Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 765

Kwaliteit van zorg

Nr. 788

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 16 juni 2023
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor
Langdurige Zorg en Sport over de brief van 8 februari 2023 over de reactie
op verzoek commissie over het Manifest «Menswaardige zorg voor elke
burger» (Kamerstuk 31 765, nr. 706).
De vragen en opmerkingen zijn op 20 maart 2023 aan de Minister voor
Langdurige Zorg en Sport voorgelegd. Bij brief van 15 juni 2023 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Smals
De adjunct-griffier van de commissie,
Coco Martin

kst-31765-788
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

1

Inhoudsopgave

blz.

I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie

2
2
2
3
3
4
5
5
6

II.

Reactie van de Minister

7

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de reactie op het
verzoek van de commissie over het manifest «Menswaardige zorg voor
elke burger». Deze leden vinden het belangrijk dat er, na enige tijd, reactie
is gekomen op het manifest. Ook vinden zij het goed dat de Minister het
manifest inhoudelijk onderschrijft. Deze leden hebben nog een paar
vragen en opmerkingen.
Deze leden lezen dat de Minister stelt dat het pleidooi de essentie van de
zorg raakt en dat niemand, wanneer zij in een afhankelijk positie komen
als een nummer behandeld willen worden. Daar sluiten deze leden zich bij
aan. Regels en protocollen moeten niet in de weg staan van goede zorg
maar dit juist mogelijk maken. Heeft de Minister concrete voorbeelden
hoe ze deze persoonsgerichte zorg wil stimuleren? Ziet de Minister
oplossingen om de verschillende zorgwetten beter op elkaar af te
stemmen?
Ook lezen genoemde leden van de VVD-fractie dat de Minister van mening
is dat dit niet vanuit Den Haag kan worden opgelost. Hoe wil de Minister
dat dit bij de uitvoering van beleid wordt vormgegeven? Wordt hierbij
ingezet op de verlaging van administratieve lasten en innovatie in de zorg
om een dergelijke cultuurverandering in beweging te zetten?
Ook vragen de genoemde leden de Minister wat zij verstaat onder een
responsief zorgsysteem en hoe zij dat in uitwerking ziet?
Wanneer komt er een update over het in de brief genoemde vervolgtraject
dat wordt uitgewerkt?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het hierboven
genoemde manifest en de reactie van de Minister. Deze leden zijn onder
de indruk van het persoonlijke verhaal van de briefschrijfster en betreuren
haar negatieve ervaringen met het zorgstelsel. Deze leden onderschrijven
de oproep die in het manifest wordt gedaan voor een meer prominente
rol voor «de menselijke maat» (of responsiviteit) in ons zorgsysteem.
De Minister geeft aan dat zij, in samenspraak met de opsteller van het
manifest, een vervolgtraject opstelt en de uitvoeringspraktijk wil verrijken
met de uitkomsten van dit traject. Echter, de leden van de D66-fractie
willen de urgentie benadrukken voor mensen zoals de opsteller van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

2

manifest. Wanneer iemand volledig (of in grote mate) afhankelijk is van
zorg en daarbij tegen allerlei hindernissen oploopt, wordt de levenskwaliteit belemmert.
Genoemde leden constateren dat zowel in het proefschrift van Janny
Bakker-Klein áls door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) wordt geconstateerd dat er een spanning ontstaat tussen het
institutionele regime waarbinnen de verschillende sectoren functioneren,
de oriëntatie waarmee de dienstverlenende instellingen en de daar
werkzame professionals opereren en de vraag die mensen ten aanzien
van die instellingen formuleren. Kan de Minister daarop reflecteren en
daarbij ingaan op welke acties zij daarop onderneemt?
De leden van de D66-fractie zien het vastlopen tussen de domeinen van
zorg ook als pleidooi voor een overkoepelende blik en maatwerk.
Onafhankelijke cliëntondersteuning kan die rol vaak vervullen voor
zorggebruikers. Kan de Minister ingaan op de vraag of zij de rol van
onafhankelijke cliëntondersteuning gaat versterken en welke acties zij
daarvoor uitvoert?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het manifest
«Menswaardige zorg voor elke burger» en de reactie van de Minister
daarop en hebben daarover nog enkele vragen en opmerkingen.
Waarom gaat de Minister in haar reactie niet in op de genoemde sterker
wordende bureaucratisering in de zorg en dan met name rondom de
herindicaties?
Welke van de aangegeven blokkades in de zorgsystemen zullen worden
aangepakt? Worden initiatiefnemers van dit manifest hierbij betrokken?
Welke stappen gaat de Minister concreet nemen om de bureaucratie in de
zorg terug te dringen?
Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat de menselijkheid en persoonsgerichte zorg doorgevoerd zal worden in het bestaande beleid?
De leden van de PVV-fractie lezen dat er een gesprek heeft plaatsgevonden met enkele ondertekenaars van het manifest, een verzekeraar, een
zorgkantoor en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Wat
zijn de uitkomsten van dit gesprek? Welke stappen worden genomen? Zijn
de zorgverzekeraars bereid iets te veranderen aan het indicatieproces voor
mensen die levenslang complexe zorg nodig hebben. Zo ja wat? Zo nee,
waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie maken graag van de mogelijkheid gebruik
enkele aanvullende vragen te stellen naar aanleiding van de brief van de
Minister over het manifest «menswaardige zorg voor elke burger». Steeds
meer mensen met een levenslange en levensbrede zorgvraag, wonen en
werken zelfstandig. De voor hen noodzakelijke ondersteuning wordt
georganiseerd vanuit de gemeente en de zorgverzekeraar. Toch blijft een
integrale, responsieve indicatiestelling vaak achterwege. En dit kan leiden
tot onmenselijke uitkomsten. De leden van de CDA-fractie delen het
standpunt dat respect, betrokkenheid en het voeren van een menselijke
dialoog altijd centraal zou moeten staan, de menselijke maat moet
centraal staan. Vindt de Minister dat de huidige wetgeving (Wet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

3

maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2015/ Zorgverzekeringswet (Zvw))
daartoe voldoende ruimte biedt? Is de Minister bereid om in een nader te
bepalen aantal gemeenten een experiment te doen met responsieve
indicatiestelling, waarbij gebruik wordt gemaakt van het daarvoor vanuit
onze eigen landelijke kennisinfrastructuur ontwikkelde instrumentarium?
De Minister stelt dat de eerste vervolgstap heeft geresulteerd in een
voorstel voor een vervolgtraject (in samenwerking met de opsteller en
enkele ondertekenaars). Kan de Minister dit traject verder toelichten? Wat
is het tijdspad hiervoor?
Er wordt in de laatste alinea van de brief gesteld dat dit traject de
uitvoeringspraktijk moet helpen. Hoe ziet de Minister dit precies voor zich?
Hoe zorgt zij dat zoveel mogelijk zorgverleners hiervan op de hoogte zijn
en dit gaan toepassen? Hoe verhoudt zich dit tot het plan om bij mensen
met een medische situatie die langdurig onveranderd blijft (bijvoorbeeld
bij een lichamelijke beperking als een dwarslaesie of blind/doof zijn) dat er
minder geïndiceerd gaat worden? Hoe verhoudt zich dit tot de schriftelijke
vragen van genoemde leden naar aanleiding van het item in Op1 op
15 februari 2023? In het kader van menswaardige zorg vinden de leden
van de CDA-fractie het gewijzigde beleid van zorgverzekeraars, waardoor
medische hulpmiddelen (zoals incontinentie-, stoma- en verbandmaterialen en medische voeding) niet meer door de eigen apotheek wordt
geleverd, niet menswaardig. Als een wijkverpleegkundige heeft uitgezocht
of er incontinentiemateriaal nodig is vinden de leden van de CDA-fractie
het niet respectvol en menswaardig als diezelfde patiënt dit gesprek
dunnetjes over moet doen bij de leverancier van die hulpmiddelen. Deelt
de Minister dit uitgangspunt?
«Kan er ook vanuit het kader van menswaardige zorg naar dit probleem
gekeken worden en opgelost worden? Kan de Minister een uitgebreide
reactie geven op dit punt?»
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de reactie op het
verzoek van de commissie over het manifest «Menswaardige zorg voor
elke burger». Zij hebben hier nog een aantal vragen en opmerkingen over.
Deze leden steunen van harte het pleidooi van de opstellers van het
manifest voor de menselijke maat in de zorg. Zij vragen de Minister of zij
het ermee eens is dat de menselijke maat beter geborgd kan worden in
een zorgsysteem waarin zorgverleners meer ruimte hebben om te
besluiten welke zorg iemand nodig heeft, in plaats van dit over te laten
aan zorgverzekeraars of het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). Zo ja,
welke stappen gaat zij zetten om dit te regelen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de SP-fractie vragen de Minister hoe het inmiddels staat met
de uitwerking van haar toezegging om toe te werken naar langere
beschikkingen voor zorg en ondersteuning. De huidige realiteit van
overbodige herhaalindicaties is namelijk totaal geen voorbeeld van
menswaardige zorg.
Genoemde leden vragen of de Minister kan reageren op het voorstel om
de menselijke maat vast te leggen in zorgwetgeving. Hoe kijkt zij hiernaar?
Welke mogelijkheden ziet zij hiervoor?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

4

Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie vinden de reactie van de Minister op het
manifest te beperkt en vrijblijvend. Zij lezen dat als eerste vervolgstap een
voorstel voor een vervolgtraject wordt uitgewerkt om bewustwording te
bevorderen en zo nodig verder beleid te formuleren. Dit komt op deze
leden nog over als een nog weinig concrete aanpak. Zij vragen de Minister
om een uitgebreide toelichting op de «vervolgstap» en het «vervolgtraject». Deze leden vragen de Minister ook of met deze reactie bedoeld
wordt dat slechts gewerkt wordt aan bewustwording. Er is toch meer
nodig dan dat? Zij lezen in het manifest dat de opstellers wijzen op de
noodzaak van een responsief zorgsysteem dat gebaseerd is op
vertrouwen. Welke wetten en regels staan dat op dit moment in de weg en
welke stappen zijn noodzakelijk om tot een responsief zorgsysteem te
komen? Welke rol speelt de (ontbrekende) afstemming tussen de
verschillende zorgwetten? Kunnen concrete knelpunten benoemd worden
en hoe kunnen deze worden opgelost? Hoe zou de controle op rechtvaardigheid, billijkheid en redelijkheid ingekaderd kunnen worden vanuit het
begrip responsiviteit? Waarom is het nog steeds nodig, ondanks
verschillende verzoeken daartoe vanuit de Kamer, dat mensen jaarlijks
geïndiceerd worden en ieder jaar opnieuw moeten laten zien dat zij zorg
nodig hebben, terwijl hun omstandigheden niet veranderen? Waarom kan,
zoals in het manifest staat, geen evaluerend gesprek plaatsvinden op
basis van gelijkwaardigheid tussen zorgvrager en indicatieorgaan? Welke
aanvullende bevoegdheden hebben professionals nodig om de menselijke
maat in de praktijk te kunnen brengen? Welke veranderingen zouden
daartoe noodzakelijk zijn bij leidinggevenden en bestuurders?
Genoemde leden begrijpen dat, zoals de Minister schrijft, «de benodigde
beweging vraagt om een cultuurverandering die we als samenleving met
elkaar vormgeven». Deze leden menen echter dat een verandering niet
vanzelf tot stand komt en de overheid hier een bepalende en sturende rol
in heeft. Hoe ziet de Minister haar eigen rol en verantwoordelijkheid in
deze? Welke concrete stappen gaat zij zetten om tot een meer responsief
zorgsysteem te komen?
De leden van de PvdA-fractie vragen de Minister tot slot een reactie op het
proefschrift van Janny Bakker, «Anders kijken» en zij vragen op welke
wijze de bevindingen van dit onderzoek worden meegenomen in het
vervolgtraject.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie maken uit de brief op dat het manifest bij de
Minister een snaar heeft geraakt. Zij zijn blij dat de Minister de inhoud van
het manifest onderschrijft. Het is goed dat het de Minister dit serieus
oppakt en er al diverse gesprekken zijn gevoerd met de opsteller.
Tegelijkertijd schrikken genoemde leden er ook van hoe ingewikkeld en
taai het is om de terechte zorgen en kritiekpunten uit het manifest te
vertalen naar (mogelijke) beleidswijzigingen. Daarom willen deze leden
een paar concrete vragen stellen.
Wat is ervoor nodig om het mogelijk te maken dat indicatiestelling bij
chronische patiënten niet langer jaarlijks of tweejaarlijks, maar bijvoorbeeld slechts elke vijf of tien jaar worden herhaald?
Wat is er voor nodig om ervoor te zorgen dat bij de indicatiestelling van
chronische patiënten alleen gegevens worden opgevraagd of gedeeld die
voor de specifieke zorgvraag noodzakelijk zijn en er bijvoorbeeld niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

5

langer gegevens worden gevraagd aangaande seksualiteit en religie (wat
niets met de indicatie te maken heeft)?
Wat is ervoor nodig om ervoor te zorgen dat het steeds herhalen van
dezelfde gegevensuitvraag voor indicatiestelling bij chronische patiënten
stopt?
De leden van SGP-fractie stellen voor de gegevens in het traject van
indicatiestelling tot die gegevens te beperken die voor de specifieke
zorgvraag noodzakelijk zijn. Zij stellen ook voor in te regelen dat een cliënt
over de beantwoording van eventuele aanvullende gegevens, waar de
beste bedoelingen achter kunnen zitten, zelf het stuur in handen heeft.
Kan de Minister aangeven welke verantwoordelijkheid en mogelijkheden
zij zelf heeft voor het stellen van regels rondom indicatiestelling? Betreft
dit alleen de Wet langdurige zorg (Wlz) of kan zij ook invloed uitoefenen
op de indicatiestelling voor andere zorgwetten?
De leden van de SGP-fractie lezen dat er afspraken zijn gemaakt over een
uit te werken vervolgtraject. Deze leden vragen de Minister om de Kamer
op de hoogte te houden van de voortgang van dit proces en de Kamer
hierover uiterlijk voor het zomerreces te informeren.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van de reactie van de
Minister op het manifest «Menswaardige zorg voor elke burger». Het lid
van de BBB-fractie is blij dat de Minister dit onderwerp serieus heeft
opgepakt en bezig is met een vervolgtraject, maar het lid wil ook
benadrukken dat het erg vrijblijvend klinkt en daar leent dit onderwerp
zich helemaal niet voor.
Het lid van de BBB-fractie vindt dat de briefschrijfster met het manifest
een hele duidelijke boodschap afgeeft. Een boodschap die we veel vaker
horen vanuit de samenleving. Zij geeft ook punten aan die meteen
moeten worden aangepakt, zoals het feit dat mensen die levenslang
bepaalde zorg nodig hebben, toch elk jaar weer dezelfde voorzieningen
moeten aanvragen of stapels papieren moeten invullen om de
voorziening te behouden. Het lid van de BBB-fractie vindt dat dit anders
moet én dat dat nu voortvarend moet worden opgepakt. Het lid vraagt de
Minister of zij bereid is om dit onderdeel in ieder geval met voorrang op te
pakken en een uitzonderingspositie te gaan creëren voor mensen met
aandoeningen die niet meer verbeteren.
Het lid van de BBB-fractie heeft er begrip voor als de Minister wat meer
tijd voor nodig heeft om de Zvw, Wlz en Wmo 2015 beter op elkaar af te
stemmen. Het lid wil de Minister wel verzoeken om daar haast mee te
maken. Het gaat hier immers niet om nieuwe problemen; het manifest
vestigt vooral de aandacht op zaken die al langer bekend zijn. Het lid van
de BBB-fractie ontvangt dan ook een graag een tijdspad en daarbij een
plan van aanpak van de Minister. Kan zij daar zorg voor dragen?
Ten slotte wil het lid van de BBB-fractie opmerken dat het begrip
«menselijke maat» echt iets heel anders is dan het begrip «passende
zorg», zoals in het Integraal Zorgakkoord (IZA) (Kamerstuk 31 765, nr. 655)
geformuleerd. Als de Minister dit manifest naast het begrip «passende
zorg» uit het IZA legt dan kan het lid van de BBB-fractie op voorhand al
aangeven dat dit de menselijke maat niet ten goede gaat komen. Het is de
behoefte van de persoon die centraal moet staan en het beschikbare
budget. Zolang de betaalbaarheid van zorg leidend is, staat niet de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

6

doeltreffendheid voorop. Het lid van de BBB-fractie is sterk van mening
dat zorg die het beste aansluit bij de behoeften van de patiënt, de best
passende zorg is en ook als deze in eerste instantie wellicht niet de
goedkoopste vorm van zorg is, dit op lange termijn wel zo is.
II. Reactie van de Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Deze leden lezen dat de Minister stelt dat het pleidooi de essentie van de
zorg raakt en dat niemand, wanneer zij in een afhankelijk positie komen
als een nummer behandeld willen worden. Daar sluiten deze leden zich bij
aan. Regels en protocollen moeten niet in de weg staan van goede zorg
maar dit juist mogelijk maken. Heeft de Minister concrete voorbeelden
hoe ze deze persoonsgerichte zorg wil stimuleren? Ziet de Minister
oplossingen om de verschillende zorgwetten beter op elkaar af te
stemmen?
Persoonsgerichte zorg zou de norm moeten zijn, in de gehele zorg. Ik weet
uit de praktijk dat dit ook veelal het geval is: medewerkers in de zorg
kiezen hun beroep vanuit een bewogenheid om voor anderen iets te
kunnen betekenen. Het knelt soms wanneer mensen een zorgvraag
hebben die de afgebakende kaders overstijgt. Domeinoverstijgend werken
is kenmerkend voor de trajecten die zijn ingezet, in het bijzonder Wonen,
Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) (Kamerstuk 29 389, nr. 111)
en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Een heel concreet voorbeeld is de
doelstelling dat inwoners van Nederland in 2025 digitaal de beschikking
krijgen over al hun eigen zorggegevens. Zij kunnen zo desgewenst meer
eigen regie nemen op hun gezondheid en zorg en invulling geven aan het
samen beslissen met hun zorgverlener.
Ook lezen genoemde leden van de VVD-fractie dat de Minister van mening
is dat dit niet vanuit Den Haag kan worden opgelost. Hoe wil de Minister
dat dit bij de uitvoering van beleid wordt vormgegeven? Wordt hierbij
ingezet op de verlaging van administratieve lasten en innovatie in de zorg
om een dergelijke cultuurverandering in beweging te zetten? Ook vragen
de genoemde leden de Minister wat zij verstaat onder een responsief
zorgsysteem en hoe zij dat in uitwerking ziet?
Ik zet in op de vermindering van administratieve lasten in de zorg met het
programma [Ont]Regel de Zorg 2022–20251, dat ik in juni 2022 naar uw
Kamer heb gezonden. Twee voorbeelden van concrete acties in dit
verband:
• Ik werk aan VWS-beleid dat werkt in de praktijk, dat betekent dat ik in
de praktijk check of nieuwe wetten en regels werkbaar zijn.
• Ik zet in op een lokale aanpak van regeldruk binnen zorginstellingen,
onder meer door middel van een subsidieregeling voor [ont]regelprojecten en een (kosteloze) training en e-learning voor zorgmedewerkers.
Verder is in het Integraal Zorgakkoord afgesproken dat alle «regelmakers»
in de brede zin van het woord (VWS, zorgverzekeraars, toezichthouders,
werkgevers, branche- en beroepsverenigingen) nieuwe en bestaande
regelgeving toetsen aan het uitgangspunt «zinnig en radicaal simpel».
Zinnig is wat bijdraagt aan betaalbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit
van zorg. Ook is afgesproken dat werkgevers aan de slag gaan met de
vermindering van regeldruk, waarvan de oorsprong binnen de eigen
organisatie ligt. Dit draagt wat mij betreft bij aan een responsief

1

Kamerstuk 29 515, nr. 480.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

7

zorgsysteem: een zorgsysteem dat zich aanpast aan de veranderende
behoeften en verwachtingen van patiënten en zorgverleners.
Wanneer komt er een update over het in de brief genoemde vervolgtraject
dat wordt uitgewerkt?
In samenwerking met de opsteller van het manifest en enkele ondertekenaars heeft als eerste vervolgstap een vervolggesprek plaatsgevonden,
waarbij onder andere Per Saldo, Zorgverzekeraars Nederland en VWS op
bestuurlijk niveau vertegenwoordigd waren. De insteek was om, los van
hoe het op dit moment in beleid en wet- en regelgeving is geregeld, met
elkaar te delen wat de verschillende perspectieven op het begrip
«menswaardigheid» zijn. In het gesprek viel op dat er veel raakvlakken zijn
in de verschillende percepties van het begrip menswaardigheid. Zo gaat
het bijvoorbeeld om respectvolle communicatie, recht op privacy,
zelfbeschikking, kwalitatief goede zorg wanneer nodig, betrekking van
naasten en responsiviteit.
Hiermee is de kous natuurlijk nog niet af; het gaat erom dat deze waarden
ook terug te zien zijn in de praktijk. Een volgende stap is daarom om deze
waarden te toetsen aan de concrete ervaring van de auteur(s) van het
manifest. De inzichten van dit gesprek zullen ook gedeeld worden met alle
zorgverzekeraars zodat het leereffect groter is dan een enkele casus.
Uiteraard neemt VWS de inzichten mee in het verder (door)ontwikkelen
van beleid.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Genoemde leden constateren dat zowel in het proefschrift van Janny
Bakker-Klein áls door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) wordt geconstateerd dat er een spanning ontstaat tussen het
institutionele regime waarbinnen de verschillende sectoren functioneren,
de oriëntatie waarmee de dienstverlenende instellingen en de daar
werkzame professionals opereren en de vraag die mensen ten aanzien
van die instellingen formuleren. Kan de Minister daarop reflecteren en
daarbij ingaan op welke acties zij daarop onderneemt?
Binnen de instituties lopen de gesprekken vaak goed, maar het gaat soms
mis als mensen met een zorgvraag een behoefte hebben die de afgebakende kaders overstijgt. Verbetering van deze (domeinoverstijgende)
samenwerking tussen verschillende zorgverleners is één van de speerpunten van de gesloten akkoord en programma’s. In het IZA hebben
partijen afgesproken dat wordt voorzien in de noodzakelijke randvoorwaarden om de zorgtransformatie in de regio voor elkaar te krijgen,
waarvan juist die samenwerking een belangrijk onderdeel is. Daarom
worden er bijvoorbeeld transformatiemiddelen beschikbaar gesteld, wordt
er ingezet op het faciliteren van samenwerking, wordt er ruimte geboden
voor experimenteermogelijkheden en is er een werkgroep met relevante
partijen ingesteld die met voorstellen komt met oplossingen voor
knelpunten in «domeinoverstijgende bekostiging».
De leden van de D66-fractie zien het vastlopen tussen de domeinen van
zorg ook als pleidooi voor een overkoepelende blik en maatwerk.
Onafhankelijke cliëntondersteuning kan die rol vaak vervullen voor
zorggebruikers. Kan de Minister ingaan op de vraag of zij de rol van
onafhankelijke cliëntondersteuning gaat versterken en welke acties zij
daarvoor uitvoert?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

8

In de vorige kabinetsperiode is in totaal € 55 miljoen beschikbaar gesteld
voor de versterking van cliëntondersteuning en vanaf 2022 jaarlijks
€ 10 miljoen structureel.
In de Toekomstagenda «Zorg en ondersteuning voor mensen met een
beperking»2 is de versterking van de functie cliëntondersteuning een
belangrijk speerpunt. Samen met gemeenten, cliëntenorganisaties,
aanbieders van cliëntondersteuning en de BCMB wordt voor de jaren
2022–2025 ingezet op versterking van de functie onafhankelijke cliëntondersteuning langs de volgende drie sporen:
(i) Inzetten op verbetering van de kwaliteit van cliëntondersteuning;
(ii) Verbeteren overgang tussen Wmo en Wlz cliëntondersteuning;
(iii)Vergroten bekendheid en vindbaarheid van cliëntondersteuning.
Op 8 mei 2023 heeft de Staatssecretaris van VWS in zijn Voortgangsbrief
Wmo3 uw Kamer geïnformeerd over de tot nu toe bereikte resultaten en
de inzet voor de jaren 2022–2024.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Waarom gaat de Minister in haar reactie niet in op de genoemde sterker
wordende bureaucratisering in de zorg en dan met name rondom de
herindicaties?
De duur van de afgegeven zorgindicaties is een belangrijk thema waar uw
Kamer terecht aandacht voor vraagt. Te vaak hebben mensen met een
levenslange beperking het gevoel keer op keer te moeten aantonen dat
hun situatie ongewijzigd is. Meerjarige beschikkingen kunnen bij hen
onzekerheid over de te ontvangen zorg en/of ondersteuning verminderen
en tevens bijdragen aan het verminderen van de administratieve last. Het
uitgangspunt moet zijn dat gemeenten, verzekeraars en zorgkantoren
passende beschikkingen afgeven: langer wanneer sprake is van levenslange beperkingen en korter bij mensen met ontwikkelpotentieel of een
wisselend ziektebeeld en/of veranderende behoefte aan zorg en/of
ondersteuning.
Wat betreft de Zvw-pgb heb ik recent uw Kamer geïnformeerd over de
Handreiking verlengde toekenning Zvw-pgb4. Middels de handreiking
wordt het mogelijk voor Zvw-pgb budgethouders die in aanmerking
komen, om een verlengde toekenning Zvw-pgb aan te vragen. Ik ben
ervan overtuigd dat de handreiking budgethouders met een stabiele
zorgbehoefte (verpleging en verzorging), kan zorgen voor een verlichting
van de administratieve lasten bij budgethouders.
Welke van de aangegeven blokkades in de zorgsystemen zullen worden
aangepakt? Worden initiatiefnemers van dit manifest hierbij betrokken?
In het manifest wordt gerefereerd aan blokkades met betrekking tot de
toegang tot zorg, waarbij het herhaaldelijk moeten invullen van diverse
formulieren en vragenlijsten als belastend wordt omschreven. Zoals ik
hierboven aangeef zet ik in op passend beschikken voor alle wetten. Dit
zorgt ervoor dat, wanneer er sprake is van een stabiele zorgbehoefte, een
belangrijk deel van de administratieve last wordt weggenomen.

2

Kamerstuk 24 170, nr. 262.
Kamerstuk 29 538, nr. 350.
4
Kamerstuk 25 657, nr. 355.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

9

Daarnaast zijn wij in gesprek met de auteur(s) van het manifest om te
analyseren op welke momenten deze blokkades als meest prangend
worden ervaren en of deze eventueel te voorkomen zijn. De inzichten van
dit gesprek zullen ook gedeeld worden met alle zorgverzekeraars zodat het
leereffect groter is dan deze enkele casus. Uiteraard neemt VWS de
inzichten mee in het verder (door)ontwikkelen van beleid.
Welke stappen gaat de Minister concreet nemen om de bureaucratie in de
zorg terug te dringen? Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat de
menselijkheid en persoonsgerichte zorg doorgevoerd zal worden in het
bestaande beleid?
Menselijkheid en persoonsgerichte zorg moet de norm zijn in de
(uitvoering van de) zorg en is dat meestal ook. Dit zit in de aard van
zorgverleners en die willen niets liever dan dit in de praktijk brengen.
Beleid kan hier slechts in beperkte mate aan bijdragen, en extra regels
creëren om de menselijke maat vast te leggen draagt het paradoxale
risico met zich mee van nog meer administratieve lasten. Ik vind het
vooral belangrijk om de ruimte te geven aan professionals en deze ruimte
ook te vergroten waar nodig.
Ik zet daarom in op de vermindering van administratieve lasten in de zorg
met het programma [Ont]Regel de Zorg 2022–20255, dat ik in juni 2022
naar uw Kamer heb gezonden. Een belangrijk uitgangspunt in dit
programma is dat het verlagen van administratieve lasten niet alleen in
Den Haag kan worden opgelost. Twee voorbeelden van concrete acties in
dit verband:
• Ik werk aan VWS-beleid dat werkt in de praktijk, dat betekent dat ik in
de praktijk check of nieuwe wetten en regels werkbaar zijn.
• Ik zet in op een lokale aanpak van regeldruk binnen zorginstellingen,
onder meer door middel van een subsidieregeling voor [ont]regelprojecten en een (kosteloze) training en e-learning voor zorgmedewerkers.
Verder is in het Integraal Zorgakkoord afgesproken dat alle «regelmakers»
in de brede zin van het woord (VWS, zorgverzekeraars, toezichthouders,
werkgevers, branche- en beroepsverenigingen) nieuwe en bestaande
regelgeving toetsen aan het uitgangspunt «zinnig en radicaal simpel».
Zinnig is wat bijdraagt aan betaalbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit
van zorg. Ook is afgesproken dat werkgevers aan de slag gaan met de
vermindering van regeldruk waarvan de oorsprong binnen de eigen
organisatie ligt.
De leden van de PVV-fractie lezen dat er een gesprek heeft plaatsgevonden met enkele ondertekenaars van het manifest, een verzekeraar, een
zorgkantoor en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Wat
zijn de uitkomsten van dit gesprek? Welke stappen worden genomen?
Zoals in eerdere beantwoording al aangegeven heeft er op verzoek van de
initiatiefnemers een vervolggesprek plaatsgevonden, waarbij naast een
aantal ondertekenaars onder andere Per Saldo, Zorgverzekeraars
Nederland, VWS op bestuurlijk niveau vertegenwoordigd waren. Een
volgende stap is om te toetsen in hoeverre de belangrijke waarden die
worden benoemd in het manifest, die ik overigens onderschrijf, terug te
herkennen zijn in de praktijk aan de hand van concrete ervaringen. De
inzichten van dit gesprek zullen ook breder gedeeld worden, met alle
zorgverzekeraars zodat het leereffect groter is dan deze enkele casus.
Uiteraard neemt VWS de inzichten mee in het verder (door)ontwikkelen
van beleid.
5

Kamerstuk 29 515, nr. 480.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

10

Zijn de zorgverzekeraars bereid iets te veranderen aan het indicatieproces
voor mensen die levenslang complexe zorg nodig hebben. Zo ja wat? Zo
nee, waarom niet?
Zoals eerder aangegeven heb ik recentelijk uw Kamer geïnformeerd over
de Handreiking verlengde toekenning Zvw-pgb. Middels de handreiking
wordt het mogelijk voor Zvw-pgb budgethouders die in aanmerking
komen, om een verlengde toekenning Zvw-pgb aan te vragen. Ik ben
ervan overtuigd dat de handreiking budgethouders met een stabiele
zorgbehoefte (verpleging en verzorging), kan zorgen voor een verlichting
van de administratieve lasten bij budgethouders.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Steeds meer mensen met een levenslange en levensbrede zorgvraag,
wonen en werken zelfstandig. De voor hen noodzakelijke ondersteuning
wordt georganiseerd vanuit de gemeente en de zorgverzekeraar. Toch
blijft een integrale, responsieve indicatiestelling vaak achterwege. En dit
kan leiden tot onmenselijke uitkomsten. De leden van de CDA-fractie
delen het standpunt dat respect, betrokkenheid en het voeren van een
menselijke dialoog altijd centraal zou moeten staan, de menselijke maat
moet centraal staan. Vindt de Minister dat de huidige wetgeving (Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2015/ Zorgverzekeringswet (Zvw))
daartoe voldoende ruimte biedt?
Ook binnen de huidige wetgeving is ruimte voor maatwerk in het
indicatieproces. Zo is het indiceren en organiseren van verpleging en
verzorging, conform het Normenkader van V&VN, expliciet gericht op het
versterken van eigen regie en zelfredzaamheid van cliënten en het
cliëntsysteem. De indicatie en het zorgplan komen dus in samenspraak
(samen beslissen) met de zorgvrager (en/of diens netwerk) tot stand en is
afgestemd op de persoonlijke situatie.
Daarbij hoort wat mij betreft ook dat de duur van de beschikkingen
passend moet zijn. Het uitgangspunt moet zijn dat gemeenten, verzekeraars en zorgkantoren passende beschikkingen afgeven: langer wanneer
sprake is van levenslange beperkingen en korter bij mensen met
ontwikkelpotentieel of een wisselend ziektebeeld en/of veranderende
behoefte aan ondersteuning.
Is de Minister bereid om in een nader te bepalen aantal gemeenten een
experiment te doen met responsieve indicatiestelling, waarbij gebruik
wordt gemaakt van het daarvoor vanuit onze eigen landelijke kennisinfrastructuur ontwikkelde instrumentarium?
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het beoordelen van de ondersteuningsbehoefte van haar inwoners. Momenteel ben ik met de VNG in
gesprek of en op welke wijze gemeenten ondersteund kunnen worden bij
de responsieve indicatiestelling, ook wel passend beschikken genoemd.
De Minister stelt dat de eerste vervolgstap heeft geresulteerd in een
voorstel voor een vervolgtraject (in samenwerking met de opsteller en
enkele ondertekenaars). Kan de Minister dit traject verder toelichten? Wat
is het tijdspad hiervoor? Er wordt in de laatste alinea van de brief gesteld
dat dit traject de uitvoeringspraktijk moet helpen. Hoe ziet de Minister dit
precies voor zich? Hoe zorgt zij dat zoveel mogelijk zorgverleners hiervan
op de hoogte zijn en dit gaan toepassen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

11

Zoals in eerdere beantwoording al aangegeven heeft er op verzoek van de
initiatiefnemers een vervolggesprek plaatsgevonden, waarbij naast een
aantal ondertekenaars onder andere Per Saldo, Zorgverzekeraars
Nederland, VWS op bestuurlijk niveau vertegenwoordigd waren. Een
volgende stap is om te toetsen in hoeverre de belangrijke waarden die
worden benoemd in het manifest, die ik overigens onderschrijf, terug te
herkennen zijn in de praktijk aan de hand van concrete ervaringen. De
inzichten van dit gesprek zullen ook breder gedeeld worden, met alle
zorgverzekeraars zodat het leereffect groter is dan deze enkele casus.
Uiteraard neemt VWS de inzichten mee in het verder (door)ontwikkelen
van beleid.
Hoe verhoudt zich dit tot het plan om bij mensen met een medische
situatie die langdurig onveranderd blijft (bijvoorbeeld bij een lichamelijke
beperking als een dwarslaesie of blind/doof zijn) dat er minder geïndiceerd gaat worden?
Zoals eerder toegelicht heb ik uw Kamer recentelijk geïnformeerd over de
Handreiking verlengde toekenning Zvw-pgb6. Middels de handreiking
wordt het mogelijk voor Zvw-pgb budgethouders die in aanmerking
komen, om een verlengde toekenning Zvw-pgb aan te vragen. Ik ben
ervan overtuigd dat de handreiking budgethouders met een stabiele
zorgbehoefte verpleging en verzorging, kan zorgen voor een verlichting
van de administratieve lasten bij budgethouders. Dit neemt niet weg dat
er altijd verbeteringen mogelijk blijven in het indicatieproces.
Hoe verhoudt zich dit tot de schriftelijke vragen van genoemde leden naar
aanleiding van het item in Op1 op 15 februari 2023? In het kader van
menswaardige zorg vinden de leden van de CDA-fractie het gewijzigde
beleid van zorgverzekeraars, waardoor medische hulpmiddelen (zoals
incontinentie-, stoma- en verbandmaterialen en medische voeding) niet
meer door de eigen apotheek wordt geleverd, niet menswaardig. Als een
wijkverpleegkundige heeft uitgezocht of er incontinentiemateriaal nodig is
vinden de leden van de CDA-fractie het niet respectvol en menswaardig
als diezelfde patiënt dit gesprek dunnetjes over moet doen bij de
leverancier van die hulpmiddelen. Deelt de Minister dit uitgangspunt?
De noodzaak van de verstrekking van medische hulpmiddelen wordt
vastgesteld door de zorgprofessional aan het bed en wordt niet (opnieuw)
vastgesteld door de leverancier of zorgverzekeraar. Het kan wel zo zijn dat
de gespecialiseerde verpleegkundige van de medisch speciaalzaak
navraag doet bij de zorgprofessional aan het bed, om zo het best
passende hulpmiddel te vinden. Navraag gebeurt ook als de aanvraag
bijvoorbeeld niet volledig is. De regie over het zorgproces ligt bij de
wijkverpleegkundige.
U heeft hier 23 februari Kamervragen over ingezonden. Mijn uitgebreide
reactie vindt u in mijn beantwoording die ik uw Kamer 6 april jl. heb
toegezonden.7
Kan er ook vanuit het kader van menswaardige zorg naar dit probleem
gekeken worden en opgelost worden? Kan de Minister een uitgebreide
reactie geven op dit punt?

6
7

Kamerstuk 25 657, nr. 355.
Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 2192.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

12

Op dit moment ben ik samen met mijn collega, de Minister van VWS,
actief aan de slag met de motie van het lid Van Den Berg c.s.8 over
zeggenschap voor wijkverpleegkundigen en huisartsen in de hulpmiddelenzorg. Er lopen op dit moment twee gesprekken. In spoedsituaties heeft
de levering van de hulpmiddelen de hoogste prioriteit. De Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa) heeft alle betrokken partijen bij elkaar aan tafel gezet
om de problemen bij levering van hulpmiddelen op te lossen. Hierbij
hebben spoedzorg en palliatieve zorg prioriteit. Daar worden verschillende situaties doorgesproken hoe een zogenaamde spoedstroom eruit
zou moeten zien. Dit om knelpunten die we nu zien in de praktijk op te
lossen. Voor levering aan chronische hulpmiddelengebruikers zijn
veldpartijen met elkaar in gesprek in het Bestuurlijk Overleg Hulpmiddelen
(BOH) om over de nu zichtbare knelpunten, zoals de rol van (wijk)verpleegkundige, goede werk- en kwaliteitsafspraken te maken. De Minister
van VWS zal de kamer na de zomer informeren over de uitkomsten van de
gesprekken over knelpunten in de extramurale hulpmiddelenzorg die de
NZa op dit moment voert.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Deze leden steunen van harte het pleidooi van de opstellers van het
manifest voor de menselijke maat in de zorg. Zij vragen de Minister of zij
het ermee eens is dat de menselijke maat beter geborgd kan worden in
een zorgsysteem waarin zorgverleners meer ruimte hebben om te
besluiten welke zorg iemand nodig heeft, in plaats van dit over te laten
aan zorgverzekeraars of het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). Zo ja,
welke stappen gaat zij zetten om dit te regelen? Zo nee, waarom niet?
Het CIZ stelt als onafhankelijk poortwachter vast of iemand toegang heeft
tot de Wlz en welk zorgprofiel het best passend is. Ik hecht waarde aan het
onafhankelijke onderzoek dat het CIZ doet ten behoeve van de indicatiestelling en ben niet voornemens deze taak te beleggen bij zorgverleners.
Dit kan ook meer administratieve lasten veroorzaken voor zorgverleners.
De indicaties die het CIZ stelt voor de Wlz zijn bovendien levenslang, dat
betekent dat cliënten niet jaarlijks of halfjaarlijks opnieuw onderzocht
hoeven te worden door het CIZ. Van een herindicatie is alleen sprake
wanneer de zorgbehoefte zodanig toeneemt dat het zorgprofiel niet meer
toereikend is. Het CIZ een doorlopend klanttevredenheidsonderzoek uit,
afgelopen maart werd het CIZ door klanten beoordeeld met een 7,9.
Er wordt daarnaast door de indicatiesteller enkel om informatie gevraagd
die relevant is en betrekking heeft op de zorgvraag. Er is geen regelgeving
die hierin verder gaat. De indicaties die het CIZ stelt zijn levenslang en
worden niet jaarlijks of halfjaarlijks herzien. Van een herindicatie is alleen
sprake wanneer de zorgbehoefte zodanig toeneemt dat het zorgprofiel
niet meer toereikend is. Ik hecht waarde aan het onafhankelijke onderzoek
dat het CIZ doet ten behoeve van de indicatiestelling. Het CIZ voert
daarnaast een doorlopend klanttevredenheidsonderzoek uit om hun
dienstverlening verder te verbeteren.
Binnen de Zvw geldt dat de wijkverpleegkundige de indicatie stelt.
Zorgverzekeraars hebben vervolgens een eigenstandige verantwoordelijkheid om te controleren of indicaties voldoen aan de beroepsnorm en
wet- en regelgeving, alvorens zij overgaan tot een toekenning. Beiden
mogen zich hierbij niet mengen in de rol van de ander. Zorgverzekeraars
bepalen dus niet welke zorg iemand nodig heeft.

8

Kamerstuk 32 805, nr. 164.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

13

In het domein van de Wmo hebben gemeenten de taak om de aanvraag
van hun inwoner voor een maatwerkvoorziening te beoordelen en
eventueel te beschikken. Gemeenten zijn verplicht om hierbij gedegen
onderzoek te verrichten. Na onderzoek ontvangen inwoners een
beschikking. Binnen dit proces is er ruimte voor maatwerk. Inwoners
kunnen indien gewenst gebruik maken van clientondersteuning, om de
inwoner te ondersteunen bij het aanvragen van een maatwerkvoorziening.
Het startpunt van het onderzoek in het kader van de Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015 is het zogenoemde keukentafelgesprek. Aan de
keukentafel, bij de inwoner thuis, wordt de mogelijke behoefte aan
ondersteuning, passend bij de individuele situatie in kaart gebracht.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister hoe het inmiddels staat met
de uitwerking van haar toezegging om toe te werken naar langere
beschikkingen voor zorg en ondersteuning. De huidige realiteit van
overbodige herhaalindicaties is namelijk totaal geen voorbeeld van
menswaardige zorg.
Recent heb ik uw Kamer geïnformeerd over de Handreiking verlengde
toekenning Zvw-pgb9. Middels de handreiking wordt het mogelijk voor
Zvw-pgb budgethouders die in aanmerking komen, om een verlengde
toekenning Zvw-pgb aan te vragen.
Waarom kan, zoals in het manifest staat, geen evaluerend gesprek
plaatsvinden op basis van gelijkwaardigheid tussen zorgvrager en
indicatieorgaan? Welke aanvullende bevoegdheden hebben professionals
nodig om de menselijke maat in de praktijk te kunnen brengen? Welke
veranderingen zouden daartoe noodzakelijk zijn bij leidinggevenden en
bestuurders?
Ik vind het belangrijk dat er ruimte is voor de zorgprofessional om
maatwerk te bieden en oog te hebben voor de specifieke hulpvraag en
omstandigheden van de patiënt. Het indicatieproces, in bijvoorbeeld de
Zvw-pgb, is daar ook op ingericht. Indicerend wijkverpleegkundigen
stellen de indicatie vast. Zorgverzekeraars hebben vervolgens de
wettelijke taak om te controleren of de indicatie navolgbaar is en mengen
zich niet in de inhoud van de indicatie. Ik sta achter deze rolverdeling. Wel
vind ik dat patiënten die een chronische en stabiele zorgbehoefte hebben
daarbij zo min mogelijk belast moeten worden, vanwaar ik in actie ben
gekomen om de langdurige toekenningen voor deze groep mogelijk te
maken. Daarnaast is het zo dat, conform het verpleegkundig cyclisch
proces van de beroepsgroep, de wijkverpleegkundige de zorgbehoefte
regelmatig laagdrempelig evalueert in samenspraak met de cliënt. Hierbij
wordt op basis van de uitvoering, monitoring en evaluatie continue
samen met de zorgvrager en diens netwerk gekeken wordt of doelen
behaald zijn dan wel of de interventies bijdragen aan het te behalen doel.
Dit is bij uitstek een gesprek wat op gelijkwaardig niveau met de cliënt
plaatsvindt.
Genoemde leden vragen of de Minister kan reageren op het voorstel om
de menselijke maat vast te leggen in zorgwetgeving. Hoe kijkt zij hiernaar?
Welke mogelijkheden ziet zij hiervoor?
Wetgeving en beleid kan in beperkte mate bijdragen aan de menselijke
maat in de zorg. De auteur van het manifest omschrijft het zelf het mooist:
«Met regels en protocollen alléén creëer je geen menswaardige zorg voor
mensen die levenslang complexe zorg nodig hebben. Daarvoor zijn ook

9

Kamerstuk 25 657, nr. 355.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

14

professionals nodig die zich verplaatsen in de leefwereld van zorgvragers
en in dialoog met hen passende zorg geven.»
Wel kan beleid eraan bijdragen dat een professional de ruimte krijgt om
zijn of haar beroep zo goed mogelijk uit te oefenen. Zo zet ik zoals gezegd
in op de vermindering van administratieve lasten in de zorg met het
programma [Ont]Regel de Zorg 2022–202510, dat ik in juni 2022 naar uw
Kamer heb gezonden. Met de vier actielijnen in dit programma kunnen we
concreet en merkbaar het verschil maken in de dagelijkse praktijk van de
zorgmedewerker. Daarnaast zijn met betrekking tot het verminderen van
administratieve lasten concrete afspraken gemaakt in het Integraal
Zorgakkoord. Verder is in het Integraal Zorgakkoord afgesproken dat alle
«regelmakers» in de brede zin van het woord (VWS, zorgverzekeraars,
toezichthouders, werkgevers, branche- en beroepsverenigingen) nieuwe
en bestaande regelgeving toetsen aan het uitgangspunt «zinnig en
radicaal simpel». Zinnig is wat bijdraagt aan betaalbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit van zorg. Ook is afgesproken dat werkgevers aan de
slag gaan met de vermindering van regeldruk waarvan de oorsprong
binnen de eigen organisatie ligt.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie vinden de reactie van de Minister op het
manifest te beperkt en vrijblijvend. Zij lezen dat als eerste vervolgstap een
voorstel voor een vervolgtraject wordt uitgewerkt om bewustwording te
bevorderen en zo nodig verder beleid te formuleren. Dit komt op deze
leden nog over als een nog weinig concrete aanpak. Zij vragen de Minister
om een uitgebreide toelichting op de «vervolgstap» en het «vervolgtraject».
Zoals in eerdere beantwoording al aangegeven is op verzoek van de
initiatiefnemers een vervolggesprek geweest waarbij naast een aantal
ondertekenaars onder andere Per Saldo, Zorgverzekeraars Nederland,
VWS op bestuurlijk niveau vertegenwoordigd waren. Een volgende stap is
om te toetsen in hoeverre de belangrijke waarden die worden benoemd in
het manifest, die ik overigens onderschrijf, terug te herkennen zijn in de
praktijk aan de hand van concrete ervaringen. De inzichten van dit vervolg
zullen ook breder gedeeld worden, met o.a. alle zorgverzekeraars, zodat
het leereffect groter is dan een enkele casus. Uiteraard neemt VWS de
inzichten mee in het verder (door)ontwikkelen van beleid.
Deze leden vragen de Minister ook of met deze reactie bedoeld wordt dat
slechts gewerkt wordt aan bewustwording. Er is toch meer nodig dan dat?
Zij lezen in het manifest dat de opstellers wijzen op de noodzaak van een
responsief zorgsysteem dat gebaseerd is op vertrouwen. Welke wetten en
regels staan dat op dit moment in de weg en welke stappen zijn noodzakelijk om tot een responsief zorgsysteem te komen? Welke rol speelt de
(ontbrekende) afstemming tussen de verschillende zorgwetten? Kunnen
concrete knelpunten benoemd worden en hoe kunnen deze worden
opgelost?
Verbetering van de (domeinoverstijgende) samenwerking tussen
verschillende zorgverleners is één van de speerbeleid van het beleid. In
het IZA hebben partijen daarom afgesproken dat wordt voorzien in de
noodzakelijke randvoorwaarden om de zorgtransformatie in de regio voor
elkaar te krijgen, waarvan juist die samenwerking een belangrijk
onderdeel is. Daarom worden er bijvoorbeeld transformatiemiddelen
beschikbaar gesteld, wordt er ingezet op het faciliteren van samen10

Kamerstuk 29 515, nr. 480.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

15

werking, wordt er ruimte geboden voor experimenteermogelijkheden en
is er een werkgroep met relevante partijen ingesteld die met voorstellen
komt met oplossingen voor knelpunten in «domeinoverstijgende
bekostiging».
Hoe zou de controle op rechtvaardigheid, billijkheid en redelijkheid
ingekaderd kunnen worden vanuit het begrip responsiviteit? Waarom is
het nog steeds nodig, ondanks verschillende verzoeken daartoe vanuit de
Kamer, dat mensen jaarlijks geïndiceerd worden en ieder jaar opnieuw
moeten laten zien dat zij zorg nodig hebben, terwijl hun omstandigheden
niet veranderen?
Zoals aangegeven in de eerdere beantwoording van de vragen afkomstig
van de SP, heb ik uw Kamer geïnformeerd over de Handreiking verlengde
toekenning Zvw-pgb. Met het realiseren van de handreiking wordt het
mogelijk voor Zvw-pgb budgethouders die in aanmerking komen, om een
verlengde toekenning Zvw-pgb aan te vragen. De aanvraag voor een
verlengde toekenning Zvw-pgb gaat via de al bestaande wijze en hierdoor
verandert er op dit punt niks voor budgethouders.
Ik ben ervan overtuigd dat de handreiking budgethouders met een
stabiele zorgbehoefte verpleging en verzorging, kan zorgen voor een
verlichting van de administratieve lasten.
Genoemde leden begrijpen dat, zoals de Minister schrijft, «de benodigde
beweging vraagt om een cultuurverandering die we als samenleving met
elkaar vormgeven». Deze leden menen echter dat een verandering niet
vanzelf tot stand komt en de overheid hier een bepalende en sturende rol
in heeft. Hoe ziet de Minister haar eigen rol en verantwoordelijkheid in
deze? Welke concrete stappen gaat zij zetten om tot een meer responsief
zorgsysteem te komen?
Binnen de instituties lopen de gesprekken vaak goed, maar het gaat soms
mis als mensen met een zorgvraag een behoefte hebben die de afgebakende kaders overstijgt. De overheid heeft inderdaad een faciliterende rol
om ook op deze momenten de benodigde samenwerking mogelijk te
maken. Verbetering van de (domeinoverstijgende) samenwerking tussen
verschillende zorgverleners is daarom één van de speerpunten uit het
Integraal Zorgakkoord (IZA). In het IZA hebben partijen afgesproken dat
wordt voorzien in de noodzakelijke randvoorwaarden om de zorgtransformatie in de regio voor elkaar te krijgen, waarvan juist die samenwerking
een belangrijk onderdeel is. Daarom worden er bijvoorbeeld transformatiemiddelen beschikbaar gesteld, wordt er ingezet op het faciliteren van
samenwerking, wordt er ruimte geboden voor experimenteermogelijkheden en is er een werkgroep met relevante partijen ingesteld die met
voorstellen komt met oplossingen voor knelpunten in «domeinoverstijgende bekostiging». Het Integraal Zorgakkoord (IZA) draagt zo bij aan de
beweging die nodig is voor het oplossen van dergelijke knelpunten in de
praktijk.
De leden van de PvdA-fractie vragen de Minister tot slot een reactie op het
proefschrift van Janny Bakker, «Anders kijken» en zij vragen op welke
wijze de bevindingen van dit onderzoek worden meegenomen in het
vervolgtraject.
Het proefschrift van Janny Bakker, «Anders kijken», biedt een aantal
goede aanknopingspunten om gericht, laagdrempelig en passende
ondersteuning te bieden voor cliënten. Een belangrijke ontwikkeling die ik
van harte stimuleer is het traject met betrekking tot het versterken van de
toegang door de VNG. Binnen dit traject worden gemeenten ondersteund

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

16

de toegang zo vorm te geven dat de ondersteuningsvraag van de cliënt
centraal staat. Een voorbeeld hiervan is ook het vraagstuk omtrent
passend beschikken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie maken uit de brief op dat het manifest bij de
Minister een snaar heeft geraakt. Zij zijn blij dat de Minister de inhoud van
het manifest onderschrijft. Het is goed dat het de Minister dit serieus
oppakt en er al diverse gesprekken zijn gevoerd met de opsteller.
Tegelijkertijd schrikken genoemde leden er ook van hoe ingewikkeld en
taai het is om de terechte zorgen en kritiekpunten uit het manifest te
vertalen naar (mogelijke) beleidswijzigingen. Daarom willen deze leden
een paar concrete vragen stellen. Wat is ervoor nodig om het mogelijk te
maken dat indicatiestelling bij chronische patiënten niet langer jaarlijks of
tweejaarlijks, maar bijvoorbeeld slechts elke vijf of tien jaar worden
herhaald?
De indicaties die het CIZ (Wlz-pgb) stelt zijn levenslang en worden niet
jaarlijks of halfjaarlijks herzien (met uitzondering op enkele tijdelijke
specifieke indicaties, zoals de profielen (SG)LVG). Van een herindicatie is
alleen sprake wanneer de zorgbehoefte zodanig toeneemt dat het
zorgprofiel niet meer toereikend is.
Voor de Zvw-pgb geldt, zoals eerder meerdere malen aangegeven, dat ik
de afgelopen periode met betrokken partijen, V&VN, Per Saldo en ZN, een
traject doorlopen om langere toekenningen (maximaal 5 jaar) mogelijk te
maken. De Handreiking verlengde toekenning Zvw-pgb is hier het
resultaat van.
Wat is er voor nodig om ervoor te zorgen dat bij de indicatiestelling van
chronische patiënten alleen gegevens worden opgevraagd of gedeeld die
voor de specifieke zorgvraag noodzakelijk zijn en er bijvoorbeeld niet
langer gegevens worden gevraagd aangaande seksualiteit en religie (wat
niets met de indicatie te maken heeft)? Wat is ervoor nodig om ervoor te
zorgen dat het steeds herhalen van dezelfde gegevensuitvraag voor
indicatiestelling bij chronische patiënten stopt?
Ook nu al geldt dat, voor de indicatiestelling van (chronische) patiënten,
enkel gegevens worden verlangd die betrekking hebben op de zorgvraag
van de patiënt. In de gesprekken die met de auteurs van het manifest en
de betrokken indicerend wijkverpleegkundige gevoerd zijn, kwam
inderdaad ter sprake dat het verplicht zou zijn om een volledige anamneselijst aan te leveren bij de zorgverzekeraar als onderdeel van de indicatie.
Deze anamneselijst is een veelomvattende checklist voor de indicerend
verpleegkundige – alle levensgebieden komen voorbij – en deze is niet
toegespitst op de specifieke zorgbehoefte van de cliënt. De verpleegkundige stelde in het gesprek dat deze lijst in zijn geheel ingevuld moet
worden en ingeleverd bij de zorgverzekeraar om aanspraak te maken op
zorg. De anamneselijst is echter een hulpmiddel voor de verpleegkundige,
en kan naar eigen inzicht van de zorgprofessional, op basis van de situatie
van de cliënt, worden ingezet. Er is dus geen sprake van dat het noodzakelijk is om (herhaaldelijk) de volledige anamneselijst in te vullen en/of
aan te leveren bij de zorgverzekeraar, noch zijn er regels die dit
verplichten. Ook de beroepsgroep en de betrokken zorgverzekeraar
bevestigen dit. Wat wel kan voorkomen is dat er extra vragen worden
gesteld – die betrekking hebben op de indicatie – wanneer deze niet
(volledig) navolgbaar is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

17

De leden van SGP-fractie stellen voor de gegevens in het traject van
indicatiestelling tot die gegevens te beperken die voor de specifieke
zorgvraag noodzakelijk zijn. Zij stellen ook voor in te regelen dat een cliënt
over de beantwoording van eventuele aanvullende gegevens, waar de
beste bedoelingen achter kunnen zitten, zelf het stuur in handen heeft.
Zoals gezegd is er geen regelgeving die vraagt om het aanleveren van
gedetailleerde informatie die geen betrekking heeft op de zorgvraag van
de cliënt. Bij twijfel wordt soms vanuit een indicatiesteller gestuurd op het
verzamelen van gedetailleerdere informatie. Maar veelal gaat het bij dit
soort gevallen om interpretaties van de betrokken professionals die
onvoldoende op de hoogte zijn. De beroepsgroep bevestigt dat informatie
in principe altijd – in overleg met de betrokken cliënt – met de zorgverzekeraar wordt gedeeld.
Kan de Minister aangeven welke verantwoordelijkheid en mogelijkheden
zij zelf heeft voor het stellen van regels rondom indicatiestelling? Betreft
dit alleen de Wet langdurige zorg (Wlz) of kan zij ook invloed uitoefenen
op de indicatiestelling voor andere zorgwetten?
Binnen de Wmo zijn gemeenten verantwoordelijk voor het beoordelen
van de ondersteuningsbehoefte van cliënten en hierop waar nodig
ondersteuning te organiseren. Vanuit landelijk perspectief kunnen wij
gemeenten ondersteunen om dit proces goed vorm te geven, maar de
verantwoordelijkheid ligt ten principale bij gemeenten. Dit past ook
binnen het karakter van het decentrale stelsel en de afgesproken
verantwoordelijkheidsverdeling.
In de Wlz stelt het CIZ de indicaties en beoordeelt of iemand in
aanmerking komt voor zorg vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz) en de
Wet zorg en dwang (Wzd). In de beleidsregels van het CIZ is de werkwijze
van het CIZ vastgelegd. Jaarlijks worden de beleidsregels van het CIZ in
samenspraak met het Zorginstituut opgesteld en afgestemd met VWS. De
indicaties die het CIZ stelt zijn levenslang en worden niet jaarlijks of
halfjaarlijks herzien (met uitzondering op enkele tijdelijke specifieke
indicaties, zoals de profielen (SG)LVG). Van een herindicatie is alleen
sprake wanneer de zorgbehoefte zodanig toeneemt dat het zorgprofiel
niet meer toereikend is. Ik hecht waarde aan het onafhankelijke onderzoek
dat het CIZ doet ten behoeve van de indicatiestelling. Veel zorgaanbieders
die een indicatie aanvragen voor hun cliënt kunnen dit digitaal in Portero
doen bij het CIZ via de procedure CIZ Versnelt. Op dit moment wordt 60%
van deze aanvragen binnen 7 werkdagen afgehandeld vanwege drukte bij
het CIZ, normaal gesproken ligt dit percentage hoger. De indicatiestelling
voor de overige zorgwetten ligt niet bij het CIZ.
Binnen de Zvw zijn het de indicerend wijk- of kinderverpleegkundigen die
de indicatie opstellen. Verpleegkundigen hanteren hierbij het Normenkader van V&VN. Dit normenkader beschrijft onder andere het indicatieen organisatieproces van verpleging en verzorging. Er is hier sprake van
een grote mate van professionele autonomie van de beroepsgroep, om zo
de onafhankelijkheid en cliëntgerichtheid te stimuleren. Zorgverzekeraars
hebben vervolgens een eigenstandige wettelijke taak om te controleren of
indicaties voldoen aan de beroepsnorm en wet- en regelgeving. Beiden
mogen zich hierbij niet mengen in de rol van de ander.
De leden van de SGP-fractie lezen dat er afspraken zijn gemaakt over een
uit te werken vervolgtraject. Deze leden vragen de Minister om de Kamer
op de hoogte te houden van de voortgang van dit proces en de Kamer
hierover uiterlijk voor het zomerreces te informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

18

Zoals al een aantal keren benoemd staat in dit verslag, is er in samenspraak met de opsteller van het manifest en enkele ondertekenaars een
vervolggesprek georganiseerd met diverse partijen. De insteek was om,
los van hoe het op dit moment in beleid en wet- en regelgeving is
geregeld, met elkaar te delen wat de verschillende perspectieven op het
begrip «menswaardigheid» zijn. In het gesprek viel op dat er veel
raakvlakken zijn in de verschillende percepties van het begrip menswaardigheid. Zo gaat het bijvoorbeeld om respectvolle communicatie, recht op
privacy, zelfbeschikking, kwalitatief goede zorg wanneer nodig, betrekking
van naasten en responsiviteit.
Hiermee is de kous natuurlijk nog niet af; het gaat erom dat deze waarden
ook terug te zien zijn in de praktijk. Een volgende stap is daarom om deze
waarden te toetsen aan de concrete ervaring van de auteur(s) van het
manifest. De inzichten van dit gesprek zullen ook gedeeld worden met alle
zorgverzekeraars zodat het leereffect groter is dan een enkele casus.
Uiteraard neemt VWS de inzichten mee in het verder (door)ontwikkelen
van beleid.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid vraagt de Minister of zij bereid is om dit onderdeel in ieder geval
met voorrang op te pakken en een uitzonderingspositie te gaan creëren
voor mensen met aandoeningen die niet meer verbeteren.
Hier ben ik inderdaad toe bereid. Ik vind het belangrijk om Zvw-pgb
budgethouders met een stabiele zorgbehoefte verpleging en verzorging,
administratief te ontlasten middels verlengde toekenningen. In de recente
Kamerbrief, waaraan ik eerder ook al heb gerefereerd, heb ik uw Kamer
geïnformeerd over het gezamenlijk realiseren van de Handreiking
verlengde toekenning Zvw-pgb.
Het lid van de BBB-fractie heeft er begrip voor als de Minister wat meer
tijd voor nodig heeft om de Zvw, Wlz en Wmo 2015 beter op elkaar af te
stemmen. Het lid wil de Minister wel verzoeken om daar haast mee te
maken. Het gaat hier immers niet om nieuwe problemen; het manifest
vestigt vooral de aandacht op zaken die al langer bekend zijn. Het lid van
de BBB-fractie ontvangt dan ook een graag een tijdspad en daarbij een
plan van aanpak van de Minister. Kan zij daar zorg voor dragen?
Verbetering van de (domeinoverstijgende) samenwerking tussen
verschillende zorgverleners is één van de speerpunten van het beleid. Zo
hebben partijen in het IZA afgesproken dat wordt voorzien in de noodzakelijke randvoorwaarden om de zorgtransformatie in de regio voor elkaar
te krijgen, waarvan juist die samenwerking een belangrijk onderdeel is.
Daarom worden er bijvoorbeeld transformatiemiddelen beschikbaar
gesteld, wordt er ingezet op het faciliteren van samenwerking, wordt er
ruimte geboden voor experimenteermogelijkheden en is er een
werkgroep met relevante partijen ingesteld die met voorstellen komt met
oplossingen voor knelpunten in «domeinoverstijgende bekostiging».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 765, nr. 788

19