Hof van Justitie van de Europese Unie
PERSCOMMUNIQUÉ nr. 84/17
Luxemburg, 26 juli 2017

Advies 1/15

Pers en Voorlichting

Het Hof verklaart dat de geplande overeenkomst tussen de Europese Unie en
Canada over de doorgifte van passagiersgegevens niet in haar huidige vorm
mag worden afgesloten
Het is weliswaar in wezen toegestaan om stelselmatig alle gegevens van passagiers door te
geven, te bewaren en te gebruiken, maar verschillende bepalingen van de
ontwerpovereenkomst beantwoorden niet aan de vereisten die voortvloeien uit de
grondrechten van de Unie
De Europese Unie heeft met Canada onderhandeld over een overeenkomst met betrekking
tot de doorgifte en de verwerking van gegevens uit het Passenger Name Record (PNRovereenkomst). Deze overeenkomst is in 2014 ondertekend. Toen de Raad van de Europese
Unie aan het Europees Parlement vroeg om deze overeenkomst goed te keuren, heeft die
laatste instelling zich tot het Hof van Justitie gewend met de vraag of de voorgenomen
overeenkomst verenigbaar is met het recht van de Unie en in het bijzonder met de
voorschriften inzake de eerbiediging van het privéleven en de bescherming van
persoonsgegevens. Het is van belang om erop te wijzen dat dit de eerste keer is dat het Hof
zich moet uitspreken over de verenigbaarheid van een ontwerp van internationale
overeenkomst met het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.
In zijn advies van vandaag antwoordt het Hof dat de PNR-overeenkomst niet in haar
huidige vorm mag worden afgesloten, omdat verschillende bepalingen ervan
onverenigbaar zijn met de door de Unie erkende grondrechten.
De voorgenomen overeenkomst maakt het mogelijk om de PNR-gegevens van alle
luchtreizigers stelselmatig en continu door te geven aan een Canadese autoriteit met het oog
op het gebruik en de bewaring ervan en op de eventuele latere doorgifte ervan aan andere
autoriteiten en aan andere derde landen, met als doel terrorisme en zware
grensoverschrijdende criminaliteit te bestrijden. Daartoe voorziet de voorgenomen
overeenkomst onder meer in een bewaartermijn van vijf jaar voor deze gegevens, in
vereisten op het gebied van de beveiliging en de integriteit van de PNR-gegevens, in een
onmiddellijke afscherming van gevoelige gegevens, in een recht om toegang tot de
gegevens te krijgen, ze te laten verbeteren en ze te laten wissen, en in de mogelijkheid om
administratieve en gerechtelijke rechtsmiddelen aan te wenden.
De PNR-gegevens kunnen, samen beschouwd, onder meer een volledige reisroute
blootleggen, inzicht geven in reisgewoontes en relaties tussen twee of meer personen,
inlichtingen verschaffen over de financiële situatie van luchtreizigers, hun
voedingsgewoonten of hun gezondheidstoestand en zelfs gevoelige gegevens over deze
passagiers bevatten. Bovendien zijn de doorgegeven PNR-gegevens bestemd om vóór de
aankomst van de passagiers in Canada op stelselmatige en geautomatiseerde wijze te
worden geanalyseerd aan de hand van vooraf vastgelegde criteria en modellen. Dergelijke
analyses kunnen aanvullende informatie verstrekken over het privéleven van de passagiers.
Tot slot maakt de voorgenomen overeenkomst het mogelijk om gedurende een erg lange tijd

www.curia.europa.eu

over informatie met betrekking tot het privéleven van de passagiers te beschikken. De PNRgegevens kunnen immers tot vijf jaar lang worden bewaard.
Het Hof wijst er dan ook op dat de doorgifte van de PNR-gegevens van de Unie naar
Canada en de regels van de voorgenomen overeenkomst over de bewaring en het gebruik
van die gegevens en de eventuele latere doorgifte ervan aan Canadese, Europese of
buitenlandse openbare instanties een inmenging in het grondrecht op eerbiediging van
het privéleven inhouden. De voorgenomen overeenkomst vormt ook een inmenging in het
grondrecht op bescherming van persoonsgegevens.
Het Hof onderzoekt vervolgens of deze inmengingen kunnen worden gerechtvaardigd. In dat
verband merkt het op dat de betrokken inmengingen gerechtvaardigd worden door een
doelstelling van algemeen belang (het waarborgen van de openbare veiligheid in het
kader van de strijd tegen terroristische misdrijven en zware grensoverschrijdende
criminaliteit) en dat de doorgifte van PNR-gegevens naar Canada en de latere verwerking
ervan geschikte manieren zijn om die doelstelling te verwezenlijken.
Wat de noodzakelijkheid van de inmengingen betreft, verklaart het Hof dat verschillende
bepalingen van de overeenkomst verder gaan dan strikt noodzakelijk is en geen
duidelijke en nauwkeurige regels bevatten.
In het bijzonder merkt het Hof op dat de overeenkomstsluitende partijen de mogelijkheid
hebben erkend dat gevoelige gegevens (te weten alle informatie waaruit „de raciale of
etnische afkomst, de politieke opvattingen, de godsdienstige of levensbeschouwelijke
overtuiging of het lidmaatschap van een vakvereniging” blijkt en informatie over „gezondheid
of seksueel gedrag”) worden doorgegeven aan Canada. Aangezien er een risico bestaat dat
de verwerking van gevoelige gegevens in strijd is met het discriminatieverbod, is voor de
doorgifte ervan aan Canada een nauwkeurige en bijzonder goed onderbouwde
rechtvaardiging nodig die is gebaseerd op andere gronden dan de bescherming van de
openbare veiligheid tegen terrorisme en ernstige grensoverschrijdende criminaliteit. In dit
geval ontbreekt een dergelijke rechtvaardiging echter. Het Hof leidt hieruit af dat de
bepalingen van de overeenkomst over de doorgifte van gevoelige gegevens aan
Canada en over de verwerking en de bewaring van deze gegevens onverenigbaar zijn
met de grondrechten.
Voorts is het Hof van oordeel dat de voorgenomen overeenkomst niet verder gaat dan strikt
noodzakelijk is voor zover zij toestaat dat de PNR-gegevens van alle luchtreizigers worden
doorgegeven aan Canada. De geautomatiseerde analyse van de PNR-gegevens beoogt
immers het risico voor de openbare veiligheid vast te stellen dat zou kunnen worden
gevormd door personen die niet bekend zijn bij de bevoegde diensten en die vanwege dit
risico kunnen worden onderworpen aan een grondig onderzoek bij de grens. Deze
gegevensverwerking zorgt ervoor dat veiligheidscontroles (met name aan de grenzen)
eenvoudiger en sneller kunnen verlopen. Overeenkomstig artikel 13 van het Verdrag van
Chicago1 moeten alle luchtreizigers die Canada willen inreizen of verlaten deze controles
ondergaan, aangezien zij de toelatings- en vertrekvoorwaarden dienen te respecteren waarin
het toepasselijke Canadese recht voorziet.
Om diezelfde redenen is, voor zover de passagiers zich nog in Canada bevinden of op het
punt staan dat derde land te verlaten, het noodzakelijke verband aanwezig tussen deze
gegevens en de doelstelling van de voorgenomen overeenkomst, zodat deze overeenkomst
niet verder gaat dan strikt noodzakelijk is door het loutere feit dat zij bepaalt dat de PNRgegevens van de passagiers stelselmatig mogen worden bewaard en gebruikt.

1

Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart, dat is ondertekend te Chicago op 7 december 1944 (Recueil
des traités des Nations unies, band 15, nr. 102).

www.curia.europa.eu

Wat het gebruik van de PNR-gegevens tijdens het verblijf van de luchtreizigers in Canada
betreft, merkt het Hof echter wel op dat deze reizigers na verificatie van hun PNR-gegevens
toegelaten zijn tot het grondgebied van dit derde land, zodat het gebruik van die gegevens
tijdens hun verblijf in Canada gebaseerd moet zijn op nieuwe omstandigheden die dit gebruik
rechtvaardigen. In dit kader zijn dus, zoals door de rechtspraak van het Hof wordt vereist,
regels nodig die de materiële en procedurele voorwaarden voor dit gebruik bepalen, zodat de
gegevens in kwestie met name worden beschermd tegen het gevaar van misbruik. Dergelijke
regels moeten gebaseerd zijn op objectieve criteria ter bepaling van de omstandigheden en
voorwaarden waarin de in de voorgenomen overeenkomst bedoelde Canadese autoriteiten
deze gegevens mogen gebruiken. Om in de praktijk te garanderen dat deze voorwaarden ten
volle worden nageleefd, moet het gebruik van de bewaarde PNR-gegevens tijdens het
verblijf van de luchtreizigers in Canada in beginsel worden onderworpen aan een
voorafgaande controle door hetzij een rechterlijke instantie, hetzij een onafhankelijke
bestuurlijke entiteit, en moet de beslissing van deze rechterlijke instantie of deze entiteit
worden gegeven naar aanleiding van een gemotiveerd verzoek dat de bevoegde autoriteiten
met name in het kader van een procedure ter voorkoming, opsporing of vervolging van
strafbare feiten hebben ingediend. Hiervan kan slechts worden afgeweken in dringende
gevallen, mits dit naar behoren wordt gerechtvaardigd.
Na het vertrek van de luchtreizigers uit Canada is de duurzame opslag van de PNRgegevens van alle luchtreizigers – die door de voorgenomen overeenkomst wordt
toegestaan – niet beperkt tot wat strikt noodzakelijk is. Wat luchtreizigers betreft voor wie bij
hun aankomst in Canada en tot op het ogenblik van hun vertrek uit dat derde land niet is
vastgesteld dat zij een terroristische dreiging kunnen vormen of zich schuldig zouden kunnen
maken aan zware grensoverschrijdende criminaliteit, lijkt er – zodra zij vertrokken zijn –
tussen hun PNR-gegevens en de doelstelling van de voorgenomen overeenkomst immers
geen verband, zelfs geen indirect verband, te bestaan dat de bewaring van deze gegevens
rechtvaardigt. Wat luchtreizigers betreft ten aanzien van wie op basis van objectieve
gegevens kan worden aangenomen dat zij zelfs na hun vertrek uit Canada een terroristische
dreiging kunnen vormen of zich schuldig zouden kunnen maken aan zware
grensoverschrijdende criminaliteit, is het daarentegen wel toelaatbaar dat hun PNRgegevens na hun verblijf in Canada, zelfs vijf jaar lang, opgeslagen blijven. Voor het gebruik
van de PNR-gegevens gelden dan dezelfde voorwaarden als die welke gelden voor het
gebruik van de PNR-gegevens tijdens het verblijf van de luchtreizigers in Canada.
Het Hof is ook van oordeel dat andere bepalingen van de voorgenomen overeenkomst
onverenigbaar zijn met de grondrechten, tenzij deze overeenkomst aldus wordt
herzien dat de inmengingen beter worden afgebakend en preciezer worden
omschreven. Zo verklaart het Hof dat de overeenkomst:


sommige van de door te geven PNR-gegevens duidelijker en nauwkeuriger moet
bepalen;



moet voorschrijven dat de modellen en criteria die voor de geautomatiseerde
verwerking van de PNR-gegevens worden gebruikt, specifiek en betrouwbaar zijn en
niet discrimineren;



moet bepalen dat uitsluitend databases zullen worden gebruikt die door Canada
worden aangewend in het kader van de strijd tegen terrorisme en zware
grensoverschrijdende criminaliteit;



dient te bepalen dat de Canadese autoriteiten PNR-gegevens slechts kunnen
meedelen aan openbare instanties van landen buiten de Europese Unie indien er
tussen de Unie en dat land een overeenkomst bestaat die gelijkwaardig is aan de

www.curia.europa.eu

voorgenomen overeenkomst of indien de Europese Commissie op dit domein een
besluit heeft gegeven;


moet bepalen dat de luchtreizigers het recht hebben om individueel te worden ingelicht
wanneer PNR-gegevens die betrekking hebben op hen worden gebruikt tijdens hun
verblijf in Canada en na hun vertrek uit dat land, en ook wanneer deze gegevens aan
andere instanties of aan particulieren worden vrijgegeven;



dient te waarborgen dat een onafhankelijke toezichthoudende instantie nagaat of de
regels met betrekking tot de bescherming van luchtreizigers bij de verwerking van hun
PNR-gegevens worden nageleefd.

Aangezien niet alle inmengingen die de voorgenomen overeenkomst toestaat beperkt blijven
tot wat strikt noodzakelijk is en zij dus niet volledig gerechtvaardigd zijn, komt het Hof tot de
slotsom dat de voorgenomen overeenkomst niet kan worden afgesloten in haar huidige
vorm.
Tot slot wenste het Parlement ook te vernemen of de voorgenomen overeenkomst rechtens
gegrond moet zijn op de artikelen 82 en 87 VWEU (justitiële samenwerking in strafzaken en
politiële samenwerking), dan wel op artikel 16 VWEU (bescherming van persoonsgegevens).
In dit verband antwoordt het Hof dat de overeenkomst moet worden gebaseerd op zowel
artikel 16 VWEU als artikel 87 VWEU. Zij streeft immers twee onlosmakelijk met elkaar
verbonden doelstellingen na die van even groot belang zijn, te weten de – uit artikel 87
VWEU voortvloeiende – doelstelling terrorisme en zware grensoverschrijdende criminaliteit te
bestrijden en de – uit artikel 16 VWEU voortvloeiende – doelstelling persoonsgegevens te
beschermen.

Een lidstaat, het Europees Parlement, de Raad of de Commissie kan het advies inwinnen van het Hof
van Justitie over de verenigbaarheid van een voorgenomen overeenkomst met de Verdragen of over
de bevoegdheid om deze overeenkomst te sluiten. Indien het Hof afwijzend adviseert, kan de
voorgenomen overeenkomst niet in werking treden, behoudens in geval van wijziging daarvan of
herziening van de Verdragen.

Voor de media bestemd niet-officieel stuk, dat het Hof van Justitie niet bindt.
De volledige tekst van het advies is op de dag van de uitspraak te vinden op de website CURIA.
Contactpersoon voor de pers: Stefaan Van der Jeught  (+352) 4303 2170
Beelden van de uitspraak van het advies zijn beschikbaar via "Europe by Satellite"  (+32)
2 2964106

www.curia.europa.eu