> Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag

Bond van Cannabis Detaillisten
t.a.v. Simone van Breda
Postbus 946
1000 AX Amsterdam

Directie Financiële
Markten
Korte Voorhout 7
2511 CW Den Haag
Postbus 20201
2500 EE Den Haag
www.rijksoverheid.nl
www.minfin.nl
Ons kenmerk
2021-0000194453
Uw brief (kenmerk)

Datum

14 april 2022

Betreft

Reactie brief Contante gelden

Geachte mevrouw Van Breda,
Op 28 april jl. heeft mijn voorganger van uw organisatie, de Bond van Cannabis
Detaillisten (BCD) een brief ontvangen, waarin u schrijft over ondernemers in de
coffeeshopbranche die moeilijkheden ervaren bij het verkrijgen en onderhouden
van een bankrelatie. U schetst in uw brief het probleem dat banken weigeren om
de behoefte aan contant geld in uw sector te faciliteren, die nodig zijn in het
kader van de inkoop van hasj en hennep. Naar aanleiding van uw brief zijn mijn
ambtenaren in gesprek getreden met uw organisatie en andere
brancheverenigingen die de coffeeshopsector vertegenwoordigen. Ook zijn er
gesprekken gevoerd met het ministerie van Justitie en Veiligheid en De
Nederlandsche Bank. In die periode is deze problematiek ook voorgelegd aan de
rechter in een zaak tussen een coffeeshop en een bank. Er is voor gekozen om de
uitkomst van deze procedure en de hierboven genoemde gesprekken af te
wachten voor de beantwoording van uw brief. Daardoor heeft een schriftelijke
reactie langer op zich laten wachten dan gebruikelijk is. In de brief ga ik, in
afstemming met de minister van Justitie en Veiligheid, in op het probleem dat uw
organisatie schetst.
Toegang betalingsverkeer
Toegang tot het betalingsverkeer is belangrijk om deel te kunnen nemen aan het
maatschappelijk verkeer. Dit betekent niet dat elke bank alle klanten hoeft te
bedienen, maar wel dat een klant, ook een coffeeshopondernemer, bij een bank
terecht kan. In welke mate een bank een bepaalde klant betaaldiensten verleent
hangt onder meer af van de ondernemingsstrategie. De bank bepaalt zelf met
welke klanten zij een zakelijke relatie aangaat of voortzet. Door uw brief en
andere signalen is mij duidelijk dat de toegang van coffeeshops tot bancaire
dienstverlening onder druk staat.
Mijn verschillende voorgangers hebben ook aandacht besteed aan dit onderwerp.
Minister Bos heeft al in 2010 een brief gestuurd naar de Tweede Kamer waarin hij
de dreigende situatie dat coffeeshops van iedere vorm van bancaire

Pagina 1 van 4

dienstverlening categoraal uitgesloten worden, als onwenselijk beoordeelt.1
Minister Hoekstra heeft vorig jaar in antwoorden op Kamervragen van het lid
Grinwis aangegeven dat de contractsvrijheid van banken begrensd kan worden
door de op banken rustende zorgplicht die zij vervullen in het maatschappelijk
verkeer.2 Ik vind het belangrijk dat ook gedoogde bedrijven toegang blijven
houden tot het betalingsverkeer. Het categoraal uitsluiten van coffeeshops van
toegang tot het girale en chartale betalingsverkeer leidt tot de maatschappelijk
ongewenste situatie dat coffeeshops uitsluitend hun bedrijfsvoering in contanten
kunnen voeren. Ik erken dat contant geld voor de inkoop van hasj en hennep
noodzakelijk is voor een coffeeshop. Het uitsluiten van coffeeshops of de
mogelijkheden tot contant geld op een dermate wijze te beperken dat het
onmogelijk is een coffeeshop uit te oefenen binnen het gedoogbeleid, leidt er toe
dat de controleerbaarheid van de administratie van coffeeshops en de
maatschappelijke veiligheid onder druk komen te staan.

Directie Financiële
Markten
Ons kenmerk
2021-0000194453

Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme
Op grond van de Wwft is een bank verplicht om risico-inschattingen te maken en
daar het klantenacceptatiebeleid op af te stemmen. Ook dient een bank
mitigerende maatregelen te treffen om witwasrisico's te beperken. De Wwft
verplicht banken alleen om van een klant afscheid te nemen of een nieuwe klant
te weigeren als een bank de geconstateerde risico's niet kan mitigeren, de klant
concrete risico’s oplevert of als de klant de benodigde informatie om een goede
risicobeoordeling te maken niet aanlevert. Daarbij is het van belang dat de bank
per klant een individuele risicobeoordeling maakt. De bank in kwestie heeft bij
bestaande klantrelaties in alle gevallen een zorgplicht jegens de klant. De bank
dient oog te hebben voor de belangen van de klant en kan niet zomaar de
dienstverlening opzeggen. De zorgplicht kan ook in de precontractuele fase
gelden; een bedrijf zonder bankrekening kan niet deelnemen aan het
maatschappelijk verkeer en zo geen bedrijf exploiteren. Het recht van de
zakelijke gebruiker is niet onbegrensd, de bank hoeft geen verhoogd risico op
witwassen te tolereren en hoeft klanten met een verhoogd risicoprofiel niet in
staat te stellen om contante gelden te storten.3
In het licht van de Wwft is het begrijpelijk dat banken bestaande en nieuwe
klanten kritisch tegen het licht houden, zeker bij klanten die actief zijn in een
branche met een verhoogd integriteitsrisico, zoals de coffeeshopsector. Deze
kritische beoordeling verwacht ik van alle poortwachters van het financiële stelsel.
Anderzijds vind ik het belangrijk dat dit zorgvuldig gebeurt en met oog voor de
belangen van de klant. De maatregelen die banken nemen om aan de Wwft te
voldoen moeten proportioneel zijn en burgers en ondernemers niet onnodig
beperken in de toegang tot het maatschappelijke of economische verkeer. Hierbij
teken ik aan dat het categoraal uitsluiten van sectoren niet mogelijk is op basis
van de Wwft. 4

1

2

Kamerstukken II, 2009/10, 27863, nr. 35.
Kamerstukken II, 2021/2022 met kenmerk 2021Z16955.

3

HR 5 november 2021, ECLI:NL:HR:2021:1652
DNB Leidraad Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) en
Sanctiewet (Sw) 2020, p. 23
4

Pagina 2 van 4

Gedoogbeleid en cashbetalingen
Bij de coffeeshopbranche is er sprake van een intrinsieke spanning tussen
enerzijds de verplichtingen die voortvloeien uit de Wwft en anderzijds de
uitgangspunten van het gedoogbeleid voor coffeeshops, zoals neergelegd in de
Aanwijzing Opiumwet van het Openbaar Ministerie (OM).5 Enerzijds is de
productie van hard- en softdrugs verboden in Nederland, anderzijds is de verkoop
van softdrugs onder voorwaarden wel toegestaan. Door deze constructie vindt de
inkoop van hennep door coffeeshops plaats via de zogenoemde achterdeur. Voor
deze inkoop is contant geld nodig. Vanwege de gedoogsituatie in deze branche in
combinatie met hoge contant geld omzetten is sprake van hogere risico’s op
witwassen. Anderzijds is deze contante inkoop via de achterdeur essentieel voor
de bedrijfsvoering van een coffeeshop. Coffeeshops dienen daarom een zekere
toegang tot contant geld te hebben en het ligt voor de hand dat deze transacties
niet in detail verantwoord kunnen worden. Ik begrijp ook uit rechtspraak dat van
de exploitant van een coffeeshop in redelijkheid niet kan worden verwacht dat hij
ter zake van de inkoop van softdrugs over facturen beschikt.6 De inkoop van
softdrugs kan echter wel worden verantwoord in de kasadministratie.

Directie Financiële
Markten
Ons kenmerk
2021-0000194453

Vervolg
Het ministerie van Financiën heeft overleg gevoerd met uw organisatie. Uit deze
overleggen begrijp ik dat de BCD graag kijkt naar beheersmaatregelen die zijzelf
kan nemen. Deze aanpak moedig ik aan. Gelet op de maatschappelijke opgave
om criminele geldstromen terug te dringen, is het van belang dat eenieder die
daaraan een betekenisvolle bijdrage kan leveren dat ook doet, zo ook de
coffeeshopbranche. De BCD wil als brancheorganisatie hier graag zelf een
verantwoordelijkheid nemen en nadenken over hoe zij als branche zelf
beheersmaatregelen kan nemen door bijvoorbeeld een gedragscode op te stellen
en dit met banken te bespreken. Ik begrijp dat uw organisatie hierover in gesprek
zal treden met de banken.
Een wenselijk startpunt is om de behoefte van contant geld voor de inkoop van
softdrugs in gezamenlijkheid door de betreffende coffeeshop en bank te laten
bepalen. Zij zijn het beste in staat om vast te stellen en af te spreken wat een
redelijke contantgeldbehoefte is en wat verdere redelijke maatregelen zijn om
risico’s te beperken. Ik begrijp daarnaast van de Vereniging Haagse Coffeeshops
en Platform Cannabisondernemingen Nederland dat banken reeds aan het kijken
zijn naar het leveren van maatwerk aan coffeeshops wat betreft hun
contantgeldbehoefte afhankelijk van de gedoogde verkoop.7 Ik moedig deze
werkwijze aan en ga er vanuit dat de coffeeshop en bank transparant met elkaar
communiceren en informatie uitwisselen om te komen tot afspraken.
Daarnaast heeft de rechter zich uitgesproken over de balans tussen toegang tot
betalingsverkeer voor coffeeshops en de uitvoering van de Wwft door banken. 8
De voorzieningenrechter overweegt dat de contractvrijheid van een bank
begrensd is, vanwege de bijzondere zorgplicht tegenover de rekeninghouder.
5
6

Staatscourant 2011, 11134.
Arrest van 27 september 2002, ECLI:NL:HR:2002:AD8780.

7

https://platformcannabis.nl/redactionele-artikelen/doorbraak-rabobank-komt-metmaatwerk-voor-cash-opnames-coffeeshops.html
8
Uitspraak Rechtbank Amsterdam 26 april 2021, ECLI:NL:RBAMS:2021:2098, en Uitspraak
Rechtbank Midden Nederland 21 juli 2021 ECLI:NL:RBMNE:2021:3990.
Pagina 3 van 4

Daarnaast wordt ook overwogen dat een maximaal bedrag aan contanten in strijd
kan zijn met de daadwerkelijke toegang tot betaalfaciliteiten. Ik ga ervanuit dat
wanneer er afspraken worden gemaakt, er rekening wordt gehouden met de
overwegingen van de rechter.

Directie Financiële
Markten
Ons kenmerk
2021-0000194453

Hoogachtend,
de minister van Financiën,

Sigrid A.M. Kaag

Pagina 4 van 4