Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 131

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW, EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 maart 2012
De vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw, en Innovatie
heeft op 2 februari jl. verzocht om een kabinetsreactie op het rapport
«Hernieuwbare energie in Nederland tot 2020» dat door ING is opgesteld.
U treft hierbij mijn reactie aan.
Ik heb met interesse kennis genomen van de studie van ING Bank en ING
Lease Nederland.
Het rapport geeft een interessant overzicht van de diverse opties die rond
hernieuwbare energie tot 2020 aan de orde zijn en adresseert de
knelpunten die rond financiering spelen. Ik ga in mijn reactie in op de in
het rapport geraamde financieringsbehoefte, het doelbereik voor
hernieuwbare energie tot 2020, en de problematiek rond financiering van
(duurzame) energieprojecten in het algemeen.
Financieringsbehoefte
Wat de raming van de financieringsbehoefte betreft die in het rapport
wordt genoemd, constateer ik dat de onderzoekers zich baseren op een
reeds bekende maar wel wat verouderde analyse van de Boston
Consulting Group (BCG). BCG heeft zich in haar analyse van de mogelijke
financieringsbehoefte van 100 miljard euro tot 2020 gebaseerd op het
beleid van het vorige kabinet. In dat beleid – Schoon en Zuinig – werd nog
uitgegaan van drie aparte milieudoelen, namelijk CO2-reductie,
hernieuwbare energie en energiebesparing. Daarnaast werd in Schoon en
Zuinig nog ingezet op doelen die boven de Europese doelstellingen
uitgingen. Wat het realiseren van het aandeel duurzame energie betreft
werd toen een grote rol toebedacht aan windenergie op zee.
Het huidige kabinet streeft de Europese doelen op het gebied van
CO2-reductie en hernieuwbare energie na. Voor wat betreft het doelbereik
van hernieuwbare energie wordt zoveel als mogelijk ingezet op kosteneffectieve opties, waarbij de rekenmethode van de Europese Commissie
conform de Richtlijn hernieuwbare energie als uitgangspunt geldt. Het

kst-31239-131
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 131

1

gevolg van het hanteren van de Europese definitie is dat windenergie op
zee in de lijst van kosteneffectieve opties daalt en opties zoals groen gas
kosteneffectiever blijken te zijn.
Omdat in de vorige kabinetsperiode maximaal werd ingezet op de optie
wind op zee waren de budgettaire uitgaven en de financieringsbehoefte
beduidend hoger dan in de huidige inzet. Tezamen met het feit dat dit
kabinet geen apart doel voor energiebesparing nastreeft, leidt dat tot mijn
inschatting dat de financieringsbehoefte tot 2020 beduidend lager zal
uitvallen dan de geraamde 100 miljard euro die in het rapport wordt
genoemd.
Realisatie Europees doel voor hernieuwbare energie.
Wat het doelbereik voor hernieuwbare energie betreft, wil ik op deze
plaats nog eens benadrukken dat dit kabinet de Europese doelstelling van
14% in 2020 nastreeft. Het rapport zet echter impliciet vraagtekens bij deze
haalbaarheid.
De financiering van projecten zou een belangrijk knelpunt zijn en het
overheidsbeleid te grillig.
Ik verwijs naar de analyse van PBL en ECN van september 2011 waarin is
becijferd dat op grond van het ingezette beleid van dit kabinet tot 2015
een aandeel hernieuwbare energie van 12% haalbaar is. In 2014 wordt het
beleid geëvalueerd en wordt bezien of en in hoeverre aanvullend beleid
nodig is. Gedacht kan dan worden aan een verdere aanscherping van de
SDE+ regeling, een leveranciersverplichting, of import van hernieuwbare
energie. Voor het jaar 2012 heb ik overigens al diverse verbeteringen in de
SDE+ opgenomen (zie Kamerstukken 31 239, nr. 125).
De SDE+-regeling neemt de onrendabele top van duurzame projecten weg
en zal via die weg leiden tot een goede businesscase met een billijk
rendement van 15% per jaar, waardoor banken in het algemeen bereid
zouden moeten zijn om de financiering te realiseren. Een deel van de
projectrisico’s is dan namelijk al in de prijs verdisconteerd. Andere
risico’s, zoals het risico op een wijziging van beleid, ook wel regulatory
risks genoemd, zijn niet langer manifest op het moment dat men een
subsidiebeschikking ontvangt. Men heeft immers recht op subsidie voor
het betreffende project, ongeacht latere wijzigingen in beleid. Tot slot blijft
er natuurlijk nog een aantal exploitatierisico’s over. Men mag echter
van exploitant en van de banken verwachten deze risico’s te dragen,
gezien het billijke rendement dat de subsidie mogelijk maakt.
Ondanks het billijke rendement vindt ING het niet realistisch dat bancaire
financieringen voldoende zullen groeien om de benodigde investeringen
in groene groei te kunnen dekken. ING gaat er van uit dat de investeringen
in groene groei bovenop de huidige kredietverlening zullen komen. Ik laat
dit voor de onderzoekers. Het is naar mijn mening ook mogelijk dat investeringen in groene groei gedeeltelijk in de plaats zullen komen van
investeringen in andere, meer traditionele productiemiddelen. Daarmee
zal de additionele investeringsbehoefte veel bescheidener kunnen blijken.
Financieringsknelpunten
Bovenstaande neemt echter niet weg dat er zich op het gebied van
financiering van energieprojecten knelpunten kunnen voordoen. In het
kader van de Green Deal worden onder andere ook deze knelpunten
bezien, die overigens niet eenduidig zijn.
Ten dele hebben banken momenteel te kampen met verscherpt toezicht en
met strengere Basel III-normen waardoor zij meer eigen vermogen dienen
aan te houden. Dat leidt an sich tot een beperking van de kredietverstrekking over de gehele linie, dus niet alleen op het gebied van
(duurzame) energieprojecten. Ook heb ik signalen opgevangen dat in de
Nederlandse situatie veelal sprake is van kleinschalige projecten. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 131

2

zogenoemde handling costst zijn voor de banken in die situatie vaak te
hoog, waardoor zij dergelijke projecten afwijzen.
Ik constateer dat partijen in de financiële markten initiatieven overwegen
om financieringsknelpunten te verminderen. Zo formuleert het Holland
Financial Centre (HFC) thans een investeringsplan dat de mogelijkheden
van een Groene Investeringsmaatschappij (GIM) verkent. Ik wacht de
uitkomsten daarvan af. Mocht een dergelijk initiatief kansrijk blijken te zijn
en door de private partijen binnen het HFC worden omarmd, dan zal ik
tezamen met HFC bezien of en in hoeverre de Rijksoverheid een rol kan
vervullen in de realisering van een GIM.
De minister van Economische Zaken, Landbouw, en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 239, nr. 131

3