?
Antwoord:
Instellingen die gedwongen zorg in het kader van de Wet Bijzondere
Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen (Bopz) verlenen moeten de
aanvang van de dwangbehandelingen en middelen of maatregelen
melden bij de inspectie. Het gaat hierbij om toepassingen van separatie,
afzondering, fixatie, dwangmedicatie, gedwongen vocht en voeding en in
een beperkt aantal gevallen inzet van andere middelen zoals opsluiting op
de kamer. De cijfers van het aantal meldingen over 2018 zijn nog niet
beschikbaar. Zodra deze gereed zijn worden ze gepubliceerd op de
website van de IGJ.
Vraag 674
Hoeveel ouderen die opgenomen waren in het ziekenhuis moesten daar
noodgedwongen langer blijven omdat er ergens anders geen plek voor
hen was?
Antwoord:
Zoals in het antwoord op vraag 498 bij de begroting 2018 (TK 34 775 XVI,
nr. 14) is aangegeven, gaan we er op basis van de marktscan Acute zorg
van de NZa vanuit dat 0,5% van de patiënten die op de SEH zijn geweest

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

204

(circa 12.000 patiënten, niet alleen ouderen) geen medische behandeling
meer nodig heeft en een Wlz-indicatie heeft maar niet kan worden
overgeplaatst naar een Wlz-instelling. De volgende monitor acute zorg
verschijnt eind dit jaar.
Vraag 675
Welke meerjarenprognose of -raming maakt het kabinet voor de behoefte
aan intramurale ouderenzorg tot 2030?
Antwoord:
De VWS-begroting 2019 bevat een raming voor de intramurale
ouderenzorg tot en met 2023 op basis van de middellangetermijnraming
van het CPB (tabel 19A, pagina 274). Het kabinet maakt daarnaast onder
meer gebruik van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) van het
RIVM. Deze verschijnt elke vier jaar, in opdracht van het Ministerie van
VWS. In de meest recente rapportage (VTV-2014) heeft het RIVM een
prognose gemaakt van trends tot 2030. Deze prognose geeft onder andere
een beeld van de behoefte aan intramurale ouderenzorg tot 2030 zonder
aanvullend beleid.
Vraag 676
Op welke basis wordt de meerjarenprognose of -raming voor behoefte
aan intramurale ouderenzorg gemaakt?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 675.
Vraag 677
Welke knelpunten worden in de toekomstige behoefte aan intramurale
ouderenzorg voorzien? Op het gebied van vastgoed, beschikbare
zorgwoningen, personeel en andere zaken?
Antwoord:
Bij de jaarlijkse vaststelling van het Wlz-inkoopkader wordt rekening
gehouden met het kwaliteitskader verpleeghuiszorg en met de vergrijzing.
Daarmee zijn er voldoende middelen beschikbaar om te investeren in
goede zorg, vastgoed, beschikbare zorgwoningen en voldoende en
deskundige zorgverleners. Het programma «Thuis in het verpleeghuis» is
erop gericht om samen met betrokken partijen de toekomstige uitdaging
op het terrein van de intramurale ouderenzorg op te pakken en
(dreigende) knelpunten te voorkomen of op te lossen.
Vraag 678
Kan een gebundeld meerjarenoverzicht worden verstrekt voor alle
ramingsbijstellingen in de Wlz en de groei van de Wlz, met een nadere
toelichting waarom de bijstellingen worden doorgevoerd en waarom ze al
dan niet structureel van karakter zijn?
Antwoord:
Onderstaande tabel geeft een overzicht weer van de uitgedeelde groei in
de Wlz voor 2019 zoals ook verwerkt in de ontwerpbegroting 2019 voor de
verschillende deelsectoren. Deze middelen worden structureel
beschikbaar gesteld, omdat de volumegroei in 2019 een structurele
doorwerking kent. De groeiruimte 2020 wordt in de ontwerpbegroting
2020 opgenomen. Voorafgaand aan het uitdelen van groeiruimte 2019 zijn
twee ramingsbijstellingen in de begroting 2019 verwerkt. Deze bijstellingen zijn ook structureel, waarmee aangesloten wordt bij de verwachte
uitgaven in de Wlz. Met deze ramingbijstelling is er voldoende groei
beschikbaar om de verwachte uitgavenstijging conform de afgelopen
jaren te accommoderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

205

Volumegroei en ramingsbijstellingen Wlz in 2019 (x € 1 miljoen euro)
2019

2020

2021

2022

2023

Toelichting

Toedeling volumegroei 2019 ZIN
binnen de contracteerruimte
Toedeling volumegroei 2019 persoonsgebonden budgetten
Toedeling volumegroei 2019 beheerskosten
Toedeling volumegroei 2019 buiten de
contracteerruimte

388,7

388,7

388,7

388,7

388,7

86

86

86

86

86

4,3

4,3

4,3

4,3

4,3

15,5

15,5

15,5

15,5

15,5

Dit betreft de uitdeling van de
groeiruimte tranche 2019.
Dit betreft de uitdeling van de
groeiruimte tranche 2019.
Dit betreft de uitdeling van de
groeiruimte tranche 2019.
Dit betreft de uitdeling van de
groeiruimte tranche 2019.

Totaal volumegroei in 2019, met
structurele doorwerking

494,5

494,5

494,5

494,5

494,5

Ramingsbijstelling Wlz

– 84,9

– 21

– 27

– 21

– 21

– 63

– 143

– 193

– 193

– 193

– 147,9

– 164

– 220

– 214

– 214

Ramingsbijstelling groei Wlz

Totaal ramingsbijstelling

De ramingsbijstelling betreft ruimte
tussen het beschikbare Wlz-kader voor
zorg in natura en persoonsgebonden
budgetten en de raming in de
begroting.
De beschikbare groeiruimte voor de
Wlz wordt meer in lijn gebracht met de
gerealiseerde uitgaven van de
afgelopen jaren 2015–2017.

Bron: Actuele VWS-stand ontwerpbegroting 2019

Vraag 679
Hoeveel ruimte is er binnen de Wlz voor prijsontwikkelingen in de jaren
2019, 2020, 2021? Tot welke loonstijging leidt dit, grosso modo, voor een
medewerker binnen de Wlz?
Antwoord:
De loon- en prijsbijstelling die verwerkt is in de begroting 2019 is voor
2019 gebaseerd op de Macro Economische Verkenning (MEV) 2019 van
het Centraal Planbureau (CPB) en voor de latere jaren op het Centraal
Economisch Plan (CEP) 2018 (omdat er in de MEV 2019 geen raming voor
2020 en 2021 is opgenomen).
De definitieve overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling (ova)
wordt jaarlijks na verschijnen van het CEP vastgesteld. Met deze bijdrage
is in het Uitgavenplafond Zorg (UPZ) de ruimte beschikbaar om in de
zorgsector de loonontwikkeling in de marktsector te kunnen volgen. In de
begroting is voor 2019 gerekend met een contractloonstijging 3%, voor
2020 met 2,8% en voor 2021 met 2,6%. Dit betreft in alle gevallen de
raming van de contractloonstijging van bedrijven van het CPB.
De uiteindelijke loonstijging volgt uit de cao-onderhandelingen tussen de
private partijen in de zorg en is op voorhand niet vast stellen.
Vraag 680
Welke overige beleidsmatige mutaties worden er in 2019 genomen die
leiden tot een positief saldo van € 9,9 miljoen binnen de Wlz?
Antwoord:
In de onderstaande tabel zijn de overige beleidsmatige mutaties in 2019
opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

206

Overige beleidsmatige Wlz mutaties in 2019 (bedragen x € 1 miljoen)
Totaal
Bijstelling LPO care tranche 2017
Uitvoeringskosten SVB Wlz-pgb
Kasschuif ICT-investeringen PGB 2.0-systeem
Overheveling groeiruimte 2019 extramurale zorg vanuit Zvw

9,9
– 1,3
2,0
4,0
5,2

Deze mutaties zijn in het Financieel Beeld Zorg (FBZ) onder overige
beleidsmatige mutaties opgenomen, omdat de afzonderlijke posten alleen
toegelicht worden als het hiermee gepaard gaande bedrag hoger is dan
€ 10 miljoen.
Vraag 681
Gaat het bij de criteria die zijn opgesteld voor de verdeling van de
voorziening voor tekortgemeenten (Fonds Tekortgemeenten) uitsluitend
om verdelingscriteria en verdeelsleutels tussen gemeenten, of zijn er ook
inhoudelijke en kwalitatieve criteria?
Antwoord:
De VNG heeft de criteria voor het Fonds Tekortgemeenten ontwikkeld.
Deze criteria zijn tijdens de algemene ledenvergadering (ALV) van de VNG
op 27 juni 2018 goedgekeurd. Bij de beoordeling van de aanvragen voor
het Fonds Tekortgemeenten wordt enkel gekeken naar de cijfermatige
onderbouwing van de inkomsten en uitgaven en daarmee van het tekort.
Er vindt verder geen inhoudelijke of kwalitatieve toets plaats.
Vraag 682
Hoe luiden de criteria die zijn opgesteld voor de verdeling van de
voorziening voor tekortgemeenten (Fonds Tekortgemeenten)?
Antwoord:
De belangrijkste criteria voor het Fonds Tekortgemeenten betreffen:
• Het Fonds ziet op de jaren 2016 en 2017
• Het Fonds ziet op de inkomsten en uitgaven Wmo 2015 en de
Jeugdwet
• Het Fonds heeft betrekking op nieuwe taken (welke per 1 januari 2015
gedecentraliseerd zijn)
• Compensatie wordt verkregen wanneer er een gecumuleerd tekort
(2016 en 2017) van € 40 per inwoner is.
• Er geldt een drempel van € 40 per inwoner. Enkel het tekort boven de
drempel komt in aanmerking voor vergoeding.
Op de website van de VNG zijn de criteria gepubliceerd. Zie: https://vng.nl/
files/vng/brieven/2018/attachments/7-bijlage-voorstel-voor-criteria-engovernance-fonds-tekortgemeenten.pdf
Vraag 683
Welk deel van de voorziening voor tekortgemeenten (Fonds Tekortgemeenten) is bestemd voor tekorten die verband houden met de Wmo, en
waardoor zijn de betreffende tekorten veroorzaakt?
Antwoord:
Het Fonds Tekortgemeenten kent een plafond van € 200 miljoen. Dit is
een ongedeeld budget. Alleen gemeenten die op het totaal van hun
inkomsten en uitgaven binnen de Jeugdwet en Wmo 2015 een tekort van
meer dan € 40 per inwoner hebben komen in aanmerking voor compensatie. Er is dan ook geen apart deel van het Fonds Tekortgemeenten
gereserveerd voor tekorten die verband houden met de Wmo. Er vindt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

207

verder geen inhoudelijke of kwalitatieve toets plaats naar de oorzaak van
de tekorten van de gemeenten die een aanvraag hebben ingediend.
Vraag 684
Zijn de vanaf 2019 voor de Wmo 2015 beschikbare middelen voldoende,
gezien de vergrijzing en gezien het feit dat er een Fonds Tekortgemeenten
nodig is?
Antwoord:
Er is voor de Wmo 2015 door dit kabinet groeiruimte beschikbaar gesteld
die rekening houdt met de demografische ontwikkeling.In totaal hebben
88 gemeenten hebben een aanvraag bij het Fonds Tekortgemeenten
ingediend. De aanvragen worden momenteel beoordeeld. Op de uitkomst
hiervan kan niet vooruit worden gelopen.
Vraag 685
Met hoeveel is de eigen bijdrage voor het Modulair Pakket Thuis (MPT) in
totaal verlaagd? Wat is het effect hiervan op de gemiddelde afnemer van
een MPT?
Antwoord:
Als een cliënt met een MPT 20 uur zorg of minder per maand ontvangt,
betaalt hij – ongeacht zijn inkomen – de minimale eigen bijdrage voor een
mpt van € 23 per maand. Deze maatregel is met terugwerkende kracht
ingevoerd per 4 januari 2016.
Zonder deze maatregel zou de cliënt de lage eigen bijdrage Pgb/Mpt
hebben betaald. Deze varieert in 2018, afhankelijk van het inkomen, tussen
€ 23 en € 711,20. Het financiële voordeel is daardoor minimaal € 0 en
maximaal € 688,20 per maand.
Vraag 686
Hoeveel ruimte is er binnen de Wmo voor prijsontwikkelingen in de jaren
2019, 2020, 2021? Tot welke loonstijging leidt dit, grosso modo, voor een
medewerker binnen de Wmo?
Antwoord:
Gemeenten zijn gehouden reële tarieven vast te stellen voor gecontracteerde diensten. Hierbij dienen gemeenten op grond van het Besluit reële
prijs lokaal in kaart te brengen met welke kosten aanbieders vanuit de
gestelde gemeentelijke kwaliteitseisen te maken hebben en daar hun
tarief op te baseren. Eén van de kostprijselementen betreft de salariskosten volgens de van toepassing zijnde cao. Het is aan de bij de cao
betrokken partijen om afspraken over arbeidsvoorwaarden en eventuele
loonstijgingen – en de hoogte daarvan – te maken.
Vraag 687
Hoeveel premiebetalers voor de Zorgverzekeringswet zijn er in 2018?
Antwoord:
Volgens het Zorginstituut zijn er in 2018 13,7 miljoen premiebetalers voor
de Zorgverzekeringswet.
Vraag 688
Wat zijn de gevolgen op de hoogte van de zorgpremie van het invoeren
van een verbod op winstuitkering voor zorgverzekeraars?
Antwoord:
Een verbod op winstuitkering maakt het aantrekken van eigen vermogen
voor zorgverzekeraars vrijwel onmogelijk. Een kapitaalverschaffer zal
immers een vergoeding op zijn geïnvesteerd vermogen willen ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

208

Dit kan binnen het huidige privaatrechtelijke zorgverzekeringsstelsel om
de volgende redenen een opwaarts effect op de solvabiliteitseis en de
zorgpremie tot gevolg hebben. Onderstaande gaat niet in op andere
aspecten van een winstuitkeringsverbod.
Allereerst worden herstelmogelijkheden van zorgverzekeraars met een
verbod op winstuitkering beperkt. Zorgverzekeraars kunnen, bijvoorbeeld
door groei, ontwikkelingen in de portefeuille of tegenvallers op investeringen, op enig moment in de toekomst zich genoodzaakt zien om
additioneel eigen vermogen aan te trekken.
Een verzekeraar dient onder Solvency II, wanneer een tekort aan eigen
vermogen is ontstaan en de verzekeraar niet meer aan de solvabiliteitsvereisten kan voldoen, binnen drie maanden hiervan te kunnen herstellen.
Het aantrekken van extra eigen vermogen is een belangrijke methode om
dit te bereiken. Deze methode wordt met een verbod op winstuitkering
feitelijk afgesneden. Zorgverzekeraars zullen een beperking van herstelmogelijkheden meewegen in hun vermogensbeleid. De gewenste
solvabiliteitspositie – de mate waarin zorgverzekeraars solvabiliteit willen
aanhouden boven de wettelijk vereiste solvabiliteit – zal waarschijnlijk
hoger worden. Per saldo zal in de praktijk een zorgverzekeraar bij, en ter
voorkoming van, solvabiliteitsproblemen veelal genoodzaakt zijn de
premie te verhogen. Dit verhoogde solvabiliteitsrisico kan derhalve leiden
tot een hogere zorgpremie.
Daarnaast, meer technisch, zou met een verbod op winstuitkering en een
beperking van de overdraagbaarheid van kapitaal binnen een (zorg)verzekeraarsgroep, een impact kunnen ontstaan op risicodiversificatie binnen
de (zorg)verzekeraarsgroep. Een verlaagde risicodiversificatie betekent
een verslechtering van (groeps)solvabiliteit en werkt daarmee ook
premie-opdrijvend.
Tot slot, legt het beperken van mogelijkheden om aan de solvabiliteitseisen te voldoen een drempel om te groeien voor bestaande zorgverzekeraars en om toe te treden voor nieuwe zorgverzekeraars. Meer
verzekerden betekent namelijk ook hogere solvabiliteitseisen. Groei kan
dan alleen worden gefinancierd door een premieverhoging. Minder druk
van groei en potentiële toetreding is daarnaast nadelig voor de dynamiek
en concurrentie tussen zorgverzekeraars. Ook indirect heeft dit dus via een
mogelijk lagere prikkel tot doelmatigheid een opwaarts effect op de
premie.
Vraag 689
Wat zijn de gevolgen die het invoeren van een verbod op winstuitkering
voor zorgverzekeraars heeft op de solvabiliteitseisen van zorgverzekeraars?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 688.
Vraag 690
Hoe is de ontwikkeling van de eigen bijdragen en eigen betalingen
geweest vanaf 2006, uitgesplitst naar Zvw, Wlz en WMO?
Antwoord:
In onderstaande tabel staan de actuele cijfers voor de opbrengsten eigen
betalingen Zvw, AWBZ, Wlz en Wmo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

209

Eigen betalingen in miljoenen euro’s.

No claim
Eigen risico
Eigen bijdragen
AWBZ
Eigen bijdragen
Wlz
Wmo tot 2015
Wmo 2015

2006

2007

2.053

2.047

1.795

1.618

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

1.392

1.448

1.548

1.617

1.969

2.858

3.098

3.191

3.195

3.187

3.208

3.115

1.618

1.594

1.478

1.620

1.997

1.915

1.971
1.833

1.838

1.868

293

1.892
48
328

1.892

348

337

292

Bron Wmo-cijfers: Monitor Langdurige Zorg (www.monitorlangdurigezorg.nl)

Vraag 691
Hoe hebben de beheerskosten van zorgverzekeraars zich ontwikkeld in de
periode 2012–2018?
Antwoord:
Met ingang van de jaarcijfers 2014 publiceren zorgverzekeraars de
jaarcijfers op de basisverzekering op eenduidige wijze. Zie het antwoord
op vraag 738 voor de ontwikkeling van de beheerskosten over 2014–2017.
De jaarcijfers 2018 komen uiterlijk 1 juni 2019 beschikbaar.
Vraag 692
Hoeveel hebben zorgverzekeraars uitgegeven aan marketing en reclame
in de periode 2012–2018? Kan dit worden uitgesplitst per verzekeraar?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 734.
Vraag 693
Hoe hoog zijn de reserves van zorgverzekeraars in 2018? Welke reserves
zijn vereist volgens de geldende wet- en regelgeving?
Antwoord:
De aanwezige reserves basisverzekering van zorgverzekeraars ultimo 2017
bedragen in totaal bijna 9 miljard euro. Hiervan is ruim 6 miljard euro
wettelijk vereist. De solvabiliteitsratio bedraagt gemiddeld 140%.
Om continu te kunnen voldoen aan de solvabiliteitseis houden zorgverzekeraars zelf een door hen veilig geachte marge aan boven de 100%. DNB
vindt het verstandig dat verzekeraars dit doen. Zo kunnen zorgverzekeraars namelijk tegenvallers in (geraamde) premieopbrengsten, zorgkosten
of veranderingen in verzekerdenportefeuilles opvangen zonder dat zij
premies direct moeten verhogen om weer aan de solvabiliteitseis te
voldoen. Deze fluctuaties kunnen aanzienlijk zijn. DNB stuurt op het
wettelijk kader, 100%, en stelt geen algemene voorschriften rondom de
veiligheidsmarge.
De afgelopen vijf jaar hebben zorgverzekeraars bijna 6 miljard euro
ingezet om de premie lager (onder kostendekkend niveau) vast te kunnen
stellen. In welke mate zorgverzekeraars dit jaarlijks doen, is een keuze van
zorgverzekeraars zelf.
Vraag 694
Hoe hebben de door het Ministerie van VWS verwachte nominale premie
en de door zorgverzekeraars gerealiseerde nominale premie zich sinds
2012 ontwikkeld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

210

Antwoord:
Zie in onderstaande tabel de geraamde en gerealiseerde nominale premie
vanaf 2012:

Raming
Realisatie

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

1.222
1.226

1.273
1.213

1.226
1.098

1.211
1.158

1.243
1.201

1.241
1.286

1.371
1.308

Vraag 695
Hoeveel van hun reserves hebben zorgverzekeraars de afgelopen jaren
teruggeven ten behoeve van een lagere zorgpremie?
Antwoord:
Volgens de transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering,
zoals jaarlijks door individuele zorgverzekeraars gepresenteerd op hun
website, hebben zorgverzekeraars de afgelopen vijf jaar bijna 6 miljard
euro aan positieve resultaten en reserves via een lagere vaststelling van
de zorgpremie teruggegeven aan verzekerden.
Vraag 696
Hoeveel mensen hebben zorgtoeslag ontvangen in de periode 2010–2018?
Kan dit overzicht worden uitgesplitst naar eenpersoonshuishoudens en
meerpersoonshuishoudens?
Antwoord:
In onderstaande tabel is het aantal ontvangers van de zorgtoeslag
weergegeven in de periode 2009 – 2018. Daarnaast is ook aangeven wat
het aandeel 1 persoonshuishoudens is en het aandeel
2-persoonshuishoudens.
Jaar

Aantal ontvangers zorgtoeslag x 1 miljoen.

% 1p

% 2p

2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
20171
20181

5,2
5,4
5,7
5,7
5,4
5,0
4,5
4,6
4,6
4,5

65%
66%
67%
67%
73%
77%
81%
81%
82%
83%

35%
34%
33%
33%
27%
23%
19%
19%
18%
17%

1

voorlopig cijfer

Bron: Belastingdienst/Toeslagen

Uit de tabel is duidelijk dat het aandeel eenpersoonshuishoudens stijgt.
Dit komt door een beleidsmatige ingreep. In 2013 en 2015 is als een van
de crisismaatregelen het afbouwpercentage van de zorgtoeslag verhoogd.
Tot aan het minimumloon ontvangt men de maximale zorgtoeslag,
daarboven wordt de maximale zorgtoeslag afgebouwd met het afbouwpercentage. Omdat tweepersoonshuishoudens in zijn algemeenheid vaak
een hoger inkomen hebben, zijn zij door deze maatregel harder getroffen.
Het aantal tweepersoonshuishoudens dat zorgtoeslag ontving is hierdoor
sterker gedaald dan bij de eenpersoonshuishoudens.
Vraag 697
Wat is het aandeel huishoudens, zowel eenpersoons- als meerpersoonshuishoudens – dat zorgtoeslag ontvangt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

211

Antwoord:
In 2018 was het aandeel eenpersoonshuishoudens 83% en het aandeel
meerpersoonshuishoudens 17%.
Vraag 698
Hoeveel procent van de mensen die hun eigen risico volmaken hebben
recht op een volledige, of gedeeltelijke, zorgtoeslag?
Antwoord:
De gevraagde gegevens zijn niet beschikbaar.
Vraag 699
Welk bedrag komt volgend jaar aan Wlz-premie binnen bij de Belastingdienst voordat het beslag voor de heffingskortingen plaatsvindt?
Antwoord:
De opbrengst van de Wlz-premie wordt voor 2019 geraamd op € 16.955
miljoen. In dit bedrag is voor € 13.767 miljoen aan heffingskortingen
verrekend. Zonder verrekening van heffingskortingen is de opbrengst dus
€ 30.722 miljoen.
Vraag 700
Hoe hoog moet de Wlz-premie zijn wanneer deze samen met de
inkomsten van eigen bijdragen kostendekkend is voor de geraamde
uitgaven voor de Wlz?
Antwoord:
Vanaf 2019 is er een rijksbijdrage die er voor zorgt dat het Fonds
langdurige zorg geen tekorten meer kent.
Indien met de vraag wordt bedoeld hoe hoog de Wlz-premie zou moeten
zijn als in afwijking van de wettelijk vastgelegde systematiek de heffingskortingen niet in mindering worden gebracht en uit de Wlz-premie en de
eigen bijdragen alle Wlz-uitgaven gedekt kunnen worden (en er dus geen
rekening wordt gehouden met de BIKK en de nieuwe rijksbijdrage Wlz)
dan is het antwoord 6,7%.
Vraag 701
Kunt u de volgende gegevens in een overzicht plaatsen:
1. Jaarlijkse premieopbrengsten AWBZ/Wlz vanaf 1999 tot heden;
2. Welk bedrag vanaf 1999 tot heden jaarlijks van de premieopbrengsten AWBZ aan heffingskortingen wordt besteed;
3. Welk bedrag vanaf 1999 tot heden jaarlijks via de bijdrage in de
kosten van kortingen (BIKK) wordt gecompenseerd;
4. Het verschil tussen de compensatie via de BIKK en het bedrag dat
opgaat aan heffingskortingen per jaar vanaf 1999 tot heden;
5. De jaarlijkse uitgaven aan AWBZ zorgkosten vanaf 1999 tot heden;
6. De jaarlijkse inkomsten aan eigen bijdragen vanaf 1999 tot heden;
7. Het verschil tussen de totale premieopbrengsten en de jaarlijkse
uitgaven minus de eigen bijdragen vanaf 1999 tot heden;
8. De jaarlijkse opbrengst van de eigen bijdragen vanaf 1999 tot heden;
9. De jaarlijkse uitgaven aan AWBZ zorgkosten vanaf 1999 tot heden
minus de opbrengst eigen bijdragen;
10. AWBZ-premies exclusief heffingskortingen minus zorguitgaven en
minus opbrengst eigen bijdragen.
Antwoord:
Zie in onderstaande tabel de gevraagde gegevens voor de jaren 1999 tot
heden. De vermelde bedragen zijn weergegeven in € miljard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

212

1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018

Premieopbrengst
AWBZ/Wlz

Heffingskortingen in
AWBZ-/Wlzpremie

BIKK

Heffingskortingen
minus BIKK

Uitgaven

Eigen
bijdragen

Uitgaven
minus
eigen
bijdragen

Premies
minus
uitgaven
min eigen
bijdragen

Premies excl
heffingskortingen
minus
uitgaven
min eigen
bijdragen

A

B

C

D=B–C

E

F

G=E–F

H=A–G

I=A+B–G

13
14
11
12
14
16
16
14
13
16
14
15
15
17
19
19
15
14
15
17

–
–
9
9
12
13
14
14
14
14
15
15
15
16
15
15
12
12
13
13

–
–
2
2
4
5
5
5
4
5
5
5
5
5
4
4
3
3
4
4

–
–
7
7
8
8
9
9
9
10
10
10
10
10
11
11
9
9
9
10

13
15
16
18
20
21
22
23
23
22
23
24
25
28
27
28
20
20
20
22

2
2
2
2
2
2
2
2
2
2
2
1
2
2
2
2
2
2
2
2

12
13
15
17
18
19
20
21
21
20
22
23
24
26
26
26
18
18
19
20

1
1
–4
–5
–4
–3
–4
–7
–8
–5
–8
–8
–8
– 10
–7
–7
–2
–4
–4
–3

1
1
5
4
8
10
10
7
6
10
7
7
7
6
8
8
9
9
9
10

Vraag 702
Kunt u een overzicht sturen wat de winsten van alle zorgverzekeraars in
totaal en afzonderlijk waren vanaf 2006 tot en met 2018?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 18.
Vraag 703
Hoeveel bedragen de reserves en overreserves van de zorgverzekeraars?
Hoeveel moeten ze wettelijk aanhouden? Wanneer zullen de overtollige
reserves zijn afgebouwd?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 693.
Vraag 704
Kan een overzicht van de reserveontwikkeling van de zorgverzekeraars
worden gegeven sinds 2006?
Antwoord:
Voor 2017 (jaarcijfers 2018 komen uiterlijk 1 juni 2019 beschikbaar) vindt u
hieronder de aanwezige en vereiste solvabiliteit basisverzekering en de
solvabiliteitsratio’s 2014–2017. Cijfers op basis van Solvency II zijn voor
oudere jaren niet beschikbaar aangezien Solvency II pas per 1 januari 2016
van kracht is. Sinds de jaarcijfers 2014 presenteren zorgverzekeraars zelf
wel al cijfers op basis van Solvency II basisverzekering op hun website.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

213

Solvabiliteit basisverzekering 2014–2017, Solvency II
Concern

Aanwezig 2017

Vereist 2017

2017

2016

2015

2014

126
2017
314
80
1133
178
–
2577
313

91
1356
214
50
877
147
–
1885
207

138%
149%
147%
159%
129%
121%
141%
137%
151%

144%
173%
141%
160%
123%
142%
149%
167%
157%

146%
169%
157%
108%
124%
166%
155%
174%
188%

151%
163%
154%
114%
129%
157%
137%
162%
172%

ASR
CZ
DSW
Eno
Menzis
ONVZ1
VGZ1
Zilveren Kruis2
Z&Z

1
Conform het transparantieoverzicht jaarcijfers 2015 van VGZ en ONVZ betreffen de solvabiliteitsratio’s van VGZ en ONVZ de basis- en aanvullende verzekering en ontbreken de onderliggende cijfers voor VGZ; voor 2016 en 2017 geldt dit alleen voor VGZ.
2
Betreft een optelling door VWS van de solvabiliteitcijfers van de risicodragers van Zilveren Kruis.

Bron:transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering, zoals door individuele zorgverzekeraars gepresenteerd op de website.

Vraag 705
Hoeveel mensen ontvangen zorgtoeslag?
Antwoord:
Zie antwoord op vraag 696.
Vraag 706
Wat zijn de omslagpunten van de zorgtoeslag vanaf 2006 tot en met 2018?
Antwoord:
De zorgtoeslag kent de term omslagpunten niet. De omslagpunten zijn
dan ook bij de beantwoording geïnterpreteerd als de in de bij de
berekening gehanteerde afbouwgrens. Tot aan deze grens, die gelijk is
aan het wettelijk minimum loon, ontvangt men de maximale grens. Boven
deze grens wordt de zorgtoeslag inkomensafhankelijk afgebouwd.
In onderstaande tabel staat de hoogte van de afbouwgrens aangegeven.
Jaar

afbouw grens

2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018

17.494
17.905
18.496
19.135
19.528
19.890
20.079
19.043
19.253
19.463
19.758
20.109
20.451

Vraag 707
Waar liggen de grenzen van de zorgtoeslag en vanaf welke percentages
geldt de toeslag niet meer? Wilt u dit aangeven voor de verschillende
inkomenscategorieën?
Antwoord:
De hoogte van de zorgtoeslag is afhankelijk van de norm- en afbouwpercentages en van de hoogte van de standaardpremie (de gemiddelde
nominale premie plus het gemiddeld eigen risico). De hoogte van de
gemiddelde nominale premie voor het jaar 2019 is nog niet bekend.
Uiterlijk 12 november maken de verzekeraars hun premie bekend. Daarna

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

214

is dus pas bekend hoe hoog de standaardpremie wordt en dus ook tot
welk inkomen er recht is op zorgtoeslag.
Op basis van de actuele raming van de nominale premie en het eigen
risico (€ 1.432 resp. € 224) heeft een eenpersoonshuishouden recht op
zorgtoeslag tot een inkomen van € 30.035. Een meerpersoonshuishouden
heeft recht op zorgtoeslag tot een inkomen van € 38.680.
Vraag 708
Kunt u ons voorrekenen hoe hoog de zorgtoeslag voor de verschillende
inkomensgroepen wordt in 2019?
Antwoord:
De hoogte van de zorgtoeslag is afhankelijk van de norm- en afbouwpercentages en van de hoogte van de standaardpremie (de gemiddelde
nominale premie plus het gemiddeld eigen risico). De hoogte van de
gemiddelde nominale premie voor het jaar 2019 is nog onbekend. Uiterlijk
medio november maken de zorgverzekeraars hun premie bekend. Daarna
is dus pas bekend hoe hoog de standaardpremie wordt en dus ook hoe
hoog de zorgtoeslag wordt.
In onderstaande tabel staat de hoogte van de zorgtoeslag bij bepaalde
inkomens op basis van de raming van de nominale premie en het
gemiddelde eigen risico (€ 1.432, resp. € 224).
Belastbaar inkomen

15.000

20.000

25.000

30.000

35.000

40.000

Eenpersoonshuishouden
Meerpersoonshuishouden

€ 1.233

€ 1.233

€ 704

€ 28

€0

€0

€ 2.402

€ 2.402

€ 1.873

€ 1.197

€ 521

€0

Vraag 709
Wat is de relatie tussen de Kwaliteitsimpuls Verpleeghuizen en de nieuwe
Rijksbijdrage Wlz?
Antwoord:
In 2019 groeien de geraamde uitgaven van het Fonds Langdurige Zorg
(FLZ) sterker dan de bestaande inkomsten (onder meer vanwege de
kwaliteitsimpuls verpleeghuizen). Gegeven de geraamde groei van de
Wlz-uitgaven na 2019 ligt het in de rede dat dit ook in de jaren daarna het
geval zal zijn. Het kabinet heeft daarom besloten tot instelling van een
rijksbijdrage Wlz, die zodanig wordt vastgesteld dat het vermogen van het
Flz naar verwachting jaarlijks op nul uitkomt.
Vraag 710
Hoeveel mensen hebben in 2018 hun gehele eigen risico opgemaakt?
Antwoord:
Naar schatting zal 48 procent van de verzekerden het verplicht eigen risico
vol maken voor 2018.
Vraag 711
Hoeveel mensen hebben in 2018 hun gehele eigen risico in de eerste
maand van het jaar opgemaakt?
Antwoord:
Hierover zijn geen gegevens beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

215

Vraag 712
Hoeveel chronisch zieken en mensen met een beperking hebben in 2018
hun gehele eigen risico opgemaakt?
Antwoord:
Er bestaat geen eenduidige definitie voor chronisch ziek. Daarom wordt
aangesloten bij de definitie die gehanteerd wordt in het kader van de
risicoverevening. Iemand wordt hierbij als chronisch ziek beschouwd
indien hij/zij in een Diagnosekostengroep (DKG), Farmaciekostengroep
(FKG), Hulpmiddelenkostengroep (HKG), Fysiotherapiediagnosegroep
(FDG) of in een Meerjarig hoge kosten (MHK) klasse groter dan 1 valt.
In onderzoek rondom de risicoverevening is aandacht besteed aan de
vraag in hoeverre chronisch zieken en niet-chronisch zieken kosten onder
het verplicht eigen risico maken. Hieruit komt naar voren dat 84 procent
van de chronisch zieken het eigen risico volmaakt. Deze berekening voor
2018 is gebaseerd op data uit 2016.
Vraag 713
Hoeveel chronisch zieken en mensen met een beperking hebben in 2018
hun gehele eigen risico in de eerste maand van het jaar opgemaakt?
Antwoord:
Hierover zijn geen gegevens beschikbaar.
Vraag 714
Hoeveel mensen konden in 2018 hun eigen risico niet meer betalen? Wat
zijn hiervan de laatste cijfers?
Antwoord:
Deze cijfers zijn mij niet bekend.
Het is ongewenst als mensen vanwege financiële redenen afzien van zorg.
Daarom neemt het kabinet een pakket aan maatregelen om de stapeling
van zorgkosten tegen te gaan (zie TK 34 104, nr. 199). Verder is in dit kader
de brede schuldenaanpak van het kabinet relevant. Bij mensen met
schulden is het risico immers groter dat zij om financiële redenen zorg
gaan mijden.
Daarnaast zijn de afgelopen jaren reeds verschillende maatregelen
genomen. Zo compenseert de zorgtoeslag grotendeels het eigen risico
voor lage inkomens en zijn specifieke zorgvormen (zoals huisartsenzorg)
uitgezonderd van het eigen risico. Ook gemeenten bieden hulp door
bijvoorbeeld meerkostenregelingen, bijzondere bijstand en/of gemeentelijke collectiviteiten met regelingen voor het eigen risico aan te bieden (zie
TK 29 538, nr. 231 voor een volledig overzicht van maatregelen). Verder
bieden zorgverzekeraars de mogelijkheid om het eigen risico gespreid te
betalen. Een inventarisatie wijst uit dat circa 800.000 verzekerden in 2017
van deze mogelijkheid gebruik hebben gemaakt. Dit hoeft overigens niet
te duiden op financiële problemen. Ook voor mensen met een hoog
inkomen kan dit een prettige service zijn.
Recent heb ik een nieuwe informatiecampagne aangekondigd over de
uitzonderingen op het eigen risico (zie TK 29 689, nr. 935). Deze campagne
richt zich voornamelijk op mensen met een laag inkomen en/of laag
opleidingsniveau.
Vraag 715
Kunt u in een overzicht weergeven hoeveel mensen respectievelijk 100%,
75%, 50%, 25% en 0% van het verplicht eigen risico kwijt waren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

216

Antwoord:
De hoogte van het eigen risico kan in 6 klassen worden onderscheiden:
• 24% van de volwassenen heeft € 0 tot € 24 aan kosten;
• 12% van de volwassenen heeft € 25 tot € 100 aan kosten;
• 8% van de volwassenen heeft € 100 tot € 200 aan kosten;
• 5% van de volwassenen heeft € 200 tot € 300 aan kosten;
• 3% van de volwassenen heeft € 300 tot € 384 aan kosten;
• 48% van de volwassenen maakt het verplicht eigen risico vol.
Deze cijfers voor 2018 zijn gebaseerd op resultaten van onderzoeken voor
de risicoverevening (data uit 2016).
Vraag 716
Hoeveel mensen hebben het eigen risico vrijwillig verhoogd tot respectievelijk € 485, € 585, € 685, € 785 en € 885?
Antwoord:
De Zorgthermometer van Vektis laat zien dat in 2018 in totaal 12,6 procent
van de verzekerden voor een vrijwillig eigen risico heeft gekozen. Van de
mensen met een vrijwillig eigen risico heeft:
• 10,3% een vrijwillig eigen risico van € 100 (waarmee het totale eigen
risico uitkomt op € 485 euro);
• 9,3% een vrijwillig eigen risico van € 200 (waarmee het totale eigen
risico uitkomt op € 585 euro);
• 5,2% een vrijwillig eigen risico van € 300 (waarmee het totale eigen
risico uitkomt op € 685 euro);
• 1,5% een vrijwillig eigen risico van € 400 (waarmee het totale eigen
risico uitkomt op € 785 euro);
• 73,7% een vrijwillig eigen risico van € 500 (waarmee het totale eigen
risico uitkomt op € 885 euro).
Vraag 717
Welke groep van de bevolking maakt gebruik van een vrijwillig eigen
risico? Hoeveel wanbetalers waren er in 2018?
Antwoord:
Uit onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) (zie TK 29 689, nr. 783)
blijkt dat over het algemeen meer mannen dan vrouwen, meer jongeren
dan ouderen, meer mensen met een hoog inkomen dan met een laag
inkomen, meer hoogopgeleiden dan laagopgeleiden en meer mensen met
lage zorgkosten dan hoge zorgkosten voor een vrijwillig eigen risico
kiezen.
Op 1 september 2018 waren er circa 230.000 wanbetalers aan wie een
bestuursrechtelijke premie werd opgelegd.
Vraag 718
Hoeveel mensen moeten op dit moment een bestuursrechtelijke premie
betalen omdat zij een betalingsachterstand van meer dan zes maanden
hebben op hun zorgverzekeringspremie?
Antwoord:
Het aantal wanbetalers aan wie een bestuursrechtelijke premie werd
opgelegd is gedaald van circa 250.000 begin 2018 naar circa 230.000 op
1 september 2018.
Vraag 719
Kunt u een trendmatig overzicht geven van hoeveel mensen sinds 2010
een bestuursrechtelijke premie moeten betalen? Kunt u een overzicht
geven per jaar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

217

Antwoord:
Per ultimo

2010

2011

2012

2013

2014

Aantal wanb.

266.306

303.528

297.954

314.138

325.810

Per ultimo

2015

2016

2017

Aantal wanb.

312.037

277.023

249.044

Vraag 720
Kan kwantitatief en kwalitatief worden aangegeven in hoeverre het eigen
risico in 2018 heeft geleid tot het minder gebruik maken van zorg en of dit
heeft geresulteerd in gezondheidsschade?
Antwoord:
Nee, dit inzicht heb ik niet. Wel zijn er verschillende maatregelen genomen
om ongewenste zorgmijding tegen te gaan (zie ook het antwoord op
vraag 714).
Vraag 721
Kunt u een overzicht sturen welke zaken aan het basispakket zijn toegevoegd of eruit gehaald vanaf 2006 tot en met 2018?
Antwoord:
Bij de inwerkingtreding van de Zorgverzekeringswet (Zvw) per 1 januari
2006 is besloten dat het verzekerde pakket van de Ziekenfondswet zoals
dat eind 2005 gold, bepalend was voor de aard, inhoud en omvang van
het basispakket van de Zvw. Het basispakket 2006 was dan ook gelijk aan
het ziekenfondspakket van ultimo 2005. Per 1 januari 2006 zijn er geen
wijzigingen in het pakket aangebracht; geen uitbreidingen en ook geen
beperkingen.
De te verzekeren prestaties van het basispakket zijn zo omschreven dat de
medisch-inhoudelijke en maatschappelijke ontwikkelingen worden
gevolgd. Hierdoor stromen nieuwe interventies en zorgvormen die
voldoen aan de stand van wetenschap en praktijk «automatisch» het
basispakket in. Daar tegenover staat dat verouderde interventies en
zorgvormen die in de medische praktijk niet meer worden toegepast
«automatisch» uit het basispakket verdwijnen, omdat deze niet langer
voldoen aan de stand van wetenschap en praktijk. Deze open in- en
uitstroom is met name van belang ten aanzien van wijzigingen in de
medisch-specialistische zorg. Omdat deze «automatische» in- en
uitstroom in veel gevallen niet plaatsvindt op basis van uitspraken van het
Zorginstituut, is het niet mogelijk hiervan een volledig beeld te geven. Wél
zijn er in de medische wetenschap in brede zin de afgelopen 10 jaar veel
ontwikkelingen geweest die ook impact hebben op het verzekerde pakket,
zoals nieuwe dure geneesmiddelen en medische technologie.
Behalve de hiervoor genoemde automatische in- en uitstroom, vinden ook
wijzigingen in het basispakket plaats op basis van politieke besluitvorming. In bijgaande drie tabellen is een overzicht hiervan opgenomen.
De tabellen 1 en 2 geven een overzicht van respectievelijk de uitbreidingen en beperkingen in het basispakket. Tabel 3 betreft de voorwaardelijk toegelaten behandelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

218

Tabel 1: Overzicht politiek besloten uitbreidingen basispakket 2007–2018
Jaar

Uitbreiding

2007
2008
2009
2010
2011

uitbreiding aantal zittingen psychotherapie
jeugdtandzorg t/m 21 jaar
dyslexiezorg aan kinderen t/m 12 jaar
geen uitbreidingen basispakket
– bekkenfysiotherapie in verband met urine-incontinentie
– stoppen met roken
geen uitbreidingen basispakket
– brillenglazen voor kinderen met medische indicatie
– vervallen minimum leeftijdsgrens van 6 jaar bij fluorideapplicatie blijvende gebitselementen
– geriatrische revalidatie (overheveling uit AWBZ)
– bruikleen hulpmiddelen (overheveling uit AWBZ)
geen uitbreidingen basispakket
– niet-invasieve prenatale test (NIPT)
– zintuiglijk gehandicaptenzorg (overheveling uit AWBZ)
– verpleging en verzorging zonder verblijf (overheveling uit AWBZ)
– tweede en derde jaar intramurale geneeskundige geestelijke gezondheidszorg
(overheveling
uit AWBZ)
geen uitbreidingen basispakket
– fysiotherapie bij claudicatio intermittens (etalagebenen)
– plastische chirurgie bij het uitvoeren van een bovenooglidcorrectie
– borstvergroting bij agenesie of aplasie van de borst
– circumcisie om medische redenen
– (uitgestelde) fronttandvervanging bij verzekerden tot hun drieëntwintigste levensjaar
– bijzondere tandheelkunde, implantaatgedragen gebitsprothesen voor verzekerden
die voor eigen rekening implantaten heeft laten plaatsen
– fysiotherapie bij artrose aan heup- en kniegewrichten
– verleggen van de afbakening tussen het basispakket en de Jeugdwet als het gaat om
verzorging bij verzekerden jonger dan achttien jaar
– wijzigen van de prestatie zittend ziekenvervoer bij oncologische behandelingen waar
het gaat om immuuntherapie met geneesmiddelen

2012
2013

2014
2015

2016
2017

2018

Tabel 2: Overzicht politiek besloten beperkingen basispakket 2007–2018
Jaar

Beperking

2007
2008
2009

geen beperkingen basispakket
geen beperkingen basispakket
– slaapmiddelen
– cholesterolverlagers
– hulpmiddelen
acetylcysteïne
– antidepressiva
– jeugd tandzorg boven 18 jaar
– extracties
– anticonceptie
– fysiotherapie 9 naar 12 behandelingen voor eigen rekening
– fysiotherapie 12 naar 20 behandelingen voor eigen rekening
– fysiotherapie, beperking chronische lijst
– maagzuurremmers, met uitzondering van chronisch gebruik
– stoppen met roken
– dieetadvisering
– eerstelijns psychologische zorg, van 8 naar 5 behandelingen
– aanpassingsstoornissen
– eenvoudige mobiliteitshulpmiddelen
– redressiehelm
– beperking aantal terug te plaatsen embryo’s bij ivf
– vruchtbaarheidsbehandelingen voor vrouwen van 43 jaar of ouder
– paracetamol/codeïne
geen beperkingen basispakket
– jeugd-ggz, inclusief dyslexiezorg voor kinderen naar Jeugdwet
– combinatietest voor zwangere vrouwen vanaf 36 jaar
geen beperkingen basispakket
geen beperkingen basispakket
geen beperkingen basispakket

2010
2011

2012

2013

2014
2015
2016
2017
2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

219

Tabel 3: Overzicht voorwaardelijk toegelaten behandelingen 2012–2018
Jaar

Voorwaardelijk toegelaten behandelingen

2012

anesthesiologische pijnbestrijdingstechnieken bij patiënten met chronische aspecifieke
lage rugpijn
– renale denervatie bij patiënten met therapieresistentie
– behandeling van een herseninfarct met toepassing van intra-arteriële thrombolyse
– het endoscopisch in plaats van chirurgisch behandelen van abcessen bij patiënten
met geïnfecteerde pancreasnecrose
– autologe stamceltransplantaties bij therapierefractaire patiënten (patiënten die niet
voldoende reageren op medicamenteuze behandeling met o.a. TNF-alfa blokkers) met
de ziekte van Crohn
– het geneesmiddel Belimumab (Benlysta®) bij een deel van de volwassen patiënten
met Systemische Lupus erythematosus (SLE)
– tumor infiltrerende lymfocyten (TIL) bij patiënten met uitgezaaid melanoom in de
laatste stadia
– een bepaald type chemotherapie (HIPEC) ter preventie van uitzaaiingen in de buik bij
bepaalde patiënten met darmkanker
– borstreconstructie na borstkanker met autologe vet transplantatie
– percutane transforaminale endoscopische discectomie (PTED) bij lumbosacraal
radiculair syndroom en lumbale hernia
– behandeling van medicamenteus onbehandelbare chronische clusterhoofdpijn met
occipitale zenuwstimulatie
– het geneesmiddel fampridine (Fampyra®) bij multiple sclerosis (MS)
– dendritische celvaccinaties bij patiënten met stadium IIIB en IIIC melanoom na
complete resectie
– sacrale neuromodulatie bij therapieresistente functionele obstipatie met vertraagde
darmpassage
– geïntensifieerde, alkylerende chemotherapie met autologe stamceltransplantatie
voor behandeling van stadium III BRCA1-like borstkanker
– combinatiebehandeling van cytoreductieve chirurgie en hypertherme intraperitoneale chemotherapie (HIPEC) bij patiënten met zowel maagcarcinoom als synchrone
buikvliesmetastasen of tumorpositief buikvocht
– geen nieuwe voorwaardelijke toelatingen tot het basispakket
– verlenging van de periode van voorwaardelijke toelating van percutane transforaminale endoscopische discectomie (PTED) bij lumbosacraal radiculair syndroom en
lumbale hernia tot 1 december 2020
– verlenging van de periode van voorwaardelijke toelating van borstreconstructie na
borstkanker met autologe vet transplantatie tot 1 oktober 2022

2013
2014

2015

2016

2017

2018

Vraag 722
Hoe was de verdeling naar inkomensgroep van mensen die de bestuursrechtelijke premie betalen? En hoe was dat in vorige jaren?
Antwoord:
Inkomensgroep

2013

2014

2015

Totaal

281.240

296.590

282.190

< € 10.000
€ 10.000 tot € 20.000
€ 20.000 tot € 30.000
€ 30.000 tot € 40.000
€ 40.000 tot € 50.000
> € 50.000

54.400
159.100
54.200
10.900
1.700
600

57.300
163.500
60.500
12.300
2.000
700

42.760
150.630
65.010
15.850
2.960
1.130

Het Ministerie van VWS vraagt het CBS jaarlijks ten behoeve van de
Verzekerdenmonitor om de verdeling naar inkomensgroep van mensen
die de bestuursrechtelijke premie betalen. De inkomensgegevens zijn
relatief laat beschikbaar bij het CBS. Gegevens over het jaar 2016 zijn naar
verwachting begin 2019 beschikbaar.
Om de kenmerken van de groep wanbetalers in het bestuursrechtelijk
regime te bepalen gaat het CBS uit van de wanbetalers die op
31 december van een jaar zijn ingeschreven in de basisregistratie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

220

personen (BRP). Een deel van de wanbetalers is niet in de BRP
ingeschreven, waardoor het aantal wanbetalers waarvan achtergrondgegevens bekend zijn afwijkt van het aantal wanbetalers bij het CAK.
Vraag 723
Hoeveel gemeenten bieden een collectieve ziektekostenverzekering aan
voor minima?
Antwoord:
Uit cijfers van BS&F blijkt dat in 2017 360 gemeenten een collectieve
zorgverzekering hebben aangeboden. Er zijn geen recentere cijfers
bekend.
Vraag 724
Hoeveel gemeenten zijn de afgelopen twee jaar gestopt met het
aanbieden van een collectieve ziektekostenverzekering voor minima?
Antwoord:
In 2017 kondigde Zilveren Kruis aan bij 24 gemeenten te stoppen met het
aanbieden van de collectieve zorgverzekering of onder andere
voorwaarden. Hierbij geldt dat Zilveren Kruis aan alle gemeenten het
aanbod heeft gedaan dat het contract nog met 1 jaar kon worden
verlengd. In 2018 kondigde Menzis aan geen collectieve zorgverzekeringen meer aan te bieden in 30 gemeenten buiten hun kernwerkgebied.
Ook hiervoor geldt een overgangsjaar. Zover onze informatie strekt
hebben alle gemeenten een nieuwe aanbieder gevonden en zijn er geen
minimapolissen gestopt, anders dan op de eigen afweging van de
gemeente. Daarnaast hebben gemeenten ook andere mogelijkheden om
gerichte ondersteuning te bieden, zoals de voorzieningenwijzer, waarbij
mensen individueel ondersteund worden bij het kiezen van de best
passende polis en soms nog andere zaken als energie en toeslagen.
Vraag 725
Hoeveel mensen maken gebruik van een collectieve ziektekostenverzekering voor minima?
Antwoord:
Uit cijfers van het bureau BS&F blijkt dat in 2017 704.000 mensen gebruik
maakten van een collectieve zorgverzekering voor minima.
Vraag 726
Hoeveel mensen hebben in 2018 een naturapolis en zijn hierin verschillen
te zien per zorgverzekeraar?
Antwoord:
In 2018 zijn er 55 verschillende zorgpolissen op de markt; 31 daarvan zijn
naturapolissen. In 2018 had ruim driekwart van de verzekerden een
naturapolis.
Deze cijfers blijken uit Verzekerden in Beeld 2018 van Vektis (beschikbaar
via: https://www.vektis.nl/intelligence/publicaties/zorgthermometerverzekerden-in-beeld-2018). Binnenkort publiceert de NZa in haar
Marktscan zorgverzekeringsmarkt 2018 haar cijfers.
Er zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal verzekerden met een
naturapolis per verzekeraar. Wel over het aantal (zuivere) naturapolissen
per verzekeraar. Achmea heeft 13 naturapolissen, ASR 0, CZ 3, DSW 0,
ENO 1, iptiQ 1, Menzis 3, ONVZ 0, VGZ 8 en Zorg en Zekerheid 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

221

Vraag 727
Hoeveel mensen hebben in 2018 een budgetpolis en zijn hierin verschillen
te zien per zorgverzekeraar?
Antwoord:
• Een budgetpolis is een naturapolis. Een budgetpolis heeft meer
beperkende voorwaarden dan een gemiddelde naturapolis. Zo kunnen
er bijvoorbeeld minder zorgaanbieders gecontracteerd zijn en/of is de
vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg lager dan 75%. Daar staat
tegenover dat de premie voor een budgetpolis vaak lager is dan voor
een gemiddelde naturapolis.
• Cijfers over 2018 zijn nog niet definitief, deze volgen binnenkort als de
NZa haar Marktscan zorgverzekeringsmarkt 2018 publiceert.
• In 2017 waren er 14 polissen met beperkende voorwaarden en het
aandeel verzekerden met een budgetpolis was 13,1% in 2017.
Vraag 728
Hoeveel mensen hebben in 2018 een restitutiepolis en zijn hierin
verschillen te zien per zorgverzekeraar?
Antwoord:
In 2018 zijn er 55 verschillende polissen op de markt, waaronder 20
restitutiepolissen. In 2018 had bijna 20% van de verzekerden een
restitutiepolis.
Deze cijfers blijken uit Verzekerden in Beeld 2018 van Vektis. Binnenkort
publiceert de NZa in haar Marktscan zorgverzekeringsmarkt 2018 haar
cijfers.
Er zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal verzekerden met een
restitutiepolis per verzekeraar. Wel over het aantal restitutiepolissen per
verzekeraar. Achmea heeft 5 restitutiepolissen, ASR 1, CZ 4, DSW 1, ENO
1, iptiQ 0, Menzis 1, ONVZ 1, VGZ 5 en Zorg en Zekerheid 1.
Vraag 729
Hoeveel mensen hebben in 2018 een aanvullende polis afgesloten en zijn
hierin verschillen te zien per zorgverzekeraar?
Antwoord:
In 2018 had 83,6% van de verzekerden een aanvullende verzekering, zo
blijkt uit Verzekerden in beeld 2018 van Vektis. Binnenkort zal ook de NZa
in haar Marktscan zorgverzekeringsmarkt 2018 hier ook aandacht aan
besteden. Er zijn bij VWS geen gegevens bekend over het aantal
afgesloten aanvullende verzekeringen per zorgverzekeraar.
Vraag 730
Hoeveel winst maakten zorgverzekeraars op collectieve zorgverzekeringen
die in samenwerking met gemeenten aangeboden werd? En hoe hoog
was die winst in 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 en 2018?
Antwoord:
Zorgverzekeraars publiceren hun resultaten niet per polis (modelovereenkomst) en evenmin per (soort) collectiviteit. Ook de gemeentelijke bijdrage
per collectief is niet inzichtelijk.
Vraag 731
Kunt u per zorgverzekeraar de solvabiliteit noemen? Hoe groot is voor elk
van deze verzekeraars het bedrag aan reserves bovenop de door De
Nederlandsche Bank (DNB) vereiste solvabiliteit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

222

Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 704.
Vraag 732
Wat waren de reserves uitgesplitst naar zorgverzekeraars in 2018? Welke
reserves waren wettelijk verplicht? En hoe hoog waren die bedragen in
2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 en 2015, 2016 en 2017?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 704.
Vraag 733
Hoe hebben de reserves van de verzekeraars zich jaarlijks ontwikkeld?
Kunt u een overzicht hiervan geven van de verzekeraars in totaliteit en de
afzonderlijke verzekeraars vanaf 2004?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 704.
Vraag 734
Hoe hoog is het bedrag dat zorgverzekeraars uitgeven aan reclame? En
hoe hoog waren die bedragen in 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016,
2017 en 2018?
Antwoord:
In de transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering, die
sinds de jaarcijfers 2014 door individuele zorgverzekeraars worden
gepubliceerd, worden de uitgaven aan reclame vermeld. Op basis daarvan
is onderstaande tabel opgesteld. Voor de jaren daarvoor zijn geen cijfers
beschikbaar. De jaarcijfers 2018 komen uiterlijk 1 juni 2019 beschikbaar.
Ontwikkeling reclamekosten concernniveau (x € 1.000), basisverzekering
Concern

2014

2015

2016

2017

ASR
CZ
De Friesland
DSW
Eno
Menzis
ONVZ
Stad Holland
VGZ
Zilveren Kruis
Zorg en Zekerheid

90
5.751
2.517
559
1.031
5.132
886
110
6.802
15.589
1.269

878
6.589
2.649
465
686
4.835
977
19
6.286
10.808
1.277

150
4.449
2.555
671
767
4.408
1.404
121
4.581
13.598
1.288

74
4.975
709
918
3.900
869
127
5.962
11.093
1.455

Totaal

39.736

35.469

33.992

30.083

2,97

2,64

2,51

2,20

Gemiddeld per premiebetaler (in euro’s)
1

1

De Friesland is onderdeel van Zilveren Kruis.

Bron:transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering 2014–2017, zoals door individuele zorgverzekeraars gepresenteerd op de website.

Vraag 735
Kunt u aangeven wat sinds de inwerkingtreding van de Zorgverzekeringswet in 2006 de jaarlijks verschuiving van collectief gefinancierde zorg
naar eigen betalingen is geweest?
Antwoord:
In onderstaande tabel staat welk aandeel van de Zvw-uitgaven sinds 2006
is gedekt uit het eigen risico en de no-claimteruggaveregeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

223

2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
20181
20191
1

Zvw uitgaven

Eigen risico/no claim

Aandeel

25,3 mld
26,1 mld
31,5 mld
33,8 mld
35,6 mld
36,0 mld
36,7 mld
39,2 mld
39,2 mld
41,9 mld
43,9 mld
45,4 mld
47,6 mld
50,4 mld

2,1 mld
2,0 mld
1,3 mld
1,4 mld
1,5 mld
1,5 mld
1,9 mld
2,7 mld
3,1 mld
3,2 mld
3,2 mld
3,2 mld
3,2 mld
3,1 mld

8%
8%
4%
4%
4%
4%
5%
7%
8%
8%
7%
7%
7%
6%

de cijfers voor 2018 en 2019 betreffen ramingen.

Vraag 736
Wat was de salariëring van de bestuurders, uitgesplitst per zorgverzekeraar over 2018 en hoe verhoudt de salariëring zich tot voorgaande
jaren?
Antwoord:
Ik beschik niet over deze gegevens; zie verder het antwoord op vraag 29.
Vraag 737
Hebben de bestuurders van zorgverzekeraars bonussen ontvangen over
2018 en voorgaande jaren? Zo ja, welke bestuurders betrof dit en hoe
hoog was de uitgekeerde bonus?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 29.
Vraag 738
Hoeveel geeft elke zorgverzekeraar uit aan bedrijfskosten? Kunt u dit per
zorgverzekeraar aangeven?
Antwoord:
Conform de transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering
2017, zoals gepubliceerd door individuele zorgverzekeraars, bedragen de
bedrijfskosten (ook wel beheerskosten of uitvoeringskosten genoemd) van
zorgverzekeraars over 2017 totaal ruim € 1,2 miljard. De jaarcijfers 2018
komen uiterlijk 1 juni 2019 beschikbaar.
Onderstaande tabel geeft de bedrijfskosten per zorgverzekeraar voor
2014–2017, in euro’s en als percentage van de zorgkosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

224

Bedrijfskosten 2014, 2015 en 2016 concernniveau (x € 1.000) en in percentage van de zorgkosten, basisverzekering

ASR
CZ
De Friesland
DSW
Eno
Menzis
ONVZ
Stad Holland
VGZ
Zilveren Kruis
Z&Z
Totaal
1

Bedrijfskosten

in %
zorgkosten

Bedrijfskosten

in %
zorgkosten

Bedrijfskosten

in %
zorgkosten

Bedrijfskosten

in %
zorgkosten

2014

2014

2015

2015

2016

2016

2017

2017

28.847
174.339
42.708
25.981
15.633
133.459
33.999
7.187
326.833
463.565
29.323

5,9%
2,5%
4,2%
3,5%
6,1%
3,0%
4,5%
5,0%
3,8%
4,7%
3,4%

28.765
178.033
48.258
33.265
23.719
143.481
41.702
7.929
326.923
418.294
30.974

5,7%
2,3%
3,9%
3,7%
7,7%
2,9%
5,0%
5,4%
3,6%
4,0%
3,2%

33.179
213.393
49.301
32.123
18.459
140.350
40.724
7.289
298.391
371.563
37.483

6,3%
2,6%
3,7%
3,1%
7,4%
2,6%
4,7%
4,3%
3,2%
3,5%
3,7%

34.715
240.905

5,9%
2,8%

1.281.874

3,7%

1.281.334

3,5%

1.242.255

3,2%

1

1

30.301
21.537
153.072
41.670
6.891
273.641
403.645
39.141

2,3%
8,4%
2,8%
4,7%
4,0%
2,8%
3,3%
3,7%

1.245.518

3,1%

De Friesland is onderdeel van Zilveren Kruis.

Bron:transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering 2014–2017 zoals door individuele zorgverzekeraars gepresenteerd op de website.

Vraag 739
Hoeveel premiegeld verdwijnt in het eigen vermogen van de zorgverzekeraars? En hoeveel was dit in voorgaande jaren?
Antwoord:
De jaarcijfers 2018 komen uiterlijk 1 juni 2019 beschikbaar. In 2016 en 2017
hebben zorgverzekeraars geen geld toegevoegd aan hun reserves maar
hebben zij juist reserves afgebouwd door bij de vaststelling van de premie
uit te gaan van een premie onder kostendekkend niveau. Op deze wijze
hebben verzekeraars in 2016 108 euro per premiebetaler teruggegeven
aan verzekerden en in 2017 42 euro per premiebetaler.
In 2015 hebben zorgverzekeraars op macroniveau 84% van hun positieve
resultaat teruggegeven via een lagere premie en 16% hebben zij aan hun
reserves toegevoegd. De toevoeging aan de reserves in 2015 kwam neer
op 28 euro per premiebetaler.
Vraag 740
Hoeveel mensen stapten de afgelopen tien jaar meer dan een keer over
naar een andere zorgverzekeraar?
Antwoord:
Sinds 2006 is 17% van de Nederlanders 2 keer of vaker overgestapt naar
een andere zorgverzekeraar, zo blijkt uit Verzekerden in Beeld 2018 van
Vektis. Nog eens 21% van de Nederlanders is sinds 2006 minstens 1 keer
overgestapt naar een andere zorgverzekeraar. Bovendien blijkt uit zowel
onderzoek van het Nivel in 2017 als onderzoek in opdracht van de ACM
door SAMR in 2016, dat naast de verzekerden die daadwerkelijk
overstapten in het betreffende jaar ongeveer 20% van de verzekerden zich
oriënteerde op het wisselen van zorgverzekeraar.
Vraag 741
Kunt u een overzicht geven van de salariëring van de bestuurders die bij
de vier grootste zorgverzekeraars werken en meer verdienen dan de
Balkenendenorm?
Antwoord:
Ik beschik niet over deze gegevens; zie verder het antwoord op vraag 29.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

225

Vraag 742
Hoeveel zorgverleners zijn in 2018 contractvrij gaan werken? Kunt u dit
uitsplitsen per sector?
Antwoord:
Voor de ggz geldt dat in 2016 ongeveer 25% van de hulpverleners volledig
contractvrij werkt. Er zijn daarbij grote verschillen naar type aanbieder.
Geïntegreerde instellingen en psychiatrische afdelingen van ziekenhuizen
zijn vrijwel altijd gecontracteerd. De top drie met het hoogste percentage
niet-gecontracteerde aanbieders in 2016 zijn ambulante instellingen (36%),
«overige» zorgaanbieders (43%) en verslavingszorginstellingen (31%). Zie
voor verdere details TK II 2017/18, 25 424, nr. 422. Uit de Monitor
contractering wijkverpleging van de NZa blijkt dat in 2018 19% van de
hulpverleners in de wijkverpleging er bewust voor kiest om met geen
enkele zorgverzekeraar een contract aan te gaan. Voor andere sectoren
zijn dergelijke gegevens niet voorhanden omdat er geen onderzoek naar is
verricht.
Vraag 743
Betekent het feit dat zorgverzekeraar DSW een lagere premie vaststelt dan
door het Ministerie van VWS in de begroting voorgerekend is, dat er een
onderschrijding plaats zal plaatsvinden op het VWS-budget?
Antwoord:
Alle verzekeraars maken bij hun premiestelling een inschatting van onder
andere de voor hen relevante uitgavenontwikkeling en de beoogde
reserveontwikkeling. Als ze daarbij afwijken van VWS, dan resulteert er
een van de VWS-raming afwijkende premie.
Het feit dat DSW lagere uitgaven voorziet dan VWS wil nog niet zeggen
dat alle verzekeraars uitkomen op lagere uitgaven. Als alle verzekeraars er
wel net als DSW van uitgaan dat de uitgaven lager uitkomen dan door
VWS geraamd, dan is het waarschijnlijk dat er een onderschrijding van
het uitgavenplafond voor de zorg optreedt. Dit betekent echter niet dat er
zorggeld voor andere doelen wordt ingezet: Tegenover deze lagere
zorguitgaven stonden voor de burger ook lagere premies.
Overigens geldt dat ook de uitgavenraming voor 2019 waarmee verzekeraars rekenen bij hun premiestelling slechts een inschatting is. In het
verleden is gebleken dat de uitgavenraming van verzekeraars net als die
van VWS soms flink afweek van de uitgavenrealisatie. Er valt dus pas te
zeggen of er echt sprake is van onderschrijdingen als er meer realisatiecijfers beschikbaar zijn.
De zorgtoeslag wordt gebaseerd op de door de verzekeraars vastgestelde
gemiddelde premie en in bovengenoemd geval dus lager uitkomen dan
waar in de begroting van is uitgegaan. Het bedrag dat een zorgtoeslaggerechtigde zelf moet betalen komt dan uit op het bedrag waarvan is
uitgegaan in de begroting.
Vraag 744
Hoe kan het dat zorgverzekeraars hun zorguitgaven standaard lager
inschatten dan het Ministerie van VWS begroot?
Antwoord:
Zorgverzekeraars kunnen, wanneer zij hun zorgpremie voor het komende
jaar bekend maken, gebruik maken van recentere gegevens dan het
Ministerie van VWS kan gebruiken voor het opstellen van de begroting
voor het komende jaar. Daarnaast besluiten zij zelf hoeveel van hun
reserves zij aanwenden voor het verlagen van de premie. Daarom zit er
een verschil in de inschatting van de zorguitgaven tussen zorgverzekeraars en het ministerie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

226

Vraag 745
Hoeveel premiegeld geven zorgverzekeraars uit om te controleren of
patiënten recht hebben op een vergoeding?
Antwoord:
Uit de transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering blijkt
dat de totale schadebehandelingskosten voor de basisverzekering in 2017
ca. 200 miljoen bedragen, oftewel ca. 15 euro per premiebetaler. De
schadebehandelingskosten omvat alle kosten die verband houden met de
afwikkeling of uitkering van zorgkosten. Welk deel hiervan wordt besteed
aan het controleren of patiënten recht hebben op een vergoeding, is niet
bekend.
Vraag 746
Hoeveel premiegeld geven zorgverzekeraars uit om zorgaanbieders te
controleren?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 745.
Vraag 747
Hoeveel premiegeld gaan er naast reclame- en acquisitiekosten gemoeid
met het jaarlijkse overstapcircus van de zorgverzekeraars?
Antwoord:
Welk gedeelte van de reclamekosten tijdens het overstapseizoen worden
gemaakt, is niet bekend. Zie voor reclamekosten per verzekeraar het
antwoord op vraag 734.
Vraag 748
Wat betaalt de gemiddelde Nederlander zelf aan zorg in de vorm van het
eigen risico en eigen bijdragen en hoe verhoudt zich dit tot de eigen
bijdragen die mensen betalen in andere Europese landen? Kunt u een
inzicht geven in de ontwikkeling van eigen betalingen in de afgelopen vijf
jaar?
Antwoord:
In onderstaande tabel staan voor de jaren 2012 tot en met 2016 de
«out-of-pocket payments» voor een aantal Europese landen uitgedrukt als
percentage van de zorguitgaven. Bron van deze data is de Health
Database van de Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling (OESO).
De definitie van «out-of-pocket payments» bij de OESO omvat het eigen
risico (verplicht en vrijwillig), niet vergoede zorg (zoals paracetamol of
fysiotherapie buiten het pakket) en de eigen bijdragen in de langdurige
zorg. De aanvullende verzekering valt hier niet onder.

Nederland
Duitsland
Denemarken
Zweden
Ver. Koninkrijk
Frankrijk
België
Oostenrijk
Italië
Spanje

2012

2013

2014

2015

2016

10,4%
13,9%
14,2%
15,4%
9,7%
10,1%
17,3%
18,7%
21,7%
22,8%

11,7%
13,0%
13,8%
15,5%
14,8%
10,0%
17,5%
19,2%
21,8%
24,0%

12,2%
12,6%
13,8%
15,5%
14,7%
9,9%
17,1%
19,1%
22,1%
24,4%

11,6%
12,7%
13,7%
15,5%
14,9%
9,8%
16,5%
19,0%
23,1%
23,8%

11,5%
12,4%
13,7%
15,2%
15,1%
9,8%
15,9%
18,9%
23,1%
23,8%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

227

Vraag 749
Kan inzichtelijk worden gemaakt wat iemand in de volgende situaties in
de periode 2012–2017 betaalt aan zorg: alleenstaande met een
minimumloon, alleenstaande met 1 keer modaal, alleenstaande met 2
keer modaal, meerpersoonshuishouden met minimumloon, meerpersoonshuishouden met 1 keer modaal en meerpersoonshuishouden met 2 keer
modaal?
Antwoord:
Onderstaande tabel laat voor de jaren 2012 tot en met 2017 zien wat een
alleenstaande en een paar met kinderen (een alleenverdiener) aan zorg
betaalt als percentage van het bruto inkomen. De cijfers zijn gegeven voor
het minimumloon, het modale inkomen en 2 x modaal.
De zorgkosten zijn het totaal van:
– De inkomensafhankelijke bijdrage
– De nominale premie Zvw en het gemiddeld eigen risico minus de
zorgtoeslag
– De AWBZ/Wlz premie onder aftrek van het aandeel heffingskortingen
dat betrekking heeft op de AWBZ/Wlz.
– Een deel van de zorguitgaven wordt uit belastingen betaald (de
rijksbijdragen Zvw en AWBZ, de BIKK, de zorgtoeslag, de WMO, de
jeugdzorg en het begrotingsgefinancierde deel van het BKZ). Verondersteld is dat deze kosten worden gefinancierd uit directe (circa 60%) en
indirecte belastingen (circa 40%).
Voor het jaar 2017 is er een tweede cijfer opgenomen conform de nieuwe
definitie van de zorguitgaven. Hiervoor is gekozen omdat in de beleidsagenda voor de jaren 2017–2019 de cijfers conform de nieuwe definitie
worden gepresenteerd. Bij deze nieuwe definitie worden zorguitgaven
gepresenteerd exclusief de uitgaven aan Wmo en Jeugdzorg die vanaf
2019 niet meer onder het uitgavenplafond zorg vallen.
Totale zorgkosten in euro’s per jaar en als percentage van het bruto inkomen
Alleenstaand

Paar met kinderen

Minimumloon

zorgkosten

kosten als % inkomen

zorgkosten

kosten als % inkomen

2012
2013
2014
2015
2016
2017

€ 4.047
€ 4.330
€ 3.940
€ 3.556
€ 3.325
€ 3.373

22%
23%
20%
18%
17%
17%

€ 4.164
€ 4.500
€ 4.216
€ 4.024
€ 3.757
€ 3.869

22%
24%
22%
21%
19%
19%

2017 exclusief Wmo en
Jeugdzorg

€ 3.054

15%

€ 3.479

17%

2012
2013
2014
2015
2016
2017

€ 8.092
€ 8.458
€ 8.492
€ 7.605
€ 7.496
€ 7.659

25%
26%
24%
21%
21%
21%

€ 8.188
€ 8.915
€ 9.286
€ 8.846
€ 8.755
€ 9.048

25%
27%
27%
25%
24%
24%

2017 exclusief Wmo en
Jeugdzorg

€ 7.163

20%

€ 8.524

23%

Modaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

228

Alleenstaand
Minimumloon

Paar met kinderen

zorgkosten

kosten als % inkomen

zorgkosten

kosten als % inkomen

2012
2013
2014
2015
2016
2017

€ 10.711
€ 11.582
€ 11.675
€ 10.528
€ 10.842
€ 10.989

16%
18%
17%
15%
15%
15%

€ 11.632
€ 12.647
€ 12.643
€ 11.733
€ 12.065
€ 12.335

18%
19%
18%
17%
17%
17%

2017 exclusief Wmo en
Jeugdzorg

€ 10.094

14%

€ 11.424

16%

2 x modaal

Vraag 750
Hoeveel logopedisten zijn de afgelopen vijf jaar gestopt met hun praktijk?
Antwoord:
Ik heb geen cijfers over het aantal logopedisten dat de afgelopen jaren
gestopt is met hun praktijk. Wel heeft de Nederlandse Vereniging voor
Logopedie en Foniatrie (NVLF) eind 2017 een enquête onder haar leden
laten uitvoeren waarin 23% van de respondenten die voorheen actief
waren in de eerstelijn aangeeft nu niet meer werkzaam te zijn in de
eerstelijn. Zoals eerder aangegeven (TK 2017–2018, Aanhangsel van de
handelingen nr. 1831) is de NZa op dit moment bezig met een monitor
naar de ontwikkelingen van de afgesproken tarieven in relatie tot de
kwaliteit en toegankelijkheid van de paramedische zorg, waaronder
logopedie. Deze monitor wordt begin 2019 verwacht en zal ook op de
bovenstaande vraag in gaan.
Vraag 751
Hoe heeft het tarief voor logopedisten per behandeling zich de afgelopen
tien jaar ontwikkeld?
Antwoord:
Cijfers hierover zijn mij niet bekend. Zoals eerder aangegeven (TK
2017–2018, Aanhangsel van de handelingen nr. 1831) is de NZa op dit
moment bezig met een monitor naar de ontwikkelingen van de
afgesproken tarieven in relatie tot de kwaliteit en toegankelijkheid van de
paramedische zorg, waaronder logopedie. Deze monitor wordt begin 2019
verwacht en zal ook op de bovenstaande vraag in gaan.
Vraag 752
Hoe lang is de gemiddelde wachttijd voor een logopedie behandeling?
Antwoord:
Zie het antwoord op vraag 751. Deze monitor geeft naar verwachting ook
meer inzicht in de gemiddelde wachttijden.
Vraag 753
Hoeveel fysiotherapeuten zijn de afgelopen vijf jaar gestopt met hun
praktijk?
Antwoord:
Exacte cijfers hierover zijn niet bekend. Maar het NIVEL geeft in haar
rapport «Capaciteitsraming Fysiotherapie, een scenario-onderzoek naar de
instroom in de bachelor-opleiding fysiotherapie in Nederland» (2018, p.
23) aan dat er de afgelopen 5 jaar circa 2000 fysiotherapeuten zijn
uitgestroomd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

229

Vraag 754
Hoe heeft het tarief voor fysiotherapeuten per behandeling zich de
afgelopen tien jaar ontwikkeld?
Antwoord:
Cijfers hierover zijn mij niet bekend. Zoals eerder aangegeven (TK
2017–2018, Aanhangsel van de handelingen nr. 1831) is de NZa op dit
moment bezig met een monitor naar de ontwikkelingen van de
afgesproken tarieven in relatie tot de kwaliteit en toegankelijkheid van de
paramedische zorg, waaronder fysiotherapeuten. Deze monitor wordt
begin 2019 verwacht en zal ook op de bovenstaande vraag in gaan.
Vraag 755
Hoeveel openstaande vacatures zijn er voor huisartsen in Nederland?
Antwoord:
Volgens de meest recente arbeidsmarktmonitor van het Capaciteitsorgaan
waren er in het tweede kwartaal van 2018 67 vacatures voor huisartsen.
Vraag 756
Hoeveel extra huisartsen moeten nieuw worden opgeleid om het grote
tekort in de perifere regio’s op te vullen?
Antwoord:
Landelijk worden er voldoende huisartsen opgeleid. Sinds 2015 worden er
meer opleidingsplaatsen voor huisartsen beschikbaar gesteld dan het
Capaciteitsorgaan heeft geadviseerd (750 plaatsen beschikbaar gesteld
i.p.v. 630 maximumadvies Capaciteitsorgaan). Voorts heeft het Ministerie
van VWS samen met de LHV een onderzoek uitgezet om zicht te krijgen op
factoren die bepalend zijn voor huisartsen om wel of niet in een bepaald
gebied te willen werken. Op dit moment is daar geen duidelijk beeld van.
Doel van het onderzoek is om inzicht te krijgen in de motivatie van
huisartsen en mobiliteitswensen.
Vraag 757
Vanaf 2019 komt er extra geld beschikbaar voor verloskundige zorg in
achterstandswijken. Wordt daarmee ook financiering van de inzet van de
tolktelefoon weer mogelijk gemaakt in de verloskundige praktijk?
Antwoord:
Voor een duidelijke communicatie bij zorgverlening is het belangrijk dat
patiënten goed Nederlands spreken. Wanneer dit niet het geval is, dan
dienen patiënt en zorgverlener een voorziening te treffen (conform de
kwaliteitsnorm tolkgebruik) bijvoorbeeld een tolkentelefoon. Er is in
beginsel geen tolkenvergoeding in de zorg omdat het uitgangspunt is dat
men goed Nederlands spreekt. Voor enkele groepen is een uitzondering
gemaakt (slachtoffers van mensenhandel, asielzoekers in opvangcentra,
vrouwen in de maatschappelijke opvang, statushouders in hun contact
met huisartsen) omdat van hen nog niet verwacht kan worden dat zij
voldoende Nederlands spreken. Ik ben niet van plan de tolkenvergoeding
ruimer beschikbaar te stellen.
Vraag 758
Kan het extra geld dat vanaf 2019 beschikbaar komt voor verloskundige
zorg in achterstandswijken ook ingezet worden voor het gebruik van de
tolktelefoon in de verloskundige praktijk zodat er beter met (kwetsbare)
patiënten gecommuniceerd kan worden?
Antwoord:
Zie mijn antwoord op vraag 757.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

230

Vraag 759
Welk deel van de € 818 miljoen aan extra bezuinigingsopbrengst vanaf
2022 uit hoofde van de voor de jaren 2019–2022 gesloten hoofdlijnenakkoorden slaat neer in de wijkverpleging, en wat zijn de hiermee corresponderende zorginhoudelijke effecten of maatregelen?
Antwoord:
Bij de invulling van de taakstelling hoofdlijnenakkoorden (€ 1,9 miljard in
2021) uit het regeerakkoord worden de sectoren wijkverpleging en
huisartsenzorg ontzien. Er is dan ook geen sprake van een aandeel van
deze sectoren in de extra opbrengst van € 0,8 miljard in 2022.
Vraag 760
Welke gevolgen hebben de diverse verlagingen van het budget voor
zorginfrastructuur voor de financiering van onplanbare zorg, zoals
wijksteunpunten, personenalarmering en deurontgrendeling?
Antwoord:
Continuering van de NZa-beleidsregel zorginfrastructuur was met het oog
op staatssteunproblematiek niet mogelijk en is dus beëindigd. Vanaf
medio 2013 is aan betrokken partijen gecommuniceerd dat de beleidsregel voor zorginfrastructuur per 2015 ophield te bestaan. De subsidieregeling 2015–2017 voor zorginfrastructuur is vervallen per 1 januari 2018.
Hieruit werden geheel of gedeeltelijk dergelijke initiatieven bekostigd.
Deze moeten op zoek naar alternatieve financiering, bijvoorbeeld van
gemeenten of zorgverzekeraar. Ook kan de zorgaanbieder besluiten de
initiatieven af te bouwen of te staken. Overigens is nog wel de Stimuleringsregeling E-health Thuis (SET) in voorbereiding. Deze regeling heeft
als doel het gebruik van E-health toepassingen op te schalen om te
borgen dat mensen langer thuis kunnen wonen. Hieronder kunnen onder
meer digitale communicatieplatforms, het inzetten van beeldzorg en zorg
op afstand, medicatie aanreiking en valpreventie vallen.
Vraag 761
Welke gevolgen hebben de diverse verlagingen van het budget voor
zorginfrastructuur voor voorzieningen voor ouderen, zoals sociale
restaurants?
Antwoord:
Continuering van de NZa-beleidsregel zorginfrastructuur was met het oog
op staatssteunproblematiek niet mogelijk en is dus beëindigd. Vanaf
medio 2013 is aan betrokken partijen gecommuniceerd dat de beleidsregel voor zorginfrastructuur per 2015 ophield te bestaan. Deze beleidsregel is opgevolgd door een afbouwregeling in de vorm van een
subsidieregeling die gold voor 2015–2017. Voor 2018 is € 27,8 miljoen
overgeheveld naar gemeenten. Uitgangspunt bij de overgang is altijd
geweest dat gemeenten beleidsvrijheid hebben om zorg te dragen voor
de infrastructuur die mensen in staat stelt om langer thuis te wonen.
Hiermee is er een aanzienlijke overgangstermijn geweest. Daarbij
vervullen sociale restaurants een functie in het kader van het sociale
domein; gemeenten zijn verantwoordelijk en hebben beleidsvrijheid voor
de inrichting hiervan. Gemeenten kunnen ervoor kiezen vanuit dit belang
deze functie te ondersteunen.
Vraag 762
Is de kwijtschelding binnen de wanbetalersregeling ook van toepassing op
de regeling onverzekerden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

231

Antwoord:
De kwijtschelding binnen de wanbetalersregeling is bedoeld om mensen
met schulden te helpen als zij worden afgemeld uit het bestuursrechtelijk
premieregime.
Bij de onverzekerdenopsporing is niet op voorhand sprake van schulden,
zodat er ook geen kwijtscheldingsregeling is.
Vraag 763
Kunt u aangeven hoeveel en welk soort vragen bij de helpdesk AVG
binnenkomen?
Antwoord:
De inmiddels ruim 1.300 verschillenden vragen die aan de AVG-Helpdesk
werden gesteld, liggen onder andere op het snijvlak van de AVG en
nationale wetgeving, bijvoorbeeld over het geven van toestemming, het
toepassen van bewaartermijnen of over het recht om vergeten te worden.
Daarnaast krijgt de AVG-Helpdesk vragen over informatiebeveiliging,
zoals veilig e-mailen en social media gebruik. Ook worden er regelmatig
specifieke vragen gesteld, bijvoorbeeld over gegevensverwerking in de
gehandicaptensport en over de inzet van wearables. Tenslotte zijn er nog
praktische vragen, zoals over het gebruik van foto’s, het afsluiten van
verwerkersovereenkomsten, het melden van datalekken of het aanstellen
van een Functionaris voor Gegevensbescherming.
Vraag 764
Kunt u inzichtelijk maken welke gevolgen de AVG heeft voor de zorg?
Moeten huisartsen bijvoorbeeld opnieuw toestemming vragen aan al hun
patiënten om gegevens uit te kunnen wisselen met bijvoorbeeld een
ziekenhuis?
Antwoord:
Veel van de privacyregels waren al vastgelegd in de Wet bescherming
persoonsgegevens (Wbp) die sinds 2001 van kracht was in Nederland en
op 25 mei dit jaar werd vervangen door de AVG. Waar zorginstellingen
voldeden aan de oude Wbp en aan de geldende veiligheidsnorm NEN
7510, was er niet veel extra inspanning nodig om ook te voldoen aan de
nieuwe AVG. Nieuw was in de meeste gevallen de verplichting van het
aanstellen van een Functionaris voor Gegevensbescherming (FG), het
bijhouden van verwerkingen in een eigen register (het verwerkingenregister) en het helder en begrijpelijk uitleggen aan patiënten waarom welke
gegevens van hen worden verwerkt (privacyverklaring, meestal op de
website). Behalve het moeten aanstellen van een FG zijn deze verplichtingen niet uniek voor de zorg, ze gelden voor alle organisaties in
Nederland en Europa. Vanuit zowel de Autoriteit Persoonsgegevens
alsook veel van de koepelorganisaties in de zorg waren en zijn stappenplannen en handreikingen beschikbaar om zorgverleners praktisch te
ondersteunen. Via websites van de koepels en de AVG-Helpdesk voor
Zorg en Welzijn zijn voorbeelden en modellen beschikbaar voor bijvoorbeeld een privacyverklaring, verwerkersovereenkomst en informatie over
het wanneer en hoe melden van datalekken.
Dat neemt niet weg dat bij een deel van het zorgveld onbekendheid was
met de AVG die er in de praktijk soms toe leidt dat zorgverleners het
zekere voor het onzekere nemen en aanvullende – niet altijd nodige –
maatregelen treffen om er maar zeker van te zijn dat ze aan de AVG
voldoen. Huisartsen hoeven bijvoorbeeld geen toestemming te vragen
aan hun patiënten om gegevens uit te wisselen met een ziekenhuis in het
kader van een behandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 XVI, nr. 12

232