Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 069

Initiatiefnota van het lid Van Haga: «Een goede
bedoeling is niet altijd een goed idee: een
voorstel tot bestrijding van weeshuistoerisme»

Nr. 11

VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEG
Vastgesteld 17 april 2019
De algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft op 8 april 2019 overleg gevoerd met mevrouw Kaag,
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, over:
– de initiatiefnota van het lid Van Haga: «Een goede bedoeling is
niet altijd een goed idee: een voorstel tot bestrijding van
weeshuistoerisme» (Kamerstuk 35 069);
– de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking d.d. 26 maart 2019 inzake reactie op de
initiatiefnota van het lid Van Haga «Een goede bedoeling is
niet altijd een goed idee: een voorstel tot bestrijding van
weeshuistoerisme» (Kamerstuk 35 069, nr. 3).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
De Roon
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-35069-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

1

Voorzitter: Sjoerdsma
Griffier: Konings
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Alkaya, Bosman, Diks, Van
Haga, Van den Hul, Kuik, Sjoerdsma en Van Weerdenburg,
en mevrouw Kaag, Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Aanvang 14.30 uur.
De voorzitter:
Dames en heren, wij hebben vandaag een notaoverleg over de initiatiefnota van het lid Van Haga van de VVD, getiteld «Een goede bedoeling
is niet altijd een goed idee: een voorstel tot bestrijding van weeshuistoerisme». De heer Van Haga heeft de nota op 7 november jongstleden
aangeboden aan de Kamer. De Minister heeft daarop reeds schriftelijk een
reactie gegeven. Deze reactie staat eveneens geagendeerd voor het debat
van vandaag.
Ik heet welkom uiteraard het publiek, zowel in de zaal als thuis. Ik heet
welkom initiatiefnemer de heer Van Haga en zijn assistent, de heer Joël
Serphos. Ik heet welkom uiteraard ook de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking en haar ondersteuning en aan
mijn linkerkant de Kamerleden. Ik tel er vandaag vijf. De heer Bouali heeft
zich moeten afmelden vanwege een reis; hij vertegenwoordigt de Kamer
bij de Wereldbank. In dat kader wil ik aan de commissie voorleggen of zij
het ermee eens is dat het lid van het CDA twee minuten extra spreektijd
krijgt om ook namens het lid Bouali te kunnen spreken. Ik noteer geen
afwijkende standpunten. Dat betekent dat we over het algemeen de reeds
afgesproken spreektijden aan zullen houden. Dat betekent in de eerste
termijn voor de VVD acht minuten, voor de PVV zes minuten, voor het
CDA zes plus twee minuten, dus acht minuten, voor GroenLinks zes
minuten en voor de Partij van de Arbeid eveneens zes minuten. Ik stel
voor dat we de interrupties onbeperkt houden, maar op het moment dat ik
zie dat daar enigszins misbruik van wordt gemaakt, zal ik ingrijpen. Ik
hoop dat u mij dat niet kwalijk zal nemen. Er is inmiddels een zesde
spreker aangeschoven, die ik er ook van verwittig dat hij zes minuten in de
eerste termijn heeft. Dat wat betreft de spreektijden.
In de tweede termijn kunnen er moties worden ingediend. De woordvoerders weten dat, maar ik merk het op voor het publiek thuis. Ik stel
voor dat we tussen de eerste termijn van de Kamer en de eerste termijn
van de initiatiefnemer en de Minister twintig à dertig minuten schorsen
om de antwoorden aan deze kant voor te bereiden. Ik reken daarbij op uw
coulance. Dat gezegd hebbende gaat dit notaoverleg van start.
Het woord is aan de woordvoerder van de VVD: de heer Bosman.
De heer Bosman (VVD):
Voorzitter, dank u wel. Dank aan de initiatiefnemer natuurlijk. Het is een
hoop werk, niet alleen voor de initiatiefnemer, maar ook voor z’n team om
hem heen. Er is veel werk in gestoken en er is met veel mensen
gesproken. Dit belangrijke onderwerp is door zowel de ngo’s als de
academici aangekaart om hier werk van te maken.
Voorzitter. Hoeveel kinderen wonen er vandaag de dag in Nederland nog
in een weeshuis? Dat zijn er nul, zal ik maar antwoorden. In 1959 sloot het
laatste Nederlandse weeshuis zijn deuren. Dat is maar goed ook.
Wetenschappelijk onderzoek geeft aan dat het verblijf in een weeshuis de
kinderen emotioneel, maar ook fysiek op achterstand zet. Dus waarom is
het dan dat we in West-Europa geen weeshuizen meer hebben, maar als
we naar landen in Afrika, Azië en Zuid-Amerika kijken, we het heel
normaal vinden dat daar weeshuizen zijn? Sterker nog, we steunen deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

2

weeshuizen op verschillende manieren omdat het idee is dat we dan iets
goeds doen voor de kinderen in die landen. Met steun via stageplekken bij
weeshuizen of via het zogenaamde weeshuistoerisme houden wij deze
weeshuiszorg in stand. Ja, wij. Het zijn vaak goede bedoelingen die deze
weeshuizen in stand houden. Mensen hebben namelijk geen weet van de
alternatieven. Mensen hebben het idee dat als ze geen weeshuis steunen,
de kinderen nog veel slechter af zouden zijn, terwijl we weten dat
weeshuisopvang een negatieve invloed heeft op de ontwikkeling van die
kinderen.
Er zijn alternatieven, voorzitter. Hoogleraar Van IJzendoorn van Erasmus
Universiteit en Cambridge University gaf aan dat opgroeien in weeshuizen
structurele verwaarlozing is en dat weeshuistoerisme daaraan bijdraagt
en dus bijdraagt aan een vorm van kindermishandeling. Dat zijn stevige
teksten. Dr. Kristen Cheney zei het als volgt: «Weeshuistoerisme doet niet
alleen schade aan individuele kinderen. Het verstoort de levens van hun
families en gemeenschappen. Bovendien wordt de kinderbescherming in
brede zin bedreigd omdat weeshuistoerisme, dat grotendeels wordt
aangestuurd door privéondernemingen, de ontwikkeling van robuustere
kinderbeschermingsmaatregelen in ontwikkelingslanden ondermijnt.» Dr.
Van Doore uit Australië zei dat de Nederlandse overheid moet opvoeden
en reguleren. Opvoeding die zich richt op de financiers van weeshuizen,
op de vrijwilligers van weeshuizen, op bezoekers van weeshuizen en op
de reisorganisaties die vrijwilligers naar weeshuizen sturen in dat
spectrum. In dit opzicht kan nog veel meer gedaan worden, zei zij. Zij gaf
aan dat de financieringsstroomregulering van cruciaal belang is. Het komt
hand in hand met het donoronderwijs. Die twee moeten tegelijkertijd
worden aangepakt. Dat kan relatief gemakkelijk worden gedaan door het
controleren van waar liefdadigheidsinstellingen geld naartoe sturen en
door eenvoudige wettelijke aanpassingen aan te brengen, net zoals
Australië heeft gedaan. Dr. Van Doore is niet de eerste de beste. Zij is een
expert in weeshuisindustrie en in hoe dit moet worden aangepakt. Sterker
nog, zij heeft zelf een weeshuis gehad in Nepal en kwam tot haar schrik
tot de conclusie dat het niet de beste oplossing was.
De VVD is het eens met de voorstellen van de initiatiefnemer. Hij stelt voor
om het bestrijden van weeshuistoerisme onderdeel te maken van het
beleid van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking voor de
komende jaren. Het is daarbij van belang dat voorkomen wordt dat
belastinggeld de weeshuisindustrie in stand houdt. In navolging van de
initiatiefnemer stellen wij daarnaast voor om een bewustwordingscampagne op te zetten om vrijwilligers te wijzen op de risico’s. Op internationaal niveau moet het weeshuistoerisme behandeld worden als wat het
werkelijk is, een bijdrage aan mensenhandel. Reizigers moeten daarom
volgens de initiatiefnemer actiever gewezen worden op de risico’s van
weeshuistoerisme. Dat steunen wij van harte. Als laatste wordt daarom
voorgesteld om een vorm van zelfregulering onder bemiddelingsbureaus
en touroperators te bevorderen. Als zelfregulering niet werkt, moeten de
bemiddelingsbureaus en touroperators die programma’s aanbieden
waarbij met kinderen wordt gewerkt, onderworpen worden aan dezelfde
regels om misstanden te voorkomen als in Nederland.
De voorzitter:
Meneer Bosman, er is een interruptie voor u van mevrouw Kuik.
Mevrouw Kuik (CDA):
Wij zijn het er natuurlijk mee eens dat we weeshuistoerisme moeten
aanpakken. Ik hoor de heer Bosman zeggen dat we moeten voorkomen
dat Nederlands belastinggeld naar weeshuistoerisme gaat. In hoeverre is
daar sprake van?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

3

De heer Bosman (VVD):
Dat is ook aangegeven door mensen van, volgens mij, Save the Children.
Zij hebben zorgen over allerlei financieringsstromen, ook uit Europese
structuren. Die vraag komt straks nog aan de orde. Daar moeten we even
serieus onderzoek naar doen. Het is namelijk niet uitgesloten dat het
gebeurt. Ik wil dat dus voorkomen. Wij moeten zeker als overheid
absoluut de garantie hebben dat wij geen onderdeel zijn van dat proces.
Daar waar het er niet is, wacht ik rustig op het antwoord van de Minister.
Zij kan aangeven: het is absoluut uitgesloten, meneer Bosman; wij geven
geen belastinggeld aan welke vorm van weeshuizen dan ook in de wereld.
Dan ben ik daar tevreden mee. Als we dat wél doen, dan wil ik daar een
serieuze controlevraag over stellen.
De voorzitter:
Mevrouw Kuik, in tweede instantie.
Mevrouw Kuik (CDA):
We hebben in de brief van de Minister inderdaad gelezen dat er geen geld
vanuit BuHa-OS naar weeshuistoerisme gaat. Ik hoorde u ook zeggen:
laten we controleren waar liefdadigheidsorganisaties hun geld naartoe
sturen. Gaat dat niet heel erg ver? Want hoe ziet u dat voor u? Moet bij
iedereen die een gift overmaakt, gecontroleerd worden waar die gift
naartoe gaat en of dat ons bevalt?
De heer Bosman (VVD):
Een weeshuis is kindermishandeling. Als mevrouw Kuik dat wil ontkennen
en zomaar giften wil doen aan willekeurige instellingen, dan vind ik dat
onverstandig. Hier is een serieuze discussie over. Er is wetenschappelijk
bewezen dat er sprake is van kindermishandeling. Daar moet je niet aan
meewerken. Het is eigenlijk bijna juridisch strafbaar. We kunnen wel
makkelijk doen en zeggen dat dit toch niet kan bij iedereen die een gift
geeft, maar dat heb ik ook niet gezegd. Het gaat om goede doelen,
liefdadigheidsinstellingen en dat soort zaken. Dat soort stromen moeten
in zicht zijn, zeker die van de overheid. Dat vind ik cruciaal. Daarbij gaat
het niet alleen om BuHa-OS, want vele andere organisaties zijn hierbij
betrokken, zoals de investeringsbank, Europees geld en al dat soort zaken.
Het is van belang om te weten hoe dat zit. Voor de VVD is weeshuistoerisme eigenlijk kindermishandeling, zoals is aangegeven.
De voorzitter:
Mevrouw Kuik, ik wil wel voorstellen dat we de interrupties in tweeën
blijven doen. Wellicht kunt u de heer Alkaya dus de kans geven om zijn
interruptie te plaatsen.
Mevrouw Kuik (CDA):
Ik werd ook uitgelokt.
De voorzitter:
Als u daarna nog een onstilbare dorst hebt om er ook nog een tweede
interruptie aan te wagen, dan sta ik u dat toe.
De heer Alkaya (SP):
Stel dat wij in Nederland nieuwe regels invoeren voor de aanbieders van
dit soort reizen en dat blijkt dat een van die indieners in zee is gegaan of
heeft samengewerkt met een weeshuis waarvan naar buiten komt dat
daar malafide praktijken aan de orde zijn, dus uitbuiting, mensenhandel
en dergelijke; is de VVD dan van mening dat de aanbieder hier in
Nederland daar medeverantwoordelijk voor is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

4

De heer Bosman (VVD):
Ja, als daar bewust aan meegewerkt wordt, zeker. U zegt nu «malafide
weeshuizen», maar we moeten ook beseffen dat ieder weeshuis schadelijk
is voor een kind. Of het nou bonafide of malafide is, in principe is ieder
weeshuis schadelijk voor de ontwikkeling van een kind. Het antwoord is
dus: by all means, natuurlijk, zeker als er sprake is van echte kinderhandel.
De heer Alkaya (SP):
Het woordje «bewust» is hier belangrijk. De VVD zegt: als ze zich hiervan
bewust zijn en eraan meewerken, dan zijn ze medeverantwoordelijk. Maar
in hoeverre is het in het perspectief van de VVD een verantwoordelijkheid
van de aanbieder hier om onderzoek te doen naar de weeshuizen daar?
Moeten de aanbieders hier ten aanzien van de weeshuizen daar niet méér
onderzoeken of daar sprake is van malafide praktijken? Je kunt je best
doen om je er bewust van te zijn, maar je kunt het ook door de vingers
zien.
De heer Bosman (VVD):
Nee. Ik ben erg van de eigen verantwoordelijkheid. Natuurlijk moet zo’n
aanbieder serieus kijken wat daar gebeurt. Zeggen dat je een briefje van
de schooldirecteur, van de weeshuisdirectie hebt gekregen waarop staat
dat het allemaal in orde is, is niet voldoende. Ik zei toevallig «schooldirecteur», want ze zijn nu ook bezig met onderwijsinstellingen – de
dagscholen, een soort internaten – waar in principe dezelfde problematiek
speelt. Die zorgen moeten we zeker nog aankaarten. Alleen, het is echt
een serieuze verantwoordelijkheid van mensen die dit soort zaken
aanbieden. Eigenlijk moet je van tevoren bedenken dat een weeshuis
intrinsiek niet goed is.
De voorzitter:
Ik kijk nog even naar mevrouw Kuik of zij dit nog wil herpakken.
Mevrouw Kuik (CDA):
O, ik had mijn microfoon ook nog aanstaan. Handig. Toch even kort. De
heer Bosman suggereerde dat ik weeshuistoerisme geen misstand zou
vinden. Dat is natuurlijk niet waar. Ik wil kijken hoe we dat effectief kunnen
aanpakken zonder een gigantische bureaucratie op te tuigen die uiteindelijk niet voldoende effectief is. Daar zit mijn zorg. Laten we wel doen
wat effectief is in plaats van een boom aan papier te gaan ontwerpen.
De voorzitter:
De heer Bosman kan hier nog op reageren.
De heer Bosman (VVD):
Ik stel geen boom aan papier voor. Ik stel gewoon een verantwoordelijkheid voor van mensen die zeggen: ik heb dit soort reizen, wij gaan naar
dat soort plekken. Dan moet je verantwoording afleggen over wat je daar
doet. Volgens mij is dat volstrekt helder en zijn we het daar met elkaar
over eens.
De voorzitter:
Meneer Bosman, ook mevrouw Van den Hul zou u graag nog interrumperen.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Is de heer Bosman van mening dat op dit moment het lokale maatschappelijke middenveld voldoende geëquipeerd is om de misstanden ter
plekke te constateren en aan de kaak te stellen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

5

De heer Bosman (VVD):
Even voor de duidelijkheid: het middenveld hier of het middenveld daar?
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Daar.
De heer Bosman (VVD):
Het probleem is: het is een verdienmodel, er wordt geld aan verdiend. De
zorg is of mensen zich ervan bewust zijn dat het daadwerkelijk achterstand voor de kinderen betekent. En is dat dan voldoende om dat
verdienmodel opzij te zetten? Alleen, degenen die het geld verdienen, zijn
niet degenen die de zorg voor de kinderen hebben, namelijk de ouders of
één ouder. Het probleem is: ook daar is het een deel van de armoedeproblematiek.
De voorzitter:
Mevrouw Van den Hul, in tweede instantie.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Zeker, we delen natuurlijk de analyse dat armoede en groeiende
ongelijkheid hieraan ten grondslag liggen. Mijn vraag gaat niet over de
organisaties die het aanbieden, want die noem ik niet eens meer
«maatschappelijk middenveld» maar «een zieke industrie». Ik bedoel
eigenlijk het maatschappelijke middenveld eromheen. Wij hebben hier in
de zaal een aantal ngo’s die zich hiervoor inzetten, maar in heel veel van
de landen waarover we het hebben, hebben de ngo’s de vrijheid niet. Die
zouden niet, zoals hier, op een publieke tribune in een parlement kunnen
zitten, omdat ze domweg verboden worden of omdat hun tegoeden
worden bevroren. Hoe kijkt de VVD naar die correlatie, tussen aan de ene
kant de perverse ontwikkeling van de weeshuisindustrie en aan de andere
kant de krimpende ruimte voor het maatschappelijke middenveld? In
Nederland kan dit wel de noodklok luiden, maar in de landen waarom het
gaat, zijn hun de handen vaak gebonden.
De heer Bosman (VVD):
Helemaal mee eens. Het enige probleem is dat Nederland maar heel
beperkt in staat is om in de landen waar het gebeurt, actief in te grijpen. Ik
begin dus meer aan deze kant. De bewustwording aan onze kant is
cruciaal. Het werd ook aangegeven: in principe zijn wij degenen die het
probleem in stand houden. We geven heel veel geld uit aan reizen om
leuke dingen te doen voor de kinderen daar, terwijl we dat geld beter
hadden kunnen besteden aan de reguliere opvang, aan de reguliere
jeugdzorg of misschien wel aan de pleegzorg of de armoedebestrijding.
Maar dan moet je daar wel in gesprek met de overheden. Dat zijn
mogelijkheden. Maar het belangrijkste vind ik nu datgene wat we
daadwerkelijk kunnen aanpakken, wat collega Van Haga ook initieert. Wij
moeten de verantwoordelijkheid naar ons toe halen. Wat wij hier doen
moeten we aan de kaak stellen. We moeten de bewustwording groter
maken. En we moeten ervoor zorgen dat we in ieder geval geen
leverancier van geld en mogelijkheden zijn voor de ontwikkelingen die
daar plaatsvinden.
De voorzitter:
De heer Bosman vervolgt zijn betoog. Hij heeft nog een dikke twee
minuten.
De heer Bosman (VVD):
Ah, voorzitter ...

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

6

De voorzitter:
Excuus. Een dikke vier minuten.
De heer Bosman (VVD):
Ah, oké! Ik schrok al. Waar was ik? Ja, bij deze zin: reizigers moeten
daarom volgens de initiatiefnemer actiever worden gewezen op de risico’s
van weeshuistoerisme. Dat steunen wij van harte.
Over de regulering heb ik het gehad.
Wat betreft touroperators is de VVD van mening dat de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking hen op deze punten
nog wel scherper aan kan spreken.
Het is niet verbazingwekkend dat wij de beslispunten van deze nota
overnemen en graag overgenomen zien worden door de Minister. Deze
nieuwe beslispunten worden mede ondersteund door academici en de
non-gouvernementele organisaties. Better Care Network Netherlands,
Defence For Children, Red een Kind en Save the Children waren hier. Zij
waren allemaal heel actief in de rondetafel. Nederland behoort volgens de
Australische deskundige die bij het rondetafelgesprek aanwezig was, tot
de topbijdragers aan dit probleem. Dat is een lijstje waarin we niet
bovenaan willen staan. De Minister geeft in haar reactie helaas niet de
indruk dat zij er echt werk van wil maken. Kan de Minister aangeven hoe
zij invulling gaat geven aan de wens van al deze ngo’s en academici? We
willen dat de aanpak van weeshuistoerisme wordt opgenomen in het
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Temeer
omdat dit een probleem is dat we zelf mede veroorzaken, anders dan bij
alle andere onderdelen van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. De Minister vindt armoedebestrijding genoeg, maar hoe ziet de
indiener van de nota dit, ook mede in het licht van de gesprekken die hij
gevoerd heeft? Graag een toelichting van de indiener. Ik hoor graag van
de Minister waarom zij denkt dat armoedebestrijding voldoende is.
Goed dat de Minister heeft toegezegd het gesprek aan te gaan met de
Europese Commissie over Erasmus+ en andere subsidies. Is de Minister
bereid om dit uit te breiden met het bekijken of de Europese Investeringsbank en andere Europese investeringsinstellingen leningen of
subsidies verstrekken aan weeshuizen?
De reactie van de Minister ten aanzien van het opnemen van een
waarschuwing tegen weeshuistoerisme in de reisadviezen van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken is wat de VVD betreft wel te mager. In
haar reactie geeft de Minister aan dat in de reisadviezen over risicolanden
niets kan worden opgenomen over bijvoorbeeld weeshuistoerisme omdat
het dan zou worden gepolitiseerd. In diverse reisadviezen zie ik echter
zaken staan die niets te maken hebben met veiligheid voor Nederlanders,
maar eerder heel handige tips zijn. Het opnemen van de risico’s van
weeshuistoerisme en de notie dat je ongemerkt zou kunnen meewerken
aan kinderhandel en uitbuiting zou zeker in het reisadvies moeten staan.
Graag hoor ik van de indiener waarom dit zo belangrijk is. Graag hoor ik
van de Minister waarom zij van mening is dat het niet nodig is.
Bemiddelaars en aanbieders moeten harder worden aangepakt, het liefst
via zelfregulering, maar desnoods via shaming, ketendoorlichting of
regels die we ook opleggen aan organisaties die in Nederland met
kinderen werken. Het verdienmodel, het orphanage industrial complex,
zoals het werd genoemd, het weeshuisindustriële complex, moet
doorbroken worden. Het kan niet waar zijn dat wetenschappelijk is
vastgesteld dat weeshuiszorg slecht is voor de ontwikkeling van een kind
en dat Nederlandse onderwijsinstellingen stages laten lopen bij
weeshuizen. Hoe ziet de indiener dit en kan de Minister hier een beeld bij
schetsen?
Ook de toeristische industrie moet haar verantwoordelijkheid nemen.
Geen plaatjes van kinderen die zogenaamd geholpen worden met een
bezoek van buitenlandse toeristen. Sterker nog, toeristen betaalden geld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

7

voor het meenemen van zogenaamde weeskinderen voor een dagje uit.
Het geld dat deze toeristen spendeerden, zou beter besteed kunnen
worden aan de thuis- en pleegzorg in het land zelf, net zoals we dat in
Nederland doen. Denk je eens in: er komt een toerist uit Nepal in
Nederland op bezoek en deze toerist gaat naar een basisschool om daar
een kind op te halen voor een dagje naar de dierentuin. Dan gaan toch alle
alarmbellen af, mag ik hopen? Als we dat in Nederland niet toelaten,
mogen we dat in andere landen toch ook niet toelaten? Dan moeten we
iedereen die daaraan meehelpt, aanspreken op het gedrag dat onwenselijk is.
Hoe zit het met de goededoelenorganisaties? Ik mag aannemen dat ook zij
zich ondertussen niet meer inlaten met dit weeshuisindustriële complex.
Welke oplossing ziet de indiener voor zich om dit gedrag aan de kaak te
stellen? En wat gaat de Minister doen om dit gedrag aan de kaak te
stellen?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Bosman. Ruim binnen de tijd. De volgende spreker is
mevrouw Diks. Zij heeft zes minuten. Ik zou één ding nog naar voren
willen halen uit de inbreng van de heer Bosman, namelijk het uitstekende
onderscheid tussen vragen aan de indiener en aan de Minister. Ik zou de
overige leden willen vragen dat voorbeeld te volgen. Mevrouw Diks.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Ik hoop dat ik daaraan kan voldoen, voorzitter.
Voorzitter. Het is in deze commissie een gewoonte geworden dat VVD en
GroenLinks elkaar over een weer complimenten maken. Vandaag is
daarop geen uitzondering. Ik wil collega Van Haga en zijn medewerkers
hartelijk danken voor de uitgebreide en heldere initiatiefnota die zij
hebben geschreven en bij de Kamer hebben ingediend. Zo’n nota is veel
werk en een mooi instrument om een onderwerp breder te bespreken in
de Kamer. Het onderwerp weeshuistoerisme verdient dat ook. GroenLinks
vindt het van het grootste belang dat weeshuistoerisme zo snel mogelijk
wordt uitgebannen. Maar we moeten natuurlijk niet het kind met het
badwater weggooien. GroenLinks is trots op jongeren die de wereld
willen ontdekken en zich in willen zetten om het lot van kinderen in de
armste landen van de wereld te verbeteren. Ik wil de initiatiefnemer
vragen of hij daar ook waarde aan hecht. Want in een wereld vol
consumptiedrift en individualisme is het volgens ons hartverwarmend dat
er onder nieuwe generaties een grote behoefte leeft om de bij ons
opgebouwde welvaart te delen. Internationale solidariteit willen wij
daarom koesteren en bevorderen.
Voorzitter. Maar jongeren, en ouderen overigens ook, die de wereld in
trekken realiseren soms weinig dat het effect van hun goede bedoelingen
soms negatief is in plaats van positief. Weeshuistoerisme is een in het oog
springend voorbeeld daarvan. Deze vorm van vrijwilligerstoerisme heeft
een enorme impact op het leven van kinderen. Zij worden soms bij hun
familie weggeroofd, tot wees gemaakt en in een weeshuis geëxploiteerd,
terwijl de exploitanten grof geld verdienen over de ruggen van deze arme
kinderen. Tegelijkertijd wordt de ontwikkeling van deze kinderen ernstig
geschaad. Een kind moet opgroeien in een gezin, niet in een weeshuis.
Dat hebben we nog eens heel helder bevestigd gekregen tijdens het
rondetafelgesprek met deskundigen. Wonen in een weeshuis met
telkenmale andere verzorgers leidt tot hechtingsproblemen en is in het
algemeen altijd schadelijk voor de cognitieve, emotionele en fysieke
ontwikkeling van kinderen.
Weeshuistoerisme is een kwaadaardig symptoom van diepgewortelde
armoede en ongelijkheid in de wereld. Natuurlijk moeten we dit
symptoom hard bestrijden. Tegelijkertijd mogen we niet uit het oog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

8

verliezen dat het tevens noodzakelijk is om de grondoorzaken van
armoede en ongelijkheid aan te pakken. We moeten het een doen en het
ander niet laten. Wat GroenLinks betreft zou het bijvoorbeeld goed zijn
om, in aanvulling op de voorstellen van de initiatiefnemer, te inventariseren of er vanuit de ontwikkelingssamenwerkingsprogramma’s die
Nederland financiert plekken kunnen worden aangeboden, stageplekken
bijvoorbeeld, voor kortdurend, zinnig en positief vrijwilligerswerk. Is de
Minister bereid om deze inventarisatie op zich te nemen? Zo zouden we
immers de positieve energie kunnen kanaliseren naar plekken waar die
van toegevoegde waarde is, in plaats van dat die schade toebrengt.
Voorzitter. De initiatiefnemer stelt voor om de aanbieders die reisprogramma’s met betrekking tot weeshuizen organiseren aan bindende
regels te onderwerpen. De Minister heeft in haar reactie op de nota
gereageerd daar weinig brood in te zien, omdat brancheorganisatie ANVR
daar geen toegevoegde waarde in zou zien. Volgens de ANVR zouden al
relevante stappen worden gezet met betrekking tot het naleven van
OESO-richtlijnen. Het gebeurt mij niet vaak dat ik in een discussie tussen
de VVD en D66 de kant van de VVD moet kiezen, maar ik kan werkelijk niet
begrijpen waarom de Minister haar oren laat hangen naar de opvatting
van de brancheorganisatie. Dat slechts 39 van de 135 aanbieders
meewerkten aan een onderzoek van het Better Care Network over
weeshuistoerisme stemt ons ook niet optimistisch over de daadwerkelijke
intenties van de brancheorganisatie. Waarom ziet de Minister de mening
van de branche als leidend argument om niet in dit voorstel mee te willen
gaan?
Overigens begrijp ik het wanneer de Minister het moeilijk vindt om
verregaande toezeggingen te doen, aangezien veel van de voorstellen van
de initiatiefnemer niet binnen haar portefeuille vallen. Maar kan zij dan in
ieder geval aangeven dat zij in gesprek zal gaan met haar collega’s in het
kabinet om weeshuistoerisme gezamenlijk aan te gaan pakken? En
kunnen wij aan de hand van de uitkomsten van die gesprekken dan een
nieuwe appreciatie van de nota van de heer Van Haga krijgen? Graag een
reactie.
Voorzitter. Ik heb een vraag aan de initiatiefnemer over zijn voorstel om
bijdragen aan malafide weeshuizen voortaan te scharen onder de definitie
«mensenhandel en slavernij». Het is belangrijk om goed duidelijk te
hebben dat het daarmee een strafbare handeling wordt om weeshuizen te
steunen. Daar kan GroenLinks een eind in meegaan, maar wel alleen voor
zover het de exploitatie of bijdragen betreft die mensen doen met het
oogmerk om slavernij, mensenhandel of kinderprostitutie te bevorderen.
Het gaat ons echter te ver om een strafrechtelijk onderzoek te starten naar
iedereen die met de beste bedoelingen geld naar een weeshuis overmaakt
of daar vrijwilligerswerk doet. Daar was net ook al een interruptiedebatje
over. Hoe ziet de initiatiefnemer dit?
Voorzitter. Een belangrijk ander voorstel van de initiatiefnemer is om de
regering te verzoeken meer in te zetten op bewustwording van de risico’s
voor toeristen. Van groot belang hierbij is dat de doelgroep zo specifiek
mogelijk wordt bereikt, met informatie over de effecten van wat men wil
gaan doen in het buitenland. Volgens mij checken de meeste mensen die
op vakantie gaan naar een land buiten Europa in ieder geval het
reisadvies van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat zou ik althans
iedereen aanbevelen. Ik heb het nog even nagelopen, maar voor landen
als Cambodja of Ghana vermeldt het reisadvies nu niets over de risico’s
van weeshuistoerisme of dat je alert zou moeten zijn op mensenhandel of
onvrijwillige prostitutie. Is de Minister bereid op de website met reisadviezen informatie toe te voegen over deze zaken voor landen waar veel
weeshuistoerisme voorkomt?
Dank u wel, voorzitter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

9

De voorzitter:
Dan is nu het woord aan mevrouw Kuik van het CDA en zij zal mede
namens D66 spreken. Zij heeft acht minuten spreektijd.
Mevrouw Kuik (CDA):
Voorzitter, dank. Ik zal mij allereerst houden aan het CDA-verhaal en aan
het eind spreek ik de tekst uit die de heer Bouali namens D66 wil
meegeven.
Voorzitter. Allereerst natuurlijk dank aan de initiatiefnemer van deze nota.
Het is een belangrijk onderwerp. Ik zou eigenlijk willen zeggen: wie is er
nou niet tegen weeshuistoerisme? Maar het probleem is wel groter dan ik
aanvankelijk had gedacht. Weeshuistoerisme komt voort uit goede
intenties, maar we zijn veel te onbekend met de negatieve bijwerkingen.
Zonder het te weten dragen vrijwilligers bij aan uitbuiting van kinderen.
80% van de kinderen in weeshuizen heeft nog een ouder. Kinderen
hechten zich aan vrijwilligers die elke keer weer vertrekken. Ernstig is dat
de vraag naar vrijwilligerswerk het aanbod in ontwikkelingslanden creëert.
Vraag aan de initiatiefnemer: om hoeveel aanbieders van weeshuistoerisme hebben we het in Nederland? Hebben we dat in beeld? Wordt het
weeshuistoerisme vanuit Nederland georganiseerd of vindt het met name
plaats in het buitenland? Dat is wel goed om te weten om tot een
effectieve aanpak te komen. Kan de heer Van Haga schetsen welke regels
er naast de imvo-convenanten en de OESO-richtlijnen effectief kunnen
zijn? Want het is ook belangrijk om te kijken wat effectief is en hoe we
kunnen voorkomen dat er cosmetische regels worden gevormd waardoor
het goede vrijwilligerswerk aan banden wordt gelegd door bureaucratie.
Daar moeten we voor oppassen.
Ik heb al meerdere malen aandacht gevraagd voor de kansloze positie van
meisjes. Ik zie de bestrijding van weeshuistoerisme en uitbuiting van
kinderen in weeshuizen in diezelfde context. We moeten randvoorwaarden scheppen zodat misbruik wordt voorkomen en grondoorzaken
kunnen worden aangepakt. Dan denk ik ook aan het sekstoerisme zoals op
de Filipijnen. Daar heb ik ook mondelinge vragen voor aangemeld
vanmorgen.
Tijdens de rondetafel bestond er consensus over het überhaupt afschaffen
van weeshuizen. Er is weinig goeds aan institutionele opvang van
kinderen, laat staan toerisme. Het werkt misstanden met kinderen in de
hand en we dragen ook de verantwoordelijkheid om dit aan te pakken. Ik
deel daarin ook de reactie van de Minister dat we dit natuurlijk al doen op
een indirecte manier, namelijk bij de oorzaak. Armoedebestrijding, het
bieden van kansen en het beschermen van kansarmen maken een
integraal onderdeel uit van ons Nederlands OS-beleid. Ik ben ook
terughoudend ten opzichte van de stelling dat weeshuizen het kwaad zelf
zijn en dat ze alle moeten worden gesloten. Want een kind dan maar op
straat zetten, lijkt mij ook geen alternatief. Ik zou wel willen weten waar
het wel goed gaat en waarom het daar dan goed gaat. Zou de Minister dat
kunnen inventariseren?
De voorzitter:
Er is een interruptie voor u van de heer Bosman.
De heer Bosman (VVD):
Nu wordt het beeld geschetst alsof de kinderen dan op straat worden
gezet. Dat is niet waar, dat heeft niemand ooit gezegd. Alleen, het gaat
erom wat er gebeurt als we niet de stap zetten door te zeggen dat
weeshuizen gewoon bewezen slecht zijn. Ik hoor mevrouw Kuik namelijk
toch iets anders zeggen, maar wetenschappers zeggen dat gewoon.
Defence for Children, Red een Kind en Safe the Children zeggen ook
allemaal: dat moet je niet doen, daar moet je vanaf. Dat we daar dus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

10

stappen in zetten, is cruciaal. Zegt mevrouw Kuik dat nu ook of zegt zij:
nee, sommige weeshuizen zijn best goed en die moet je laten bestaan?
Mevrouw Kuik (CDA):
Volgens mij geef ik heel duidelijk aan dat weeshuistoerisme misstanden
met zich meebrengt en dat het niet goed is voor de kinderen. Het is
hartstikke goed als kinderen worden opgevangen rondom de familie. Dat
is ook hetgeen waar we naartoe willen. Wat ik aangeef is het volgende.
Als we nu de kinderen op straat zetten, zal dat ook geen oplossing zijn.
Dus je moet wel heel goed kijken hoe je die kinderen opvangt. Ik zou dan
ook willen zien waar het wel goed gaat. Ik durf niet te stellen dat per
definitie alles daar slecht is. Ik ben benieuwd of de Minister daarop een
antwoord heeft.
De voorzitter:
De heer Bosman in tweede instantie.
De heer Bosman (VVD):
Dan wreekt zich toch dat u kennelijk dat rondetafelgesprek gemist heeft,
want daar werd het gewoon wetenschappelijk bewezen. Het is gewoon
wetenschappelijk bewezen! Het is slecht voor kinderen. Drie maanden in
zo’n instituut kost je een maand van je ontwikkeling. Dat is gewoon
wetenschappelijk aangetoond. Dan kan het CDA wel zeggen dat het het
toch nog wel eerst van de Minister wil horen, maar wat wil het CDA dan
horen? Dat het wetenschappelijk kennelijk anders zit?
Mevrouw Kuik (CDA):
Volgens mij heb ik heel duidelijk aangegeven dat wij weeshuizen niet zien
als iets positiefs en dat we daar vanaf moeten. Alleen, ik durf hier niet de
stelling aan dat alle weeshuizen slecht zijn. Dat is niet iets wat ik zomaar
bewezen acht. Je hebt allerlei verschillende instellingen en organisaties.
Dus ik vind het wel van belang om naar het volledige plaatje te kijken, ook
om te kijken hoe we ervoor kunnen zorgen dat die kinderen daadwerkelijk
goed worden opgevangen, zonder direct alles te sluiten. Je moet wel
zorgen voor die tweede stap.
De voorzitter:
Ook mevrouw Van Weerdenburg heeft nog een interruptie voor u.
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Mevrouw Kuik was niet bij het rondetafelgesprek, maar ik twijfel er niet
aan dat zij natuurlijk het verslag heeft gelezen. Eerlijk gezegd wil ik de
collega van de VVD hier wel even bijvallen, want ik vind het ook een heel
raar verhaal van het CDA. Mensen hebben bij het rondetafelgesprek
uitgelegd dat als er zo’n weeshuis gesloten wordt, er dan instanties zijn
die proberen om kinderen zo snel mogelijk weer terug te plaatsen bij
familie. Als die er niet meer is, dan gaan ze naar een pleeggezin. Maar dat
soort instanties krijgen gewoon minder subsidie en worden eigenlijk in
bijna alle gevallen «outmoneyed», zoals ze dat noemden. Weeshuizen
hebben namelijk enorme geldstromen, meer dan de social workers die
proberen om die kinderen terug te plaatsen bij de familie. Erkent het CDA
dat?
Mevrouw Kuik (CDA):
Er wordt een verhaal geschetst alsof we hierbij tegenover elkaar staan,
terwijl we het gewoon met elkaar eens zijn. Ik kan het verhaal van
mevrouw Van Weerdenburg gewoon ondersteunen: het is van belang dat
die organisaties de ruimte krijgen, zodat de kinderen een goed plekje
krijgen. Laat dat dus helder zijn.
Voorzitter. Dan ...

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

11

De voorzitter:
Mevrouw Van Weerdenburg nog in tweede instantie.
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Nou, dat is me net iets te makkelijk, want het CDA stelt hier dus dat het
nog niet toe is aan de conclusie dat weeshuizen slecht zijn. We bespreken
hier een nota die ervoor moet zorgen dat daar gewoon geen geld meer
naartoe gaat, dus ik vind het in die zin wel van belang om te weten waar
het CDA nu staat.
Mevrouw Kuik (CDA):
Laat ik het dan nog een keer herhalen. Het is heel erg van belang dat
kinderen worden opgevangen in hun omgeving, door hun familie. Dat
zien wij als iets heel erg belangrijks. Bij weeshuizen hebben we gezien, en
we hebben het ook gehoord bij de rondetafel ... Ik zat daar niet bij omdat
ik een ander AO had, maar ik heb het wel teruggekeken. Ik heb het dus
zeker gevolgd. Die bewijzen hebben we gezien, maar ik wil wel graag van
de Minister weten of er niet ook verschillen zijn. Want er zullen ook
organisaties zijn – daarvan heb ik initiatieven gehoord – die met organisaties samenwerken om juist het goede te doen voor die kinderen, en die
niet met zulke misstanden bezig zijn.
Voorzitter. Dan ga ik door ...
De voorzitter:
Voordat u doorgaat, mevrouw Kuik, wil ook mevrouw Diks nog graag iets
aan u vragen.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Ja, ik heb toch nog wel een vraag. Ik kon niet bij het rondetafelgesprek zijn
om bekende redenen, denk ik, maar ik heb ernaar gekeken. Als ik het goed
heb begrepen, was er echt nul discussie tussen alle deskundigen: een
weeshuis heeft slechte gevolgen voor kinderen; gewoon allemaal, zonder
uitzondering. Dus ik vind het jammer dat het er nu op lijkt alsof het CDA
bijdraagt aan het nadenken over de vraag: er zijn misschien goede
weeshuizen en er zijn misschien slechte weeshuizen; we moeten eerst nog
eens even nader kijken. Er zijn geen goede weeshuizen. Punt. En vanuit
Nederland moeten wij er niet aan bijdragen dat dit soort weeshuizen in
buitenlanden op de een of andere manier in stand worden gehouden. En
het verbaast me in het bijzonder dat het CDA hier ineens zo positief over
is.
Mevrouw Kuik (CDA):
En zo wordt het een hele vreemde discussie, waarin we al hadden gezegd
dat we met z’n allen concluderen dat we tegen weeshuistoerisme zijn. Ik
ga door met mijn verhaal.
Een belangrijk punt uit de nota is bewustwording. Dat onderstreep ik ...
De voorzitter:
Mevrouw Kuik, voordat u doorgaat, heeft mevrouw Diks nog wel een
vraag.
Mevrouw Kuik (CDA):
Nou, dan gaan we nog een keer door! Doen we het nog een keer over.
De voorzitter:
Ze heeft inderdaad een vraag in tweede instantie. Mevrouw Diks?
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Ja, ik snap wel dat mevrouw Kuik het een beetje moeilijk begint te krijgen
in deze discussie, want ze laat het maar open staan, alsof er goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

12

weeshuizen zouden zijn. En het was echt heel duidelijk: die zijn er niet.
Punt. Dus het CDA moet ook niet boven de markt laten hangen dat er
misschien ergens héél ver weg één goed weeshuis zou zijn. Die zijn er
niet. Wij moeten met z’n allen een eind maken aan die weeshuizen, en
zeker aan het toerisme naar zulke weeshuizen. Ik zou het fijn vinden als u
gewoon klip-en-klaar zegt dat u dat ook vindt.
Mevrouw Kuik (CDA):
Dan zal ik voor de zoveelste keer zeggen dat wij tegen weeshuistoerisme
zijn en dat het niet in het belang van het kind is om in een weeshuis
geplaatst te worden. Ik hoop dat ik nou duidelijk ben.
Ik ga door met mijn punt over bewustwording, want ik onderstreep het
belang van die bewustwording. «Eerst wilde ik naar Ibiza maar dit is beter.
Chillen in de zon met deze leuke weeshuiskindjes. #sunnydays». Zomaar
een tweet, een onderdeel van de campagne van Unicef «Stop weeshuistoerisme». De bewustwordingscampagne waar ook de initiatiefnemer om
vraagt, is opgepakt door Unicef. Is daarmee, wat de initiatiefnemer betreft,
voldaan aan actiepunt 4?
Dan graag een reactie van de Minister op enkele voorstellen die gedaan
zijn in de nota. Wat is er in andere landen geregeld op het gebied van
weeshuistoerisme? Australië wordt in de nota genoemd, maar hoe zit het
dichter bij huis, bijvoorbeeld in de EU-lidstaten? Hoe zit het met strafbaarstelling? Zijn vrijwilligers dan strafbaar als ze niet weten dat ze
meewerken aan uitbuiting? Hoe werkt dat? Een suggestie die tijdens de
rondetafel werd gedaan, was om kinderbeschermingsregels ook te laten
gelden voor het werken met kinderen in het buitenland. Kan dat? Hoe ziet
de Minister dat? Een andere suggestie was dat weeshuizen geregistreerd
moeten zijn. Is het mogelijk om dat te regelen?
Ten slotte. Samenwerking in Europa is belangrijk en ook binnen de VN
moeten we doen wat we kunnen. Een gemeenschappelijke aanpak is
nodig. Het is goed dat de Minister dat ook onderstreept.
Voorzitter. Ik ga over tot het voorlezen van de tekst van mijn collega Bouali
van D66. De heer Bouali geeft aan veel waardering te hebben voor de
inzet van collega van Haga, voor het schrijven van de notitie en voor zijn
inzet voor de verbetering en de bescherming van kinderrechten. D66 deelt
de zorgen van de indiener over de misstanden in weeshuizen. In het
bijzonder het weeshuistoerisme is ronduit zorgelijk. Het is belangrijk dat
de indiener dit onderwerp aankaart in de Tweede Kamer. We horen vele
experts en ngo’s pleiten voor het stoppen van weeshuistoerisme. Dat
geldt ook voor de brede zorg over de opvang van wezen in weeshuizen in
de landen die het betreft. Veel ngo’s maar ook organisaties als Unicef
zetten zich er internationaal voor in om de positie van kinderen te
versterken. Wat D66 betreft worden deze organisaties hierin ondersteund,
in het bijzonder in hun hulp aan jonge meisjes en het tegengaan van
kindprostitutie.
D66 deelt de ambitie van de initiatiefnemer: het tegengaan van
misstanden en het aandragen van oplossingen. De heer Van Haga doet
hiervoor al vele voorstellen die het terrein van BuHa-OS ontstijgen.
Wellicht moet hij de regering in brede zin aanspreken over de oplossingen
die hij aandraagt. Malafide weeshuizen moeten worden aangepakt, maar
er zijn ook legio goede initiatieven waarbij vrijwilligers uit Nederland en
andere westerse landen mooie dingen doen en bereiken. We moeten
oppassen dat we die goede initiatieven niet te veel belemmeren.
Bovendien – dat zegt de indiener zelf ook – zijn er weinig betrouwbare
cijfers over malafide weeshuizen. Hoe zorgt hij ervoor dat hij met zijn
voorstellen de juiste aspecten aanpakt en de goede initiatieven niet te veel
inperkt?
De voorstellen van de heer Van Haga raken met name de repressieve kant.
De D66-fractie zit daar wat anders in. Wat haar betreft kijken we allereerst
naar de oorzaken van de misstanden. Dat betekent in de eerste plaats het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

13

tegengaan van armoede en het vergroten van kansengelijkheid. Minister
Kaag zet daar ook stevig op in conform haar beleidsnota. Hoe ziet de
initiatiefnemer dit? Hoe kunnen we weeshuistoerisme preventief
aanpakken? De initiatiefnemer wijst op de Australian Modern Slavery Act.
Welke positieve en negatieve gevolgen van deze wet zijn nu al zichtbaar?
Is de indiener van mening dat een dergelijke wet, maar dan breder, dus
met betrekking tot de hele keten imvo-beleid, in Nederland ingevoerd zou
moeten worden?
Dit kabinet reserveert honderden miljoenen extra voor OS, voor extra
aandacht voor de meest zwakken en – waar deze nota terecht aan raakt –
in het bijzonder voor kinderen. Wij zijn voorstander van extra middelen
voor het versterken van kinderrechten en een betere opvang van kinderen
in een zwakke positie, zoals weeskinderen.
Voorzitter. Tot zover.
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Voorzitter, ik weet niet of het kan, maar ik heb een vraag over de inbreng
van de heer Bouali.
De voorzitter:
Als voorzitter wil ik hier iets over zeggen. Als er gesproken wordt namens
twee partijen, is het gebruikelijk dat die twee spreekteksten in één tekst
worden geïncorporeerd. Ik kan u niet toestaan om de heer Bouali in de
persoon van mevrouw Kuik te interrumperen. Dat is spijtig, maar u zult
die vraag moeten bewaren tot een ander moment. Mocht u nog vragen
hebben aan mevrouw Kuik in haar hoedanigheid van mevrouw Kuik, dan
kan dat wel.
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Ik zou mevrouw Kuik kunnen vragen hoe zij de woorden van de heer
Bouali interpreteert, maar dat laat ik maar achterwege.
De voorzitter:
Dan geef ik mevrouw Van Weerdenburg graag het woord voor haar eigen
inbreng.
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Voorzitter, dank u wel. Vandaag bespreken wij de negatieve effecten van
weeshuistoerisme en de mogelijkheden om het tegen te gaan. Ik wil graag
beginnen met het complimenteren van de heer Van Haga, de indiener van
de initiatiefnota, die het onderwerp op de agenda van deze Kamer heeft
gezet. Dat weeshuistoerisme een reëel probleem is, blijkt wel uit de
toelichting op de nota en de daarin opgenomen feiten en cijfers. Die
liegen er niet om. Naar schatting leven wereldwijd zo’n 8 miljoen kinderen
in wees- of kindertehuizen, terwijl 80% van hen nog één of beide ouders
zou hebben. Die worden door recruiters geronseld of domweg aangekocht
om in weeshuizen te figureren voor belangstellende westerlingen die
vrijwilligerswerk over de grens willen komen doen.
De weeshuisindustrie is inmiddels een lucratief verdienmodel geworden
en het is moeilijk in te schatten hoeveel families in ontwikkelingslanden
op deze manier uit elkaar gerukt zijn en hoeveel kinderen er permanent
beschadigd zijn geraakt. Maar dat het aantal zich ver in de honderdduizenden bevindt, lijkt me duidelijk. Het aantal échte weeskinderen in
ontwikkelingslanden neemt al jaren af, maar het aantal weeshuizen neemt
explosief toe, met name in bekende toeristengebieden waar veel
westerlingen komen.
De verhalen van gedesillusioneerde vrijwilligers over wat zij hebben
aangetroffen, terwijl zij met de beste bedoelingen vertrokken, zijn
ijzingwekkend en hartverscheurend. Als ze dat van tevoren hadden
geweten, waren ze er nooit aan begonnen, zo valt vaak te horen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

14

Ongetwijfeld geldt hetzelfde voor al die donateurs, die hun hardverdiende
centen doneren aan het goede doel in de veronderstelling dat kinderen in
ontwikkelingslanden ermee geholpen zijn.
De PVV deelt de analyse van de indiener dat weeshuistoerisme een reëel
probleem is en ziet ook de urgentie om het aan te pakken. Hele ladingen
millennials staan klaar om vrijwilligerswerk te gaan doen in het
buitenland. Als product van het linkse onderwijssysteem in Nederland is
hen jarenlang wijsgemaakt dat het vooral belangrijk is om te deugen in
het leven. En wie het hardst deugt, krijgt het meeste aanzien.
De voorzitter:
Dat roept een interruptie op bij mevrouw Kuik.
Mevrouw Kuik (CDA):
Is de PVV van mening dat de organisaties die de kinderen uit de
weeshuizen helpen om terug te keren naar hun familie, moeten worden
gesubsidieerd en gesupport? Is de PVV van mening dat het goed is dat we
daar geld aan geven?
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Zoals ik net in een interruptie al betoogde, is het nu een reëel probleem
dat mensen die bezig zijn om kinderen terug te plaatsen in families,
«outmoneyed» worden door de enorme geldstromen die niet alleen via
overheden in het Westen, maar ook via westerse particuliere donateurs
daar naartoe stromen. Door die geldstromen stop te zetten, waar de PVV
allicht een voorstander van is, help je de social workers om het probleem
op te lossen.
Mevrouw Kuik (CDA):
Begrijp ik het dan goed dat de PVV niet zou willen dat we subsidie geven
aan de organisaties die deze kinderen uit deze situatie halen?
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Het is ook voor mevrouw Kuik geen geheim dat de PVV tegen ontwikkelingshulp van overheidswege is, maar dat wil niet zeggen dat we tegen
alle ontwikkelingshulp zijn. Zoals ik al heel vaak heb betoogd: mensen
moeten zelf uitmaken waar ze hun hardverdiende geld aan uitgeven. Als
ze dat willen doen aan organisaties die pleegzorg bieden in ontwikkelingslanden, lijkt mij dat prima.
De voorzitter:
Mevrouw Van Weerdenburg vervolgt haar betoog.
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Dank, voorzitter. We hadden het over het deugen. Wie het hardst deugt,
krijgt het meeste aanzien. Ook is de millennials ingeprent dat mensen in
de derde wereld heel erg zielig zijn. Nu ze hun school of opleiding
afronden, staan ze klaar om het grote deugen over de rest van de wereld
te verspreiden. Klimaatspijbelen gaat blijkbaar toch een keer vervelen.
Voor de goede orde: de PVV juicht vrijwilligerswerk door jongeren en hun
maatschappelijke betrokkenheid zeer toe, maar in Nederland zitten ook
ontelbaar veel verenigingen, dierenasiels en eenzame ouderen te wachten
op een helpende hand of een luisterend oor. Bekommer je daar eens om!
De zeven verschillende voorstellen uit de nota zal ik niet allemaal
afzonderlijk behandelen. De PVV ziet geen bezwaar in betere regelgeving
voor bemiddelingsbureaus of touroperators, en extra bewustwordingscampagnes om weeshuistoerisme te ontmoedigen, lijken ons ook zeer
nuttig. De suggestie om weeshuistoerisme voortaan te behandelen als
een bijdrage aan mensenhandel vindt mijn fractie een interessant
voorstel. Het kabinet ziet echter geen noodzaak voor nieuwe wetgeving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

15

hieromtrent. Ik zou graag van de indiener horen wat zijn reactie daarop is.
Overweegt hij wellicht om zelf met een initiatiefwet te komen à la de
Australische Modern Slavery Act?
Wat naar onze mening absoluut effectief zou zijn in het tegengaan van
weeshuistoerisme is het stevig dichtdraaien van de geldstroom. Er zou
geen cent belastinggeld meer moeten gaan naar programma’s en
organisaties die de walgelijke praktijk van weeshuistoerisme in stand
houden. Het betreffende voorstel uit de initiatiefnota klinkt goed, maar als
er geen overzicht is van hoeveel belastinggeld er via die weg naar
weeshuistoerisme gaat, kunnen we als Kamer ook niet toezien op de
naleving van het betreffende voorstel. Hoe ziet de indiener dit? Ik zou op
dit punt aan de Minister willen vragen om een serieuze inventarisatie te
laten maken van de nog bestaande geldstromen richting de weeshuisindustrie, niet alleen via ons land, via ngo’s, maar ook via budgetten van de
Europese Unie, waar Nederland natuurlijk aan meebetaalt. Ik vraag haar
ook om die analyse op korte termijn naar de Kamer te sturen.
Voorzitter. Tot slot. Eén ding moeten we niet vergeten: het was de
liefdadigheidsindustrie zelf die het Nederlandse publiek jarenlang
doodgooide met beelden van superzielige, arme kindjes in de derde
wereld met grote betraande ogen. Om de grote geldstromen los te krijgen
en voor zo veel mogelijk donaties te zorgen, liet men ons denken dat
bijkans half Afrika bestond uit weeskinderen. Het beeld dat daardoor
gecreëerd is, blijkt hardnekkig en niet zomaar te corrigeren, zo verzuchtten
diverse vertegenwoordigers van ngo’s hier aan tafel tijdens een gesprek
met deze commissie.
De voorzitter:
Er is een interruptie voor u van de heer Alkaya.
De heer Alkaya (SP):
De PVV gebruikt grote woorden en is heel kritisch, zoals we van ze
gewend zijn, op allemaal ontwikkelingsorganisaties. Maar stel nou dat het
bedrijven zouden zijn die dezelfde misstappen begaan of dezelfde
misstappen veroorzaken in die ontwikkelingslanden. Is de PVV dan net zo
hard voor de Nederlandse bedrijven die soms grotere schade aanrichten
in de ontwikkelingslanden?
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Dat is een wat algemenere vraag, want ik geloof niet dat de heer Alkaya
doelt op bedrijven die weeshuizen exploiteren in derdewereldlanden. Wat
weeshuistoerisme betreft, maakt het niet uit via welke aanbieder of
touroperator mensen daarnaartoe gaan: het is schadelijk voor de
kinderen. Het is een praktijk die uitgebannen moet worden, ongeacht wie
eraan meewerkt, dus ook bedrijven.
De heer Alkaya (SP):
Dat verbaast mij, want het gaat hier natuurlijk om de besteding van
ontwikkelingsgeld. Bedrijven krijgen ook ontwikkelingsgeld om allemaal
projecten in ontwikkelingslanden te doen en als daar dingen mis mee zijn,
dan kaarten wij dat hier ook aan. Maar elke keer als ik hier een motie
indien over maatschappelijk verantwoord ondernemen en dat we de
bedrijven moeten aanpakken en moeten aanspreken op de plicht die zij
hebben in het buitenland, is de PVV altijd tegen. Maar zodra het ontwikkelingsgeld betreft, zijn ze opeens keihard en is het opeens zo zielig voor de
mensen en moeten we die ontwikkelingsorganisaties aanpakken. Dus ik
kan me niet aan de indruk onttrekken dat het de PVV vooral gaat om het
feit dat het ontwikkelingsgeld is, en niet zozeer om wat ermee gedaan
wordt. Alles wat ontwikkeling is, is slecht, en alles wat handel is, is
blijkbaar goed voor de PVV. Van dat zwart-witdenken, daar neem in ieder
geval ík afstand van.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

16

Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Die constatering laat ik aan de heer Alkaya.
Even kijken. Ik was gebleven bij de verzuchting van de ngo’s dat het beeld
zo hardnekkig is en zo moeilijk recht te zetten. Het was wel een vreemd
moment dat linkse vertegenwoordigers van ontwikkelingshulporganisaties mij als PVV-Kamerlid komen uitleggen hoe moeilijk het is om
bestaande denkbeelden in de samenleving te veranderen. Niettemin
verdienen zij lof voor hun pogingen het tij te keren. Ik zou tegen hen
willen zeggen: welkom aan boord; het PVV-schip vaart al vele jaren op de
golven van redelijkheid en gezond verstand, als ijsbreker van de renaissancevloot. Ja, wij weten heel goed hoe moeilijk het is om tegen
bestaande vooroordelen te strijden. En daarom verdienen de organisaties
die aandacht vragen voor het tegengaan van weeshuistoerisme alle steun.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan mevrouw Van den Hul van de Partij van de
Arbeid.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Allereerst heb ik net eventjes snel wat cijfers
opgezocht. Honger is helaas een realiteit voor veel kinderen in de wereld;
kijk maar naar Jemen, kijk maar naar Sudan en, op dit moment heel
actueel, Mozambique. Ik heb het even opgezocht; volgens het World Food
Programme hebben op dit moment maar liefst 795 miljoen mensen acute
honger en sterven jaarlijks 3,1 miljoen kinderen aan de gevolgen van
ondervoeding. Dus dat zijn even wat cijfers richting mijn voorgangster.
Voorzitter. Wij danken de initiatiefnemer voor de indiening van zijn nota.
Een heel belangrijk thema, waarover ook mijn voorganger, de heer Van
Laar, al eerder Kamervragen stelde. Dus complimenten voor het verzette
werk.
We zijn het geheel eens met de indiener dat weeshuistoerisme onwenselijk is en indruist tegen de rechten van kwetsbare kinderen, hoe goed de
bedoelingen vaak ook zijn. Het woord «uitbuiting» is hier zeker op zijn
plaats. Immers, weeshuistoeristen zijn niet gekwalificeerd, hebben niet de
benodigde ervaring om met kwetsbare kinderen te werken en bovendien
is de privacy van deze kinderen onvoldoende of zelfs helemaal niet
gewaarborgd. En dan te bedenken dat weeshuistoerisme inmiddels is
uitgegroeid tot een zeer lucratieve industrie, waarvoor zelfs op grote
schaal kinderen worden geronseld. Ronduit misselijkmakend. En dus de
hoogste tijd om hier meer aan te doen.
We zijn dan ook blij dat de initiatiefnemer dit belangrijke thema heeft
geagendeerd. Maar we hebben ook een aantal vragen als het gaat om de
aangedragen voorstellen. Allereerst missen wij in de nota de rol en de
betrokkenheid van lokale overheden en maatschappelijke organisaties. We
horen graag hoe de initiatiefnemer hun betrokkenheid voor zich ziet en of
hij het met ons eens is dat we vanuit Nederland het probleem van het
weeshuistoerisme niet kunnen oplossen. Daarvoor is immers de inzet
nodig van zowel lokale overheden als lokale maatschappelijke organisaties, die helaas in veel van de betrokken landen – ik had het er daarnet
al over in een interruptiedebat met de heer Bosman – niet de vrijheid of
slagkracht hebben die nodig is om die rol te vervullen. Al eerder spraken
we in deze commissie over de zogenaamde «shrinking space», de
krimpende ruimte voor het maatschappelijk middenveld. Erkent de
initiatiefnemer deze zorgelijke trend en erkent hij dat deze trend de
eveneens zeer zorgelijke trend van het weeshuistoerisme in de hand kan
werken?
In de nota noemt de initiatiefnemer Indonesië als voorbeeld. Een land met
een rap groeiende ongelijkheid; de 4 rijkste mannen verdienen er
inmiddels meer dan de armste 100 miljoen mensen. Maar ook een land

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

17

waarmee Nederland de OS-relatie stopzet. Hoe ziet de initiatiefnemer in
dit verband het streven om de grondoorzaken van het weeshuistoerisme
aan te pakken? Welke rol ziet hij daarbij weggelegd voor Nederland? Dan
heb ik het zowel over de Nederlandse overheid als over de rol van het
Nederlandse bedrijfsleven. Want weeshuistoerisme is wat mijn fractie
betreft een symptoom van een veel dieperliggend probleem, namelijk de
groeiende ongelijkheid en armoede in de wereld.
Dat brengt mij bij mijn volgende punt. De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen
dat ik met enige verbazing kennis heb genomen van de voorstellen van de
initiatiefnemer op het gebied van regulering en wet- en regelgeving. Want
wij kennen de VVD als een partij die elke vorm van regeldruk voor het
bedrijfsleven ten zeerste afwijst. Fijn dat de initiatiefnemer nu toch in deze
denkrichting mee wil gaan, want wij zien al langer dat het bedrijfsleven
helaas lang niet altijd in staat blijkt om zelf zijn verantwoordelijkheid te
nemen.
De Minister wijst in haar schriftelijke reactie op een imvo-convenant dat
de sector naar eigen zeggen niet nodig vindt. Graag vraag ik de Minister
hoe zij dat standpunt van de sector beoordeelt. Is zij van mening dat er
voldoende vooruitgang wordt geboekt in de reisbranche, niet alleen op
het punt van weeshuistoerisme, maar ook breder wat betreft de ketenverantwoordelijkheid? En op grond waarvan beoordeelt zij dat?
De initiatiefnemer pleit voor een bewustwordingscampagne en voor
aanvulling van de reisadviezen. Wij zijn het met hem eens dat informatievoorziening kan helpen om consumenten beter te informeren bij het
maken van weloverwogen keuzes. Hoe kijkt de initiatiefnemer in dit
verband aan tegen betere informatie over producten van bijvoorbeeld
kinderarbeid, kleding gemaakt in gevaarlijke fabrieken en elektronica met
conflictmineralen? De Minister geeft op dit punt aan dat zij dergelijke
informatie over weeshuistoerisme niet thuis vindt horen in reisadviezen.
Zou de Minister op dit punt kunnen aangeven of weeshuistoerisme dan
wel onderdeel uitmaakt of zou moeten uitmaken van de imvo-risicochecker? Ik heb het net even gecheckt voor Indonesië, en daar kom ik het
expliciet niet tegen.
Tot slot delen wij de zorg van de initiatiefnemer over het financieren en
faciliteren van weeshuistoerisme vanuit het onderwijs. Ik ben niet alleen
woordvoerder in deze commissie, maar ook in de commissie OCW. In de
nota noemt de indiener onder meer het Erasmus+-programma, maar ook
noemt hij een voorbeeld van een hogeschool die inmiddels zou zijn
gestopt met het aanbieden en faciliteren van stages op dit terrein, Fontys.
Ik zou graag willen vragen of de initiatiefnemer het met ons eens is dat
het goed zou zijn als ook de Minister van Onderwijs betrokken wordt bij
dit dossier en in gesprek gaat met de sector.
Dank u wel, voorzitter. Tot zover mijn bijdrage.
De voorzitter:
Dank u wel. Tot slot van de zijde van de Kamer de heer Alkaya van de
Socialistische Partij.
De heer Alkaya (SP):
Dank u wel, voorzitter. Ook namens mij dank aan de initiatiefnemer voor
zijn nota over dit belangrijke onderwerp. Ik druk mij zacht uit als ik zeg dat
het natuurlijk niet de bedoeling kan zijn dat relatief welvarende westerlingen misschien met de beste bedoelingen in veel ontwikkelingslanden
allerlei misstanden veroorzaken. Dat geldt voor de overheid, dat geldt
zeker voor bedrijven uit het Westen, maar dat geldt ook gewoon voor
individuen, vrijwilligers en toeristen. Als het dan zo is dat op grote schaal
jonge mensen uit Nederland, die allemaal individueel misschien de beste
bedoelingen hebben, wel veel ellende veroorzaken, dan is het volgens mij
ook aan de politiek om daar iets aan te doen. Dus is het goed dat de heer
Van Haga onze aandacht heeft gevraagd voor de misstanden die ontstaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

18

vanwege de grote stroom van vrijwilligers uit het rijke Westen naar onder
andere weeshuizen in ontwikkelingslanden.
In algemene zin zijn wij het volgens mij over het volgende in ieder geval
met elkaar eens, want ik heb verschillende woordvoerders er ook vandaag
over gehoord, namelijk dat armoede de voedingsbodem creëert voor de
misstanden waar wij het vandaag over hebben, net als dat armoede de
grondoorzaak van veel andere ellende kan zijn, van criminaliteit tot
uitbuiting en migratie. Om het probleem van het zogenaamde weeshuistoerisme echt op te lossen, moeten wij dus armoede oplossen. Dat is nog
geen makkelijke opgave. Het is een strijd van socialisten wereldwijd, maar
het is ook een strijd van lange adem. Ondertussen is het bestrijden van de
symptomen natuurlijk ook een goede zaak, zolang we maar de ziekte niet
vergeten.
Ik lees zowel in de initiatiefnota als in de reactie van het kabinet daarop
dat armoede de voornaamste boosdoener van dit probleem is. Daar ben ik
blij om, maar toch zie ik in de voorstellen van de VVD daar niets meer
over terugkomen. Daarom is mijn eerste vraag aan de initiatiefnemer: is
de VVD het met mij eens dat de beste aanpak van de misstanden het
aanpakken van armoede en ongelijkheid in de wereld zou zijn en dat wij
hier als Nederland meer op zouden moeten inzetten?
Verder wekt de heer Van Haga hier en daar ook afwijkende suggesties van
in ieder geval het beeld dat ik heb over de drijfveren van de vrijwilligers.
De titel is weliswaar dat hij spreekt over goede bedoelingen, maar hij zegt
op een gegeven moment ook dat veel van de vrijwilligers een drijfveer
zouden hebben omdat het goed zou zijn voor hun cv of omdat ze leuke
plaatjes op Instagram willen zetten of zelfs op hun Tinderprofielen, las ik
ergens terug. Ik vraag mij af of dit ergens op gebaseerd is. Heeft de heer
Van Haga met de mensen gesproken? Heeft de heer Van Haga onderzoek
ernaar gedaan wat die drijfveren zijn? Of spreekt hier af en toe ook wel het
onderbuikgevoel van de VVD? Dat zou mijns inziens niet terecht zal zijn,
want volgens mij gaat het heel vaak wel om goede bedoelingen. Daarom
zouden wij dan ook afstand moeten nemen van die stukken, die weliswaar
incidenteel zouden kunnen kloppen, maar die misschien ook op onderbuikgevoel gebaseerd zijn.
Ten slotte stelt de heer Van Haga voor dat er regels moeten komen om dit
soort wanpraktijken te bestrijden. Ik vraag me af aan wat voor regels de
heer Van Haga en de VVD dan denken. We hadden het er net in een
interruptiedebatje al over. Moet ik dan denken aan een soort gepaste
zorgvuldigheidseis waarbij aanbieders van dit soort reizen in Nederland
verantwoordelijk worden gemaakt voor de weeshuizen waarmee zij
samenwerken? De VVD-fractie lijkt daar positief tegenover te staan. Of
moet ik juist denken aan eisen voor aanbieders hier bij de selectie van
vrijwilligers, dus dat zij alleen maar mensen naar ontwikkelingslanden
sturen die een goede opleiding hebben en ook bereid zijn drie maanden,
zes maanden daar vrijwilligerswerk te doen, zodat de kinderen daar niet
constant met nieuwe gezichten te maken hebben? Gaat het dus echt om
gepaste zorgvuldigheid richting de weeshuizen waarmee zij samenwerken, of gaat het om de selectie van vrijwilligers hier, of misschien zelfs
om allebei?
De voorzitter:
De heer Bosman heeft een vraag voor u.
De heer Bosman (VVD):
Ik krijg nu toch de indruk dat de heer Alkaya zegt dat weeshuizen in
principe wel goed kunnen zijn. Als je daar maar lang genoeg zit, als
vrijwilligers maar lang genoeg daarheen gaan, dan zou dat best wel een
positief effect kunnen hebben op de kinderen. Hoor ik het nou goed dat de
heer Alkaya zegt dat je op die manier weeshuizen prima in stand kan
houden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

19

De heer Alkaya (SP):
Nee hoor. Ik heb net met interesse kennisgenomen van het debat met het
CDA. Ik heb daar natuurlijk een mening over. Volgens mij is het plaatsen
van kinderen in een weeshuis niet goed. Alleen, wat is onze invloed
daarop? Wij gaan over onze invloed op het geheel. Dat heeft dan
betrekking op de vrijwilligers die die kant op gaan. Deze nota gaat niet
over de vraag welke invloed wij verder hebben op de wijze waarop die
landen hun systeem hebben ingericht. Als die landen daar allemaal
weeshuizen inrichten en als er verder van onze kant, vanuit het Westen,
geen vrijwilligers en geen financiering meer daarheen gaan, dan zijn onze
mogelijkheden tot invloed volgens mij wel weg.
De heer Bosman (VVD):
Dat is in principe de kern, want het is een verdienmodel. Dan kun je wel
zeggen dat armoede natuurlijk een grondoorzaak is, maar zolang je niet
accepteert dat een weeshuis slecht is, kan het een verdienmodel blijven.
Dat betekent dus dat je van tevoren moet zeggen: een weeshuis is
sowieso niet goed. Punt. En financieringsstromen moeten ophouden te
bestaan. Dat is essentieel, maar dat zegt collega Van Haga dus ook. Dat is
de kern. Daarom moet je ervoor zorgen dat er geen vrijwilligers naartoe
gaan, dat er geen geld naartoe gaat en dat er geen investering is. Is de
heer Alkaya dat met mij eens?
De heer Alkaya (SP):
Ja, daar ben ik het mee eens. Dat heb ik ook gezegd. Maar als er geen
vrijwilligers naartoe gaan, als er geen geld naar dit soort toestanden gaat
en als dat soort landen er vervolgens alsnog voor kiezen om een weeshuis
in te richten, dan vind ik het vrij belerend om vanuit Nederland te gaan
zeggen: wijzig jullie beleid. We moeten kijken naar onze invloed op het
geheel. Dat ziet dan op het aantal vrijwilligers en de financiering. Hoe
ontwikkelingslanden verder hun beleid inrichten, is volgens mij aan die
landen zelf. Wij moeten dan niet met het wijzende vingertje aan komen
zetten. Als ik tot nu toe, met mijn prille ervaring, één ding heb geleerd,
dan is het wel dat je niet moet proberen om instituties, denkwijzen en
ideologieën te exporten, want dat kan niet. Als wij onze rol in het geheel
hebben aangepakt, dan is het vervolgens aan die landen zelf, weliswaar
met hulp, bijvoorbeeld door middel van kennisoverdracht en dergelijke,
om hun problemen op te lossen. Dat is primair hun verantwoordelijkheid.
De voorzitter:
De heer Alkaya vervolgt zijn betoog.
De heer Alkaya (SP):
Volgens mij was ik gebleven bij mijn vraag aan het kabinet over de eerste
twee voorstellen van de VVD. De heer Van Haga stelt voor om regels op te
stellen voor aanbieders en om de bestrijding van weeshuistoerisme
onderdeel te maken van het beleid. Het schriftelijke antwoord van het
kabinet hierop vind ik echt opvallend summier. De Minister zegt eigenlijk:
dat is een goed punt, maar wij doen allerlei andere dingen en dit gaan we
niet doen. Daar komt het eigenlijk op neer. Ik zou echt een verdere
onderbouwing willen. Waarom gaan we dit dan niet doen? Waarom wil
het kabinet geen regels stellen voor aanbieders in Nederland van dit soort
reizen en vrijwilligerswerk? Waarom is het kabinet niet bereid om dit een
specifiek onderdeel van het beleid te maken? Het feit dat er allemaal
andere dingen gebeuren om armoede te bestrijden en om voorlichting te
geven aan mensen die hier interesse in hebben, via websites en dergelijke, neemt niet weg dat de indiener van het voorstel vraagt om aanvullende actie. Ik heb echt geen overtuigende argumenten in de kabinetsreactie gezien waarom er geen aanvullende actie van het kabinet komt. Dat
vraag ik hierbij dus nogmaals.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

20

Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het einde van de inbreng van de Kamer
in eerste termijn gekomen. Voordat ik de initiatiefnemer en de Minister in
haar rol als adviseur van de Kamer de kans geef om de vragen te
beantwoorden, schors ik de vergadering voor een dikke twintig minuten,
tot 15.55 uur. Dan zal de eerste termijn van de zijde van de initiatiefnemer
plaatsvinden.
De vergadering wordt van 15.32 uur tot 15.55 uur geschorst.
De voorzitter:
We gaan door met de beantwoording in de eerste termijn van de zijde van
de initiatiefnemer en de Minister in haar capaciteit als adviseur. Het woord
is aan de heer Van Haga.
De heer Van Haga (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Dank voor de inbreng van de verschillende
Kamerleden. Ook dank aan de Minister voor haar aanwezigheid. Het is
natuurlijk weer een lange middag, dus ik waardeer het dat zij hier is.
Voordat ik overga tot beantwoording van de verschillende vragen, zou ik
eerst wat dingen in algemene zin willen zeggen. Dit onderwerp komt
namelijk niet uit de lucht vallen. In Australië heeft Linda Reynolds
weeshuistoerisme al uitgebreid aan de kaak gesteld. In 2014 – mevrouw
Van den Hul zei het daarnet al – heeft Roelof van Laar namens de Partij
van de Arbeid hierover al Kamervragen gesteld en in 2018 heeft mijn
collega Bente Becker dit opnieuw gedaan.
Verschillende instanties strijden al jaren tegen deze perverse industrie. Ik
noem onder andere Better Care Network Netherlands, Defense for
Children, Red een Kind, Save the Children en UNICEF. Allemaal hartelijk
dank voor de bijdrages, voor het goede werk en voor de position papers,
die onlangs werden geschreven.
Daarnaast hebben we tijdens de rondetafelbijeenkomst gezien dat
academici eigenlijk allemaal hetzelfde zeggen: weeshuizen zijn slecht voor
kinderen en weeshuistoerisme houdt dit onbedoeld in stand. Speciale
dank aan prof. Rien van IJzendoorn, dr. Kristen Cheney en dr. Kate van
Doore voor hun bijdrages. In een nota als deze zit heel erg veel werk. Je
spreekt ontzettend veel mensen en er moet ontzettend veel geschreven
worden. Het leeuwendeel daarvan is gedaan door de man aan mijn
rechterhand: Joël Serphos. Mijn dank daarvoor.
Ik ben er trots op dat we nu aan de behandeling zijn toegekomen. We
hebben veel aandacht kunnen genereren voor dit belangrijke onderwerp.
Voor mijn gevoel is wat dat betreft 80% van het doel al bereikt. Dat is in
lijn met alle voorgaande acties van bijvoorbeeld alle mensen die hebben
geblogd en geschreven en boos zijn geworden over deze misstanden. Mij
persoonlijk heeft de omvang van deze perverse industrie nog het meest
verbaasd. De schattingen van de omzet lopen uiteen van enkele miljarden
tot 150 miljard. Maar ook het feit dat er van de 8 miljoen zogenaamde
wezen 6 miljoen nog een of meerdere ouders hebben, is werkelijk
hartverscheurend. Het contrast tussen de goede bedoeling van de
weeshuistoerist aan de ene kant en het desastreuze effect dat dit
teweegbrengt anderzijds is schrijnend. Vandaag kunnen we daar iets aan
doen.
Minister Kaag heeft gelijk dat ze met haar beleidsnota Investeren in
perspectief al bijdraagt aan het oplossen van de problemen die in de nota
worden behandeld. Natuurlijk is het zo dat armoede een van de grondoorzaken is van het bestaan en de exploitatie van weeshuizen. Maar armoede
is niet de enige grondoorzaak. Ook in rijke westerse landen vinden
criminelen hun weg als er maar genoeg geld te verdienen is. Dat is in dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

21

geval precies wat er aan de hand is. We hebben hier te maken met een
zeer specifieke niche waar vreselijk veel geld wordt verdiend over de
ruggen van de allerzwaksten: kleine kinderen, die vaak zijn weggekocht bij
hun ouders. De geldstroom wordt geleverd door ons, door onze goedbedoelende landgenoten die op een duurbetaalde vrijwilligersvakantie gaan
naar een weeshuis. Daarom hoop ik dat we boven op alle goede dingen
die de Minister al doet, nog een aantal extra maatregelen kunnen nemen
om deze vreselijke industrie een halt toe te roepen. Met name hoop ik ook
dat we de zogenaamde goede weeshuizen kunnen de-institutionaliseren
en de zorg voor kinderen kunnen onderbrengen waar die thuishoort,
namelijk gewoon bij de gezinnen. Hopelijk kunnen we een rol spelen bij
de transitie. Daar heeft de VVD dus een aantal voorstellen voor gedaan.
Uiteindelijk is het heel erg goed dat we in Nederland mensen hebben die
bereid zijn veel tijd, geld en moeite te steken in het helpen van andere
mensen. Laten we ervoor zorgen dat deze mensen iets gaan doen wat
echt helpt en echt goed is in plaats van dat ze zonder het te weten, de
uitbuiting van kinderen in stand houden.
Voorzitter. Ik ga over tot het beantwoorden van de vragen. Ik ga gewoon
het rijtje af, als dat goed is. Ik begin bij de heer Bosman van de VVD. Ik
heb er al iets over gezegd in mijn inleiding. De heer Bosman vroeg of
armoedebestrijding voldoende is. Dat is natuurlijk niet zo. Ten dele is het
goed om armoede te bestrijden. Dat wordt ook gedaan. Het is ook een van
de SDG’s. Maar zolang er een heel pervers verdienmodel aanwezig is en
er ongelofelijk veel geld mee verdiend wordt, zal armoedebestrijding
alleen niet voldoende zijn. Uiteindelijk is het een vorm van mensenhandel.
Daar wordt zo veel geld op verdiend. Natuurlijk is er de aanbodkant. De
gezinnen zullen minder geneigd zijn om hun kind af te staan voor geld. De
armoede kan dat probleem oplossen, maar dat hele toeristische perverse
model dat eromheen hangt, wordt niet opgelost met armoede. Dat
moeten we aan deze kant oplossen.
Dan het aanpassen van de reisadviezen voor risicolanden. Ik weet niet of
dat kan. De Minister moet de vraag beantwoorden of dat kan. Ik kan alleen
maar zeggen dat ik dit heel belangrijk vind. Als ik een beetje googel zie ik
dat in het reisadvies voor Egypte iets staat over de drukte in het verkeer,
dat je in Thailand wordt aangeraden om een foto te nemen van je
bromfiets, als je die huurt, en dat je er in Gabon rekening mee moet
houden dat alles wat administratief is, een paar jaar gaat duren.
Dan het orphanage industrial complex. U bedoelt waarschijnlijk de vraag
over het geheel. Het is een gecompliceerd geheel. Er is aanbod van
kinderen die worden verkocht, worden geroofd of in een goede veronderstelling naar een soort semischool worden gebracht. Dat is de ene kant
van het verhaal. Wij – nou ja, wij ... – stoppen daar verschrikkelijk veel
geld in op een manier die mevrouw Van Weerdenburg dus acceptabel
vindt. Mensen geven er zelf geld aan, in de veronderstelling dat ze iets
goeds doen. Dat is een gecompliceerd of complex verdienmodel
geworden, dat op de een of andere manier moet worden onderbroken. Ik
ben voldoende zakenman geweest om te weten dat je dat het beste kan
doen door gewoon de geldstroom weg te halen. Omdat wij aan de kant
zitten waar het geld vandaan komt, is het het makkelijkst om die
geldstroom hier te stoppen. Ik denk dat de verschillende voorstellen die
we hebben gedaan, ook in lijn zijn met het stoppen van die geldstroom.
Als ik het goed heb, zie ik verder geen vragen meer van de VVD. Dan
mevrouw Diks van GroenLinks. Hecht de initiatiefnemer waarde aan
jongeren die de wereld willen verbeteren? Natuurlijk, dat staat buiten kijf.
Het is ontzettend goed dat wij zo veel jongeren hebben die iets goeds
willen doen, bereid zijn om daar geld aan te spenderen – misschien geldt
dat voor hun ouders, maar soms ook voor henzelf – en daar weken willen
helpen. Het is ontzettend jammer dat dat ertoe leidt dat deze industrie in
stand wordt gehouden en dat dat niet ergens anders wordt ingezet, want
er zijn zo veel andere mogelijkheden om goed te doen. Dan is het zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

22

ontzettend sneu dat het contrast tussen wat ze beogen en wat daarvan
uiteindelijk het resultaat is, zo groot is. Ik denk dat we het daar helemaal
over eens zijn.
U had ook een vraag over het strafbaar stellen. Het is natuurlijk zo dat je
alleen als bewust iets fout gedaan wordt, dat strafbaar kunt stellen. Dat
begrijp ik. In het strafrecht is het volgens mij ook zo dat je, als je onbewust
een misdrijf pleegt, nog steeds straf kan krijgen, maar dat terzijde. Ik denk
dat stap één is ervoor zorgen dat iedereen snapt wat dit teweegbrengt en
dat stap twee is dat de bedrijven die dit aanbieden, heel erg goed
begrijpen dat ze alleen maar goede dingen moeten aanbieden. Dan valt
dit waarschijnlijk af. Als je daar ter plekke strafrechtelijk over de schreef
gaat, ben je natuurlijk ook in overtreding, maar ik denk dat we het daar op
zich over eens zijn. Als je bewust bijdraagt, dan ben je strafrechtelijk
vervolgbaar. Als jij nu gewoon op weeshuisstage gaat, dan zie ik daar niet
onmiddellijk een strafrechtelijk vergrijp in. Ik vind wel dat dat, nu we dit
allemaal weten, immoreel is. Ik vind ook dat de bedrijven moeten gaan
zorgen dat ze bij voorkeur door zelfregulering dit niet meer aanbieden,
maar het strafrechtelijke verhaal vind ik weer een stap verder. Dan kom je
natuurlijk ook een beetje op het punt van de bonafide weeshuizen ten
opzichte van de malafide weeshuizen. Ongeacht het feit dat ieder
weeshuis slecht is, overtreedt een bonafide weeshuis niet enige strafrechtelijke regel.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Ik begrijp uw probleem, namelijk dat het natuurlijk lastig is om dat
strafrechtelijke spoor in te gaan richten. Bovendien is dat natuurlijk ook
niet aan deze Minister, maar eventueel wel aan het kabinet of de collega’s
in het kabinet. Ik heb de Minister ook gevraagd hoe zij dit ziet en of zij
kans ziet om samen met haar collega’s weeshuistoerisme een halt toe te
roepen. Dus daar zal zij zo dadelijk op ingaan, neem ik aan. Ik probeer het
alleen even helder te krijgen. U geeft aan dat, als je op dat punt onbewust
onbekwaam bent, uw zicht op het strafrechtelijke spoor wat vriendelijker
is, om het zo maar te zeggen. Maar strafrechtelijk maakt het niks uit. Of je
nou wist dat je iets verkeerd deed of niet, je wordt nog steeds gestraft.
De heer Van Haga (VVD):
Ja, dat klopt. Maar op dit moment doe je strafrechtelijk niets fout als je op
stage gaat en je je best doet om daar te helpen. We weten nu inmiddels
dat het gevolg daarvan catastrofaal is voor de kinderen die je denkt te
helpen. Dus, nogmaals, ik ben het met u eens. Strafrechtelijk is het niet
aan te pakken en dat moet je, denk ik, ook niet willen. Je moet de goede
bedoeling kanaliseren naar iets anders, naar iets wat wel goed is.
Ik ga verder met de vragen van mevrouw Kuik van het CDA. Over hoeveel
aanbieders hebben we het? Het enige wat ik weet is dat Better Care
Network het op een gegeven moment in kaart heeft gebracht en dat er
toen 135 aanbieders waren. Dat was in het kader van een onderzoek
waaraan maar een klein aantal, namelijk 39, aanbieders meewerkten. Zij
gaven aan dat ze jaarlijks 4.200 vrijwilligers uitzenden. De cijfers die je
overal vindt, zijn niet eenduidig. Je kunt extrapoleren. Dan kom je
misschien uit op tussen de 12.000 en 15.000 vrijwilligers in Nederland. Ik
heb ook aantallen uit 2008 – dat zijn dus wel oude cijfers – van Atlas: in de
totale vrijwilligersindustrie doen 1,2 miljoen mensen per jaar vrijwilligerswerk. Hoeveel daarvan dan weer bij weeshuizen terechtkomen, weten
we niet. Maar we weten wel dat er ongelooflijk veel weeshuizen zijn en
dat er steeds meer weeshuizen komen, die voornamelijk ook in toeristische gebieden opduiken. Dus echt positief is die ontwikkeling niet.
Ik kom op de financiering. We hebben inmiddels begrepen dat er geen
financiering uit de BuHa-OS-begroting is. Dat is mooi. Maar er zijn
ontzettend veel andere financieringsstromen. Het gaat dan niet alleen om
de stagiair(e)s, de weeshuistoeristen zelf. Ook kerken en onderwijs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

23

instellingen doen daaraan mee. De kerken hebben heel lang weeshuizen
als iets heel goeds en nobels gezien. Ze hebben er geld aan besteed. Ze
hebben weeshuizen opgericht. Bij het rondetafelgesprek hebben we zelfs
iemand gezien die een weeshuis had opgericht, tot de conclusie was
gekomen dat dat niet goed was en nu vanuit de kerk diezelfde gelden aan
het besteden is aan de transformatie van geïnstitutionaliseerde zorg naar
een familiaire oplossing, waarbij ofwel de kinderen teruggingen naar hun
eigen ouders, ofwel er een pleeggezin werd gevonden. Dat is natuurlijk
een fantastische oplossing. Dat is ook een onderdeel van de oplossing die
we moeten blijven meenemen, want als je plotseling stopt met de hele
toestroom van geld, dan krijg je natuurlijk een probleem. Op die manier
kun je dat dan oplossen. En als die geldstroom dan oplost, krijgt het
maatschappelijke middenveld iets meer kans om dit soort mooie dingen
te doen.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Ik heb daar een vraag over. Hoe stelt u zich dan voor – dat bedoel ik niet
aanvallend, maar informerend – dat het maatschappelijke middenveld
daar die taak dan beter gaat uitvoeren? Stelt u daarmee dan ook niet voor
om vanuit het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingsbudget daar
meer geld naartoe te brengen?
De heer Van Haga (VVD):
Nou, niet onmiddellijk. Nu wordt het maatschappelijke middenveld
«undermonied», of hoe je het ook wilt noemen. Ze maken geen kans
tegen dit soort enorme verdienmodellen. Maar als daar minder geld
naartoe gaat, dan krijg je vanzelf een andere balans. Als een kerk of een
andere maatschappelijke instelling hier, die daar sowieso al geld naartoe
bracht, doorkrijgt dat het veel beter is om dat geld te besteden aan het
repatriëren van die kinderen, dan heb je volgens mij daarmee al een
zelfstandig model te pakken. Dan hoeft de overheid daar niet zo veel in
mee te doen.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Zit daar dan niet een piepklein denkfoutje? In de toeristische industrie
wordt het geld natuurlijk niet verdiend op het moment dat wij hier met z’n
allen zeggen dat we het voortaan niet meer gaan doen. De geldstromen
van kerken, scholen en allerlei andere particuliere organisaties bestaan.
Die kunnen op een andere manier worden ingezet. Dat ben ik met u eens.
Maar die ongelooflijke bedragen die uit de toeristische industrie komen,
zijn er natuurlijk niet als die vorm van toeristische industrie er niet is. Als
je vindt dat het maatschappelijk middenveld op die plekken beter zijn taak
zou moeten verrichten, zouden we dan het OS-budget niet iets moeten
ophogen om het door u gewenste doel te bereiken?
De heer Van Haga (VVD):
Het klopt natuurlijk helemaal wat u zegt: als die gelden die uit de
toeristische industrie komen ophouden, dan is dat geld voor dat doel weg.
Dat wil niet zeggen dat je dat niet kunt routeren naar iets anders daar in
de buurt. Dat weet ik niet. Ik ben ervan overtuigd dat als er eenmaal geld
verdiend wordt en er een verdienmodel is, ze uit alle macht zullen
proberen om er een ander verdienmodel op los te laten. Dan hoop ik dat
we het hier zo kunnen reguleren dat dat een fatsoenlijk en maatschappelijk verantwoord verdienmodel is. Wie weet is dat in lijn met repatriëring of transformatie van weeshuizen; dat weet ik niet. Maar ik denk
niet dat het onmiddellijk nodig is om daar meer overheidsgeld in te
stoppen. Ik denk dat het voornamelijk van belang is om de weeshuizen
tegen te gaan en het toerisme vanaf hier te stoppen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

24

De voorzitter:
De heer Van Haga vervolgt zijn beantwoording.
De heer Van Haga (VVD):
U stelde ook de vraag welke regels effectief kunnen zijn. Die vraag is ook
gesteld door de heer Alkaya van de SP. Dat is natuurlijk lastig, maar
Australië is ons voorgegaan. Daar is sinds een maand de Modern Slavery
Act van toepassing. We kunnen nog niet helemaal vaststellen of dat heel
erg effectief is, maar laten we dat goed in de gaten houden. Ze hebben
daar ook toezicht op geldstromen naar weeshuizen. Het steunen van
weeshuizen wordt niet alleen voorkomen, maar ook verboden. Naast de
verschillende voorstellen die we doen in de initiatiefnota, denk ik dat dat
het wel is. Je kan nog denken aan grote campagnes. Dat hebben ze in
Australië ook gedaan. Strafbaarstelling van individuele deelname wordt
onderzocht. Het is lastig om daar echt een heel helder antwoord op te
geven.
De heer Alkaya (SP):
Dat het lastig en complex is, is wel helder, maar de VVD heeft de moeite
genomen om hier een initiatiefnota over te schrijven. In zijn initiatiefnota
staat alleen dat er regels moeten komen. Verder staat erin wat Australië
doet en dergelijke. Heeft de VVD dan helemaal niet nagedacht over welke
regels ze wenselijk zou vinden?
De voorzitter:
De heer Van Haga is vandaag de initiatiefnemer en hij zal ook als
initiatiefnemer antwoorden. De heer Alkaya sprak over de VVD, maar de
VVD-woordvoerder is de heer Bosman.
De heer Van Haga (VVD):
Dan begrijp ik uw vraag beter. U vraagt naar de regels vanuit hier, regels
die we hier gaan nemen. Als ik mijn kind naar de kinderopvang breng,
lopen daar alleen maar zwaar geschoolde, totaal gekeurde en gecertificeerde mensen rond en mag niemand anders zomaar iets met mijn kind
doen. Terwijl, als iemand zich aanmeldt voor een stage, hebben we in
Nederland een reisorganisatie die geen regels heeft en niet vraagt naar
een verklaring omtrent het gedrag of naar een opleiding. Onze eigen
regels verklaren wij dus niet van toepassing op zo’n stage. Dat verbaast
me. Dat is een eerste regel die je sowieso zou kunnen invoeren. We
hebben natuurlijk geen enkele jurisdictie in het land waar het weeshuis
staat. Dat is gecompliceerd.
De voorzitter:
De heer Alkaya in tweede instantie.
De heer Alkaya (SP):
Exact. We kunnen in een ander land maar beperkt onze invloed
aanwenden. Een ding dat we zouden kunnen doen, is aanbieders in
Nederland verplichten om alleen maar geschikte mensen die kant op te
sturen. Ik ben blij om te horen dat de initiatiefnemer dat als een van de
opties aanreikt aan het kabinet. Ik ben benieuwd hoe het kabinet daarover
denkt. We hebben net in het interruptiedebatje met de VVD-fractie ook
gesproken over wat te doen als er echt malafide praktijken zijn, als er
sprake is van uitbuiting of mensenhandel. Het is toch ook de verantwoordelijkheid van de aanbieders hier om enigszins te onderzoeken of dat aan
de orde is? Als ze dat onderzoek niet hebben gedaan, zijn ze mede
verantwoordelijk voor de misstanden die daar aan de hand zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

25

De heer Van Haga (VVD):
Ik kan een heel eind met u meegaan daarin. Als er inderdaad sprake is van
strafrechtelijke vergrijpen of kindermisbruik, dan moet je daar spijkerhard
op zijn. Maar ik denk dat hier niemand daar anders over denkt. Er is nog
de andere mogelijkheid van een soort imvo-achtige benadering. Dat
hebben we ook op andere gebieden, met convenanten. Ze spreken het
natuurlijk zelf af, maar dan is een bedrijf zelf verantwoordelijk voor de
hele keten, dus tot waar ze zakendoen in het buitenland. Dan kun je dat
ook meenemen. Ik denk dat we het in die richting moeten zoeken.
De voorzitter:
Vervolgt u uw beantwoording.
De heer Van Haga (VVD):
Dan werd er nog de vraag gesteld hoe we kunnen voorkomen dat er te
veel regels komen. Nou, de VVD is niet tegen regels. Wij zijn heel blij met
het Burgerlijk Wetboek en met het Wetboek van Strafrecht. Dat is allemaal
fantastisch, daar zijn wij heel blij mee. Wij zijn tegen onnodige regels.
Maar als er kinderen worden misbruikt en voor situaties waarin het
misgaat, moet je natuurlijk regels invoeren. Dat is natuurlijk iets wat de
VVD ... Ach sorry, ik ben nu natuurlijk helemaal geen VVD’er, maar een
indiener. Ik spreek nu dus misschien een beetje voor mijn beurt voor de
heer Bosman. Nee, regels zijn prima, als zij maar nuttig zijn. En in dit
geval kunnen we wel een aantal regels bedenken die heel erg nuttig
zouden zijn.
Dan de vraag over de campagnes. Natuurlijk zijn er campagnes, maar die
komen voornamelijk uit de particuliere hoek. Ik noem hier bijvoorbeeld de
TED-talk van Tara Winkler, vanuit Better Care Network Netherlands. Dat
heeft verschillende campagnes gedaan, zoals «Stop Weeshuistoerisme»
en «Stop Weeshuisstages». Allemaal hartstikke goed, maar dat komt dus
uit een andere hoek. Voor zover ik het kan zien, doen we vanuit de
overheid niet zoveel. Australië is wat dat betreft een goed voorbeeld, want
dat doet dat wel. En ja, dan zie je wel een groter effect. Maar ik denk dat
we zo meer gaan horen over wat er door de overheid gedaan kan worden.
Dan was er de vraag over hoe het in andere landen geregeld is met
weeshuistoerisme. Ik denk dat we al genoeg over Australië hebben
gepraat. Daar is van alles gebeurd.
Over de strafbaarstelling heb ik ook al wat gezegd. De strafbaarstelling in
Australië wordt op dit moment nog onderzocht.
Dan de vraag, volgens mij van mevrouw Kuik, of weeshuizen geregistreerd moeten zijn en hoe je dat kan regelen. Tja, dat is natuurlijk ook
lastig, want dat is in het buitenland. Maar je kan je voorstellen dat je je
binnen de EU of binnen de VN inzet voor een registratiesysteem. Ik vind
dat ook wel weer lastig, want daarmee ga je bonafide weeshuizen
registreren, terwijl je eigenlijk al weet dat je ieder weeshuis in principe
slecht vindt en wilt beëindigen. Maar goed, in een tussenfase kan het
goed zijn dat je in ieder geval weet welke de malafide weeshuizen zijn,
zodat je dat in ieder geval te allen tijde kan voorkomen.
Dan de vraag van D66. Volgens mij was dat weer dezelfde vraag over
Australië: welke resultaten zijn er in Australië? De wet is sinds 1 januari
van kracht, dus dat is echt nog niet te zeggen. Er zijn nog andere
voorstellen die in het Australische parlement voorliggen, maar nog niks
concreets.
Mevrouw Van Weerdenburg van de Partij voor de Vrijheid vroeg: moeten
we dit niet laten vallen onder moderne slavernij? Ik ben niet voldoende
jurist om dit helemaal te kunnen beoordelen. Ik denk dat het goed is als de
Minister hier samen met de Minister van Veiligheid en Justitie naar gaat
kijken. Gevoelsmatig zou ik zeggen: opsluiten in het cachot met een bal
een ketting. Maar dat is misschien wat harsh. Ik geef er de voorkeur aan
als de Minister gewoon gaat praten met de andere Minister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

26

De voorzitter:
Mevrouw Van Weerdenburg wil u daarover wat vragen.
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Ja, voorzitter. Dat was niet helemaal de vraag die ik gesteld heb. Dat was
namelijk: wat als de Minister niks gaat doen? Want die heeft al geantwoord dat zij geen meerwaarde ziet in een extra verdrag of wat dan ook.
Is de indiener van plan om dan zelf met een initiatiefwetsvoorstel te
komen?
De heer Van Haga (VVD):
Ik herinner me uw vraag weer. We zitten eerst nog in dit overleg en
hebben de Minister nog niet gehoord. Als de Minister zegt dit niet te
vinden en niks te gaan doen, dan hoop ik dat er een hoop mooie moties
komen. Als daar helemaal niets uit komt, nodig ik u uit om samen met mij
te werken aan een spijkerhard wetsvoorstel waarin we dat gaan regelen.
De voorzitter:
De heer Van Haga vervolgt zijn beantwoording.
De heer Van Haga (VVD):
Dan de vraag over de geldstromen in beeld brengen. Hiervoor kunnen we
ook aansluiten bij de Australische wet. De verantwoordelijkheid ligt bij de
aanbieder om te rapporteren en niet bij de overheid om te onderzoeken.
Als je het zo inkadert dat de aanbieders van stages de plicht krijgen om dit
soort dingen goed te regelen, denk ik dat het goed in beeld is. Als er maar
genoeg ruchtbaarheid aan gegeven wordt en er genoeg wettelijke
verplichting of genoeg regelgeving is, denk ik dat deze partijen helemaal
geen stages meer gaan aanbieden. Dan moet het dus helemaal opdrogen.
Dan de Partij van de Arbeid, te beginnen met de lokale overheden en
maatschappelijke organisaties. Dit is lastig. Het maatschappelijk
middenveld is in die landen vaak niet goed ontwikkeld. Het heeft geen
geld. En dan komen wij met al onze miljarden die daarnaartoe gaan. Ik
heb net de kerken al genoemd. Ik heb ook nog niet zo goed door hoe dat
zou moeten, maar als deze geldstroom op de een of andere manier
verlegd kan worden en in hetzelfde segment terecht kan komen, dan heb
je wel iets van hulp. Ik zie daar wel een probleem. Aan de andere kant zou
het in veel van die landen, als families en gezinnen er geen geld meer aan
kunnen verdienen, ook op een normale manier opgelost moeten kunnen
worden. De vraag is uiteindelijk of het maatschappelijk middenveld daar
meer geld voor zou moeten hebben. Maar ik weet niet precies of ik uw
vraag dan goed heb begrepen.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik doelde op het aankaarten en oplossen van de misstanden. Mijn vraag
was of wij dit probleem vanuit Nederland wel kunnen oplossen, of we
daar niet lokale organisaties bij nodig hebben en of we ook niet moeten
zorgen dat lokale overheden, lokale ngo’s en andere spelers op het
maatschappelijk middenveld beter in staat zijn om actie te ondernemen.
Het maatschappelijk middenveld hier, met allerlei ngo’s die al zijn
genoemd en die voor een deel ook aanwezig waren bij de rondetafel,
spreekt zich er al over uit. Heel veel van hun counterparts in de landen
waarom het gaat, hebben niet eens de vrijheid om te bestaan. Zouden we
dus ook niet moeten zorgen dat de organisaties die slachtoffer zijn van
wat ik hier wel vaker de shrinking space noem, in staat worden gesteld
om hun werk te doen?
De heer Van Haga (VVD):
Nu begrijp ik uw vraag. U stelt eigenlijk meer een algemene vraag over de
shrinking space van het maatschappelijk middenveld in heel veel van die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

27

landen. Daar steun ik u helemaal in. Het is natuurlijk ontzettend vervelend
als ngo’s of organisaties daar niet hun werk kunnen doen omdat ze op de
een of andere manier worden gehinderd. Zeker.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Is de heer Van Haga het dan met ons eens dat dit ook iets vraagt van de
inzet op het gebied van imvo? Heel veel van dezelfde organisaties
opereren in een context waarin ook het Nederlandse bedrijfsleven
opereert. Er is bijvoorbeeld geen vakbondsvrijheid en geen vrijheid van
vereniging. En ngo’s die kritische vragen stellen over misstanden zoals
armoede of milieuproblematiek krijgen geen ruimte om die misstanden
aan te kaarten.
De heer Van Haga (VVD):
Ja, ten dele. Binnenkort hebben we een algemeen overleg over imvo. Dan
gaan we er graag over verder. Ik denk dat het een unique selling point kan
zijn voor Nederlandse bedrijven om die imvo-keten heel goed neer te
zetten. Daar horen ook bepaalde zaken bij die u noemt. Ik denk dat onze
standpunten wel enigszins uiteen liggen als het gaat om hoever je daarbij
gaat en welke SDG’s je allemaal opneemt in de imvo-keten. Maar dat
weten we van elkaar.
De voorzitter:
Mevrouw Van den Hul wil hier nog een extra interruptie aan wijden.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Heel graag. De heer Van Haga heeft het nu over imvo en dat onze
standpunten daarover wellicht verschillen, maar ik hoorde hem net toch
ook spreken over convenanten. Ik zou hem daar toch nog een aanvullende
vraag over willen stellen. Hij heeft het over bedrijven die hun verantwoordelijkheid daarin zouden moeten nemen. Maar wat gaan we nou doen als
die bedrijven die verantwoordelijkheid niet nemen?
De heer Van Haga (VVD):
Dit gaat over een dermate onderwerp met zulke ongelofelijke gevolgen
voor kinderen, dat ik denk dat je in dit geval spijkerhard moet zijn. Het is
niet hetzelfde als een convenant over of je wel de juiste oliën en vetten
door je patat mixt. Dit gaat om groot leed. Dus ik denk dat je daar heel
streng voor mag zijn. Ik denk dan ook dat je die bedrijven mag vragen om
daar heel zorgvuldig mee te zijn. Als dat niet lukt of als ze dat aantoonbaar
niet doen, dan moet het mes erin.
De SP heeft gevraagd of ik van mening ben dat armoedebestrijding in de
wereld de beste aanpak is. De grondoorzaak van dit grote probleem wordt
natuurlijk wel aangepakt door armoedebestrijding. Als de mensen niet
arm waren, dan hadden ze geen zin om hun kind af te staan voor 50 dollar
in de hoop dat dit beter zou zijn. Dat ben ik helemaal met u eens. Het
probleem is alleen dat zelfs in Nederland waar niemand arm is, er nog
steeds heel perverse industrieën zijn, zoals drugshandel en prostitutie. Dat
komt omdat er vreselijk veel geld mee verdiend kan worden en dat is daar
ook. Dus wat betreft die armoedebestrijding ben ik het helemaal met u
eens maar je moet ook die perverse industrieën aanpakken, en dat moet
echt op een andere manier.
Dan de laatste vraag van de heer Alkaya. Ik heb verschrikkelijk veel
mensen gesproken, zoals mensen die weeshuizen hebben bezocht en
mensen die zelf een weeshuis hadden opgericht omdat ze eerst in een
weeshuis hadden gewerkt en dachten die kinderen zelf te moeten redden
om vervolgens tot de conclusie te komen dat een weeshuis überhaupt
slecht is en die nu met repatriëring bezig zijn. Nogmaals, uiteindelijk zijn
we het allemaal eens. Weeshuistoerisme is slecht. We moeten die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

28

geldstromen aanpakken en uiteindelijk moeten we het probleem dat daar
dan ontstaat ook nog een keer oplossen.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Aannemende dat dit het einde was van de beantwoording van de vragen,
mis ik nog het antwoord op twee gestelde vragen. Is de initiatiefnemer het
met ons eens dat het goed zou zijn om ook de Minister van Onderwijs te
betrekken bij dit dossier? Dan mijn tweede vraag: hoe kijkt de initiatiefnemer aan tegen betere informatie over andere schadelijke producten,
bijvoorbeeld producten van kinderarbeid, kleiding gemaakt in gevaarlijke
fabrieken of elektronica met conflictmineralen?
De heer Van Haga (VVD):
Om met de laatste vraag te beginnen. Kinderarbeid in een ander land is
natuurlijk laakbaar en verschrikkelijk maar daar hebben we het nu niet
over. Kinderprostitutie in weer een ander land is ook laakbaar. Ik vind het
allemaal afschuwelijk maar daar hebben we het nu niet over. We hebben
het nu over weeshuizen en het toerisme dat die weeshuizen in stand
houdt. Dus ook daarover denk ik dat ik het helemaal met u eens ben, maar
ik weet niet zo goed welk statement u nu van mij verwacht. Het zijn
allemaal verschrikkelijke dingen maar deze nota gaat daar niet over.
Dan de tweede vraag. Ik denk dat er meerdere ministeries zijdelings
betrokken zijn, zoals Justitie en Veiligheid. U heeft het over Onderwijs. Ik
denk dat u dan aan de Minister moet vragen of er nog andere departementen bij betrokken moeten worden. Er is zeker overlap, dus het zou
kunnen.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik wil nog heel even terugkomen op die toelichting op de vraag over de
informatievoorziening. Een van de voorstellen gaat over een bewustwordingscampagne en over aanvulling van de reisadviezen. Dat was ook zo’n
punt waarbij ik met enige verbazing las dat de VVD daar toch best wel ver
in wilde gaan. Daarom wilde ik voor mijn eigen beeldvorming even
aftasten hoe de initiatiefnemer aan kijkt tegen die betere informatieverstrekking over andere producten die mogelijk schadelijke gevolgen
hebben voor de lokale bevolking dan wel lokale kinderen.
De heer Van Haga (VVD):
Oké, nu begrijp ik het iets beter. U bedoelt waarschijnlijk dat we bijvoorbeeld in de reisadviezen ook dat soort misstanden gaan vermelden als dat
van invloed kan zijn op de reis die je gaat maken. Als dat zo is, dan lijkt me
dat ... Dat gebeurt trouwens al. Als je naar Colombia gaat, dan staat er al
op de website van de overheid dat je moet oppassen voor prostitutie.
Nou, dat is prima. Alle misstanden mogen daar wat mij betreft op.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee komen we aan het einde van de beantwoording van
de initiatiefnemer. Dan is het woord aan de Minister in haar rol als
adviseur. Minister, u hebt het woord.
Minister Kaag:
Dank u, meneer de voorzitter. Ik wil allereerst de Kamerleden, en het lid
Van Hage in het bijzonder, bedanken voor het agenderen en het voor het
voetlicht brengen van dit onderwerp. Het is een onderwerp in een breed
scala van onderwerpen: uitbuiting, marginalisering en kwetsbaarheid
natuurlijk.
Daar wil ik mee beginnen: de zorg voor de meest kwetsbaren, waar zij ook
zijn ter wereld en wat hun status ook is, gaat mij zeer aan het hart. Het kan
de irreguliere migrant zijn. Het kan de vluchteling zijn. Het kan het kind
zijn dat getroffen is door bombardementen van de coalitie in Jemen. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

29

kan de wees zijn in Syrië. Het kan het kind zijn dat niet meer naar school
kan gaan. Het kan het meisje zijn dat uitgehuwelijkt is op 12-jarige leeftijd.
Het is en-en-en. Het is een lange lijst. Dit is daarvan inderdaad weer één
voorbeeld: kinderen die gedwongen zijn, of daar gebracht zijn door hun
ouders, om te verblijven in kinderopvangsituaties, vaak «weeshuizen»
genoemd. Dat komt vaak voor uit een situatie van chronische armoede,
van structurele achterstelling. Het is daarom ook juist een onderwerp dat
behoort bij de thema’s grondoorzaken van armoede, klimaat, conflict et
cetera.
Daarom zet ik mij vanuit mijn agenda en vanuit mijn mandaat als Minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in om te kijken
hoe we met u verder kunnen praten over dit onderwerp. De beantwoording in mijn brief is natuurlijk opgesteld in nauw overleg met
collega’s binnen het kabinet op de thema’s waar ik zelf over ga, en de
hieraan gelieerde onderwerpen waarbij andere collega’s eventueel een
inzet kunnen plegen en misschien ook nog een verdere reactie willen
geven. Ik denk dat ik inderdaad aan de voorkant weer duidelijk wil stellen
dat ikzelf nog steeds beschouw dat de thematiek zoals die is belicht,
grotendeels gelegen is in structurele armoede, onderontwikkeling en
gebrek aan ontwikkeling door conflict of door gevolgen van klimaatverandering. Daarom hebben wij in de nota juist aandacht gevraagd voor
onderwijs, voor nieuwe investeringen, voor gezondheidszorg, voor de
toegang tot gezondheidszorg en voor de toegang tot het recht. Ik verwijs
naar de conferentie van februari jongstleden die ik samen met collega
Dekker heb georganiseerd over de toegang tot het recht, oftewel SDG 16.
Maar we kijken bijvoorbeeld ook naar de gevolgen van onvoldoende
voedselzekerheid of kwalitatieve gebreken in voedselzekerheid. Ik weet
dat u ook een uitstekende serie gesprekken hebt gehad tijdens de
rondetafel die uw commissie heeft kunnen hebben met het betrokken
maatschappelijk middenveld. Ik denk dat je alleen maar kunt meeleven
met de wanhoop van door armoede en tegenspoed getroffen ouders, die
het beste voor hun kind zoeken, mits zijzelf nog in leven zijn en controle
hebben over de omstandigheden. Maar diegenen die vrijwillig hun kind
afstaan tegenover een belofte of voorspelling van mogelijkerwijs
onderwijs, adequate voeding en verzorging in een opvangtehuis, als beter
alternatief, doen dit natuurlijk alleen maar uit pure wanhoop. Er wordt
natuurlijk een situatie geschetst die veel beter is dan de situatie thuis. De
essentie vanuit dit kabinet en vanuit mijn mandaat is natuurlijk nog steeds
om de noodzaak tot zo’n verschrikkelijk besluit weg te nemen, dus het
regelen van onderwijs, gezondheidszorg, investeren in perspectief en het
creëren van banen. Dit is een structurele oplossing, niet een symptomatische aanpak.
De heer Bosman (VVD):
In die rondetafel werd ook duidelijk aangegeven dat er een verdienmodel
is, dat er ook een verantwoordelijkheid is van ons, dat wij als westerse
landen een rol spelen in dat hele proces. Ik hoor de Minister nu zeggen:
het is vooral daar. Maar volgens mij zijn wij als geld gevende organisaties
en individuen bezig om daar een verdienmodel in stand te houden dat ook
actie van ons vraagt. Dat werd tenminste in ieder geval in de rondetafel
gezegd.
Minister Kaag:
Ik ben pas begonnen en ik leg nog even goed uit, ook ten voordele van
eenieder en natuurlijk het publiek, wat het belang is van ontwikkelingssamenwerking. Eigenlijk hoor ik in dit betoog alleen maar een mogelijkheid
om het budget voor ontwikkelingssamenwerking te verhogen, want men
kijkt juist naar de symptomen die men wil aanpakken. Maar als je
grondoorzaken niet aanpakt, krijg je morgen in een verdienmodel weer
andere symptomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

30

De voorzitter:
De heer Bosman, in tweede instantie.
De heer Bosman (VVD):
Maar als er heel veel geld in een verkeerd model gaat, als er heel veel
geld naar weeshuizen gaat, op welke manier dan ook ... Of de Minister
moet zeggen: er gaat geen geld naar weeshuizen. Punt. Dat is niet waar.
Er gaat geld naar weeshuizen, hoe dan ook. Er zit daar een verdienmodel.
Of het nou via individuen, via organisaties of via bedrijven is, er gaat geld
naartoe. Dan kun je wel zeggen: het is alleen armoedebestrijding. Het is
essentieel dat je die stroom stopt. Er zit namelijk heel veel geld tegenaan.
Er zitten zulke grote belangen dat als we dat niet goed regelen, we het
nooit gaan winnen. Dan kunnen we zeggen: dan moet er aan de andere
kant maar meer geld tegenaan. Nee, op het moment dat je het extra geld
eruit haalt, is het middenveld vele malen sterker dan de organisaties die
nu bezig zijn. Je moet die geldstroom stoppen. Dat is duidelijk gezegd,
ook in die rondetafel.
Minister Kaag:
Ik spreek natuurlijk even vanuit mijn perspectief als Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, dus ik spreek in
eerste instantie vanuit mijn eigen beleid. Ik leg dat nog eens goed onder
de loep. Dan kom ik terug op de beantwoording van de vragen. Er gaat
bijvoorbeeld geen Nederlands overheidsgeld naartoe, niet via de EU, niet
direct van het ministerie, van geen enkel ministerie. Ik kom in de
beantwoording van de vragen separaat terug op de vrijwillige keuze van
individuen, van Nederlandse burgers. Maar het gaat mij als Minister voor
Ontwikkelingssamenwerking om een structurele, effectieve aanpak in de
breedste zin van het woord. Het gaat mij juist om het tegengaan van
uitbuiting op allerlei manieren, inclusief het zogenaamde weeshuistoerisme. Maar als we echt geïnteresseerd zijn in het tegengaan van
uitbuiting, dan gaat het niet alleen om de securitaire kant, om het
tegenhouden, maar dan gaat het juist om het investeren in perspectief,
zoals ook vaststaat in het regeerakkoord en is vastgelegd in de nota.
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Ik ben dan wel heel benieuwd hoe hoog het budget voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking zou moeten zijn om die grondoorzaken weg te kunnen nemen, om de armoede in de wereld op te lossen.
Minister Kaag:
In het regeerakkoord en in de nota is 0,7% van het bruto nationaal product
vastgesteld als een indicatief streven. Dat is in de nota opgenomen en
daarover zijn afspraken in het regeerakkoord gemaakt. Als het gaat om
ODA-uitgaven, is dat nooit genoeg. Dat is een druppel op de gloeiende
plaat. Daarom kijken we naar effectiviteit, efficiency en natuurlijk ook
transparantie in de uitgaven. Nederland is daar koploper in. Zoals u weet,
spreekt SDG-17 over partnerschappen, de rol en de verantwoordelijkheid
van de private sector, banken, investeringen, foreign direct investment, et
cetera, et cetera. Dat is totaliteit. Het gaat om triljoenen om grondoorzaken effectief aan te pakken. En het is gewoon internationaal gedocumenteerd, zoals de vraagsteller mevrouw Van Weerdenburg ook weet.
Van Nederlandse zijde is het streven vastgelegd. Daar zetten wij op in.
Grondoorzaken wegnemen is iets wat iedereen moet doen, in eerste
instantie ook de betrokken overheden in landen die niet in conflict zijn, die
wel kunnen functioneren. Daar hoort ook belastingheffing, het aanpakken
van corruptie en het investeren in eigen bevolking bij. Het is en-en-en. Het
is zeker niet iets wat de Nederlandse overheid solo gaat doen. Dat is ook
helemaal niet de inzet. Dit is een antwoord op het eerdere commentaar
dat er meer of minder naartoe gaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

31

Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Dat is duidelijk, maar de Minister gebruikt dat hier als een soort van
tegenwerping. Ze zegt: we kunnen het wel hebben over dit minieme,
kleine stukje, namelijk het weeshuistoerisme, maar wat we eigenlijk
zouden moeten doen, is de armoede in de wereld wegnemen. Dan is dit
ook opgelost. Dan vind ik de vraag hoeveel het gaat kosten wel gelegitimeerd. Als het gaat om triljoenen en als we tot de conclusie moeten
komen dat dat zomaar even niet gaat, dan is er toch iets voor te zeggen
om, als is het een heel klein onderdeel van de ellende in de derde wereld,
hier concreet mee aan de slag te gaan?
Minister Kaag:
Ik denk dat een aantal dingen worden samengevoegd die ik niet heb
gezegd. Er wordt bovendien een conclusie getrokken die ik ook niet heb
genoemd. Ik heb gesproken over het belang van investeren. Als je een
structurele aanpak wilt verzorgen, dan kun je daar meer aan doen, ook als
Nederland. Het gaat om SDG 17. Ik heb gesteld dat dit een onderdeel
vormt van structurele uitbuiting of onderdrukking. Armoede is daar een
belangrijk symptoom van. Dat zijn mijn woorden. De conclusies die
mevrouw Van Weerdenburg trekt, zijn van een andere orde. Dat hoort bij
haar betoog.
Ik zou graag verdergaan.
De voorzitter:
De Minister vervolgt haar beantwoording.
Minister Kaag:
Bij alles wat we bekijken over mensensmokkel, mensenhandel en
mogelijke uitbuiting van kinderen in het zogenaamde weeshuistoerisme,
is het belangrijk dat we kijken door de lens van gendergelijkheid en
rechten van vrouwen en meisjes, zoals genoemd in SDG 5, en door de
lens van de toegang tot de gezondheidszorg. Zoals eenieder weet, zeker in
deze commissie, zet het kabinet in op investeren in jeugd – tot de leeftijd
van 18 blijven het kinderen – om hun kansen te geven om naar school te
gaan, zeker als het gaat om kinderen uit gemarginaliseerde bevolkingsgroepen. Kijk naar de categorie «opvang in de regio», waar veel kinderen
nog kwetsbaarder zijn omdat ze in een positie zitten van bijna chronische
ontheemding zonder kans op asiel of op terugkeer naar het land van
origine. Wij hechten aan onderwijs, opleiding en training om ervoor te
zorgen dat kinderen tot de leeftijd van 18 kunnen beschikken over de
juiste kennis en vaardigheden om aansluiting te kunnen vinden bij de
arbeidsmarkt.
Ik zal het bredere kabinetsbeleid in dit geval niet toelichten, maar één punt
wil ik wel noemen. Het aanvullende probleem rondom weeshuizen in
lage- en middeninkomenslanden is dat er op nationaal niveau vaak geen
specifieke wet- en regelgeving bestaat rondom zogenaamde wees- en
kindertehuizen. Daar waar deze wet- en regelgeving er wel is, is naleving
en handhaving van nationale en internationale verplichtingen vaak een
uitdaging, onder andere vanwege het capaciteitsgebrek. Vervolgens is er
ook sprake van gebrekkige toegang tot onafhankelijke rechtspraak waar
deze nodig is, waardoor de bescherming van kinderen in het gedrang
komt. De initiatiefnota verwijst hier terecht naar. Eerder verwees ik naar
de inzet die ik samen met mijn collega Dekker heb opgezet voor de
versterking van rechtssystemen, de rule of law, met name voor gemarginaliseerde groepen in ontwikkelingslanden. Hierbij gaat het om SDG 16.
Dit vergt een klein budget, dat door Nederland is gemaakt, dat enorme
vruchten afwerpt, omdat het gaat om toegang tot het recht voor een ieder.
Dan het tegengaan van mensenhandel en kindersekstoerisme. We moeten
scherp zijn in het onderscheid tussen wat slecht is voor kwetsbare
kinderen in weeshuizen en wat volgens internationale verdragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

32

verboden is. Wij zijn heel actief in het bestrijden van kindersekstoerisme
en kinderhandel, iets wat helaas ook voorkomt in verschillende zogeheten
weeshuizen. Er zijn in internationaal verband afspraken gemaakt en
verdragen afgesloten om kinderen te beschermen tegen exploitatie en
uitbuiting. Leidend bij onze inzet is het Internationaal verdrag inzake de
rechten van het kind. Hierbij teken ik direct aan dat mijn collega Blok
eerder heeft gezegd dat we een aantal facultatieve protocollen, zoals die
onder het verdrag zijn gesteld, niet ratificeren. Dan gaat het over het
protocol wat betreft handicap en het facultatieve protocol wat betreft het
Internationaal verdrag inzake de rechten van het kind. Nederland acht het
Comité inzake de Rechten van het Kind wél gezaghebbend.
Andere internationale mensenrechteninstrumenten zijn onder andere het
VN-Protocol inzake de voorkoming, bestrijding en bestraffing van
mensenhandel, in het bijzonder vrouwenhandel en kinderhandel, en het
Verdrag van de Raad van Europa ter bestrijding van mensenhandel.
Wanneer de situatie in een wees- of kindertehuis zodanig is dat kinderen
worden uitgebuit of anderszins in hun rechten worden aangetast, dan
gelden deze en andere internationale verdragen. Wij dragen natuurlijk de
waarde van deze verdragen, in het bijzonder het belang van adequate
bescherming van de meest kwetsbaren, actief uit in fora waarin wij actief
zijn. En wij steunen natuurlijk in het bijzonder het partnerschap met
UNICEF. UNICEF is niet alleen normatief, maar werkt in veel landen aan
capaciteitsversterking en bescherming van alle rechten van alle kinderen.
Met de protocollen die UNICEF heeft opgesteld, pakt zij onder andere ook
het zogenaamde weeshuistoerisme aan. Er zijn ook een aantal allianties
zoals de internationale strijd tegen kinderprostitutie via de Down to Zero
Alliance.
Dan is het verder natuurlijk positief om in de initiatiefnota te lezen dat in
Ghana, Cambodja en Kenia de eerste stappen zijn gezet om de schadelijke
inzet van vrijwilligers te beperken en te voorkomen. Dit voorbeeld is
belangrijk om te laten zien dat in eerste instantie natuurlijk de nationale
overheid een enorme rol moet spelen. Dat is ook een eis en een vraag die
UNICEF vaak heeft, evenals andere internationale partners. We juichen dat
toe en zullen dat ook altijd blijven ondersteunen. De nationale overheid
heeft een rol niet alleen in de armoedebestrijding, maar ook op het vlak
van regelgeving, wetgeving, toegang van kinderen tot sociale steun,
toezicht door de overheid op social workers en inderdaad ook de aanpak
van het beschreven kwalijke, verderfelijke verdienmodel van kinderhandel
en uitbuiting, daar waar dat plaatsvindt en bewezen is, in weeshuizen in
een aantal landen.
Zoals de heer Bosman en anderen al stelden, onder anderen de opsteller
van de initiatiefnota, heeft Nederland geen weeshuizen meer, omdat
onomstotelijk is vastgesteld dat verblijf in weeshuizen slecht is voor de
ontwikkeling van het kind. Daarom wordt er ook voorgestaan dat wij waar
mogelijk kijken naar kinderopvang in pleeggezinnen. In veel ontwikkelingslanden en zeker ook in crisisgebieden is opvang in een pleeggezin
niet altijd mogelijk. Aan de ene kant worden veel kinderen gelukkig nog
steeds opgevangen in bredere familiekring. De familiebanden zijn er
groter. Men spreekt daar niet van een nuclear family. Vaak zijn het de
grootmoeders die het doen. U kent allen de grootmoeders die zorgen voor
kinderen van wie de ouders zijn overleden vanwege infectie met hiv. Er
zijn veel grootmoeders die enorme verantwoordelijkheid dragen, dus de
infrastructuur van alternatieve vormen van opvang en zorg bestaat.
Die rol is veel breder dan wij zien, denk ik. Daarom is het ook nuttig om te
kijken wat er nodig is, wat noodzakelijk is en wat kwalijk. Het kabinet schat
ook in dat opvang in een correct opererend, onder goed toezicht staand,
professioneel gerund weeshuis in een ontwikkelingsland of in een laag- of
middeninkomensland eventueel beter kan zijn dan kinderen aan hun lot
over te laten of een leven op straat te laten leiden. Ik ken ook heel veel
voorbeelden waarin er geen enkel alternatief voorhanden was en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

33

kinderen gedwongen waren op straat te leven. U kent die voorbeelden
ook, uit documentaires of van bezoeken. Dan is een veilige slaapplek in
een weeshuis, professioneel gerund door een charitatieve organisatie en
met goed toezicht – ik zeg dat er meteen bij – nog steeds veiliger dan op
straat slapen. Die veilige slaapplek is dan dus wél in het belang van het
kind, want dat is de leidende zin, ook in het kinderrechtenverdrag. Dat is
beter dan slapen op straat, overgeleverd zijn aan kinderhandel, uitbuiting
et cetera. Daarom hecht ik eraan om die hele keten van onderontwikkeling
en kwetsbaarheid te benoemen.
Ik heb na het ontvangen van de nota van het lid Van Haga laten uitzoeken
of er gelden via de BH-OS-begroting gaan. Ik wil nog eens bevestigen dat
dat niet het geval is, ook niet via de EU en ook niet via de Investeringsbank of andere banken.
De voorzitter:
Mevrouw Diks heeft een vraag voor u op dit onderwerp.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Het is altijd ingewikkeld bij grote onderwerpen: het betere moet niet de
vijand worden van het goede. Ik kan me van het rondetafelgesprek nog
heel goed herinneren – ik heb dat net in een interruptiedebatje ook even
aan de orde gesteld – dat geen enkel weeshuis goed is voor kinderen,
voor de ontwikkeling van kinderen, maar als je het plaatst in het kader van
de veiligheid, dan is het onveiliger op straat verkracht te kunnen worden,
gestolen te kunnen worden, iets aangedaan te kunnen worden. Vergelijk je
dat met in een weeshuis zijn, dan is in een weeshuis zijn in principe beter.
Alleen is het griezelige daarvan natuurlijk wel – en dat vond ik inspirerend
aan de nota van de heer Van Haga – dat er zulke ongelofelijk langjarige en
grote gevolgen zijn als kinderen überhaup in een weeshuis terechtkomen,
ook al is het maar voor korte tijd. Zou u daar nog wat over kunnen
zeggen?
Minister Kaag:
Ik ben absoluut niet professioneel competent om een medisch of
psychologisch oordeel daarover te vellen. Ik denk dat het wel common
sense is om te bedenken dat eenieder in een veilige omgeving moet
opgroeien, liefst bij de ouders, als dat een liefdevol gezin is waar
bescherming wordt geboden. Ik ken ook heel veel situaties, ook in
Nederland, waar mensen in een andere omgeving hebben moeten
opgroeien en waar uiteindelijk een zeer gebalanceerd leven uit is
voortgekomen. Dus ik wil het niet zwart-wit stellen.
In deze nota gaat het om het aan de orde stellen van iets wat een
structureel probleem lijkt te zijn, een verdienmodel waaraan wij met de
beste bedoelingen direct of indirect vanuit Nederland – ik zeg niet «wij als
overheid» maar «Nederland», «Nederlanders» – onbedoeld een bijdrage
leveren. Zo heb ik de inzet van de indiener begrepen. Dat is, denk ik, de
inzet van de nota. Daar kan men zich natuurlijk in vinden. Net zoals je
natuurlijk ook niet onbedoeld wilt bijdragen aan kwalijke mogelijke
gevolgen op een ander terrein. Het zijn unintended consequences. Ik denk
dat ik dat heel erg deel met deze nota.
Dat een verblijf in SOS-Kinderdorpen, bijvoorbeeld, altijd kwalijk is, durf ik
niet te stellen. Dat is een heel goed gerunde organisatie. Prinses Margriet
is daar overigens een patron van. Ik heb deze organisatie ook in andere
capaciteiten onderzocht. Bijvoorbeeld in Libanon werden Syrische
vluchtelingenkinderen die niemand meer over hadden, daar opgevangen,
gingen naar school, onder goed toezicht. Hen werd een kans in hun leven
geboden die elders gewoon niet voorhanden was. Dus om dan te stellen
dat dat per definitie kwalijk is, daar zou ik mij absoluut niet aan willen
wagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

34

De voorzitter:
Mevrouw Diks in tweede instantie.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Dat dacht ik ook, moet ik eerlijk zeggen, voordat dat rondetafelgesprek
begon. Maar de deskundigen die we daar hebben gehoord, waren volgens
mij heel expliciet. De een na de ander liet niets aan twijfel over dat het
wonen, het zijn in een weeshuis kinderen meteen op achterstand zet,
langjarig, voor de rest van hun leven, ook als volwassene. Het is natuurlijk
helder dat als we dit willen veranderen, of als we überhaupt hier een rol in
willen spelen – laat ik het niet te groot maken – dat natuurlijk niet van de
ene op de andere dag kan. Dat snapt natuurlijk iedereen. We moeten erop
inzetten. Ik vroeg eerder, ik weet niet of u daar nog op komt, of u met uw
collega’s zou willen kijken of we in gezamenlijkheid een en ander kunnen
organiseren, ook als het gaat om strafbaarstelling, om belastingontwijking, om ...
De voorzitter:
Uw vraag is duidelijk.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
... het opnemen in BuHa-OS. Daar was ik benieuwd naar.
De voorzitter:
De Minister.
Minister Kaag:
Ik kom daarop terug bij de beantwoording van de specifieke vragen, want
er zijn een aantal vragen over gesteld. Ik ben bezig met een mogelijke
toezegging van de zijde van het kabinet en dan zal ik nog een aantal
vragen beantwoorden.
Ik wil hier wel bij stellen dat ik iedere keer het idee heb dat deze heel
specifieke thematiek wordt doorgetrokken naar allerlei andere beleidsterreinen. Ik zal ervoor waken dat dat niet gebeurt vanuit de kabinetszijde,
want ik kan geen toezeggingen doen in het kader van wetgeving of de
imvo-convenantenslag. Want daar is een regeerakkoord voor en daar zijn
afspraken over. Als we een imvo-convenant zouden sluiten met deze
sector waarbij meteen wetgeving aan de orde komt, denk ik dat de vraag
direct naar voren zal komen waarom het kabinet niet meteen verdergaat
met wetgeving bij alle convenanten.
De voorzitter:
De heer Bosman heeft ook een vraag. Ik wil de leden er wel op wijzen dat
als zij vragen willen stellen die zij al eerder hebben gesteld maar die nog
niet zijn beantwoord, het wellicht beter is om eerst het betoog van de
Minister af te wachten. Dit ook met het oog op de tijd. Als er nu een
interruptie is, heeft de heer Bosman uiteraard het woord.
De heer Bosman (VVD):
De Minister noemt een aantal voorwaarden waarbij een weeshuis wel
goed zou zijn, maar dat geplaatst in een context waarin er bijna een
overmachtsituatie is, waarbij je zegt dat er niks anders kan. Hier wordt
gesproken over een verdienmodel waarbij er sprake is van een andere
situatie. Mijn vraag aan de Minister is of zij dit ook zo ziet. Zijn we nu de
verschillen aan het vergroten of zijn we op zoek naar common ground en
zeggen we: dit verdienmodel moeten we met z’n allen aanpakken en daar
moeten we serieus stappen in zetten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

35

Minister Kaag:
Ik schets de context. Ik heb natuurlijk nooit een verdienmodel goedgekeurd; dat heb ik ook duidelijk gesteld. Ik heb situaties, een context en
voorwaarden gesteld. Kwetsbaarheid en bescherming van het kind
conform het Kinderrechtenverdrag zijn daarbij als eerste aan de orde.
Leidend is het belang van het kind. Dat is altijd afhankelijk van een
situatie, de context en mogelijkheden. Dat is lastig om in wetgeving vorm
te geven. Een verdienmodel dat funest is, dat is een andere vraag.
De voorzitter:
De heer Bosman in tweede instantie.
De heer Bosman (VVD):
Daar ben ik heel blij om, maar dan kunnen we het hebben over dat
verdienmodel. Dan ben ik heel benieuwd naar dat verdienmodel. Maar
goed, daar zal de Minister verder op komen in haar beantwoording, denk
ik. Ik denk dat dat zo meteen gaat gebeuren.
De voorzitter:
Ik kijk naar de Minister.
Minister Kaag:
Ik ga door met mijn betoog, meneer de voorzitter.
In de brief van 26 maart kondigde ik aan te onderzoeken of de toegankelijkheid van informatie over de negatieve kanten van vrijwilligerswerk in
de zogeheten weeshuizen vergroot kan worden. Ik kan u meedelen dat de
beschikbaarheid, vindbaarheid en toegankelijkheid van die informatie
over de schadelijke gevolgen van vrijwilligerswerk in de zogeheten
weeshuizen verbeterd is op de website van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Als u naar de landspagina gaat, onderdeel Reizen, van de
website Nederland wereldwijd, dan staat er een link naar een nieuwe
webpagina met relevante informatie waar we tevens vrijwilligerswerk in
weeshuizen afraden. Het is wel nog steeds aan de reiziger om van die
website gebruik te maken. Ik moet u vertellen dat ikzelf nooit in mijn leven
gebruik heb gemaakt van die website, maar we kunnen daar nog wel wat
aan bredere bronduiding doen, denk ik. Wanneer reizigers zoeken naar
informatie over reisadviezen en reisdocumenten en naar andere relevante
informatie, kunnen ze dit advies tegenkomen. Ik denk wel dat we in
gesprek met reisorganisaties – daar kom ik zo op – moeten kijken hoe die
koppeling naar automatische informatiedeling wordt gelegd, want niet
eenieder denkt meteen: ik ga naar de website van dit ministerie. Veel
mensen maken gebruik van reisorganisatoren of degene die hen op pad
stuurt. Dat ik hier helemaal nooit gebruik van heb gemaakt, betekent niets
ten nadele van de hoge kwaliteit van informatie die beschikbaar wordt
gesteld. Ik wil alleen aangeven dat eenieder zijn informatie via verschillende bronnen zoekt.
Voor een grootschalige overheidscampagne om bewustzijn over de
schadelijke effecten van vrijwilligerswerk in de zogeheten weeshuizen lijkt
het het kabinet nog te vroeg. Wij willen eerst in kaart brengen wat precies
de omvang is van het Nederlandse aandeel in de mondiale problematiek,
om hoeveel vrijwilligers het gaat, naar welke landen zij reizen, welke
spelers in die sector een belangrijke rol spelen en wat dus de rol en
eventueel ketenverantwoordelijkheid van eenieder is.
Wij hebben ook – dit is gewoon een punt van informatie – op dit moment
onvoldoende inzicht in de particuliere initiatieven en mogelijke financieringsstromen die direct of indirect bijdragen aan het in stand houden van
deze specifieke weeshuizen, onder andere door het stimuleren van
internationaal vrijwilligerswerk. De nota van de heer Van Haga noemt
Nederland een grote en groeiende leverancier van voluntourists. Voor die
stelling hebben wij aan onze zijde van het kabinet in ieder geval nog geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

36

kwantitatief bewijs. Daarom is een onderzoek van de zijde van het kabinet
denk ik aan de orde. Ik ga ook in overleg met de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen om me verder te
beraden hoe een onderzoek op dit thema vormgegeven kan worden, zodat
er een gezaghebbend en onafhankelijk rapport ten grondslag kan liggen
aan verdere acties en als aanjager voor een maatschappelijke discussie
over dit onderwerp, dat veelal zijn oorsprong heeft in private en particuliere initiatieven. Er werden al eerder kerkelijke initiatieven genoemd,
maar ook private. Het kan zelfs zijn dat mensen een land hebben bezocht,
opeens een idee hebben opgedaan en dan denken dat ze er goed aan
doen, en dat er dan direct een overdracht van geld plaatsvindt. Het is heel
moeilijk voor de overheid om daar inzicht in te krijgen.
Het lid Van Haga suggereert ook regelgeving in te voeren voor aanbieders
van programma’s waarbij met kinderen wordt gewerkt. In dit verband
benadruk ik nogmaals, net als in de brief, het belang van naleving van de
bestaande OESO-richtlijnen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen, zoals we altijd benadrukken in het kader van elke discussie over
het imvo. Wij verwachten van alle Nederlandse bedrijven dat zij die
OESO-richtlijnen naleven. Dat betekent dat bedrijven zich bewust moeten
zijn van de potentiële negatieve effecten van hun handelen in landen waar
ze opereren, rechtstreeks en in hun waardeketen. Het is in het debat ook al
benoemd. De bedrijven moeten zelf de risico’s in kaart brengen, samenwerken met eenieder en de invloed die ze hebben om de lokale situatie te
verbeteren ook gebruiken, het zogeheten due-diligenceprincipe. Dit geldt
ook voor Nederlandse aanbieders van reizen waar internationaal
vrijwilligerswerk onderdeel van uitmaakt.
Het initiatief van Volunteer Correct, dat recent een vereniging heeft
opgericht om de eigen branche beter te organiseren, moedig ik in dit
verband dan ook ten zeerste aan. Mijn ministerie is natuurlijk bereid om
met de initiatiefnemers van Volunteer Correct in gesprek te gaan en hen te
helpen om te kijken hoe ze zo snel mogelijk OESO-nalevingswaardig
geacht kunnen worden. Maar op basis van data en preciezere informatie
uit een onderzoek dat we willen instellen over de omvang van het
vraagstuk in Nederland, kunnen mogelijke vervolgstappen worden
genomen, bijvoorbeeld over bewustwording, over regelgeving of over
een verklaring van goed gedrag bij internationaal vrijwilligerswerk met
kinderen. Ik zou eigenlijk zeggen: in algemene zin. Ik doe dit uiteraard in
samenspraak met mijn collega’s van JenV en VWS, en misschien ook van
Onderwijs. Ik kan daar niet op vooruitlopen. De brief die aan de leden van
deze commissie is gestuurd in reactie op de initiatiefnota van de heer Van
Haga, is ook afgestemd met zo veel mogelijk betrokken ministeries. Ik kan
u zeggen dat het voor eenieder in ieder geval een nuttige exercitie was,
omdat men in de eigen keten van mandaat van ministeries moest nagaan
wat men eigenlijk wist en daarbij natuurlijk ook moest vaststellen wat
men niet wist. Dat is op zich al een hele nuttige exercitie.
Ik ga verder met de vragen, meneer de voorzitter. Er is gevraagd of wij
bereid zijn om de mogelijkheden van regelgeving voor aanbieders – dat
zijn dus bemiddelingsbureaus en touroperators die programma’s
aanbieden waarbij met kinderen wordt gewerkt – te onderzoeken teneinde
misstanden te voorkomen. Dat was een vraag van mevrouw Diks van
GroenLinks, die daarbij ook nog vroeg: doet de Minister genoeg met de
sector? Ik denk dat dat ook de strekking was van de vraag van onder
anderen mevrouw Van den Hul van de PvdA. Er is uitvoerig contact met
de reisbranche. Ik heb met brancheorganisatie ANVR gesproken over de
toegevoegde waarde van een imvo-convenant. Zoals ik al meldde, zijn ze
nu zelf aan de slag met het integreren van OESO-richtlijnen voor
internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen. De internationale Travellifecertificering vormt daar een onderdeel van. Zo helpt de
ANVR in principe bij de naleving van de richtlijnen door leden en het
nemen van individuele verantwoordelijkheid. Er zal periodiek overleg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

37

plaatsvinden met het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Ook werkt
brancheorganisatie ANVR, samen met het Ministerie van Justitie en
Veiligheid, om naar mensenrechten, kinderrechten in het toerisme te
kijken en daar beter toezicht op te houden. Veel bemiddelingsbureaus die
vrijwilligersreizen organiseren naar weeshuizen in het bijzonder zijn nog
niet aangesloten bij de brancheorganisatie. Dat is natuurlijk ook het
probleem dat is aangekaart in de nota. Maar ik wil niet vooruitlopen op de
resultaten van het onderzoek. We gaan dus kijken wat het onderzoek nog
zal opleveren en we komen daar dan op terug. Ik denk wel dat het
belangrijk is dat er vanuit een imvo-perspectief wordt gekeken naar
reisbureaus en bemiddelingsbureaus. De weeshuisproblematiek valt daar
dan mogelijkerwijs onder, maar dat is niet het enige.
Mevrouw Kuik vroeg: waar gaat het niet goed en waar gaat het wel goed?
De samenvatting van de vraag was, geloof ik: wat is een goed weeshuis?
De voorzitter:
Er is nog een vraag van mevrouw Diks op het vorige punt.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Excuus, voorzitter. Ik dacht dat de Minister even nog doorging op het punt
van de reisorganisaties. U zei dat u onderzoek gaat doen. Dat lijkt me op
zichzelf goed, maar ik vond het wel verontrustend om te lezen dat ook
maar een heel klein percentage van de bij de ANVR aangesloten reisorganisaties zelfs maar bereid was om mee te doen aan een onderzoek. En dan
hebben we natuurlijk nog het hele ensemble van bemiddelingsbureaus en
allerlei andere organisaties die zich bezighouden met het uitzenden van
vrijwilligers. U gaat een onderzoek doen. Komt u na dat onderzoek ook
met voorstellen ter verbetering? Hoe moet ik me dat onderzoek precies
voorstellen?
Minister Kaag:
Ik kan niet vooruitlopen op een onderzoek waarvan de uitkomsten mij nog
niet bekend zijn. Ik weet dus nog niet welk voorstel daaruit zal komen. Als
uit het onderzoek blijkt dat een aantal voorstellen direct aantoonbaar tot
verbeteringen kunnen leiden, dan zal het kabinet dat altijd doen. Maar op
dit moment willen wij de zaak in kaart brengen. Waarschijnlijk komt daar
niet alleen uit hoe groot het probleem is, maar ook wie daar het meest bij
betrokken is, en waarop je door verandering dus ook het meeste invloed
kunt uitoefenen. Zoals ik net al meldde, gaat kennelijk – naar wat ik zo
lees, maar ik heb graag een onafhankelijk onderzoek in samenspraak met
betrokkenen – ook heel veel financiering vanuit kerken of particulieren
daarnaartoe. Voordat je toekomt aan de vraag hoe de overheid dat zal
moeten reguleren, zit je al in een derde of vierde fase, als het al gaat om
voorstellen. Ik zou dus zeggen: eerst dit onderzoek en dan een verder
gesprek en dan kan er eventueel een kabinetsreactie op komen. Maar dit
moet volgens mij gefaseerd, op een verstandige manier verlopen om ook
effect te kunnen sorteren, want dat is natuurlijk de gedeelde doelstelling.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Ik kan me voorstellen dat het heel goed is om met elkaar in kaart te
brengen wat de situatie precies is. We nemen namelijk maar even aan dat
kerken en andere vanuit het geloof georganiseerde organisaties in
principe met de beste intenties dit werk doen, zoals ook het motto van
deze nota is. Maar ik kan me zo voorstellen dat juist de malafide bemiddelingsbureaus heel erg lastig te benaderen zijn of in kaart te brengen zijn. Ik
zou erin geïnteresseerd zijn als de Minister na dit onderzoek voorstellen
zou willen doen om dit soort organisaties af te kappen of het onmogelijk
te maken dat dit soort zaken nog in de toekomst kunnen voortbestaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

38

Minister Kaag:
Ik ga eerst onderzoek doen. Ik moet er ook bij stellen dat dit onderzoek
veel omvattender is dan het mandaat van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking. Ik ben ook al nationaal coördinator voor de
SDG’s in Nederland, maar ik heb zoals u weet geen enkel beleid dat in
Nederland wordt uitgevoerd. In deze fase wil ik ook kijken hoe het kabinet
een mogelijk onderzoek kan begeleiden en waar dit het beste gebeurt. Het
kan zomaar zijn dat dit bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid beter
geplaatst is, aangezien dat al een aanpak heeft op kindermishandeling en
kindersekstoerisme en natuurlijk aan de wetgevende kant als het gaat om
de strafbaarheid: in dezen het tegengaan van straffeloosheid. Ik wil daar
dus niet op vooruitlopen. Ik doe een toezegging namens het kabinet om
een goed onderzoek te begeleiden. Waar het zwaartepunt zal komen te
liggen in de aanpak vanuit Nederland, is natuurlijk fase twee.
De voorzitter:
Ik vraag de Minister even in mijn rol als voorzitter op welke termijn de
Kamer dat onderzoek en de uitkomsten daarvan kan ontvangen.
Minister Kaag:
Ik kan daar op dit moment geen datum voor geven. Ik moet eerst in
gesprek gaan met de Nationaal Rapporteur en ik ga ook in gesprek met
andere kabinetsleden. Ik zal de Kamer schriftelijk adviseren wat een datum
is voor een gedegen onderzoek.
De voorzitter:
Dat roept dan bij mij de volgende vraag op: wanneer kan de Kamer de
aanzet en de uitkomsten van de eerste gesprekken verwachten? Op welke
termijn wilt u die sturen?
Minister Kaag:
Voor het zomerreces krijgt u meer informatie.
De voorzitter:
Wij noteren: voor het zomerreces. Ik zou de Kamerleden willen meegeven
dat mijn advies zou zijn om de vragen enigszins op te potten tot aan het
eind om de Minister de gelegenheid te geven om de antwoorden op de
gestelde vragen te geven, zodat we die in ieder geval bereiken. Mochten
daar nog dringende interrupties op zijn, zal ik die toestaan. Maar ik wil u
ook graag de gelegenheid geven om tot een tweede termijn te komen
omdat ik begrijp dat enkelen van u moties hebben om in te dienen. Ik
hoop dat u daar begrip voor heeft.
De Minister.
Minister Kaag:
Ik inventariseer even een aantal vragen, meneer de voorzitter, die eigenlijk
weer zijn herhaald en die ik misschien al heb beantwoord.
Mevrouw Diks vroeg: wil de Minister in gesprek met het kabinet een
nieuwe appreciatie van de nota geven? Ik denk dat een aantal maatregelen nu zijn genomen, zoals aanpassing van het reisadvies. Ik heb
gezegd dat ik het gesprek aanga over een onderzoek met onder anderen
de Rapporteur Mensenhandel en binnen het kabinet. Verder ga ik niet
vooruitlopen op een nieuwe appreciatie van de nota. Na het gesprek heb
ik daar eventueel beter inzicht in. Dit is dus niet een toezegging, maar
meer een opmerking.
Een vraag van de heer Bosman over een gesprek met de Europese
Investeringsbank over onder andere financiering. Uit navraag blijkt dat dat
de EIB nooit is gevraagd. Er zijn nooit voorstellen ingediend om
weeshuizen of andere instituten voor kinderen te financieren. Dat ligt
eerlijk gezegd ook niet zo binnen het mandaat van de Investeringsbank,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

39

maar het valt ook niet onder de categorie urban lending. Die regelgeving
voor het structuur- en investeringsfonds is van toepassing sinds 2013, dus
ik kan dat ook uitsluiten als mogelijke bron van financiering.
Zijn we bereid het reisadvies aan te passen? Mevrouw Diks, de heer
Bosman en andere leden vroegen hiernaar. Ik heb net beschreven hoe dat
is aangepast. Op basis van het onderzoek kan men te zijner tijd kijken of er
nog wat bij de landenspecifieke situaties hoort en wat de specifieke
problematiek is, net zoals dat van toepassing is op bijvoorbeeld drugs of
andere zaken, waarbij de reiziger wordt gewaarschuwd bijvoorbeeld geen
drugs te gebruiken omdat dat volkomen strafbaar is. Op allerlei manieren
kunnen we daar praktische invulling aan geven in samenwerking met mijn
collega Blok, die hiervoor verantwoordelijk is.
Dan een vraag van mevrouw Kuik van het CDA of we vrijwilligers in
weeshuizen strafbaar kunnen stellen vanwege kindermishandeling. Ik
denk dat dit de strekking was van de vraag. Vrijwilligerswerk in
weeshuizen kan per definitie niet gelijkgesteld worden aan kindermishandeling. Als het land waar de kinderen verblijven, het legaal acht dat
ouders hun kinderen naar een vorm van opvang brengen, die dan een
«weeshuis» of «kindertehuis» wordt genoemd, als dat binnen de normen
van de wet daar acceptabel is en als er geen vorm van kindermisbruik of
kindermishandeling plaatsvindt, lijkt me dat juridisch heel lastig. Ik denk
dat het erom gaat – en dat dit ook de intentie van de vraag is – dat, indien
de vrijwilliger op reis gaat met de intentie tot misbruik, zich bewust is van
de schade en die schade moedwillig aangaat, het wellicht in de rede ligt
om dit strafbaar te stellen onder de noemer mishandeling of kindersekstoerisme. Maar mijn ministerie is in die zin niet wetgevend. Dat zou dus
eventueel een aanpak zijn voor het Ministerie van Justitie en Veiligheid op
basis van het onderzoek of op basis van mogelijke vervolgvoorstellen.
Er is gevraagd wat er in andere landen is geregeld. Ook dat was een vraag
van mevrouw Kuik. Ik laat dat even nagaan, behalve voor Australië, want
daar hebben we veel over gehoord. In het VK is er politieke discussie over
de vraag of weeshuistoerisme een onderdeel kan vormen van de Modern
Slavery Act. Er zijn ook wat landenspecifieke reisadviezen. Er is
vooralsnog geen overheidscampagne in het Verenigd Koninkrijk te
vinden. Dit is een hele summiere navraag, die we nu zelf hebben gedaan.
Ook Duitsland heeft nog geen vindbare overheidscampagne over
weeshuistoerisme en heeft ook geen regulering van de aanbieders. Wel is
er een onafhankelijk initiatief voor bewustwording om de negatieve
effecten tegen te gaan. Er is ook juist vanuit het maatschappelijk
middenveld heel veel mogelijk. Dat kan net zo effectief zijn, net zoals
Fairtrade, in de textielsector, via andere ngo’s, bijvoorbeeld Tony’s
Chocolonely, of via de convenanten, om juist de koper en de consument
bewust te maken van het feit dat je bijvoorbeeld geen chocola moet kopen
die met kinderarbeid is geproduceerd of dat de kleding duurzaam moet
zijn geproduceerd, dus zonder uitbuiting en kinderarbeid, met een
leefbaar loon et cetera. Vanuit het maatschappelijk middenveld, juist ook
in Nederland, is dus heel veel mogelijk. Ook in Frankrijk is geen enkele
informatie vindbaar, maar de toezegging is dat we dit gaan uitzoeken. Als
je effect wilt sorteren, lijkt een EU-benadering mij het meest effectief.
De vraag van mevrouw Van Weerdenburg en de heer Bosman of ik kan
inventariseren of overheidsgeld naar weeshuizen gaat, heb ik al beantwoord. Het antwoord is dus nee: niet via de EU, niet via de VN, niet via de
EIB en ook niet via de Europese Commissie gaat daar geld naartoe.
Mevrouw Kuik vroeg of de suggestie om weeshuizen te registreren,
realistisch is. Dat is echt een nationale verantwoordelijkheid. Dat is geen
slechte wil of gebrek aan wil van ons. Dit is niet uitvoerbaar. Dit is echt
aan de nationale overheid, want het vormt ook onderdeel van het kader
van de nationale ngo-registratie. Daar hoort dit vaak bij of het loopt via de
Ministeries van Sociale Zaken, kinderbescherming et cetera, et cetera.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

40

Dan is er de vraag van de heer Alkaya waarom er geen verdere actie van
de zijde van het kabinet komt, behalve wat er in de brief staat. Ik benoem
nogmaals het onderzoek en het reisadvies. Op basis van dat onderzoek
kunnen we verder kijken. Ik kan op deze basis dus geen verdere actie
toezeggen.
Dan was er nog een vraag van mevrouw Kuik. Die vraag is volgens mij in
het debat eigenlijk al opgekomen: waar gaat het niet goed, waar gaat het
wel goed en wat is een goed weeshuis? Ik denk dat eenieder het ermee
eens is dat kinderen gebaat zijn bij een sociaal netwerk en bij een sociale
omgeving, idealiter een liefdevolle eigen familie. Wij dragen bij aan het
structureel onderbrengen van kinderen in alternatieve vormen van
kinderopvang. Ik noem in Nederland bijvoorbeeld SOS Kinderdorpen en
Caritas, via de katholieke kerk. Er zijn ook nog andere vormen van
adequaat en structureel goed onderbouwde opvang van kinderen, niet
een weeshuis te noemen, zeker als het niet om wezen gaat.
De voorzitter:
Ik kijk heel eventjes naar de Kamerleden of er vragen zijn blijven liggen of
dat de Minister iets heeft gezegd wat een urgente interruptie oproept die
niet kan plaatsvinden in de tweede termijn. Ik zie dat de heer Alkaya zich
daarvoor meldt.
De heer Alkaya (SP):
Dat gaat heel specifiek over dat onderzoek. Ik vraag me af waarnaar ik heb
zitten kijken. Een coalitiepartij heeft een initiatiefnota geschreven. Ik ga
ervan uit dat dat op basis van onderzoek is gebeurd. Die initiatiefnota
zegt: er moeten regels komen. Dan zegt het kabinet toe: oké, wij gaan
onderzoeken of dit wel het geval is. Wat gaat het kabinet precies onderzoeken? Is dat de wenselijkheid van regels? Is dat de haalbaarheid van
regels? Of is dat breder, het terugdringen van weeshuistoerisme? Wat is
nou precies de onderzoeksvraag van het kabinet?
Minister Kaag:
Ik ga hier niet de precieze onderzoeksvragen formuleren. We hebben een
nota en we hebben dit gesprek. Het gaat natuurlijk over de wenselijkheid.
Je kan het ermee eens zijn dat je dit moet terugdringen, maar onder welke
voorwaarden en hoe? Wat is de rol van de overheid? Wat kan er gebeuren
via particulier initiatief? Wat is de rol van het maatschappelijk
middenveld? Wat is de invloed? En wat kan er überhaupt gedaan worden?
Ik durf de onderzoeksvraag hier niet te beschrijven, want dat vergt nog
een aantal gesprekken. Zoals ik zei ga ik zelf in gesprek met de Nationaal
Rapporteur Mensenhandel om daar beter inzicht in te krijgen. Verder
zullen we een aantal gesprekken gaan voeren met het maatschappelijk
middenveld, betrokkenen en experts om te kijken wat een relevante en
goede onderzoeksvraag kan zijn, waardoor het kabinet op een gegeven
moment ook een goed doorwrocht antwoord kan geven met een mogelijk
vervolg van de zijde van het kabinet. Maar het gaat uiteindelijk wel over
uitvoerbaarheid.
De heer Alkaya (SP):
Oké. Het eerste voorstel van de VVD luidt: onderwerp bemiddelingsbureaus en touroperators die programma’s aanbieden waarbij met kinderen
wordt gewerkt aan regels teneinde misstanden te voorkomen. Dat is
gewoon een gebiedende wijs. Zegt het kabinet: wij gaan even kijken of we
dat gaan doen? Of zegt het kabinet: oké, dit gaan we doen en we gaan
onderzoeken hoe we dat gaan doen?
Minister Kaag:
Ik heb een onderzoek toegezegd waar al deze elementen in zullen zitten.
De nota zal de basis vormen voor dat onderzoek. Er zijn natuurlijk veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

41

nuttige elementen ingebracht, maar ik ga hier niet suggereren hoe de
reissector op een gegeven moment aan bindende regels kan worden
gebonden. Ik moet namelijk ook in de keten nagaan onder welke
voorwaarden dit binnen de Nederlandse wetgeving mogelijk is. Daar heb
ik op dit moment geen inzicht in. U heeft een verplichting van inzet
mijnerzijds met andere leden van het kabinet, met een terugkoppeling.
Mocht de Kamer meer willen weten over de onderzoeksvraag, hoe die
gesteld is en over de terms of reference van de vraag, dan zal ik dat
gaarne delen. Maar ik ga op dit moment niet een vraag in brede zin
formuleren.
De voorzitter:
Mevrouw Diks heeft ook nog iets. Als het een urgente vraag is, wil ik die
toestaan, maar ik wil eigenlijk naar de tweede termijn, waarin u ook nog
de kans heeft. Ik begrijp nu dat er een vraag overgeslagen is. In dat geval
krijgt u uiteraard het woord voor uw vraag uit de eerste termijn. Mevrouw
Diks, herhaalt u hem kort.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Dat is altijd griezelig natuurlijk, maar ik geloof toch echt dat er een vraag
overgeslagen is. Ik had namelijk gevraagd of u binnen uw eigen ontwikkelingssamenwerkingsprogramma’s zou willen inventariseren of er
vrijwilligersplekken te vinden zijn en die actief aan te bieden.
Minister Kaag:
Structurele aanpak van ontwikkelingssamenwerking vergt niet dat we
vrijwilligers uitzenden. Als het gaat om het verbreden van het maatschappelijk draagvlak in Nederland voor de inzet van internationale samenwerking dan gebeurt dat al vaak via de directe of indirecte ondersteuning
van Nederlandse ngo’s. Zelf acht ik ontwikkelingssamenwerking een vak
van professionals. In de meeste landen vraagt men ook professionals en
is er weinig ruimte voor vrijwilligers, tenzij ze geschoold zijn als ingenieur,
arts of verpleegkundige en diegene een bijdrage wil leveren. Vrijwilligers
in het kader van studenten is mijns inziens geen goed gebruik van
belastinggeld.
De voorzitter:
Goed, dan ga ik nu kijken of de Kamer klaar is om over te gaan tot de
tweede termijn. Normaal gesproken doen we dat automatisch, maar
indien er leden zijn die nog in alle snelheid een motie willen klaarmaken,
dan kan ik daar uiteraard de gelegenheid toe geven. Ik zie dat dit niet het
geval is. Dan gaan we van start met de tweede termijn vanuit de zijde van
de Kamer met de heer Bosman. U hebt vier minuten.
De heer Bosman (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Dank aan de indiener en de Minister voor de
beantwoording, want hier wordt wel iets aan de kaak gesteld. Volgens mij
is in de rondetafel duidelijk naar voren gekomen dat er geen goede
weeshuizen zijn. Het heeft altijd effect op kinderen en op hun ontwikkeling. Wat deze nota juist aankaart, is het verschrikkelijke verdienmodel.
De Minister had het er ook over. Dat verdienmodel is verwerpelijk en dat
moeten we met z’n allen keihard aanpakken. Ik ben blij dat deze nota dat
ook aankaart. De Minister zou nog terugkomen op de vraag hoe het
kabinet aan de slag zou kunnen gaan met dat verdienmodel. Zij geeft aan
dat er een groot onderzoek komt. Daar ben ik ontzettend blij mee. Een
groot onderzoek is van groot belang. Ik mag aannemen dat er vanuit het
kabinet dan ook naar dat verdienmodel wordt gekeken en naar hoe we
daarmee aan de slag kunnen gaan.
Ik heb nog een tweetal moties. De eerste gaat over weeshuistoerisme.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

42

Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat een groot aantal Nederlanders in diverse risicolanden,
soms onbewust, bijdraagt aan het in stand houden van de
weeshuistoerisme-industrie, die grote negatieve gevolgen heeft voor de
persoonlijke ontwikkeling van kwetsbare kinderen in kwetsbare gebieden;
constaterende dat in de beleidsnota «Investeren in perspectief; Goed voor
de wereld, goed voor Nederland» niet wordt ingegaan op weeshuistoerisme, terwijl dit bij uitstek een probleem is dat mede door Nederlanders
in stand wordt gehouden;
verzoekt de regering de aanpak van zowel weeshuistoerisme als de
grondoorzaken ervan onderdeel te laten maken van het BuHa-OS-beleid,
en de Kamer te informeren over de wijze waarop hier invulling aan wordt
gegeven,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Bosman en Diks. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 4 (35 069).
De heer Bosman (VVD):
Ik vind het van belang dat het reisadvies op de goede plek terechtkomt. In
de reisadviezen zie je veel meer staan dan er nu gezegd wordt. Collega
Diks zal daar verder op ingaan.
Tot slot, voorzitter. Er zijn goede voorbeelden in Australië, maar naar ik
heb begrepen heeft ook het Verenigd Koninkrijk die wetgeving. Ik heb de
volgende motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat in Australië wetgeving is aangenomen en in voorbereiding is teneinde weeshuistoerisme te ontmoedigen en te bestraffen;
constaterende dat daarnaast diverse maatregelen zijn getroffen of in
voorbereiding zijn, zoals het invoeren van een meldingsplicht voor
bedrijven, het instellen van een register van overzeese weeshuizen en het
actief ontmoedigen van reizen naar weeshuizen;
constaterende dat het reis- en vrijwilligerswerkgedrag van Nederlanders
veel overeenkomsten vertoont met dat van Australiërs, en redelijkerwijs
kan worden aangenomen dat de sociaal-maatschappelijke voetafdruk van
Nederlandse toeristen en vrijwilligers niet veel kleiner is dan die van
Australiërs;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

43

overwegende dat Nederland niet achter kan blijven bij de Australische
aanpak en samen met Australië een voortrekkersrol zou moeten vervullen
in de internationale aanpak van weeshuistoerisme;
verzoekt de regering te inventariseren welke maatregelen uit de Australische Modern Slavery Act en andere maatregelen op het gebied van
weeshuistoerisme in Nederland zouden kunnen worden overgenomen en
per maatregel toe te lichten of en hoe de regering de maatregel kan
opnemen in de diverse beleidskaders,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Bosman. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 5 (35 069).
De heer Bosman (VVD):
Voorzitter. De Minister had het erover dat er geen cijfers waren ten
aanzien van de rol van Nederland. Een van de wetenschappers gaf toch
aan dat wij in Nepal de vierde natie zijn die actief betrokken is bij
weeshuistoerisme aldaar, en allerlei verdere activiteiten. Er zijn cijfers, dus
ik mag aannemen dat ook dat terugkomt in het grote onderzoek, en dat
we daarmee een stap zetten naar het afschaffen van in ieder geval het
verwerpelijke verdienmodel. Dat gaf ook de Minister aan. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw Diks.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Nogmaals, ik wil graag aangeven dat ik het – als ik
dat zo mag zeggen, als ik dat woord in dit verband mag gebruiken – fijn
vind dat de heer Van Haga dit onderwerp op de agenda heeft gezet. Het is
een walgelijke vorm van toerisme. We hebben vanmiddag uitgebreid met
elkaar gewisseld dat mensen met de beste bedoelingen en echt en
oprecht uit het hart proberen het goede te doen, en daarmee het
verkeerde bereiken. Als je het zo bekijkt, is dat natuurlijk gruwelijk. Dus
heel goed dat we daar met zijn allen actie op gaan ondernemen.
Het is ook goed dat de Minister bereid is om een onderzoek te gaan doen
en te kijken of zij met haar collega’s breder kan inventariseren wat er nou
eigenlijk precies aan de hand is en wat we vanuit Nederland daaraan
kunnen doen. En dat dat allemaal niet binnen een dag geregeld is, snapt
iedereen ook wel, denk ik.
Ik heb twee moties. Eerst de motie over reisadviezen.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat Nederlandse toeristen soms onbewust bijdragen aan
het in stand houden van malafide en onwenselijke praktijken in
weeshuizen en dat bewustwording hier een belangrijke remedie tegen kan
zijn;
verzoekt de regering in de reisadviezen van Buitenlandse Zaken voor
landen waar veel weeshuistoerisme voorkomt informatie op te nemen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

44

over het risico op weeshuistoerisme, en reizigers in het reisadvies te
waarschuwen alert te zijn op mensenhandel, slavernij en onvrijwillige
prostitutie bij weeshuiskinderen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Diks en Bosman. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 6 (35 069).
Mevrouw Diks (GroenLinks):
De Minister ging er in haar beantwoording op in dat de reisadviezen zijn
aangepast. Maar bij een aantal landen waarbij criminaliteit wordt
genoemd, gaat het meer over de criminaliteit die de Nederlandse toerist
kan overkomen dan over de criminaliteit die wij als Nederlandse toeristen
naar het andere land brengen. Daartoe strekte deze motie.
Een andere motie, voorzitter.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat Nederlandse toeristen, vrijwilligers en initiatieven
bijdragen aan de instandhouding van weeshuistoerisme;
constaterende dat de VN richtlijnen heeft opgesteld die de oorzaken van
weeshuizen willen aanpakken in de «UN Guidelines for the Alternative
Care of Children»;
overwegende dat weeshuistoerisme pas echt kan worden aangepakt als
de vraag naar vrijwilligerswerk vanuit weeshuizen en de weeshuizen zelf
tot een halt geroepen wordt;
overwegende dat Nederland internationaal kan bijdragen aan het
uitbannen van weeshuizen door actief de «Guidelines for the Alternative
Care» te promoten;
verzoekt de regering om in internationale diplomatie en bilaterale relaties
met landen, in het bijzonder landen waar veel weeshuizen voorkomen,
actief voortrekker te zijn van de «UN Guidelines for the Alternative Care of
Children»,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Diks. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 7 (35 069).
Ik dank mevrouw Diks. Dan is het woord aan mevrouw Kuik.
Mevrouw Kuik (CDA):
Dank, voorzitter. Ik wil de schrijver van de initiatiefnota bedanken voor de
beantwoording, net als de Minister. Ik ben blij dat de Minister onderzoek
gaat doen om de misstanden in het weeshuistoerisme aan te pakken. De
Minister begon met het belangrijkste punt: de aanpak van grondoorzaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

45

Daarom is het zo van belang dat we daar volop op inzetten. Wat het CDA
betreft is er een grote taak voor het maatschappelijk middenveld als het
gaat om bewustwording. Op imvo zullen we bij het algemeen overleg dat
daarover gaat waarschijnlijk wel terugkomen. Verder ben ik blij dat naar
aanleiding van het onderzoek wordt gekeken hoe op de beste manier een
reisadvies kan worden meegegeven. Het is mooi dat dit daadwerkelijk
gericht is in plaats van dat het algemeen is. Ik denk dat je op die manier
het effectiefst bent.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw Van Weerdenburg.
Mevrouw Van Weerdenburg (PVV):
Sorry, voorzitter, ik zat met smart te wachten op de tweede termijn van de
heer Bouali.
Ik moet eerlijk toegeven dat ik het toch een beetje een anticlimax vind.
Iedereen van links tot rechts heeft over dit onderwerp zoiets van: dit moet
niet meer kunnen bestaan. Als je tien mensen van straat haalt en het
verhaal van de wetenschappers en de hersenscans laat zien, denk ik dat
niemand daartegen is. Het initiatiefvoorstel van de heer Van Haga was
voorzichtig genoeg geformuleerd. Althans, dat dacht ik, want ik constateer
dat de Minister niet bepaald overloopt van enthousiasme; ik druk me dan
nog voorzichtig uit. Onderzoek is natuurlijk goed. Ik proef alleen wel dat
het onderzoek voornamelijk erop gericht zal zijn of het inderdaad allemaal
zo erg is, niet zozeer wat we eraan kunnen doen. Dat ben ik eens met de
heer Alkaya van de SP. Ik hoop dat ik het mis heb. We kijken uit naar de
brief van de Minister met de specifieke onderzoeksvraag. Ik proef uit de
bijdrage van de VVD, die er voor de zekerheid toch maar een paar moties
tegenaan gooit, dat ze er ook niet helemaal gerust op zijn. De PVV staat
niet onwelwillend tegenover dit alles, maar we zijn wel heel nieuwsgierig
naar de afloop.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Van den Hul.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Dank, voorzitter. Ik wil graag beginnen met mijn dank uit te spreken aan
zowel de indiener en zijn team als de Minister voor hun aanwezigheid en
beantwoording in de eerste termijn. Zoals ik net al zei, staat hier vandaag
een belangrijk probleem ter discussie. Wij zien daar drie fundamentele
oplossingen voor: de structurele aanpak van armoede en ongelijkheid,
wereldwijd maar ook binnen landen, de versterking van het lokale
maatschappelijk middenveld en het aanspreken van bedrijven op hun
verantwoordelijkheid. Op al deze punten kijken wij uit naar samenwerking
binnen deze commissie. Wat ons betreft kunnen we zeker nog grote
stappen zetten. Wij kijken met zeer grote belangstelling uit naar het
onderzoek dat de Minister aankondigde. Ik wil daarbij onderstrepen dat
onze inzet op het imvo-dossier blijft dat waar geen wil is er uiteindelijk
een wet moet zijn. Ik heb nog één openstaande vraag over de
imvo-risicochecker. Ik had het net even gecheckt voor Indonesië: het
wordt niet specifiek benoemd. Zou de Minister kunnen kijken of dit thema
binnen die imvo-risicochecker zou kunnen worden meegenomen?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Als laatste spreker van de zijde van de Kamer is het woord
aan de heer Alkaya.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

46

De heer Alkaya (SP):
Voorzitter. Ook van mijn zijde nogmaals dank aan de initiatiefnemer en de
Minister voor de beantwoording. Ik denk dat de Minister in de juiste
volgorde begon, namelijk dat we allereerst de grondoorzaken van
armoede moeten aanpakken om dit soort ellende te voorkomen. Op die
manier had ik ook mijn eerste termijn ingedeeld. Want het moet wel pure
wanhoop van ouders zijn om hun kinderen af te dragen aan dit soort
organisaties. We moeten dus echt de situatie van de mensen daar
verbeteren, willen we dit soort zaken structureel oplossen. Ondertussen
moeten we wel blijven kijken naar de kwalijke rol van onszelf. We hebben
gelukkig gehoord dat er in ieder geval vanuit de overheid geen geld heen
gaat, maar dat betekent wel dat we nog steeds kunnen kijken naar
individuen en instellingen. Als wij hier regels stellen voor dat soort
organisaties in Nederland is het logisch dat we ook regels stellen voor
organisaties die samenwerken met weeshuizen in het buitenland. Het valt
een beetje tegen dat de VVD daarom nu niet doorpakt, maar het verbaast
mij eerlijk gezegd ook weer niet. Daarom heb ik snel even een motie
opgesteld.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering regels voor gepaste zorgvuldigheid door aanbieders
van weeshuistoerisme in Nederland te introduceren, waaronder commerciële instellingen en liefdadigheidsinstellingen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Alkaya. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 8 (35 069).
Dan zijn we hiermee gekomen aan het eind van de inbreng van de Kamer
in tweede termijn. Aan mijn rechterzijde is gevraagd om vijf minuten
schorsing om de moties te kunnen beoordelen. Dat betekent dat we om
17.32 uur dit overleg zullen hervatten.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
We zijn toe aan de beantwoording in de tweede termijn van de zijde van
de initiatiefnemer en de Minister, die tevens de beoordeling van de moties
op zich zal nemen. Het woord is aan de heer Van Haga.
De heer Van Haga (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Volgens mij heb ik geen vragen gekregen, maar in
ieder geval dank voor het geleverde debat en voor alle moties. Ik ga die
moties niet beoordelen, want die beoordeling is aan de Minister.
Toch nog een laatste nabrander. We hebben natuurlijk ook veel gepraat
over het aanpakken van de grondoorzaken. Daar ben ik het mee eens,
maar dat is maar ten dele een oplossing. Het zal heel langzaam gaan als
we het over die boeg gooien. We moeten de geldstromen aanpakken die
deze perverse industrie voeden. Die aanpak heeft een veel hoger
rendement en een veel grotere impact en gaat veel sneller. We moeten dit
macabere machientje dus op een bepaalde manier saboteren aan de bron,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

47

dus door die geldstromen aan te pakken. Daar hebben we een aantal
voorstellen voor gedaan, bijvoorbeeld regels invoeren. Daar zijn simpele
dingen voor te bedenken, bijvoorbeeld het vragen van een verklaring
omtrent het gedrag, het invoeren van een register, verplichte ketendoorlichting en het totaal verbieden van weeshuistoerisme. Er zijn dus
verschillende opties voor. Ik denk dat dat veel sneller gaat dan het
aanpakken van de grondoorzaken, namelijk armoedebestrijding, hoe goed
dat natuurlijk ook is. Er zijn geen goede weeshuizen. Iedere stap die we
kunnen zetten om dit op een humane manier op te lossen, moeten we dus
zetten.
Mijn boodschap is dus primair het kapotmaken van dat verdienmodel. Het
is treurig om te zien dat veel reisorganisaties niet eens aangesloten zijn bij
de brancheorganisatie. Als je dat probleem al ziet, dan denk ik dat je er
toch wat harder in moet gaan. Ik zou het op prijs stellen als de branche dat
zelf regelt, maar als dat niet gebeurt, zou ik zeggen: dan verbieden we het.
Ik eindig met het citaat van mevrouw Van den Hul: waar geen wil is, is dan
maar een wet. Dan moet het maar op de harde manier.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is het woord aan de Minister.
Minister Kaag:
Dank, meneer de voorzitter. Ik wil de indieners van de moties eigenlijk
voorstellen om alle moties aan te houden tot het onderzoek is verricht. We
zullen de strekking van veel moties meenemen in de reactie van het
kabinet op het onderzoek, want daar volgt dan ook een logisch vervolg uit.
De voorzitter:
Het is wat ongebruikelijk om dit bij alle indieners te doen, maar ik ga de
indieners gewoon per motie langs. In eerste instantie vraag ik de heer
Bosman of hij bereid is dat te doen met zijn moties.
De heer Bosman (VVD):
Voorzitter. Ja, daar kan ik mee leven. Ik houd mijn beide moties aan. Ik zie
ze graag terug in het onderzoek.
De voorzitter:
Op verzoek van de heer Bosman stel ik voor zijn moties (35 069, nrs. 4 en
5) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
De voorzitter:
Ik kijk naar mevrouw Diks om te horen of dat ook voor haar geldt.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Bij dat reisadvies vind ik het een beetje
ingewikkeld. Ik heb dat net nog even op zitten zoeken. Het is me ondertussen duidelijk geworden dat u op de website van Buitenlandse Zaken
een algemeen stukje over vrijwilligerswerk en weeshuistoerisme heeft
gezet. Dat is op zich juist, maar dan verwacht je natuurlijk wel van de
toerist dat hij weet dat dat bestaat en dat hij ondertussen ook nog snapt
om welke landen het gaat. Ik zou graag zien – ik denk dat dat voor ons
allemaal geldt – dat u per land bij de reisadviezen aangeeft in welke
landen sprake is van mensenhandel, kinderhandel en uitbuiting van
kinderen, dus dat u de awareness per land toevoegt in plaats van een
algemeen stukje op de website. Ik denk dat dat de strekking van onze
motie is. Ik laat die motie gewoon staan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

48

De voorzitter:
U hebt uw motie opnieuw uitgelegd. Dat staat u natuurlijk vrij. Of u het
dictum ook nog wil aanpassen, staat u ook vrij, maar ik noteer dat u uw
eerste motie, de motie op stuk nr. 6, niet hebt aangehouden. Wat is het
antwoord over de tweede motie van uw zijde, de motie op stuk nr. 7,
mevrouw Diks?
Mevrouw Diks (GroenLinks):
Die kan ik dan aanhouden.
De voorzitter:
Op verzoek van mevrouw Diks stel ik voor haar motie (35 069, nr. 7) aan te
houden.
Daartoe wordt besloten.
De voorzitter:
Dan kijk ik ten slotte naar de heer Alkaya.
De heer Alkaya (SP):
Nee, voorzitter, ik houd de motie nog niet aan. Ik hoor de indiener net
zeggen dat verplichte ketendoorlichting een goed idee is. Ik heb nog geen
argumenten gehoord waarom we daar weer opnieuw onderzoek naar
moeten doen. Ik ga ervan uit dat de indiener voldoende onderzoek heeft
gedaan tijdens het schrijven van deze nota.
De voorzitter:
De moties op stukken nrs. 4, 5 en 7 zijn aangehouden. Wij zijn van de
Minister dus nog een oordeel schuldig over de moties op de stukken
nrs. 6 en 8, nu die niet worden aangehouden.
Minister Kaag:
Wat de motie op stuk nr. 6 betreft: relevante informatie en waarschuwingen staan altijd centraal online. Er is een overkoepelende pagina. Het
reisadvies per land heeft in eerste instantie nog steeds tot doel om
Nederlanders te informeren over de veiligheidssituatie en over risico’s
voor de eigen veiligheid. Ik ben het eens met het principe dat we dat best
breder kunnen trekken. Alleen, in deze instantie weten we nog niet om
welke landen het gaat, om hoeveel informatie et cetera, et cetera. Dus als
het dictum niet wordt aangepast, moet ik deze motie ontraden, gewoon
gelet op de onuitvoerbaarheid. Het gaat naar mijn collega Blok, die met
zijn team dit aan moet passen. Ik denk dat we het eens zijn met de
strekking. Uit onderzoek willen we weten om welke landen het gaat. Het
kan zijn dat veel Australiërs naar Nepal gaan, maar dat geldt misschien
niet voor veel Nederlanders. Ik hoor van de heer Bosman dat dit wel het
geval is. Ik weet gewoon even feitelijk niet om welke landen het gaat, dus
welk reisadvies dan toegespitst moet worden. Ik denk dat een onderzoek
heel inzichtelijk kan maken om welke landen het gaat, om hoeveel
Nederlanders en om welke situaties. Dan wordt het reisadvies relevanter.
Op dit moment hebben we het opgelost door een algemene
waarschuwing te geven dat wij «weeshuistoerisme» ontraden, maar om
het meer inhoud te geven, acht ik een onderzoek wenselijk.
Daarom had ik ook gevraagd, meneer de voorzitter, om de motie aan te
houden om juist recht te doen aan de strekking van de motie, die wij
natuurlijk wel herkennen.
Mevrouw Diks (GroenLinks):
In het algemene stuk dat u op de website heeft gezet, wordt een aantal
landen genoemd. Ik zou zeggen: zet dan in ieder geval bij de reisadviezen
voor die landen alvast het stukje over weeshuistoerisme et cetera. Dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

49

kunnen we naar aanleiding van het onderzoek altijd het aantal landen
uitbreiden.
Minister Kaag:
Ik vraag dan nog steeds om aanhouding, zodat de ambtenaren beter
kunnen kijken naar de vraag om welke landen het gaat en welke tekst er
geformuleerd moet worden. Een verzoek om aanhouding dus, meneer de
voorzitter.
De voorzitter:
Oké. Het antwoord van de Minister op deze vraag is duidelijk. Ik zie dat de
heer Bosman nog graag wil interrumperen.
De heer Bosman (VVD):
Ten aanzien van het algemene reisadvies zijn een aantal landen genoemd.
Die kun je dus alvast noemen. Daarnaast is het aan de Minister om te
oordelen «ontraden» of «oordeel Kamer». «Aanhouden» is een keuze van
de Kamer. Ik vind het dus een beetje een rare discussie worden. Als de
Minister het onverstandig vindt, moet zij de motie ontraden. Anders is het
«oordeel Kamer». De discussie wordt gevoerd, er zijn mogelijkheden om
het te benoemen, dus laten we het op die manier spelen.
Minister Kaag:
Meneer de voorzitter, ik realiseerde me niet dat dit een spel was. Op basis
van het spel ontraad ik dus kennelijk deze motie.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan hebben we nog een oordeel van u, mevrouw de Minister,
nodig over de motie van de heer Alkaya op stuk nr. 8.
Minister Kaag:
Aangezien het verzoek om een aanhouding niet gaat – ik ben nog niet in
staat om de regels voor aanbieders helder inzichtelijk te maken, laat staan
welke wetgeving daarbij hoort – ontraad ik deze motie, maar wel met de
aantekening dat ik verwacht dat het onderzoek eventueel aanwijzingen zal
geven op basis waarvan regelgeving geïntroduceerd kan worden door
bijvoorbeeld het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Maar ik kan er op dit
moment geen uitspraak over doen, dus ontraad ik deze motie. Wel met de
kanttekening dat ik wel verderga met de strekking van de motie, namelijk
in het onderzoek.
De voorzitter:
Ik kijk even of de Minister aan het einde van haar beantwoording is
gekomen. Dat is het geval. Dan komen we aan het einde van dit
notaoverleg. Voordat ik afsluit, zal ik met de Kamerleden de toezeggingen
doornemen, dus let even goed op of de toezeggingen ook zo zijn
genoteerd als u ze hebt beleefd.
– Het kabinet zal onderzoek laten doen naar weeshuistoerisme en de
Minister zal de Kamer voorafgaand aan het zomerreces nader
informeren over de opzet hiervan, inclusief de onderzoeksvraag.
Die staat genoteerd.
– De Minister zal in gesprek gaan met de Nationaal Rapporteur Mensenhandel. De Kamer zal daarover worden geïnformeerd.
Ik vraag de Minister: op welke termijn zal de Kamer daarover worden
geïnformeerd?
Minister Kaag:
In dezelfde brief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

50

De voorzitter:
Eveneens voor het zomerreces.
– De Minister zal de Kamer te zijner tijd schriftelijk een beoordeling
geven van de moties die zijn aangehouden.
De moties zijn nu ingediend en we hebben uiteraard geen oordeel gehad.
De moties zijn, voor zover ik begrijp van de indieners, mede afhankelijk
van het onderzoek. Ik vraag de Minister of zij, als dat onderzoek er is, het
oordeel van het kabinet over deze moties wil geven, en wel schriftelijk.
Minister Kaag:
Dat was mijn toezegging. De moties zijn in feite een vorm van uitvoering
van mogelijk kabinetsbeleid, dus wij nemen dat mee.
De voorzitter:
Dank. Ik herinner de collega’s eraan de moties tijdig te «verversen», zodat
ze niet vervallen; dat zou zonde zijn.
Tot slot herinner ik alle aanwezigen eraan dat de stemmingen over deze
moties op dinsdag 16 april 2019 zullen plaatsvinden.
Dan sluit ik dit notaoverleg, maar uiteraard niet dan nadat ik het
aanwezige publiek op de publieke tribune dank heb gezegd, net als de
mensen thuis, de Kamerleden aan mijn linkerzijde en uiteraard de
initiatiefnemer en zijn assistent, de heer Serphos, en de Minister en haar
gevolg.
Sluiting 17.43 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 069, nr. 11

51