Factsheet

Tijdbesparende technologieën
in de ouderenzorg
April 2021

Factsheet

Tijdbesparende technologieën
in de ouderenzorg
Er is een veelheid aan technologieën die zorgprocessen kunnen
ENKELE ALGEMENE
AANDACHTSPUNTEN BIJ DE INZET
VAN TECHNOLOGIE:
(UIT DIT ONDERZOEK)

• Betrek medewerkers van
verschillende afdelingen
vroegtijdig

• Implementeer stapsgewijs
• Denk aan goede scholing van
medewerkers en mantelzorgers

• Besef dat bij integratie van diverse
technologieën de implementatie
complexer wordt

• Heb aandacht voor continu
evalueren, ook met externe
stakeholders

• Richt het zorgproces opnieuw in
• Probeer technologie zo vroeg
mogelijk in het zorgproces in te
zetten bij cliënten

ondersteunen. Maar welke technologieën maken het werk nou echt
slimmer, met verhoogde kwaliteit van leven van de doelgroep en
arbeidsbesparing bij de zorgverlening?
In dit onderzoek zijn 13 zorgtechnologieën verdiept die, onder voorbehoud van een aantal
randvoorwaarden, snel opschaalbaar zijn. Significant Public en Vilans hebben, in opdracht
van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, een documentstudie uitgevoerd en
interviews bij 19 zorgaanbieders die de betreffende technologie gebruiken.
Bekijk de uitgebreide onderzoeksrapportage hier
• Pagina 3 bevat een overzicht van de meest genoemde kosten en baten bij de inzet van
technologie.
• Op pagina 4 van deze factsheet vindt u een overzicht van de diverse toepassingen. Sommige
technologieën worden vooral in de thuissituatie ingezet terwijl anderen voornamelijk in de
intramurale zorg worden gebruikt.
• Vanaf pagina 5 vindt u inzichten uit ons onderzoek per technologie.
• Op de laatste pagina vindt u het colofon.

April 2021

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

2

Wat moet je investeren en wat levert het gebruik op?

Rust voor cliënt
Herinrichten van
het zorgproces

INTR
ODU
CTI
I
ORGAN DE E
NISA
TIE

Meer eigen regie
Mate van draagcomfort

Foutief gebruik
leidt tot risico’s

TENNDE
S
O
K LLE LS
VU OA
AANKEN Z HONE
ZA ARTP NET
SM INTER
&

KO
AAN STEN
HA SCHA
& SORDWAR F
FTW E
ARE

< Terug naar index

M
OM EE
TE A R C
HE ND AP
LP ER AC
EN E IT
CL EI
IË T
NT
EN

VR
OE
GS PR
IG EV
NA EN
Meer inzicht in nieuwe
LE TI
informatie voor zorg/naasten
RI E &
NG

STO
RIN
GEN

April 2021

M
ZO IND
RG E
M R
OM
EN
TE
N

M
RE IN
IS DE
TI R
JD

Mindere fysieke
contactmomenten

Denk verder ook aan:
•! Kosten ondersteuning
door de leverancier
•! Kosten abonnement
•! Instellen/bijhouden en
afstemming door
zorgprofessional

Verhoogd gevoel
van veiligheid

Minder controle
en supervisie

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

3

Interactieve index

MO

IT

TIC A

G
IN

OR

EF S TI JL M ON

SMA
RT

A
GL

GE

SS

DO

HUISZORG
NT
TE
VA

LOGIE
NO
CH

BUNDEL
IN
G

G

DAGSTRUCT
U

LE

DERSTEUN
IN
ON
UR

LOGIE VOOR
NO
W
CH

RG
DZO
ON

BEELD
TE

Klik op de technologie om direct te navigeren

AVA N C E E R D

E

ER MZORG

AG

A IR

B

ERNE LE
EF
EX T
C

M

ME

I

NS
PE

IN C O

S

IT O

SC

M

ON

HZ

IE K E N

DI

HEUP

SL

M E DICI J N

HEER
SBE
NG

LS
KE
IR

ER

EL

CH

TOE
GA

BE

DS

R IN G C H R O

NI

Instelling

Thuis
April 2021

< Terug naar inleiding

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

4

MEDICIJNDISPENSERS
Medicijndispensers met check op afstand bieden op gezette momenten een
zakje met medicijnen aan in de goede samenstelling en dosering. Op het
moment dat iemand medicijnen moet innemen, geeft de medicijndispenser
een geluid- en lichtsignaal.

DOELGROEP
Thuiswonende cliënten die om
diverse redenen ondersteuning
nodig hebben in het aanbieden
van medicatie. Bijvoorbeeld bij
dementie, Parkinson of reuma.

GEBRUIKSSITUATIE/SETTING

• Thuis (extramurale zorg)
• Gedurende de dag ​
• Wlz en Zvw

ZACHTE KOSTEN

ZACHTE BATEN

• Minder fysieke contactmomenten
• Betrekken en toestemming van externe partijen
• Herinrichten van zorgproces
• Leren werken met technologie
• Uitleg aan cliënten en mantelzorg
• Bij foutief gebruik: risico

• Meer eigen regie bij cliënt, zij voelen zich

HARDE KOSTEN  

HARDE BATEN  

• Kosten introductie in de organisatie (training,

• Minder zorgmomenten
• Minder reistijd
• Meer capaciteit om andere cliënten te helpen

•
•
•
•

installatie, beheer)
In geval van storingen: extra werklast
Kosten aanschaf hardware/software
Kosten ondersteuning door de leverancier
Indien van toepassing kosten zorgcentrale

zelfstandiger
• Beter inregelen van medicatie/medicatietrouw

Lees voor meer ervaringen en resultaten van het onderzoek hoofdstuk 4.1.1 in de rapportage
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

5

‘Het is heel gebruiksvriendelijk, er is slechts 1
grote knop voor cliënten.’
(medewerker zorginnovatie)

AANKNOPINGSPUNTEN
ARBEIDSBESPARING

SUCCESFACTOREN VOOR
ZINVOLLE INZET

AANDACHTSPUNTEN VOOR
ZINVOLLE INZET

• Het verschuiven van medicatiezorg naar de

• Apotheek betrekken in implementatie en gebruik.
• Investeren in training zorgmedewerkers, met

• Samenwerking en afstemming met apotheken

apotheek biedt kansen om de thuiszorg te
ontlasten.

• Zorgmomenten die enkel bestaan uit het

name het invoeren van de medicijnrol vergt enige
oefening.

over werkproces en financiering van de zorg.

• Bij disfunctioneren van de technologie
(bijvoorbeeld geen uitgifte van medicatie) is dit

aanreiken van medicijnen kunnen worden

hinderlijk voor het zorgpersoneel aangezien

voorkomen, of kunnen worden ingekort door

zij dan (alsnog) handmatig medicatie moeten

begeleiding op afstand (via beeldschermzorg).

aanreiken.

April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

6

MONITORING CHRONISCH ZIEKEN
Verschillende technologieën in de vorm van sensoren die veranderingen
in lichaamswaardes zoals bloedglucose, gewicht of saturatie monitoren.
Gegevens kunnen vaak automatisch gedeeld worden met zorgverleners op
afstand.

DOELGROEP
Mensen met een chronische
aandoening, zoals Diabetes

ZACHTE KOSTEN

ZACHTE BATEN

• Minder fysieke contactmomenten
• Bij foutief gebruik: risico
• Mate van draagcomfort
• Acceptatie van en vertrouwen in technologie

• Meer eigen regie bij cliënt
• Minder fysiek ongemak voor cliënt
• Meer inzicht in nieuwe informatie

HARDE KOSTEN  

HARDE BATEN  

• Kosten introductie in de organisatie (training,

• Minder zorgmomenten
• Minder reistijd
• Meer capaciteit om andere cliënten te helpen

Mellitus, hoge bloeddruk, harten vaatziekten en COPD, die
ondersteuning nodig hebben bij het
monitoren en/of managen van hun
aandoening of hinder ondervinden
van de structurele metingen.

GEBRUIKSSITUATIE/SETTING

installatie, beheer)

• Kosten randvoorwaarden zoals smartphones en
internetconnectie

(lichaamswaarden) voor zorg/naasten

• Beter inregelen van medicatie/medicatietrouw

• In geval van storingen: extra werklast
• Kosten aanschaf hardware/software

• Thuis (extramurale zorg)
• Afhankelijk van de technologie
voornamelijk gedurende de dag of
dag en nacht ​

• Zvw
Lees voor meer ervaringen en resultaten van het onderzoek hoofdstuk 4.1.2 in de rapportage
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

7

‘Bij het maken van dagcurves, hoeven wij niet
meer voor alle meetmomenten naar de cliënt toe.
Dat bespaart zo’n 15 minuten tijd per keer.’
(verzorgende IG)

AANKNOPINGSPUNTEN
ARBEIDSBESPARING

SUCCESFACTOREN VOOR
ZINVOLLE INZET

AANDACHTSPUNTEN VOOR
ZINVOLLE INZET

• Huisbezoeken kunnen ingekort of geheel

• Een glucosesensor kan met minimale instructie al

• De inzet van de glucosesensor vergt enige

vermeden worden, zeker als de thuiszorg enkel

zelfstandig door cliënten gebruikt worden.

training bij gebruikers en het werkproces moet

langskomt om een monitor af te lezen of meting

• De gegevens kunnen door de cliënt makkelijk

bij verschillende partijen aangepast worden.

gedeeld worden met andere zorgverleners.

• Een degelijke ICT-infrastructuur is een vereiste.
• Ondersteuning door verzorgenden aan de cliënt

te verrichten.

• Door preventieve inzet kunnen zorgvragen
voorkomen of verminderd worden.

is noodzakelijk in implementatiefase en bij

• Het aantal bezoeken aan de huisarts en eerste

vragen bij gebruik.

hulp kan afnemen.

• Cliënten liggen mogelijk minder lang in het
ziekenhuis na een ingreep.
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

8

DAGSTRUCTUUR ONDERSTEUNING
Een scherm of sociale robot ondersteunt bij de persoonlijke dagplanning
door het geven van herinneringen voor dagelijkse handelingen en
afspraken. Bij verschillende toepassingen is er een verbinding tussen de
technologie en het zorgdossier, zodat zorgafspraken automatisch in de
agenda worden overgenomen.

DOELGROEP

ZACHTE KOSTEN

ZACHTE BATEN

Mensen met een cognitieve beperking

• Minder fysieke contactmomenten
• Herinrichten van zorgproces
• Leren werken met technologie
• Uitleg aan cliënten en mantelzorg
• Bij foutief gebruik: risico

• Meer eigen regie bij cliënt
• Rust voor cliënt
• Rust en gerust gevoel voor zorg/naasten
• Beter inregelen van medicatie/medicatietrouw

moeite hebben met het herinneren

HARDE KOSTEN  

HARDE BATEN  

van afspraken of vasthouden van de

• Kosten introductie in de organisatie (training,

• Minder zorgmomenten
• Minder reistijd
• Meer capaciteit om andere cliënten te helpen

ten gevolge van dementie, nietaangeboren hersenletsel of een
psychische aandoening zoals depressie
of autismespectrum toornis, die

dagstructuur.

GEBRUIKSSITUATIE/SETTING

• Thuis (extramurale zorg)
• Gebruik gedurende de hele dag​
• Zvw​
• Kansen voor Wmo

installatie, beheer)

• Kosten randvoorwaarden zoals smartphones en
internetconnectie

• In geval van storingen: extra werklast
• Kosten aanschaf hardware/software
• Instellen/bijhouden en afstemming door
zorgprofessional

• Kosten abonnement
Lees voor meer ervaringen en resultaten van het onderzoek hoofdstuk 4.1.3 in de rapportage

April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

9

‘Idealiter wil je zo vroeg mogelijk
dagstructuurondersteuning inzetten. Vroeg inzetten in
het proces van cognitieve achteruitgang zorgt ervoor
dat mensen de omgang met deze technologie nog
makkelijker aanleren.’
(casemanager dementie)

AANKNOPINGSPUNTEN
ARBEIDSBESPARING

SUCCESFACTOREN VOOR
ZINVOLLE INZET

AANDACHTSPUNTEN VOOR
ZINVOLLE INZET

• Bepaalde zorgmomenten kunnen voorkomen

• Vaak spelen mantelzorgers een belangrijke rol in

• De sociale robot en het beeldscherm zijn in

worden, zoals een moment waarbij de

de inzet van dagstructuurtechnologie.

• Bij inzet vroeg in het ziekteproces lijkt er sprake

zorgmedewerker de cliënt er alleen aan
herinnert om medicatie in te nemen of een

te zijn van een relatief langdurige toepassing.

maaltijd te gebruiken.

gebruik vergelijkbaar, maar in uitvoering
verschillend. Het kan bij beide oplossingen
voorkomen dat een melding wordt gegeven als
de persoon ergens anders in huis is en deze dus

• Cliënten weten wanneer zij een zorgafspraak

niet direct zichtbaar of hoorbaar is.

hebben, waardoor medewerkers niet meer voor
een dichte deur komen te staan.

• Een sociale robot kan door cliënten gezien
worden als maatje. Dit draagt voor sommigen
mogelijk bij aan de opvolging van de
herinnering.

April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

10

BEELDSCHERMZORG
Zorg waarbij een zorgverlener op afstand via een beeldscherm en
camera communiceert met een zorgvrager door middel van een
generieke beeldbelapplicatie, een specifieke zorgbeeldbelapplicatie of
een beeldbelapplicatie op hardware voor ouderen. De zorgvrager en de
zorgverlener(s) kunnen elkaar zien en met elkaar spreken.

DOELGROEP

ZACHTE KOSTEN

ZACHTE BATEN

Zeer divers en kan bestaan uit

• Minder fysieke contactmomenten
• Herinrichten van zorgproces
• Leren werken met technologie
• Uitleg aan cliënten en mantelzorg
• Cliënten zien vaak andere gezichten

• Meer eigen regie bij cliënt
• Meer (digitale) contactmomenten voor cliënt
• Rust en gerust gevoel voor zorg/naasten
• Verhoogd gevoel van veiligheid voor cliënt
• Verhoogd welzijn (o.a. psychosociaal) voor cliënt

GEBRUIKSSITUATIE/SETTING

HARDE KOSTEN  

HARDE BATEN  

• Thuis (extramurale zorg)
• Voornamelijk gedurende de dag
• Wlz en Zvw

• Kosten introductie in de organisatie (training,

• Minder reistijd
• Meer capaciteit om andere cliënten te helpen
• Verkorte zorgmomenten/behandeling
• Mogelijk voorkomen van zorg (preventie

thuiswonende ouderen met cognitieve,
psychische en/of somatische
problematiek.

installatie, beheer)

• Kosten randvoorwaarden zoals smartphones en
internetconnectie

• Kosten aanschaf hardware/software
• Indien van toepassing kosten zorgcentrale
• Kosten abonnement
• Zorgmomenten zijn niet altijd meer te

& vroegsignalering)
• Inzet medewerkers thuis

combineren

Lees voor meer ervaringen en resultaten van het onderzoek hoofdstuk 4.1.4 in de rapportage
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

11

‘Ik vind het fijn dat er zo elke dag even gebeld
wordt. Met name voor de kinderen is dat een hele
geruststelling. Het is ook mooi dat ik nu niet meer thuis
hoef te blijven voor het zorgmoment.’
(cliënt)

AANKNOPINGSPUNTEN
ARBEIDSBESPARING

SUCCESFACTOREN VOOR
ZINVOLLE INZET

AANDACHTSPUNTEN VOOR
ZINVOLLE INZET

• Vervanging van fysieke zorgmomenten

• Goede begeleiding, al dan niet met een

• De implementatie van beeldschermzorg vereist

door zorgmomenten op afstand. Dit levert

vrijblijvende proefperiode, en de ‘extra’s’ van een

voornamelijk besparing op qua reistijd en

tablet (zoals bijwonen kerkdienst) kunnen een

reiskosten, maar sommige zorgmomenten zijn

cliënt over de streep trekken beeldschermzorg uit

op afstand ook korter dan wanneer deze fysiek

te proberen wanneer de cliënt onzeker is of hij of

plaatsvinden.

zij het beeldbellen kan leren.

• Voorkomen van zorgmomenten gericht op

• Degelijke en herhaaldelijke training van

alleen dagstructuur of begeleiding van bepaalde

medewerkers is nodig.

handelingen.

April 2021

veel aanpassingen in het zorgproces.

• Samenwerking tussen verschillende teams en
ondersteuning vanuit ICT is nodig.

• Gebruik van hetzelfde beeldscherm door
zorgverleners van verschillende organisaties kan
een uitdaging zijn.

• Het organiseren van een vangnet wanneer
internetverbinding wegvalt is cruciaal.

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

12

LEEFSTIJLMONITORING
Leefstijlmonitoring geeft middels een netwerk van sensoren inzicht
in het leefpatroon van alleenwonende cliënten. Mantelzorgers en
zorgmedewerkers kunnen veranderingen in activiteitenpatroon
vaststellen door het volgen van de activiteit in verschillende vertrekken
van de woning.

DOELGROEP

ZACHTE KOSTEN

ZACHTE BATEN

Alleenwonende mensen met dementie

• Minder fysieke contactmomenten
• Acceptatie van en vertrouwen in technologie
• Benodigde gedragsverandering is groot
• Heldere afstemming met mantelzorg

• Rust voor cliënt
• Meer inzicht en overeenstemming in nieuwe

maken tussen personen in een huis is

HARDE KOSTEN  

HARDE BATEN  

leefstijlmonitoring niet geschikt voor

• Kosten introductie in de organisatie (training,

• Minder zorgmomenten
• Minder reistijd
• Mogelijk voorkomen van zorg (preventie

of een ander (neurodegerenatief)
ziektebeeld met een langzaam
progressief verloop. Omdat de
sensoren geen onderscheid kunnen

meerpersoonshuishoudens.

GEBRUIKSSITUATIE/SETTING

• Thuis (extramurale zorg)
• Dag en nacht
• Wlz en Zvw

installatie, beheer)

• Kosten randvoorwaarden zoals smartphones en
internetconnectie

• In geval van storingen: extra werklast
• Kosten aanschaf hardware/software
• Indien van toepassing kosten zorgcentrale
• Instellen/bijhouden en afstemming door

informatie voor zorg/naasten

• Rust en gerust gevoel voor zorg/naasten
• Meer maatwerk

& vroegsignalering)

• Mogelijk uitstellen van opname

zorgprofessional
• Kosten abonnement

Lees voor meer ervaringen en resultaten van het onderzoek hoofdstuk 4.1.5 in de rapportage
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

13

‘Over het algemeen ervaren mantelzorgers
leefstijlmonitoring als een geruststelling.’
(projectleider)

AANKNOPINGSPUNTEN
ARBEIDSBESPARING

SUCCESFACTOREN VOOR
ZINVOLLE INZET

AANDACHTSPUNTEN VOOR
ZINVOLLE INZET

• Door het effect van vroegsignalering van

• Mantelzorgers goed meenemen in het

• De implementatie van leefstijlmonitoring vereist

crisissituaties, is vermindering van opname

implementatieproces en duidelijke keuzes maken

veel aanpassingen in het zorgproces: echt een

in het eerstelijnsverblijf of ziekenhuis en van

over van welke mogelijkheden gebruik wordt

andere manier van werken.

gebruik van spoedeisende hulp aannemelijk.

gemaakt en wie welke melding opvolgt.

• Zorg op maat is mogelijk: minder huisbezoeken

• Goed leren interpreteren van leefpatronen en

(‘s nachts) van de casemanager dementie, de

signalen door medewerkers en daarop inspelen

wijkverpleging en/of persoonlijke verzorging.

in samenspraak met mantelzorgers.

April 2021

< Terug naar index

• Medewerkers hebben een degelijke en
herhaaldelijke training nodig.

• Samenwerking tussen verschillende teams en
ondersteuning vanuit ICT is nodig.

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

14

BUNDELING THUISZORGTECHNOLOGIE
Verschillende technologische toepassingen die in de vorm van een bundel
aan cliënten wordt aangeboden. Bundels bevatten bijvoorbeeld: een
slimme weegschaal, online bloeddrukmeting, personenalarmering en
leefstijlmonitoring.

DOELGROEP
Ouderen die thuis wonen. Per cliënt
wordt gekeken welke technologieën van

ZACHTE KOSTEN

ZACHTE BATEN

• Minder fysieke contactmomenten
• Bij foutief gebruik: risico
• Mate van draagcomfort

• Meer eigen regie bij cliënt
• Rust voor cliënt
• Meer inzicht in nieuwe informatie voor zorg/

meerwaarde zijn.

GEBRUIKSSITUATIE/SETTING

• Thuis (extramurale zorg)
• Zvw

naasten

• Rust en gerust gevoel voor zorg/naasten
HARDE KOSTEN  

HARDE BATEN  

• Kosten introductie in de organisatie (training,

• Minder reistijd
• Meer capaciteit om andere cliënten te helpen
• Mogelijk voorkomen van zorg (preventie

installatie, beheer)

• Kosten randvoorwaarden zoals smartphones en
internetconnectie

• In geval van storingen: extra werklast
• Kosten aanschaf hardware/software
• Kosten ondersteuning door de leverancier
• Instellen/bijhouden en afstemming door

& vroegsignalering)

• Verminderde registratie(fouten)

zorgprofessional

Lees voor meer ervaringen en resultaten van het onderzoek hoofdstuk 4.1.6 in de rapportage
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

15

‘Uiteindelijk zou het zo moeten zijn dat we
alleen gaan als de technologie dat vraagt.’
(projectleider)

AANKNOPINGSPUNTEN
ARBEIDSBESPARING

SUCCESFACTOREN VOOR
ZINVOLLE INZET

AANDACHTSPUNTEN VOOR
ZINVOLLE INZET

• Minder administratief werk (bijvoorbeeld bij

• Het kiezen van 1 bundel met 1 (tussen)leverancier

• Beheer van de bundeling door de organisatie zelf

automatische bloeddrukmeting naar huisarts).

• Veilige zorg en controle op afstand en nieuwe
inzichten die helpen bij het kritisch kijken naar
de inzet van zorg.

scheelt tijd in afstemming met diverse

(in plaats van door de leverancier) vraagt strakke

leveranciers.

regie op de inzet van de facilitaire diensten bij het

• Beheer van de bundeling door de leverancier kan
de zorgorganisatie ontzorgen.

• Aantal taken van helpenden en verzorgenden in

• Declaratie van de inzet van een bundeling is per
zorgverzekeraar verschillend en de inzet kan aan
de Wmo raken.

een zorgmoment kan verminderen.

April 2021

installeren van de technologie.

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

16

TOEGANGSBEHEER WONING
Technologie die mogelijkheid biedt om zorgverleners, mantelzorgers en
hulpverleners een woning van een cliënt binnen te laten wanneer dat
nodig is en die daarvoor toestemming heeft gegeven.

DOELGROEP
Alleenwonende thuiszorgcliënten
die niet of moeilijk zelf de
voordeur open kunnen doen
voor geplande zorg, of cliënten
met personenalarmering in
geval van nood. Intramuraal kan
toegangsbeheer voorkomen dat
cliënten een verkeerde kamer
binnengaan.

GEBRUIKSSITUATIE/SETTING

• Thuis (extramurale zorg)
• In het verpleeghuis (intramurale
zorg)

ZACHTE KOSTEN

ZACHTE BATEN

• Betrekken en toestemming van externe partijen
• Herinrichten van zorgproces
• Leren werken met technologie
• Uitleg aan cliënten en mantelzorg
• Bij foutief gebruik: risico

• Verhoogd gevoel van privacy voor cliënt
• Verhoogd gevoel van veiligheid voor cliënt
• Snellere inzet van professionals/hoger

HARDE KOSTEN  

HARDE BATEN  

• Kosten introductie in de organisatie (training,

• Minder reistijd
• Medewerkers sneller aanwezig

•
•
•
•
•
•

installatie, beheer)
Kosten randvoorwaarden zoals smartphones en
internetconnectie
In geval van storingen: extra werklast
Kosten aanschaf hardware/software (voor
aanbieder)
Instellen/bijhouden en afstemming door
zorgprofessional
Kosten abonnement voor cliënt (vele malen
hoger dan regulier sleutelkluisje)
Specifieke installatiekosten (e.g. voor
woningbouw)

beschikbaarheid

• Meer inzicht in nieuwe informatie voor zorg/
naasten

Lees voor meer ervaringen en resultaten van het onderzoek hoofdstuk 4.2.1 in de rapportage
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

17

‘De mechanische kluis had vijf opeenvolgende sleutels. Die konden
kwijtraken en dan moest je met spoed in het hele gebied overgaan
op de volgende sleutel, want in theorie kan iemand met de gevonden
sleutel in een heel gebied de woningen met sleutelkluis openmaken.
Als alle sleutels van de kluis kwijt waren moesten met spoed alle
kluizen worden vervangen.’
(projectleider)

AANKNOPINGSPUNTEN
ARBEIDSBESPARING

SUCCESFACTOREN VOOR
ZINVOLLE INZET

AANDACHTSPUNTEN VOOR
ZINVOLLE INZET

• Een afname van administratielasten en een

• Een koppeling tussen het

• Verschillende randvoorwaarden moeten op orde

eenvoudiger logistiek proces.

• Een snellere toegang tot de woning voor de
zorgmedewerkers.

• Een afname van momenten dat zorgmedewerkers
de woning niet kunnen betreden.

zijn, zoals ICT-infrastructuur, processen voor het

toegangsbeheer-app is van meerwaarde voor de

beheer van de kluizen (wie wordt voor welke kluis

automatisering van autorisaties.

geautoriseerd?) en de borging van veiligheid en

• Tijdige communicatie met externe partijen zoals
woningbouwverenigingen en Verenigingen van

• Intramuraal een afname van het begeleiden van
cliënten naar hun eigen kamer.

personeelsplanningssysteem en de

Eigenaren.

• Gedegen inventarisatie van de verschillende

privacy.

• Woningbouwverenigingen of Verenigingen van
Eigenaren moeten toestemming geven voor het
plaatsen van een sleutelkluis.

mogelijke systemen en hun specifieke voor- en
nadelen.
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

18

BEELDTECHNOLOGIE WONDZORG
Middels een wondzorgapplicatie kunnen foto’s van de wond op een
centrale en beveiligde plek worden gedeeld met professionals op afstand.
Sommige applicaties bieden extra mogelijkheden, zoals metingen van de
temperatuurmeting en de wondoppervlakte.

DOELGROEP
Cliënten met diepe en complexe
wonden, zoals decubitus, diabetische

ZACHTE KOSTEN

ZACHTE BATEN

• Minder fysieke contactmomenten
• Herinrichten van zorgproces
• Leren werken met technologie

• Meer eigen regie bij cliënt
• Verhoogd gevoel van vrijheid voor cliënt
• Rust voor cliënt
• Meer inzicht in nieuwe informatie voor zorg/
naasten

voet, huidscheuring (skin tears) en

• Snellere inzet van professionals/hogere

oncologische wonden.

beschikbaarheid

• Snellere en betere afstemming tussen

GEBRUIKSSITUATIE/SETTING

• Thuis (extramurale zorg)
• In het verpleeghuis (intramurale
zorg)

• Gedurende de dag
• Wlz en Zvw

professionals

HARDE KOSTEN  

HARDE BATEN  

• Kosten introductie in de organisatie (training,

• Minder reistijd
• Verkorte zorgmomenten/behandeling

installatie, beheer)
• Kosten randvoorwaarden zoals smartphones en
internetconnectie
• In geval van storingen: extra werklast
• Kosten aanschaf hardware/software

Lees voor meer ervaringen en resultaten van het onderzoek hoofdstuk 4.2.2 in de rapportage
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

19

‘De camera is snel, objectief,
gebruiksvriendelijk en qua handeling naar
de patiënt een stuk eenvoudiger.’
(wondconsulent)

AANKNOPINGSPUNTEN
ARBEIDSBESPARING

SUCCESFACTOREN VOOR
ZINVOLLE INZET

AANDACHTSPUNTEN VOOR
ZINVOLLE INZET

• Door verbeterde wondzorg kan de behandelduur

• Gebruikers moeten leren om kwalitatief goede

• Bij de start van de inzet van de wondcamera

foto’s te maken zodat nauwkeurige metingen

is een medewerker meer tijd per cliënt kwijt,

kunnen worden verricht.

waardoor het vinden van een balans tussen de

worden verkort.

• Snellere, efficiëntere samenwerking die

• Vertrouwen van de expert op afstand in het

gedeeltelijk op afstand plaatsvindt.

• Verminderen van complicaties en daardoor

kennisniveau van de medewerker aan het bed.

bezoeken aan de spoedeisende hulp en opnames
in het ziekenhuis.

inzet van de technologie en snel en efficient
werken een uitdaging kan zijn.

• De combinatie van wondzorgtechnologie met
beeldschermzorg kan van meerwaarde zijn door
experts op afstand live te laten meekijken.

April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

20

SMART GLASS
Een smart glass kan een toepassing zijn voor het in real-time
samenbrengen van expertises. Een smart glass, ook wel ‘expertisebril’
genoemd, is een bril met camerafunctie. De toepassing kan zijn dat er
een video wordt opgenomen en doorgestuurd of dat er live meegekeken
wordt.

DOELGROEP
Het product is in te zetten in
diverse situaties in de ouderenzorg,
waarbij een mantelzorger en/
of zorgprofessional de bril draagt en

ZACHTE KOSTEN

ZACHTE BATEN

• Minder fysieke contactmomenten
• Herinrichten van zorgproces
• Leren werken met technologie
• Uitleg aan cliënten en mantelzorg
• Mate van draagcomfort
• Betrekken van diverse disciplines/behandelaren

• Rust voor cliënt
• Verhoogd welzijn (o.a. psychosociaal) voor cliënt
• Snellere inzet van professionals/hogere

HARDE KOSTEN  

HARDE BATEN  

• Kosten introductie in de organisatie (training,

• Minder reistijd
• Meer capaciteit om andere cliënten te helpen
• Inzet medewerkers thuis
• Verminderde registratie(fouten)

beschikbaarheid

• Snellere en betere afstemming tussen
professionals

contact maakt met expertise op afstand

GEBRUIKSSITUATIE/SETTING

• Thuis (extramurale zorg)
• In het verpleeghuis (intramurale
zorg)

• Wlz en Zvw

installatie, beheer)
• Kosten randvoorwaarden zoals smartphones en
internetconnectie
• In geval van storingen: extra werklast
• Kosten aanschaf hardware/software

Lees voor meer ervaringen en resultaten van het onderzoek hoofdstuk 4.2.3 in de rapportage
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

21

AANKNOPINGSPUNTEN
ARBEIDSBESPARING

SUCCESFACTOREN VOOR
ZINVOLLE INZET

AANDACHTSPUNTEN VOOR
ZINVOLLE INZET

• Snellere, efficiëntere samenwerking die

• Het betrekken van een diverse groep aan

• De arbeidsbesparing is erg afhankelijk van de

gedeeltelijk op afstand plaatsvindt.

• Uitvoeren van handelingen door mantelzorger of

medewerkers, zoals wondzorgverpleegkundigen,

exacte situatie en de setting waarin de smart

psychologen of specialisten ouderengeneeskunde.

glass wordt toegepast.

lager geschoolde professional terwijl een expert
op afstand meekijkt.

April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

22

HEUPAIRBAG
Een riem met sensoren die een val kunnen detecteren en bij een val CO2
patronen activeren voor het opblazen van een airbag om de valimpact te
reduceren. Deze patronen dienen vervangen te worden na een val. Als
er sprake is van een val wordt er door middel van een SMS-signaal een
alarm verstuurd naar een contactpersoon.

DOELGROEP

ZACHTE KOSTEN

ZACHTE BATEN

Cliënten die een verhoogd valrisico

• Herinrichten van zorgproces
• Mate van draagcomfort
• Acceptatie van en vertrouwen in technologie
• Betrekken van diverse disciplines/behandelaren

• Verhoogd gevoel van vrijheid voor cliënt
• Rust voor cliënt
• Verhoogd gevoel van veiligheid voor cliënt
• Aandacht voor specifiek valbeleid

HARDE KOSTEN  

HARDE BATEN  

• Kosten introductie in de organisatie (training,

• Minder zorgmomenten
• Mogelijk voorkomen van zorg (preventie

hebben én het dragen van een airbag
accepteren.

GEBRUIKSSITUATIE/SETTING

• Thuis (extramurale zorg)
• In het verpleeghuis (intramurale
zorg)

• Wlz en Zvw

•
•
•
•

installatie, beheer)
In geval van storingen: extra werklast
Kosten aanschaf hardware/software
Instellen/bijhouden en afstemming door
zorgprofessional
Extra additionele kosten bij gebruik (niet
abonnement)

& vroegsignalering)
• Minder overleg
• Minder controle/supervisie

Lees voor meer ervaringen en resultaten van het onderzoek hoofdstuk 4.2.4 in de rapportage
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

23

‘Die verandering in gedrag moet inslijten.
Dat realiseer je niet in een paar weken.’
(projectleider)

AANKNOPINGSPUNTEN
ARBEIDSBESPARING

SUCCESFACTOREN VOOR
ZINVOLLE INZET

AANDACHTSPUNTEN VOOR
ZINVOLLE INZET

• Een afname aan heup-, bekken- en

• Bepalen bij wie de verantwoordelijkheid

• De heupairbag moet opgeladen worden.
• Er moet gehandeld worden als de heupairbag af

beenfracturen waardoor er minder overdracht

ligt voor de inzet van heupairbags en wie de

naar het ziekenhuis, calamiteitenanalyse, val-

inzet adviseert, is van belang voor de juiste

risico-analyse en extra zorg bij terugkomst nodig

implementatie in het zorgproces.

• Goede betrokkenheid van familie.

is.

• Mogelijk minder controle nodig bij valgevaarlijke

gaat (nieuwe patronen inzetten).

• Er moet gemonitord worden of de cliënt
de heupairbag comfortabel en op de juiste
momenten draagt.

• Er zijn strikte in- en exclusiecriteria met

cliënten.

betrekking tot onder andere de heupomtrek van
de client.

April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

24

EXTERNE LEEFCIRKELS
Technologie die cliënten kan volgen waar deze dwaalt of gaat dwalen.
Voorbeelden zijn GPS trackers, leefcirkels en baken technologie.

ZACHTE KOSTEN

ZACHTE BATEN

• Uitleg aan cliënten en mantelzorg
• Bij foutief gebruik: risico
• Mate van draagcomfort

• Meer eigen regie bij cliënt
• Verhoogd gevoel van vrijheid voor cliënt
• Rust voor cliënt
• Verhoogd gevoel van veiligheid voor cliënt
• Rust en gerust gevoel voor zorg/naasten

HARDE KOSTEN  

HARDE BATEN  

• Kosten introductie in de organisatie (training,

• Medewerkers sneller aanwezig
• Minder controle/supervisie van cliënten

DOELGROEP
Cliënten met geheugenproblematiek
die de weg kwijt kunnen raken,
dwalen of weglopen

GEBRUIKSSITUATIE/SETTING

• In het verpleeghuis (intramurale
zorg)

• Gedurende de dag
• Wlz

•
•
•
•
•

installatie, beheer)
Kosten randvoorwaarden zoals smartphones en
internetconnectie
In geval van storingen: extra werklast
Kosten aanschaf hardware/software
Instellen/bijhouden en afstemming door
zorgprofessional
Kosten abonnement

Lees voor meer ervaringen en resultaten van het onderzoek hoofdstuk 4.2.5 in de rapportage
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

25

‘Leefcirkels is geen doel op zich, maar een middel om
een visie (leven in vrijheid) te bereiken. De meeste
mensen met dementie gaan niet zomaar naar buiten,
dan is er iets aan de hand. Veel mensen met dementie
vinden het naar buiten gaan juist spannend.’
(science practitioner)

AANKNOPINGSPUNTEN
ARBEIDSBESPARING

SUCCESFACTOREN VOOR
ZINVOLLE INZET

AANDACHTSPUNTEN VOOR
ZINVOLLE INZET

• Bewoners raken niet meer kwijt waardoor

• Het verruimen van vrijheid met behulp van

• Vroegtijdig adresseren van hoe om te gaan met de

externe leefcirkels kan als spannend worden

privacygevoelige data die de trackers genereren

ervaren, maar door de medewerkers zelf, samen

en daar informed consent voor vragen bij cliënten

met cliënten, de technologie uit te laten proberen

en/of naasten.

meerdere medewerkers ad hoc moeten zoeken.

• Medewerkers zijn minder tijd kwijt met het
controleren van aanwezigheid van bewoners.

levert het voor beiden uiteindelijk meer rust op.

• Goed kennen van de cliënten, zodat de
medewerkers afwijkingen in normale patronen

• Batterijduur is bij de meeste trackers een
knelpunt, waardoor tussendoor wisselen of
opladen van systemen nodig is.

kunnen signaleren.

April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

26

SLIM INCONTINENTIEMATERIAAL
Door het gebruik van slim incontinentiemateriaal kan de zorg de
verzadiging van het incontinentiemateriaal op afstand monitoren
door koolstofvezelbanen in het materiaal. Dit wordt door een externe
sensor (een clip) of een interne sensor (RF tag) doorgestuurd naar een
applicatie op telefoon, tablet en/of pc.

DOELGROEP

ZACHTE KOSTEN

ZACHTE BATEN

Mensen die incontinent zijn en niet zelf

• Minder fysieke contactmomenten
• Mate van draagcomfort
• Benodigde gedragsverandering is groot
• Meldingen op app kunnen storend zijn

• Minder fysiek ongemak voor cliënt
• Rust voor cliënt
• Aandacht voor incontinentiezorg
• Vermindering fysieke belasting voor

kunnen aangeven wanneer verzadiging
optreedt en die geen plukgedrag
vertonen.

GEBRUIKSSITUATIE/SETTING

• In het verpleeghuis (intramurale
zorg).

• Dag en nacht
• Wlz

medewerkers

• Vermindering urinegeur op afdeling
HARDE KOSTEN  

HARDE BATEN  

• Kosten introductie in de organisatie (training,

• Minder zorgmomenten (afname verschoningen )
• Verkorte zorgmomenten/behandeling
• Mogelijk voorkomen van zorg (preventie

•
•
•
•

installatie, beheer)
Kosten randvoorwaarden zoals smartphones en
internetconnectie
In geval van storingen: extra werklast
Kosten aanschaf hardware/software
Kosten ondersteuning door de leverancier

& vroegsignalering)

• Minder controle/supervisie van cliënten
• Vermindering facilitair werk (afname natte
bedden)

Lees voor meer ervaringen en resultaten van het onderzoek hoofdstuk 4.3.1 in de rapportage
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

27

AANKNOPINGSPUNTEN
ARBEIDSBESPARING

SUCCESFACTOREN VOOR
ZINVOLLE INZET

AANDACHTSPUNTEN VOOR
ZINVOLLE INZET

• Minder controle- en zorgmomenten doordat zorg

• Ondersteuning op installatie en proces van een

• Het gebruik van slim incontinentiemateriaal

op maat geleverd kan worden.

leverancier met veel implementatie-ervaring.

vergt een gedragsverandering bij medewerkers.

• Mogelijk voorkomen van zorg doordat

• Slim incontinentiemateriaal is nog niet

huidconditie van cliënten verbetert.

gekoppeld aan andere systemen, wat
vragen geeft ten aanzien van opschaling en
implementatie op langere termijn.

• Mogelijke financiële baten en/of te behalen
tijdswinst zijn afhankelijk van de mobiliteit
van cliënten (hoe minder mobiel, hoe hoger de
potentiële baten).
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

28

GEAVANCEERDE DOMOTICA
Slimme sensoren waarmee bewegingen en leefpatronen worden
vastgelegd. Een netwerk van sensoren die de hele kamer of appartement
dekt komt hierbij veel voor. In de nachtzorg monitoren ze in-/
uitbedmeldingen, verlaten kamer, dwalen of zelfs inactiviteit. Er zijn
verschillende aanbieders die deze sensortechnologie en platformen
waarop de sensortechnologie te koppelen is aanbieden.
DOELGROEP

ZACHTE KOSTEN

ZACHTE BATEN

Voor cliënten die verblijven op een

• Minder fysieke contactmomenten
• Benodigde gedragsverandering is groot
• Meldingen op app kunnen storend zijn

• Rust voor cliënt
• Meer inzicht in nieuwe informatie voor zorg/

HARDE KOSTEN  

HARDE BATEN  

• Kosten introductie in de organisatie (training,

• Meer capaciteit om andere cliënten te helpen
• Medewerkers sneller aanwezig
• Minder controle/supervisie van cliënten

intramurale PG-afdeling of met PGproblematiek op een somatische
afdeling. ​

GEBRUIKSSITUATIE/SETTING

• In het verpleeghuis (intramurale
zorg).

• Met name in de nachtzorg, maar ook
op momenten dat een cliënt veel op de
kamer verblijft

• Wlz

•
•
•
•
•

installatie, beheer)
Kosten randvoorwaarden zoals smartphones en
internetconnectie
In geval van storingen: extra werklast
Kosten aanschaf hardware/software (met
relatief lange terugverdientijd)
Kosten ondersteuning door de leverancier
Specifieke installatiekosten (e.g. bekabeling)

naasten

• Rust en gerust gevoel voor zorg/naasten
• Meer maatwerk
• Verhoogd gevoel van veiligheid voor cliënt

Lees voor meer ervaringen en resultaten van het onderzoek hoofdstuk 4.3.2 in de rapportage
April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

29

‘Het kan een aantrekkracht zijn en medewerkers
warm maken om wel de zorg in te gaan, omdat we een
zorgorganisatie zijn die gebruik maakt van slimme
technologie. En dat ze zien dat ze daadwerkelijk
waarde creëren en niet alleen maar een washand om
hun hand hoeven te schuiven.’
(projectleider)

AANKNOPINGSPUNTEN
ARBEIDSBESPARING

SUCCESFACTOREN VOOR
ZINVOLLE INZET

AANDACHTSPUNTEN VOOR
ZINVOLLE INZET

• Medewerkers hoeven minder nachtrondes /

• Per cliënt naar het ingestelde profiel kijken, dit

• Het gebruik van geavanceerde domotica vergt een

nachtelijke controles uit te voeren.

• Ten opzichte van eerdere generatie technologie
levert geavanceerde domotica minder loze

vastleggen in het zorgplan en blijven evalueren.

• Heldere communicatie over privacy en wat wel en
niet gezien / gevolgd kan worden van een client.

gedragsverandering bij medewerkers.

• Het opbouwen van vertrouwen in de technologie
kan veel tijd kosten.

• De inzet van geavanceerde domotica heeft grote

meldingen op.

impact op werkprocessen doordat meldingen
aanleiding geven tot direct moeten handelen.

• De terugverdientijd van de technologie is relatief
lang.

April 2021

< Terug naar index

Tijdbesparende technologieën in de ouderenzorg

30

Tijdbesparende technologieën
in de ouderenzorg

Colofon

AUTEURS
Vicky Drost, Irene Lapajian, Ellen Westhoff (Significant Public),
Lotte Cornelisse, Johan van der Leeuw, Sandra Suijkerbuijk (Vilans)

MET DANK AAN
Brabantzorg, Carinova, Carintreggeland, De Zorggroep, Lelie
Zorggroep, Mijzo, Omring, Savant Zorg, Sensire, Stichting Aafje,

Klik hier om meer te lezen in de uitgebreide onderzoeksrapportage.

Stichting tanteLouise, Tangenborgh, Thuiszorg West-Brabant (TWB),
Zorg in Oktober, Zorgcirkel, Evean, Viva! Zorggroep, Zorginstelling
Laurens, Zorgpartners, ZuidOostZorg, ZZG-Zorggroep

SIGNIFICANT PUBLIC
Significant is een onafhankelijk onderzoeks- en adviesbureau dat zich inzet om het

BEGELEIDINGSCOMMISSIE

publieke domein te verbeteren en te vernieuwen. Wij zijn gespecialiseerd in het adviseren

Ministerie van VWS, ActiZ, Alzheimer Nederland, Carintreggeland,

over vraagstukken op het gebied van organisatieontwikkeling, bedrijfsvoering en

CZ, Menzis, Patientenfederatie, Verenso, VGZ, Vilans, V&VN, WDTM,

aanbesteden en kwantitatief en kwalitatief hoogwaardig onderzoek. Onze focus ligt

Zilveren Kruis, ZorgthuisNl, Zorgverzekeraars Nederland

op de zorg, veiligheid en justitie, het sociaal domein, mobiliteit en de bedrijfsvoering van
publieke organisaties.

VORMGEVING
Maikel van Berkel

VILANS
Samen zorgen dat zorg beter werkt, dat is het maatschappelijke doel van Vilans. Daarvoor

CONTACTPERSOON

brengen en houden we kennis in beweging, met het veld en met andere partners in de

Vicky Drost, 06-33620829, vicky.drost@significant.nl

langdurende zorg. Als kennisorganisatie willen we dat iedereen met een langdurende

Johan van der Leeuw, 06-22810656, j.vanderleeuw@vilans.nl

zorgvraag zoveel mogelijk het leven kan leiden dat hij of zij wenst.
©Significant Public & Vilans
Maart 2021

< Terug naar index

www.significant.nl | www.vilans.nl