Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 187 (R 1902)

Goedkeuring van het op 30 mei 2008 te Dublin
totstandgekomen Verdrag inzake clustermunitie
(Trb. 2009, 45)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inleiding
Het Verdrag inzake clustermunitie (hierna «het Verdrag») vormt het resultaat van de onderhandelingen in Dublin van 18 tot en met 30 mei 2008
tussen 111 staten, over een juridisch-bindend instrument over clustermunitie die onaanvaardbaar humanitair leed veroorzaakt. Op 3 december
2008 is de overeengekomen verdragstekst in Oslo door de Minister van
Buitenlandse Zaken voor het Koninkrijk ondertekend. In totaal tekenden
op dat moment 94 staten.
Clustermunitie is munitie, samengesteld uit een container die meerdere
kleine explosieve submunities bevat. Het aantal explosieve submunities
varieert van twee tot enkele honderden per container. Wanneer de munitie
wordt afgevuurd, opent de container zich boven het doelwit, waardoor de
submunitie zich over een groot oppervlak verspreidt. Clustermunitie kan
bestaan uit een vliegtuigbom, een raket of een artilleriegranaat. Het kan
dus zowel vanuit de lucht, als vanaf de grond of de zee afgevuurd worden.
Er bestaat een grote variatie aan submunities.
Gebleken is dat het gebruik van clustermunitie ernstige gevaren voor de
burgerbevolking met zich meebrengt vanwege de onbetrouwbaarheid en
onnauwkeurigheid ervan. Bovendien komen grote aantallen explosieve
submunities vaak niet tot ontploffing. Hiermee vormen zij, vaak nog jaren
na inzet, een gevaar voor de bevolking.
Het Koninkrijk is partij bij het op 10 oktober 1980 te Genève tot stand
gekomen Verdrag inzake het verbod of de beperking van het gebruik van
bepaalde conventionele wapens die geacht kunnen worden buitensporig
leed te veroorzaken of een niet-onderscheidende werking te hebben, met
Protocollen (Trb. 1981, 154; hierna «de CCW» – Convention on Certain
Conventional Weapons). Daarnaast heeft o.a. bekrachtiging plaatsgevonden van het op 28 november 2003 te Genève tot stand gekomen
Protocol inzake ontplofbare oorlogsresten (Trb. 2004, 227; Protocol V). Ook
is het Koninkrijk partij bij het op 18 september 1997 te Oslo tot stand
gekomen Verdrag inzake het verbod van het gebruik, de aanleg van voorraden, de productie en de overdracht van anti-personeelsmijnen en inzake
de vernietiging van deze wapens (Trb. 1998, 65; geopend voor onderteke-

KST136286
0910tkkst32187R1902-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 187 (R 1902), nr. 3

1

ning in Ottawa, hierna «het Ottawa-verdrag»). Hoewel bovengenoemde
verdragen en protocollen voor het gehele Koninkrijk zijn goedgekeurd,
heeft bekrachtiging ervan alleen voor Nederland plaatsgevonden.
Tenslotte wordt in CCW-kader onderhandeld over een mogelijk Protocol VI
over clustermunitie.
Totstandkoming van het Verdrag
Op 23 februari 2007 onderschreven 46 landen, inclusief Nederland, de
zogenaamde «Oslo Verklaring». Deze verklaring riep op tot de totstandkoming, in 2008, van een juridisch-bindend instrument over clustermunitie
die onaanvaardbaar humanitair leed veroorzaakt. Naar aanleiding van de
«Oslo Verklaring» is door een groep van zogenaamde «kernlanden»
(Nieuw Zeeland, Noorwegen, Peru, Mexico, Oostenrijk, Ierland en de
Heilige Stoel) een drietal vervolgconferenties georganiseerd. Deze
vervolgconferenties hebben geleid tot een concepttekst die de basis
vormde voor de formele Diplomatieke Conferentie, die van 18 tot en met
30 mei 2008 in Dublin werd gehouden.
Over deze conferenties heeft de regering de Tweede Kamer per brief geïnformeerd (Kamerstukken II, 2007–2008, 21 501-02, nrs. 735, 761, 781, 794,
802 en 833). Voorafgaand aan en tijdens de conferentie in Dublin heeft de
regering verschillende malen met de Tweede Kamer van gedachten
gewisseld over de Nederlandse inzet bij de onderhandelingen, waaronder
op 15 en 21 mei 2008.
In het licht van de zich in Dublin aftekenende overeenstemming over het
Verdrag als geheel, inclusief de bepalingen over interoperabiliteit en
indachtig de Motie Eijsink van 21 mei 2008 (Kamerstukken II, 2007–2008,
21 501-02, nr. 818), heeft de regering op 29 mei 2008, samen met een
groot aantal andere landen, haar steun uitgesproken voor de verdragstekst.
Doel van het Verdrag
Het Verdrag bevat een vergaand verbod op gebruik, bezit, productie en
overdracht van clustermunitie met explosieve submunities. Met het
Verdrag worden nieuwe, vergaande normen gesteld, die een eind maken
aan het gebruik door Partijen van clustermunitie die onaanvaardbaar
humanitair leed veroorzaakt.
Ook op het gebied van slachtofferhulp en ruiming en vernietiging van
ongeëxplodeerde clustermunitie zijn belangrijke bepalingen opgenomen.
De regering verwelkomt deze en beschouwt het nieuwe Verdrag als een
belangrijk nieuw internationaal normatief instrument. In het Verdrag is
een bepaling opgenomen op basis waarvan militaire samenwerking met
niet-Partijen mogelijk blijft (het zogenaamde interoperabiliteitsartikel).
Opname van een dergelijke bepaling was voor Nederland, en voor een
groot aantal andere landen, een belangrijke voorwaarde om met het eindresultaat te kunnen instemmen.
Artikelsgewijze toelichting
Artikel 1: Algemene verplichtingen en werkingssfeer
De kern van het Verdrag is de verbodsbepaling in artikel 1. Dit artikel
bepaalt onder andere dat het verboden is voor landen die zich bij het
Verdrag aansluiten om clustermunitie te gebruiken, te ontwikkelen, te
produceren of anderszins te verwerven, op te slaan of over te dragen.
Soortgelijke verbodsbepalingen zijn eerder opgenomen in andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 187 (R 1902), nr. 3

2

ontwapeningsverdragen, zoals het Ottawa-Verdrag inzake antipersoneelsmijnen.
De verbodsbepaling ten aanzien van clustermunitie strekt zich ook uit tot
het assisteren bij, aanmoedigen van of aansporen tot een activiteit die op
grond van het Verdrag verboden is. Dit brengt bijvoorbeeld in de praktijk
met zich mee dat het voor Partijen niet is toegestaan om anderen te assisteren in de ontwikkeling, productie of verwerving van clustermunitie.
De tekst in artikel 1, eerste lid, onder c, is overgenomen uit het OttawaVerdrag («enige activiteit die op grond van dit Verdrag verboden is voor
een Staat die Partij is te steunen, aan te moedigen of derden ertoe aan te
zetten»). Dit wil echter niet zeggen dat deze ook zonder meer aanvaardbaar was in het kader van een Verdrag over clustermunitie. De kans is
namelijk veel groter dat Nederlandse militairen betrokken raken bij een
situatie waarin door een ander land clustermunitie wordt ingezet, dan bij
een situatie waarin door een ander land anti-personeelsmijnen (APM)
worden ingezet.
De bepaling in artikel 1, eerste lid, onder c is desondanks ongewijzigd
gebleven. Wel is verderop in het Verdrag een zogenaamde «interoperabiliteitsbepaling» opgenomen (zie hierover de toelichting bij artikel 21).
De verbodsbepaling geldt ook voor kleine bommen die specifiek
ontworpen zijn om vanuit aan vliegtuigen bevestigde containers of
houders te worden verspreid, zoals vermeld in het tweede lid van artikel 1.
Clusterwapens bestaan uit een container en meerdere submunities,
waarbij de container wordt afgeworpen en de submunities tijdens de val
van de container over een groot gebied worden verspreid. Er bestaan
echter ook containers die aan het vliegtuig blijven hangen en van waaruit
kleine munitie in grote hoeveelheden boven een gebied wordt verspreid.
Volgens de in de verdragstekst gehanteerde definitie zou een dergelijke
vaste container geen clusterwapen zijn. Dergelijke wapens hebben echter
dezelfde humanitaire effecten als clusterwapens. Daarom is expliciet in de
verdragstekst opgenomen dat ook deze wapens, met vaste containers,
onder het verbod vallen.
Artikel 2: Begripsomschrijvingen
De meest intensieve discussies tussen staten waren gericht op het
bereiken van overeenstemming over de definitie van clustermunitie.
Immers, op basis van de definitie wordt de reikwijdte van het verbod
bepaald. De uiteindelijk in de onderhandelingen overeengekomen definitie heeft een ruime reikwijdte en omvat alle conventionele munitie die
ontwikkeld is om explosieve submunitie af te werpen of te verspreiden.
Hierbij dient de individuele submunitie minder dan 20 kilogram te wegen,
om het onderscheid met gewone conventionele vliegtuigbommen te
maken, die normaal gesproken meer dan 20 kilo wegen en tegelijkertijd
kunnen worden afgeworpen (artikel 2, tweede lid).
Artikel 2, tweede lid, onderdelen a en b, bepalen vervolgens uitdrukkelijk
dat het niet gaat om munitie die is ontwikkeld om bijvoorbeeld rook of
anti-radarsneeuw te verspreiden, om elektrische effecten te bereiken of
om munitie die is ontwikkeld voor luchtverdediging. Het Verdrag richt zich
enkel op die clustermunitie die na inzet explosieve oorlogsresten op de
grond kan achterlaten en zodoende humanitair leed kan veroorzaken.
Om de definitie van de te verbieden clustermunitie duidelijk af te bakenen
bepaalt artikel 2, tweede lid, onderdeel c, ten slotte, met de effecten van
deze wapens in het achterhoofd, dat munitie die voldoet aan alle volgende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 187 (R 1902), nr. 3

3

cumulatieve criteria niet onder de definitie van clustermunitie valt en dus
ook niet onder de verbodsbepaling:
• Clustermunitie bevattende minder dan 10 explosieve submunities;
• waarvan iedere afzonderlijke explosieve submunitie méér dan 4 kilogram weegt;
• waarbij iedere explosieve submunitie is ontworpen om een enkel
object (het doel) te detecteren en aan te vallen;
• waarbij iedere explosieve submunitie beschikt over een elektronisch
zelfvernietigingsmechanisme;
• en waarbij iedere explosieve submunitie beschikt over een elektronisch zelfdeactiveringsmechanisme.
Munitie die alle bovenstaande eigenschappen heeft, wijkt op essentiële
punten af van het type wapen dat als «clustermunitie» wordt betiteld, en
valt daarom niet onder de in het verdrag gehanteerde verbodsbepaling.
Overige definities
Gezien het technische karakter van veel bepalingen in de verdragstekst, is
een groot aantal andere definities opgenomen. Zo zijn definities van de
begrippen «zelfvernietigingsmechanisme» en «zelfdeactivering» opgenomen.
Deze twee begrippen maken deel uit van de cumulatieve lijst van artikel 2,
tweede lid, onderdeel c. Om interpretatieverschillen te voorkomen staan
de begrippen «explosieve kleine bom» en «houder» zoals vermeld in
artikel 1, tweede lid, en «onontplofte kleine bom» eveneens vermeld in de
lijst met definities.
Het begrip «slachtoffers van clustermunitie» wordt in artikel 2, eerste lid,
nader gedefinieerd als «alle personen die als gevolg van het gebruik van
clustermunitie zijn gedood of fysiek of psychisch letsel hebben opgelopen,
economische verliezen hebben geleden, maatschappelijk zijn uitgesloten
of die bij de verwezenlijking van hun rechten ernstig zijn belemmerd. Tot
deze slachtoffers behoren de personen die rechtstreeks de gevolgen van
clustermunitie hebben ondervonden alsmede hun getroffen familie en
gemeenschap». Hiermee wordt het begrip slachtoffer aanmerkelijk breder
geïnterpreteerd dan tot dusverre gebruikelijk is in ontwapeningsverdragen.
Tenslotte verdient de definitie van «overdracht» nadere toelichting (artikel
2, achtste lid). Het Verdrag bevat een verbod op overdracht. Dit begrip
dient onderscheiden te worden van het begrip «doorvoer». Net als in het
Ottawa-Verdrag, is van overdracht sprake indien er zowel sprake is van
fysieke verplaatsing als van overdracht van eigendomstitel. Bij doorvoer is
er sprake van fysieke verplaatsing, maar niet van overdracht van
eigendomstitel.
Artikel 3: Opslag en vernietiging van voorraden
Artikel 3 verplicht Partijen om clustermunitie die onder de verbodsbepaling valt, te scheiden van munitie voor operationele inzet en binnen acht
jaar na inwerkingtreding te vernietigen, in overeenstemming met de daarvoor geldende normen. Wanneer een Partij te kennen geeft de voor
vernietiging vastgestelde termijn van acht jaar niet te kunnen halen, kan
deze een verlenging aanvragen voor maximaal vier jaar. Over verzoeken
tot verlenging zal worden besloten op de Vergadering van Staten die Partij
zijn of bij een Toetsingsconferentie. In buitengewone omstandigheden kan
een Partij om een extra verlenging van (wederom) maximaal vier jaar
verzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 187 (R 1902), nr. 3

4

De termijn waarop de Nederlandse munitie zal worden vernietigd is onder
meer afhankelijk van internationale procedures en de beschikbare capaciteit. Voor vernietiging van munitie dient een bepaalde procedure te
worden doorlopen. Inschakeling van het NATO Maintenance and Supply
Agency (NAMSA) is hier onderdeel van. Via de NAMSA kunnen meerdere
NAVO-landen hun clustermunitie gezamenlijk laten vernietigen. De Nederlandse regering heeft de voorbereiding tot vernietiging van de voorraden
gestart.
Voor eventueel uitstel van de vernietiging van clustermunitie dient, aldus
artikel 3, vierde lid, een daartoe strekkend verzoek te worden ingediend
waarbij een uitgebreide argumentatie, begeleid met cijfermateriaal, dient
te worden overhandigd. De Vergadering van Staten die Partij zijn zal dan
met meerderheid van stemmen besluiten over een eventuele verlenging
van de periode voor vernietiging (vijfde lid).
Ten behoeve van ontwikkeling en training op het gebied van detectie,
ruiming en vernietiging van onontplofte oorlogsresten, kan op grond van
artikel 3, zesde lid, een beperkte voorraad clustermunitie en submunities
worden aangehouden. Deze voorraad mag niet het absolute minimum
overschrijden dat strikt noodzakelijk is. De komende periode zal worden
bezien of en zo ja, hoeveel van de huidige voorraad clustermunitie Nederland met dit oogmerk zal willen behouden.
Overdracht van clustermunitie ter vernietiging daarvan is uiteraard toegestaan. Voor het op voorraad houden voor training en de overdracht voor
vernietiging, dient nauwkeurig aan de Secretaris-Generaal van de
Verenigde Naties (zijnde de Depositaris) gerapporteerd te worden door de
betreffende Partij (artikel 3, zevende en achtste lid).
Artikel 4: Ruiming en vernietiging van resten van clustermunitie
en voorlichting op het gebied van risicobeperking
In artikel 4 nemen alle Partijen de verplichting op zich om clustermunitie
die als onontplofte oorlogsresten op het grondgebied onder hun rechtsmacht of zeggenschap is achtergebleven op het moment dat het Verdrag
in werking treedt, zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen tien jaar na
beëindiging van de actieve gevechtshandelingen of binnen tien jaar na
inwerkingtreding van het Verdrag, voor die Partij te ruimen en te vernietigen. Hierbij is, zo nodig, uitstel met maximaal vijf jaar mogelijk, aldus
het vijfde lid. Een verzoek tot verlenging van de oorspronkelijke periode
van tien jaar om resten van clustermunitie te ruimen en te vernietigen
dient uitvoerig te worden beargumenteerd. De Vergadering van Staten die
Partij zijn bij het Verdrag of de Toetsingsconferentie kan besluiten om
minder verlenging toe te kennen dan verzocht. Op basis van een tweede
verzoek kan, aldus het achtste lid, nogmaals besloten worden tot een
verlenging met maximaal vijf jaar.
Daarnaast dienen de Partijen alles te doen wat binnen hun vermogen ligt
om de betreffende gebieden waar zich onontplofte oorlogsresten
bevinden in kaart te brengen en te markeren en de lokale bevolking voor
te lichten over de gevaren van onontplofte clustermunitie. Partijen dienen
over het nakomen van de verplichtingen zoals in artikel 4, eerste lid,
onderdelen a en b, aan de Vergadering van Staten die Partij zijn te rapporteren.
De uitgebreide bepalingen onder artikel 4 garanderen een systematische
aanpak en creëren een zekere mate van betrokkenheid van de betroffen
staten. Dit vergroot de kans dat geld van donoren op een juiste en effec-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 187 (R 1902), nr. 3

5

tieve manier ingezet wordt bij de uiteindelijke vernietiging van clustermunitie.
Artikel 4 bevat tevens een bepaling met een notie van terugwerkende
kracht (vierde lid). Partijen worden uitdrukkelijk aangemoedigd om alle
mogelijke assistentie te verlenen bij het ruimen en vernietigen van onontplofte clustermunitie op het grondgebied van een andere Partij, die is
ontstaan door toedoen van de eerstgenoemde Partij, nog voordat die
Partij bij dit Verdrag was. Eerstgenoemde Partijen worden in dit geval
aangemoedigd om, al dan niet bilateraal of via een derde partij zoals de
Verenigde Naties andere relevante organisaties, hulp te verlenen om het
markeren, ruimen en vernietigen van clustermunitie te faciliteren.
Artikel 5: Slachtofferhulp
Het Verdrag bevat vergaande bepalingen betreffende slachtofferhulp en
kan worden gezien als een verdere stap in de ontwikkeling van het humanitair oorlogsrecht. Veel deelnemende landen, het Internationale Rode
Kruis (ICRC) en de NGO-gemeenschap, hebben hier hun tevredenheid
over geuit. Niet alleen vanwege de brede definitie van het begrip «slachtoffers» zoals in artikel 2, eerste lid, bepaald, maar ook vanwege de gedetailleerde en veelomvattende uitwerking en omschrijving van de
slachtofferhulp zelf en de verplichtingen voor Partijen. In eerste instantie
liggen deze verplichtingen bij de staten onder wiens jurisdictie de slachtoffers zich bevinden, maar in het kader van internationale samenwerking
is er ook een verantwoordelijkheid voor andere staten die daartoe de
mogelijkheid hebben.
Met artikel 5 worden Partijen waar zich slachtoffers van clustermunitie
bevinden tevens verplicht om een nationaal plan en bijbehorend budget
op te stellen om de slachtofferhulp adequaat te realiseren en om nationale
en internationale middelen te mobiliseren. Dit nationale plan dient te
worden geïntegreerd in het nationale beleid t.a.v. gehandicapten, ontwikkeling en mensenrechten. Artikel 5 bepaalt ook dat het niet gerechtvaardigd is om in de praktijk een onderscheid te maken tussen slachtoffers
van diverse soorten munitie, of het nu om mijnen, clustermunitie of
andere explosieve oorlogsresten gaat. Dit is volledig in lijn met de geïntegreerde benadering die Nederland consequent bepleit.
Artikel 6: Internationale samenwerking en bijstand
In artikel 6 van het Verdrag zijn gedetailleerde bepalingen opgenomen ten
aanzien van internationale samenwerking en het verlenen en ontvangen
van assistentie. Deze assistentie is vooral van belang in de context van de
verplichtingen ten aanzien van de vernietiging van voorraden, ruiming en
vernietiging van explosieve overblijfselen van clustermunitie en
slachtofferhulp.
Ook Partijen die niet bij het conflict betrokken waren, worden aangemoedigd om assistentie te verlenen ten aanzien van onder meer ruiming en
vernietiging en bijdrage aan economisch en maatschappelijk herstel dat
nodig is als gevolg van het gebruik van clustermunitie in getroffen
Partijen.
De regering is van mening dat in de praktijk de assistentieverlening door
bereidwillige staten, non-gouvernementele organisaties en internationale
organisaties zoveel mogelijk door de ontvangende landen gefaciliteerd
moet worden. In deze context is artikel 6, tiende lid, opgesteld. Mede op
aandringen van Nederland en Duitsland is deze bepaling, zij het in enigszins afgezwakte vorm, opgenomen. Nederland achtte deze bepaling nood-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 187 (R 1902), nr. 3

6

zakelijk omdat hulpverleners in de praktijk vaak, al dan niet moedwillig,
gehinderd worden door het ontvangende land bij het verlenen van assistentie. Het gaat dan vooral om de vrije doorgang van personeel, materiaal
en uitrusting.
Artikel 7, 11 en 12: Maatregelen ten behoeve van transparantie,
Vergaderingen van de Staten die Partij zijn en Toetsingsconferenties
Niet later dan 180 dagen nadat het Verdrag voor betrokken Staten in
werking is getreden, dienen zij de VN, als depositaris, onder andere te
informeren over de implementatie van het Verdrag. Dit behelst zowel
informatie over nationale uitvoeringsmaatregelen (zoals bedoeld in artikel
9), als ook maatregelen ten aanzien van de detectie, ruiming, vernietiging
en eventuele opslag van de eventueel aanwezige voorraad clustermunitie.
Deze informatie wordt jaarlijks bijgewerkt tijdens de Vergadering van
Staten die Partij zijn (conform artikel 11).
De gedetailleerde bepalingen in artikel 7 aangaande maatregelen ten
behoeve van transparantie vertonen gelijkenis met de bepaling van het
Ottawa-Verdrag en dienen bij te dragen aan het vertrouwen dat Partijen in
elkaar hebben.
Vijf jaar na inwerkingtreding van het Verdrag roept de Secretaris-Generaal
van de Verenigde Naties een Toetsingsconferentie bijeen. Gedurende de
Toetsingsconferenties wordt onder andere de naleving van het Verdrag
besproken.
Artikel 8 en 10: Vergemakkelijking en opheldering met
betrekking tot de naleving en Beslechting van geschillen
In artikel 8 is een procedure opgenomen die landen kunnen aanwenden
wanneer er onduidelijkheden zijn ten aanzien van de naleving van het
Verdrag. De SG VN fungeert hierbij als aanspreekpunt. De Vergadering
van Staten die Partij zijn neemt naar aanleiding van de betreffende zaak
een besluit. De procedure dient uitdrukkelijk niet gezien te worden als een
geschillenbeslechtingprocedure. Artikel 8 dient het algemene belang van
de statengemeenschap te dienen, terwijl een geschillenbeslechtingprocedure zich primair richt op het oplossen van een bilateraal dispuut.
Mochten twee of meer Partijen een geschil hebben met betrekking tot de
uitleg of uitvoering van het Verdrag, dan kan dit in het uiterste geval aan
het Internationaal Gerechtshof worden voorgelegd, aldus artikel 10.
Artikel 21: Betrekkingen met Staten die geen Partij zijn bij dit
Verdrag
Een aantal landen dat clustermunitie produceert of bezit, waaronder
China, India, Pakistan, Rusland, Israël en de Verenigde Staten, heeft niet
deelgenomen aan het Oslo-proces, noch aan de onderhandelingen in
Dublin. Het is niet de verwachting dat deze landen op korte termijn zullen
toetreden tot het Verdrag. Met het oog hierop bevat het Verdrag een
artikel om enerzijds aanvaarding van deze norm te bevorderen en anderzijds militaire samenwerking met niet-Partijen te kunnen continueren.
Vooral voor de NAVO-bondgenoten en landen die veel met niet-Partijen
samenwerken, is dit van groot belang. De opname van het artikel moet
worden gezien in samenhang met de handhaving van artikel 1 in het
Verdrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 187 (R 1902), nr. 3

7

Het uitgangspunt van artikel 21 is dat Staten die partij zijn bij het Verdrag,
niet-Partijen zullen aanmoedigen om toe te treden tot het nieuwe Verdrag.
Bovendien zullen Staten die partij zijn bij het Verdrag trachten om nietPartijen te ontmoedigen om clustermunitie te gebruiken.
Met deze inspanningsverplichting als uitgangspunt en ondanks de
verbodsbepaling zoals vastgesteld in artikel 1 van het Verdrag, blijft militaire samenwerking met niet-Partijen toegestaan, ook in operaties waarbij
de inzet van clustermunitie niet kan worden uitgesloten. Hierbij geldt wel
een aantal in het Verdrag nader omschreven randvoorwaarden.
Gedurende de onderhandelingen werd de problematiek voor landen die
veel optreden in gezamenlijke militaire operaties met landen die geen
Partij bij het Verdrag zijn langdurig besproken. Zonder een dergelijke
bepaling zou militaire samenwerking, inclusief gezamenlijke militaire
operaties, niet goed mogelijk zijn en zouden Partijen het risico lopen het
Verdrag te schenden. Door onverhoopte inzet van clustermunitie door
niet-Partijen, zouden samenwerkende Partijen vatbaar zijn voor de internationale regels inzake staatsaansprakelijkheid en eventuele nationale
wetgeving inzake individuele strafrechtelijke aansprakelijkheid.
Ook voor Nederland was een afdoende bepaling inzake interoperabiliteit
een essentiële voorwaarde om akkoord te gaan met de verdragstekst. De
regering is van mening dat met de thans opgenomen bepaling een juiste
balans is gevonden tussen de plicht van Partijen om de verbodsbepaling
uit te dragen en na te leven én de noodzaak voor landen om in het kader
van crisisbeheersingsoperaties en bondgenootschappelijk optreden de
militaire samenwerking met niet-Partijen te kunnen voortzetten.
Inwerkingtreding
Het Verdrag treedt in werking zes maanden nadat 30 landen geratificeerd
hebben. Gedurende de ondertekeningsceremonie in Oslo op 3 december
2008 hebben 94 staten het Verdrag ondertekend. Het is de algemene
verwachting dat het aantal ondertekenaars in de loop van 2009 nog verder
zal oplopen tot boven de 100. Noorwegen, Ierland, Sierra Leone en de
Heilige Stoel hebben het Verdrag direct op 3 december geratificeerd.
Nederland zal, zoals bij brief van 20 juni 2008 aan het parlement gemeld
(Kamerstukken II, 2007–2008, 21 501-02, nr. 833) geen clustermunitie meer
inzetten.
Het Verdrag bevat geen overgangsperiode. Dit betekent dat na de inwerkingtreding van het verdrag en na bekrachtiging door een staat, de bepalingen in het Verdrag en de in het Verdrag gestelde termijnen moeten
worden nageleefd en gerespecteerd. Tevens stelt het Verdrag uitdrukkelijk
dat geen voorbehouden kunnen worden gemaakt. Het Verdrag wint
hiermee duidelijk aan kracht.
Nederland zal landen die nog niet hebben ondertekend aansporen om zich
aan te sluiten bij het Verdrag. Ook zullen de onderhandelingen over
clustermunitie in het kader van de CCW gecontinueerd worden.
De SG VN en de President van het Internationale Rode Kruis hebben het
nieuwe Verdrag als een nieuwe internationale standaard in het humanitair
oorlogsrecht verwelkomd. De Nederlandse regering sluit zich van harte
aan bij deze kwalificatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 187 (R 1902), nr. 3

8

Koninkrijkspositie
Evenals het geval was bij andere ontwapeningsverdragen zoals de CCW,
wordt de goedkeuring van het onderhavige Verdrag voor het gehele
Koninkrijk gevraagd. De gelding van het Verdrag zal zich echter vooralsnog beperken tot Nederland en kan nog niet uitgebreid worden tot de
Nederlandse Antillen en Aruba, omdat de vereiste uitvoeringswetgeving
aldaar nog niet tot stand is gebracht. Bedoelde uitvoeringswetgeving is
vergelijkbaar met de Nederlandse Wet wapens en munitie; een wet die
voor verschillende categorieën wapens en munitie aangeeft welke handelingen verboden zijn en voor wie en wanneer dit van toepassing is, en de
Algemene douanewet en dan specifiek de bepalingen betreffende de
douanecontrole bij de in- en uitvoer van goederen door het bedrijfsleven.
Zodra die uitvoeringswetgeving gereed is zal het Verdrag ook kunnen
worden aanvaard voor de Nederlandse Antillen en Aruba.
Overeenkomstig artikel 18 van het op 23 mei 1969 te Wenen tot stand
gekomen Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (Trb. 1972, 51)
dienen de landen binnen het Koninkrijk zich overigens ook vóór de
bekrachtiging te onthouden van handelingen die indruisen tegen voorwerp en doel van het Verdrag.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen
De minister van Defensie,
E. van Middelkoop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 187 (R 1902), nr. 3

9