Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3573

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 november 2022
Op 18 oktober jl. heeft de Europese Commissie (hierna Commissie) haar
werkprogramma voor 2023 gepubliceerd onder de titel «een Unie die
standvastig en verenigd is» (zie bijlage 1 voor de mededeling en bijlage 2
voor de annexen).
In dit werkprogramma kondigt de Commissie 51 nieuwe initiatieven aan,
samengebracht in 43 beleidsdoelstellingen die binnen haar zes prioriteiten1 vallen (zie bijlage 2: Annex I en II).
Zoals gebruikelijk zullen beide Kamers der Staten-Generaal op basis van
deze kabinetsappreciatie van de voornemens van de Commissie hun
eigen Europese prioriteiten bepalen. De prioriteiten zijn richtinggevend
voor de communicatie tussen het kabinet en het parlement over de
Nederlandse inbreng in de besluitvorming van de Europese Unie.
Na een algemene inleiding geeft deze appreciatie korte beschrijvingen van
de nieuwe plannen die de Commissie in de mededeling benoemt. Na
publicatie van de aangekondigde voorstellen zal uw Kamer zoals
gebruikelijk worden geïnformeerd middels fiches opgesteld door de
werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC-fiches). Een
uitgebreidere analyse van de visie van de Commissie op de uitdagingen
waar de Europese Unie voor staat en die tevens ten grondslag ligt aan de
onderhavige initiatieven en voorstellen, zal uw Kamer in de Staat van de
Unie 2023 toekomen.
Dit Commissiewerkprogramma (hierna CWP) is het derde van Commissie
Von der Leyen. Het programma sluit aan bij eerder aangegane politieke
inzet gedurende het mandaat van deze Commissie en bevat een concreet
1

kst-22112-3573
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

De prioriteiten van de Commissie zijn: De Europese Green Deal; Een Europa dat klaar is voor
het digitale tijdperk; Een economie die werkt voor de mensen; Een sterker Europa in de wereld;
Bevordering van onze Europese levenswijze; Een nieuwe impuls voor Europese democratie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3573

1

actieplan voor wetgevings- en beleidsinitiatieven die de Commissie in
2023 uitgebracht wil hebben. Dit werkprogramma bevat daarmee onder
meer een uitwerking van de reeds ingezette lijn op gebieden als de Green
Deal en digitalisering. Annex I van bijlage 2 bevat de nieuwe voorstellen
voor 2023, annex III van bijlage 2 de prioritaire lopende voorstellen, zoals
onder meer de voorstellen uit het asiel- en migratiepact. Door middel van
de aankondiging van nieuwe voorstellen beoogt de Commissie vooruit te
kijken welke prioriteiten voor de toekomst dienen te worden gesteld.
Inleiding «een Unie die standvastig en verenigd is»
De oorlog in Oekraïne vormt de achtergrond voor het opstellen van CWP
2023. Daarbij onderstreept de Commissie een aantal uitgangspunten. Ten
eerste dat uitdagingen van een dergelijke omvang alleen collectief kunnen
worden aangepakt als één Unie. Ten tweede dat de radicale transformatie
die aan het begin van het Commissiemandaat is aangekondigd, versneld
moet worden, of het nu gaat om het aanpakken van de klimaat- en
natuurcrises, het veerkrachtiger maken van de economieën en democratieën, het concurrerender maken van de industrieën, het eerlijker maken
van de samenlevingen of het versterken van de geopolitieke status van de
EU. Het derde uitgangspunt houdt in dat deze crises niet met een business
as usual benadering kunnen worden aangepakt. Het is noodzakelijk snel te
reageren en te anticiperen op toekomstige uitdagingen.
Daarnaast belicht de Commissie de Europese energiemarkt en geeft aan
dat Europa een moeilijke winter staat te wachten, maar dankzij de
gasopslagverordening is 91% van de opslagcapaciteit van de EU gevuld.
Ook heeft de Commissie noodmaatregelen voor interventies op de
energiemarkt opgesteld. Op deze manier beoogt de Commissie prijsstijgingen aan te pakken en de energietransitie te blijven versnellen.
Verder gaat de Commissie in op de stappen die al zijn gezet om de
gevolgen van klimaatverandering aan te pakken, de digitale transitie
verder te brengen en aandacht te geven aan sociaal Europa en het
actieplan voor de Europese pijler van sociale rechten. Ook wijst de
Commissie op haar inzet om de mondiale leidersrol van de EU te
versterken, bijvoorbeeld door het actualiseren van de maritieme veiligheidsstrategie en het sanctie-instrumentarium. Daarnaast dienen de
sancties doeltreffend te worden gehandhaafd zodat er krachtig economische druk op Rusland uitgeoefend blijft worden. Aan Oekraïne blijft
politieke, financiële en humanitaire hulp geboden en de EU staat klaar om
de toekomstige wederopbouw van het land te ondersteunen. In het kader
van de Europese Vredesfaciliteit heeft de EU 3,1 miljard EUR aan militaire
steun ter beschikking gesteld. De Commissie geeft tevens aan de
ondersteuning van de (potentiële) kandidaat-lidstaten, alsmede de
Zuidelijke en Oostelijke Partnerschap landen, voort te zetten.
Het werkprogramma van dit jaar is het eerste sinds de afronding van de
Conferentie over de Toekomst van Europa (CFE). Veel van de belangrijke
initiatieven die worden genoemd in het CWP vormen een vervolg op de
voorstellen die tijdens de Conferentie zijn benoemd. Daarnaast zullen in
lijn met de CFE burgerpanels betrokken worden bij de beleidsvorming van
de Commissie op het gebied van de voorgenomen initiatieven t.a.v.
voedselverspilling, leermobiliteit en virtual worlds (metaverse2).
De Commissie wijst op nieuwe wetgevingsinitiatieven en herzieningen
van bestaande wetgeving in aansluiting op de zes prioriteiten die de
2

Een virtuele realiteitsruimte waarin gebruikers kunnen interageren met een door de computer
gegenereerde omgeving en ook met andere gebruikers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3573

2

Commissie Von der Leyen bij haar aantreden heeft geformuleerd. De
prioriteiten van het kabinet – migratie, veiligheid, economie (inclusief de
digitale transitie), klimaat, Europa in de wereld en een goed functionerende Europese Unie – zijn opgenomen in de Strategische Agenda voor
2019–2024 van de Europese Raad uit juni 2019 en vervolgens
weerspiegeld in de agenda van de Commissie. Het kabinet verwelkomt
dat de voorstellen van de Commissie in zeer grote mate aansluiten bij de
uitvoering van de Strategische Agenda.
Hieronder volgt de inzet van de Commissie en een korte kabinetsappreciatie per prioriteit, te weten:
1. De Europese Green Deal;
2. Een Europa dat klaar is voor het digitale tijdperk;
3. Een economie die werkt voor de mensen;
4. Een sterker Europa in de wereld;
5. Bevordering van onze Europese levenswijze;
6. Een nieuwe impuls voor Europese democratie.
Appreciatie per prioriteit
1. De Europese Green Deal
De Commissie benoemt dat de effecten van klimaatverandering steeds
zichtbaarder worden en een versnelling van de groene transitie daarmee
essentieel is. Het kabinet onderschrijft deze ambitie. Tegelijkertijd vindt
deze discussie plaats in een periode van geopolitieke spanningen, waarbij
het afgelopen jaar is gebleken dat de crisis op de gasmarkt heeft geleid tot
excessen in de prijsvorming op de elektriciteitsmarkt en daarmee tot hoge
prijzen van de basisbehoefte energie. In dat licht is de Commissie
voornemens om begin volgend jaar een herziening van de regels voor de
interne markt voor elektriciteit te presenteren. Hoewel het kabinet geen
noodzaak ziet in het direct ingrijpen in de markt door middel van korte
termijn prijsinterventies, steunt het kabinet het plan van de Commissie
om te analyseren hoe de elektriciteitsmarkt structureel beter kan functioneren en welke hervormingen hiervoor noodzakelijk zijn. Nederland heeft
in Europees verband al eerder gepleit voor verbetering van randvoorwaarden als interconnectiviteit tussen lidstaten om de markt beter te laten
functioneren.
Daarnaast heeft de Commissie het voornemen een Europese waterstofbank te presenteren in de tweede helft van 2023. Het kabinet kijkt met
interesse uit naar dit voorstel. De waterstofbank lijkt een instrument te
worden dat als doel heeft de Europese en mondiale markt voor
hernieuwbare waterstof op gang te brengen. In de basis is het kabinet
positief over de ontwikkeling van een EU-initiatief, omdat het een extra
impuls kan geven aan de ontwikkeling van de waterstofmarkt en in
potentie een goede aanvulling kan bieden op nationaal beleid.
Ondanks de beperkt ingestoken herziening van de Kaderrichtlijn afvalstoffen verwelkomt het kabinet de aangekondigde acties van de
Commissie op het gebied van het tegengaan van voedselverspilling en
het bevorderen van circulair textiel. De Europese Commissie is
voornemens om uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) voor
textiel te implementeren onder deze herziening. Momenteel is Nederland
al bezig met de invoering van een dergelijke UPV op textiel en om een
gelijk speelveld te creëren is het van belang dat er ook een ambitieuze
UPV op textiel op Europees niveau wordt ingevoerd. Hoewel in het
voorstel ingezet wordt op het verminderen van textielafval zou het kabinet
ook graag zien dat er wordt ingezet op preventie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3573

3

De elementen in het voorstel voor het tegengaan van voedselverspilling
sluiten aan op de doelstelling waaraan het kabinet zich heeft gecommitteerd om de voedselverspilling te halveren in 2030 ten opzichte van 2015.
Het kabinet wijst wel nog op andere al lopende EU-trajecten gericht op het
tegengaan van voedselverspilling en het belang van het borgen van
samenhang hiermee. Zo is in de Europese Green Deal er aandacht voor de
doelstelling om voedselverspilling bij consumenten en winkels te
halveren per 2030. In dit kader heeft de Commissie een aantal beleidsmaatregelen en instrumenten om voedselverlies en -verspilling tegen te
gaan voorgesteld; het actieplan voor de circulaire economie en de Boer
tot Bord-strategie. Onderdeel van deze strategie is het voorstel tot een
Kaderverordening Duurzame Voedselsystemen, die moet leiden tot een
eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem en waarbij industrie,
retailers, handelsbedrijven, investeerders en consumenten expliciet
betrokken wordt.
Het kabinet staat positief tegenover de herziening van de
EU-dierenwelzijnswetgeving, die kansen biedt om de wet- en regelgeving
te verbeteren en het wettelijk vereiste dierenwelzijnsniveau in de EU te
verhogen. De Nederlandse inzet tot dusver is samengevat te vinden in de
Verzamelbrief dierenwelzijn van 14 april 20223.
De Commissie is van plan om in het tweede kwartaal van 2023 een
wetgevingsvoorstel voor het gebruik van nieuwe veredelingstechnieken
binnen de soortgrens te presenteren. Deze veredelingstechnieken kunnen
een belangrijke bijdrage leveren aan de transitie naar een weerbaar en
duurzaam landbouwsysteem door bijvoorbeeld de versnelde veredeling
van ziekteresistente gewassen. Het kabinet kijkt uit naar het aangekondigde voorstel omdat de bestaande richtlijn sterk verouderd is. Daardoor
is het ingewikkeld om nieuwe genomische technieken toe te staan.
Tegelijkertijd kunnen deze technieken bijdragen aan een duurzamer
landbouwsysteem en aan voedselzekerheid.
De Commissie zal in 2023 voorstellen uitbrengen ter vergroening van het
vrachtvervoer, waaronder een voorstel ter bevordering van het vervoer
over het spoor. Het kabinet hecht hieraan belang als middel in de
klimaattransitie en ter verbetering van de internationale bereikbaarheid.
Over het aangekondigde voorstel van de Commissie om de zakelijke vloot
te vergroenen is nog weinig bekend. Het lijkt echter aan te sluiten bij de
inzet van het kabinet waarbij onderzocht wordt in hoeverre bedrijven
nationaal verplicht kunnen worden om de nieuwe instroom van hun
nieuwe zakelijk gereden personenauto’s per 2025 100% emissievrij te laten
zijn. Het sluit ook aan bij op werkgevers gerichte maatregelen die het
kabinet onderzoekt en waar het kabinet reeds op inzet, zoals regelgeving
voor het verduurzamen van werk-gebonden personenmobiliteit.
Het kabinet betreurt het besluit van de Commissie om de herziening van
de wetgeving inzake de registratie, beoordeling en autorisatie van
chemische stoffen (REACH) uit te stellen tot het vierde kwartaal in 2023.
Door de vertraging wordt het moeilijker, zo niet onmogelijk, om de
ambities uit de Europese Green Deal en de Chemische Strategie voor
Duurzaamheid (CSS) voor 2030 en 2050 te realiseren. Het kabinet dringt er
bij de Commissie op aan haar besluit te heroverwegen en de vertraging
van de REACH-herziening te beperken tot maart 2023. Nederland blijft wel
enthousiast over onderdelen van de herziening om EU-burgers en het
milieu een hoog beschermingsniveau te kunnen blijven bieden en neemt
actief deel aan de besprekingen over de nadere uitwerking ervan.
3

Kamerstuk 28 286, nr. 1255

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3573

4

2. Een Europa dat klaar is voor het digitale tijdperk
Het kabinet acht het positief dat de Commissie in haar werkplan een
waardengedreven, mensgerichte, ethische, transparante en veilige
digitale transitie centraal stelt, waarbij het versterken van de positie van
burgers en bedrijven centraal staat door middel van het afronden van het
bestaande wetgevingspakket en enkele nieuwe voorstellen. Dit vanwege
het grote belang dat het kabinet zelf ook hecht aan een mensgerichte,
veilige, inclusieve, open en kansrijke digitale samenleving voor alle
Nederlanders en Europeanen waarin iedereen kan meedoen, er
vertrouwen bestaat in de digitale wereld en iedereen regie heeft op eigen
gegevens. Het kabinet is voorstander van een digitale transitie, waarin
kansen worden gestimuleerd en omarmd op een manier waarmee
publieke waarden veilig worden gesteld, het belang van experimenteren
en opschalen naar voren komt en waar oog is voor implementeerbaarheid
en uitvoerbaarheid van EU wet- en regelgeving.
De Commissie is voornemens om in het eerste kwartaal van 2023
EU-wetgeving inzake kritieke grondstoffen te presenteren om te zorgen
voor een adequaat en gediversifieerd aanbod om Europa’s digitale en
groene transitie te realiseren. Het kabinet steunt het afbouwen van
ongewenste afhankelijkheden op het gebied van grondstoffen en kijkt uit
naar het voorstel. Het kabinet vindt dat reductie van het gebruik van
materiaal, en circulariteit een grote rol moeten spelen. Tegelijkertijd moet
binnen Europa en met derde landen samenwerkingsverbanden verkend
worden.
Daarnaast heeft de Commissie het voornemen om in het tweede kwartaal
van 2023 een strategie te presenteren waarin handvatten worden
voorgesteld voor de ontwikkeling van toekomstige open virtuele werelden
– zoals metaverses – waarin de mens centraal moet staan. Het kabinet
vindt het belangrijk dat immersieve technologieën zoals metaverses
verder worden ontwikkeld om Europese innovatie te bevorderen, mits in
overeenstemming met Europese waarden, grondrechten, en overige EUwet- en regelgeving.
De Commissie zal een aanbeveling betreffende piraterij van live-inhoud
voorstellen. De aanbeveling zal een instrumentarium bieden om het
illegaal streamen van live-evenementen, met name sportevenementen, te
bestrijden. Het kabinet hecht aan goede handhaving van het auteursrecht.
Daarbij verwelkomt het kabinet dat het een niet-wetgevend initiatief
betreft, gezien de uiteenlopende manieren waarop de handhaving in de
diverse lidstaten is geregeld.
Het kabinet verwelkomt het initiatief van de Commissie om een Europese
dataruimte voor mobiliteit te ontwikkelen. Dit voorstel bouwt voort op
nationale dataruimten, waaronder ons nationale toegangspunt voor
mobiliteitsdata en zorgt dat mobiliteitsdata ook op Europees niveau
makkelijker vindbaar worden en uitgewisseld kunnen worden, dankzij de
ontwikkeling van interoperabiliteitsmaatregelen. Deze data kunnen dan
bijvoorbeeld ingezet worden in (multimodale) intelligente mobiliteitsdiensten. Ook zal de Commissie in het derde kwartaal van 2023 met een
voorstel komen voor een regelgevend kader voor hyperloop ter voorbereiding op opkomende, snelle en koolstofarme vervoersoplossingen. Een
regelgevend kader geeft duidelijkheid aan marktpartijen en kan zorgen
voor een versnelling van de ontwikkeling. In Nederland is reeds een aantal
partijen bezig met de certificering voor hyperloop. Het kabinet is
voorstander van dit voorstel en heeft daar in het verleden al voor gepleit.
Het kabinet zal inzetten op een kader dat voor betere samenwerking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3573

5

tussen partijen zorgt, door bijvoorbeeld op gemeenschappelijke
standaarden aan te sturen.
De commissie wil in het eerste kwartaal 2023 een EU richtlijnvoorstel
presenteren waarmee de verdere digitalisering van het ondernemingsrecht wordt beoogd. Het richtlijnvoorstel wil onder meer een regeling
treffen voor de grensoverschrijdende digitale ontsluiting van handelsregistergegevens van ook andere ondernemingen dan alleen de met een
vennootschap verbonden ondernemingen. Voorts wil de Commissie met
het voorstel bereiken dat de betrouwbaarheid van de EU-breed te
bevragen handelsregistergegevens verbetert. Het kabinet ondersteunt het
voorstel van harte, omdat het bijdraagt aan het bieden van rechtszekerheid in het grensoverschrijdende economische verkeer. Bij de nadere
uitwerking van het voorstel dat nog volgt, zal het kabinet inzetten op een
geleidelijke aanpak met oog voor de uitvoeringslasten.
De Commissie beoogt om in het eerste kwartaal van 2023 een mededeling
te publiceren over 30 jaar interne markt. De Commissie geeft in het CWP
aan daarin de aanzienlijke voordelen te willen belichten, de lacunes qua
implementatie in kaart te willen brengen en de noodzakelijke prioriteiten
voor de toekomst te willen schetsen, ook in het kader van de open
strategische autonomie4 van onze Unie. Het kabinet verwelkomt het
initiatief van de Commissie en zou daarin graag nieuwe voorstellen voor
concrete acties gepresenteerd zien. In het verlengde van de Nederlandse
actieagenda voor de interne markt, zou het kabinet in EU-verband een
offensieve benadering voor de interne markt verwelkomen, met
hernieuwde politieke ambitie om ongerechtvaardigde barrières weg te
nemen, Europese standaarden te versterken en een gelijk speelveld te
waarborgen.
De Commissie is voornemens om in het tweede kwartaal van 2023 een
octrooilicentiepakket te presenteren, bestaande uit i) wetgevende en
niet-wetgevende voorstellen om het kader voor Standaard Essentiële
Octrooien (SEP’s) te verduidelijken en ii) een wetgevend voorstel ten
aanzien van dwanglicenties. Het kabinet onderschrijft het belang van een
duidelijk kader voor SEP’s. Discussies over eerlijke, redelijke en
niet-discriminerende (FRAND) licentievoorwaarden leiden nu vaak tot
juridische geschillen. Voor met name het mkb en startups kan dit een
afschrikwekkende werking hebben voor het aangaan van licentieonderhandelingen en een remmend effect hebben op de implementatie van
gestandaardiseerde technologie in nieuwe producten en/of diensten.
Tegelijkertijd moet de SEP-houder effectief kunnen optreden als de
technologie wordt gebruikt zonder dat FRAND-voorwaarden overeengekomen zijn. Wat betreft de inzet van dwanglicenties is het kabinet, net als
de Commissie, van mening dat dit middel alleen in laatste instantie en bij
wijze van vangnet kan worden gebruikt. Het kabinet steunt het voornemen
van de Commissie voor intensievere coördinatie van dwanglicenties,
zodat verstorende effecten ten aanzien van innovaties en het handelsverkeer kunnen worden voorkomen.
De Commissie zal in het tweede kwartaal van 2023 een wetgevend
voorstel publiceren over het screenen en registreren van asbest in
gebouwen. Het kabinet kijkt uit naar de nadere uitwerking hiervan.
De Commissie is voornemens in het derde kwartaal van 2023 de richtlijn
betreffende bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties
aan te passen om de lasten voor het mkb te verlichten. Het kabinet steunt
aanpassing van de richtlijn. Het is voor ondernemers van belang dat zij op
4

Voor de kabinetsbrede inzet op open strategische autonomie, zie: Kamerstuk 35 982, nr. 9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3573

6

tijd worden betaald door hun afnemers. Snellere betaling biedt ondernemers meer financiële ademruimte. In dat kader heeft het kabinet
wetgeving geïntroduceerd om de maximale betaaltermijn voor grote
bedrijven in relatie tot mkb-ondernemingen te verkorten naar 30 dagen.
Volgend jaar zal het Europees Jaar van Vaardigheden zijn. Nederland
ondersteunt dit thema en de extra aandacht hiervoor. Dit sluit goed aan bij
de inzet op digitale vaardigheden vanuit dit kabinet. Daarbij is aandacht
voor digitale basisvaardigheden, maar ook voor omscholing en
bijscholing van mensen voor een verbetering van hun positie op de
arbeidsmarkt.
3. Een economie die werkt voor de mensen
De Commissie zal naar verwachting de verordening inzake de screening
van buitenlandse directe investeringen (FDI) evalueren. Het kabinet staat
positief tegenover inspanningen om het mechanisme verder te verbeteren
en is benieuwd naar een eventuele herziening die de toegevoegde waarde
van de verordening versterkt. Voor het kabinet is het belangrijk dat er
convergentie plaatsvindt tussen de lidstaten om mogelijke omzeiling van
screening te verminderen en het speelveld gelijk te houden. De effectiviteit is erbij gebaat als alle lidstaten investeringstoetsing opzetten en
gezamenlijk blijven optrekken in toepassingsbereik, toetsingsdrempels en
omgang met sensitieve technologie. De Commissie heeft aangekondigd te
willen verkennen of aanvullende instrumenten nodig zijn voor de controle
van uitgaande strategische investeringen. Het kabinet is benieuwd wat het
doel van een dergelijk mechanisme zou zijn, afhankelijk van de reikwijdte
kan het mogelijk een ingrijpende maatregel zijn. Nederland en de EU
kennen op dit moment geen mechanisme om uitgaande investeringen
actief te monitoren dan wel te controleren.
Daarnaast heeft de Commissie aangekondigd om een initiatief te
ontwikkelen rond digitalisering van socialezekerheidsstelsels, aanvullend
op het reeds lopende werk ten aanzien van een Europese Socialezekerheidspas. Het kabinet acht het gewenst om, onder andere in het kader van
de grensoverschrijdende fraudebestrijding, de mogelijkheden tot
digitalisering van socialezekerheidsstelsels te verkennen. Daarbij hanteert
het kabinet de uitgangspunten dat voortgebouwd moet worden op reeds
bestaande systemen in Europa, dat de privacy van burgers moet worden
gegarandeerd en dat voldoende aandacht wordt geschonken aan de
mogelijke implicaties voor de betrokken uitvoeringsorganisaties. Ook bij
de aangekondigde voorstellen voor het herzien van het kwaliteitskader
voor stages acht het kabinet het van belang dat rekening wordt gehouden
met de nationale omstandigheden en lidstaten voldoende ruimte moeten
houden bij het implementeren van maatregelen.
De Commissie wil wetgeving voorstellen omtrent grensoverschrijdende
activiteiten van verenigingen, zodat deze ten volle kunnen profiteren van
de vrijheden die de interne markt biedt. Het kabinet acht het van belang
dat verenigingen, maar ook andere non-profit rechtspersonen, gebruik
kunnen maken van de vrijheden van de Europese interne markt. Het
kabinet staat positief tegenover het initiatief voor zover het daadwerkelijk
een bijdrage levert aan het stimuleren van geefgedrag, van burgerparticipatie, zoals vrijwilligerswerk, aan het bevorderen van transparantie en
betrouwbaarheid van de non-profit sector en aan het bevorderen van
samenwerking tussen overheid en non-profit organisaties. Voor zover het
initiatief zou voorzien in een Europese rechtsvorm van vereniging of
onnodig ingrijpt in de Nederlandse regeling van de vereniging is het
kabinet terughoudender.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3573

7

Het kabinet ziet met belangstelling de in het Actieplan Sociale Economie5
aangekondigde aanbeveling over de ontwikkeling van een kader voor de
sociale economie6 tegemoet. Dit kader kan lidstaten helpen hun beleid en
wetgeving beter af te stemmen op de specifieke behoeften van de sociale
economie. Het kabinet zal bezien in hoeverre dit kader past bij de
Nederlandse situatie. Het kabinet hecht aan voldoende nationale
beleidsruimte bij het kader.
De Commissie kondigt aan in 2023 een tweede «mand» aan nieuwe eigen
middelen te presenteren, waar in ieder geval een eigen middel op basis
van het voorstel voor de belastingheffing van bedrijfsinkomsten (Business
in Europe: Framework for Income Taxation, BEFIT) een onderdeel van zal
uitmaken. Deze tijdlijn is conform eerdere afspraken, bijvoorbeeld uit het
Interinstitutioneel Akkoord (IIA) van december 2020. De Commissie
presenteert deze tweede mand aan eigen middelen onder andere om de
aankomende aflossingen te betalen van de leningen die zijn gebruikt voor
giften onder Next Generation EU. In het IIA is afgesproken dat terugbetalingen niet mogen leiden tot een onnodige vermindering van programmauitgaven onder het MFK en het wenselijk is de stijging van bruto nationaal
inkomen (BNI) middelen door lidstaten te beperken. Voorstellen voor
nieuwe eigen middelen zal het kabinet op hun eigen merites beoordelen.
Over de eerder, in de eerste mand, voorgestelde nieuwe eigen middelen
(o.b.v. inkomsten uit CBAM, ETS en Pijler 1 van het OESO/IF-akkoord)
wordt nog onderhandeld.7
Het kabinet ziet het beleidsvoorstel voor de BEFIT met interesse tegemoet
en steunt de doelen van de Commissie om met dit voorstel de interne
markt te versterken. Wanneer het richtlijnvoorstel voor BEFIT wordt
gepubliceerd, zal het kabinet met een gedegen appreciatie komen zowel
ten aanzien van het richtlijnvoorstel zelf als wat betreft het voorstel voor
een nieuw eigen middel.
Bij het akkoord over het meerjarig financieel kader (MFK) 2021–2027 heeft
de Commissie eenzijdig verklaard uiterlijk 1 januari 2024 een mid-term
review van het MFK te presenteren, eventueel gecombineerd met een
wijzigingsvoorstel voor het MFK. In het CWP is de MFK-review nu
opgenomen voor het 2e kwartaal van 2023. De Commissie kan op grond
van de MFK-verordening een voorstel doen voor herziening van het MFK
in het geval van onvoorziene omstandigheden. De Commissie heeft in een
aantal voorstellen (mededeling wederopbouw Oekraïne8, Defensiepakket9)
gesignaleerd dat een (gerichte) herziening van het MFK tot de mogelijkheden behoort om in eventuele aanvullende financiële behoeften te
voorzien. Het kabinet staat in het algemeen terughoudend tegenover een
tussentijdse herziening van het MFK en zet in op herprioritering binnen
bestaande middelen waar mogelijk. Eventuele voorstellen van de
Commissie zal het kabinet op noodzakelijkheid, toegevoegde waarde en
financiële gevolgen beoordelen.
5

Kamerstuk 22 112, nr. 3294.
De Commissie hanteert geen afgebakende definitie om vast te stellen welke entiteiten onder
het begrip sociale economie vallen. In de context van het Actieplan (en aanverwante
EU-initiatieven) omvat de sociale economie entiteiten die de volgende gemeenschappelijke
beginselen en kenmerken delen: mensen en/of sociale- en ecologische doelen gaan boven
winst, het grootste deel van de winst wordt geïnvesteerd in activiteiten die in het belang zijn
van leden/gebruikers (het collectieve belang) of de samenleving als geheel (het algemene
belang), en democratisch en/of participatief bestuur. Sociale ondernemingen kunnen in alle
sectoren actief zijn, en de entiteiten kunnen verschillende rechtsvormen hebben (bijvoorbeeld
coöperaties, vennootschappen, verenigingen en stichtingen).]
7
Zie BNC-fiche: Fiche 3: Verordening terbeschikkingstelling nieuwe eigen middelen (Kamerstuk
22 122, nr. 3459)
8
EUR-Lex – 52022DC0233 – EN – EUR-Lex (europa.eu)
9
EUR-Lex – 52022JC0024 – EN – EUR-Lex (europa.eu)
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3573

8

De Commissie heeft op 9 november jl. een mededeling gepubliceerd met
haar voorstellen voor de herziening van het Stabiliteits- en Groeipact
(SGP) en de macro-economische onevenwichtigheden procedure (MEOP).
In het werkprogramma geeft de Commissie aan in het eerste kwartaal van
2023 mogelijke (wetgevende) voorstellen te doen voor de hervorming van
het SGP en de MEOP, en richtsnoeren voor het begrotingsbeleid te
verstrekken. Het kabinet hecht waarde aan voortgang op deze discussie
vanwege het belang van effectieve begrotingsregels in de EU. Het kabinet
kijkt met belangstelling uit naar het pakket ter facilitering van retail
beleggen. Deze herziening van verschillende richtlijnen die de handel in
financiële instrumenten en verkoop van beleggingsproducten in de EU
reguleren, kan consumenten beter in staat stellen hun lange termijn
financiële doelen te behalen. Bovendien kan de verdere integratie van de
Europese kapitaalmarkten bijdragen aan de financiering van de
verduurzamings- en digitale transities, doordat meer privaat kapitaal
beschikbaar komt en efficiënt gealloceerd kan worden. Het kabinet
onderstreept hierbij wel het belang van adequate bescherming van
beleggers, ook wanneer zij online en/of grensoverschrijdend beleggingsdiensten afnemen. De Commissie komt naar verwachting met een
horizontaal wetgevend kader voor het veilig delen van financiële
gegevens. Momenteel is dit alleen geregeld voor betaaldiensten, in de
herziene betaaldienstenrichtlijn (PSD2)10. Het kabinet kijkt positief naar dit
voorstel, aangezien het leidt tot een duidelijker kader voor gegevensdeling
met betere waarborgen en een hoger niveau van consumentenbescherming. Daarbij ziet het kabinet in dat open finance kan bijdragen aan
betere en efficiëntere financiële dienstverlening aan consumenten. Hierbij
moet lering getrokken worden van de lessen van PSD2, waarvan de
Nederlandse implementatie onlangs op nationaal niveau geëvalueerd is11,
en moet er speciale aandacht zijn voor een hoge mate van gegevensbescherming. De Commissie heeft in de Retail Payments strategie aangegeven om de herziene betaaldienstenrichtlijn (PSD2) in 2023 te herzien en
de noodzaak voor nieuwe regels rondom de toegang van dienstverleners
tot technische oplossingen (zoals Near Field Communication-chips) te
onderzoeken. Het kabinet staat hier positief tegenover, en zal hierbij
aandacht vragen voor de lessen die getrokken zijn uit de eerdergenoemde
evaluatie van de Nederlandse implementatie van PSD2.
Het kabinet is voorstander voor het verkennen van de mogelijke introductie van een digitale euro. Bij een besluit tot invoering van de digitale
euro dient er sprake te zijn van een stevige democratische basis en
politieke betrokkenheid. De Commissie kondigt aan om in het tweede
kwartaal van 2023 een voorstel voor een digitale euro te presenteren.
Eerder heeft de Commissie aangegeven dat dit voorstel zou moeten
worden gebaseerd op artikel 133 van het Verdrag betreffende de werking
van de Europese Unie (VWEU). Dat artikel stelt dat het Europees
parlement en de Raad, onverminderd de bevoegdheden van de Europese
Centrale Bank (ECB), maatregelen vaststellen die nodig zijn voor het
gebruik van de euro als enige munteenheid. De grondslag in artikel 133
VWEU waarborgt de politieke betrokkenheid bij de mogelijke introductie
van een digitale euro.
4. Een sterker Europa in de wereld
Het kabinet is verheugd met de steun van Commissievoorzitter Von der
Leyen tijdens haar recente Staat van de Unie – toespraak voor een
EU-sanctieraamwerk gericht tegen personen en entiteiten verantwoordelijk voor ernstige corruptie. Nederland behoort tot de kopgroep van
10
11

EUR-Lex – 32015L2366 – EN – EUR-Lex (europa.eu)
Kamerstuk 34 813, nr. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3573

9

lidstaten die ervoor pleiten dit regime op te richten en zet zich bij de
bespreking van dit dossier in Raadsverband actief in voor het vergroten
van draagvlak en het ontwikkelen van een gedegen ontwerp voor een
effectief sanctieregime. Het kabinet onderschrijft de noodzaak voor de
ondersteuning en samenwerking van de Europese Commissie met de
(potentiële) kandidaat-lidstaten en de Oostelijke en Zuidelijke Partnerschapslanden.
De Commissie is voornemens in het tweede kwartaal van 2023 een
ruimtevaartstrategie voor veiligheid en defensie te presenteren. Deze
strategie volgt op en is eerder aangekondigd in het EU Strategisch
Kompas12. De ruimte is van groot maatschappelijk, economisch en
strategisch belang. Tegelijkertijd is de ruimte in toenemende mate een
betwist domein, met grote implicaties voor veiligheid en defensie. Het
inherente dual-use karakter van ruimtevaart leidt in toenemende mate tot
samenwerking en synergiën tussen de civiele en defensieruimtevaart.
Open strategische autonomie op het gebied van ruimtevaart is onontbeerlijk in het huidige tijdsgewricht. Het kabinet staat dan ook positief
tegenover de ontwikkeling van deze EU-ruimtevaartstrategie voor
veiligheid en defensie, en is actief betrokken bij de totstandkoming
daarvan.
Het kabinet kijkt met belangstelling uit naar de aangekondigde gezamenlijke mededeling inzake de geactualiseerde EU-strategie voor maritieme
veiligheid. Het kabinet is blij met de aandacht van de Commissie voor dit
belangrijke onderwerp dat voortkomt uit het Strategisch Kompas13. Met
de geactualiseerde strategie draagt de EU bij aan onbelemmerde toegang
tot de volle zee, het veiligstellen van maritieme communicatieroutes en
het toezien op de eerbiediging van het internationale zeerecht. Nauwe
samenwerking met de NAVO, bondgenoten en andere partners is daarbij
van belang.
In 2023 zet de Unie in op het verder verdiepen van de banden met Latijns
Amerika en de Cariben, onder andere door het organiseren van een
bi-regionale Top in de tweede helft van het jaar tijdens het Spaanse
voorzitterschap. Het Caribische deel van het Koninkrijk maakt onderdeel
uit van de Latijns-Amerikaanse regio. Het kabinet is dan ook voorstander
van een verdere verdiepingsslag voor partnerschappen op terreinen als
klimaat en duurzame handel, multilateralisme en internationaal recht,
veiligheid en grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit.
5. Bevordering van onze Europese levenswijze
De Commissie stelt voor om het huidige EU leermobiliteitskader te
actualiseren met als doel om leermobiliteit te vergemakkelijken. Het
voorstel is één van de acties die zijn aangekondigd in het kader van de
Europese Onderwijsruimte 202514. Het kabinet ziet leermobiliteit als
aanjager voor het verbeteren van onderwijskwaliteit en de persoonlijke en
professionele ontwikkeling van lerenden. Obstakels voor mobiliteit
moeten verder worden weggenomen, met specifieke aandacht voor
inclusie en toegankelijkheid, groene en virtuele mobiliteit en gebalanceerde mobiliteit en met respect voor nationale bevoegdheden. Het
Europese programma Erasmus+ is essentieel voor de inzet op leermobiliteit.

12

https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-7371–2022-INIT/nl/pdf
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-7371–2022-INIT/nl/pdf
14
Zie ook het BNC-fiche: Kamerstuk 22 112, nr. 2965
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3573

10

Daarnaast heeft de Commissie het voornemen om een voorstel te doen
voor een Raadsaanbeveling over kankers die door vaccinatie kunnen
worden voorkomen. Nederland is positief over dit voornemen, mits de
ruimte wordt gelaten aan lidstaten om te bekijken of, en zo ja hoe, deze
aanbevelingen passend zijn voor de nationale situatie. In Nederland
worden vanuit de rijksoverheid aan bepaalde groepen de hepatitis-Bvaccinatie aangeboden, de HPV-vaccinatie aan alle kinderen in het kader
van het Rijksvaccinatieprogramma, en worden er kankerbehandelingen
aangeboden geassocieerd met een infectie met hepatitis of Helicobacter
pylori. Als onderdeel van het ambitieuze EU-kankerbestrijdingsplan,
waarbinnen wordt gestreefd naar een tabaksvrije generatie in 2040, zal de
Commissie een herziening van de Raadsaanbeveling inzake rookvrije
ruimten voorstellen. Het kabinet steunt de ambitie voor een tabaksvrije
generatie in 2040. Het kabinet vindt het belangrijk om in te zetten op het
rookvrij maken van zowel binnen- als buitenruimten waar kinderen en
jongeren komen. Het kabinet ziet hierbij ook graag dat het tegengaan van
het gebruik van nieuwe producten hierin worden betrokken, zoals
e-sigaretten, verhitte tabaksproducten en nicotineproducten, bijvoorbeeld
nicotinezakjes.
De Commissie heeft een integrale aanpak met betrekking tot mentale
gezondheid aangekondigd. Met deze aanpak blijft de Commissie de
mentale en fysieke voordelen van een gezonde leefstijl benadrukken. Het
kabinet kijkt uit naar het voorstel van de Commissie. Een dergelijke brede
benadering sluit aan bij de Nederlandse preventieve aanpak, waarin
verschillende initiatieven en activiteiten, bijvoorbeeld gericht op sport, de
werkvloer en gezonde leefstijl, zijn samengevoegd om mentale
gezondheid te bevorderen.
In aanvulling op het pakket «vaardigheden en talent» kondigt de
Commissie een nieuw initiatief aan ter vergemakkelijking van de
erkenning van kwalificaties van onderdanen van derde landen, om
geschikte vaardigheden naar Europa te halen. Dit zal ook een belangrijk
thema zijn van het Europees Jaar van de Vaardigheden 2023. Vanuit het
oogpunt van het toelatingsbeleid verwelkomt het kabinet initiatieven die
bijdragen aan efficiëntere waardering van diploma’s, zolang zij niet ten
koste gaan van zorgvuldigheid van de procedure. Ook moet rekening
worden gehouden met verschillen tussen lidstaten als het gaat om
arbeidsmarkt, onderwijs en toelating.
De Commissie heeft het voornemen om een gericht initiatief te introduceren om strategisch belangrijke vaardigheden te bevorderen door middel
van een Academie voor cyberbeveiligingsvaardigheden. Het kabinet acht
het van belang dat er ingezet wordt op de cybersecurity arbeidsmarkt
gezien de huidige tekorten van cybersecurity personeel op zowel
nationaal als Europees niveau. Het kabinet investeert hierin op nationaal
niveau binnen de Nederlandse Cybersecuritystrategie (NLCS). Het kabinet
kijkt uit naar de daadwerkelijke uitwerking van het voorstel.
De Commissie stelt een herziening van de richtlijn ter bestrijding van
seksueel misbruik van kinderen voor, wegens de nieuwe uitdagingen als
gevolg van de technologische veranderingen en de noodzaak om de
preventie, het onderzoek en de vervolging hiervan te versterken, alsook de
ondersteuning en bescherming van minderjarige slachtoffers. Het kabinet
acht de bestrijding van seksueel kindermisbruik van belang en
verwelkomt daarom het initiatief van de Commissie om te bekijken of de
EU-richtlijn 2011/93/EU ter bestrijding van (online) seksueel kindermisbruik en seksuele uitbuiting van kinderen moet worden herzien. Het
kabinet beziet in dat licht eventuele noodzakelijke aanpassingen van deze
EU-richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3573

11

In het kader van de Schengenstrategie zal de Commissie een voorstel
voor een verordening publiceren inzake het digitaliseren van reisdocumenten en faciliteren van reizen. Het doel van het voorstel is dat het gelijk
aan de implementatie van het slimme grenzenpakket (o.a. het inreisuitreissysteem (EES) en Europees reisinformatie en – autorisatiesysteem
(ETIAS)) en de interoperabiliteitsverordening een bijdrage levert aan
efficiënte en doelgerichte grenscontroles. Daarbij worden reizigers
gefaciliteerd met inachtneming van veiligheidsoverwegingen. Het kabinet
verwelkomt het voorstel. Dit sluit aan bij de Nederlandse ambitie om met
de inzet van data en innovatieve technologieën het grensproces, binnen
de gestelde EU-veiligheidseisen, doelgericht en zo efficiënt mogelijk in te
richten.
6. Een nieuwe impuls voor Europese democratie
Volgens de Commissie moet ongewenste buitenlandse beïnvloeding
verder worden tegen gegaan. Onder meer een pakket voor de verdediging
van de democratie zal wetgeving bevatten om dit te bestrijden. Uit
gesprekken met de Commissie volgt dat het pakket al voor de zomer van
2023 moet worden gepresenteerd.
Het kabinet onderschrijft de door de Commissie genoemde noodzaak om
onze grondrechten en gedeelde waarden, zoals gelijkheid en de democratische rechtsstaat, te verdedigen en de fundamenten van onze vrije en
democratische samenleving, zoals pluralisme en vrijheid van media, te
beschermen. De Commissie verwijst hierbij naar een van de doelstellingen uit de Conferentie voor de Toekomst op Europa om de democratische rechtsstaat systematisch te handhaven. Het kabinet verwelkomt de
aandacht voor deze thema’s en blijft zich samen met gelijkgezinde
partners hard maken voor tijdige signalering van ongewenste buitenlandse beïnvloeding en voor de volledige en adequate inzet van het
beschikbare EU-rechtsstaatsinstrumentarium, om aantasting van onze
grondrechten, gedeelde waarden en de democratische rechtsstaat te
signaleren, te voorkomen en waar nodig handhavend op te treden.
De Commissie is van mening dat de aanpak van corruptie moet worden
verbeterd, zowel binnen de Unie als daarbuiten. Om dit te bereiken wil de
Commissie de mogelijkheid hebben om sancties op te leggen als er
sprake is van corruptie in landen. De Commissie heeft verder voorstellen
tot actualisering van het Europese anti-corruptiewetgevingskader
aangekondigd. Het kabinet hecht veel waarde aan een integrale aanpak
voor de preventie en bestrijding van corruptie, ook binnen de EU. Het
kabinet kijkt uit naar de aangekondigde voorstellen.
De Commissie beoogt met de invoering van de Europese gehandicaptenkaart te faciliteren dat Europese burgers met een beperking in een ander
EU-land van dezelfde diensten en voordelen op het gebied van sport,
cultuur en vrijetijdsbesteding kunnen genieten als de nationale burgers
met een beperking. Het kabinet deelt de gedachte achter de invoering van
de Europese gehandicaptenkaart niet, omdat het kabinet inzet op
verbetering van de algemene toegankelijkheid voor iedereen, ook zonder
een kaart te laten zien.
De Commissie is voornemens om de verordening betreffende samenwerking tussen de nationale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor
handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming te
wijzigen. Met deze wijzigingen wil de Commissie ervoor zorgen dat de
rechten van consumenten zowel online als offline worden beschermd en
gehandhaafd, en om onderzoeken naar inbreuken op het consumenten-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3573

12

recht effectiever te maken. Het kabinet ondersteunt de doelstellingen van
de Commissie bij deze herziening en kijkt uit naar het voorstel.
Betere Regelgeving
Tenslotte wijst de Commissie erop dat de huidige maatschappelijke
uitdagingen het belang onderstrepen van besluitvorming op basis van
goede informatie. De Betere Regelgevingsprincipes en -instrumenten zijn
daarbij essentieel.
Belangrijk onderdeel van het beleid inzake Betere Regelgeving is de «one
in, one out»-aanpak. Dit zou ervoor moeten zorgen dat de Commissie in
geval van lasten uit nieuwe wetgeving systematisch en proactief probeert
de lasten die voortkomen uit bestaande wetgeving te verminderen. De
Commissie geeft aan dat de aanpak nu volledig operationeel is. Het
kabinet stelt helaas vast dat de Commissie de «one in, one out»-aanpak bij
de start van haar mandaat al heeft aangekondigd, maar dat er tot op
heden nog geen goed zicht is op de concrete resultaten.
Positief is dat de Commissie door gaat met het REFIT-programma
(REgulatory FITness, ofwel gezonde wetgeving) om bestaande regelgeving te evalueren en waar nodig te herzien (zie bijlage 2, annex II voor
een overzicht van de REFIT initiatieven voor 2023). Hetzelfde geldt voor
het «Fit for Future» platform. Dit platform bestaat uit vertegenwoordigers
van lidstaten en van maatschappelijke belanghebbenden uit de
maatschappij en adviseert de Commissie over concrete mogelijkheden
om regeldruk te verminderen in bestaande EU regelgeving.
Het kabinet verwelkomt ook de aankondiging van de Commissie de
zogenaamde mkb-test te willen versterken. Het is immers belangrijk om
de effecten van regelgeving zoveel mogelijk te beoordelen vanuit de
positie van hen die het meest kwetsbaar zijn voor de gevolgen van
regeldruk, namelijk het mkb.
De Commissie benadrukt de positieve rol van Betere Regelgeving bij het
streven naar duurzaamheid door systematisch aandacht te geven aan de
Duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s) in effectbeoordelingen. Tot slot
wijst de Commissie op het belang van Strategische toekomstverkenningen en het toekomstbestendig maken van regelgeving om in te kunnen
spelen op toekomstige onzekere ontwikkelingen. Het kabinet onderschrijft
deze beide punten.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3573

13