Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2235
Vragen van het lid Hachchi (D66) aan de Minister van Defensie over nieuwe
tegenslagen met de JSF (ingezonden 16 april 2015).
Antwoord van Minister Hennis-Plasschaert (Defensie), mede namens de
Minister van Economische Zaken (ontvangen 11 mei 2015).
Vraag 1
Kunt u toelichten wat de gevolgen zijn van de nieuwe vertragingen in de
ontwikkeling van de software van de JSF (F-35)?1
Antwoord 1
De planning van het F-35 programma voorziet er in dat het testen van de
block 2B software dit voorjaar is voltooid en dat deze software eind juni voor
operationeel gebruik wordt vrijgegeven. Volgens de planning zullen de
Amerikaanse mariniers met deze software hun Initial Operational Capability
(IOC) status deze zomer behalen. Bij het testen van de beoogde eindversie
van de block 2B software zijn nog enkele tekortkomingen (bugs) geconstateerd. De Amerikaanse mariniers hebben echter vastgesteld dat de software
bruikbaar is voor het behalen van de IOC-status. Het F-35 Joint Program
Office (JPO) laat de benodigde verbeteringen in een volgende softwareversie
verwerken. Nederland beoogt in 2021 een eerste operationele capaciteit
beschikbaar te hebben. De toestellen zullen dan zijn uitgerust met de block 3F
software.
Vraag 2
Zijn er enige financiële consequenties voor de aanschaf van de Nederlandse
JSF door deze softwarevertraging, dan wel consequenties voor de geplande
aanschaf- en invoerdatum van de Nederlandse JSF?
Antwoord 2
Nee.

1

ah-tk-20142015-2235
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Telegraaf, 9 april 2015, http://www.telegraaf.nl/binnenland/23906392/
__Bouwer_JSF_ligt_achter_met_software.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

Vraag 3
Klopt het dat het hele functioneren van de JSF feitelijk afhangt van de
ontwikkeling van de software en dat deze software dus de meest kritische
succesfactor is? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Het functioneren van ieder hedendaags jachtvliegtuig, dus ook de F-35, is een
complex samenspel van goedwerkende hardware en software.
Vraag 4
Wat is uw reactie op het bericht dat de JSF faalt in het bieden van luchtsteun?2
Antwoord 4
Zoals al in de voortgangsrapportages is gemeld, doorloopt de F-35 een
stapsgewijs ontwikkelingstraject. Van het toestel en de software worden
enkele tussenversies ontwikkeld (aangeduid met block nummers) waarmee de
operationele capaciteiten van het toestel gefaseerd beschikbaar komen. Dit
voorjaar wordt de ontwikkeling van de block 2B software en een beperkt
wapenpakket voltooid. Met deze configuratie beschikt het toestel over initiële
operationele capaciteiten, waaronder die om luchtsteun aan grondtroepen te
bieden. Met het beschikbaar komen van de block 3F configuratie (naar
verwachting in 2017) zal de F-35 alle operationele capaciteiten op het vereiste
niveau hebben.
In de berichtgeving worden de capaciteiten van de block 2B software op het
gebied van luchtsteunverlening vergeleken met de capaciteiten van de A-10.
Dat toestel is speciaal ontworpen voor luchtsteun en alleen de Amerikaanse
luchtmacht beschikt erover. De A-10 is echter zeer beperkt in staat zich te
verdedigen tegen vijandige jachtvliegtuigen en is daarvoor afhankelijk van
andere toestellen. In tegenstelling tot de A-10, die alleen voor luchtsteun
effectief inzetbaar is, is de F-35 een multirole toestel. Dat wil zeggen dat de
F-35 kan worden ingezet in zeer uiteenlopende dreigingsscenario’s en naast
luchtsteun ook andere complexe taken kan uitvoeren. De Amerikaanse
Director Operational Test & Evaluation maakte overigens ook duidelijk
onderscheid tussen de tijdelijk gebruikte block 2B software en de mogelijkheden van de uiteindelijke block 3F software. De F-35 kan doeltreffend
luchtsteun aan grondtroepen geven, maar de uitvoering van die taak zal
anders zijn vormgegeven dan grondsteun door een A-10. Dat geldt overigens
ook voor luchtsteun met de F-16.
Vraag 5
Klopt het dat het bieden van luchtsteun één van de hoofdtaken is van de
JSF?
Antwoord 5
Ja.
Vraag 6, 7, 8
Hoe beoordeelt u het dat er nu een nieuwe onzekerheid is over de prestaties
van de JSF? Voldoet de JSF nog steeds aan de Nederlandse eisen die zijn
gesteld ten aanzien van de prestaties?
Kunt u toelichten wat de consequenties zijn voor de Nederlandse aanschaf
van de JSF, nu blijkt dat deze faalt in een van de hoofdtaken?
Kunt u toelichten wat de verwachte consequenties zijn van dit falen voor het
bereiken van de uiteindelijke operationele capaciteiten van de JSF?
Antwoord 6, 7, 8
Er is geen sprake van nieuwe onzekerheid over de prestaties van een F-35.
Met de block 3F configuratie, die naar verwachting in 2017 beschikbaar zal
zijn, zal de F-35 voldoen aan de operationele eisen die Nederland heeft
gesteld.

2

Nu.nl, 14 april 2014, http://www.nu.nl/buitenland/4030794/joint-strike-fighter-faalt-bijluchtsteun.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Vraag 9
Hebt u ook kennisgenomen van het bericht «Minister Hennis, het JSF-dossier
gaat niet de la in»?3
Antwoord 9
Ja.
Vraag 10
Klopt het dat de eerste JSF pas volledig operationeel zal zijn in 2021? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 10
Nee, dit klopt niet. De eerste toestellen met de volledige operationele
capaciteiten van de block 3F software worden in 2017 verwacht. In het artikel
worden recente uitspraken van de Amerikaanse luchtmachtgeneraal Harrigian
verkeerd aangehaald. In een interview met Reuters4 bevestigde Harrigian dat
de Amerikaanse luchtmacht op koers ligt om in 2016 de IOC-status met de
F-35 te behalen en dat een Full Operational Capability (FOC) status, met grote
aantallen toestellen en bijbehorende wapens, in 2021 wordt verwacht.
Vraag 11, 12
Klopt het dat de verwachte omzet voor de Nederlandse industrie is gebaseerd
op de aanname dat uiteindelijk 4500 JSF’s worden geproduceerd? Zo nee,
waarom niet?
Hoe beoordeelt u de kritische kanttekeningen die worden geplaatst in het
artikel op het verwachte aantal van 4500 JSF’s?
Antwoord 11, 12
De omzetraming berust op een raming van een totale productie van 4.500
stuks. De opmerkingen in het artikel zijn bekend en zijn al eerder naar voren
gebracht, onder meer tijdens een hoorzitting voor de vaste commissie voor
Defensie op 6 april 2009 (Kamerstuk 26 488, nr. 165). In de brief van 17 april
2009 (Kamerstuk 26 488, nr. 166) is in reactie daarop al geschreven dat de
raming van 4.500 stuks berust op de planningsaantallen van de F-35
partnerlanden plus de te verwachten verkoop aan «derde landen». Eenzelfde
onderbouwing is ook vermeld in de brief van 3 maart 2014 (Kamerstuk
26 488, nr. 341) met daarin een reactie op een persinterview met mevrouw
Hewson van Lockheed Martin, en in de brief van 16 februari 2015 (Kamerstuk
26 488, nr. 373) waarin de bouwstenen voor de Nederlandse omzetraming
aan de orde kwamen.
Vraag 13
Wat is uw reactie op het oordeel van het hoofd van Amerikaanse marine
operaties die de stealthcapaciteiten van de JSF overgewaardeerd noemt?
Antwoord 13
De Amerikaanse Chief of Naval Operations heeft er in het afgelopen jaar op
gewezen dat verbetering van de capaciteiten van radarsystemen een
vermindering van de tactische voordelen van stealth toestellen tot gevolg kan
hebben. Er is sprake van een voortdurende wedloop tussen radarsystemen en
technologieën waarmee radardetectie kan worden vermeden of geminimaliseerd. Deze wedloop zal ook in de komende jaren voortgaan. Een toestel met
stealth technologie zal ten opzichte van een niet-stealth toestel later
gedetecteerd worden, wat hoe dan ook voordeel oplevert.
Vraag 14
Klopt het dat het mogelijk is om creatief te boekhouden met het budget van
de JSF door investeringskosten af te doen als exploitatiekosten? Zo nee,
waarom niet?

3
4

Follow The Money, 15 april 2014, http://www.ftm.nl/exclusive/jsf-dossier-hennis/.
Zie http://www.reuters.com/article/2015/04/07/lockheed-martin-fighter-airforceidUSL2N0X424C20150407

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Antwoord 14
De suggestie is onjuist dat Lockheed Martin door creatief boekhouden kosten
kan verschuiven zodat deze geen deel uitmaken van de investeringskosten
maar terugkomen als exploitatiekosten. Het Pentagon heeft inzage in de
boekhouding van de leveranciers zodat kan worden vastgesteld dat kosten
correct worden toegerekend en er geen overmatige winsten worden geboekt.
Verder merk ik op dat het Nederlandse financiële kader voor de verwerving
van de F-35 zowel het investeringsbudget als het jaarlijkse exploitatiebudget
omvat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4