Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 706

Beveiliging zeevaartroutes tegen piraterij

Nr. 25

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 5 maart 2012
De vaste commissie voor Defensie1 heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de minister van Defensie over de brief van 9 januari 2012 inzake de
haalbaarheid van de inzet reservisten of gemilitariseerde burgers voor
Vessel Protection Detachments (VPD) (Kamerstuk 32 706, nr. 22).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 2 maart 2012.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Beek
De griffier van de commissie,
Roovers

1
Samenstelling:
Leden: Beek, W.I.I. van (VVD), voorzitter,
Bommel, H. van (SP), Staaij, C.G. van der
(SGP), Timmermans, F.C.G.M. (PvdA), Eijsink,
A.M.C. (PvdA), Miltenburg, A. van (VVD),
Knops, R.W. (CDA), Jacobi, L. (PvdA),
Brinkman, H. (PVV), Voordewind, J.S. (CU),
Broeke, J.H. ten (VVD), Dijk, J.J. van (SP),
Ouwehand, E. (PvdD), Rouwe, S. de (CDA),
ondervoorzitter, Peters, M. (GL), Berndsen,
M.A. (D66), Kortenoeven, W.R.F. (PVV),
Monasch, J.S. (PvdA), Bosman, A. (VVD), El
Fassed, A. (GL), Hernandez, M.M. (PVV),
Hachchi, W. (D66) en Holtackers, M.P.M. (CDA).
Plv. leden: Taverne, J. (VVD), Raak, A.A.G.M.
van (SP), Dijkgraaf, E. (SGP), Smeets, P.E.
(PvdA), Wolbert, A.G. (PvdA), Dijkhoff,
K.H.D.M. (VVD), Ferrier, K.G. (CDA), Samsom,
D.M. (PvdA), Helder, L.M.J.S. (PVV), Wiegmanvan Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Caluwé,
I.S.H. de (VVD), Irrgang, E. (SP), Hazekamp,
A.A.H. (PvdD), Ormel, H.J. (CDA), Braakhuis,
B.A.M. (GL), Schouw, A.G. (D66), Bontes, L.
(PVV), Heijnen, P.M.M. (PvdA), HennisPlasschaert, J.A. (VVD), Grashoff, H.J. (GL),
Roon, R. de (PVV), Pechtold, A. (D66) en
Haverkamp, M.C. (CDA).

kst-32706-25
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 706, nr. 25

1

1 en 9
Hoeveel reservisten zijn er geschikt om deel te nemen aan VPD’s?
Er wordt in de brief gesteld dat, ondanks de belemmering van de dubbele
vrijwilligheid, de inzet van reservisten als een mogelijkheid wordt
beschouwd om zo nodig de VPD-capaciteit verder uit te breiden. Kunt u
een toelichting geven welke aantallen reservisten u hierbij in gedachten
heeft en waar u deze reservisten gaat werven?
De VPD’s bestaan, vanwege de aard van de taken en de omgeving waarin
deze worden uitgevoerd, uit mariniers. Indien daartoe aanleiding bestaat
kunnen ongeveer 100 mariniers vanuit de groep Reservisten Militaire
Taken (RMT) met aanvullende training voor deze taak geschikt worden
gemaakt.
Naast de reservisten van CZSK komen ook reservisten met een medische
kwalificatie in aanmerking voor inzet in VPD’s.
2
Kunt u een actualisatie geven van de uitvoering van de aangenomen
motie Hernandez c.s. (33000 X, nr. 45), die de regering verzoekt zich in te
spannen om een structurele financiering van VPD-teams te verwezenlijken
vanaf 2013?
In de defensiebegroting voor 2012 (kamerstuk 33 000 X, nr. 1 en 2) was
voor de inzet van twintig VPD’s in totaal € 9 miljoen per jaar gereserveerd,
verdeeld over verschillende beleidsartikelen. Met de Nota van Wijziging
(kamerstuk 33 000 X, nr. 15) is het budget verhoogd naar € 23,4 miljoen
per jaar om vijftig VPD-inzetten mogelijk te maken. Deze reeks is
meerjarig, wat wil zeggen dat de financiering voor VPD’s structureel in de
begroting is opgenomen.
3
Kunnen beveiligers in dienst van private beveiligingsbedrijven ook
reservist zijn en tijdelijk ingezet worden in een VPD?
Ja, het is niet uit te sluiten dat reservisten een vaste dienstbetrekking
hebben bij particuliere beveiligingsbedrijven.
4
De Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR), Nautilus en de
Nederlandse Vereniging van Kapiteins ter Koopvaardij (NVKK) stellen dat
de «bottleneck» voor de inzet van VPD’s thans niet zozeer het aantal
militairen is, maar de kosten (200 000 euro), de omvang van de VPD’s, de
duur van de beslistermijn door Defensie en het moeilijk kunnen omgaan
met last minute wijzigingen van vertrekdata van het transport en
dergelijke. Kunt u uiteenzetten hoe u denkt dat de inzet van reservisten bij
kan dragen aan het verminderen van genoemde problemen?
De inzet van reservisten heeft geen invloed op de door de KVNR en NVKK
genoemde punten. Met de inzet van reservisten wordt slechts de
personele capaciteit voor VPD’s vergroot. Tot op heden is de personele
capaciteit van Defensie geen beperkende factor voor de inzet van VPD’s.
5
Denkt u na over het vestigen van logistieke voorzieningen voor de opslag
van wapens en materieel nabij het inzetgebied, zodat VPD-teams gebruik
kunnen maken van reguliere lijnvluchten (bijvoorbeeld naar Dubai)?
Ja, er worden thans voorbereidingen getroffen voor de inrichting van vier
zogenaamde pre-stock locaties nabij het inzetgebied. De locaties zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 706, nr. 25

2

Malta, Singapore, Durban (Zuid-Afrika) en de Verenigde Arabische
Emiraten. Hiervoor worden afspraken gemaakt met de betrokken landen.
De afspraken met Singapore zijn inmiddels gemaakt en vastgelegd.
Onlangs is voor een aantal VPD’s al gebruik gemaakt van pre-stock
locaties. De militairen van deze VPD’s maakten gebruik van reguliere
lijnvluchten vanuit Nederland.
6
Moet de brief vooral specifiek gelezen worden in het licht van piraterij bij
de kust van Somalië, of generiek voor piraterij?
De brief beperkt zich evenals het beleidskader VPD (kamerstuk 32 706,
nr. 9) tot de dreiging van piraterij in de Golf van Aden, het Somalische
Bassin en de Arabische Zee.
7 en 29
Is het aantal beschikbare reservisten dat ingezet kan worden ten behoeve
van VPD’s voldoende? Zo nee, kunt u toezeggen dat u, bij de eerste
aanwijzingen op een tekort aan inzetbaar personeel, tijdig in de eigen
organisatie trajecten in gang zet die de beschikbaarheid van personeel ten
behoeve van de inzet van VPD’s waarborgt? Zo nee, waarom niet?
Is de thans voorziene VPD-capaciteit in 2012 voldoende? Zo nee, waarom
benadrukt u niet in eerste instantie een uitbreiding van de inzet van het
aantal gewapende mariniers in plaats van de inzet van reservisten om de
VPD-capaciteit uit te breiden?
Zoals beschreven in de brief van 9 januari 2012 (kamerstuk 32 706, nr. 22)
zal ik, indien een uitbreiding op de thans voorziene VPD-capaciteit nodig
blijkt, eerst binnen de defensieorganisatie alternatieve mogelijkheden
bezien. Dit traject zal ik tijdig inzetten. De inzet van reservisten beschouw
ik als aanvulling hierop.
8
Kunt u exact aangeven wat het verschil is tussen reservisten en gemilitariseerde burgers?
Een reservist maakt deel uit van het reservistenbestand van Defensie en is
aangesteld als militair ambtenaar bij de krijgsmacht. Anders dan het
beroepspersoneel zijn reservisten niet onafgebroken in werkelijke dienst.
Burgers die worden «gemilitariseerd», worden op grond van artikel 11 van
het Algemeen militair ambtenarenreglement tijdelijk aangesteld bij het
beroepspersoneel voor het vervullen van een functie die niet door reeds
in werkelijke dienst zijnde militairen kan worden vervuld. Dit geschiedt
alleen als het een zeldzame specialistische deskundigheid betreft waarvan
het niet zinvol is om deze voortdurend in de krijgsmacht beschikbaar te
hebben. Eenmaal in werkelijke dienst bestaat er geen verschil tussen
reservisten en gemilitariseerde burgers.
10
Hoe hoog zijn de geraamde kosten voor de nazorg van reservisten en
waar kunnen deze uitgaven worden teruggevonden op de begroting
Defensie?
In de defensiebegroting voor 2012 (kamerstuk 33 000 X, nr. 2) zijn in
beleidsartikel 26 bedragen opgenomen voor de zorg en nazorg van
militairen. De registratie van de uitgaven voor nazorg geeft geen inzicht in
de uitgaven voor een specifieke uitzending of voor bepaalde groepen
militairen. Deze wijze van registratie past bij het permanente karakter van
de nazorg die Defensie (oud) militairen biedt. De nazorg aan militairen is
onderdeel van de reguliere bedrijfsvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 706, nr. 25

3

11
Kan Defensie een terugkeergesprek met een geestelijk verzorger, een
psycholoog of maatschappelijk werker na een inzet van meer dan
30 dagen garanderen? Zo nee, hoe groot is het capaciteitstekort en welke
maatregelen worden genomen om dit tekort weg te nemen?
Ja.
12
Kunt u de conclusie nader toelichten dat er volgens u veel tijd verloren
gaat aan de uitvoering van de benodigde veiligheidsonderzoeken door de
Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) en dat daarom de inzet
van gemilitariseerde burgers als tijdelijke militaire onwerkbaar zou zijn?
Militairen (ook reservisten) kunnen met minder voorbereidingstijd worden
ingezet omdat zij beschikken over een «verklaring geen bezwaar» (VGB)
van de minister van Defensie. Burgers die niet in dienst zijn van Defensie
ondergaan voor hun aantreding bij Defensie eerst een veiligheidsonderzoek. Dit veiligheidsonderzoek moet binnen acht weken zijn voltooid.
Voorafgaand aan elke nieuwe indiensttreding zal het veiligheidsonderzoek
van de desbetreffende burger moeten worden geactualiseerd. Er bestaat
immers geen toezicht op de gedragingen en omstandigheden van de
burger in de periode dat hij/zij niet in werkelijke dienst is. Hoewel
reservisten zijn aangesteld als militair ambtenaar kan ook voor hen, bij
inzet, een hernieuwd veiligheidsonderzoek noodzakelijk zijn. Dit is
afhankelijk van onder meer de afgiftedatum van de VGB, het niveau van
de VGB en het resultaat van de controle van diens justitiële antecedenten.
13
Moet een reservist elke keer dat hij wordt ingezet in een VPD het gehele
opwerkprogramma doorlopen? Of is één keer voldoende?
Voorafgaand aan een VPD-inzet volgen alle leden van het VPD een
opwerkprogramma. De lengte en invulling van het opwerkprogramma
wordt bepaald door de mate van geoefendheid van het voltallige team en
de individuele beroepsmilitairen of reservisten. Er is een uitgebreider
opwerkprogramma nodig voor een reservist dan voor een marinier die
regelmatig deel uitmaakt van een VPD.
14
U stelt dat voor de inzet van tijdelijke militairen voor VPD’s een beleidswijziging noodzakelijk is. Kunt u toelichten hoeveel tijd het doorvoeren van
een dergelijke beleidswijziging kost?
Voor de inzet van tijdelijke militairen voor VPD’s is een aanpassing van
artikel 11 van het algemeen militair ambtenarenreglement (AMAR) nodig.
Met een dergelijke wijziging is zes tot acht maanden gemoeid. Gelet op de
afspraken die met de bonden zijn gemaakt over dit artikel, valt niet te
verwachten dat zij voetstoots met een wijziging zullen instemmen.
15
U stelt dat verouderde verklaringen van geen bezwaar van reservisten
door de MIVD moeten worden geactualiseerd. Ook moet er altijd een
veiligheidsonderzoek worden ingesteld. Hoe lang is een verklaring van
geen bezwaar door de MIVD geldig?
Een «verklaring geen bezwaar» van Defensiepersoneel is in theorie
onbeperkt geldig. De wet veiligheidsonderzoek (Wvo) voorziet echter in de
mogelijkheid dat na vijf jaar, of indien er tussentijds omstandigheden zijn
die hiertoe aanleiding geven, een nieuw veiligheidsonderzoek wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 706, nr. 25

4

uitgevoerd. Uit het oogpunt van nationale veiligheid wordt die
mogelijkheid ook benut. Bij de beëindiging van het dienstverband bij
Defensie vervalt de geldigheid van de «verklaring geen bezwaar». Dit
volgt uit de Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo).
16
Behoort samenwerking met internationale partners tot de mogelijkheden,
gezien het feit dat het opleiden van reservisten en tijdelijk militairen zorgt
voor een extra beslaglegging op instructeurs, trainingsmiddelen en
oefengebieden?
Defensie zoekt bij het opleiden van haar personeel zoveel mogelijk naar
de meest doelgerichte en doelmatige mogelijkheid. Samenwerking met
internationale partners kan daarvan deel uitmaken. De VPD-inzet vindt
plaats onder nationaal bevel volgens nationale operationele richtlijnen die
niet geheel overeenkomen met richtlijnen van andere landen. Een
gezamenlijke training levert daarom op dit moment geen voordelen op
voor Defensie.
17
Wordt er al actief geworven onder reservisten? Is er door Defensie gepeild
wat de bereidheid is van reservisten om deel te nemen aan Vessel
Protection Detachments (VPD’s)? Zo ja, wat is deze bereidheid; bestaat er
in deze groep animo voor de inzet in een VPD?
Er wordt op dit moment niet actief geworven onder reservisten. Wel is
informeel de bereidheid van reservisten voor inzet in VPD’s gepeild. Deze
bereidheid was in ruime mate aanwezig.
18
Komen militairen die door de bezuinigingen «overtollig» zijn ook in
aanmerking voor opleiding en training met het oog op inzet in een VPD?
Iedere gewezen beroepsmilitair is op gelijke voet benoembaar bij het
reservepersoneel van Defensie. Wanneer reservisten worden ingezet in
het kader van een VPD, kan dat in beginsel ook een militair zijn aan wie
ontslag is verleend in verband met overtolligheid.
19
Wat zijn de kosten baten van de inzet van een VPD, inclusief de opleiding
en training van nieuwe mensen?
De additionele uitgaven voor Defensie zijn geraamd op gemiddeld
€ 450 000 per inzet. Daarin is de opleiding en training van nieuwe mensen
niet verdisconteerd. Ongeveer de helft van deze uitgaven worden volgens
een vaste systematiek (zie kamerstuk 32 706, nr. 17) in rekening gebracht
bij de reder. Het resterende deel komt ten laste van de defensiebegroting.
De baten voor de reders zijn niet bekend bij de regering.
20 en 21
Hoe is de aansprakelijkheid geregeld voor tijdelijke militairen die worden
ingezet in een VPD? Ligt die volledig bij de Defensie of ook bij de reders?
Kunt u inzicht geven in de contractuele verplichtingen die er over en weer
bestaan tussen reders, Defensie en de «militairen» die worden ingezet?
Afspraken tussen de reder en het ministerie van Defensie over taken,
bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de betrokken partijen
worden vastgelegd in een overeenkomst. Ik ben bereid de Kamer
vertrouwelijke inzage te geven in een dergelijke overeenkomst. De
overeenkomst bevat onder andere afspraken over de aansprakelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 706, nr. 25

5

voor schade als gevolg van het optreden van het VPD. Deze aansprakelijkheid is gedeeltelijk belegd bij Defensie en gedeeltelijk bij de reders
omdat een VPD zowel een publiek belang als een privaat belang dient. De
afspraken over aansprakelijkheid gelden voor het VPD, ongeacht of dit
bestaat uit beroepsmilitairen, reservisten of gemilitariseerde burgers.
22, 24, 30, 31 en 36
Wat is het geschatte verschil in kosten tussen reservist en militair per
persoon per inzet bij deelname aan een VPD? Is er met dit verschil
rekening gehouden in de Defensiebegroting? Zo nee, waar komt dit
bedrag ten laste?
Hoe groot is het totale bedrag aan geraamde kosten voor het opleiden en
trainen van reservisten en tijdelijke militairen? Op welke wijze worden
deze kosten gedekt (vanuit welke posten op de Defensiebegroting)?
Kunt u nader ingaan op de aanvullende middelen en instructiecapaciteit
die het opleiden en trainen van reservisten en tijdelijke militairen vereist?
Kunt u een inschatting maken van de aanvullende kosten?
U stelt dat in de Defensiebegroting 2012 geen rekening is gehouden met
de financiële gevolgen van het opleiden en trainen van reservisten en
tijdelijke militairen. Kunt u een inschatting maken van de kosten die
gemoeid zijn met deze activiteiten?
Betekent het feit dat de Defensiebegroting van 2012 geen rekening houdt
met vereiste aanvullende middelen en instructiecapaciteit dat er pas in
2013 mee kan worden begonnen, of dat Defensie op zoek gaat binnen de
begroting van 2012? Aan welke dekking wordt in het laatste geval
gedacht? Welke geplande capaciteiten zullen concreet worden
aangesproken?
Defensie kan bij inzet altijd gebruik maken van reservisten. Dit leidt in
vergelijking met beroepspersoneel tot extra uitgaven voor salaris,
werkgeversvergoeding en opleiding en training. Deze uitgaven worden
gedekt vanuit de reguliere budgetten voor reservisten en voor opleiding
en training. Op dit moment is niet bekend hoeveel die extra uitgaven voor
de inzet van reservisten in VPD’s zal zijn. Omdat de inzet van reservisten
voorlopig niet opportuun is, zullen de extra uitgaven naar verwachting in
2012 beperkt zijn. Er is daarom vooralsnog geen aanleiding om de raming
voor de inzet van VPD’s te verhogen.
23
Wat is de geraamde instructiecapaciteit voor het opleiden en trainen van
reservisten en tijdelijke militairen? Hoe groot is het tekort aan instructiecapaciteit en welke maatregelen worden genomen om dit tekort weg te
nemen?
Een exacte raming van de benodigde instructiecapaciteit voor het
opleiden van reservisten is nog niet uitgewerkt. De verwachting is dat er
geen capaciteitstekort zal zijn als de opleiding van reservisten gefaseerd
gebeurt. De opleiding van beperkte aantallen reservisten kan binnen de
reguliere opleidingscapaciteit worden geaccommodeerd.
25
Welke alternatieve mogelijkheden zijn denkbaar indien uitbreiding op de
thans voorziene VPD-capaciteit nodig blijkt?
Alternatieve mogelijkheden zijn het aanvullend opleiden van militairen die
nagenoeg aan de vereiste kwalificaties voor een VPD-inzet voldoen. Te
denken valt aan commando’s, infanteristen of militairen van de Object
Grond Verdediging (OGRV).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 706, nr. 25

6

26
Is de tijd die verloren gaat aan de uitvoering van de benodigde veiligheidsonderzoeken door de MIVD de belangrijkste reden voor het
onwerkbaar achten van de inzet van burgers als tijdelijke militairen voor
VPD’s? Welke eventuele andere redenen zijn hiervoor te noemen?
Ja, daarnaast is een wijziging van het Algemeen militair ambtenarenreglement noodzakelijk (zie vraag 14).
27
Gedurende welke periode (aantal maanden) zal Defensie bij een dienstgerelateerde calamiteit de re-integratie van de betreffende reservist
ondersteunen?
Op Defensie rust een re-integratieplicht zodra en zolang de reservist in
werkelijke dienst is. Bij een dienstgerelateerde calamiteit wordt de
re-integratie in overleg met de reservist en zijn eventuele werkgever ook
na deze periode voortgezet. De duur van de ondersteuning is op voorhand
niet vastgelegd. Dit wordt per geval bezien en binnen de kaders van het
re-integratiebeleid vastgesteld.
28
Is het waar dat de beveiliging van kwetsbare transporten op relatief
kleinere schepen in het geding is vanwege de hoge kosten die in rekening
gebracht worden voor de inzet van een VPD?
Enkele reders stelden dat de kosten van een VPD voor hen te hoog waren.
Ongeacht de omvang en economische waarde van het schip geldt voor
iedere reder en ieder transport dezelfde systematiek om tot de door te
berekenen kosten te komen (zie kamerstuk 32 706, nr. 17). Defensie heeft
geen zicht op de financiële armslag van de reders. Door pre-stocking van
VPD-materiaal nabij het operatiegebied tracht Defensie de kosten van
VPD’s op termijn te verminderen. Ik acht het verder de aangelegenheid
van de reders om ten opzichte van elkaar de kosten anders te verdelen.
32
U stelt dat indien een uitbreiding op de thans voorziene VPD-capaciteit
nodig blijkt, u binnen de Defensieorganisatie alternatieve mogelijkheden
zal bezien. Wat is voor u de maatstaf/grens wanneer extra VPD-capaciteit
noodzakelijk is?
Extra VPD-capaciteit is noodzakelijk als het aantal VPD-aanvragen die
voldoen aan de voorwaarden in het VPD-beleidskader (kamerstuk 32 706,
nr. 9) de huidige beschikbare capaciteit dreigt te overstijgen.
33 en 34
Er zijn veiligheidsonderzoeken noodzakelijk voor de inzet van burgers als
tijdelijke militairen. Kunt u aangeven of (en zo ja, welke) andere landen
wel gemilitariseerde burgers inzetten als VPD en hoe zij hiermee omgaan?
Als andere landen burgers inzetten, worden dan ook veiligheidsonderzoeken gedaan door de staat? Zo ja, waarin verschillen die onderzoeken
met die van Nederland?
Er zijn voor zover bekend geen andere landen die gemilitariseerde burgers
inzetten voor VPD’s.
35
Indien andere landen burgers inzetten, betreft het dan de inzet van
contractanten en worden deze ook juridisch beschouwd als tijdelijke
militairen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 706, nr. 25

7

Enkele landen staan de inzet van particuliere bewapende beveiligers aan
boord van koopvaardijschepen toe. Deze particuliere beveiligers worden
door desbetreffende landen juridisch niet beschouwd als tijdelijke
militairen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 706, nr. 25

8