2
Vragenuur: Vragen Slob
Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig
artikel 136 van het Reglement van Orde.
Vragen van het lid Slob aan de minister van Defensie, bij
afwezigheid van de minister van Buitenlandse Zaken, over
de herdenking van de Armeense genocide komende vrijdag
24 april in Assen en Almelo.

De heer Slob (ChristenUnie):
Mevrouw de voorzitter. Deze week vindt de herdenking
plaats van de genocide die honderd jaar geleden Armeniërs,
Arameeërs en Koptische Grieken zwaar heeft getroffen. De
eerste genocide uit de twintigste eeuw, zoals de paus recent
heel treffend heeft verwoord. Op vrijdag 24 april is de officiële herdenking. Bij leven en welzijn hoop ik daar in Jerevan in Armenië zelf bij te zijn. Wij weten dat de Nederlandse
regering helaas volstaat met het slechts zenden van de
Nederlandse ambassadeur in Georgië.
In Nederland woont een grote gemeenschap van Armeniërs
en Arameeërs. Derhalve zijn er ook in Nederland vrijdag
herdenkingen. Wij hebben het debat gevoerd over de
afvaardiging van het kabinet naar Armenië. Als het kabinet
persisteert bij het alleen zenden van de ambassadeur in
Georgië naar de herdenking in Jerevan en daar niet op
regeringsniveau vertegenwoordigd wil zijn, dan zou ten
minste een vertegenwoordiger van het kabinet op vrijdag
aanwezig kunnen zijn bij de herdenking in Assen, die 's
middags plaatsvindt, en/of bij de herdenking in Almelo, die
's avonds plaatsvindt. Ik had deze vraag willen stellen aan
de minister-president, maar die heeft de beantwoording
van de vraag doorgedelegeerd aan de minister van Buitenlandse Zaken en bij diens afwezigheid zal de minister van
Defensie op mijn vraag reageren. Zij is echter de vertegenwoordiger van het Nederlandse kabinet. Mijn vraag aan het
Nederlandse kabinet is of het bereid is om vrijdag aanwezig
te zijn bij de herdenking in Assen of in Almelo, of misschien
wel bij beide herdenkingen.

Minister Hennis-Plasschaert:
Voorzitter. Ik dank de heer Slob voor zijn vragen. De heer
Slob stelde dat slechts de Nederlandse ambassadeur in
Georgië aanwezig zal zijn, maar ook Armenië valt onder
diens gebied. De Nederlandse ambassadeur zal inderdaad
aanwezig zijn bij de herdenking in de hoofdstad, waar ook
de heer Slob aanwezig zal zijn. Ik vind dat een zeer gepast
niveau, maar ik begrijp ook de wens van de heer Slob om
dit punt nogmaals aan de orde te stellen.
Met de aanwezigheid van de ambassadeur wil het kabinet
tot uiting brengen dat ook wij zeer meeleven met de nabestaanden van de slachtoffers van de gebeurtenissen in 1915.
Gisteravond zijn de directeur Europa van het ministerie van
Buitenlandse Zaken en de directeur Samenleving en Integratie van het ministerie van Sociale Zaken aanwezig
geweest bij het herdenkingsconcert dat plaatsvond in Den
Haag. In dat licht is eerder gezegd dat wij, ook met het oog
op agenda's, niet aanwezig zullen zijn in Assen en Almelo,
ook omdat wij op verschillende andere plekken wel verte-

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Slob

genwoordigd zijn, weliswaar niet in persoon, maar op
ambassadeursniveau of op hoog ambtelijk niveau.
De heer Slob (ChristenUnie):
Ik laat deze antwoorden even tot mij doordringen. Ik hoor
de minister zeggen dat het in verband met agenda's niet
lukt om vrijdag bij herdenkingen aanwezig te zijn. Wij zien
deze dagen dat het kabinet allerlei bijeenkomsten schrapt
en dat sommige ministers zelfs niet aanwezig zijn bij de
ministerraad, om intern bezig te kunnen zijn met het
oplossen van een probleem. Dan moet er, als men echt wil,
toch iets mogelijk zijn. Ik vind het teleurstellend. Ik had
oprecht gehoopt dat het kabinet niet alleen in de sfeer van
een afvaardiging aanwezig zou zijn bij de herdenkingen.
Natuurlijk is het niet betekenisloos als een ambassadeur of
een hoge ambtenaar van het ministerie naar een herdenking
wordt gestuurd, maar men geeft pas oprecht hoog invulling
aan een afvaardiging als er ook op kabinetsniveau een
vertegenwoordiger aanwezig is bij een herdenking.
Zou het helpen als er wel een vertegenwoordiger van het
kabinet aanwezig is die niet spreekt? Misschien is het probleem dat het kabinet niet wil spreken bij dergelijke herdenkingen. Ik denk dat een lijfelijke aanwezigheid zonder te
spreken al een enorme impact heeft en dat dit de nabestaanden van degenen die destijds gevallen zijn, helpt bij het
verwerken van het grote leed. Ik herhaal dus mijn vraag: is
het kabinet bereid om in de agenda's ruimte te creëren?
Het gaat om de aanwezig gedurende één uur bij een herdenking in Nederland, in Assen of Almelo. Men hoeft niet
naar Jerevan, dat inderdaad iets verder weg ligt, zoals ik
heb gemerkt toen ik mijn vliegticket boekte.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik gaf net al aan dat het kabinet van mening is dat het via
de aanwezigheid van de Nederlandse ambassadeur op
gepast niveau aanwezig is bij de herdenking in de hoofdstad
van Armenië. Ik heb ook gesproken over het herdenkingsconcert dat inmiddels heeft plaatsgevonden. Ik begrijp de
oproep van de heer Slob, maar het kabinet heeft eerder
besloten dat het op deze wijze op gepast niveau invulling
geeft aan de herdenkingsbijeenkomsten.
De heer Slob (ChristenUnie):
Soms hoop je oprecht dat de tijd nog even wat ruimte biedt
voor het komen tot andere standpunten. Dat zien we op het
moment in Duitsland gebeuren. In Duitsland zal waarschijnlijk deze week een resolutie worden aanvaard waar het
woord "genocide" zo goed als zeker in verwoord zal worden,
met instemming van de bondskanselier. We weten hoe
gevoelig dat in Duitsland ligt, ook met alle ontwikkelingen
in dat land zelf. Het zou mooi zijn als het kabinet toch nog
even nadenkt. Het kan nog. Toen de koning van SaudiArabië overleed, was het binnen één, twee dagen geregeld
op het allerhoogste niveau. Zelfs de koning en de minister
van Buitenlandse Zaken waren aanwezig. Deze bijeenkomst
is in Nederland, met afstanden die niet zo groot zijn. Ik doe
dus een dringende oproep aan het kabinet om toch nog na
te denken en voor vrijdag een besluit te nemen. Het zou
overigens ook mooi zijn als onze eigen Voorzitter of de
vicevoorzitter aanwezig zou zijn. Ik heb begrepen dat er ook
uitnodigingen naar hen zijn gegaan.

21 april 2015
TK 78

78-2-1

Ze zijn begraven in het zand van de vergetelheid, zong ooit
Charles Aznavour, die zelf Armeniër van oorsprong is. Ik
roep het kabinet op om er alles aan te doen om te voorkomen dat dat gaat gebeuren met die grote slachting die
destijds heeft plaatsgevonden en die nog steeds niet verwerkt is.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik denk dat het van belang is om hier nogmaals te benadrukken dat ik zeer met de heer Slob en een grote meerderheid
in deze Kamer deel dat het van groot belang is dat de Turken en de Armeniërs gezamenlijk tot een vergelijk komen
over hun geschiedenis. Ook dat is onlangs weer verwoord
in een heel mooie motie van de Kamer. Ik heb zonet gezegd
dat het kabinet eerder heeft besloten tot de aanwezigheid
in de personen die ik zojuist heb genoemd. Ondanks de
herhaalde oproep van de heer Slob zeg ik toch dat dit het
besluit is geweest en dat ik weinig tot geen ruimte zie om
daaraan nog iets te veranderen. Het spreekt voor zich dat
ik de woorden van de heer Slob nogmaals zal delen met
mijn collega van Buitenlandse Zaken, maar ik ga ervan uit
dat het kabinet besloten heeft en conform dat besluit zal
handelen.
Ik heb de mediaberichten die over Duitsland zijn verschenen
natuurlijk ook met grote interesse gevolgd. De precieze
bewoordingen van de mogelijke nieuwe Duitse lijn ken ik
nog niet. De bondspresident zal donderdag speechen. Naar
aanleiding daarvan zullen wij vanzelfsprekend weer contact
hebben met de Kamer. Ik vermoed zomaar dat daartoe dan
aanleiding is. Wij hebben overigens vanuit Duitsland geen
bevestiging gekregen dat er ook werkelijk in dergelijke
bewoordingen zal worden gesproken. Ik denk dat ik voldoende helder ben geweest.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik steun de oproep van de heer Slob om op ministersniveau
vertegenwoordigd te zijn bij de herdenking, maar ik heb nu
ook kennisgenomen van de uitlatingen van de minister, die
helaas zegt: wij zien geen reden om daar verandering in
aan te brengen.
Ik heb nog wel een vraag over Duitsland. Daar wil ik graag
nog even op doorgaan. Zou het geen goede zaak zijn als er
ook in Europees verband brede eenduidigheid in terminologie zou zijn? Het zou heel veel pijn en gedoe weghalen
als er op grond van de historische feiten gewoon onomwonden over genocide zou worden gesproken.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik verwees zonet naar een motie die de Kamer in grote
meerderheid heeft aangenomen. Daarin wordt gesproken
over het belang van het tot een gezamenlijk vergelijk komen
over de geschiedenis als het gaat om de Turken en de
Armeniërs. Als voormalig Europees Parlementslid weet ik
dat er volop over is gesproken in de Europese instellingen
en in het Europees Parlement, en dat iedereen, bijna
iedereen, van mening is dat het van belang is dat de Turken
en de Armeniërs samen tot dit vergelijk komen en dat niet
anderen dit voor hen gaan bepalen of tot een juridische
vaststelling komen. Daarom spreekt dit kabinet ook nog
steeds over "de kwestie van". Het is de leden allemaal
bekend. Af en toe is het zeer verleidelijk om in te gaan op

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Slob

de oproepen van bijvoorbeeld de heer Slob en nu de heer
Van der Staaij. Ik denk echter dat het wijs is om iedereen
aan te moedigen, ook Turkije, om tot een gezamenlijk vergelijk te komen en de erkenning van binnenuit te laten
ontstaan. Ik denk dat dit de belangrijkste les is. Daar hebben
de heer Van der Staaij en ik ook in andere gremia over
gesproken.
De heer Beertema (PVV):
Ik denk dat het ook een belangrijkse les is dat president
Erdogan al heeft gereageerd door te zeggen: houd toch
eens op met dat zeuren over die genocide. Dat zijn zijn
laatste woorden over dit onderwerp.
Maar mijn vraag gaat over iets anders. Ook de PVV steunt
de oproep van de heer Slob van harte, maar ons is nog iets
niet duidelijk. De minister spreekt over een "gepast niveau"
als het gaat over de vergelijking tussen een afvaardiging
op ambassadeursniveau en een afvaardiging op het allerhoogste niveau, met de koning en de minister-president,
naar een staat waarin bijna op dagelijkse basis de meest
gruwelijke lijfstraffen in het openbaar worden uitgevoerd.
Ik spreek inderdaad over Saudi-Arabië. Wat is nou precies
het verschil in status tussen Saudi-Arabië, dat geregeerd
wordt door de sharia, en Armenië, de oudste christelijke
natie van de wereld? Naar die laatste sturen we geen
afvaardiging. Wat is nu de afweging geweest tussen het
een en het ander?
Minister Hennis-Plasschaert:
Laat ik nogmaals vooropstellen dat de gebeurtenissen in
1915, en ook die in 1916 natuurlijk, groot leed hebben veroorzaakt en dat dit nooit in het zand van de vergetelheid
mag raken; ik gebruik de woorden van de heer Slob. Daar
ging de vraag over. Ik denk dat het wijs is om bij die vraag
te blijven. De gebeurtenissen uit 1915 vergelijken met het
overlijden van een staatshoofd in 2015, vind ik eerlijk gezegd
appels en peren vergelijken.
De voorzitter:
Hebt u nog een vervolgvraag, mijnheer Beertema?
De heer Beertema (PVV):
Sorry, dat laatste verstond ik niet goed.
Minister Hennis-Plasschaert:
Appels en peren.
De heer Beertema (PVV):
Oh, appels en peren. Oké. Een heleboel mensen vinden dat
niet, maar ik hoor dat de minister volhardt en ik vind dat
erg jammer.

21 april 2015
TK 78

78-2-2