Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 555

Wijziging van de Pensioenwet, de Wet verplichte
beroepspensioenregeling, de Wet op het
financieel toezicht, de Wet inkomstenbelasting
2001 en de Wet op de loonbelasting 1964 in
verband met de introductie van de mogelijkheid
om een deel van de waarde van de aanspraken
op ouderdomspensioen of op periodieke
uitkeringen van oudedagsvoorzieningen in de
derde pijler op de ingangsdatum daarvan te
laten afkopen, de tijdelijke versoepeling van de
pseudo-eindheffing bij regelingen voor
vervroegde uittreding en de uitbreiding van de
fiscale ruimte voor het sparen van
bovenwettelijk verlof (Wet bedrag ineens, RVU
en verlofsparen)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
Algemeen
1. Inleiding
De manier waarop mensen werken en leven is de afgelopen jaren meer
divers geworden. Steeds meer mensen willen een grotere mate van
flexibiliteit hebben ten aanzien van de aanwending van hun pensioen,
zodat beter kan worden aangesloten bij de eigen bestedingsbehoefte.
Daarnaast bestaat er door de stijging van de AOW-leeftijd en de pensioenrichtleeftijd behoefte aan maatregelen die ervoor zorgen dat mensen
gezond de eindstreep kunnen halen.

kst-35555-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

1

Tegen deze achtergrond zijn in het pensioenakkoord1 afspraken gemaakt
om meer maatwerk mogelijk te maken in het arbeidsvoorwaardelijk
pensioen. Allereerst is afgesproken dat mensen meer keuzevrijheid krijgen
bij de aanwending van hun pensioen, door mogelijk te maken dat zij een
beperkt deel van het pensioenvermogen kunnen opnemen als een bedrag
ineens (hoofdstuk 2). Voorts is afgesproken mensen meer keuzemogelijkheden te bieden om eerder te kunnen stoppen met werken. Het betreft
allereerst de tijdelijke facilitering van de mogelijkheid om in sectoren en
ondernemingen uittredingsregelingen te financieren waarmee
werknemers de mogelijkheid krijgen om drie jaar voor de AOW-leeftijd te
stoppen met werken. Dit wordt gedaan door een versoepeling van de
pseudo-eindheffing op regelingen voor vervroegde uittreding
(RVU-heffing) (hoofdstuk 3). Daarnaast is afgesproken dat er meer fiscale
ruimte wordt geboden om verlof op te sparen, mede om vervroegd
uittreden mogelijk te maken (hoofdstuk 4).
Dit wetsvoorstel strekt tot uitwerking van de voornoemde maatregelen.
Hiertoe worden verschillende wijzigingen voorgesteld van de Pensioenwet (PW), de Wet verplichte beroepspensioenregeling (Wvb), de Wet
op het financieel toezicht (Wft), de Wet inkomstenbelasting 2001 (Wet IB
2001) en de Wet op de loonbelasting 1964 (Wet LB 1964).
2. Introductie keuzerecht bedrag ineens
2.1. Aanleiding
De PW en de Wvb kennen een aantal keuzemogelijkheden ten aanzien van
het pensioen, waaronder de mogelijkheid tot uitruil van verschillende
soorten pensioen, het vervroegen of uitstellen van de pensioeningangsdatum en het zogenoemde hoog-laagpensioen.2 Daarnaast is op grond
van veel pensioenregelingen deeltijdpensioen mogelijk. Uit onderzoek
blijkt dat het gebruik van deze keuzemogelijkheden de afgelopen jaren is
toegenomen.3
Hoewel er reeds verschillende keuzemogelijkheden bestaan, blijkt uit
onderzoek van het Centraal Planbureau dat deelnemers4 en pensioengerechtigden in Nederland minder keuzevrijheid hebben dan in andere
landen.5 Zo is Nederland een van de weinige landen waarin het pensioen
in de regel volledig wordt uitgekeerd in de vorm van een levenslange
annuïteit. Uit diverse enquêtes blijkt dat ook in Nederland deelnemers en
pensioengerechtigden interesse hebben in een uitbreiding van de

1

Kamerstukken II 2018/19, 32 043, nr. 457. Op 22 juni 2020 is de nadere uitwerking van het
pensioenakkoord aan de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II 2019/20, 32 043, nr. 519). In
deze hoofdlijnennotitie uitwerking pensioenakkoord worden wijzigingen aangekondigd van de
vormgeving van pensioencontracten en het financieel toetsingskader (hoofdstuk 6 van de
Pensioenwet). De beoogde inwerkingtreding van deze wijzigingen is 1 januari 2022. Dit is ook
de beoogde inwerkingtredingsdatum van het onderdeel bedrag ineens uit voorliggend
wetsvoorstel. Ten behoeve van de leesbaarheid wordt in voorliggend wetsvoorstel nog gebruik
gemaakt van de terminologie van de huidige Pensioenwet, bijvoorbeeld waar het «buffer»
betreft.
2
Zie de artikelen 60, 61, 62, eerste lid, onderdeel b, en 63 PW en de artikelen 72, 73, 74, eerste
lid, onderdeel b, en 75 Wvb.
3
Marcel Lever, Eduard Ponds, Rik Dillingh en Ralph Stevens, «CPB Achtergronddocument.
Keuzevrijheid in de uitkeringsfase: internationale ervaringen», Centraal Planbureau, 10 juli
2018.
4
Waar in deze memorie van toelichting wordt gesproken van «deelnemer» wordt ook de
«gewezen deelnemer» bedoeld.
5
Marcel Lever, Eduard Ponds, Rik Dilling en Ralph Stevens, «CPB Achtergronddocument.
Keuzevrijheid in de uitkeringsfase: internationale ervaringen», Centraal Planbureau, 10 juli
2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

2

bestaande keuzemogelijkheden met de mogelijkheid om een deel van het
pensioenvermogen als een bedrag ineens op te nemen.6
De Sociaal-Economische Raad (SER) adviseert in het advies «Naar een
nieuw pensioenstelsel» om mensen meer keuzevrijheid te geven ten
aanzien van hun pensioen.7 De SER stelt aanvullend voor om het in alle
contracten mogelijk te maken om een beperkt lumpsum bedrag ineens op
te nemen op de pensioeningangsdatum (van maximaal 10 procent), als
specifieke invulling van het hoog-laagpensioen. Dit keuzerecht is
onderdeel van het akkoord dat het kabinet en sociale partners hebben
gesloten over de vernieuwing van het stelsel van arbeidsvoorwaardelijke
pensioenen.8
Ook in het regeerakkoord is de afspraak opgenomen om meer ruimte te
bieden voor keuzevrijheid in het pensioenstelstel en te onderzoeken of en
hoe het in het vernieuwde stelsel mogelijk is om bij pensionering een
beperkt deel van het pensioenvermogen op te nemen als bedrag ineens.
Hiermee is voortgebouwd op de verkennende analyse van het vorige
kabinet over de mogelijkheid om de keuzevrijheid van deelnemers en
pensioengerechtigden uit te breiden, zoals opgenomen in de «Perspectiefnota Toekomst pensioenstelsel».9
De afgelopen periode is nader bezien of, en zo ja, hoe het mogelijk kan
worden gemaakt om bij pensionering een deel van het pensioenvermogen als bedrag ineens op te nemen. Geconcludeerd is dat het
faciliteren van de mogelijkheid tot het opnemen van een bedrag ineens
(onder bepaalde voorwaarden) mogelijk is.10 In dit wetsvoorstel wordt dit
onderdeel uit het pensioenakkoord uitgewerkt.
Concreet wordt voorgesteld om voor deelnemers de mogelijkheid te
introduceren om op de pensioeningangsdatum een deel van de waarde
van de aanspraken op ouderdomspensioen als bedrag ineens op te
nemen. Beoogd uitgangspunt is dat dit keuzerecht ook gaat gelden voor
een zogenoemd bevroren pensioen in eigen beheer en het nettopensioen.
Daarnaast wordt voorgesteld een soortgelijk keuzerecht te introduceren
voor oudedagsvoorzieningen die zijn opgebouwd in de derde pijler11,
alsmede de nettolijfrente.
2.2. Doel van het keuzerecht
Met de introductie van een nieuw keuzerecht wordt beoogd deelnemers
bij de start van de uitkeringsfase meer flexibiliteit te bieden in de
aanwending van hun pensioenvermogen. Meer flexibiliteit kan de
welvaart van deelnemers vergroten, doordat het pensioen beter kan
worden afgestemd op de persoonlijke leefsituatie en bestedingsbehoefte.12 Het opnemen van een bedrag ineens op de pensioeningangsdatum kan aantrekkelijk zijn als deelnemers meer nut denken te ontlenen
aan het vermogen kort na pensionering dan in de jaren daarna, bijvoorbeeld voor de aflossing van schulden (zoals een hypotheek), reizen,
6

Zie onder andere Willemsen, M. en N. Kortleve (2016b), «Eenmalige pensioenuitkering voorziet
in behoefte», ESB, Jaargang 101 (4734), 12 mei 2016 en Bockweg, C., Ponds, E., Steenbeek, O.
W., & Vonken, J. (2016), «Framing and the Annuitization Decision: Experimental Evidence from
a Dutch PensionFund», Netspar Discussion Paper; Vol. 03/2016–007, Netspar.
7
Sociaal-Economische Raad, Naar een nieuw pensioenstelsel, advies 19/05, Den Haag, juni 2019.
8
Kamerstukken II 2018/19, 32 043, nr. 457, p. 10.
9
Kamerstukken II 2015/16, 32 043, nr. 337.
10
Kamerstukken II 2018/19, 32 043, nr. 486.
11
Hieronder vallen: een lijfrenteverzekering, lijfrenterekening en lijfrentebeleggingsrecht.
12
Kees Folmer, Marcel Lever, Eduard Ponds, Bastiaan Starink, Ed Westerhout, Effecten van meer
keuzevrijheid bij pensioenuitkering, Centraal Planbureau, 17 september 2018, p. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

3

zorgvoorzieningen of de verbouwing van de eigen woning. Het moment
dat het bedrag ineens kan worden opgenomen – de pensioeningangsdatum – sluit over het algemeen goed aan bij het uitgavenpatroon van
pensioengerechtigden. Uit onderzoek blijkt dat pensioengerechtigden in
de beginjaren van hun pensionering hogere uitgaven hebben dan in de
jaren daarna.13
De introductie van dit keuzerecht leidt tot een vergroting van de regie die
deelnemers over hun pensioen hebben. Dit kan de betrokkenheid van
deelnemers bij het pensioenstelsel – en meer specifiek hun eigen
pensioensituatie – vergroten.
2.3. De uitwerking van het keuzerecht
2.3.1. Afkoop
Door het opnemen van een deel van de waarde van de aanspraken op
ouderdomspensioen als een bedrag ineens, verliest dit deel de pensioenbestemming. Het keuzerecht dat met dit wetsvoorstel wordt geïntroduceerd, kwalificeert daarmee als afkoop.14 Afkoop is slechts in een limitatief
aantal in de wet omschreven gevallen mogelijk. Om gedeeltelijke afkoop
op de pensioeningangsdatum mogelijk te maken, wordt voorgesteld
wettelijk vast te leggen dat het is toegestaan om een deel van de waarde
van de aanspraken op ouderdomspensioen te laten afkopen.15
De mogelijkheid om een bedrag ineens op te nemen ziet op ouderdomspensioen.16 Voor andere vormen van pensioen, zoals nabestaandenpensioen en arbeidsongeschiktheidspensioen, wordt geen wijziging voorgesteld. Het recht op afkoop betreft uitsluitend 10% van de waarde van de
aanspraken op ouderdomspensioen op pensioeningangsdatum. Daarbij
kan het ouderdomspensioen zijn opgebouwd in een uitkeringsovereenkomst, kapitaalovereenkomst of premieovereenkomst. Bij die laatste twee
overeenkomsten betreft het dan het kapitaal dat is opgebouwd voor
ouderdomspensioen.
2.3.2. Recht van de deelnemer
De mogelijkheid om op de pensioeningangsdatum een deel van de
waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen te laten afkopen wordt
als recht aan een deelnemer toegekend. Daarmee wordt voorkomen dat
deelnemers niet over kunnen gaan tot gedeeltelijke afkoop, omdat
bijvoorbeeld een pensioenuitvoerder de mogelijkheid niet aanbiedt. Dat
brengt met zich dat een pensioenuitvoerder op verzoek van de deelnemer
– indien voldaan is aan de voorwaarden (zie paragraaf 2.3.4) – verplicht is
om tot de gedeeltelijke afkoop over te gaan. Hiermee wordt gerealiseerd
dat alle deelnemers gebruik kunnen maken van dit keuzerecht.
Het keuzerecht kan niet worden ingeperkt door bijvoorbeeld pensioenuitvoerder, sociale partners of medezeggenschapsorganen door het stellen
van nadere voorwaarden in een pensioenregeling of cao. Elk beding in
strijd met de regeling voor afkoop van een deel van de waarde van de
aanspraken op ouderdomspensioen is nietig.

13

Arjan Soede, Tevreden met pensioen. Veranderende inkomens en behoeften bij ouderen,
Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag, 2012.
14
Artikel 1 PW dan wel artikel 1, eerste lid, Wvb.
15
Het recht op afkoop heeft betrekking op alle vormen van ouderdomspensioen. Dit betekent dat
een gedeeltelijke afkoop bijvoorbeeld ook kan plaatsvinden over de waarde van de aanspraken
op tijdelijk ouderdomspensioen en ongehuwdenpensioen.
16
Artikel 15 Pensioenwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

4

2.3.3. Geen verplicht bestedingsdoel
Er wordt geen verplicht bestedingsdoel voorgesteld voor het bedrag dat
wordt opgenomen. Een dergelijke verplichting wordt om meerdere
redenen niet wenselijk geacht. Allereerst kan per persoon verschillen wat
gezien de persoonlijke omstandigheden een nuttig bestedingsdoel is. Het
wordt niet wenselijk geacht dit wettelijk te normeren. Ervaringen uit
andere landen leren dat de meeste deelnemers die bij pensionering een
bedrag ineens opnemen dit bedrag gebruiken om schulden af te lossen
(zoals een hypotheek), een huis te kopen of te verbouwen, een auto te
kopen of op reis te gaan.17 Daarnaast leidt het stellen van een dergelijke
voorwaarde tot een flinke toename in de regeldruk, omdat er toezicht
moet worden gehouden op de besteding van het bedrag en in de praktijk
discussie kan ontstaan of er sprake is van een kwalificerend bestedingsdoel.
2.3.4. Voorwaarden
Het wordt wel wenselijk geacht enkele voorwaarden aan het keuzerecht te
verbinden. Het stellen van voorwaarden is van belang om zoveel mogelijk
te waarborgen dat (1) deelnemers bij opname van een bedrag ineens
worden beschermd tegen een te grote achteruitgang in de hoogte van de
periodieke levenslange pensioenuitkering en (2) de solidariteit binnen
pensioenfondsen zo min mogelijk onder druk komt te staan. Concreet
worden de volgende voorwaarden voorgesteld:
Voorwaarde 1: maximumpercentage van 10%
Voorgesteld wordt als voorwaarde op te nemen dat de afkoop maximaal
10% van de waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen mag
betreffen. In geval van een kapitaal- of premieovereenkomst betekent dit
dat maximaal 10% van het kapitaal dat bestemd is voor ouderdomspensioen mag worden afgekocht. Wanneer sprake is van opbouw van
ouderdomspensioen bij meerdere pensioenuitvoerders, wordt het
maximaal op te nemen pensioenkapitaal van 10% bepaald per pensioenuitvoerder.
Bij het vaststellen van het maximumpercentage is getracht een balans te
vinden tussen (1) het zoveel mogelijk waarborgen dat na opname van het
bedrag ineens de hoogte van de periodieke levenslange pensioenuitkering
voldoende is om de levensstandaard vast te houden en (2) de wens tot
keuzevrijheid met betrekking tot het pensioen. Daarnaast is het van belang
om het risico te beperken dat door het afkopen van een te groot deel van
de waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen een (extra) beroep
op overheidsvoorzieningen moet worden gedaan.
Een maximumpercentage van 10% wordt passend geacht om deze doelen
te bereiken. Over het algemeen kan hiermee een bedrag ineens worden
opgenomen dat hoog genoeg is om aan verschillende consumptiebehoeften bij te dragen. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat bij een
maximumpercentage van 10% het risico op een te grote inkomensachteruitgang beperkt is. Een maximumpercentage van 10% is voorts in
overeenstemming met het advies «Naar een nieuw pensioenstelsel» van
de SER.

17

Marcel Lever, Eduard Ponds, Rik Dillingh en Ralph Stevens, «CPB Achtergronddocument.
Keuzevrijheid in de uitkeringsfase: internationale ervaringen», Centraal Planbureau, 10 juli
2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

5

Het percentage van 10% is de voorgestelde wettelijke maximumgrens.
Een deelnemer kan de pensioenuitvoerder ook verzoeken om tot afkoop
van een lager percentage van de waarde van de aanspraken op
ouderdomspensioen over te gaan. Een pensioenuitvoerder is in dat geval
verplicht om tot de gedeeltelijke afkoop van het percentage naar keuze
over te gaan. Het is dus niet toegestaan het keuzerecht zodanig vorm te
geven dat enkel een paar vaste percentages of een «default» percentage
kan worden afgekocht. Er dient voor deelnemers alle vrijheid te zijn om
binnen het maximum van 10% eigen keuzes te maken, bijvoorbeeld voor
een specifiek bedrag (voor zover dit past binnen 10%) of een lager
percentage dan 10%.
Voorwaarde 2: datum afkoop
Als tweede voorwaarde wordt voorgesteld dat de gedeeltelijke afkoop op
de ingangsdatum van het ouderdomspensioen dient plaats te vinden. Dit
betekent dat het bedrag ineens in beginsel slechts op één moment, bij het
ingaan van de uitkeringsfase, tot uitbetaling kan komen (met uitzondering
van de situatie van deeltijdpensioen, zie hieronder) en dat de gedeeltelijke
afkoop niet is toegestaan tijdens de opbouwfase en gedurende de
uitkeringsfase. Hiermee wordt gewaarborgd dat de solidariteit binnen een
pensioenfonds zo min mogelijk onder druk komt te staan, doordat op deze
wijze selectie-effecten (met name in verband met gezondheid) worden
beperkt.
De voornoemde voorwaarde is ook ingegeven vanuit de gedachte dat
deelnemers vaak pas rondom de pensioeningangsdatum de gehele
financiële situatie na pensionering kunnen overzien. Daarnaast zorgt deze
voorwaarde ervoor dat tijdens de opbouwfase geen beleggingsrendementen worden misgelopen, hetgeen wel het geval zou zijn als gedeeltelijke afkoop ook tijdens de opbouwfase zou worden toegestaan. Door de
gedeeltelijke afkoop plaats te laten vinden op de ingangsdatum van het
ouderdomspensioen, blijft het vermogen bovendien zoveel mogelijk
behouden als oudedagsvoorziening.
Bij de afwegingen over het tijdstip van afkoop is meegewogen dat een
bedrag ineens tijdens de werkende fase van het leven mogelijk kan
bijdragen aan welvaartswinst («consumption smoothing»). In de
Perspectiefnota toekomst pensioenstelsel is echter geconcludeerd dat
deze keuzemogelijkheid weinig bijdraagt voor met name jongeren. Pas op
latere leeftijd zou de keuzemogelijkheid – logischerwijs vooral bij hogere
inkomens – wel tot welvaartswinst kunnen leiden. Dan wordt echter het
risico op selectie-effecten weer groter. Hierna is figuur 1 uit de perspectiefnota opgenomen18, die de bruto afkoopwaarde toont gedurende de
levensloop in verschillende scenario’s (verschillende percentages afkoop
en inkomen).19 De figuur illustreert dat de bruto afkoopwaarde zeer
afhankelijk is van het inkomensniveau en de mate waarin afkoop mogelijk
wordt gemaakt.
Met de voorwaarde dat de afkoop moet plaatsvinden op pensioeningangsdatum wordt niet beoogd een verplichte volgorde van keuzemogelijkheden voor te schrijven. Net als bij andere keuzemogelijkheden geldt
ook in geval van de gedeeltelijke afkoop dat het vaststellen van de
keuzevolgorde een bevoegdheid is van de pensioenuitvoerder. Een
18
19

Bladzijde 65 van bijlage 776606 bij Kamerstukken II 2015/16, 32 043, nr. 337.
Berekend op basis van gemiddelde overlevingskansen, in reële euro’s bij afkoop van 5%, 15%
en 1/3 van de pensioenaanspraak, voor verschillende inkomens (gemiddeld 120% WML bij 1%
reële loongroei, gemiddeld modaal bij 1,5% reële loongroei en gemiddeld 2x modaal bij 1,5%
reële loongroei).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

6

pensioenuitvoerder kan zelf bepalen of de gedeeltelijke afkoop van de
waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen plaatsvindt vóór of na
het eventueel toepassen van andere keuzemogelijkheden, zoals uitruil.
Figuur 1: Bruto afkoopwaarde toont gedurende de levensloop in verschillende scenario’s

Voorwaarde 3: geen stapeling met hoog-laagpensioen
Op grond van de PW en Wvb is het toegestaan om een deelnemer in de
pensioenovereenkomst of pensioenregeling de mogelijkheid te bieden om
de hoogte van het ouderdomspensioen te laten variëren.20 In de praktijk
wordt hier veelal invulling aan gegeven door middel van het zogenoemde
hoog-laagpensioen. Deze keuzemogelijkheid houdt in dat de pensioenuitkering bijvoorbeeld in de eerste jaren na pensionering hoger is dan in de
jaren daarna. Dit is toegestaan, mits de laagste uitkering niet minder
bedraagt dan 75% van de hoogste uitkering en de mate van variatie
uiterlijk op de ingangsdatum van het ouderdomspensioen wordt
vastgesteld.
Als derde voorwaarde wordt voorgesteld dat ingeval de pensioenovereenkomst of pensioenregeling de mogelijkheid van een hoog-laagpensioen
biedt, de deelnemer alleen gebruik mag maken van de gedeeltelijke
afkoop als er geen gebruik wordt gemaakt van het hoog-laagpensioen.
Hiermee wordt beoogd te voorkomen dat een deelnemer een te groot
gedeelte van het ouderdomspensioen naar voren haalt en daarmee een te
grote achteruitgang in de hoogte van de periodieke levenslange pensioenuitkering heeft. Indien het combineren van het hoog-laagpensioen met
een gedeeltelijke afkoop toegestaan zou zijn, zou dit kunnen leiden tot een
ondermijning van de beschermingsgedachte achter de voorwaarden die
aan deze keuzemogelijkheden zijn verbonden. Zowel de voorwaarde dat
een deelnemer maximaal 10% van de waarde van de aanspraken op
ouderdomspensioen mag afkopen als de voorwaarde dat de laagste
uitkering bij gebruik van het hoog-laagpensioen niet minder mag
bedragen dan 75% van de hoogste uitkering, is ingegeven vanuit de
gedachte dat het wenselijk is deelnemers te beschermen tegen een te
grote achteruitgang in de hoogte van de periodieke levenslange pensioenuitkering. Als beide keuzemogelijkheden gecombineerd zouden mogen
worden, leidt dit tot een lagere levenslange periodieke pensioenuitkering
20

Artikel 63 PW en artikel 75 Wvb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

7

dan in de situatie dat slechts één van de keuzemogelijkheden zou worden
toegepast. Dat wordt onwenselijk geacht.
Net zoals bij de vorige voorwaarde wordt met deze voorwaarde eveneens
gewaarborgd dat de solidariteit binnen een pensioenfonds zo min
mogelijk onder druk komt te staan, doordat selectie-effecten worden
beperkt.
Daarnaast brengt het uitsluiten van deze combinatie met zich dat een
pensioenuitvoerder gerichter kan informeren over de keuzemogelijkheden
en de daarmee samenhangende gevolgen voor de deelnemer beter
inzichtelijk kan maken. De mogelijkheid om de gedeeltelijke afkoop en het
hoog-laagpensioen te combineren, kan immers tot complexiteit in de
informatieverstrekking leiden. Ook is de verwachting dat de administratieve lasten van pensioenuitvoerders stijgen naarmate de stapeling van
keuzemogelijkheden door deelnemers toeneemt. Door het uitsluiten van
de combinatie van gedeeltelijke afkoop en het hoog-laagpensioen worden
de administratieve lasten beperkt, hetgeen overeenkomt met de
voorwaarden uit het advies «Naar een nieuw pensioenstelsel» van de
SER.21
Volledigheidshalve dient opgemerkt te worden dat de zogenoemde
AOW-overbrugging22 aangemerkt wordt als een vorm van het
hoog-laagpensioen. Ook de AOW-overbrugging houdt in dat de pensioenuitkering in de eerste jaren na pensionering (in dit geval tot aan de
AOW-leeftijd) hoger is dan de jaren daarna. Een deelnemer mag derhalve
alleen gebruikmaken van de gedeeltelijke afkoop als er geen gebruik
wordt gemaakt van een AOW-overbrugging waardoor sprake is van een
hoog-laaguitkering. Een overbrugging tot de AOW-datum kan echter ook
ingevuld worden zonder hoog-laagpensioenuitkering. Het naar voren
halen van pensioen (mits geen hoog-laag) in combinatie met bijvoorbeeld
spaargeld, salaris van een partner, een bedrag ineens, of eventueel de
RVU-vrijgestelde vroegpensioenuitkering van de werkgever (die met
voorliggend wetsvoorstel wordt gecreëerd) kan ook voor voldoende
inkomen zorgen tijdens deze overbruggingsperiode. Pensioen vervroegen
in combinatie met een bedrag ineens is dus wel mogelijk, mits er geen
sprake is van een hoog-laagpensioenuitkering.
Voorwaarde 4: afkoopgrens
Als vierde voorwaarde wordt voorgesteld op te nemen dat de resterende
levenslange pensioenuitkering na de gedeeltelijke afkoop boven de
afkoopgrens van kleine pensioenen23 moet liggen. Deze voorwaarde
wordt van belang geacht ter bescherming van deelnemers. Hiermee wordt
voorkomen dat alle aanspraken op ouderdomspensioen de pensioenbestemming kunnen verliezen, omdat eerst gebruik wordt gemaakt van de
mogelijkheid om een bedrag ineens op te nemen en vervolgens een
pensioenaanspraak resteert die vanwege de beperkte omvang kan worden
afgekocht. Ondanks dat het in dergelijke situaties om relatief lage maanden jaarbedragen gaat, kan het voor deelnemers met een beperkt pensioenvermogen of beperkte pensioenvermogens verspreid over meerdere
pensioenuitvoerders van grote betekenis zijn om de na gedeeltelijke
afkoop resterende aanspraken op ouderdomspensioen te behouden.

21

Sociaal-Economische Raad, Naar een nieuw pensioenstelsel, advies 19/05, Den Haag, juni
2019, p. 14, voetnoot.
22
Artikel 63, tweede lid, PW en artikel 75, tweede lid, Wvb.
23
Artikel 66, eerste lid, onderdeel a, PW en artikel 78, eerste lid, onderdeel a, Wvb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

8

Voorwaarde 5: toestemming partner
Tot slot wordt als voorwaarde voorgesteld dat een deelnemer alleen met
toestemming van de partner die begunstigde is voor het partnerpensioen
gebruik kan maken van het recht op gedeeltelijke afkoop, indien gebruikmaking hiervan leidt tot een verlaging van het partnerpensioen. Van een
dergelijke verlaging kan onder meer sprake zijn als de hoogte van het
partnerpensioen wordt afgeleid van de hoogte van het ouderdomspensioen. Het laten afkopen van een deel van de aanspraken op ouderdomspensioen, leidt in dat geval tevens tot een verlaging van het partnerpensioen. In deze situatie is een pensioenuitvoerder alleen verplicht om op
verzoek van de deelnemer de afkoop uit te voeren, als duidelijk is dat de
partner die begunstigde is voor het partnerpensioen daarvoor
toestemming heeft gegeven. Dit dient de pensioenuitvoerder te controleren alvorens over te gaan tot de afkoop. Deze eis strekt ter bescherming
van de partner die begunstigde is voor het partnerpensioen. Bij het
uitruilen van nabestaandenpensioen in ouderdomspensioen kent de wet
ook al een dergelijk toestemmingsvereiste.24
Deeltijdpensioen
Indien de pensioenregeling voorziet in deeltijdpensioen en een deelnemer
hiervan gebruikmaakt, gelden er verschillende pensioeningangsdata. De
deelnemer heeft op de verschillende ingangsdata steeds de mogelijkheid
om een deel van de waarde van het op dat moment ingaande gedeelte
van het ouderdomspensioen te laten afkopen. Het gedeelte van het
ouderdomspensioen dat mag worden afgekocht, is afhankelijk van het
percentage waarmee een deelnemer met deeltijdpensioen gaat. Het gaat,
conform het voorgestelde wettelijke kader, steeds om maximaal 10% van
het op dat moment ingaande gedeelte van het ouderdomspensioen
(oftewel het deel waarover geen pensioen meer wordt opgebouwd). De
beoordeling of aan de voorwaarden voor de afkoop is voldaan wordt ook
gedaan per deeltijdpensioen, dus op grond van het deel van de aanspraak
op ouderdomspensioen dat op het moment van het deeltijdpensioen tot
uitkering zal komen. De afkoop betreft dus maximaal 10% van dat deel, de
afkoop geschiedt op de ingangsdatum van het deeltijdpensioen, er wordt
geen gebruik gemaakt van het hoog-laagpensioen voor dat deel en na de
afkoop resteert een ouderdomspensioenuitkering die meer bedraagt dan
de genoemde afkoopgrens. Ook dient de partner te hebben ingestemd,
indien de afkoop tot verlaging van het partnerpensioen leidt.
Ter illustratie: stel een deelnemer besluit gebruik te maken van de
mogelijkheid tot deeltijdpensioen. Hij kiest als ingangsdatum van het
deeltijdpensioen voor 1 januari en besluit voor 40% met pensioen te gaan.
De deelnemer kan op 1 januari dan een bedrag ineens opnemen van
maximaal 10% van dit gedeelte (dus van 40% van de waarde van de tot op
dat moment opgebouwde aanspraken op ouderdomspensioen).
Vervolgens kiest de deelnemer ervoor om met ingang van 1 november
volledig met pensioen te gaan. De deelnemer kan op 1 november dan een
bedrag ineens opnemen over het andere deel van het ouderdomspensioen (in onderhavig voorbeeld dan 60%). De deelnemer kan maximaal
10% van de waarde van de bij dat deel behorende aanspraken op
ouderdomspensioen laten afkopen. Zowel op 1 januari als op 1 november
voldoet de deelnemer ook aan de andere voorwaarden (waaronder geen
samenloop met hoog-laagpensioen en een resterende uitkering van
voldoende omvang).
Ter verduidelijking: indien de deelnemer op 1 januari slechts 8% van het
op dat moment ingaande deeltijd pensioen heeft afgekocht, dan kan de
24

Artikel 62, tweede lid, PW en artikel 74 Wvb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

9

resterende 2% niet worden «ingehaald» op moment dat de resterende
60% van het pensioen ingaat op 1 november. De omvang van de
gedeeltelijke afkoop is op 1 november gemaximeerd op 10% van het
gedeelte van het ouderdomspensioen dat op dat moment ingaat.
2.3.5. Vaststellen afkoopwaarde
Voorgesteld wordt om bij de vaststelling van de afkoopwaarde («het
bedrag ineens») aan te sluiten bij de regels die ook worden gehanteerd
voor de andere afkoopmogelijkheden die op grond van de PW en Wvb
bestaan, zoals de afkoop van kleine pensioenen.25 Dit betekent dat de
pensioenuitvoerder bij de vaststelling van de afkoopwaarde door
vaststelling van een afkoopvoet moet waarborgen dat geen onderscheid
gemaakt wordt tussen mannen en vrouwen waarbij voldaan wordt aan
het vereiste van collectieve actuariële gelijkwaardigheid. De regels gelden
voor alle soorten pensioenovereenkomsten. Enkel bij uitkeringsovereenkomsten moet de waarde van de pensioenaanspraak contant gemaakt
worden. Bij premie- en kapitaalovereenkomsten geldt dat de waarde van
de aanspraak overeenkomt met het beschikbare gespaarde vermogen.
Daarnaast betekent dit dat een pensioenfonds bij de vaststelling van de
afkoopwaarde geen rekening houdt met de (negatieve dan wel positieve)
buffer van het pensioenfonds. Hierdoor wordt voorkomen dat binnen een
pensioenfonds verschillen kunnen ontstaan tussen de afkoopwaarden die
deelnemers die op een verschillend moment met pensioen gaan,
ontvangen, enkel vanwege een wijziging van de omvang van de buffer. De
verwachting is dat het alternatief – wel rekening houden met de buffer –
de uitlegbaarheid en uitvoerbaarheid van het keuzerecht onder druk zet.
Dit mede gezien het feit dat pensioenuitvoerders al maanden voor de
pensioeningangsdatum beginnen met communiceren over de keuzemogelijkheden die een deelnemer ten aanzien van zijn pensioen heeft en de
omvang van de buffer tussen het eerste moment van communiceren en
de pensioeningangsdatum kan variëren. Overigens volgt uit verschillende
berekeningen van de Pensioenfederatie dat geen rekening houden met de
buffer bij dit keuzerecht, slechts een zeer minimale impact heeft op de
dekkingsgraad van een pensioenfonds. Ook als een pensioenfonds op het
moment waarop het bedrag ineens wordt opgenomen een dekkingsgraad
onder de 100% heeft. Zo is er bij een grijs pensioenfonds26, met een
dekkingsgraad van 80%, waarbij alle deelnemers die met pensioen gaan
in het rekenjaar de volledige 10% opnemen slechts sprake van een daling
van de dekkingsgraad met 0,1%. In geval van een dekkingsgraad van 90%
is er sprake van een daling van de dekkingsgraad van 0,05%. Bij een
gemiddeld pensioenfonds, betreft de daling van de dekkingsgraad nog
maar 0,06% respectievelijk 0,03%. Dit beperkte negatieve financiële effect
wordt aanvaardbaar geacht, met het oog op de eenvoud, uitvoerbaarheid
en betere uitlegbaarheid van de keuze om geen rekening te houden met
de buffer.
Voor de volledigheid zij opgemerkt dat bij het vaststellen van de afkoopwaarde uiteraard wel rekening wordt gehouden met in het verleden
doorgevoerde kortingen. Op het moment dat een pensioenfonds heeft
besloten om een korting door te voeren en die korting heeft verwerkt in de
hoogte van de pensioenaanspraken, werkt dit door in de afkoopwaardes
die vanaf dat moment worden vastgesteld. De totale waarde van de
aanspraken op ouderdomspensioen waarover het bedrag ineens wordt
vastgesteld, is immers verlaagd.

25
26

Artikel 66 PW en artikel 78 Wvb.
Een grijs pensioenfonds heeft relatief veel (bijna) gepensioneerden in het bestand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

10

2.3.6. Oudedagsvoorzieningen in de derde pijler
Voorgesteld wordt in de Wft op te nemen dat een aanbieder van een
uitkeringsproduct de consument de mogelijkheid dient te bieden om een
deel van de aanspraak op bepaalde periodieke uitkeringen (als oudedagsvoorziening) als bedrag ineens uit te laten keren. Daarbij wordt voor wat
betreft de voorwaarden voor de gedeeltelijke uitkering als bedrag ineens
– voor zover van toepassing – aangesloten bij de voorwaarden die worden
voorgesteld voor de gedeeltelijke afkoop van ouderdomspensioen in de
tweede pijler. Ook voor oudedagsvoorzieningen in de derde pijler wordt
voorgesteld dat maximaal 10% van de waarde van de aanspraak op de
periodieke uitkeringen op de ingangsdatum van deze uitkeringen als
bedrag ineens mag worden uitgekeerd. Tevens geldt de voorwaarde dat
de waarde van de aanspraak op de periodieke uitkering, die na die
gedeeltelijke afkoop resteert, op de ingangsdatum op jaarbasis meer dient
te bedragen dan het bedrag dat geldt voor de afkoop van kleine
lijfrenten.27
2.3.7. Nettopensioen en nettolijfrente
Het recht op gedeeltelijke afkoop wordt ook voorgesteld voor het
nettopensioen en de nettolijfrente. Dit zijn oudedagsvoorzieningen die
kunnen worden opgebouwd over het inkomen boven de zogenoemde
aftoppingsgrens en waarvan de waarde is vrijgesteld voor de vermogensrendementsheffing in box 3. Voor deze voorgestelde afkoopmogelijkheid
gelden dezelfde voorwaarden als voor de (bruto)pensioenen en (bruto)lijfrenten. Enige uitzondering is dat er bij de nettolijfrente geen eis gaat
gelden omtrent de minimale omvang die moet resteren nadat gebruik is
gemaakt van de mogelijkheid tot gedeeltelijke afkoop. Reden hiervoor is
dat er op basis van de bestaande regels voor een aanbieder van een
nettolijfrente geen mogelijkheid bestaat om deze af te kopen als het om
een relatief kleine aanspraak gaat (behoudens afkoop bij arbeidsongeschiktheid). Bij een nettolijfrente blijft na een gedeeltelijke uitkering als
bedrag ineens het resterende deel daarom altijd in stand en wordt dat
periodiek uitgekeerd.
2.3.8. Fiscale behandeling van de gedeeltelijke afkoop
Op grond van de huidige fiscale wetgeving leidt het afkopen van een deel
van de waarde van een pensioenaanspraak ertoe dat de gehele aanspraak
op ouderdomspensioen in de heffing wordt betrokken en is ter zake van
die afkoop revisierente verschuldigd. Bij een gedeeltelijke afkoop van de
waarde van een aanspraak op periodieke uitkeringen van een oudedagsvoorziening in de derde pijler wordt de aanspraak slechts in de heffing
betrokken voor zover het kapitaal wordt afgekocht en is ook slechts over
dat deel revisierente verschuldigd. In lijn met de voorgestelde wijzigingen
van de PW, Wvb en de Wft wordt voorgesteld afkoop van ten hoogste 10%
van de waarde van een ouderdomspensioen- of lijfrenteaanspraak ook
fiscaal aan te merken als een toegestane vorm van afkoop. Daarmee
wordt bewerkstelligd dat bij een dergelijke afkoop enkel het afgekochte
deel van de aanspraak in de heffing wordt betrokken. Daarnaast geldt dat
zowel bij een dergelijke afkoop van een pensioenaanspraak als bij een
dergelijke afkoop van een aanspraak op periodieke uitkeringen in de derde
pijler geen revisierente is verschuldigd.

27

Zoals thans nog opgenomen in artikel 3.133, tweede lid, onderdeel d, Wet IB 2001; ingevolge
het onderhavige wetsvoorstel wordt die regeling verplaatst naar het tiende lid van dat artikel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

11

2.4. Informatieverstrekking over het keuzerecht
2.4.1. Informatievoorziening pensioen tweede pijler
Om de gedeeltelijke afkoop op de pensioeningangsdatum mogelijk te
maken, is het noodzakelijk dat een deelnemer vóór deze datum aan de
pensioenuitvoerder kenbaar heeft gemaakt van het keuzerecht gebruik te
willen maken. Hiervoor is een goede informatievoorziening vanuit de
pensioenuitvoerder van belang. Dit is reeds geborgd in de huidige wet- en
regelgeving. Pensioenuitvoerders hebben de verplichting om deelnemers
conform de normen uit de PW en de Wvb correct, duidelijk en evenwichtig
te informeren over de keuzemogelijkheden die de pensioenregeling biedt.
Daarnaast dient de informatieverstrekking tijdig te zijn.28
Zoals nu vaak ook al in de praktijk gebeurt, informeert de pensioenuitvoerder de deelnemer eerst generiek over de keuzemogelijkheden die de
deelnemer heeft ten aanzien van zijn pensioen. In deze informatieverstrekking moet ook de mogelijkheid om een deel van de waarde van de
aanspraken op ouderdomspensioen af te laten kopen worden
opgenomen. De pensioenuitvoerder verstrekt vervolgens – indien een
deelnemer aangeeft gebruik te willen maken van de mogelijkheid tot
gedeeltelijke afkoop of verzoekt om meer informatie hierover – meer
specifieke en persoonlijke informatie aan de deelnemer. Deze informatie
dient in ieder geval de hoogte van de afkoopwaarde («het bedrag
ineens»), de resterende hoogte van de periodieke levenslange pensioenuitkering na gebruik van het keuzerecht en de hoogte van de periodieke
levenslange pensioenuitkering als geen gebruik wordt gemaakt van het
keuzerecht te bevatten. De pensioenuitvoerder verstrekt deze informatie
op een zodanig tijdstip vóór de pensioeningangsdatum dat het voor een
deelnemer mogelijk is om een weloverwogen keuze te maken over het al
dan niet gebruikmaken van dit keuzerecht. De generieke en persoonlijke
informatie mag, conform de huidige wet- en regelgeving, zowel schriftelijk
als elektronisch worden verstrekt.29
De normen die in de PW en de Wvb worden gehanteerd geven pensioenuitvoerders de ruimte om in de informatievoorziening maatwerk aan te
kunnen bieden. Pensioenuitvoerders moeten in de informatievoorziening
over het keuzerecht om een deel van de waarde van de aanspraken op
ouderdomspensioen af te laten kopen zoveel mogelijk aansluiten bij de
informatiebehoeften en kenmerken van de deelnemer.
Ingeval een deelnemer met een premieovereenkomst of kapitaalovereenkomst gebruikmaakt van de mogelijkheid van waardeoverdracht op de
pensioeningangsdatum («pensioenshoppen») vindt de gedeeltelijke
afkoop plaats bij de ontvangende pensioenuitvoerder.30 De overdragende
pensioenuitvoerder moet tot aan het moment van de waardeoverdracht
voldoen aan de wettelijke informatieverplichtingen. Dit betekent dat de
overdragende pensioenuitvoerder de deelnemer in ieder geval (generiek)
informeert over de keuzes die voorliggen op de pensioeningangsdatum,
waaronder de mogelijkheid tot de gedeeltelijke afkoop. De ontvangende
pensioenuitvoerder zal bij het voorleggen van de offerte voor de
uitvoering van de uitkeringsfase en de daaropvolgende communicatie
inzicht dienen te bieden in de keuzemogelijkheden die de pensioenuitvoerder aanbiedt. Indien een deelnemer gebruik wenst te maken van de
gedeeltelijke afkoop of meer inzicht verlangt in de mogelijkheid tot
gedeeltelijke afkoop, dient de pensioenuitvoerder persoonlijke informatie
28

Artikel 48 PW en artikel 59 Wvb.
Artikel 49 PW en 60 Wvb.
30
Artikel 80 PW e.v. en artikel 88 Wvb e.v.
29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

12

over dit keuzerecht te verstrekken en inzicht te bieden in de gevolgen als
de deelnemer al dan niet gebruikmaakt van dit keuzerecht.
De Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op de wettelijke
informatieverplichtingen en zal derhalve ook toezicht houden op de
informatieverstrekking door pensioenuitvoerders over dit keuzerecht.
De mogelijke invloed die de gedeeltelijke afkoop heeft op de verschuldigde loon- en inkomstenbelasting, de inkomensafhankelijke regelingen
en de verschuldigdheid van de AOW-premie is een aspect voor een
deelnemer om rekening mee te houden bij de afweging om al dan niet
gebruik te maken van het keuzerecht (zie hiervoor paragraaf 7.1.1.2). Op
grond van de verplichting voor pensioenuitvoerders om deelnemers
zorgvuldig te informeren, is het van belang dat pensioenuitvoerders in de
informatievoorziening over het keuzerecht wijzen op de mogelijkheid dat
het laten afkopen van een deel van de waarde van de aanspraken hierop
van invloed kan zijn. Voorts zal hier in de informatievoorziening over de
toeslagen op de website van de Belastingdienst aandacht aan worden
besteed. Om de verwachte invloed van de gedeeltelijke afkoop op de
toeslagen in kaart te brengen, kan een deelnemer gebruikmaken van
verschillende rekentools op de website van de Belastingdienst.
2.4.2. Informatievoorziening oudedagsvoorziening derde pijler
Om een goede informatievoorziening in de derde pijler te garanderen, zal
in het Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft voor
aanbieders van oudedagsvoorzieningen in de derde pijler worden
voorgeschreven dat zij informatie aan de consument dienen te
verstrekken over de mogelijkheid om een deel van de waarde van de
aanspraak op periodieke uitkeringen als bedrag ineens uit te laten keren.
De consument dient door de aanbieder waar hij de aanspraken heeft
opgebouwd geïnformeerd te worden over deze mogelijkheid. De
aanbieder van het uitkeringsproduct dient de consument vervolgens te
informeren over de hoogte van de gedeeltelijke uitkering als bedrag
ineens, de resterende hoogte van de periodieke uitkeringen na gebruik
van het keuzerecht en de hoogte van de periodieke uitkeringen voor de
oudedagsvoorziening als geen gebruik wordt gemaakt van de
mogelijkheid om een deel van de waarde van de aanspraak als bedrag
ineens uit te laten keren.
2.5. Uitgangspunten bij scheiding
Het is van belang dat in geval van een scheiding de verdelingsgerechtigde
partner op pensioengebied niet wordt benadeeld doordat de verdelingsplichtige partner gebruikmaakt van het recht op gedeeltelijke afkoop dat
met dit wetsvoorstel wordt geïntroduceerd. In de huidige wet- en
regelgeving is dit reeds voldoende gewaarborgd. Het belang is beperkt tot
het pensioen, en strekt niet zover dat eventuele andere effecten, bijvoorbeeld op de inkomstenbelasting of inkomensafhankelijke regelingen, voor
de ex-partner ook meegewogen moeten worden.
Voor de verdeling van pensioen bij scheiding bestaan twee verdeelmethoden, te weten verevening en conversie. Uitgangspunt bij verevening is
dat de tot verevening gerechtigde partner (de ex-partner die niet zelf het
ouderdomspensioen heeft opgebouwd) een voorwaardelijk recht op
ouderdomspensioen krijgt, waarbij alle beslissingen van de tot verevening
verplichte partner (de ex-partner die het ouderdomspensioen heeft
opgebouwd) leidend zijn en de uitbetaling afhankelijk is van het leven van
de tot verevening verplichte partner. Bij conversie krijgt de verdelingsgerechtigde partner een eigen aanspraak op ouderdomspensioen en kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

13

daar zelfstandig keuzes voor maken. Op grond van het wetsvoorstel Wet
pensioenverdeling bij scheiding 2022 is het beoogde uitgangspunt dat
voor scheidingen die plaatsvinden vóór 1 januari 2022 verevening als
standaard verdeelmethode geldt en voor scheidingen ná 1 januari 2022
conversie.31
Hieronder wordt voor verschillende scheidingssituaties benoemd wat de
uitgangspunten zijn rondom het recht op gedeeltelijke afkoop. Hierbij is
ervan uitgegaan dat de echtgenoten geen afwijkende afspraken hebben
gemaakt over de pensioenverdeling. Dat betekent dat ervan uit wordt
gegaan dat de pensioenopbouw gedurende de huwelijkse periode 50/50
verdeeld wordt tussen de ex-partners. Na de situatieschetsen wordt nog
toegelicht hoe moet worden omgegaan met scheidingen vóór de
inwerkingtreding van de Wet verdeling pensioenrechten bij scheiding
(Wvps).
Situatie 1: Scheiding voor pensioeningangsdatum met als verdeelmethode verevening
In deze situatie vindt de gedeeltelijke afkoop plaats na de scheiding.
Artikel 7, derde lid, Wvps bepaalt dat afkoop alleen is toegestaan indien
op redelijke wijze met de pensioenbelangen van de tot verevening
gerechtigde partner rekening is gehouden. Afkoop mag niet leiden tot
benadeling van de tot verevening gerechtigde partner. Artikel 2, tweede
lid, en artikel 3, tweede lid, Wvps bepalen dat de tot verevening gerechtigde partner recht krijgt op een deel van elk van de uit te betalen
termijnen van het pensioen, waarbij rekening wordt gehouden met
eventuele verlagingen van het pensioen.
De verdelingsgerechtigde partner kan een recht op uitbetaling van de
verevende pensioenaanspraken jegens de pensioenuitvoerder krijgen als
er binnen twee jaar na de scheiding via het daarvoor opgestelde
formulier32 een mededeling van scheiding aan de pensioenuitvoerder
wordt gedaan. Als deze melding niet of niet tijdig is gedaan, heeft de
verdelingsgerechtigde partner op grond van de wet nog steeds recht op
verevening van de pensioenaanspraken, maar zal hij of zij uitbetaling
hiervan zelf met de verdelingsplichtige partner moeten regelen.
Indien de tot verevening verplichte partner gebruikmaakt van het recht op
gedeeltelijke afkoop, ontvangt de tot verevening gerechtigde partner
derhalve een lagere maandelijkse uitkering dan in de situatie dat de tot
verevening verplichte partner hier geen gebruik van zou hebben gemaakt.
Om benadeling van de tot verevening gerechtigde partner te voorkomen,
is vereist dat die een evenredig deel van het bedrag ineens ontvangt.33 Bij
het vaststellen van dit deel wordt uitgegaan van het deel van de afkoopwaarde dat kan worden toegerekend aan de opbouw van het ouderdomspensioen tijdens de huwelijkse periode. Deze situatie wijzigt niet na
inwerkingtreding van het wetsvoorstel Wet pensioenverdeling bij
scheiding 2022.

31

Kamerstukken II 2018/19, 35 287, nr. 2.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/formulieren/2016/10/26/formulier-mededeling-vanscheiding-in-verband-met-verdeling-van-ouderdomspensioen.
33
Indien het scheidingsformulier niet binnen de tweejaarstermijn bij de pensioenuitvoerder
wordt ingediend, gaat de afkoopwaarde volledig naar de tot verevening verplichte partner en
moet deze een evenredig deel van het bedrag ineens doorgeven aan de tot verevening
gerechtigde partner.
32

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

14

Situatie 2: Scheiding na pensioeningangsdatum met als verdeelmethode
verevening
In deze situatie heeft de gedeeltelijke afkoop reeds plaatsgevonden.
Immers, met dit wetsvoorstel wordt voorgesteld dat de gedeeltelijke
afkoop alleen op de pensioeningangsdatum kan plaatsvinden. De wijze
waarop (een eventueel resterend gedeelte van) het bedrag ineens dat is
uitgekeerd wordt verdeeld, is afhankelijk van het huwelijksvermogensregime dat van toepassing is en wordt met dit wetsvoorstel of het
wetsvoorstel Wet pensioenverdeling bij scheiding 2022 niet nader
geregeld. Door de gedeeltelijke afkoop is de maandelijkse pensioenuitkering van de tot verevening verplichte partner lager vastgesteld. Op
grond van artikel 2, tweede lid, en artikel 3, tweede lid, Wvps heeft dit ook
effect op de hoogte van de periodieke uitkering waar de tot verevening
gerechtigde echtgenoot recht op heeft.
Situatie 3: Scheiding voor pensioeningangsdatum met als verdeelmethode conversie
De verdelingsgerechtigde partner en de verdelingsplichtige partner
hebben allebei een eigen aanspraak op pensioen en kunnen daar
zelfstandig keuzes voor maken. De verdelingsgerechtigde partner en
verdelingsplichtige partner hebben allebei zelfstandig de mogelijkheid om
ten aanzien van de eigen aanspraak op ouderdomspensioen op de
pensioeningangsdatum al dan niet gebruik te maken van het recht op
gedeeltelijke afkoop.
Situatie 4: Scheiding na pensioeningangsdatum met als verdeelmethode
conversie
In deze situatie gelden feitelijk dezelfde uitgangspunten als in situatie 2.
De gedeeltelijke afkoop heeft reeds plaatsgevonden en de wijze waarop
(een eventueel resterend gedeelte van) het bedrag ineens dat is uitgekeerd wordt verdeeld, is afhankelijk van het huwelijksvermogensregime
dat van toepassing is. Bij de conversie van de (resterende) pensioenrechten wordt rekening gehouden met het feit dat gebruik is gemaakt van
het recht op gedeeltelijke afkoop.
Scheidingen vóór de Wvps
De Wvps is op 1 mei 1995 in werking getreden en geeft een invulling aan
het door de Hoge Raad in het arrest Boon/Van Loon geformuleerde
uitgangspunt, dat ouderdomspensioen bij scheiding in principe bij de
verdeling van de gemeenschap tussen de ex-echtgenoten in aanmerking
wordt genomen.34 Bij een deel van de scheidingen waar het arrest op van
toepassing is, zal daadwerkelijk al een afrekening hebben plaatsgevonden.
In die gevallen merkt de ex-partner niks van de opname van een bedrag
ineens op pensioeningangsdatum door de verdelingsplichtige echtgenoot.
Bij het deel van de scheidingen waar het arrest op van toepassing is en er
een uitgestelde afrekening (voorwaardelijke uitkering vanaf pensioendatum) aan de orde is, geldt dat de ex-partner recht blijft houden op die
– veelal door de rechter vastgestelde – afrekening. De uitbetaling van de
voorwaardelijke uitkering zal de ex-partner zelf met de verdelingsplichtige
echtgenoot moeten regelen.
In de periode voorafgaand aan 27 november 1981 (datum arrest Boon/Van
Loon) werd pensioen gezien als een recht dat zodanig verknocht was aan
de persoon die het pensioen had opgebouwd, dat zelfs geen verrekening
mogelijk was. In de Wvps is echter een bepaling opgenomen die de Wvps
34

Arrest van de Hoge Raad van 27 november 1981, NJ 1982, 503.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

15

van overeenkomstige toepassing verklaard op scheidingen vóór
27 november 1981, mits het huwelijk ten minste 18 jaren heeft geduurd, er
tijdens het huwelijk minderjarige kinderen waren van de echtgenoten
tezamen of van één van hen en aan enkele aanvullende bepalingen is
voldaan.35 Daar waar de Wvps van overeenkomstige toepassing geldt,
geldt ook de bepaling (artikel 7, derde lid, Wvps) over geen nadelige
gevolgen voor de ex-partner bij afkoop.
3. Tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing
3.1. Aanleiding
Het kabinet vindt het belangrijk dat iedereen gezond en werkend zijn of
haar pensioen kan halen. Het kabinetsbeleid blijft tegelijkertijd gericht op
de bevordering van de arbeidsparticipatie van ouderen. Onder andere het
behoud van voldoende arbeidspotentieel en financieel draagvlak voor
collectieve voorzieningen zijn hiervoor het motief. Daarom blijft de
RVU-heffing van 52% over RVU-uitkeringen in de basis in stand. De
RVU-heffing is verschuldigd over de bijdragen en premies aan en
uitkeringen uit regelingen36 die (nagenoeg) uitsluitend ten doel hebben
om voorafgaand aan hetzij de pensioeningangsdatum hetzij de
AOW-gerechtigde leeftijd te voorzien in één of meer uitkeringen of
verstrekkingen ter overbrugging van de periode tot de pensioeningangsdatum of AOW-leeftijd of dienen tot het aanvullen van de pensioenuitkeringen in deze periode.
Het kabinet en sociale partners hebben samen geconstateerd dat, vooral
mensen die bijna de AOW-leeftijd bereiken, door de versnelde verhoging
van de AOW-leeftijd in 2015 overvallen zijn en moeite hebben om gezond
werkend de AOW-leeftijd te halen. De temporisering van de
AOW-leeftijdsverhoging en de versoepeling van de structurele koppeling
van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting bieden enig soelaas.
Echter, gaat de AOW-leeftijd desondanks omhoog. De huidige oudere
werknemers kunnen zich alsnog overvallen voelen door de leeftijdsverhoging en niet in staat zijn gezond werkend de AOW-leeftijd te bereiken.
Dit geldt in het bijzonder voor de oudere werknemers die zwaar werk
doen. Samen hebben kabinet en sociale partners een breed pakket aan
afspraken gemaakt om de duurzame inzetbaarheid van alle werkenden te
vergroten. Onderdeel van dit pakket is onder andere de in voorbereiding
zijnde Tijdelijke subsidieregeling duurzame inzetbaarheid en eerder
uittreden. Kabinet en sociale partners hebben bijvoorbeeld ook
afgesproken dat onderzocht zal worden hoe (onregelmatigheids)toeslagen
kunnen worden ingezet voor extra pensioenopbouw. Ook is afgesproken
om de koppeling van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting aan te
passen en dat zal worden onderzocht of het mogelijk is om het moment
van uittreden onder voorwaarden te koppelen aan het aantal dienstjaren.
Daarnaast is afgesproken dat kabinet en sociale partners ervoor zorgen
dat werknemers meer mogelijkheden krijgen om eerder te stoppen met
werken, bijvoorbeeld door het verlofsparen uit te breiden (paragraaf 4).
Onderdeel van dit pakket is het voorstel om de RVU-heffing tijdelijk te
versoepelen door een vrijstelling van de heffing tot een bepaald bedrag te
introduceren. In dit wetsvoorstel wordt deze tijdelijke versoepeling
uitgewerkt. De tijdelijke versoepeling is noodzakelijk omdat de afspraken
over duurzame inzetbaarheid voor een deel van de huidige groep oudere
werkenden mogelijk onvoldoende effect zullen hebben en voor wie het
moeilijk is om door te werken tot het pensioen. Een dergelijke investering
35
36

Artikel 12, tweede lid, Wvps.
Het geldt eveneens voor een gedeelte van een regeling dat aan de genoemde voorwaarde
voldoet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

16

kost tijd eer het tot effect leidt. Daarom wordt werkgevers voor een
periode van vijf jaar de mogelijkheid geboden om aan oudere
werknemers die, bijvoorbeeld vanwege de zwaarte van het werk, niet
kunnen doorwerken een uitkering aan te bieden die is vrijgesteld van de
RVU-heffing waarmee ze eerder kunnen uittreden.
3.2. Doel van de tijdelijke versoepeling
De tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing heeft ten doel de
werknemers die overvallen zijn door de versnelde verhoging van de
AOW-leeftijd en die niet in staat zijn gezond de AOW-leeftijd te bereiken
de mogelijkheid te bieden vervroegd uit te treden. De maatregelen die
rondom het vergroten van duurzame inzetbaarheid zijn afgesproken in het
pensioenakkoord bieden voor deze groep onvoldoende soelaas,
aangezien de maatregelen pas effectief worden als deze groep bijna of al
de AOW-leeftijd heeft bereikt. De tijdelijke versoepeling van de
RVU-heffing is bedoeld om voor de korte termijn de belasting te verlagen
die werkgevers verschuldigd zijn als zij hun oudere werknemers die
werkend niet de AOW-gerechtigde leeftijd kunnen bereiken, tegemoet
willen komen.
Het uitgangspunt bij de afspraken omtrent vervroegde uittreding is
wederzijdse goedkeuring. Werknemers die liever doorwerken, zouden dat
moeten kunnen. De voorgestelde vrijstelling is generiek. Op deze manier
wordt de ruimte geboden aan sociale partners om maatwerkafspraken te
maken op sectoraal niveau of op het niveau van de individuele werkgever.
Het kabinet kiest voor maatwerk op sectoraal niveau, omdat onmogelijk
op centraal niveau is vast te stellen voor welke groepen werknemers deze
regeling zou moeten gelden. Cao-partners op decentraal niveau zijn het
best in staat dit onderscheid te maken. Zij krijgen door het generieke
karakter van de vrijstelling voldoende ruimte om recht te doen aan de
specifieke (werk)omstandigheden van hun sector. Het generieke karakter
zou ertoe kunnen leiden dat de regeling breder wordt ingezet dan voor de
bedoelde doelgroep. Aangezien de regelingen door de werkgever
gefinancierd moeten worden en de werknemers in veel gevallen een deel
van het eigen pensioen zal moeten inzetten om de uitkeringen aan te
vullen, gaat het kabinet ervan uit dat er sprake is van voldoende «checks
and balances» om dit risico te ondervangen.
In een aantal cao’s is al vooruitgelopen op deze nieuwe wettelijke
mogelijkheid. Dat geeft het kabinet het vertrouwen dat met de versoepeling van de RVU wordt voorzien in een behoefte. Daarbij is bovendien
door sociale partners nadrukkelijk afgewogen voor welke groepen
werknemers geldt dat zij niet werkend hun AOW-leeftijd kunnen halen.
Het gewenste maatwerk vindt dus nu al plaats.
De voorgestelde versoepeling van de RVU-heffing is een van de
overgangsmaatregelen voor de korte termijn uit het pensioenakkoord en
geldt voor een periode van vijf jaar met een uitloopperiode van drie jaar.
Na die termijn zouden de afspraken omtrent duurzaamheid uit het
pensioenakkoord – gericht op de langere termijn – effect moeten hebben.
De beperking tot een periode van vijf jaar (met drie jaar uitloop) is ook
gekozen omdat de regeling is bedoeld voor de groep werknemers die zijn
overvallen door de verhoging van de AOW-leeftijd en die de AOW-leeftijd
binnen enkele jaren zullen bereiken, waardoor het voor hen niet goed
mogelijk is om passende maatregelen te treffen. Voor de overige
werknemers geldt namelijk dat zij nog voldoende tijd hebben om
maatregelen te nemen met het oog op de verhoging van de AOW-leeftijd.
Bij voorkeur door te werken aan hun duurzame inzetbaarheid. Het
uiteindelijke doel van de partijen die het pensioenakkoord hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

17

gesloten, is om zo snel mogelijk te komen tot een pakket aan maatregelen
dat het werken aan duurzame inzetbaarheid structureel verankert in
bedrijven en in de hoofden van werkenden.
3.3. Uitwerking van de tijdelijke versoepeling
Concreet wordt met dit wetsvoorstel beoogd mogelijk te maken dat
werkgevers in de (maximaal) drie jaar vóór de AOW-leeftijd aan hun
werknemers een bedrag kunnen meegeven dat na vermindering met de
loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen gelijk is aan het
nettobedrag van de AOW-uitkering (netto-AOW), zonder dat hierover een
RVU-heffing door de werkgever is verschuldigd. De hoogte van de
vrijstelling wordt jaarlijks bijgesteld aan de hand van wijzigingen in de
hoogte van de AOW-uitkering, zodat de hoogte van de vrijstelling feitelijk
gekoppeld blijft aan de netto-AOW. Werknemers kunnen deze uitkering
die ze van de werkgever ontvangen zelf aanvullen, bijvoorbeeld door het
eerder laten ingaan van het ouderdomspensioen of het inzetten van
spaargeld of andere vermogensbestanddelen. De koppeling van de
hoogte van het bedrag aan de AOW is gekozen, omdat het bedrag dat
door de werkgever wordt verstrekt in principe voldoende moet kunnen
zijn voor de werknemer om in het levensonderhoud te kunnen voorzien en
dat het zodoende ook een reële mogelijkheid biedt om vervroegd uit te
treden. Voorts is het de bedoeling dat per werknemer in totaal maximaal
een keer de vrijstelling wordt benut.
De gedeeltelijke vrijstelling van RVU-heffing (RVU-drempelvrijstelling)
houdt in dat werkgevers in de jaren 2021 tot en met 2025 tot een in de wet
bepaald bedrag een van RVU-heffing vrijgestelde uitkering, bijdrage of
premie kunnen toekennen aan werknemers. Indien de werknemer uiterlijk
in het kalenderjaar 2025 de leeftijd bereikt die ten hoogste drie jaar lager
is dan de AOW-leeftijd kan de werkgever een regeling toekennen ter
overbrugging van de jaren tot het bereiken van de AOW-leeftijd. In
overgangsrecht wordt bepaald dat indien een RVU uiterlijk op
31 december 2025 schriftelijk is overeengekomen, onder voorwaarden
hieruit nog uitkeringen kunnen worden gedaan in de jaren 2026, 2027 en
2028 met gebruikmaking van de drempelvrijstelling. Door deze
overgangsregeling wordt een uitloopperiode gecreëerd zodat ook voor
werknemers die in 2023, 2024 en 2025 aan de voorwaarden voldoen (36
maanden voor AOW-leeftijd) een regeling ter overbrugging van de
periode tot aan het bereiken van de AOW-leeftijd kan worden
afgesproken.
Het kabinet heeft in het pensioenakkoord afspraken met sociale partners
gemaakt om ervoor te zorgen dat op termijn iedereen gezond en werkend
zijn of haar pensioen haalt. Het kabinet investeert bijvoorbeeld fors in
duurzame inzetbaarheid (€ 1 miljard eenmalig, en € 10 miljoen per jaar
structureel). De € 1 miljard is beschikbaar voor een periode vanaf 2021 tot
en met 2025. Deze middelen zijn een stimulans voor duurzame inzetbaarheid en het wegnemen van knelpunten bij het realiseren van
regelingen die vrijgesteld zijn van de RVU-heffing. De uitwerking van deze
subsidieregeling is inmiddels in gang gezet. Het kabinet zal deze regeling
in samenspraak met sociale partners uitwerken.
De voorgestelde RVU-drempelvrijstelling geldt voor zover de uitkeringen
plaatsvinden in de 36 maanden vóór de AOW-leeftijd. De hoogte van de
vrijstelling wordt gekoppeld aan het gebruteerde bedrag van de netto
AOW-uitkering voor alleenstaande personen zoals dat geldt op 1 januari
van het jaar waarin de uitkering plaatsvindt. Om in een jaar het totale
vrijstellingsbedrag (voor alle uitkeringen samen) te berekenen wordt
bovengenoemd bedrag vermenigvuldigd met het aantal maanden tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

18

de eerste uitkering en het bereiken van de AOW-leeftijd, waarbij het aantal
maanden op hele maanden naar boven wordt afgerond.
Voor zover eerder wordt uitgekeerd dan 36 maanden vóór de AOW-leeftijd
of anderszins een hoger bedrag wordt uitgekeerd dan hetgeen is
vrijgesteld, wordt de regeling voor het gedeelte dat niet voldoet aan de in
de wet opgenomen voorwaarden nog steeds aangemerkt als regeling
voor vervroegde uittreding ter zake waarvan de werkgever de RVU-heffing
is verschuldigd.37
In onderstaande voorbeelden wordt de werking van de
RVU-drempelvrijstelling nader toegelicht. Omwille van de duidelijkheid
wordt uitgegaan van een drempelvrijstelling van € 1.767 per maand en
wordt geen rekening gehouden met de jaarlijkse indexering van de
vrijstelling.38
Situatie 1: Eenmalige RVU-uitkering binnen de 36 maandentermijn
Jackie bereikt op 18 juni 2024 haar AOW-leeftijd. Zij ontvangt op 1 juli
2021 een eenmalige RVU-uitkering van haar werkgever. De periode tussen
het ontvangen van de RVU-uitkering en het bereiken van de AOW-leeftijd
bedraagt 35 maanden en 17 dagen. Deze periode mag op hele maanden
naar boven worden afgerond, zodat 36 maanden in aanmerking worden
genomen voor de drempelvrijstelling. De vrijstelling bedraagt € 63.612 (36
maanden maal € 1.767).
Nota bene: indien de eenmalige RVU-uitkering vóór 18 juni 2021 wordt
ontvangen is er geen drempelvrijstelling van toepassing, omdat de
uitkering meer dan 36 maanden vóór het bereiken van de AOW-leeftijd
wordt ontvangen.
Situatie 2: Eenmalige RVU-uitkering boven het vrijstellingsbedrag
Ridgeciano bereikt op 1 januari 2024 zijn AOW-leeftijd. Hij ontvangt op
1 januari 2022 een eenmalige RVU-uitkering van zijn werkgever ter hoogte
van € 57.600. De periode tussen het ontvangen van de RVU-uitkering en
het bereiken van de AOW-leeftijd bedraagt 24 maanden. De vrijstelling
bedraagt € 42.408 (24 maanden maal € 1.767). Over een bedrag van
€ 15.192 (de RVU-uitkering van € 57.600 minus de drempelvrijstelling van
€ 42.408) is de werkgever RVU-heffing verschuldigd.
Situatie 3: Periodieke RVU-uitkering binnen de 36 maandentermijn
Jens bereikt op 5 december 2024 zijn AOW-leeftijd. Hij ontvangt vanaf
1 januari 2024 een maandelijkse RVU-uitkering ter hoogte van € 1.500,
waarbij de laatste RVU-uitkering plaatsvindt op 1 december 2024. De
periode tussen het ontvangen van de eerste RVU-uitkering en het bereiken
van de AOW-leeftijd bedraagt 11 maanden en 4 dagen. Deze periode
wordt op hele maanden naar boven afgerond, zodat 12 maanden in
aanmerking worden genomen voor de drempelvrijstelling. De vrijstelling
bedraagt € 21.204 (12 maanden maal € 1.767). Bij iedere betaling van de
RVU-uitkering wordt (cumulatief over het verstreken deel van de 36

37

Ingeval uitsluitend een of meer uitkeringen worden gedaan voorafgaand aan de periode van
36 maanden vóór de AOW-gerechtigde, blijft de werkgever derhalve over de gehele uitkering,
onderscheidenlijk over alle uitkeringen, de RVU-heffing verschuldigd.
38
Ingeval de RVU wordt vormgegeven als een periodieke uitkering, wordt bij een overschrijding
van de jaargrenzen de RVU-drempelvrijstelling opnieuw berekend. Door de indexering van het
vrijstellingsbedrag zal het bedrag jaarlijks toenemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

19

maanden39) getoetst of de drempelvrijstelling wordt overgeschreden.
Omdat de maandelijkse RVU-uitkering ten bedrage van € 1.500 lager is
dan de drempelvrijstelling van € 1.767 per maand, vallen de periodieke
RVU-uitkeringen onder de drempelvrijstelling en is de werkgever geen
RVU-heffing verschuldigd.
Situatie 4: Periodieke RVU-uitkeringen buiten de 36 maandentermijn
Leroy bereikt op 1 januari 2025 zijn AOW-leeftijd. Hij ontvangt vanaf
1 januari 2021 een maandelijkse RVU-uitkering ter hoogte van € 1.767 per
maand, waarbij de laatste RVU-uitkering plaatsvindt op 1 december 2024.
De periode tussen het ontvangen van de eerste RVU-uitkering en het
bereiken van de AOW-leeftijd bedraagt 48 maanden. Over de uitkeringen
die worden uitgekeerd in de periode van 1 januari 2021 tot en met
1 december 2021 is RVU-heffing verschuldigd, omdat deze uitkeringen
meer dan 36 maanden vóór de AOW-leeftijd worden uitgekeerd. Vanaf
1 januari 2022 geldt de drempelvrijstelling. De periode tussen het
ontvangen van de eerste RVU-uitkering binnen de 36 maandenperiode (de
RVU-uitkering die wordt ontvangen op 1 januari 2022) en het bereiken van
de AOW-leeftijd bedraagt 36 maanden. De vrijstelling bedraagt hierdoor
€ 63.612 (36 maanden maal € 1.767). Bij iedere betaling van de
RVU-uitkering wordt (cumulatief over het verstreken deel van de 36
maandenperiode) getoetst of de drempelvrijstelling wordt overschreden.
Omdat de maandelijkse RVU-uitkering gelijk is aan de drempelvrijstelling
van € 1.767 per maand, is de werkgever over de vanaf 1 januari 2022
verstrekte periodieke RVU-uitkeringen geen RVU-heffing verschuldigd.
Situatie 5: Periodieke RVU-uitkering boven het vrijstellingsbedrag
Shanice bereikt op 1 december 2023 haar AOW-leeftijd. Zij ontvangt vanaf
1 juli 2023 een maandelijkse RVU-uitkering ter hoogte van € 2.500 per
maand, waarbij de laatste RVU-uitkering plaatsvindt op 1 november 2023.
De periode tussen het ontvangen van de eerste RVU-uitkering en het
bereiken van de AOW-leeftijd bedraagt 5 maanden. De vrijstelling
bedraagt € 8.835 (5 maanden maal € 1.767). Bij iedere betaling van de
RVU-uitkering wordt (cumulatief over het verstreken deel van de 36
maandenperiode) getoetst of de drempelvrijstelling wordt overschreden.
De eerste drie RVU-uitkeringen (1 juli, 1 augustus en 1 september) van in
totaal € 7.500 overschrijden niet de drempelvrijstelling van € 8.835. Bij de
betaling van de RVU-uitkering op 1 oktober wordt het bedrag van de
drempelvrijstelling overschreden met € 1.165 (4 maal de maandelijkse
uitkering van € 2.500 (€ 10.000) –/– drempelvrijstelling van € 8.835). Over
een bedrag van € 1.165 is de werkgever in oktober RVU-heffing
verschuldigd. Ook over de RVU-uitkering van 1 november is de werkgever
RVU-heffing verschuldigd, omdat het drempelvrijstellingsbedrag in
oktober al werd bereikt.
Situatie 6: RVU-uitkering met uitloop in 2026, 2027 en 2028
Lieke bereikt op 31 december 2028 haar AOW-leeftijd. Haar werkgever
kent haar schriftelijk op 31 december 2025 een regeling toe voor
vervroegde uittreding, bestaande uit 36 maandelijkse termijnen ter hoogte
van € 1.767 per maand die uitgekeerd zullen worden vanaf januari 2026.
De periode tussen het ontvangen van de eerste RVU-uitkering en het
bereiken van de AOW-leeftijd bedraagt 36 maanden. De vrijstelling
bedraagt € 63.612 (36 maanden maal € 1.767). Vanaf januari 2026 begint
39

Bij iedere betaling dient gekeken te worden hoeveel reeds is uitgekeerd binnen de termijn van
36 maanden vóór de AOW-gerechtigde leeftijd om de hoogte van het vrijstellingsbedrag te
berekenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

20

de werkgever met het uitkeren van de termijnen aan Lieke, en eindigt met
uitkeren in december 2028. Voor zover de uitkeringen het vrijstellingsbedrag niet overschrijden is er geen RVU-heffing verschuldigd.
Nota bene: het is ook mogelijk een eenmalige uitkering te doen of in een
kortere periode dan 36 maanden uit te keren, bijvoorbeeld van 1 januari
2027 tot en met 31 december 2028. De vrijstelling wordt dan wel dienovereenkomstig verminderd. Er bestaat geen recht op een vrijstelling als de
AOW-leeftijd na 31 december 2028 ligt. Daarnaast dient de regeling
uiterlijk op 31 december 2025 schriftelijk te zijn toegekend aan de
werknemer.
4. Uitbreiding fiscale ruimte voor het sparen van bovenwettelijk
verlof
Op dit moment kunnen werknemers maximaal 50 weken fiscaal gefaciliteerd vakantieverlof en compensatieverlof opsparen. Het kabinet heeft
met sociale partners afgesproken om deze fiscale grens te verhogen van
50 naar 100 weken. Dit wetsvoorstel strekt tot uitwerking van deze
maatregel.
Idee is dat het opgebouwde verlof op allerlei momenten gedurende de
loopbaan (gedeeltelijk) kan worden opgenomen. Dit geeft werknemers de
ruimte om zelf hun duurzame inzetbaarheid te vergroten, bijvoorbeeld
door het extra gespaarde verlof in te zetten om een aantal jaar voor de
pensioenleeftijd minder te gaan werken of gedurende de loopbaan tijd te
nemen voor omscholing of een sabbatical. Daarnaast geeft het
werknemers de ruimte om eerder te stoppen met werken, met behoud
van salaris.
De generieke extra ruimte die wordt geboden, kan bijvoorbeeld benut
worden in sectoren waarbij in cao’s of in individuele arbeidsovereenkomsten afspraken gemaakt zijn of worden om bij overwerk, ploegendiensten of anderszins zwaar werk compensatie (deels) via extra verlofopbouw te laten plaatsvinden zonder verplichting om dit verlof op korte
termijn – op straffe van verval – op te nemen. Dit sluit aan bij het gegeven
dat onregelmatig werk of het werken in ploegendiensten een zwaardere
belasting geeft en daardoor tot een mindere duurzame inzetbaarheid leidt.
5. Gegevensbescherming
In het kader van dit wetsvoorstel is een gegevensbeschermingseffectbeoordeling uitgevoerd. Met behulp hiervan is gekeken naar de voorgenomen verwerking van persoonsgegevens die uit dit wetsvoorstel
voortvloeit en is bezien of hier risico’s mee gepaard gaan.
5.1. Keuzerecht bedrag ineens
Voor pensioenuitvoerders brengt de introductie van een nieuw keuzerecht
een beperkte extra informatieverplichting met zich. Naar huidig recht is
een pensioenuitvoerder reeds verplicht een deelnemer tijdig vóór de
pensioeningangsdatum te informeren over de opgebouwde pensioenaanspraken en inzicht te geven in de keuzemogelijkheden die een deelnemer
heeft. Uitgangspunt wordt dat de pensioenuitvoerder de deelnemer
hierbij voortaan ook moet informeren over de mogelijkheid om een deel
van de waarde van de aanspraken te laten afkopen en inzicht moet
verschaffen in de gevolgen hiervan. Dit kan worden afgeleid uit artikel 48
PW en artikel 59 Wvb en zal worden geëxpliciteerd in artikel 7a van het
Besluit uitvoering PW en Wvb. Om deze informatie te kunnen verstrekken,
dienen verschillende berekeningen te worden gemaakt. Hierbij wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

21

gebruikgemaakt van de waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen, het geslacht, de leeftijd en de pensioeningangsdatum van de
deelnemer. Daarnaast dient een pensioenuitvoerder – indien de
deelnemer gebruikmaakt van dit keuzerecht – op basis van de
voornoemde gegevens de (definitieve) hoogte van de afkoopwaarde («het
bedrag ineens») en de resterende levenslange pensioenuitkering vast te
stellen.
Hiermee worden de handelingen die een pensioenuitvoerder uitvoert, zeer
beperkt uitgebreid. De pensioenuitvoerder beschikt als gevolg van de
introductie van het nieuwe keuzerecht bedrag ineens niet over meer
persoonsgegevens dan nu het geval is. Zo zijn pensioenuitvoerders in
verband met hun informatieverplichtingen op dit moment al aangesloten
op de Basisregistratie Personen. Zij beschikken derhalve reeds over de
adresgegevens van de deelnemer die noodzakelijk zijn om de deelnemer
te informeren over het keuzerecht dat met dit wetsvoorstel wordt
geïntroduceerd. Daarnaast maakt een pensioenuitvoerder op dit moment
logischerwijs al gebruik van de informatie over de pensioenaanspraken
van de deelnemer, het geslacht, de leeftijd en de (beoogde) pensioeningangsdatum van de deelnemer. Deze gegevens worden gebruikt om een
deelnemer inzicht te verschaffen in de situatie na de pensioeningangsdatum. Het enige gevolg van dit wetsvoorstel is dat deze voortaan ook
kunnen worden gebruikt om te berekenen wat de gevolgen van de
gedeeltelijk afkoop (eventueel) zijn.
Deze gegevensverwerking past bij het doel waar de gegevens voor zijn
verzameld, namelijk pensioenuitvoering. De verwerking is noodzakelijk
om de hoogte van de afkoopwaarde en de resterende levenslange
periodieke pensioenuitkering vast te stellen en de deelnemer voldoende
inzicht te kunnen bieden in de gevolgen indien hij al dan niet gebruikmaakt van de mogelijkheid om een deel van de waarde van de
aanspraken op ouderdomspensioen op de pensioeningangsdatum te laten
afkopen. De rechten van de betrokkenen bij de privacyregelgeving worden
met de introductie van een nieuw keuzerecht niet beperkt.
Voor de verwerking van persoonsgegevens door de aanbieder van een
oudedagsvoorziening in de derde pijler geldt hetzelfde. De aanbieder
beschikt reeds over de persoonsgegevens die noodzakelijk zijn om het
keuzerecht dat met dit wetsvoorstel wordt geïntroduceerd aan te bieden,
zoals de waarde van de aanspraak op periodieke uitkeringen van de
oudedagsvoorziening, het geslacht, de leeftijd en de (beoogde) ingangsdatum van de oudedagsvoorziening. Deze informatie heeft de aanbieder
nodig om de consument te informeren over de hoogte van de gedeeltelijke afkoopwaarde en de resterende hoogte van de periodieke uitkeringen, indien de consument besluit gebruik te maken van het keuzerecht
om een gedeelte van de waarde af te kopen. De gegevensverwerking past
derhalve bij het doel waarvoor de gegevens zijn verzameld.
5.2. Tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing
Vooropgesteld zij dat uit de tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing
geen verplichting tot het treffen van regelingen voor vervroegde
uittreding volgt. Daarnaast is het ook in de huidige praktijk – nog zonder
de tijdelijke versoepeling – al mogelijk om regelingen voor vervroegde
uittreding af te spreken. Wel wordt extra fiscale ruimte geboden voor
maatwerk in sectoren en ondernemingen met betrekking tot vervroegd
uittreden. Het is afhankelijk van de vraag hoe werkgevers en werknemers
afspraken rond vervroegd uittreden vormgeven, in hoeverre er sprake zal
zijn van gegevensverwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

22

Voor werkgevers wijzigt er door de tijdelijke versoepeling van de
RVU-heffing niets aan de gegevensverwerking, aangezien het nu voor hen
ook al mogelijk is om regelingen voor vervroegde uittreding af te spreken.
Wel wordt het aantrekkelijker om regelingen af te spreken en de
verwachting is dat deze daarom ook vaker zullen voorkomen.
Het is denkbaar dat werkgevers ervoor kiezen om de uitvoering van een
regeling voor vervroegde uittreding extern te beleggen. De derde waar de
uitvoering van de regeling belegd wordt, heeft dan de relevante gegevens
nodig om de regeling goed uit te kunnen voeren. Ook nu is het al mogelijk
voor werkgevers om uitbetaling van loon (waaronder een regeling voor
vervroegde uittreding) extern te beleggen. De derde zal in ieder geval
moeten beschikken over de NAW-gegevens, het bankrekeningnummer en
de hoogte en duur van de uitbetalingen waarop een individuele
werknemer op grond van de regeling voor vervroegde uittreding recht
heeft. Hiertoe zullen de werkgever en derde met inachtneming van de
bestaande wet- en regelgeving een gegevensverwerkingsovereenkomst
moeten sluiten.
5.3. Uitbreiding fiscale ruimte voor het sparen van bovenwettelijk
verlof
Het is naar huidig recht reeds mogelijk voor werknemers om fiscaal
gefaciliteerd vakantieverlof en compensatieverlof te sparen. Deze
mogelijkheid wordt met dit wetsvoorstel uitgebreid. De uitbreiding van de
fiscale ruimte voor het sparen van verlof levert geen verandering op in de
bestaande wijze van gegevensverwerking door de werkgever en de
Belastingdienst.
6. Doenvermogentoets
6.1. Rapport Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
(WRR)
Met dit wetsvoorstel wordt beoogd de keuzevrijheid die deelnemers ten
aanzien van hun pensioen hebben te vergroten door de introductie van
een nieuw keuzerecht en meer keuzemogelijkheden te bieden om eerder
te stoppen met werken. Een risico dat met meer keuzevrijheid gepaard
gaat, is dat het maken van een goede keuze voor deelnemers niet altijd
eenvoudig is. Zo kan een keuze die gezien de situatie van de deelnemer
op de korte termijn «verstandig» lijkt, op de lange termijn «onverstandig»
zijn.
Onder meer de WRR doet in het rapport «Weten is nog geen doen: Een
realistisch perspectief op redzaamheid»40 verschillende aanbevelingen
rondom het thema keuzevrijheid. Deze aanbevelingen komen voort uit de
constatering van de WRR dat de overheid in toenemende mate een
beroep doet op de redzaamheid van mensen, terwijl de menselijke
vermogens daartoe begrensd zijn. De WRR stelt dat alleen kennis en
intelligentie, oftewel «denkvermogen», niet genoeg zijn om redzaam te
zijn. Mensen moeten ook over «doenvermogen» beschikken. Daarmee
bedoelt de WRR het in staat zijn om een plan te maken, in actie te komen,
vol te houden en het (herhaaldelijk) om kunnen gaan met verleidingen en
tegenslagen. De WRR concludeert dat veel mensen, zowel kwetsbare
groepen als mensen met een goede opleiding en maatschappelijke
positie, daar slechts beperkt toe in staat zijn. Met het oog hierop beveelt
de WRR aan om bij de ontwikkeling van wetgeving en beleid uit te gaan
van een realistisch beeld van de burger, de keuzedruk te reduceren en
40

Zie: https://www.wrr.nl/publicaties/rapporten/2017/04/24/weten-is-nog-geen-doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

23

verleidingen die een groot beroep doen op de zelfcontrole van burgers te
verminderen. Meer specifiek beveelt de WRR aan om zeer terughoudend
te zijn met het bieden van grote keuzevrijheden op het terrein van
essentiële financiële voorzieningen, waaronder pensioenvoorzieningen.
6.2. Keuzerecht bedrag ineens
Zoals in hoofdstuk 2 van deze memorie van toelichting aangegeven ziet
de regering meerwaarde in de uitbreiding van de keuzevrijheid die
deelnemers hebben in de aanwending van hun pensioen, omdat hiermee
beter kan worden aangesloten bij de persoonlijke behoeften en wensen
van deelnemers.41
Het rapport van de WRR onderschrijft evenwel het belang om het
keuzerecht dat deelnemers krijgen tot gedeeltelijke afkoop, met voldoende
waarborgen te omkleden. Zo kan met het stellen van voorwaarden zoveel
mogelijk worden gewaarborgd dat – welke keuze de deelnemer ook
maakt – eventuele negatieve gevolgen voor de deelnemer beperkt zijn.
Met de verschillende voorwaarden die met dit wetsvoorstel worden
voorgesteld, wordt hieraan bijgedragen. Zo wordt door een maximumpercentage in de wet op te nemen, een te grote inkomensachteruitgang
voorkomen.42 Voorts is opname van het bedrag ineens alleen mogelijk op
de pensioeningangsdatum, op welk moment deelnemers over het
algemeen een goed inzicht hebben in de financiële situatie na pensionering. Daarnaast is het niet mogelijk om gebruik te maken van zowel het
hoog-laagpensioen als het opnemen van een bedrag ineens. Hiermee
wordt beoogd te voorkomen dat een deelnemer een te groot gedeelte van
het ouderdomspensioen naar voren haalt en daarmee een te grote
achteruitgang in de hoogte van de periodieke levenslange pensioenuitkering heeft. Een andere waarborg is het feit dat als een deelnemer geen
keuze maakt, er geen gedeeltelijke afkoop plaatsvindt en er dus geen
gevolgen zijn voor de levenslange periodieke pensioenuitkering. Een
pensioenuitvoerder gaat enkel op verzoek van de deelnemer over tot de
gedeeltelijke afkoop. Tot slot wordt het van belang geacht dat deelnemers
door pensioenuitvoerders zo goed mogelijk worden ondersteund bij het
maken van een weloverwogen beslissing over het al dan niet gebruikmaken van het keuzerecht (zie paragraaf 2.4 van deze memorie van
toelichting). De AFM houdt toezicht op de informatievoorziening door
pensioenuitvoerders.
6.3. Tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing
De keuze om al dan niet gebruik te maken van de tijdelijke versoepeling
van de RVU-heffing en een regeling voor vervroegde uittreding aan te
bieden, dient op sectoraal dan wel ondernemingsniveau te worden
gemaakt. In de specifieke regeling kunnen nadere voorwaarden worden
gesteld. Voor een werknemer is het voor het maken van een goede keuze
onder meer van belang dat hij of zij inzicht heeft in de financiële gevolgen
die het gebruikmaken van een regeling voor vervroegde uittreding heeft.
Te denken valt in dit kader met name aan de gevolgen voor de inkomstenbelasting en inkomensafhankelijke regelingen. Het wordt wenselijk geacht
dat werkgevers werknemers in de praktijk attenderen op de mogelijke
effecten hiervan.

41
42

Zie ook: Kamerstukken II 2017/18, 34 775 VI, nr. 88, p. 5.
Kees Folmer, Marcel Lever, Eduard Ponds, Bastiaan Starink, Ed Westerhout, Effecten van meer
keuzevrijheid bij pensioenuitkering, CBS, 17 september 2018 en Casper van Ewijk, Roel
Mehlkopf, Sara van den Bleeken en Chantal Hoet, Welke keuzemogelijkheden zijn wenselijk
vanuit het perspectief van de deelnemer?, Netspar Industry series, Design paper 71, april 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

24

Voorts zal hier in de informatievoorziening over de (versoepeling van de)
RVU-heffing op de website van de Belastingdienst aandacht aan worden
besteed. Om de verwachte invloed van een verandering van het inkomen
voor de toeslagen in kaart te brengen, kan een deelnemer voorts
gebruikmaken van verschillende rekentools op de website van de
Belastingdienst.
6.4. Uitbreiding fiscale ruimte voor het sparen van bovenwettelijk
verlof
Met betrekking tot de uitbreiding van de fiscale ruimte voor het sparen
van bovenwettelijk verlof geldt dat ook hier waarborgen van belang zijn.
Het is onwenselijk dat een werknemer te weinig verlof neemt tijdens zijn
of haar werkzame leven, met het doel om eerder met pensioen te kunnen
gaan. Dit kan leiden tot overbelasting. De belangrijkste waarborg hiervoor
is opgenomen in de bestaande wet- en regelgeving rondom het wettelijk
verlof. Werknemers hebben een wettelijk recht op vier keer het aantal uren
dat zij per week werken en een werkgever is verplicht de werknemer in de
gelegenheid te stellen deze vakantie op te nemen. Het niet opgenomen
wettelijke verlof vervalt in beginsel na een half jaar na het kalenderjaar
waarin het is opgebouwd. Hiermee wordt getracht te stimuleren dat
werknemers voldoende verlof opnemen gedurende het jaar.
7. Financiële gevolgen
7.1. Keuzerecht bedrag ineens
7.1.1. Financiële gevolgen voor deelnemer
7.1.1.1. Verwachte hoogte bedrag ineens
Een deelnemer kan bij pensioeningang maximaal 10% van de aanspraken
op ouderdomspensioen afkopen. Om te illustreren om welke bedragen
het daarbij kan gaan, is hierna voor een «gemiddelde deelnemer»
uitgewerkt wat de gevolgen zijn, indien een deelnemer gebruikmaakt van
dit keuzerecht.
Het CBS verzamelt en publiceert jaarlijks diverse kerncijfers over
pensioenaanspraken, waaronder het gemiddelde te bereiken ouderdomspensioen. Uit de meest recente Pensioenaansprakenstatistiek43 blijkt dat
dit pensioen € 10.800 (bruto per jaar) bedraagt. De levenslange uitkering,
dat wil zeggen het totaal van (arbeidsvoorwaardelijk) ouderdomspensioen
en de AOW-uitkering, bedraagt dan circa € 1.930 euro netto per maand
voor een alleenstaande AOW-gerechtigde.44 Indien de deelnemer in dit
voorbeeld op de pensioeningangsdatum45 kiest voor een gedeeltelijke
afkoop ter hoogte van het maximaal toegestane percentage van 10% van
de aanspraak op ouderdomspensioen, dan bedraagt de hoogte van de
uitkering ineens circa € 20.000 bruto. Dit is netto circa € 11.300 (eenmalig)
bij pensioeningang op of na de AOW-leeftijd. Na deze gedeeltelijke afkoop
wordt het (bruto) ouderdomspensioen met 10% verlaagd. Hierdoor wijzigt
de maandelijkse netto levenslange uitkering vanaf de AOW-leeftijd naar
€ 1.860 (incl. AOW).

43

CBS, Pensioenaansprakenstatistiek 2016, gepubliceerd februari 2019, https://www.cbs.nl/nl-nl/
achtergrond/2019/06/pensioenaansprakenstatistiek-2016.
44
Er is uitgegaan van een alleenstaande, zonder kinderen met een volledige AOW-uitkering. Het
vakantiegeld is buiten beschouwing gelaten, dit wordt jaarlijks in de maand mei uitgekeerd.
45
Bij deze berekening is uitgegaan van een pensioeningangsdatum die plaatsvindt op de eerste
dag van het jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

25

Opgemerkt dient te worden dat er bij bovenstaande bedragen geen
rekening is gehouden met het effect op eventuele toeslagen of inkomensafhankelijke regelingen. Deze zijn afhankelijk van de persoonlijke situatie
van de deelnemer en worden mogelijk verlaagd of komen te vervallen in
het jaar dat de gedeeltelijke afkoop plaatsvindt. Ook na het jaar waarin de
eenmalige gedeeltelijke afkoop plaatsvindt, kan sprake zijn van een effect
op het recht op toeslagen, indien de gedeeltelijke afkoop leidt tot (een
hoger) vermogen of een lager inkomen. Tevens is er niet gekeken naar het
effect op eventueel verschuldigde vermogensrendementsheffing in box 3
van de inkomstenbelasting.
7.1.1.2. Fiscale aspecten in het algemeen
Naast de eerder beschreven fiscale behandeling van de gedeeltelijke
afkoop zelf (paragraaf 2.3.8 van deze memorie van toelichting), heeft een
dergelijke afkoop ook effect op andere aspecten van de fiscale positie van
een deelnemer.
Het laten afkopen van een deel van de waarde van de aanspraken op
ouderdomspensioen of van de in de derde pijler opgebouwde aanspraken
op periodieke uitkeringen van oudedagsvoorzieningen – met uitzondering
van nettopensioen en nettolijfrente – verhoogt het verzamelinkomen van
de deelnemer in het jaar waarin de gedeeltelijke afkoop plaatsvindt. Een
hoger verzamelinkomen kan effect hebben op de verschuldigde inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen (waaronder AOW) en het
recht op inkomensafhankelijke regelingen.
De afkoop kan effect hebben op de verschuldigde inkomstenbelasting en
premie volksverzekeringen, omdat in verband met een door de afkoop
mogelijk hoger inkomen in box 1 in het betreffende jaar een hoger
progressief belastingtarief in die box van toepassing kan zijn. Een hoger
inkomen in box 1 zal tot een hoger verzamelinkomen46 leiden, waardoor
de hoogte van de algemene heffingskorting en – indien van toepassing –
ouderenkorting lager kan worden. Verder kan een hoger verzamelinkomen
in het jaar van de afkoop leiden tot een verlaging of stopzetting van de
toeslagen. Daar staat tegenover dat het verzamelinkomen in de jaren
daarna naar verwachting juist lager wordt. In die jaren daarna kan de
gedeeltelijke afkoop daarom een tegengesteld effect hebben op de
verschuldigde inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen en op
het recht op toeslag. De beschreven effecten passen binnen de bestaande
systematiek die ook geldt voor andere eenmalige hoge uitkeringen die
worden ontvangen. Afhankelijk van de aanwending van het bedrag dat
door de afkoop vrijkomt en afhankelijk van de individuele inkomens- en
vermogenspositie, kan dat bedrag leiden tot een hogere vermogensrendementsheffing in box 3. Indien het bedrag op de peildatum, 1 januari van
de kalenderjaren na het jaar van de afkoop, deel uitmaakt van de
rendementsgrondslag van box 3 en voor zover de rendementsgrondslag
meer bedraagt dan het heffingsvrije vermogen (in 2020 € 30.846, bij
fiscale partners € 61.692) is belasting verschuldigd en verhoogt het
inkomen in box 3 het verzamelinkomen. Deze hogere rendementsgrondslag in box 3 kan ook doorwerking hebben op het recht op
inkomensafhankelijke regelingen zoals de zorgtoeslag, huurtoeslag en het
kindgebonden budget. Deze regelingen kennen een vermogenstoets.
Indien het vermogen hoger is dan het toegestane vermogen, dan vervalt
het recht op deze toeslagen. Een deelnemer dient bij de keuze om wel of
46

Verzamelinkomen is op grond van artikel 2.18 Wet IB 2001 het gezamenlijke bedrag van het
inkomen uit werk en woning (box 1), het inkomen uit aanmerkelijk belang (box 2) en het
belastbare inkomen uit sparen en beleggen (box 3), verminderd het daarin begrepen te
conserveren inkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

26

geen gebruik te maken van de gedeeltelijke afkoop de eventuele gevolgen
voor toeslagen mee te nemen in de afweging.
Bij het laten afkopen van een deel van de waarde van aanspraken op een
nettopensioen of een nettolijfrente kan afhankelijk van de besteding van
het afgekochte bedrag het forfaitaire rendement over dat bedrag vanaf de
peildatum47 deel uitmaken van het inkomen uit sparen en beleggen (box
3) en daarmee het verzamelinkomen verhogen.
7.1.1.3. Gevolgen voor inkomensafhankelijke regelingen
De afkoop kan naast de fiscale aspecten invloed hebben op het recht op
inkomensafhankelijke socialezekerheidsuitkeringen.
Algemeen inkomensbesluit socialezekerheidswetten
Indien een deelnemer vóór de AOW-datum gebruikmaakt van het
keuzerecht om een bedrag ineens op te nemen, valt hierbij te denken aan
de gevolgen voor de hoogte van partnertoeslag AOW en een uitkering op
grond van de Algemene nabestaandenwet (Anw). In beide gevallen wordt
gekeken naar het maandelijkse inkomen en geen rekening gehouden met
het vermogen. De afkoopsom («bedrag ineens») wordt, net als de
pensioenuitkering, gelijkgesteld met inkomsten uit arbeid. De afkoopsom
wordt geacht te zijn bestemd voor de periode ná het bereiken van de
pensioengerechtigde leeftijd en herleid tot een inkomen per maand. Dit
wordt in mindering gebracht op de partnertoeslag AOW of Anw-uitkering
totdat het recht op de partnertoeslag AOW of Anw-uitkering afloopt, en
uiterlijk tot de AOW-datum.
In het Algemeen inkomensbesluit socialezekerheidswetten is vastgelegd
dat de afkoopwaarde van een klein pensioen niet tot het inkomen wordt
gerekend bij het vaststellen van het recht op de partnertoeslag AOW en
Anw-uitkering. Deze uitzondering hangt samen met het karakter van de
afkoop van een klein pensioen. Het initiatief hiervoor ligt immers bij de
pensioenuitvoerder. Een dergelijke uitzondering is voor het keuzerecht dat
met dit wetsvoorstel wordt geïntroduceerd niet voorzien, gelet op het
vrijwillige karakter van de gedeeltelijke afkoop. Daarnaast geldt dat bij de
gedeeltelijke afkoop het ouderdomspensioen direct ingaat. Deze periodieke levenslange pensioenuitkering heeft ook gevolgen voor het recht op
en de hoogte van de socialezekerheidsuitkeringen, zoals de partnertoeslag
AOW en Anw-uitkering. De partnertoeslag AOW of Anw-uitkering wordt
immers dan maandelijks verrekend met de periodieke pensioenuitkering.
Het kan dan ook veelal onverstandig zijn om in een uitkeringssituatie het
ouderdomspensioen eerder te laten ingaan dan de AOW-gerechtigde
leeftijd. Een deelnemer zal derhalve ook deze gevolgen bij de afweging
om vóór de AOW-datum het ouderdomspensioen in te laten gaan en
gebruik te maken van de gedeeltelijke afkoop mee moeten nemen.
Participatiewet
Voorts kan de gedeeltelijke afkoop effect hebben op het recht op een
bijstandsuitkering of aanvullende inkomensvoorziening ouderen
(AIO-aanvulling). Indien een deelnemer die recht heeft op een bijstandsuitkering uit eigener beweging de ingangsdatum van het pensioen
vervroegt of heeft vervroegd en gebruikmaakt van het keuzerecht om een
bedrag ineens op te nemen dan wordt – conform de Participatiewet – met
deze middelen rekening gehouden bij de berekening van het eventuele
recht op (voortzetting van de) bijstand. Voor de volledigheid dient
47

Artikel 5.2, eerste lid, Wet IB 2001.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

27

opgemerkt te worden dat in de Participatiewet is bepaald dat géén recht
op bijstand bestaat voor zover een beroep kan worden gedaan op een
voorliggende voorziening die, gezien haar aard en doel, wordt geacht
voor de belanghebbende toereikend en passend te zijn.48 In dit kader is
het van belang dat onder een beroep kunnen doen op een voorliggende
voorziening niet wordt verstaan het op verzoek van het college van
burgemeester en wethouders doen van een aanvraag tot vervroeging van
de ingangsdatum van een ouderdomspensioen als bedoeld in artikel 1 PW
of artikel 1 Wvb (tweede pijler pensioen). Dit is van toepassing zolang de
belanghebbende nog niet de AOW-gerechtigde leeftijd heeft bereikt.49
Omdat de gedeeltelijke afkoop direct is gekoppeld aan de ingangsdatum
van het periodieke ouderdomspensioen, valt de aanvraag voor de
gedeeltelijke afkoop impliciet ook onder deze bepaling. Dit betekent dat
het college van burgemeester en wethouders belanghebbende niet kan
verplichten om het ouderdomspensioen gedeeltelijk af te kopen. Dit geldt
-onder aanvullende voorwaarden- ook voor lijfrente in de derde pijler.50
Voor AOW-gerechtigden bestaat mogelijk recht op een AIO-aanvulling.
Een AIO-aanvulling vult het inkomen van een AOW-gerechtigde aan tot
het sociaal minimum en is van belang voor mensen die geen volledige
AOW hebben «opgebouwd», omdat ze niet altijd in Nederland hebben
gewoond of gewerkt en voor ouderen met een jongere partner, indien het
gezinsinkomen lager is dan het sociaal minimum. Indien een deelnemer
recht heeft op een AIO-aanvulling, wordt de afkoopsom op basis van
vaste jurisprudentie gelijkgesteld met inkomsten uit arbeid. De afkoopsom
wordt geacht te zijn bestemd voor de periode ná het bereiken van de
AOW-leeftijd en herleid tot een inkomen per maand. De afkoopsom heeft
invloed op de hoogte van de AIO-aanvulling, omdat de AIO-aanvulling
wordt vastgesteld op het verschil tussen de bijstandsnorm en de
inkomsten van een persoon en tot die inkomsten tevens een evenredig
gedeelte van de afkoopsom wordt gerekend. Kortom, bij de vaststelling
van de hoogte van de AIO-aanvulling wordt rekening gehouden met het
hogere ouderdomspensioen dat degene in latere jaren zou hebben
ontvangen als deze niet gebruik had gemaakt van het keuzerecht.
De beschreven effecten op de bijstandsuitkering en AIO-aanvulling passen
binnen de bestaande systematiek die ook geldt voor andere vormen van
afkoop, zoals de afkoop van kleine pensioenen. Overwogen is om bij de
vaststelling van de AIO-aanvulling de afkoopsom niet tot het inkomen dan
wel vermogen van de AIO-gerechtigde te rekenen. Echter gelet op het
vrijwillige karakter van de gedeeltelijke afkoop en de afbreuk die een
dergelijke uitzondering maakt op het vangnetprincipe van de Participatiewet wordt dit niet wenselijk bevonden. Gezien de mogelijke gevolgen
van gedeeltelijke afkoop is het daarom van belang dat een deelnemer
goed wordt geïnformeerd over het keuzerecht en gewezen wordt op deze
mogelijke gevolgen. Hiervoor wordt aangesloten bij de informatieverplichtingen voor pensioenuitvoerders op basis van de huidige wet- en
regelgeving. Daarnaast wordt in lagere regelgeving aandacht besteed aan
de informatieverstrekking vanuit pensioenuitvoerders over de gedeeltelijke afkoop.
7.1.2. Budgettaire gevolgen voor overheid
De invoering van het keuzerecht leidt tot een hogere belasting- en
premieheffing doordat het ineens uitgekeerde bedrag onder omstandigheden tegen een hoger progressief belastingtarief in box 1 belast wordt
48

Artikel 15, eerste lid, van de Participatiewet.
Artikel 15, tweede lid, onderdeel a, van de Participatiewet.
50
Artikel 15, tweede lid, onderdeel b, van de Participatiewet.
49

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

28

dan wanneer het geleidelijk als pensioen uitgekeerd zou worden en
doordat over een (klein) deel van het afkoopbedrag box 3-heffing
verschuldigd zal zijn. Deze hogere belasting- en premieheffing is een
structureel effect. Daarnaast treedt een verschuiving in de tijd op:
pensioeninkomen wordt naar voren gehaald waardoor de belastingclaim
eerder wordt geïnd. Ten slotte treedt er tijdelijk een derving op doordat
een (naar verwachting zeer klein) deel van de deelnemers zal emigreren
om het afkoopbedrag in het buitenland tegen een gunstig tarief te laten
uitkeren. Door de beperking van de pensioenopbouw in de afgelopen
jaren (met name de aftoppingsgrens), waardoor het op termijn niet
lonend zal zijn om vanwege deze reden te emigreren, zal dit effect
structureel gezien verwaarloosbaar zijn. De derving vindt derhalve met
name in de aankomende jaren plaats.
Vanwege de verschuiving van belastinginkomsten over de tijd wordt de
netto contante waarde van de opbrengst van de maatregel bepaald en
omgerekend naar een constante vlakke reeks. Dit is het lastenrelevante
effect van de maatregel. In onderstaande tabel is dit weergegeven.
Tabel 1: Bedrag ineens: budgettair effect lasten (mln. euro)

Maximumopnamebedrag 10%

2022

2023

2024

Struc.

23

23

23

23

De gedeeltelijke afkoop kan ook effecten hebben op de uitgaven aan
inkomens- en vermogensafhankelijke toeslagen, zoals de huurtoeslag,
kindgebonden budget, kinderopvangtoeslag en zorgtoeslag. In het jaar
van de afkoop leidt een hoger verzamelinkomen tot een verlaging of
stopzetting van de toeslagen. In de jaren daarna wordt het verzamelinkomen naar verwachting juist lager, echter wordt het vermogen mogelijk
wel hoger. De gedeeltelijke afkoop heeft ook in jaren daarna een effect op
de hoogte en het recht van de toeslag. Naast het feit dat de kans dat
iemand met recht op toeslag hiervoor kiest klein is als de betrokkene een
afweging maakt inclusief doorwerking op toeslagen, vanwege de
negatieve effecten op de ontvangen toeslag, is het effect op de toeslag
zelf intertemporeel. Op basis daarvan wordt verondersteld dat de
financiële gevolgen voor de uitgaven aan de huurtoeslag, kindgebonden
budget, kinderopvangtoeslag en zorgtoeslag gering zijn. In aanvulling
hierop geldt voor het kindgebonden budget en de kinderopvangtoeslag
dat de verwachting is dat mensen die gebruik maken van de gedeeltelijke
afkoop geen kinderen meer in de relevante leeftijd hebben.
7.1.3. Uitvoeringskosten
De uitvoeringskosten van de belastingdienst en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) in het kader van de invoering van het keuzerecht zijn
weergegeven in onderstaande tabel:
Tabel 2: Uitvoeringskosten invoering keuzerecht (bedragen x € 1 miljoen)
2021

2022

2023

2024

2025

Struc.

Uitvoeringskosten belastingdienst
Uitvoeringskosten SVB

0,42

0,53
0,02

0,53
0,02

0,41
0,02

0,41
0,02

0,41
0,02

Totaal

0,42

0,55

0,55

0,43

0,43

0,43

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

29

7.2. Tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing
7.2.1 Budgettaire gevolgen voor de overheid
De versoepeling van de RVU-heffing leidt er naar verwachting toe dat de
komende jaren jaarlijks circa tienduizend mensen vervroegd uittreden.
Een deel van deze mensen zal naar verwachting aanspraak maken op een
WW-uitkering, omdat zij voldoen aan de voorwaarden dat geen sprake is
van verwijtbare werkloosheid en zij tevens beschikbaar zijn voor de
arbeidsmarkt. De bewijslast voor deze voorwaarden ligt voor een
belangrijk deel bij het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
(UWV). Bij ontslag met wederzijds goedvinden, waarbij werknemer en
werkgever alle afspraken over het ontslag schriftelijk vastleggen in een
vaststellingsovereenkomst (ook wel beëindigingsovereenkomst
genoemd), is doorgaans geen sprake van verwijtbare werkloosheid. Ook
een werknemer die gebruikmaakt van de RVU-drempelvrijstelling omdat
deze een zwaar beroep had maar wel voor een lichter beroep beschikbaar
blijft voor de arbeidsmarkt, kan voldoen aan de voorwaarden van de WW.
De hierboven beschreven voorwaarden en wijze van toekenning van de
WW, brengen het risico met zich dat de WW op een oneigenlijke manier
wordt gebruikt om vervroegd uittreden te financieren. Dit kan leiden tot
meer vervroegde uittreding dan het kabinet wenselijk acht. Er worden
diverse maatregelen genomen om de arbeidsmarkteffecten en collectieve
afwenteling van vervroegde uittreding (via oneigenlijk beroep op de WW)
zo veel mogelijk te voorkomen. Een van de maatregelen is dat werkgevers
die RVU-uitkeringen verstrekken aan een werknemer, dit aangeven in de
loonaangifteketen. Daardoor zijn RVU-uitkeringen op persoonsniveau te
herkennen. De gegevens uit de loonaangifte kunnen dan worden gebruikt
door handhavers van UWV om te toetsen of WW-gerechtigden die ook
een RVU ontvangen voldoen aan alle WW-voorwaarden, zoals beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt. Hiermee worden onrechtmatige
WW-uitkeringen zoveel mogelijk beperkt. De gegevens uit de loonaangifteketen worden tevens gebruikt als monitoringsinstrument om te kijken
hoe het gebruik van de WW binnen de RVU-groep zich verhoudt tot de
geraamde effecten. Verder zal UWV ten behoeve van de monitoring een
overzicht bijhouden van cao’s waarin afspraken over RVU’s zijn gemaakt.
Een andere maatregel bestaat uit het maken van (bestuurlijke) afspraken
met vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers. Een van de
afspraken is dat regelingen voor vervroegd uittreden vrijwillig zijn en
samenloop met WW niet gewenst is. Daarnaast wordt bevorderd dat
regelingen voor vervroegd uittreden zoveel mogelijk de vorm krijgen van
maandelijkse uitkeringen (in plaats van het bedrag voor de hele looptijd
ineens), zodat die verrekend kunnen worden met de WW. Dit wordt tevens
opgenomen in de handreiking voor cao’s die sociale partners opstellen.
Via de hiervoor genoemde beheersmaatregelen wordt zoveel mogelijk
bevorderd dat RVU’s door de werkgever gefinancierd worden en de
werknemers in veel gevallen een deel van het eigen pensioen inzetten om
de uitkeringen aan te vullen. Hiermee verwacht het kabinet dat de
arbeidsmarkteffecten, en daarmee de budgettaire effecten, voldoende
worden ingeperkt.
Rekening houdend met bovengenoemde beheersmaatregelen, wordt de
toename van de WW-uitkeringslasten geraamd op cumulatief
€ 205 miljoen. Daarmee samenhangend nemen ook de TW- en
IOW-uitkeringslasten toe. Onderstaande tabel geeft het budgettaire effect
weer per regeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

30

Tabel 3: Budgettaire effecten SZW-uitgaven per regeling (bedragen x € 1 miljoen)1
2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

cumulatief

WW
IOW
TW

15
0
1

36
0
2

41
2
3

41
2
3

41
2
3

26
2
2

5
2
1

0
0
0

205
10
15

Totaal uitkeringslasten

16

38

45

46

46

30

8

1

230

1

Bedragen zijn in prijspeil 2019.

De tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing leidt daarnaast aan de
inkomstenkant van de begroting enerzijds tot een derving van de
RVU-opbrengst doordat een deel van de grondslag vrijgesteld wordt.
Anderzijds zal er meer gebruik worden gemaakt van uittredingsregelingen
waarbij waarschijnlijk ook grotere bedragen dan de vrijstelling uitgekeerd
zullen worden, aangezien het goedkoper wordt voor de werkgever een
uittredingsregeling aan te bieden. De inschatting is dat deze effecten
elkaar per saldo opheffen.
7.2.2 Uitvoeringskosten
De uitvoeringskosten van de belastingdienst en het UWV in het kader van
de versoepeling van de RVU-heffing zijn weergegeven in onderstaande
tabel:
Tabel 4: Uitvoeringskosten versoepeling RVU-heffing (bedragen x € 1 miljoen)1
2020

2021

2022

2023

2024

2025

Belastingdienst
UWV

0,6

0,3
4,0

0,3
4,0

0,3
4,0

0,3
4,0

0,3
4,0

Totaal

0,6

4,3

4,3

4,3

4,3

4,3

1
Als gevolg van aanpassing van de overgangsregeling in het wetsvoorstel na het advies van de Raad van State heeft de Belastingdienst aangegeven aanvullend te zullen toetsen op uitvoerbaarheid. De uitkomst van deze aanvullende uitvoeringstoets is nog niet bekend. Bedragen in deze
tabel kunnen mogelijk nog wijzigen als gevolg van de aanpassingen in de uitvoeringstoets door de Belastingdienst.

7.3. Uitbreiding fiscale ruimte voor het sparen van bovenwettelijk
verlof
7.3.1 Budgettaire gevolgen voor de overheid
De uitbreiding van de mogelijkheid tot verlofsparen betekent dat bij een
deel van de vroegpensioenregelingen de RVU-heffing kan worden
vermeden. De maatregel leidt daardoor tot een derving van de
RVU-heffing. Er is geen effect op andere belastinginkomsten, aangezien
het betaalde verlof op dezelfde manier belast blijft worden. Omdat naar
verwachting het verlof eerst opgespaard moet worden, is er sprake van
een ingroeitraject.
Tabel 5: Uitbreiding verlofsparen: budgettair effect lasten (mln. euro) (-/- betekent minder inkomsten)

Uitbreiding verlofsparen

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Struc.

–3

–7

– 10

– 14

– 17

– 21

– 24

– 28

– 28

7.3.2 Uitvoeringskosten
De uitvoeringskosten van de belastingdienst in het kader van de
uitbreiding verlofsparen is weergegeven in onderstaande tabel:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

31

Tabel 6: Uitvoeringskosten uitbreiding verlofsparen (bedragen x € 1 miljoen)

Uitvoeringskosten belastingdienst

2021

2022

2023

2024

2025

Struc.

0,01

0,01

0,01

0,01

0,01

0,01

8. Regeldruk
Dit wetsvoorstel heeft regeldrukeffecten voor bedrijven en burgers. Deze
bestaan uit kennisnamekosten, inhoudelijke nalevingskosten en administratieve lasten. In de navolgende paragrafen worden deze effecten per
maatregel toegelicht.51
8.1. Keuzerecht bedrag ineens
8.1.1. Gevolgen voor bedrijven
De introductie van het keuzerecht voor deelnemers om een deel van de
waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen te laten afkopen, leidt
tot een stijging van de regeldruk voor pensioenuitvoerders. Deze stijging
wordt veroorzaakt door de noodzaak om bestaande administratiesystemen aan te passen, het pensioenreglement aan te passen en
deelnemers te informeren over dit keuzerecht.
Eenmalig
De regeldrukkosten die gepaard gaan met het aanpassen van de administratiesystemen bij pensioenuitvoerders zijn incidenteel van aard en
worden geraamd op € 1,8 miljoen voor de totale sector.52 Daarnaast dient
dit keuzerecht opgenomen te worden in het pensioenreglement. In de
regel zal de benodigde aanpassing van het pensioenreglement mee
kunnen lopen in een periodieke reglementsaanpassing. De additionele
kosten hiervoor zijn verwaarloosbaar.
De introductie van het keuzerecht leidt daarnaast tot een uitbreiding van
de informatieverplichtingen voor pensioenuitvoerders (zie ook paragraaf
2.4.1). Dit leidt tot een stijging van de regeldrukkosten. Zo moet de
(generieke) brief waarmee deelnemers rondom de pensioeningangsdatum
worden geïnformeerd over hun keuzemogelijkheden, worden uitgebreid
met het keuzerecht dat met dit wetsvoorstel wordt geïntroduceerd.
Deze kosten worden geraamd op € 1,8 miljoen voor de totale sector.53
Daarnaast dient het keuzerecht op de website van de pensioenuitvoerder
te worden opgenomen. Hiervoor worden de kosten geraamd op
€ 0,6 miljoen voor de gehele sector.54

51

Voor de benodigde tijd per handeling is uitgegaan van de tijdsbestedingstabel voor burgers/
bedrijven uit het handboek Meting Regeldrukkosten. (https://www.kcwj.nl/sites/default/files/
handboek_meting_regeldrukkosten_v_1-1-2018.pdf).
52
De initiële kosten voor de geschetste beleidsopties wordt geschat op € 1,75–€ 1,85 miljoen.
De administratie moet op één onderdeel worden aangepast, namelijk het inbouwen van dit
keuzerecht. Deze kosten worden geraamd op € 1,8 mln. Dit is conform de aannames bij de
Wet pensioenverdeling bij scheiding 2021.
53
De initiële kosten voor de geschetste beleidsopties wordt geschat op € 1,75–€ 1,85 mln. De
kosten voor het uitbreiden van de (generieke) brief wordt voor de gehele sector geraamd op
€ 1,8 mln. Deze aanpassing is eenmalig.
54
Hier is uitgegaan van 1/3 van de kosten voor de geschetste beleidsopties, namelijk 1,8 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

32

Jaarlijks
De structurele regeldrukkosten per jaar worden voor de totale sector
geschat op ruim € 7,7 miljoen. Hierbij is uitgegaan dat 10% van het aantal
personen dat in een jaar met pensioen gaat, gebruikmaakt van het
keuzerecht (= 20.000 personen)55.
De structurele regeldrukkosten houden verband met de volgende
handelingen:
– De pensioenuitvoerder moet – indien een deelnemer hierom verzoekt –
specifieke en persoonlijke informatie aan de deelnemer verstrekken
over het keuzerecht. De kosten hiervoor worden geraamd op € 780.000
voor de totale sector.56
– De pensioenuitvoerder dient cijfermatig inzicht te verschaffen in de
gevolgen als een deelnemer al dan niet gebruik maakt van het
keuzerecht. Dit betreft in ieder geval de hoogte van de afkoopwaarde,
de resterende hoogte van de periodieke levenslange pensioenuitkering
na gebruik van dit keuzerecht en de hoogte van de periodieke
levenslange pensioenuitkering als geen gebruik wordt gemaakt van
het keuzerecht. De kosten hiervoor worden geraamd op € 6,5 miljoen
voor de totale sector.57
– De aanvullende (persoonlijke) informatie – zoals de uitkomsten van de
extra berekeningen – moet de pensioenuitvoerder delen met de
deelnemer. Deze kosten worden geraamd op € 390.000 voor de totale
sector.58
– Indien een deelnemer gebruikmaakt van het keuzerecht, leidt dit tot
een extra betaling. Het bedrag ineens wordt uitgekeerd op de
pensioeningangsdatum. Deze kosten worden geraamd op € 26.000
voor de totale sector.59
Bovenstaande bedragen hebben specifiek betrekking op de introductie
van het keuzerecht in de tweede pijler. Aanbieders van oudedagsvoorzieningen in de derde pijler krijgen te maken met een soortgelijke toename
van de regeldruk, doordat zij hun deelnemers moeten informeren en
berekeningen uit moeten voeren. De kosten worden geraamd op
€ 0,75 miljoen voor de aanbieders van oudedagsvoorzieningen in de
derde pijler.

55

Niet alle deelnemers die informatie zullen opvragen, zullen ook daadwerkelijk gebruik maken
van het keuzerecht. Daarom is gekozen om de aanname van het gebruik bij deze handelingen
gelijk te houden.
56
Uitgaande van gemiddeld drie vragen per deelnemer die gebruik wil maken van dit keuzerecht. De inschatting is dat dit in totaal 60 minuten in beslag zal nemen. De aanname is dat er
20.000 personen gebruik zullen maken van dit keuzerecht. Deze kosten worden geraamd op
€ 780.000 (uitgaande van een uurtarief van € 39 voor administratief personeel).
57
Uitgaande van gemiddeld drie berekeningen per deelnemer die gebruikmaakt van dit
keuzerecht. De inschatting is dat dit in totaal 360 minuten per deelnemer in beslag zal nemen.
De aanname is dat er 20.000 personen gebruik zullen maken van dit keuzerecht. Deze kosten
worden geraamd op € 6,5 mln. (uitgaande van een uurtarief van € 54 voor hoogopgeleide
medewerkers).
58
Uitgaande van gemiddeld drie berekeningen per deelnemer die van dit keuzerecht gebruik
maakt. De inschatting is dat dit in totaal 30 minuten per deelnemer in beslag zal nemen. De
aanname is dat er 20.000 personen gebruik zullen maken van dit keuzerecht. Deze kosten
worden geraamd op € 390.000 (uitgaande van een uurtarief van € 39 voor administratief
personeel).
59
Het doen van betalingen zal in de praktijk geautomatiseerd verlopen en daarom ongeveer
2 minuten extra per deelnemer in beslag nemen. De aanname is dat jaarlijks 20.000 personen
gebruik zullen maken van dit keuzerecht. Deze kosten worden geraamd op € 26.000 (uitgaande
van een uurtarief van € 39 voor administratief personeel).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

33

8.1.2. Gevolgen voor de burger
De inschatting is dat er jaarlijks 200.000 mensen met pensioen gaan. Deze
deelnemers worden rondom de pensioeningangsdatum naar verwachting
allemaal door middel van een generieke brief geïnformeerd over het
keuzerecht om een deel van de waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen te laten afkopen. De kosten die gepaard gaan met het kennisnemen van de informatie over het keuzerecht in de brief, worden geraamd
op € 750.000 voor de gehele groep.60 Zoals gezegd is de aanname dat
10% van het aantal personen dat in een jaar met pensioen gaat, gebruikmaakt van het keuzerecht. Voor deze groep geldt een aanvullende
regeldruk, in verband met het kennisnemen van de meer specifieke
informatie over dit keuzerecht (zoals de berekeningen gemaakt door de
pensioenuitvoerder). De kosten hiervan worden geschat op € 250.000
voor de gehele groep.61
8.2. Tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing
Ten behoeve van de tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing wordt
bestaande wet- en regelgeving gewijzigd. Werkgevers kunnen, in overleg
met werknemers, door deze tijdelijke versoepeling makkelijker besluiten
tot het instellen van regelingen voor vervroegde uittreding.
De versoepeling van de RVU-heffing leidt naar verwachting tot een
toename van het aantal regelingen voor vervroegde uittreding. Dit is
evenwel geen gedwongen gevolg van dit wetsvoorstel. Het wetsvoorstel
biedt werkgevers en werknemers louter tijdelijk meer ruimte dan de
huidige wetgeving.
In de praktijk zullen sociale partners als gevolg van dit wetsvoorstel naar
verwachting bij bestaande overleggen, bijvoorbeeld bij de totstandkoming
van cao’s, aanvullende afspraken maken over vervroegde uittreding. Dit
leidt naar verwachting tot een beperkte toename van het overleg tussen
sociale partners op decentraal niveau. Bestaande onderhandelingen over
cao’s zullen mogelijk langer duren. Als sociale partners op decentraal
niveau afspraken hebben gemaakt, kan dat op het niveau van de
individuele werkgever leiden tot extra vragen van werknemers. De
toename van de regeldruk is hierbij in grote mate afhankelijk van de
afspraken die op decentraal niveau gemaakt worden, bijvoorbeeld voor
wat betreft de voorwaarden die gesteld worden. Hoe meer voorwaarden
worden gesteld, hoe meer regeldruk dit met zich brengt. Het is aan sociale
partners om hier een goede balans in te vinden.
Eenmalig
Nederland kent ongeveer 400.000 werkgevers (bedrijven met meer dan
één werknemer). Zij zullen tijd nodig hebben om kennis te nemen van
deze wijziging in regelgeving. Geschat wordt dat de kosten om kennis te
nemen grofweg € 4,0 miljoen bedragen. Werkgevers die een regeling
voor vervroegde uittreding willen aanbieden, zullen daarvoor wijzigingen
moeten aanbrengen in hun systemen, bijvoorbeeld waar het gaat om
salarisadministratie. Ook zullen er werknemers zijn met vragen over de
60

De aanname is dat jaarlijks 200.000 personen met pensioen gaan. Deze handeling zal in totaal
ongeveer 15 minuten in beslag nemen. Deze kosten worden geraamd op € 750.000. Uitgaande
van een «uurtarief» van € 15. Aan dit bedrag ligt een publicatie van www.salarisnet.nl over het
gemiddelde netto uurloon ten grondslag.
61
De aanname is dat 20.000 deelnemers jaarlijks gebruik zullen maken van dit keuzerecht. De
handeling zal in totaal ongeveer 54 minuten in beslag nemen. Deze kosten worden geraamd
op € 250.000. Uitgaande van een «uurtarief» van € 15. Aan dit bedrag ligt een publicatie van
www.salarisnet.nl over het gemiddelde netto uurloon ten grondslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

34

financiële gevolgen van een eventuele keuze om vervroegd uit te treden.
Dit leidt tot extra regeldruk voor werkgevers. Logischerwijs zal deze druk
bij werkgevers met relatief veel werknemers die tot de mogelijke
doelgroep behoren hoger zijn dan bij werkgevers met relatief weinig
werknemers uit de mogelijke doelgroep.
Jaarlijks
De kosten om de regelgeving na te leven zijn afhankelijk van hoeveel
gebruik er gemaakt zal worden van de extra ruimte die dit wetsvoorstel
biedt. Op dit moment wordt uitgegaan van in totaal 10.000 werknemers
die eerder uittreden per jaar. Voor elke werknemer die eerder uittreedt,
moeten berekeningen gemaakt worden, salarisbetalingen worden
omgezet in RVU-uitbetalingen en er moeten ook concrete afspraken
gemaakt worden met de betreffende werknemer. Geschat wordt dat dit
totaal ongeveer € 600.000 aan kosten op jaarbasis oplevert voor de
periode 2021–2025.
8.3. Uitbreiding fiscale ruimte voor het sparen van bovenwettelijk
verlof
Ook voor de uitbreiding van de fiscale ruimte voor het sparen van
bovenwettelijk verlof geldt dat dit voor sociale partners naar verwachting
aanleiding zal zijn om (nieuwe) afspraken te maken. Dit leidt naar
verwachting tot een beperkte toename van overleg tussen sociale
partners op decentraal niveau. Bestaande onderhandelingen over cao’s
zullen mogelijk langer duren.
Als sociale partners op decentraal niveau afspraken hebben gemaakt, kan
dat op het niveau van de individuele werkgever leiden tot extra vragen
van werknemers. Nederland kent ongeveer 400.000 werkgevers (bedrijven
met meer dan één werknemer). Zij zullen tijd nodig hebben om kennis te
nemen van de wijziging in de regelgeving rondom het verlofsparen.
Geschat wordt dat de kosten om kennis te nemen grofweg € 4,0 miljoen
bedragen. Ook zullen werkgevers hun systemen moeten (laten) aanpassen
in verband met de verruiming van de fiscale grens voor verlofsparen. De
kosten hiervoor zijn beperkt, en afhankelijk van de door de werkgever
gebruikte systemen. Er zijn voor wat betreft de regeldruk voor verlof
sparen geen jaarlijkse kosten, aangezien het sparen van verlof ook nu al
mogelijk is.
8.4. Toets Adviescollege toetsing regeldruk (ATR)
Het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) heeft advies uitgebracht over
de regeldrukeffecten van het wetsvoorstel. Het ATR heeft dit gedaan op
basis van een toetsingskader, waarin aandacht wordt besteed aan de
nuloptie, minder belastende alternatieven, de uitvoeringswijze en de
gevolgen voor de regeldruk. Het ATR heeft geen opmerkingen over de in
beeld gebrachte regeldrukgevolgen van het wetsvoorstel.
Voor elk van de drie onderdelen van het wetsvoorstel heeft het ATR ook
advies uitgebracht voor wat betreft de overige onderdelen van het
toetsingskader.
8.4.1 Bedrag ineens
Ten eerste adviseert het ATR om – gelet op de voornemens uit het
pensioenakkoord om over te stappen op premieregelingen en om het
pensioenstelsel robuuster en persoonlijker te maken – te onderzoeken
onder welke voorwaarden een combinatie van de uitkering ineens met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

35

hoog-laagpensioen kan worden toegestaan. In het pensioenakkoord zijn
afspraken gemaakt over een nieuw pensioencontract. Een belangrijk
element van het nieuwe pensioencontract is de collectiviteit en collectieve
risicodeling. Ook in geval van een pensioencontract met persoonlijke
pensioenvermogens wordt het langlevenrisico gedeeld. Het grote verschil
met nu is dat de «pot en de aanspraken meebewegen met de economie».
Het blijft echter een solidair stelsel, met eigen aanspraken ten opzichte
van elkaar en binnen een collectieve pot. Bij alle pensioencontracten – dus
ook die uit het pensioenakkoord – geldt dat een combinatie van beide
keuzemogelijkheden ten koste kan gaan van de solidariteit in het collectief
in verband met optredende selectie-effecten. Daarnaast is – ter
bescherming van de deelnemer – een belangrijke reden om de combinatie
niet toe te staan het voorkomen van een te grote achteruitgang in de
hoogte van de periodieke levenslange pensioenuitkering.
Het ATR adviseert om de datumeis voor de 10%-uitkering ineens te
verruimen tot een jaar na de pensioeningangsdatum. Het ATR stelt dat
deelnemers vaak rondom de pensioeningangsdatum niet hun gehele
financiële situatie kunnen overzien, daarom kan de eis tot uitkering op die
datum voor sommigen te vroeg komen. Echter, een goede informatievoorziening moet «het niet kunnen overzien van de financiële situatie»
voorkomen. Daarnaast wordt met de in dit wetsvoorstel opgenomen
voorwaarden geborgd dat de solidariteit binnen een pensioenfonds zo
min mogelijk onder druk komt te staan. Immers, door dit keuzerecht alleen
bij pensioeningangsdatum aan te bieden, worden selectie-effecten
beperkt. Ook zou de opname van een bedrag ineens na de pensioeningangsdatum – wanneer de pensioenuitkering derhalve reeds is ingegaan –
moeten leiden tot herrekening van de pensioenuitkering, hetgeen extra
complexiteit en administratieve lasten voor pensioenuitvoerder met zich
brengt.
8.4.2 Tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing
Het ATR adviseert om de leeftijdsgrens voor de RVU terug te zetten op
65 jaar in plaats van de tijdelijke versoepeling maximaal 3 jaar voor de
AOW-leeftijd. Echter, een permanente versoepeling is meer ingrijpend dan
de in dit wetsvoorstel voorgestelde tijdelijke versoepeling. Dat is ook het
geval als deze permanente versoepeling vanaf een vaste leeftijd van 65
jaar geldt. Zeker in combinatie met de vergrijzing zou een uitzondering
voor de RVU-heffing vanaf een vaste leeftijd van 65 jaar de betaalbaarheid
van de sociale voorzieningen onder druk zetten. Stijgende arbeidsparticipatie, ook boven de 65 jaar, zorgt immers voor een betere verhouding
tussen werkenden en niet-werkenden. Dat is ook een van de beoogde
doelen van de verhoging van de AOW-leeftijd.
9. Internetconsultatie62
Tijdens de internetconsultatie zijn in totaal 104 reacties geplaatst. Daarvan
zijn 89 reacties openbaar en te raadplegen via www.internetconsultatie.nl/
wetbedragineens. De meeste reacties zagen op de introductie van het
keuzerecht bedrag ineens. Daarna volgde de tijdelijke versoepeling van de
RVU-heffing. Tot slot is een beperkt aantal reacties ontvangen op de
uitbreiding van de fiscale ruimte voor het sparen van bovenwettelijk
verlof.

62

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

36

Opmerkingen en suggesties die geen betrekking hebben op het
wetsvoorstel zijn buiten beschouwing gelaten. Opmerkingen die zien op
het opstellen van lagere regelgeving zullen bij de uitwerking hiervan
worden betrokken.
9.1 Keuzerecht bedrag ineens
In de internetconsultatie zijn zowel vragen gesteld als suggesties tot
wijziging van het voorstel gedaan. De algemene toelichting is op
onderdelen aangevuld om te voorzien in een antwoord op de gestelde
vragen. Hierna wordt per deelonderwerp gereageerd op de reacties.
Afkoop
Naar aanleiding van reacties van pensioenuitvoerders en vertegenwoordigers van pensioenuitvoerders is in de memorie van toelichting
verduidelijkt dat het recht op gedeeltelijke afkoop alleen ziet op pensioen
dat kwalificeert als ouderdomspensioen. Het wetsvoorstel biedt derhalve
geen ruimte om voor bepaalde soorten ouderdomspensioen het keuzerecht bedrag ineens niet aan te bieden. Daarnaast is verduidelijkt dat een
gedeeltelijke afkoop alleen betrekking heeft op ouderdomspensioen, en
niet op andere soorten pensioen zoals arbeidsongeschiktheidspensioen
en nabestaandenpensioen.
Indien er aanspraken op ouderdomspensioen zijn opgebouwd bij
verschillende uitvoerders, dan kan per aanspraak gebruik worden
gemaakt van de gedeeltelijke afkoop. Doordat de pensioenuitvoerder de
gedeeltelijke afkoop niet mag weigeren (indien voldaan is aan de
voorwaarden) kan de deelnemer bij al zijn pensioenuitvoerders 10%
afkopen. Op die manier heeft hij de beschikking over 10% van zijn totale
pensioenvermogen.
Recht van de deelnemer
De mogelijkheid om op pensioeningangsdatum een deel van de waarde
van de aanspraken op ouderdomspensioen af te laten kopen, is een
wettelijk recht. Dit is een andere vormgeving dan bij een aantal andere
keuzemogelijkheden op pensioeningangsdatum, zoals het
hoog-laagpensioen of het vervroegen of uitstellen van de ingangsdatum
van het ouderdomspensioen. Van deze keuzemogelijkheden kan alleen
gebruik worden gemaakt indien de pensioenregeling hierin voorziet. In de
pensioenregeling kunnen bovendien nadere voorwaarden worden gesteld
met betrekking tot de keuzemogelijkheden of voor een bepaalde
vormgeving van de keuzemogelijkheden worden gekozen.
Diverse reacties op de internetconsultatie zagen op de wens om nadere
voorwaarden te kunnen stellen aan afkoop (zoals het inperken van de
keuze tot een paar vaste afkooppercentages, handelingsvrijheid voor een
pensioenuitvoerder om bij een ouderdomspensioen net boven de
afkoopgrens alsnog gedeeltelijke afkoop toe te staan of om bepaalde
voorwaarden aan het recht op gedeeltelijke afkoop te stellen bij deeltijdpensioen). De variëteit aan keuzemogelijkheden zouden een eenvoudige
administratie bemoeilijken. In de memorie van toelichting is verduidelijkt
dat dergelijke inperkingen van het keuzerecht niet zijn toegestaan. In het
voorstel wordt geregeld dat alle deelnemers (mits voldaan aan de
wettelijke voorwaarden) gebruik kunnen maken van dit keuzerecht en dat
voor iedereen een maximum van 10% geldt. Pensioenuitvoerders en
sociale partners hebben dus ook niet de vrijheid om in een pensioenregeling een default percentage te hanteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

37

Voorwaarde 1: maximumpercentage van 10%
In een aantal reacties is aangegeven dat het maximumpercentage van
10% te laag te wordt geacht. In paragraaf 2.3.4 is bij de toelichting van
deze voorwaarde nader aangegeven waarom gekozen is voor een
maximum van 10% van de waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen.
In het wetsvoorstel en deze memorie van toelichting is verder verduidelijkt dat de gedeeltelijke afkoop uitsluitend mag plaatsvinden over 10%
van de waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen. Een aantal
reacties uit de adviespraktijk en van de pensioenkoepels op de internetconsultatie opperen om het – in geval van een premie- en kapitaalovereenkomst – mogelijk te maken dat maximaal 10% van het totale kapitaal
kan worden afgekocht. Echter, ook in geval van een premie- en kapitaalovereenkomst mag een deelnemer maximaal 10% van het (kapitaal dat
bestemd is voor) ouderdomspensioen (eventueel na het doorvoeren van
keuzemogelijkheden) afkopen. Volgens sommige reacties is hierover
onduidelijkheid ontstaan, omdat in het wetsvoorstel is opgenomen dat
een partner moet instemmen met de gedeeltelijke afkoop indien de
hoogte van het partnerpensioen daardoor wordt verlaagd. In de praktijk
bestaat er een verscheidenheid aan regelingen voor partnerpensioen. Stel
dat in de pensioenregeling een verplichte verhouding
ouderdomspensioen/partnerpensioen is vastgelegd, dan is instemming
van de partner nodig voor de gedeeltelijke afkoop. Immers, een stukje van
het partnerpensioen zal moeten worden uitgeruild voor een hoger
ouderdomspensioen om zo de verplichte verhouding te kunnen
behouden. Op voorhand is niet uit te sluiten dat de gedeeltelijke afkoop
van ouderdomspensioen mogelijk van invloed is op de hoogte van het
partnerpensioen ten opzichte van de situatie dat er geen sprake zou zijn
van een gedeeltelijke afkoop. De pensioenuitvoerder dient deze beoordeling steeds per individueel geval te maken.
Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat in het geval het partnerpensioen is uitgeruild voor een hoger ouderdomspensioen, voorafgaand aan
de gedeeltelijke afkoop, de gedeeltelijke afkoop plaatsvindt over de
(totale) waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen na uitruil.
Immers, het partnerpensioen is na uitruil ouderdomspensioen geworden.
De instemming van de partner hoeft in een dergelijk geval enkel voor de
uitruil te worden gegeven en niet voor de gedeeltelijke afkoop.
Voorwaarde 2: datum afkoop
In een aantal reacties van onder meer vakprofessionals is voorgesteld om
het moment van gedeeltelijke afkoop, met name om fiscale redenen,
flexibel te maken (bijvoorbeeld door de daadwerkelijke uitbetaling pas na
pensioeningang te laten plaatsvinden om zodoende een gunstiger fiscale
behandeling te krijgen) en gedeeltelijke afkoop tevens mogelijk te maken
tijdens de opbouwfase. In paragraaf 2.3.4 van deze memorie van
toelichting is nader toegelicht waarom gekozen is om de gedeeltelijke
afkoop uitsluitend op de pensioeningangsdatum mogelijk te maken. Naast
de redenen genoemd in paragraaf 2.4.3, geldt vanuit het bestaande fiscale
stelsel dat een gedeeltelijke afkoop van de aanspraak op het moment van
opname als ontvangen wordt beschouwd, omdat de gerechtigde op dat
moment over het geldbedrag kan beschikken. Op dat moment is dan ook
de belastingheffing verschuldigd, het uitstellen van de uitbetaling wijzigt
daaraan niets.
In een reactie op de internetconsultatie is gevraagd wettelijk vast te
leggen dat de kosten die met de gedeeltelijke afkoop gepaard gaan ten
laste komen van de pensioenuitvoerder. In lijn met andere afkoopbepa-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

38

lingen wordt in het wetsvoorstel geen wettelijke bepaling opgenomen
over het in rekening brengen van kosten voor de gedeeltelijke afkoop.
Volgorde keuzemogelijkheden
In de memorie van toelichting is naar aanleiding van een aantal reacties
van pensioenuitvoerders en van adviesbureaus verduidelijkt dat er geen
wettelijke voorschriften zijn voor de volgorde van de keuzemogelijkheden
op de pensioeningangsdatum. Dit betekent dat een pensioenuitvoerder
zelf kan bepalen of de gedeeltelijke afkoop van de waarde van de
aanspraken op ouderdomspensioen plaatsvindt vóór of na het eventueel
toepassen van andere keuzemogelijkheden, zoals uitruil.
Voorwaarde 3: geen stapeling met hoog-laagpensioen
In de reacties is als suggestie geopperd om een combinatie van het
hoog-laagpensioen en de gedeeltelijke afkoop toe te staan, met als
ondergrens bijvoorbeeld de 75% van het hoog-laagpensioen. In het
pensioenakkoord is afgesproken dat de gedeeltelijke afkoop als specifieke
invulling van het hoog-laagpensioen zal worden vormgegeven, hetgeen
betekent dat het keuzerecht binnen het hoog-laagpensioen zou moeten
worden vormgegeven. Een stapeling van beide mogelijkheden wordt
daarmee uitgesloten. In het kader van uitvoerbaarheid en uitlegbaarheid
neemt de complexiteit van gedeeltelijke afkoop toe als een dergelijke
ondergrens wordt gehanteerd of als de gedeeltelijke afkoop als een
hoog-laagpensioen wordt vormgegeven.
Door een aantal pensioenuitvoerders is gevraagd wat de gevolgen van
deze voorwaarde zijn voor de combinatie gedeeltelijke afkoop en de
AOW-overbrugging. In de toelichting is verduidelijkt dat een
AOW-overbrugging als bedoeld in artikel 18d, derde lid, Wet LB 1964,
aangemerkt wordt als een vorm van het hoog-laagpensioen. Een
deelnemer kan alleen gebruikmaken van de gedeeltelijke afkoop als er
geen gebruik wordt gemaakt van een AOW-overbrugging met een
hoog-laag uitkering.
Voorwaarde 4: afkoopgrens
In een aantal reacties van pensioenuitvoerders en vertegenwoordigers
van pensioenuitvoerders op de internetconsultatie is voorgesteld om de
vierde voorwaarde zodanig vorm te geven dat ook voorafgaand aan het
toepassen van de gedeeltelijke afkoop getoetst mag worden op de
afkoopgrens. Dat zou betekenen dat de gedeeltelijke afkoop is toegestaan,
mits de waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen vóór de
gedeeltelijke afkoop liggen boven de afkoopgrens van een klein pensioen.
Echter, daarmee wordt niet voldaan aan het doel van deze voorwaarde,
zoals beschreven in paragraaf 2.3.4 van deze memorie van toelichting.
Indien een toets voorafgaand aan de gedeeltelijke afkoop plaatsvindt, zou
het mogelijk worden dat een ouderdomspensioen dat in eerste instantie
boven de afkoopgrens van artikel 66 van de Pensioenwet ligt, in twee
stappen (eerst 10% afkoop, dan volledige afkoop klein pensioen) alsnog
volledig af te kopen. Vanuit de beschermingsgedachte wordt dit als
onwenselijk beschouwd.
Deeltijdpensioen
Vanuit de advocatuur en door pensioenuitvoerders en vakbonden is
gevraagd te verduidelijken hoe met de afkoop van het bedrag ineens
wordt omgegaan bij deeltijdpensioen. Daartoe is in paragraaf 2.3.4
verduidelijkt dat bij deeltijdpensioen zowel de afkoop als de voorwaarden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

39

waaraan moet worden voldaan om recht te hebben op deze afkoop,
steeds geheel worden beoordeeld aan de hand van het deel van de
aanspraak op ouderdomspensioen dat op het moment van het deeltijdpensioen in zou gaan.
Vaststellen afkoopwaarde
Bij de internetconsultatie zijn door DNB, adviesbureaus, vertegenwoordigers van pensioenuitvoerders en pensioenuitvoerders zelf, een aantal
vragen gesteld over de wijze waarop de afkoopwaarde wordt vastgesteld.
Het keuzerecht is gekwalificeerd als een vorm van afkoop. Dit betekent
dat, in lijn met de overige afkoopmogelijkheden die op grond van de PW
en Wvb reeds bestaan, er geen sprake is van opschorting (zoals bij
individuele waardeoverdracht van toepassing is) van de gedeeltelijke
afkoop wanneer het pensioenfonds zich in een slechte financiële positie
bevindt. Ook hoeft een pensioenfonds bij de vaststelling van de hoogte
van de afkoopwaarde geen rekening te houden met de buffer van het
pensioenfonds. Berekeningen van de Pensioenfederatie laten zien dat de
impact hiervan op de dekkingsgraad zeer gering is. Verdere onderbouwing van deze keuze is reeds opgenomen in paragraaf 2.3.5 van deze
memorie van toelichting.
Informatieverstrekking over het keuzerecht
In een aantal reacties op de internetconsultatie van onder meer de AFM,
werkgeversorganisaties en vakbonden is aandacht gevraagd voor een
adequate informatieverstrekking rondom het keuzerecht bedrag ineens.
Voor de informatieverstrekking over het keuzerecht vanuit de pensioenuitvoerder wordt aangesloten bij de huidige wet- en regelgeving. Op grond
van de PW en de Wvb63 worden algemene eisen gesteld aan de verplichte
en overige informatie die door de pensioenuitvoerder wordt verstrekt. De
informatie die de pensioenuitvoerder verstrekt of beschikbaar stelt dient
correct, duidelijk, evenwichtig en tijdig te zijn. Dit zijn open normen, die
door de pensioenuitvoerder zelf moeten worden ingevuld. De pensioenuitvoerder kan op die wijze de informatieverstrekking afstemmen op de
eigen doelgroepen. De AFM houdt toezicht op de naleving van de open
normen. In lagere regelgeving zullen nadere regels met betrekking tot de
informatievoorziening over de keuzemogelijkheid bedrag ineens worden
opgenomen.
Ook is in internetconsultatie aandacht gevraagd voor de informatievoorziening omtrent de eventuele gevolgen van het keuzerecht bedrag ineens
voor de verschuldigde inkomstenbelasting, de inkomensafhankelijke
regelingen en de verschuldigdheid van de AOW-premie. De norm van
«evenwichtig» kan ook betrekking hebben op informatie over risico’s. Een
pensioenuitvoerder moet volgens deze norm naast positieve kenmerken
ook informeren over beperkende kenmerken of voorwaarden. Het is
wenselijk dat in het kader van het keuzerecht bedrag ineens expliciet
wordt vastgelegd waarover de deelnemer in ieder geval moet worden
geïnformeerd. Dit zal in het Besluit uitvoering PW en Wvb worden
vastgelegd.
Dat betekent dat een pensioenuitvoerder de deelnemer enerzijds
informeert over de hoogte van de afkoopwaarde. Anderzijds zal de
pensioenuitvoerder ook moeten informeren over nadelige gevolgen, zoals
de verlaging van het ouderdomspensioen en dat de gedeeltelijke afkoop
van invloed kan zijn op diverse toeslagen, de verschuldigdheid van de
AOW-premie, het vervallen van het recht op inkomensafhankelijke
regelingen en de verschuldigde inkomstenbelasting. Daarbij hoeft de
pensioenuitvoerder niet alle mogelijke gevolgen voor toeslagen,
63

Artikel 48 PW en artikel 59 Wvb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

40

belastingen of sociale zekerheidsuitkeringen op te sommen, zolang in de
informatie duidelijk wordt aangegeven waar en hoe de deelnemer aan
nadere informatie kan komen.64 Eenzelfde informatieverplichting zal gaan
gelden voor aanbieders van derde pijlerproducten, zoals lijfrenteverzekeringen.
In een reactie op de internetconsultatie is gevraagd om een termijn voor
te schrijven waarbinnen pensioenuitvoerders informatie dienen te
verstrekken over het keuzerecht bedrag ineens en waarbinnen een
deelnemer zijn/haar keuze kenbaar dient te hebben gemaakt. Voor beide
vragen geldt dat ook hierbij wordt aangesloten bij de algemene normen
uit de PW en de Wvb, in dit geval bij de open norm van tijdigheid. Tijdig
betekent dat de deelnemer voldoende tijd moet hebben om een weloverwogen besluit te kunnen nemen.
De pensioenuitvoerders dienen met de verstrekte informatie de
deelnemer inzicht te bieden in zowel de keuzemogelijkheden als de vooren nadelen verbonden aan deze keuzemogelijkheden.65 Daarbij is het van
belang dat de pensioenuitvoerder de deelnemer handelingsperspectief
biedt, door de deelnemer goed te informeren wat de deelnemer kan
doen.66
Voorts is naar aanleiding van een aantal reacties in de toelichting
verduidelijkt dat niet wordt voorgeschreven op welke wijze pensioenuitvoerders moeten informeren, elektronisch of schriftelijk. Ook hierbij geldt
dat aangesloten wordt bij de huidige wet- en regelgeving.67
In reactie op de internetconsultatie is vanuit werkgevershoek, het Verbond
van Verzekeraars en de branchevereniging voor onafhankelijke adviesbureaus opgemerkt dat de informatieverstrekking over het keuzerecht om
een bedrag ineens te laten uitkeren in de derde pijler gelijk zou moeten
zijn aan de informatieverstrekking in de tweede pijler. In de tweede pijler
is onderscheid gemaakt tussen de algemene informatieverstrekking door
de pensioenuitvoerder over de verschillende keuzemogelijkheden en meer
specifieke en persoonlijke informatie aan de deelnemer. Het lijkt er
volgens deze partijen op dat de aanbieder van het uitkeringsproduct in de
derde pijler meteen de consument dient te informeren over de meer
specifieke en persoonlijke informatie. Voorts wordt opgemerkt dat niet
duidelijk is hoe ver de informatieverplichtingen van de uitvoerders van
oudedagsvoorzieningen in de derde pijler gaan. In de toelichting is
beschreven hoe de informatieverplichting voor een uitvoerder in de
tweede- en derde pijler gelijk is getrokken (zie paragraaf 2.4.1). Zowel in
de tweede pijler als in de derde pijler dient de deelnemer respectievelijk
consument voor de pensioeningangsdatum dan wel ingangsdatum van de
uitkering in de derde pijler in algemene zin te worden geïnformeerd over
de mogelijkheid om een bedrag ineens te laten uitkeren. Vervolgens dient
zowel de pensioenuitvoerder in de tweede pijler als de aanbieder van het
uitkeringsproduct in de derde pijler de consument – indien de deelnemer/
consument aangeeft gebruik te willen maken van het keuzerecht of meer
informatie wenst te ontvangen – persoonlijke informatie te verstrekken
over bijvoorbeeld de hoogte van de gedeeltelijke uitkering als bedrag
ineens, de resterende hoogte van de periodieke uitkeringen na gebruik
van het keuzerecht en de resterende hoogte van de periodieke uitkering
als er geen gebruik wordt gemaakt van een bedrag ineens. De informatieverplichtingen over het keuzerecht met betrekking tot oudedagsvoorzieningen in de derde pijler zullen worden geregeld in het Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft. In dit besluit zal ook worden
vastgelegd welke informatie door de aanbieder van het uitkeringsproduct
dient te worden verstrekt. Met inachtneming van de verschillen tussen
64

Kamerstukken II 2014/2015, 34 008, nr. 6, p. 8.
Artikel 48, derde lid, PW en artikel 59, derde lid, Wvb.
66
Kamerstukken II 2013/2014, 34 008, nr. 3, p. 5.
67
Artikel 49 PW en artikel 60 Wvb.
65

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

41

tweede pijlerpensioenproducten en derde pijlerpensioenproducten zullen
de informatieverplichtingen ten aanzien van de keuzemogelijkheid
gedeeltelijke afkoop zo veel als mogelijk met elkaar in lijn worden
gebracht.
Voorts is in de consultatie aangegeven dat het duidelijk moet zijn dat de
informatieverstrekking ten aanzien van het recht op opname van een
bedrag ineens voor de oudedagvoorzieningen die zijn opgebouwd in de
derde pijler door de bemiddelaar mag worden verstrekt. Voorgesteld
wordt om daartoe artikel 4:20, derde lid, Wft aan te passen. Dit is echter
niet nodig omdat de informatie over het recht op opname van een bedrag
ineens weliswaar aan het einde van de looptijd dient te worden verstrekt
maar dat dit nog gedurende de looptijd van de opbouw van de oudedagsvoorziening plaatsvindt. Hierdoor valt de informatieverstrekking onder
artikel 4:20, derde lid, Wft.
Uitgangspunten bij scheiding
In de memorie van toelichting is naar aanleiding van een reactie van
vakprofessionals verduidelijkt dat indien de tweejaarstermijn in geval van
scheidingen wordt overschreden en de tot verevening verplichte partner
gebruikmaakt van het recht op gedeeltelijke afkoop, het afkoopbedrag
volledig toekomt aan de tot verevening verplichte partner. Deze moet dan
een evenredig deel van het bedrag doorgeven aan de tot verevening
gerechtigde partner.
Grensoverschrijdende fiscale aspecten
In de reactie van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs op de
internetconsultatie wordt aandacht gevraagd voor de fiscale behandeling
van een bedrag ineens in grensoverschrijdende situaties. In grensoverschrijdende situaties bepaalt het geldende belastingverdrag of Nederland
of het verdragsland mag heffen. In beginsel valt een bedrag ineens onder
het verdragsartikel dat het heffingsrecht regelt over pensioenuitkeringen.
Immers, volgens Nederlands recht valt een bedrag ineens onder de
pensioendefinitie. Of het bedrag ineens volgens het geldende belastingverdrag mag worden belast in het woonland (waar de ontvanger woont)
of het bronland (waar het pensioen is opgebouwd) dan wel in beide
landen, hangt af van de concrete formulering in het toepasselijke
belastingverdrag. Daarbij is in principe de bepaling over afkoop van
toepassing waarvoor doorgaans een bronstaatheffing geldt. Dit kan
anders zijn als de afkoopbepaling is beperkt tot afkoop vóór pensioeningangsdatum. In dat geval wordt normaliter teruggevallen op de algemene
bepaling over de verdeling van heffingsrechten voor pensioenen en
andere soortgelijke beloningen. Indien de uitvoerder zekerheid wil over
juiste verdragstoepassing kan de deelnemer een verdragsverklaring
opvragen bij de Belastingdienst.
Daarnaast zijn vragen gesteld over de voorwaarde van het hanteren van
een afkoopverbod door buitenlandse pensioenlichamen zoals dit volgt uit
het besluit van 20 december 2018.68 Dit besluit zal voor zover nodig
worden aangepast naar aanleiding van dit wetsvoorstel.
Oudedagsverplichting (ODV)
Meerdere reacties op de internetconsultatie, van onder meer vertegenwoordigers van pensioenuitvoerders, adviesbureaus en vakprofessionals,
refereerden aan de aanspraak ingevolge een oudedagsverplichting (ODV)
68

Besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 20 december 2018, nr. 2018–24770.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

42

met de vraag of voor deze aanspraak ook de mogelijkheid wordt geboden
om een bedrag ineens op te nemen. In het kader van het uitfaseren van
het pensioen in eigen beheer bestond tot uiterlijk 31 december 2019 de
mogelijkheid om van de in een eigenbeheerlichaam verzekerde pensioenaanspraak het verschil tussen de waarde in het economische verkeer van
die aanspraak gedeeltelijk prijs te geven tot aan de fiscale balanswaarde
en tevens het resterende bedrag om te zetten in een ODV. Deze
mogelijkheid werd geboden als alternatief voor het bevriezen van een
pensioen in eigen beheer dan wel voor de afkoop ervan.
Tijdens de gedachtewisseling met de Tweede Kamer in aanloop naar de
Wet uitfasering pensioen in eigen beheer en overige fiscale pensioenmaatregelen69 verzocht de Kamer dat ook directeurengrootaandeelhouders en hun eigenbeheerlichamen die niet over
toereikende financiële middelen beschikten om de aanspraken af te kopen
en de daarbij verschuldigde loonheffingen af te dragen in de gelegenheid
zullen worden gesteld om van de problemen die zij met het pensioen in
eigen beheer ondervonden af te komen70. Als een vorm van uitstel van
betaling en gefaseerd kunnen afdragen van de loonheffingen is toen de
aanspraak ingevolge een oudedagsverplichting in de wet gekomen. De
term is gekozen vanuit de positie van het eigenbeheerlichaam, waar de
verplichting op ligt om de resterende aanspraken aan de directeurgrootaandeelhouder uit te betalen. Bij de uitwerking is er bewust voor
gekozen om de ODV niet vorm te geven als een tweedepijlerpensioen of
een derdepijlerlijfrente, maar als een eigen vorm van loon uit vroegere
dienstbetrekking, namelijk een aanspraak waarvan de waarde wordt
uitgekeerd aan de directeur-grootaandeelhouder en – alleen bij voortijdig
overlijden – aan zijn erfgenamen. Voor de ODV zijn dan ook geen
keuzemogelijkheden geïntroduceerd zoals variabilisatie in de hoogte van
de pensioenuitkeringen (hoog-laagpensioen) zoals dat mogelijk is voor
het tweedepijlerpensioen of een tijdelijke uitkering zoals dat mogelijk is
voor derdepijlerlijfrenten. Bij de vormgeving als uitstelmogelijkheid voor
de verschuldigde loonheffingen past het niet om de ODV nu met dezelfde
mogelijkheden te voorzien zoals die voor de tweede en de derde pijler
worden voorgesteld. In tegenstelling tot een pensioen in eigen beheer dat
met de waarde in het economische verkeer te boek staat, kon bij de ODV
al gebruik worden gemaakt van de afwaardering naar de fiscale balanswaarde. Overigens bestaat fiscaal wel de mogelijkheid om de ODV om te
zetten in een lijfrente, lijfrenterekening of lijfrentebeleggingsrecht bij een
professionele verzekeraar, bank of beleggingsonderneming en er
daardoor een aanspraak in de derde pijler van te maken. Deze aanspraak
biedt dan te zijner tijd wel de mogelijkheid om op het moment van ingaan
van de uitkeringen een bedrag ineens op te nemen.
Inwerkingtredingsdatum
In een aantal reacties is door vakprofessionals, vertegenwoordigers van
pensioenuitvoerders en door individuele pensioenuitvoerders gevraagd te
verduidelijken wanneer deelnemers gebruik kunnen maken van het
keuzerecht. Daarnaast is door een aantal partijen aandacht gevraagd voor
een redelijke implementatietermijn. Voorgesteld wordt om – in verband
met een redelijke implementatietermijn bij pensioenuitvoerders – een
minimuminvoeringstermijn van 12 maanden te hanteren. Streven is dat
alle deelnemers met een pensioeningangsdatum vanaf 1 januari 2022
gebruik kunnen maken van de gedeeltelijke afkoop. Dit betekent dat
pensioenuitvoerders in de loop van 2021 al moeten informeren over het
bestaan van de keuzemogelijkheid per die datum.
69
70

Kamerstukken II 2016/17, 34 555, nr. 2.
Kamerstukken II 2015/16, 34 302, nr. 117, p. 23; Kamerstukken II 2015/16, 34 302, nr. 113,
pagina’s 4, 8, 9, 15 en 23.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

43

Overig
In een reactie op de internetconsultatie is door een vakbond gevraagd
naar de situatie dat een deelnemer overlijdt ná een aanvraag tot een
gedeeltelijke afkoop, maar vóór de uitkeringsdatum. In zo’n situatie gaat
de afkoop niet door en vervalt de afkoopsom (als deel van het
ouderdomspensioen) veelal aan het collectief, omdat de afkoopsom tot
aan de uitbetaling als een aanspraak wordt aangemerkt. Dit is in lijn met
de systematiek zoals die wordt gehanteerd bij afkoop klein pensioen.71
In een reactie op de internetconsultatie is door een pensioenuitvoerder
ook aandacht gevraagd voor de gedeeltelijke afkoop van pensioen in
relatie tot schuldenproblematiek en de mogelijkheden en bevoegdheden
die curatoren en bewindvoerders hebben. De wet kent curatele, beschermingsbewind en Wsnp-bewind (Wet schuldsanering natuurlijke
personen). Een meerderjarige kan door de kantonrechter onder curatele
worden gesteld, wanneer hij zelf zijn belangen niet behoorlijk behartigt of
zijn veiligheid of die van anderen in gevaar brengt, als gevolg van zijn
lichamelijke of geestelijke toestand, dan wel gewoonte van drank- of
drugsmisbruik. Een curator beheert dan het vermogen van de betrokkene,
zoveel mogelijk in samenspraak met de betrokkene. Als een meerderjarige
zelf niet in staat is zijn vermogensrechtelijke belangen te behartigen, als
gevolg van zijn lichamelijke of geestelijke toestand, dan wel verkwisting of
het hebben van problematische schulden, kan de kantonrechter (een deel
van) het vermogen van de betrokkene onder bewind stellen. Een
bewindvoerder beheert dan het vermogen van de betrokkene, zoveel
mogelijk in samenspraak met de betrokkene.
Het gedeeltelijk afkopen van een pensioen valt niet onder handelingen die
een curator of beschermingsbewindvoerder uitvoert in het kader van het
beheer van het vermogen van de betrokkene. Het betreft een beschikkingshandeling waarvoor de curator of bewindvoerder in het algemeen
een machtiging van de kantonrechter nodig heeft.
Een Wsnp-bewindvoerder beheert de boedel van een schuldenaar die
vanwege zijn problematische schulden tot de wettelijke schuldsanering is
toegelaten. Voor zover de bewindvoerder tot afkoop van een pensioen van
de betrokkene wil overgaan, zal hij hiervoor toestemming nodig hebben
van de betrokkene zelf of een machtiging van de rechter.72 Daarbij geldt
voor alle vormen van beheer dat deze ook achteraf ter toetsing aan de
rechter kunnen worden voorgelegd. Daarmee wordt het risico op een – op
lange termijn – onverantwoorde (gedeeltelijke) afkoop door bewindvoerders zo veel mogelijk beperkt.
9.2 RVU
In de internetconsultatie heeft de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs aangegeven dat niet is ingegaan op de vraag wanneer een regeling
kwalificeert als een RVU en of hier nog wijzigingen zijn ten opzichte van
bestaand beleid. Er zijn wat betreft de kwalificatievraag geen wijzigingen
beoogd ten opzichte van het bestaande beleid. De wettekst is op dit punt
dan ook niet aangepast. De vrijstelling van RVU-heffing is slechts aan de
orde in die gevallen waarin een regeling kwalificeert als een RVU.
Ook vraagt de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs welke eisen
worden gesteld aan fondsen en verzekeraars om een RVU te mogen
uitvoeren en welke waarborgen voor adequate financiële dekking van de
afgesproken RVU’s gaan gelden. Er worden ten opzichte van de huidige

71
72

Artikel 66, vijfde lid, PW en artikel 78, vijfde lid, Wvb.
Artikel 316, tweede lid, van de Faillissementswet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

44

situatie geen andere eisen of waarborgen gesteld met betrekking tot de
uitvoering van een RVU.
Voorts stelt de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs dat de
RVU-vrijstelling vergelijkbaar is met de stamrechtvrijstelling. Om de
vrijstelling van RVU-heffing echter maximaal te kunnen benutten geldt wel
dat de uitkeringen dienen aan te vangen op zijn vroegst 36 maanden
voorafgaande aan de AOW-datum en geldt een maximumbedrag dat
vrijgesteld is van RVU-heffing. Als niet aan deze voorwaarden wordt
voldaan geldt de vrijstelling van RVU-heffing niet.
In de memorie is naar aanleiding van de internetconsultatie een extra
voorbeeld (situatie 6) opgenomen waarin wordt verduidelijkt hoe de
RVU-vrijstelling werkt in de uitloopperiode 2026 tot en met 2028.
Een aantal reacties van onder meer een werkgeversorganisatie benoemen
de samenhang met andere onderdelen van het pensioenakkoord. Daarbij
gaat het met name over de samenhang met de tijdelijke subsidieregeling
voor duurzame inzetbaarheid en voor het wegnemen van knelpunten bij
het realiseren van regelingen die vrijgesteld zijn van RVU-heffing.
Benadrukt wordt dat het voor decentrale sociale partners behulpzaam is
als meer duidelijkheid is over de voorwaarden voor deze subsidieregeling,
zodat sociale partners daarmee rekening kunnen houden bij het maken
van afspraken. De conceptregeling is op 20 juli 2020 in internetconsultatie
gegaan. De consultatie staat open tot 18 september 2020.
Ook de combinatie met het verlofsparen wordt benoemd. Zo wil onder
meer de FNV graag weten of een werknemer die van zijn of haar
werkgever een RVU ontvangt dit kan aanvullen met behulp van het uit
laten betalen van gespaard verlof. Het gaat hierbij steeds om de vraag hoe
de regeling kwalificeert. Als een werknemer met het oog op vervroegde
uittreding verlof krijgt toegekend kan dit kwalificeren als een RVU. Als het
echter gaat om regulier gespaard verlof kwalificeert het opnemen van dit
verlof op zich niet als RVU. Stel dat alle werknemers structureel, bijvoorbeeld bij zwaar werk of onregelmatige diensten, extra bovenwettelijk
verlof krijgen toebedeeld. Zij kunnen er zelf voor kiezen om dit gedurende
hun carrière in te zetten of om dit op te sparen. Als een oudere
werknemer, die gebruikmaakt van een regeling voor vervroegde
uittreding, aan het eind van zijn of haar loopbaan dit gespaarde verlof
naast de aangeboden regeling voor vervroegd uittreden laat uitbetalen
dan zal dit niet kwalificeren als RVU. Het kan wel zo zijn dat het opnemen
of uitbetalen van verlof als onderdeel van een regeling moet worden
beschouwd en dat dat tot de conclusie leidt dat er sprake is van een
regeling voor vervroegd uittreden. De STAR zal in overleg met het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het Ministerie van
Financiën, ten behoeve van het decentrale cao-overleg, een handreiking
opstellen, waarin voorbeeldsituaties worden geschetst en antwoord wordt
gegeven op de meest gestelde vragen. De Belastingdienst heeft hierover
ook reeds V&A 12-00373 en de Handreiking RVU74 gepubliceerd.
Een aantal vragen uit de internetconsultatie, onder andere van individuele
burgers en een werkgever, ziet op de vrijwilligheid van de kant van
werkgevers of werknemers om enerzijds regelingen voor vervroegde
uittreding aan te bieden en anderzijds om daar gebruik van te maken. De
tijdelijke versoepeling van de RVU-heffing is generiek. Werkgevers en
werknemers kunnen op decentraal of individueel niveau afspraken maken
73
74

https://centraalaanspreekpuntpensioenen.belastingdienst.nl/publicaties/va_12-003_v171027/.
https://centraalaanspreekpuntpensioenen.belastingdienst.nl/publicaties/handreiking-voor-deinterpretatie-van-het-begrip-regeling-voor-vervroegde-uittreding-als-bedoeld-in-artikel-32bavan-de-wet-op-de-loonbelasting-1964-versie-28-december-2018/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

45

over vervroegde uittreding. Dit is nu, voor inwerkingtreding van de in dit
wetsvoorstel opgenomen maatregel, ook al mogelijk, maar wordt
aantrekkelijker omdat regelingen die voldoen aan de voorwaarden tot het
drempelbedrag worden vrijgesteld van de RVU-heffing. Het is aan
werkgevers en werknemers om onderling af te spreken welke werknemers
in aanmerking komen en onder welke voorwaarden. Uitgangspunt daarbij
is dat werknemers die willen doorwerken, en dus niet eerder willen
stoppen, dat ook kunnen doen. In de internetconsultatie is ook gevraagd
of door dit wetsvoorstel werkgevers kunnen worden gedwongen om
regelingen voor vervroegde uittreding aan te bieden. Dat is niet het geval.
Wel is het zo dat afspraken die in cao’s worden gemaakt bindend kunnen
zijn voor individuele werkgevers. Het is aan sociale partners om hierover
een zorgvuldige afweging te maken.
9.3 Uitbreiding van de fiscale ruimte voor het sparen van bovenwettelijk verlof
De reacties op dit onderdeel van het wetsvoorstel gaan vooral over twee
thema’s. Het eerste thema is de vraag hoe het gespaarde verlof wordt
ondergebracht. Nu is het zo dat bovenwettelijk verlof administratief
ondergebracht is bij de eigen werkgever.
Een eerste risico dat onder meer door individuele burgers en een
adviesbureau wordt aangekaart, is de kans dat de werkgever failliet gaat.
Voor werknemers die verlof hebben gespaard brengt dit met zich dat de
kans bestaat dat het gespaarde verlof daarmee verloren gaat. Dat is – ook
onder de huidige regeling – inderdaad een risico dat door de werknemer
moet worden meegewogen bij de keuze om verlof te sparen.
Een tweede risico dat in reacties van individuele burgers aandacht kreeg
is de kans dat mensen, om extra bovenwettelijk verlof te sparen, minder
of geen bovenwettelijk verlof meer opnemen gedurende een aantal jaar.
Daarmee zouden deze mensen het risico lopen niet genoeg rust te nemen
tijdens hun werkzame leven, om zo eerder met pensioen te kunnen gaan.
Dit risico wordt in de praktijk gemitigeerd, namelijk door de bestaande
wettelijke regels voor het inzetten van het wettelijke verlof. Iedere
werknemer heeft jaarlijks recht op viermaal het aantal uren dat hij of zij
per week werkt aan verlof. Ieder jaar moeten werknemers in de
gelegenheid worden gesteld het wettelijk aantal vakantiedagen te kunnen
opnemen. Ook is het zo dat niet opgenomen wettelijke vakantiedagen in
beginsel na een half jaar vervallen. Het is dus veelal niet mogelijk om de
wettelijke vakantiedagen te «sparen». Op die manier wordt geborgd dat
elke werknemer in principe jaarlijks voldoende (het wettelijke minimum)
aan verlof opneemt. Het bovenwettelijke verlof is hiermee «extra».
Werkgever en werknemer kunnen hier samen afspraken over maken, ook
eventueel over het inzetten van een minimumaantal uren per jaar of de
minimale tijd tussen werkzaamheden.
Een tweede thema waar vooral individuele burger aandacht voor vragen
is de levensloopregeling. Deelname aan de levensloopregeling is sinds
1 januari 2012 niet meer mogelijk voor nieuwe deelnemers. Er geldt een
overgangstermijn van 10 jaar voor bestaande deelnemers tot en met
31 december 2021. Levenslooptegoeden die op dat moment nog bestaan
zullen worden belast. In 2013 en 2015 zijn fiscaal vriendelijke afkoopregelingen geweest waarbij voor een deel van het tegoed gold dat slechts 80%
van het tegoed in de belastingheffing werd betrokken. Het kabinet heeft
derhalve mogelijkheden gegeven voor een fiscaal vriendelijke afwikkeling
van de levensloopregeling. Het is niet wenselijk de levensloopregeling in
dit stadium nog aan te passen door een fiscale faciliteit te introduceren
waarmee het tegoed kan worden omgezet in verlofsparen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

46

10. Toezicht- en uitvoeringstoetsen75
Het wetsvoorstel is voor een toezichttoets voorgelegd aan DNB, de AFM
en de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Het wetsvoorstel is voor een
uitvoeringstoets voorgelegd aan de Belastingdienst, de SVB en het UWV.
De toezichttoetsen van DNB, de AFM en de AP en de uitvoeringstoets van
het UWV hebben geen aanleiding gegeven om het wetsvoorstel aan te
passen. Naar aanleiding van de uitvoeringstoetsen van de SVB en de
Belastingdienst is het wetsvoorstel aangepast en is de memorie van
toelichting verduidelijkt. Hierna volgt een korte beschrijving van de
belangrijkste punten uit de toezicht- en uitvoeringstoetsen en indien van
toepassing met een beschrijving van de aanpassing in het wetsvoorstel of
verduidelijking in de memorie van toelichting.
10.1 Toezichttoetsen
AFM
De AFM geeft in haar toezichttoets aan positief te staan tegenover het
toevoegen van het keuzerecht bedrag ineens aan de reeds bestaande
mogelijkheden. De waarborgen van het maximum percentage van 10% en
het uitsluiten van de combinatie van het hoog-laagpensioen en bedrag
ineens dragen volgens de AFM bij aan het beperken van individuele en
impactvolle fouten en het behouden van een adequaat pensioen. Net
zoals de AFM onderkent de regering het belang dat deelnemers goed
geïnformeerd en begeleid worden bij het maken van (gestapelde) keuzes
(zie paragrafen 2.4.1 en 9). Een zorgvuldig ingerichte keuzearchitectuur bij
en keuzetools (biedt inzicht in de gevolgen van keuzemogelijkheden)
opgesteld door een pensioenuitvoerder kan bijdragen aan deze keuzebegeleiding en wordt door de regering ook aangemoedigd. Daarnaast zal in
de lagere regelgeving aandacht worden besteed aan de informatieverstrekking vanuit pensioenuitvoerders naar deelnemers toe over het
keuzerecht bedrag ineens.
DNB
De toezichttoets van DNB ziet op het onderdeel bedrag ineens. In de toets
vraagt DNB aandacht voor de wijze waarop de afkoopwaarde («het bedrag
ineens») wordt vastgesteld. Bij het vaststellen van de afkoopwaarde wordt
geen rekening gehouden met de (negatieve dan wel positieve) buffer van
het pensioenfonds. DNB meent dat niet rekening houden met een
negatieve buffer onevenwichtig kan zijn. Berekeningen van de Pensioenfederatie laten echter zien dat de impact van het opnemen van het bedrag
ineens op de dekkingsgraad van een pensioenfonds zeer gering is, ook bij
lage dekkingsgraden. Als de negatieve buffer wel wordt meegenomen in
het vaststellen van de afkoopwaarde, dan zou de pensioenaanspraak van
de deelnemer direct gekort worden. De impact voor de individuele
deelnemer is daarmee aanzienlijk. Het rekening houden met de (negatieve
dan wel positieve) buffer wordt daarom niet wenselijk en evenwichtig
geacht.
AP
De AP heeft geen opmerkingen bij het voorstel.

75

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

47

10.2 Uitvoeringstoetsen
SVB
In de toelichting staat beschreven welke gevolgen gedeeltelijke afkoop
mogelijk kan hebben voor socialezekerheidsuitkeringen als de partnertoeslag AOW of Anw- en overbruggingsuitkering. In de toelichting stond
beschreven dat gedeeltelijke afkoop mogelijk tot gevolg kan hebben dat
de AOW-partnertoeslag of Anw-uitkering gedurende één maand wordt
verminderd of helemaal niet tot uitbetaling komt. Op basis van jurisprudentie76 heeft de SVB geconcludeerd dat het in één maand korten van de
volledige afkoopsom niet mag. De Centrale Raad van Beroep oordeelde in
deze uitspraken dat de afkoopsom van een ouderdomspensioen in de zin
van de Pensioenwet geacht moet worden bestemd te zijn voor de periode
na het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. De toelichting is
daarom op dit punt aangepast. Hierbij is aangesloten bij de wijze van
verrekenen van de afkoopsom met de AIO-aanvulling. Dit betekent dat de
afkoopsom wordt herleid naar een bedrag per maand, rekening houdend
met de resterende levensverwachting van personen.
Belastingdienst
De Belastingdienst heeft drie uitvoeringstoetsen opgesteld voor de drie
afzonderlijke onderdelen van het wetsvoorstel, te weten: bedrag ineens,
RVU en verlofsparen. Voor het onderdeel bedrag ineens heeft de
Belastingdienst gevraagd om te verduidelijken wat wordt verstaan onder
de afkoopwaarde van een lijfrente. Dit is verduidelijkt door in het
voorgestelde artikel 3.133, elfde lid, onderdeel a, Wet IB 2001 toe te
voegen dat het gaat om de waarde in het economische verkeer. Verder is
in het artikelsgewijze deel van deze memorie een verduidelijking
opgenomen voor wat betreft situaties waarbij een lijfrente fiscaal
geruisloos kan worden omgezet in een ander zodanig recht. In de
uitvoeringstoets heeft de Belastingdienst ook aandacht gevraagd voor
verschillende uitvoeringsaspecten bij het gedeeltelijk afkopen van een
bevroren pensioen in eigen beheer. In lagere regelgeving zal dit nader
worden uitgewerkt. De uitvoeringstoetsen voor de onderdelen RVU en
verlofsparen hebben geen aanleiding gegeven om het wetsvoorstel of de
memorie van toelichting aan te passen.
Als gevolg van aanpassing van de overgangsregeling na het advies van
de Afdeling advisering van de Raad van State heeft de Belastingdienst
aangegeven dat de introductie van de overgangsregeling noopt tot een
aanpassing van de huidige uitvoeringstoets op dit specifieke punt. Deze
aangepaste uitvoeringstoets is nog niet gereed. In de aangepaste
uitvoeringstoets worden de verwachtte gevolgen, zoals bijvoorbeeld een
additioneel effect voor de controle en handhavingscapaciteit, in kaart
gebracht. De aangepaste uitvoeringstoets zal worden nagezonden aan de
Tweede Kamer.
UWV
Het UWV heeft aangegeven dat het wetsvoorstel uitvoerbaar is, onder
twee voorwaarden. In de eerste plaats moest de uitgewerkte opdracht
voor het toevoegen «RVU-vinkje» voor 1 juli 2020 bij de ketenpartners
«jaarovergang loonaangifte» bekend zijn. Dit is ook gebeurd. Het
«RVU-vinkje» houdt in dat werkgevers die RVU-uitkeringen verstrekken
aan een werknemer, dit aangeven in de loonaangifteketen. Daardoor zijn
RVU-uitkeringen op persoonsniveau te herkennen. De gegevens uit de
76

Zie onder meer CRvB 19 december 2014, ECLI:NL:CRVB:2014:4146 en CRvB 19 december 2014,
ECLI:NL:CRVB:2014:4145.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

48

loonaangifte kunnen dan worden gebruikt door handhavers van UWV om
te toetsen of WW-gerechtigden die ook een RVU ontvangen voldoen aan
alle WW-voorwaarden. Uitgangspunt is dat het «RVU-vinkje» wordt
vormgegeven door een nieuwe code soort inkomstenverhouding. Deze
wens heeft niet tot aanpassing van dit wetsvoorstel geleid, maar is
gehanteerd als uitgangspunt voor de praktische uitwerking en implementatie van het RVU-vinkje. In de tweede plaats geeft UWV in het kader van
de monitoring omtrent de samenloop van WW en RVU aan dat de
werkgever zelf de cao-code aangeeft. Hierdoor kan er enige onnauwkeurigheid ontstaan in de rapportage. Aangezien de monitoring bedoeld is
om een globaal beeld te krijgen van het aantal WW-gerechtigden met een
RVU en de cao waaronder zij vallen, vormt deze beperking geen belemmering.
Naast monitoring van de samenloop van WW en RVU vindt de regering
ook de handhaving hieromtrent van belang. De versoepeling van RVU is
bedoeld om mensen die niet langer kunnen doorwerken tot aan de
AOW-leeftijd de mogelijkheid te bieden om te stoppen met werken, terwijl
de WW juist is bedoeld voor personen die weer aan de slag willen. De
doelstellingen zijn dus tegengesteld. Er bestaat daarmee een risico op
oneigenlijk gebruik. Daarom is SZW met UWV in overleg over de
aanvullende handhavingsactiviteiten die UWV zal nemen om dit risico te
ondervangen.
Tot slot geeft het UWV mee dat de RVU-uitkering geheel moet worden
gekort op de WW-uitkering, maar alleen als het een periodieke
RVU-uitkering betreft. Een eenmalige RVU-uitkering kan niet worden
gekort op een WW-uitkering, hiervoor ontbreekt een juridische grondslag
in het Algemeen inkomensbesluit socialezekerheidswetten. Het kabinet zal
er om die reden bij sociale partners op aandringen dat de betalingen in
het kader van de RVU zoveel mogelijk de vorm van een periodieke
uitkering krijgen. De RVU-uitkering moet ook worden gekort op uitkeringen op grond van de TW en IOW, het is hierbij niet van belang of het
een eenmalige of periodieke RVU-uitkering betreft. Een eenmalige
uitkering is wel uitgezonderd voor zover er is uitgekeerd in de vorm van
een stamrecht waaruit periodieke uitkeringen voortvloeien.
Artikelsgewijs
Artikelen I en II
Artikel I, onderdeel A, en artikel II, onderdeel A (artikel 35 PW en artikel 21
Wvb)
In artikel 35, tweede lid, PW en artikel 21, tweede lid, Wvb is vastgelegd
welke informatie in ieder geval in het pensioenreglement moet zijn
opgenomen. Voorgesteld wordt om voor te schrijven dat het pensioenreglement ook informatie moet bevatten over de hoogte van de (sekseneutrale) afkoopvoet die moet worden vastgesteld in verband met het
keuzerecht om op de pensioeningangsdatum een deel van de waarde van
de aanspraken op ouderdomspensioen als bedrag ineens op te nemen.
Zie ook de artikelsgewijze toelichting bij artikel I, onderdeel C, en artikel II,
onderdeel C, van dit wetsvoorstel.
Artikel I, onderdeel B, en artikel II, onderdeel B (artikel 65 PW en artikel 77
Wvb)
Uitgangspunt op grond van de PW en de Wvb is dat afkoop slechts in een
limitatief aantal in de wet omschreven gevallen mogelijk is. Het keuzerecht dat met dit wetsvoorstel wordt geïntroduceerd betreft een vorm van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

49

afkoop, aangezien het gaat om het uitkeren van een deel van de waarde
van de aanspraken op ouderdomspensioen als een bedrag ineens. De
pensioenaanspraken verliezen daarmee de pensioenbestemming. Om dit
keuzerecht mogelijk te maken, wordt voorgesteld in artikel 65 PW en
artikel 77 Wvb een verwijzing op te nemen naar het artikel waarin dit
keuzerecht verder is uitgewerkt (artikel 69a PW respectievelijk artikel 80b
Wvb).
Artikel I, onderdeel C, en artikel II, onderdeel C (artikel 69a PW en
artikel 80b Wvb)
In de voorgestelde artikelen 69a PW en 80b Wvb wordt het keuzerecht om
een deel van de waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen te
laten afkopen uitgewerkt.
Eerste lid
Uitgangspunt op grond van het eerste lid is dat een pensioenuitvoerder
verplicht is om op verzoek van de deelnemer een deel van de waarde van
diens aanspraken op ouderdomspensioen af te kopen. Het betreft hier
aldus een wettelijk recht van de deelnemer.
Het recht op gedeeltelijke afkoop is wel aan enkele voorwaarden
verbonden.
Allereerst mag maximaal 10% van de waarde van de aanspraken op
ouderdomspensioen worden afgekocht (onderdeel a). Daarbij kan het
ouderdomspensioen zijn opgebouwd in een uitkeringsovereenkomst,
kapitaalovereenkomst of premieovereenkomst. Bij die laatste twee
overeenkomsten betreft het dan 10% van het kapitaal dat is opgebouwd
voor ouderdomspensioen. Hierbij wordt uitgegaan van de stand van
zaken op de ingangsdatum van het ouderdomspensioen. De grens van
10% is een maximumgrens. Een deelnemer kan de pensioenuitvoerder
ook verzoeken om een lager percentage van de waarde van de
aanspraken op ouderdomspensioen af te kopen. Als tweede voorwaarde
geldt dat de afkoop moet plaatsvinden op de ingangsdatum van het
ouderdomspensioen (onderdeel b). Als derde voorwaarde geldt dat een
deelnemer geen gebruik mag maken van een eventuele mogelijkheid om
het pensioen te laten variëren als bedoeld in artikel 63 PW respectievelijk
artikel 75 Wvb (onderdeel c). Als vierde voorwaarde geldt dat de levenslange pensioenuitkering die na de afkoop resteert, boven de afkoopgrens
van artikel 66, eerste lid, onderdeel a, PW dan wel artikel 78, eerste lid,
onderdeel a, Wvb moet liggen (onderdeel d). Tot slot geldt als voorwaarde
dat een deelnemer alleen met toestemming van de partner die begunstigde is voor het partnerpensioen gebruik kan maken van het recht op
gedeeltelijke afkoop, indien gebruikmaking van het afkooprecht leidt tot
een verlaging van het partnerpensioen (onderdeel e). Zie voor een nadere
toelichting bij deze voorwaarden paragraaf 2.3.4 van het algemeen deel
van deze memorie van toelichting.
Tweede lid
Het voorgestelde tweede lid bevat de eis tot gelijke behandeling van
mannen en vrouwen en de eis van collectieve actuariële gelijkwaardigheid.
De eis van gelijke behandeling van mannen en vrouwen brengt met zich
dat mannen en vrouwen na afkoop (in gelijke gevallen) hetzelfde bedrag
moeten ontvangen. Om dit te realiseren, dient de pensioenuitvoerder een
sekseneutrale afkoopvoet vast te stellen. Het vaststellen van een sekse-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

50

neutrale afkoopvoet is noodzakelijk omdat bij de berekening van de
afkoopwaarde rekening wordt gehouden met sterftekansen, de levensverwachting van vrouwen gemiddeld hoger is dan van mannen en derhalve
het pensioen voor vrouwen een hogere waarde vertegenwoordigt. Als er
bij de berekening van de afkoopwaarde («het bedrag ineens») wel
rekening zou worden gehouden met het geslacht, zouden vrouwen
derhalve een hogere afkoopwaarde ontvangen dan mannen. Dat wordt
niet wenselijk geacht.
De eis van collectieve actuariële gelijkwaardigheid houdt in dat er op
collectief niveau sprake moet zijn van actuariële gelijkwaardigheid van de
afgekochte pensioenaanspraken van mannen en vrouwen. De pensioenuitvoerder moet de sekseneutrale afkoopvoet vaststellen, rekening
houdend met de weging naar de totale aanspraken voor mannen en
vrouwen voor het gehele deelnemersbestand voor zover zij tot het
volgende uitkeringsmoment naar verwachting pensioneren. Een vrouw
verkrijgt daardoor na afkoop dezelfde afkoopwaarde als een man. Op
individueel niveau is de actuariële waarde van de afgekochte aanspraken
niet gelijkwaardig, maar op collectief niveau wel.
Deze uitgangspunten gelden ook bij de overige keuze- en afkoopmogelijkheden die zijn opgenomen in de PW en Wvb.
Derde lid
In het derde lid wordt vastgelegd dat een beding in strijd met dit artikel is
nietig is.
Vierde lid
In het vierde lid is de mogelijkheid opgenomen om bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur nadere regels vast te stellen over dit
keuzerecht. Van deze mogelijkheid zal onder meer gebruik worden
gemaakt voor het stellen van nadere regels over de informatieverstrekking
voorafgaand aan de pensioeningang over het keuzerecht. In artikel 7a van
het Besluit uitvoering PW en Wvb zal worden geëxpliciteerd dat een
pensioenuitvoerder een deelnemer voorafgaand aan de pensioeningangsdatum moet informeren over de mogelijkheid om een deel van de waarde
van de aanspraken op ouderdomspensioen te laten afkopen. Voorts zal in
artikel 9 van het Besluit uitvoering PW en Wvb worden vastgelegd welke
meer specifieke en persoonlijke informatie de pensioenuitvoerder op
verzoek van de deelnemer over het recht op de gedeeltelijke afkoop dient
te verstrekken. Ook zal in artikel 16 van het Besluit uitvoering PW en Wvb
– dat betrekking heeft op het vaststellen van de afkoopvoet – een
verwijzing naar artikel 69a PW en 80b Wvb worden opgenomen.
Artikel I, onderdeel D, en artikel II, onderdeel D (artikel 176 PW en
artikel 171 Wvb)
Voorgesteld wordt aan de artikelen met de beboetbare bepalingen
artikel 69a PW respectievelijk artikel 80b Wvb toe te voegen. Hiermee
wordt gerealiseerd dat de toezichthouder in geval van overtreding van de
voorschriften over de mogelijkheid om een deel van de waarde van de
aanspraken op ouderdomspensioen te laten afkopen een bestuurlijke
boete kan opleggen. De toezichthouder heeft voor de handhaving van
deze voorschriften ook de mogelijkheid tot het geven van een
aanwijzing77 en het opleggen van een last onder dwangsom.78
77
78

Artikel 171 PW en artikel 166 Wvb.
Artikel 175 PW en artikel 170 Wvb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

51

Artikel III
In artikel 4:71.0a, eerste lid, Wft wordt opgenomen dat een aanbieder van
een zogenoemd uitkeringsproduct de consument de mogelijkheid moet
bieden maximaal 10% van de waarde van de aanspraak op periodieke
uitkeringen die is opgebouwd via een lijfrenteverzekering, een lijfrenterekening of een lijfrentebeleggingsrecht als een bedrag ineens te laten
uitkeren. Het moet gaan om een lijfrenteverzekering, lijfrenterekening of
lijfrentebeleggingsrecht als bedoeld in de artikelen 3.125, eerste lid,
onderdelen a of c of 3.126a, vierde lid, aanhef en onderdeel a, onder 1°, 2°
of 3°, Wet IB 2001. Het gaat derhalve om aanspraken op periodieke
uitkeringen ten behoeve van de oudedagsvoorziening en bijvoorbeeld niet
ten behoeve van nabestaanden.
De gedeeltelijke uitkering mag alleen plaatsvinden onder bepaalde
voorwaarden. Hiervoor wordt verwezen naar de voorwaarden waaronder
gedeeltelijke afkoop wordt toegestaan in de Wet IB 2001. Dit betekent dat
de gedeeltelijke uitkering als bedrag ineens van maximaal 10% moet
plaatsvinden op de eerste ingangsdatum van de periodieke uitkeringen
ten behoeve van de oudedagsvoorziening en dat de waarde van de
periodieke uitkeringen die na de opname van een bedrag ineens resteert
op dat moment meer bedraagt dan € 4.475 (bedrag zoals dat geldt in
2020). De consument kan ook besluiten een lager percentage van de
waarde van de aanspraken op dergelijke periodieke uitkeringen als bedrag
ineens te laten uitkeren.
In het tweede lid wordt aangegeven wat moet worden verstaan onder het
begrip «uitkeringsproduct» als bedoeld in het eerste lid.
In artikel 4:71.0a, derde lid, Wft wordt geregeld dat bij een gedeeltelijke
uitkering als bedrag ineens van een nettolijfrente ten behoeve van de
oudedagsvoorziening het eerste lid van overeenkomstige toepassing is.
Echter, voor een nettolijfrente geldt niet dat het restant na uitkering van
een bedrag ineens meer moet bedragen dan € 4.475 (bedrag zoals dat
geldt in 2020).
Artikel IV
Artikel IV, onderdeel A (artikel 3.133 Wet IB 2001)
Artikel 3.133, eerste lid, Wet IB 2001 regelt de fiscale gevolgen bij een in
het tweede lid van dat artikel opgenomen omstandigheid met betrekking
tot onder andere een aanspraak op lijfrente of periodieke uitkering als
bedoeld in de artikelen 3.125, eerste lid, onderdelen a of c, of 3.126a,
vierde lid, aanhef en onderdeel a, onder 1°, 2° of 3°, Wet IB 2001. Kort
gezegd gaat het hierbij om handelingen die in strijd zijn met de
voorwaarden voor fiscale facilitering van lijfrenten.79 Afkoop van een
lijfrente is in artikel 3.133, tweede lid, onderdeel d, Wet IB 2001
opgenomen als zijnde een dergelijke handeling. Gevolg van het handelen
in strijd met de voorwaarden is dat de premies en bedragen die zijn
betaald voor de aanspraak en het daarover behaalde rendement in
beginsel geheel of gedeeltelijk als negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen in aanmerking moeten worden genomen. In artikel 3.133 Wet IB
2001 zijn hierop twee uitzonderingen opgenomen. In artikel 3.133, tweede
lid, onderdeel d, Wet IB 2001 is geregeld dat geen sprake is van een
handeling in strijd met de voorwaarden als van de aanspraak nog geen
termijnen zijn vervallen, de aanspraak in één bedrag wordt uitgekeerd en
de waarde in het economische verkeer ervan op het onmiddellijk aan het
79

Hieronder wordt tevens verstaan een lijfrenterekening en een lijfrentebeleggingsrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

52

tijdstip van afkoop voorafgaande tijdstip niet meer bedraagt dan € 4.475
(bedrag zoals dat geldt in 2020). Op grond van het negende lid van
genoemd artikel is – onder voorwaarden – geen sprake van een onregelmatige handeling bij de gehele of gedeeltelijke afkoop van de aanspraak
bij langdurige arbeidsongeschiktheid.
Met betrekking tot artikel 3.133 Wet IB 2001 wordt allereerst voorgesteld
om de uitzondering op het afkoopverbod die is vastgelegd in artikel 3.133,
tweede lid, onderdeel d, Wet IB 2001 voor kleine lijfrentes te verplaatsen
naar een nieuw tiende lid. Reden hiervoor is dat alle uitzonderingen op
het «afkoopverbod» dan overzichtelijk staan opgesomd in het negende tot
en met elfde lid van artikel 3.133 Wet IB 2001.
Voorgesteld wordt een elfde lid toe te voegen aan artikel 3.133 Wet IB
2001. Hierin wordt geregeld dat het eerste lid van artikel 3.133 Wet IB 2001
eveneens niet van toepassing is bij de gedeeltelijke afkoop van een
aanspraak op lijfrente als bedoeld in de artikelen 3.125, eerste lid,
onderdelen a of c, of 3.126a, vierde lid, aanhef en onderdeel a, onder 1°, 2°
of 3°, Wet IB 2001, indien aan de in dit nieuwe lid op te nemen
voorwaarden wordt voldaan. Met de verwijzing naar lijfrenten als bedoeld
in de artikelen 3.125, eerste lid, onderdelen a of c, of 3.126a, vierde lid,
aanhef en onderdeel a, onder 1°, 2° of 3°, Wet IB 2001 wordt geregeld dat
een gedeeltelijke afkoop alleen is toegestaan voor oudedagslijfrenten,
tijdelijke oudedagslijfrenten en de hiermee overeenkomende varianten
van de lijfrenterekeningen en lijfrentebeleggingsrechten. Gedeeltelijke
afkoop blijft fiscaal dus niet toegestaan voor nabestaandenlijfrenten,
lijfrenten voor het meerderjarige invalide kind en arbeidsongeschiktheidslijfrenten.
De voorwaarden voor de gedeeltelijke afkoop zijn ontleend aan de
voorgestelde voorwaarden voor een ingevolge de PW of de Wvb
toegestane afkoop van een deel van de waarde van de pensioenaanspraken (zie het voorgestelde artikel 69a PW en het voorgestelde
artikel 80b Wvb). Deze voorwaarden zijn: (a) maximaal 10% van de waarde
in het economische verkeer van de aanspraak op een lijfrente als bedoeld
in de artikelen 3.125, eerste lid, onderdelen a of c, of 3.126a, vierde lid,
aanhef en onderdeel a, onder 1°, 2° of 3°, Wet IB 2001 mag worden
afgekocht; (b) de gedeeltelijke afkoop moet plaatsvinden op de ingangsdatum van de termijnen van deze lijfrente en (c) na de afkoop moet de
waarde in het economische verkeer van de aanspraak op lijfrente of
periodieke uitkeringen meer bedragen dan € 4.475 (bedrag zoals dat geldt
in 2020). Voorwaarde (b) betekent dat alleen bij de uitkerende aanbieder
kan worden afgekocht. Het is namelijk uitdrukkelijk de bedoeling dat
eenmalig een gedeeltelijke afkoop kan plaatsvinden over een bepaalde
(deel)aanspraak. Als een lijfrente gedeeltelijk ingaat kan alleen over het
deel dat ingaat 10% worden afgekocht. Zodra het resterende deel ingaat
kan over het resterende deel 10% worden afgekocht. Als een lijfrente na
ingang met toepassing van artikel 3.134 Wet IB 2001 wordt omgezet in een
andere lijfrente kan met betrekking tot de laatstgenoemde lijfrente geen
gebruik worden gemaakt van de mogelijkheid om 10% af te kopen.
Indien aan de voorwaarden van het voorgestelde artikel 3.133, elfde lid,
Wet IB 2001 wordt voldaan is artikel 3.133, eerste lid, Wet IB 2001 niet van
toepassing op de gedeeltelijke afkoop van de lijfrenteaanspraken.
Hierdoor is over deze afkoop geen revisierente als bedoeld in artikel 30i
van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) verschuldigd.
In het voorgestelde twaalfde lid van artikel 3.133 Wet IB 2001 wordt
geregeld dat hetgeen wordt ontvangen ter zake van de in het negende,
tiende en elfde lid van genoemd artikel toegestane afkopen als termijn
van een lijfrente wordt aangemerkt. Hiermee wordt bewerkstelligd dat het
bedrag van een dergelijke afkoop als belastbare periodieke uitkering als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

53

bedoeld in artikel 3.100 Wet IB 2001 in de heffing van de inkomstenbelasting wordt betrokken.
Artikel IV, onderdeel B (artikel 3.135 Wet IB 2001)
Artikel 3.135 Wet IB 2001 regelt de fiscale gevolgen bij een onregelmatige
handeling van een IB-ondernemer of resultaatgenieter met betrekking tot
pensioenregelingen waaraan wordt deelgenomen op grond van de Wet
verplichte deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds 2000, de Wet op
het notarisambt of de Wvb. Met de voorgestelde wijziging van
artikel 3.135, zesde lid, Wet IB 2001 wordt een afkoop van een deel van de
pensioenaanspraken als bedoeld in artikel 69a PW of artikel 80b Wvb ook
voor de toepassing van artikel 3.135, zesde lid, Wet IB 2001 aangemerkt
als een toegestane afkoop. Derhalve heeft deze afkoop niet tot gevolg dat
de waarde van de pensioenaanspraak in aanmerking wordt genomen als
negatieve uitgaven voor de inkomensvoorzieningen. Aangezien
artikel 3.135, eerste lid, Wet IB 2001 hierdoor niet van toepassing is op de
gedeeltelijke afkoop van de pensioenaanspraken, is ook geen revisierente
als bedoeld in artikel 30i AWR verschuldigd. Volledigheidshalve wordt
opgemerkt dat het afgekochte deel van de waarde van de pensioenaanspraken op grond van artikel 3.100, eerste lid, onderdeel d, Wet IB 2001 in
de belastingheffing wordt betrokken als onder de belastbare periodieke
uitkeringen en verstrekkingen vallende afkoopsom.
Artikel IV, onderdeel C (artikel 5.16c Wet IB 2001)
Artikel 5.16c Wet IB 2001 regelt de fiscale gevolgen bij een onregelmatige
handeling met een nettolijfrente. Ook gehele of gedeeltelijke afkoop van
een nettolijfrente is daarbij aangemerkt als onregelmatige handeling.
Ingeval een gehele of gedeeltelijke afkoop van een nettolijfrente plaatsvindt, vervalt op grond van artikel 5.16c, eerste lid, Wet IB 2001 op dat
moment voor de volledige aanspraak de vrijstelling voor de vermogensrendementsheffing. Verder wordt in dat geval in het jaar na de afkoop het
ingevolge artikel 5.16c, tweede en derde lid, Wet IB 2001 berekende
bedrag tot de bezittingen gerekend voor de vermogensrendementsheffing.
Voorgesteld wordt een nieuw vijfde lid in artikel 5.16c Wet IB 2001 op te
nemen waarin wordt geregeld dat artikel 5.16c, eerste lid, Wet IB 2001 niet
van toepassing is bij de gedeeltelijke afkoop van een nettolijfrente die aan
de voorwaarden van het eveneens in dit wetsvoorstel opgenomen
artikel 3.133, elfde lid, onderdelen a en b, Wet IB 2001 voldoet. Verder is,
net als bij de brutolijfrente, vereist dat de nettolijfrente een oudedagslijfrente is als bedoeld in de artikelen 3.125, eerste lid, onderdelen a of c, of
3.126a, vierde lid, aanhef en onderdeel a, onder 1°, 2° of 3°, Wet IB 2001.
Indien aan deze voorwaarden wordt voldaan is bij de gedeeltelijke afkoop
van een nettolijfrente geen sprake meer van een onregelmatige
handeling. Overigens hoeft in dit geval niet te worden voldaan aan de
voorwaarde uit artikel 3.133, elfde lid, onderdeel c, Wet IB 2001. Achtergrond hiervan is dat afkoop door de aanbieder van een «kleine» nettolijfrente niet is toegestaan (behoudens bij arbeidsongeschiktheid), zodat het
voorschrijven van een zogenoemde afkoopgrens als bedoeld in paragraaf
3.4 van deze memorie van toelichting onder «Voorwaarde 3: afkoopgrens»
niet nodig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

54

Artikel V
Artikel V, onderdeel A (artikel 11 Wet LB 1964)
Op grond van artikel 11, eerste lid, onderdeel r, onder 1°, Wet LB 1964
worden aanspraken op vakantieverlof en compensatieverlof niet tot het
loon gerekend, voor zover deze aanspraken aan het einde van het
kalenderjaar in totaal niet meer bedragen dan de arbeidsduur per week
gerekend over een periode van vijftig weken. Met de voorgestelde
wijziging van de bepaling vindt een uitbreiding plaats naar honderd
weken. Indien de aanspraken op vakantieverlof en compensatieverlof aan
het einde van het jaar in totaal niet meer bedragen dan de arbeidsduur
per week gerekend over een periode van honderd weken, worden deze
aanspraken niet tot het loon gerekend.
Artikel V, onderdeel B (artikelen 18 Wet LB 1964)
De Wvb is van toepassing op beroepspensioenregelingen. De PW geldt
niet voor deze pensioenregelingen. Wanneer een werknemer deelneemt
aan een beroepspensioenregeling, zijn voor de fiscale facilitering de
bepalingen uit hoofdstuk IIB Wet LB 1964 van toepassing. In artikel 18 Wet
LB 1964 ontbreekt abusievelijk een verwijzing naar de Wvb. Met de
voorgestelde wijziging wordt deze verwijzing alsnog opgenomen.
Artikel V, onderdeel C (artikel 19b Wet LB 1964)
Artikel 19b, eerste lid, Wet LB 1964 regelt de fiscale gevolgen van een
onregelmatige handeling met pensioenaanspraken. Afkoop van een
pensioenaanspraak is hierin opgenomen als zijnde een onregelmatige
handeling. Ingeval een onregelmatige handeling plaatsvindt, wordt de
volledige pensioenaanspraak aangemerkt als loon uit vroegere dienstbetrekking en in de belastingheffing betrokken. In artikel 19b, vierde lid, Wet
LB 1964 is een uitzondering opgenomen voor afkoop van kleine pensioenen. Dat artikellid regelt dat bij afkoop van een klein pensioen op grond
van de artikelen 66, 67 of 68 PW de hoofdregel van artikel 19b, eerste lid,
Wet LB 1964 niet van toepassing is.
Met de voorgestelde wijziging van artikel 19b, vierde lid, Wet LB 1964
wordt een verwijzing naar het afkopen van een deel van de waarde van de
pensioenaanspraken, bedoeld in het voorgestelde artikel 69a PW,
toegevoegd aan artikel 19b, vierde lid, Wet LB 1964. Hiermee wordt
voorkomen dat het afkopen van een deel van de waarde van de pensioenaanspraken, bedoeld in artikel 69a PW, kwalificeert als een onregelmatige
handeling, die tot gevolg heeft dat de volledige pensioenaanspraak wordt
aangemerkt als loon uit vroegere dienstbetrekking. Aangezien artikel 19b,
eerste lid, Wet LB 1964 hierdoor niet van toepassing is op een dergelijke
gedeeltelijke afkoop van de pensioenaanspraken, is ook geen revisierente
als bedoeld in artikel 30i AWR verschuldigd. Volledigheidshalve wordt
opgemerkt dat het afgekochte deel van de waarde van de pensioenaanspraken in deze situatie op grond van artikel 10, eerste lid, Wet LB 1964 in
de belastingheffing wordt betrokken als loon uit (vroegere) dienstbetrekking.
Tevens wordt van de gelegenheid gebruikgemaakt om in artikel 19b,
tweede, vierde en vijfde lid, Wet LB 1964 ook verwijzingen naar de Wvb op
te nemen.
Artikel 19b, tweede tot en met zevende lid, Wet LB 1964 is op grond van
artikel 5.17e, vijfde lid, Wet IB 2001 van overeenkomstige toepassing voor
nettopensioen. Dit heeft tot gevolg dat een gedeeltelijke afkoop als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

55

bedoeld in het voorgestelde artikel 69a PW of artikel 80b Wvb ook bij
nettopensioen niet leidt tot een onregelmatige handeling.
Artikel V, onderdeel D (artikel 32ba Wet LB 1964)
Zesde lid
De Wvb is van toepassing op beroepspensioenregelingen. De PW geldt
niet voor deze pensioenregelingen. Wanneer een werknemer deelneemt
aan een beroepspensioenregeling, zijn voor de fiscale facilitering de
bepalingen uit hoofdstuk IIB Wet LB 1964 van toepassing. In artikel 32ba,
zesde lid, Wet LB 1964 ontbreekt abusievelijk een verwijzing naar de Wvb.
Met de voorgestelde wijziging wordt deze verwijzing alsnog opgenomen.
Zevende en achtste lid
Artikel 32ba Wet LB 1964 regelt dat een door een inhoudingsplichtige
gedane en op hem drukkende uitkering ingevolge een regeling voor
vervroegde uittreding alsmede een door een inhoudingsplichtige voldane
en op hem drukkende bijdrage of premie aan een fonds dat of een
verzekeraar die een zodanige regeling uitvoert, wordt aangemerkt als loon
dat als een eindheffingsbestanddeel wordt belast naar een tarief van 52%
(RVU-heffing). Met de voorgestelde invoeging van een nieuw zevende lid
in genoemd artikel wordt bewerkstelligd dat deze uitkeringen, bijdragen
en premies ingevolge een regeling voor vervroegde uittreding, onder
voorwaarden en tot een bepaalde hoogte voor de berekening van de
verschuldigde RVU-heffing niet als zodanig worden aangemerkt. Er blijft
wel volledig sprake van een regeling voor vervroegde uittreding, zodat de
bijbehorende aanspraken ingevolge artikel 11, eerste lid, onderdeel d, Wet
LB 1964 niet tot het loon behoren.
Het vrijstellingsbedrag geldt uitsluitend voor zover de uitkeringen
plaatsvinden in de periode van 36 maanden voor de pensioengerechtigde
leeftijd, bedoeld in artikel 7a, eerste lid, van de Algemene Ouderdomswet
(AOW-gerechtigde leeftijd). Hierbij wordt voor de volledigheid opgemerkt
dat het gaat om de voor de betreffende werknemer vastgestelde
AOW-gerechtigde leeftijd.
De hoogte van de vrijstelling bedraagt € 1.767 (bedrag 2020) vermenigvuldigd met het aantal maanden tussen de eerste uitkering in de
genoemde periode en het bereiken van AOW-gerechtigde leeftijd. Hierbij
worden delen van maanden als een maand in aanmerking genomen.
Om te toetsen of het vrijstellingsbedrag wordt overschreden, worden alle
uitkeringen die ingevolge de regelingen in de genoemde periode
plaatsvinden bij elkaar opgeteld. Als een werkgever meerdere regelingen
voor vervroegde uitreding aan dezelfde werknemer aanbiedt, worden al
deze regelingen voor deze toets samengevoegd. Indien de hoogte van de
uitkeringen het maximumbedrag overschrijdt, is naar rato van het bedrag
van die overschrijding de bestaande RVU-heffing verschuldigd over de
bijdrage, premie of uitkering en wel voor het eerst in het loonaangiftetijdvak dat de vrijstellingsdrempel is overschreden.
Het voorgestelde achtste lid van genoemd artikel 32ba bevat een
indexatiebepaling voor het in genoemd zevende lid opgenomen maandbedrag. Jaarlijks wordt aan het begin van het kalenderjaar vastgesteld
welk maandbedrag relevant is voor de beoordeling of nog sprake is van
een regeling die kwalificeert voor de vrijstelling voor de RVU-heffing. Dit
maandbedrag wordt berekend door het aan het begin van dat kalenderjaar geldende netto-ouderdomspensioen, bedoeld in artikel 9, vijfde
lid, onderdeel a, van de Algemene Ouderdomswet, te bruteren. Hierbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

56

wordt rekening gehouden met de algemene heffingskorting voor een
persoon die de pensioengerechtigde leeftijd nog niet heeft bereikt. Door
deze koppeling wordt bereikt dat de vrijstelling meebeweegt met het op
de peildatum geldende bedrag van de netto-AOW-uitkering voor mensen
die de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt. De vernummering van
het zevende en achtste lid tot negende en tiende lid van genoemd
artikel 32ba houdt verband met de hiervoor toegelichte invoeging van
twee nieuwe leden.
Artikel V, onderdeel E (artikel 32ba Wet LB 1964)
Dit onderdeel regelt dat het met artikel V, onderdeel D, voorgestelde
zevende en achtste lid van artikel 32ba Wet LB 1964 komen te vervallen
onder (terug)vernummering van het negende en tiende lid tot zevende en
achtste lid. Dit onderdeel zal – via het in artikel VII genoemde koninklijke
besluit – in werking treden met ingang van 1 januari 2026. Voor de periode
2026 tot en met 2028 is een overgangsregeling in artikel 39j Wet LB 1964
opgenomen (zie artikel V, onderdeel G) zoals beschreven in paragraaf 3.3
van het algemene deel van deze memorie.
Artikel V, onderdeel F (artikel 38n Wet LB 1964)
Met de voorgestelde aanpassing van artikel 38n Wet LB 1964 wordt
geregeld dat het afkopen van een deel van de waarde van de pensioenaanspraken als bedoeld in artikel 69a PW ook op overeenkomstige wijze
mogelijk wordt voor een zogenoemd bevroren pensioen in eigen beheer.
Aan de toepassing van deze mogelijkheid zullen bij ministeriële regeling
nadere voorwaarden worden gesteld. Te denken valt hierbij bijvoorbeeld
aan regels voor het vaststellen van de waarde van het op pensioeningangsdatum ineens op te nemen deel van de in eigen beheer verzekerde
aanspraak op ouderdomspensioen.
Artikel V, onderdeel G (artikel 39j Wet LB 1964)
Dit onderdeel voorziet in een overgangsregeling voor de jaren 2026, 2027
en 2028 voor reeds op 31 december 2025 bestaande regelingen voor
vervroegde uittreding. Voor uiterlijk op 31 december 2025 schriftelijk
overeengekomen regelingen voor vervroegde uittreding voor werknemers
die uiterlijk op 31 december 2028 de AOW-gerechtigde leeftijd bereiken,
blijft op grond van die in artikel 39j Wet LB 1964 op te nemen overgangsregeling artikel 32ba, zevende en achtste lid, Wet LB 1964 zoals dat luidde
op 31 december 2025 gelden. Het bedrag genoemd in artikel 32ba,
zevende lid, Wet LB 1964 zoals dat luidde op 31 december 2025 wordt in
de jaren 2026, 2027 en 2028 bij ministeriële regeling aangepast op basis
van dezelfde systematiek als genoemd in artikel 32ba, achtste lid, Wet LB
1964 en hiervoor toegelicht.
Artikel VI
Met dit artikel wordt voorgesteld de doeltreffendheid en effecten in de
praktijk van verschillende onderdelen van het wetsvoorstel binnen vijf jaar
na de inwerkingtreding van artikel I, betreffende het keuzerecht bedrag
ineens, van het wetsvoorstel te evalueren. Uitgaande van het streven om
het keuzerecht «bedrag ineens» als laatste van de te evalueren onderdelen
van dit wetsvoorstel op 1 januari 2022 in werking te laten treden, zal de
evaluatie derhalve vóór 1 januari 2027 plaatsvinden. Een verslag van de
evaluatie wordt toegezonden aan de Staten-Generaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

57

Onderdeel van de evaluatie is allereerst de doeltreffendheid en effecten
van het recht op afkoop van een deel van het ouderdomspensioen dat met
dit wetsvoorstel wordt geïntroduceerd. Hierbij zal onder meer aandacht
worden besteed aan (a) de mate waarin gebruik wordt gemaakt van het
recht op afkoop, (b) de doeltreffendheid van de waarborgen en
voorwaarden waarmee het keuzerecht bedrag ineens is omkleed, mede
met het oog op mogelijke neveneffecten van het keuzerecht (bijvoorbeeld
op het terrein van de inkomensafhankelijke regelingen). De evaluatie zal
zich ook uitstrekken tot het (soortgelijke) keuzerecht dat wordt geïntroduceerd met betrekking tot een bevroren pensioen in eigen beheer, het
nettopensioen, oudedagsvoorzieningen die zijn opgebouwd in de derde
pijler en de nettolijfrente. Tot slot wordt in de evaluatie de mogelijkheid
om fiscaal gefaciliteerd 100 weken verlof te kunnen opsparen betrokken.
Er zal onder meer worden bezien in hoeverre in cao’s hierover afspraken
zijn gemaakt. Voor de volledigheid zij opgemerkt dat ervoor is gekozen de
voorgestelde RVU-drempelvrijstelling niet mee te nemen in de evaluatie,
aangezien dit een tijdelijke maatregel betreft voor de duur van vijf jaar.
Artikel VII
Het moment van inwerkingtreding van deze wet wordt bij koninklijk
besluit vastgesteld, waarbij voor de verschillende artikelen of onderdelen
verschillende tijdstippen kunnen worden vastgesteld.
Voor zover het de wijzigingen betreft die noodzakelijk zijn voor het tijdelijk
versoepelen van de RVU-heffing en de uitbreiding van de fiscale ruimte
voor het sparen van bovenwettelijk verlof is het streven dat deze in
werking treden met ingang van 1 januari 2021. Zo kunnen sociale partners
op zo kort mogelijke termijn regelingen voor vervroegde uittreding treffen
en hiermee de groep werknemers die bijna de AOW-leeftijd bereiken
tegemoetkomen.
De versoepeling van de RVU-heffing betreft een tijdelijke maatregel voor
een beoogde duur van vijf jaar, daarmee uiterlijk eindigend per 1 januari
2026. De artikelleden waarin deze versoepeling is neergelegd, zullen
derhalve ingevolge genoemd koninklijk besluit vervallen met ingang van
1 januari 2026. Achtergrond hiervan is dat het kabinet ervan uitgaat dat
vanaf 2026 voldoende maatregelen zijn genomen, zodat de versoepeling
van de RVU-heffing kan vervallen (zie paragraaf 3.3 van het algemeen deel
van deze memorie van toelichting). Vanaf 1 januari 2026 tot en met
31 december 2028 geldt er wel een overgangsregeling (zie het voorgestelde artikel 39j Wet LB 1964).
Voor zover het de wijzigingen betreft voor het invoeren van het keuzerecht
voor een bedrag ineens is het voornemen om een minimuminvoeringstermijn te hanteren en deze wijzigingen naar verwachting per 1 januari
2022 in werking te laten treden. Achtergrond hiervan is dat deelnemers
vanaf het moment van inwerkingtreding gebruik moeten kunnen maken
van de mogelijkheid om op de pensioeningangsdatum een deel van de
waarde van de aanspraken op ouderdomspensioen te kunnen laten
afkopen. Om te realiseren dat pensioenuitvoerders deelnemers hierover
tijdig kunnen informeren en deelnemers een weloverwogen beslissing
kunnen nemen, is een minimuminvoeringstermijn wenselijk.
Deze inwerkingtredingsdata zijn conform de afspraken die zijn gemaakt in
het pensioenakkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

58

Deze toelichting wordt ondertekend mede namens de Staatssecretaris van
Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 555, nr. 3

59