1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

19 291

Parlementaire Assemblée van de NAVO

N/ Nr. 46

VERSLAG VAN DE VOORJAARSZITTING 2010
Vastgesteld 6 september 2010
Inleiding
Van 28 mei tot en met 1 juni 2010 heeft de Parlementaire Assemblee van
de NAVO haar traditionele Voorjaarszitting gehouden, ditmaal in de Letse
hoofdstad Riga. Er namen 159 parlementariërs uit de 28 NAVO-lidstaten
deel aan deze bijeenkomst, evenals 13 parlementaire delegaties uit landen
die geassocieerd zijn met de NAVO. Ook het Europees Parlement, de
Europese Veiligheids- en Defensie Assemblee en de Parlementaire
Assemblee van de Raad van Europa hadden vertegenwoordigers
gestuurd. De Assemblee had twee leden van het Afghaanse parlement
uitgenodigd om de beraadslagingen bij te wonen, gelet op de prominente
plek die de situatie in hun land op de agenda innam. De Nederlandse
delegatie bestond uit de Tweede-Kamerleden Ormel (CDA, delegatieleider), Haverkamp (CDA) en Knops (CDA) en het Eerste-Kamerlid Van
Driel (PvdA).

1
Deze tekst is te vinden op de website:
http://www.nato-pa.int/
default.asp?SHORTCUT=2094.

kst-19291-46
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Twee leden van de delegatie presenteerden een rapport tijdens de
Voorjaarszitting, de heer Knops over het NAVO-debat inzake de rol van
Amerikaanse niet-strategische nucleaire wapens in Europa en de heer Van
Driel over economische veranderingen op lange termijn en verschuivingen in de wereldwijde machtsverhoudingen als gevolg hiervan.
Daarnaast is er op verschillende momenten tijdens de Voorjaarszitting,
mede in aanwezigheid van secretaris-generaal Rasmussen, gesproken
over de laatste ontwikkelingen in Afghanistan en over de thema’s die
volgens de Assemblee een plek zouden moeten krijgen in het nieuwe
Strategisch Concept van de alliantie. De Assemblee heeft in april 2010
haar eigen bijdrage aan de discussie over het Strategisch Concept
aangeboden aan de secretaris-generaal van de NAVO1. Ook de positie van
de Baltische staten als NAVO-leden kreeg, vanwege het gastland, ruime
aandacht. Op zondag 30 mei heeft de Nederlandse ambassadeur in
Letland, de heer Kraak, de delegatie een diner aangeboden en haar
uitgebreid geïnformeerd over de recente politieke en economische
ontwikkelingen in het gastland. De delegatie is de heer Kraak en zijn staf
hiervoor zeer erkentelijk.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

1

NAVO-Rusland Parlementaire Commissie
Traditiegetrouw wordt er tijdens iedere sessie van de NAVO Assemblee
tijd ingeruimd voor een discussie met de parlementaire delegatie uit
Rusland. Ditmaal vond deze ontmoeting plaats op maandag 31 mei. Daar
werd een inleiding verzorgd door professor Alexei Pushkov, die, naast zijn
werkzaamheden voor de diplomatieke academie van het Russische
ministerie van Buitenlandse Zaken, ook bekend is door zijn vele artikelen
en interviews in de Russische media over internationale politiek. De heer
Pushkov identificeerde de opkomst van een «multipolair» krachtenveld en
de groeiende wederzijdse afhankelijkheid van landen als de belangrijkste
recente veranderingen in de internationale politiek. Niettemin veranderen
de houdingen van landen ten opzichte van elkaar maar langzaam en
worden onderlinge betrekkingen nog steeds geplaagd door «spoken uit
het verleden». Hij gaf een toelichting op de nieuwe militaire doctrine van
Rusland, die volgens hem zowel elementen van het «oude» denken als
van het «nieuwe» denken bevat. Een basisveronderstelling van de
geopolitiek zal echter nooit veranderen: ieder land zou zich ongemakkelijk
voelen als het een militair bondgenootschap zijn grenzen ziet naderen. De
NAVO wordt in de nieuwe Russische doctrine niet als bedreiging op zich
gezien, aldus de heer Pushkov, maar mogelijke nieuwe uitbreiding van de
alliantie wordt wel als zodanig beschouwd. De Boekarest Verklaring,
waarin gesteld is dat Oekraïne een NAVO-lid zal worden, is Rusland in het
bijzonder een doorn in het oog.
De NAVO en Rusland kunnen op een aantal terreinen goed samenwerken,
was zijn mening. Hij zag mogelijkheden voor militaire samenwerking in de
strijd tegen terrorisme, piraterij en de verspreiding van massavernietigingswapens, evenals in de stabilisatie en wederopbouw van Afghanistan. Hij identificeerde echter ook vijf belangrijke geschilpunten: het
«open-deur»-beleid ten aanzien van Oekraïne, Georgië, het Russische
voorstel voor een nieuw Europees veiligheidsverdrag, het CFE verdrag
(Conventional Forces in Europe) en het concept van de NAVO als een
wereldwijde speler. Bij dit laatste punt is de vraag vooral hoe een
dergelijke rol van de NAVO zich verhoudt tot de Verenigde Naties.
De heer Pushkov was van mening dat de NAVO Rusland nooit zou
aanvallen. Het probleem was volgens hem echter dat de militaire
superioriteit van de NAVO het bondgenootschap in staat zou stellen om
haar eisen te dicteren in de internationale politieke arena. Het Russische
verzet tegen het Amerikaanse raketafweersysteem zou ook op deze
manier begrepen moeten worden. Concluderend zag professor Pushkov
twee manieren om de verhouding tussen Rusland en de NAVO te
verbeteren: een geleidelijke vermindering van de geschilpunten of een
volwaardig Russisch lidmaatschap van de NAVO. Het laatste leek hem niet
erg realistisch, maar de discussie hierover zou op zich al tot positieve
resultaten kunnen leiden, omdat bepaalde principes en veronderstellingen
nog eens tegen het licht gehouden zouden worden.
De repliek werd verzorgd door de heer Alexander Vershbow, de Amerikaanse onderminister van Defensie voor internationale veiligheidszaken.
Hoewel hij de analyse van de vorige spreker niet deelde, was hij het wel
met hem eens dat er op een aantal concrete terreinen samengewerkt zou
moeten worden tussen Rusland en de NAVO. De NAVO-Rusland Raad zou
wat dit betreft zijn potentie nog niet hebben waargemaakt. De heer
Vershbow beval aan om een concreet werkprogramma op te stellen,
bijvoorbeeld voor de bestrijding van de drugssmokkel in Afghanistan en
met gezamenlijke militaire oefeningen. Uitbreiding van de NAVO is geen
rekruteringsproces, zo benadrukte hij. Het is een «open-deur»-beleid,
waarbij het bondgenootschap de soevereine keuze van het Oekraïense
volk zal respecteren. De NAVO is bezorgd over de weigering van Rusland
om het CFE-verdrag te ratificeren, stelde hij. Het leek hem noodzakelijk om
de OVSE te revitaliseren, zodat deze organisatie toekomstige spanningen

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

2

wellicht kan verminderen. Het nieuwe Strategisch Concept zal de NAVO
niet als een globale speler positioneren, verzekerde de heer Vershbow. In
het Concept zal het belang van samenwerking met partners, inclusief
Rusland, worden benadrukt.
In de discussie die op deze inleidingen volgde, reageerde de heer Ormel
op de uitspraak van de heer Pushkov over «spoken uit het verleden». Hij
meende dat er met deze spoken afgerekend zou moeten worden en gaf als
voorbeeld de wijze waarop de verhouding tussen Nederland en Duitsland
verbeterd is na de Tweede Wereldoorlog. Daar waar premier Poetin de val
van de Sovjet-Unie de grootste fout van de 20ste eeuw noemt, is het
begrijpelijk dat sommige landen de indruk krijgen dat de spoken van het
verleden nog springlevend zijn. Het is een gezamenlijk opdracht ons van
dergelijke spoken te bevrijden, aldus de heer Ormel. De contacten tussen
Rusland en Polen rond de herdenking bij Katyn en de Poolse vliegramp
lieten volgens hem zien, dat dit mogelijk is. De heer Pushkov antwoordde
dat de heer Poetin het uiteenvallen van de Sovjet-Unie een «catastrofe»
had genoemd en geen «fout». Het Russische volk en vele andere volkeren
hebben dit ook daadwerkelijk zo ervaren. Het is daarnaast normaal en
menselijk dat het tijd kost om los te komen van het verleden. Maar de
heer Pushkov erkende dat er een collectieve taak is om de perceptie van
het verleden te overwinnen.
Commissievergaderingen
In de vijf commissies van de NAVO Assemblee werd op zaterdag 29 mei
en zondag 30 mei gesproken over de vijftien rapporten1 die worden
voorbereid voor de jaarlijkse sessie, die in november in Warschau wordt
gehouden. Een aantal van deze rapporten zal dan ook de basis vormen
voor een reeks beleidsaanbevelingen, waarover de parlementariërs op die
sessie zullen stemmen. Hieronder vindt u per commissie een korte
samenvatting van de presentaties van de concepten van deze rapporten.
Op een enkele plaats wordt een interessante inleiding van een gastspreker
samengevat.
Politieke commissie
– Alliance Cohesion (rapporteur: Raynell Andreychuk, Canada): De
rapporteur identificeerde de onderwerpen die in recente jaren de cohesie
van het bondgenootschap onder druk hebben gezet. Voorop plaatste hij
de operaties in Afghanistan en de noodzaak van steun van de publieke
opinie hiervoor. Als overige thema’s die voor verdeeldheid zorgen,
noemde hij de vraag of de NAVO overal ter wereld moet kunnen optreden
en de partnerschappen met niet-NAVO-lidstaten, de militaire capaciteiten
van de verschillende NAVO-landen, de uitbreiding van het bondgenootschap en de betrekkingen met Rusland. Het nieuwe Strategisch Concept
zou naar verwachting van de heer Andreychuk een uiting zijn van de
grootste gemene deler onder de bondgenoten. De vraag hoe de cohesie
binnen de NAVO zich in de toekomst zal ontwikkelen, hangt echter voor
een groot deel af van de manier waarop de lidstaten het Concept zullen
interpreteren en implementeren.

1
De rapporten kunnen in concept-vorm
integraal gedownload worden op de website:
http://www.nato-pa.int/
default.asp?SHORTCUT=2070.

– NATO and Contact Countries (rapporteur: José Luís Arnaut, Portugal):
Partnerschappen met niet-NAVO-landen zijn cruciaal voor de transformatie van het bondgenootschap, stelde de Portugese parlementariër. De
focus van de NAVO is volgens hem verschoven van territoriale defensie
van de Euro-Atlantische lidstaten naar een flexibele defensieorganisatie
die veiligheid en stabiliteit buiten haar grenzen kan brengen. De veiligheidsbedreigingen van vandaag de dag vragen ook om een globale
aanpak, waarbij verschillende belanghebbenden samenwerken: nucleaire
proliferatie, internationaal terrorisme, falende staten, cybercrime en

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

3

piraterij. De NAVO kan deze bedreigingen niet alleen aanpakken. Vaak is
een alomvattende benadering nodig, waarbij niet alleen militaire, maar
ook politieke, financiële, economische en andere instrumenten worden
ingezet. Nauwe samenwerking met zogenaamde «contactlanden»
bevordert een dergelijke benadering. De rapporteur concentreerde zich in
zijn presentatie op de vier landen, die tot nu toe de belangrijkste bijdragen
aan NAVO-operaties hebben geleverd: Australië, Japan, Nieuw-Zeeland,
Zuid-Korea.
– Security in the Gulf and the Arabian Peninsula (rapporteur: Mike Ross,
Verenigde Staten): In dit rapport werd getracht een beoordeling te geven
van de politieke en veiligheidssituatie in de Perzische Golf en het Arabisch
schiereiland als gevolg van de instabiliteit in Irak, Jemen en Iran,
internationale terroristengroepen en piraterij voor de Hoorn van Afrika.
Welke rol heeft de NAVO hier te spelen tegen de achtergrond van het
«Istanbul Cooperation Initiative»? Een grotere aanwezigheid van de NAVO
in de Golfregio moet gebaseerd zijn op gezamenlijke belangen en
wederzijds vertrouwen, waarbij de focus ligt op diplomatie, samenwerking en coördinatie met andere landen, zoals Rusland en China, die
ook belangen in de regio hebben, aldus de rapporteur.
Commissie voor wetenschap en technologie
– Nuclear/WMD Proliferation and Missile Defense: Forging a New
Partnership with Russia (rapporteur: David Scott, Verenigde Staten): De
heer Scott beoogde een concreet kader te bieden voor samenwerking met
Rusland. Hij zocht daarbij naar een combinatie van pragmatiek en
lange-termijn-visie door het streven naar een kernwapenvrije wereld (of
mogelijk zelfs een wereld zonder massavernietigingswapens) als
uitgangspunt te nemen. De rapporteur meende dat een raketschild van
cruciaal belang is om een wereld zonder nucleaire wapens te realiseren en
dat een bijdrage van Rusland hieraan zeer behulpzaam zou kunnen zijn.
Als Rusland en de Euro-Atlantische gemeenschap op dit terrein goed
kunnen samenwerken, kan dat het wederzijds vertrouwen ten goede
komen en de dialoog over meer gevoelige onderwerpen bevorderen.
– Climate Change: Post-Copenhagen Challenges (rapporteur: Pierre
Claude Nolin, Canada): De klimaattop van Kopenhagen was een belangrijke mijlpaal voor het wereldwijde klimaatbeleid. Is een door de VN
geleide inspanning om de klimaatopwarming tegen te gaan nog steeds
haalbaar of kan beter gekeken worden naar nationale of regionale
benaderingen? Het akkoord van Kopenhagen is zowel een absolute
mislukking genoemd als een belangrijke stap voorwaarts om de klimaatopwarming tegen te gaan. Na bestudering van de uitkomsten van de
klimaattop en van mogelijke toekomstscenario’s concludeerde de heer
Nolin dat het te vroeg is om de hoop op een universeel en wereldwijd
klimaatpact op te geven. Met slechts individuele nationale actieplannen
zal waarschijnlijk het wereldwijde doel om de temperatuurstijging voor
het einde van de eeuw tot 2 graden Celsius te beperken, niet gehaald
worden. Daarnaast vond hij het nodig om het wetenschappelijk debat
nieuw leven in te blazen om de hernieuwde twijfels te adresseren of de
klimaatopwarming daadwerkelijk het gevolg is van menselijk handelen.
De NAVO Assemblee zou ook in de toekomst een forum moeten blijven
bieden aan parlementariërs uit het Euro-Atlantisch gebied om over
klimaatverandering te debatteren en om publieke opinie en politieke wil te
mobiliseren voor een gezamenlijke internationale aanpak van dit
probleem.
– A Sustainable Energy Strategy for the Alliance (rapporteur: Philippe
Vitel, Frankrijk): De heer Vitel vroeg aandacht voor het probleem van de

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

4

beveiliging van energieaanvoer («energy security»). Hij achtte een
fundamentele koersverandering richting een groene economie van belang
om de huidige afhankelijkheidspatronen in de energiebevoorrading te
doorbreken (onder andere vanwege klimaatverandering). Op middellange
termijn, zolang deze koersverandering niet voltooid is, blijven onze
samenlevingen echter in grote mate afhankelijk van fossiele brandstoffen.
De rapporteur brak daarom ook een lans voor diversificatie in de aanvoer
van deze fossiele energiebronnen. De NAVO zou volgens de heer Vitel een
constructieve rol moeten spelen in de beveiliging van energieaanvoer,
speciaal als het gaat om de beveiliging van fossiele brandstofvoorraden
en de uitdagingen op lange termijn, die verbonden zijn aan de overgang
naar een milieuvriendelijker samenleving. Over de precieze reikwijdte van
deze rol voor de NAVO kan gediscussieerd worden, meende hij, en de
NAVO Assemblee zou daar actief aan moeten deelnemen.
Commissie voor de civiele dimensie van veiligheid
– Maritime Security: NATO and EU Roles and Co-ordination (rapporteur:
Lord Jopling, Verenigd Koninkrijk): De Britse afgevaardigde begon zijn
presentatie door zijn gehoor voor te houden dat maar liefst 90% van de
externe handel van de EU en 40% van haar interne handel via zee
vervoerd wordt. Per jaar wordt drieënhalf miljard ton cargo via Europese
zeehavens vervoerd. De bescherming van de maritieme routes in de
wereld vormt dan ook een essentiële dimensie van veiligheid, aldus Lord
Jopling. Terroristische aanslagen tegen marineschepen en olietankers,
alsmede de opleving van piraterij voor de kust van Somalië hebben de
noodzaak duidelijk gemaakt een beleid te formuleren voor de maritieme
dimensies van de nieuwe veiligheidsorde die na de Koude Oorlog is
ontstaan. Zowel de NAVO als de EU hebben al beleid en bijbehorende
instrumenten ontwikkeld om maritieme dreigingen tegen te gaan. Beide
onderzoeken momenteel of zij een grotere rol in maritieme veiligheid
moeten gaan spelen. Lord Jopling onderwierp in zijn rapport deze
besluitvormingsprocessen aan nader onderzoek en probeerde daarbij te
analyseren welke gevolgen een grotere inzet op maritieme veiligheid kan
hebben voor de EU, de NAVO, hun onderlinge relatie en de verhouding
ten opzichte van andere actoren.
– Western Balkans, 15 years after Dayton (rapporteur: Marc Angel,
Luxemburg): De rapporteur bood een analyse van de situatie op de Balkan
vijftien jaar na het akkoord van Dayton. Eerst beschreef de heer Angel
voor de commissie, die zich de afgelopen jaren veelvuldig met de Balkan
heeft beziggehouden, hoe de regio in de afgelopen 15 jaar is omgevormd
tot een gebied waar, in het algemeen, stabiliteit en welvaart heersen. In de
periode sinds Dayton zijn er grote veranderingen geweest, maar tegelijkertijd is het politieke, economische en sociale leven op sommige plekken
nog zeer fragiel. Vervolgens schetste hij hoe, na hun grote investering in
de stabilisatie van de regio, de NAVO, de VN en de EU hun lessen hebben
geleerd voor crisisinterventies. Tot slot constateerde hij dat de regio pas
werkelijk genormaliseerd zal zijn als de internationale civiele en militaire
aanwezigheid is teruggetrokken en alle Balkanlanden volledig zijn
geïntegreerd in de Euro-Atlantische instituties. De belangrijkste obstakels
hiervoor worden gevormd door onopgeloste conflicten in Servië/Kosovo
en Bosnië-Herzegowina.
– Governance challenges in Afghanistan (rapporteur: Vitalino Canas,
Portugal): De rapporteur baseerde zijn presentatie in belangrijke mate op
de bevindingen die een delegatie van de NAVO Assemblee deed tijdens
een bezoek aan Afghanistan in april 2010. Hij constateerde dat 2010 een
bepalend jaar voor de toekomst van het land zou worden met de
bijeenroeping van een Loya Jirga, verhoogde militaire activiteit in de

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

5

zuidelijke provincies, het begin van de overdracht van de volledige
verantwoordelijkheid voor de veiligheid aan de Afghaanse autoriteiten en
de parlementsverkiezingen op 18 september. Centraal in de overgang naar
een situatie waarin de Afghanen de volledige verantwoordelijkheid voor
hun land nemen, is de consolidatie van het bestuur, zowel op lokaal als op
centraal niveau, aldus de heer Canas. Hij gaf een overzicht van de
belangrijkste uitdagingen voor het Afghaanse bestuur en erkende dat de
internationale gemeenschap in de afgelopen negen jaar vaak voor een
verkeerde benadering heeft gekozen bij gebrek aan strategische visie,
middelen en coördinatie. Of de consolidatie van het bestuur in 2010 wel
kan worden gerealiseerd, hangt af van de vastberadenheid van de
Afghaanse autoriteiten om moeilijke hervormingen door te voeren en de
bereidheid van de internationale gemeenschap om de politieke en
militaire processen in het land te blijven steunen.
Commissie voor defensie en veiligheid
De Letse majoor-generaal Juris Maklakovs legde de commissie uit hoe
een relatief klein leger als dat van Letland zijn verantwoordelijkheden in
het kader van het NAVO-lidmaatschap probeert na te komen. Bij de
toetreding tot de NAVO was het een grote uitdaging geweest om de Letse
strijdkrachten klaar te maken voor verschillende soorten gevechtssituaties
op basis van «interoperabiliteit» met de strijdkrachten van de bondgenoten. Al sinds 1996 was het Letse leger betrokken bij NAVO-operaties in
Irak, Kosovo, Bosnië-Herzegowina en Georgië. In de afgelopen jaren heeft
Letland besloten vooral in te zetten op militaire deelname aan de
ISAF-missie in Afghanistan, omdat deze missie overduidelijk topprioriteit
heeft voor de NAVO. Letland zendt troepen uit in NAVO-verband onder de
voorwaarde dat zij kunnen worden ondergebracht bij het commando van
een ander land, bijvoorbeeld bij een Pools contingent in Irak of een Deens
contingent in Kosovo. Momenteel heeft Letland 176 soldaten in Afghanistan, overwegend in het noorden en het oosten van het land. Conform
de strategie van generaal McChrystal is Letland voornemens om in ieder
geval tot en met 2011 troepen in Afghanistan te houden.
Naast actieve deelname in NAVO-missies ver van huis is het voor het
Letse leger ook een prioriteit om de regionale samenwerking van de
Baltische staten te versterken. Zo werkt het land samen met Litouwen en
Estland in een NAVO-missie om het Baltische luchtruim te bewaken en
hebben de drie landen gezamenlijk het «Baltic Defence College»
opgericht. Ook vinden er jaarlijks in NAVO-verband grondoefeningen
plaats van de Baltische staten. Dergelijke oefeningen maken de
NAVO-aanwezigheid zichtbaar en dit stelt de Balten in belangrijke mate
gerust als het gaat om de belofte van collectieve verdediging van het
bondgenootschap. Volgens de majoor-generaal waren de doelen van het
Letse leger voor de komende periode het op peil houden (en zo mogelijk
uitbreiden) van het aantal troepen in de ISAF-missie, het uitbreiden van
gezamenlijke regionale capaciteiten met Litouwen en Estland en het
versterken van de eigen expeditionaire capaciteiten voor NAVO-operaties.
In de vragenronde die op deze presentatie volgde bedankt het lid Knops
de majoor-generaal voor de Letse bijdrage in Afghanistan. Hij vroeg of de
gevolgen van de financiële crisis in Letland ook zouden kunnen leiden tot
bezuinigingen op het defensiebudget. Zo ja, zou zo’n bezuinigingsoperatie
aanleiding zijn tot een herstructurering van de Letse strijdkrachten? De
heer Maklakovs antwoordde dat er voor 2011 geen bezuinigingen zijn
voorzien. Er zijn in het budget voor het lopende jaar echter forse bezuinigingen doorgevoerd, die inderdaad al tot een herstructurering hebben
geleid. Ook heeft er een flinke salarisvermindering plaatsgevonden en is
het personeel teruggedrongen.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

6

– Afghanistan: Partnering with the Afghan National Security Forces
(rapporteur: Frank Cook, Verenigd Koninkrijk): De Britse rapporteur Cook
richtte zich in zijn presentatie op wat hij beschreef als de kernvraag van de
oorlog in Afghanistan: welke vooruitzichten zijn er dat Afghaanse troepen
worden getraind, uitgerust en gemotiveerd om te kunnen voorzien in de
veiligheidsbehoeften van het Afghaanse volk binnen een tijdsbestek dat
nog te overzien is voor de landen die troepen bijdragen aan de
NAVO-missie? De strategie die door generaal McChrystal bedacht is, kan
immers alleen worden uitgevoerd als Afghaanse troepen het gat opvullen
tussen het aantal troepen dat daarvoor nodig is en het aantal troepen dat
de NAVO-landen en hun partners willen leveren. In zijn rapport beschreef
de heer Cook kort de structuur en het functioneren van het Afghaanse
nationale leger en de Afghaanse nationale politie. In het bijzonder ging hij
daarbij in op de NAVO Training Missie – Afghanistan (NTM – A), die sinds
november 2009 bezig is met de training van Afghaanse veiligheidstroepen. De rapporteur toonde zich pessimistisch. De Afghaanse
veiligheidstroepen worden geplaagd door een gebrek aan leiderschap,
corruptie, drugsgebruik, ongeletterdheid en materiaaltekorten. Er zijn
weliswaar goede programma’s ontwikkeld om deze problemen aan te
pakken, maar er is veel kostbare tijd verloren. Als de huidige methode die
de NAVO hanteert, niet van de benodigde middelen zou worden voorzien,
leek het de heer Cook onwaarschijnlijk dat de beoogde doelen zouden
kunnen worden bereikt binnen een politiek acceptabel tijdsbestek.
De Amerikaanse Jack Segal, vertrekkend politiek adviseur van de Joint
Force Commander van het NAVO-hoofdkwartier in Brunssum, schetste
evenmin een optimistisch beeld van de situatie in Afghanistan. De heer
Segal zei in acht jaar tijd veertig keer Afghanistan bezocht te hebben,
waaronder enkele malen als begeleider van een delegatie van de NAVO
Assemblee. De NAVO geeft verwarrende signalen af over haar strategie in
het land, vond hij. Feitelijk heeft ISAF meerdere strategieën: het verstoren
van de pogingen van de Taliban om de Afghaanse regering omver te
werpen, het ontwikkelen van de Afghaanse Nationale Veiligheidstroepen
tot een niveau waarop zij zelfstandig kunnen opereren en het overdragen
(«transition») van controle over de militaire strijd aan de Afghanen. Op de
eerste twee punten constateerde de heer Segal dat ISAF redelijk succesvol
is. Het concept van «overdracht» van verantwoordelijkheid voor de
veiligheidssituatie aan de Afghanen zelf was volgens hem echter
problematisch. Hieraan ligt de veronderstelling ten grondslag dat de
veiligheidssituatie in het land aan ISAF toebehoorde, terwijl dat feitelijk
nooit het geval is geweest. ISAF is slechts in 27 van de 34 provincies
aanwezig, vaak slechts met een lichte aanwezigheid. Bovendien betreft
het VN-mandaat voor ISAF slechts een «assistance force».
De politieke strategie is nu gericht op verzoening met en reïntegratie van
de verschillende rebellengroepen. De heer Segal waarschuwde dat dit
geen gemakkelijk proces zal zijn en dat er onaangename concessies aan
deze groepen gedaan zullen moeten worden. Het Westen kan de
uitgangspunten voor deze onderhandelingen niet bepalen, meende hij.
Het Westen kan de Afghanen niet dicteren dat de rechten van vrouwen
gerespecteerd moeten worden of welke vorm van democratie men moet
invoeren. De Afghanen moeten de oplossingen vinden waar zij mee
kunnen leven en het Westen zal die moeten accepteren.
De militaire situatie bestempelde de heer Segal nog steeds als «ernstig».
Het aantreden van generaal McChrystal was te kort geleden om verandering in die trend te kunnen brengen. Hij wees op het probleem dat op
sommige plaatsen in Afghanistan er inmiddels te veel lokale politie is,
waardoor politiekorpsen onderling strijden om de controle over een
gebied (en de bijbehorende drugssmokkel). Het probleem van corruptie
wordt verergerd, zo dacht hij, door de miljarden dollars die het Westen in
het land pompt. Het Westen heeft vrijwel volledig nagelaten goede

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

7

financiële controle en verantwoording van die gelden in te voeren,
waardoor corruptie op massale schaal wordt aangewakkerd.
De NAVO kan het zich niet veroorloven zich snel terug te trekken en Al
Qaida een overwinning te laten opeisen. Maar het eindeloos najagen van
vage doelen is ook geen optie. De heer Segal stelde dat succes in
Afghanistan geboekt zou kunnen worden als de NAVO de Afghanen helpt
hun eigen systeem van veiligheid op te zetten, als het Westen betere
controle krijgt over de financiële hulp en als het aan de Afghanen
onderling wordt overgelaten om tot een politiek arrangement te komen.
Mogelijk leidt dat tot een coalitie waarin ook terroristen en de Taliban een
plaats hebben. De uitkomst van zo’n proces is waarschijnlijk ambivalent,
onzeker en imperfect. Maar dat zullen wij moeten accepteren, aldus de
heer Segal, want de NAVO heeft geen belang bij een eindeloze oorlog in
Afghanistan.
De heer Haverkamp greep de discussieronde aan om uitleg te geven
over de situatie die in de Tweede Kamer is ontstaan na aanname van de
motie-Peters c.s. over een mogelijke Nederlandse bijdrage aan een
civiele-politietraining en -opleiding in Afghanistan (27 925, nr. 392).
Hiermee heeft een meerderheid van de Kamer de Nederlandse regering
gevraagd om te onderzoeken hoe Nederland mogelijk toch actief
betrokken kan blijven bij de wederopbouw van Afghanistan. Was de heer
Segal van oordeel dat een dergelijke Nederlandse bijdrage zou zijn in te
passen in de NAVO-inspanningen in het land? De heer Segal wees erop
dat de NAVO een veel groter tekort aan trainers had dan veelal werd
aangenomen. Er zouden geen 400, maar wel 1 500 trainers nodig zijn. Hij
verwachtte dat dit tekort evenredig zou groeien met het aantal Afghaanse
veiligheidstroepen.
– U.S. Non-Strategic Nuclear Weapons in Europe: A Fundamental NATO
Debate (rapporteur: Raymond Knops, Nederland): De heer Knops gaf in
zijn presentatie een overzicht van de belangrijkste feiten en argumenten in
het debat over de rol van nucleaire wapens in de strategie van de NAVO.
Deze discussie gaat zowel over de waarde van Amerikaanse kernwapens
op verschillende plekken in Europa, als over de geldende afspraken tussen
de bondgenoten over het potentiële gebruik van deze wapens. Hij schetste
de verschillende factoren waardoor het profiel van nucleaire ontwapening
recentelijk scherper is geworden. Het idee dat er een nieuw moment is
aangebroken om bestaande veronderstellingen en vigerend beleid nog
eens tegen het daglicht te houden, kreeg een belangrijke impuls met de
speech van president Obama in Praag op 5 april 2009. Binnen de NAVO
heeft dit geleid tot een roep om het kernwapenbeleid van de alliantie
opnieuw te onderzoeken, in het bijzonder waar het de aanwezigheid van
Amerikaanse tactische wapens op Europees grondgebied betreft. Ook de
discussie over een nieuw Strategisch Concept, waarin het kernwapenvraagstuk geadresseerd zal moeten worden, heeft een gelegenheid
geboden om vraagtekens te zetten bij het bestaande beleid. De Duitse
regering, bij monde van minister van Buitenlandse Zaken Westerwelle,
heeft het onderwerp voorts ook stevig op de agenda van de NAVO
geplaatst door duidelijk te maken dat Duitsland graag alle kernwapens
van haar grondgebied zou verwijderen. De heer Knops stelde als
uitgangspunt dat een eventuele verandering in de nucleaire status van de
NAVO alleen zou kunnen plaatsvinden als alle lidstaten ervan verzekerd
zijn dat dit niets zou afdoen aan de capaciteit van het bondgenootschap
om hen te verdedigen tegen zowel traditionele als nieuwe dreigingen. De
cohesie van de alliantie zou goed moeten worden bewaakt bij dit
vraagstuk. Parlementaire steun voor en controle van belangrijke beleidswijzigingen op dit gebied zijn onontbeerlijk, meende hij. De rapporteur
deed daarom een beroep op zijn mede-parlementariërs om input voor de
discussie te leveren en stelde hen concreet een aantal vragen. Zien
NAVO-leden, met name in Oost-Europa en Turkije, de fysieke aanwe-

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

8

zigheid van Amerikaanse kernwapens als een noodzakelijke demonstratie
van de Amerikaanse afschrikcapaciteit? Mocht het tot een verandering van
de status quo komen, zo wilde de heer Knops weten, welke alternatieven
zouden de lidstaten dan acceptabel vinden om een goede verdediging te
garanderen? In welke mate moet het kernwapenbeleid van de NAVO
gerelateerd zijn aan initiatieven van Rusland? Wat zou, tot slot, de relatie
moeten zijn tussen de ontwikkeling van een raketafweerschild en
Amerikaanse kernwapens in Europa?
Uitgedaagd door de heer Knops voerden de commissieleden een
levendige discussie. Een lid van de Italiaanse delegatie stelde dat zijn land
niet zou vragen om terugtrekking van de Amerikaanse kernwapens, maar
dat het een akkoord tussen de Verenigde Staten en Rusland om de
aantallen kernwapens in Europa te verminderen, zou verwelkomen.
Feitelijk was er geen militaire noodzaak tot handhaving, erkende hij. Een
lid van de Turkse delegatie zei dat zijn land het streven naar een kernwapenvrije wereld steunt, maar hij vond dat in de huidige situatie Amerikaanse kernwapens nog van vitaal belang waren voor de veiligheid van
Europa. Aan de juiste voorwaarden voor een nieuwe evaluatie van het
huidige beleid – zoals een einde aan proliferatie, transparantere kernwapenprogramma’s, effectievere handhaving en een einde aan regionale
conflicten – was in zijn ogen nog niet voldaan. Een lid van de Roemeense
delegatie pleitte vurig voor handhaving van de status quo. Verwijdering
van de kernwapens is een gok, handhaving is een realistische beoordeling
van de huidige veiligheidssituatie, zo meende hij. Pas als er voldoende
voortgang is geboekt met een raketschild, kan een nieuwe afweging
worden gemaakt ten aanzien van niet-strategische kernwapens. Terugtrekking zou een verkeerd politiek signaal afgeven, aldus de Roemeen. Het
lid Knops gaf aan de opmerkingen van de verschillende delegaties nader
te zullen bestuderen. Hij zal in november een herziene versie van zijn
rapport presenteren tijdens de jaarlijkse zitting van de Assemblee in
Warschau.
– Security at the Top of the World: Is there a role for NATO in the High
North? (rapporteur: Ragnheidur Arnadottir, IJsland): Met het smelten van
de poolkap wordt de Arctische regio in toenemende mate toegankelijk
voor commercieel vervoer en de winning van hulpbronnen. De grotere
economische mogelijkheden in het Noordpoolgebied moeten voorzien
worden van een stabiel geopolitiek kader, waardoor op een verstandige
manier kan worden omgegaan met potentiële spanningen, aldus de
rapporteur. Er zouden volgens haar ook afspraken dienen te worden
gemaakt over samenwerking in het geval van rampenbestrijding en
reddingsoperaties. In haar rapport beschreef mevrouw Arnadottir
mogelijke conflictpunten tussen verschillende regionale actoren, de
verschillende nationale «Arctische strategieën» en de al bestaande
afspraken over het beheer van de regio. De rapporteur concludeerde
vooralsnog dat de NAVO een rol in het gebied zou kunnen spelen door
gaten in de bestaande regionale veiligheidsarchitectuur in te vullen en
door een forum voor dialoog, informatie-uitwisseling en samenwerking
met Rusland te bieden. Maar hoe groot die rol precies zou moeten zijn,
vond zij nog onderwerp van discussie.
Commissie voor economie en veiligheid
– Long-term Economic Change and the Shifting Global Balance of Power
(rapporteur: Simon van Driel, Nederland): De heer Van Driel onderzocht
in zijn rapport de relatie tussen economische veranderingen en verschuivingen in de internationale machtsverhoudingen. Wat betekent de
opkomst van Azië voor het Westen? Een aantal veranderingen in de
wereldwijde economische machtsverhoudingen is in een stroomversnelling gekomen door de recente financiële crisis, zo meende hij. Als

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

9

belangrijke factoren noemde hij de verzwakte positie van de Amerikaanse
dollar, ernstige fiscale problemen in een aantal Westerse landen,
demografische veranderingen en veranderingen in het niveau van
onderwijs. Al deze zaken beïnvloeden de bereidheid van landen om geld
aan defensie uit te geven en de wil om de internationale orde vorm te
geven, betoogde hij. Met hun hoog ontwikkelde netwerken en open
democratieën zijn Westerse landen waarschijnlijk flexibeler en gemakkelijker in staat om te veranderen dan een autoritaire staat als China. Maar
het Westen moet leren om niet op te grote voet te leven en om samen te
werken met de nieuwe economische grootmachten om wereldwijd de
veiligheid te bewaken. Het verminderde economische gewicht van het
Westen en een fundamenteel veranderd internationaal politiek landschap,
noodzaken tot een herziening van veronderstellingen, beleid en instituties,
die tijdens de Koude Oorlog vorm hebben gekregen. NAVO-landen zullen
zich moeten aanpassen op sociaal, economisch, demografisch, politiek en
militair gebied en dit vereist alomvattend beleid. Een dergelijke brede
benadering van fundamentele dilemma’s zal een grote test voor veel
Westerse regeringen, maar ook voor de NAVO blijken te zijn, zo
voorspelde de heer Van Driel.
In de discussie die hierop volgde, betwijfelde een lid van de Britse
delegatie de veronderstelling dat economische groei van het ene land per
definitie in het nadeel van andere landen is. De verbeterde economische
situatie van ontwikkelingslanden is in het algemeen een goede zaak, zo
stelde hij. De heer Van Driel antwoordde dat dit soms het geval was, maar
niet altijd. Zo moest worden erkend dat een groeiende investeringsrol van
China in bijvoorbeeld Afrika de aandacht voor democratisering en
mensenrechten op dit continent kan ondermijnen.
– The Impact of the Financial Crisis on Central and Eastern Europa
(rapporteur: Attila Mesterhazy, Hongarije): De Hongaar Mesterhazy
beschreef de gevolgen van de recente financiële crisis op de economieën
van de nieuwe NAVO-lidstaten en hun buurlanden in Oost-Europa. De
regio kent uitermate gevarieerde economische structuren, zo stelde hij,
evenals een complex netwerk van handelsrelaties en uiteenlopende
benaderingen van fiscaal en monetair beleid. Alle Oost- en CentraalEuropese landen hebben last gehad van de crisis, maar de landen die er
tijdens de jaren van groei een voorzichtig fiscaal beleid en een realistische
betalingsbalans op na hebben gehouden, leken beter beschermd tegen de
ergste effecten van de crisis dan de landen die veel uitgegeven en veel
geleend hebben. De werkeloosheid is flink gestegen, lonen zijn gedaald en
migratie is gestegen. Voor sommige EU-landen is de toetreding tot de
Eurozone vertraagd, terwijl landen, die geen lid zijn van de Unie, na de
ervaringen van de crisis besloten hebben een grotere mate van integratie
in de economie van de EU na te streven. De belangrijkste les die veel
landen in de regio hebben geleerd, is dat zij tijdens economische groei
moeten sparen om reserves te creëren voor economisch slechte tijden.
– Global Recession, Poverty and Insecurity in the Developing World
(rapporteur: Jeppe Kofod, Denemarken): De Deense parlementariër boog
zich over de gevolgen van de recente financiële crisis voor ontwikkelingslanden. Hij merkte op dat veel ontwikkelingslanden zich aanmerkelijk
beter door de crisis hebben geslagen dan veel Westerse landen, mede
omdat zij in de afgelopen jaren belangrijke hervormingen hadden
doorgevoerd, die hun economieën robuuster hadden gemaakt dan werd
verwacht. Maar hoewel de groei procentueel gezien in deze landen
minder hard is teruggelopen dan in het Westen, is de crisis in absolute
termen niettemin hard aangekomen. Veel ontwikkelingslanden hadden
immers minder middelen om de crisis te bestrijden, bijvoorbeeld met
conjuncturele uitgaven. Zij beschikten niet over de kredietwaardigheid om
geld te lenen en ook niet over een uitgebreid stelsel van sociale zekerheid

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

10

om hun burgers te beschermen tegen de ergste effecten van de crisis.
Daar komt nog bij, aldus de heer Kofod, dat de economische crisis vooraf
werd gegaan door een voedselprijzencrisis, waardoor miljoenen mensen
in ontwikkelingslanden al kwetsbaar waren. Aan het einde van zijn
presentatie schetste hij hoe de internationale gemeenschap heeft
gereageerd op de verslechterde positie van ontwikkelingslanden. Het leek
hem goed om de Doha-ronde over de liberalisering van de wereldhandel
snel af te ronden om wereldwijde groei te stimuleren. Ook zouden
donorlanden de uitgaven voor hulpprogramma’s op niveau moeten
houden en hun activiteiten meer moeten coördineren.
De heer Van Driel vroeg de heer Kofod waarop volgens hem de focus
van de ontwikkelingshulp moest liggen: op fragiele staten, die feitelijk te
zwak zijn om een economisch beleid te hebben, of op arme landen, die
nog wel een redelijk functionerende overheid hebben? En hoe zou het
Westen moet reageren op het Chinese beleid in Afrika? De heer Kofod
antwoordde dat het verstandig zou zijn om ontwikkelingshulp te bieden
aan zowel fragiele staten als andere arme landen. In Afrika liggen fragiele
staten soms naast arme landen die wel een redelijk functionerende
overheid hebben. In dat geval kan een fragiele staat zich wellicht
optrekken aan het buurland. De heer Kofod verwachtte voorts veel van het
voorstel van de OESO om een studiegroep in te stellen voor de ontwikkelingshulprelaties van China. De omvang van de Chinese hulp en handel
aan Afrika is enorm, zo stelde hij, en de Chinese benadering is vaak
anders dan die van het Westen.
Plenaire vergadering

1
Alle toespraken kunnen integraal gedownload worden op de site: http://www.natopa.int/default.asp?SHORTCUT=2111.

Op dinsdag 1 juni vond de plenaire zitting plaats, waarin de Assemblee
werd toegesproken door haar president, het Amerikaanse congreslid John
Tanner, de voorzitter van het Letse parlement, de heer Gundars Daudze,
de minister-president van Letland, de heer Valdis Dombrovskis en de
bevelhebber van de Allied Joint Force Command Brunssum, de heer Egon
Ramms1.
Premier Dombrovskis besteedde in zijn speech aandacht aan de Letse
ambities in NAVO-verband. In de zes jaar sinds zijn land toetrad tot het
bondgenootschap heeft men een niveau van veiligheid en psychologisch
comfort bereikt dat van groot belang is voor de verdere ontwikkeling van
Letland, stelde hij. Eén van de belangrijkste doelen in de Letse politiek –
de veiligheid van staat en inwoners – is daarmee bereikt. De steun onder
de bevolking voor de NAVO is dan ook onverminderd groot: de helft tot
tweederde van de burgers steunt het lidmaatschap van de alliantie. De
trans-Atlantische band, gebaseerd op door alle lidstaten gedeelde
waarden, zag de heer Dombrovskis als de belangrijkste factor in de
eenheid van het bondgenootschap. De NAVO wordt volgens hem
gekenschetst door een bepaald politiek dynamisme, een vermogen om te
veranderen al naar gelang de internationale veiligheidssituatie dat vereist.
Hierdoor zullen de NAVO-lidstaten ook in de toekomst in staat blijven om
de beste manier te vinden om hun eigen veiligheid te verdedigen. De
NAVO wordt internationaal steeds sterker. Gelet op het aantal landen dat
graag lid zou worden, heeft het bondgenootschap nog steeds een
buitengewone aantrekkingskracht.
De heer Dombrovskis wilde de parlementariërs duidelijk maken dat de
veiligheid en de welvaart van zijn land in de afgelopen twintig jaar enorm
zijn toegenomen toen de kans zich voordeed voor samenwerking en
integratie in de Euro-Atlantische gemeenschap. Bedreigingen van de
veiligheid worden gedifferentieerder van aard, zei hij, maar het is
noodzakelijk om de eenheid van de alliantie te bewaken. Parlementariërs,
als schakel tussen regering en burgers, hebben daarin een speciale rol. De
samenwerking van de NAVO met haar partners is, zeker na de laatste
uitbreidingsronde, belangrijker dan ooit. De NAVO is niet alleen van

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

11

belang voor haar lidstaten, verzekerde de premier, maar ook voor een
grote groep landen daarbuiten. Het is een Letse ambitie binnen de NAVO
om de samenwerking met de partnerlanden te verstevigen.
De financieel-economische crisis heeft Letland zwaar getroffen en de
regering heeft stevig moeten bezuinigen. Maar hoe lastig de economische
omstandigheden ook waren, Letland was zich ervan bewust dat de
implementatie van het buitenlands beleid hier geen ernstige gevolgen van
zou mogen ondervinden. De bezuinigingen zouden niet mogen leiden tot
een verminderd vermogen om te participeren in internationale operaties
en missies. Ook in het midden van de economische crisis vond de Letse
regering het belangrijk om aan haar verplichtingen jegens de internationale gemeenschap te voldoen. Het versterken van de banden met de
bondgenoten komt overeen met de Letse veiligheidsbelangen op lange
termijn, meende de heer Dombrovskis. Inmiddels kon hij constateren dat
het dieptepunt van de crisis achter de rug was, evenals een fundamentele
herziening van de overheidsuitgaven. Maar dit was niet mogelijk geweest
zonder de steun van de EU-landen en andere internationale geldschieters.
Deze buitenlandse hulp tijdens de crisis heeft iedereen in Letland nog
eens herinnerd aan de waarde van het lidmaatschap van de EU en de
NAVO.
Volgens de minister-president is Letland een lange-termijnverplichting
aangegaan voor de NAVO-missie in Afghanistan. Het werk daar kan niet
halverwege in de steek worden gelaten. Gedurende de economische crisis
is Letland er dan ook in geslaagd om zijn deelname in de ISAF-operatie op
hetzelfde niveau te houden. Letland draagt ook bij aan de opleiding van
Afghaanse veiligheidstroepen en is één van de kleinste landen met een
eigen «Operational Mentor and Liaison Team» (OMLT). De premier wees
op het belang van een regionale aanpak, waarbij ook Pakistan betrokken
wordt. Als Baltische staat heeft Letland positieve ervaringen opgedaan
met regionale samenwerking en is het zich bewust van de meerwaarde
die hiermee kan worden bereikt. De heer Dombrovskis toonde zich
hoopvol over het verzoeningsproces in Afghanistan. Het belangrijkste leek
hem om voldoende tijd te nemen om alle vechtende partijen hierbij te
betrekken. Er is nog nooit zo’n goede kans geweest om concrete resultaten in Afghanistan te bereiken, dacht hij.
De Letse premier was uitermate tevreden over de discussie over het
Strategisch Concept, die in de NAVO gevoerd wordt. Het is de eerste keer
dat Letland zo’n brede discussie over de toekomst van de alliantie
meemaakt, maar het eerste resultaat beviel hem. De expertgroep heeft in
haar bijdrage aan de discussie de formule «assured security-dynamic
engagement» bedacht en dit leek de heer Dombrovskis een werkbaar
concept. Hij beschreef de essentie hiervan als een praktische versterking
van de veiligheid van de 28 lidstaten, waardoor zij zich met groter
vertrouwen kunnen richten op het afwenden van dreigingen buiten de
NAVO-grenzen. Ook zouden door preventieve samenwerking met alle
partners van de NAVO en met derde landen zogenaamde asymmetrische
dreigingen geminimaliseerd kunnen worden, waardoor nieuwe crises
voorkomen kunnen worden. De premier concludeerde dat de NAVO nog
lang niet alle mogelijkheden benut had om de veiligheid van haar leden te
verbeteren en om de internationale veiligheid te vergroten. Letland zou
zich hiervoor blijven inzetten door te streven naar politieke eenheid en
grotere operationele capaciteiten.
Secretaris-generaal Rasmussen begon zijn bijdrage met een bespreking
van de situatie in Afghanistan. Hij had er begrip voor dat er in de publieke
opinie twijfel is over de missie in dat land. Maar hij was ervan overtuigd
dat de missie in Afghanistan moet slagen, kan slagen en, met voldoende
vastberadenheid, zal slagen. Afghanistan is immers nog steeds de
frontlinie in de strijd tegen het internationale terrorisme. Als het Westen
zich voortijdig terug zou trekken, komen de Taliban en Al Qaida terug en

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

12

zal het terrorisme zich verspreiden in Centraal-Azië en Europa. Die prijs
kan het Westen zich simpelweg niet veroorloven. Als de NAVO daarentegen volhoudt en haar werk afmaakt, zullen terroristen in Afghanistan
geen veilige haven en inspiratie meer vinden. De secretaris-generaal
erkende dat er recent slecht nieuws uit het land is gekomen, maar hij
beweerde dat er desondanks echte vooruitgang wordt geboekt in het
bereiken van het doel van de missie. De NAVO heeft een politiek doel voor
ogen: verandering van de politieke basis in bepaalde sleutelgebieden,
marginalisatie van de extreme elementen, isolatie van de terroristen die
hun wapens nooit willen opgeven en, tot slot, versterking van de gekozen
regering. Er wordt langzaam maar zeker resultaat geboekt, maar het zal
nog vele maanden duren voordat duidelijk is of deze vooruitgang
onomkeerbaar is. Maar de eerste signalen zijn dat de strategie werkt.
De heer Rasmussen stond stil bij de speciale Loya Jirga die deze week
plaatsvond, gericht op verzoening en reïntegratie van extremisten, bij de
Kaboel conferentie die over een paar weken plaats zou vinden en bij de
voor september geplande parlementsverkiezingen. Zaken gaan de goede
kant op, stelde hij, en de NAVO zou nu het signaal moeten afgeven dat zij
zo lang blijft als nodig is. Hij deed een beroep op de parlementariërs om
na te gaan wat hun eigen land nog kon bijdragen om het tekort aan
politietrainers tegen te gaan.
Vervolgens schetste hij de laatste stand van zaken in de discussie over het
nieuwe Strategisch Concept, nadat hij de Assemblee bedankt had voor
haar bijdrage daaraan. In de zomer zou de heer Rasmussen aan een eerste
versie van het Strategisch Concept werken, mede op basis van het advies
van de expertgroep onder leiding van mevrouw Albright. Na de zomer zou
deze tekst de basis vormen voor de onderhandelingen over een definitieve versie, die op de NAVO-top van Lissabon in november aan de
regeringsleiders wordt voorgelegd. De secretaris-generaal benoemde drie
dimensies van de rol die de NAVO in de toekomst volgens hem zou
moeten spelen. Ten eerste betrof dat de «verzekerde veiligheid» («assured
security»), waarin het belang van artikel 5 en het principe van collectieve
verdediging onverminderd blijven. In het geval van een aanval op een
lidstaat, zullen alle bondgenoten te hulp schieten. Afschrikking («deterrence») maakt een onwrikbaar onderdeel uit van dit concept en de
secretaris-generaal benadrukte dat een geloofwaardige afschrikking
voorlopig nog uit een combinatie van conventionele en nucleaire wapens
dient te bestaan. Zolang kernwapens bestaan en terroristen en schurkenstaten hier hun handen op proberen te leggen, zal de NAVO moeten
beschikken over nucleaire afschrikking. Om dezelfde reden zou er een
effectief raketschild gebouwd moeten worden. Hij pleitte ervoor om
bestaande Amerikaanse en Europese systemen met elkaar te verbinden,
want op die manier zou de totale bevolking van de NAVO-landen (900
miljoen) beschermd kunnen worden voor een bedrag van slechts 200 mln
euro in tien jaar. Als bijkomend voordeel van een raketschild zag de heer
Rasmussen dat aan een dergelijk project heel goed met Rusland zou
kunnen worden samengewerkt, waardoor de verhouding van dit land met
de NAVO mogelijk verbeterd zou kunnen worden.
Coöperatieve veiligheid («cooperative security») was de tweede dimensie
van de rol die de secretaris-generaal in de toekomst voor de NAVO zag.
Aangezien de bedreigingen van de veiligheid zich wereldwijd manifesteren, moet de NAVO ook in staat zijn om effectief op een wereldwijde
schaal te opereren. Hij pleitte voor betere samenwerking met de
NAVO-partners in ISAF en KFOR, onderzoek naar mogelijkheden om
traditionele partnerschappen te flexibiliseren en voor een veiligheidsdialoog van de NAVO met India en China. Beide laatste landen hebben
immers een groot belang bij de stabilisatie van Afghanistan.
De derde dimensie noemde de heer Rasmussen «complementaire
veiligheid» («complementary security»). Dit concept kwam voort uit het
besef dat er zelden een puur militaire oplossing is voor een conflict.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

13

Veiligheid is meer dan militaire macht; het gaat ook om economische
kracht, sociale cohesie en goed bestuur. Militaire inspanningen zullen dan
ook hand in hand moeten gaan met civiele ontwikkeling. Dit betekent dat
de NAVO moet samenwerken met andere internationale actoren als de
VN, de EU, de Wereldbank, de Asian Development Bank en dergelijke.
Naast deze drie principes, onderstreepte de secretaris-generaal nog eens
dat iedere lidstaat de verantwoordelijkheid heeft om aan NAVO-operaties
bij te dragen. Dat vereist een flexibeler leger, waarbij soldaten niet in de
kazerne blijven zitten, maar naar het buitenland uitgezonden kunnen
worden, zo voegde hij eraan toe. Beperkte middelen moeten op een
verstandige manier besteed worden. De NAVO kan nog veel winst boeken
bij gezamenlijke aankoop, gezamenlijke financiering en rollenspecialisatie.
De heer Rasmussen had intussen de plannen klaarliggen om het
besluitvormingsproces en de commandostructuur van de NAVO effectiever en goedkoper te maken. Hij zou deze voorstellen volgende week
aan de ministers van Defensie voorleggen. De NAVO is het meeste
succesvolle defensiebondgenootschap ooit, zo rondde hij af. De opdracht
is nu om ervoor te zorgen dat de alliantie in de 21ste eeuw net zo
succesvol is als in het verleden.
Boekdonatie aan de Nationale Bibliotheek van Letland
Op verzoek van het Letse parlement hebben alle delegatieleiders op
zondag 30 mei een aantal boeken geschonken aan de directeur van de
Nationale Bibliotheek van Letland. Deze instelling bereidt zich voor op de
verhuizing naar een nieuw, modern gebouw en heeft de ambitie om een
navenante collectie op te bouwen. Namens de Staten-Generaal heeft de
heer Ormel twee boeken gedoneerd: Discovering the Dutch: On Culture
and Society of the Netherlands (ed. Emmeline Besamusca, Jaap Verheul,
Amsterdam, 2010) en From Neutrality to Commitment: Dutch Foreign
Policy, NATO and European Integration (William Mallinson, Londen, 2010).
De voorzitter van de delegatie,
Ormel
De griffier van de delegatie,
Westerhoff

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 19 291, nr. 46

14