Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 821

Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek en enige andere
wetten onder meer in verband met de
verbetering van het bestuur bij de instellingen
voor hoger onderwijs, de
collegegeldsystematiek en de rechtspositie van
studenten (versterking besturing)

Nr. 4

ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 3 oktober
2008 en het nader rapport d.d. 15 december 2008, aangeboden aan de
Koningin door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mede
namens de ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het advies van de Raad van State is
cursief afgedrukt.

Bij Kabinetsmissive van 1 augustus 2008, no. 08002293, heeft Uwe Majesteit,
op voordracht van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap a.i., bij
de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet
wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
en enige andere wetten onder meer in verband met de verbetering van het
bestuur bij de instellingen voor hoger onderwijs, de collegegeldsystematiek en
de rechtspositie van studenten (versterking besturing), met memorie van
toelichting.
Het voorstel bevat een aantal aanpassingen in de Wet op het hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoek (WHW). Deze hebben betrekking op onder
meer de bestuursstructuur, de klachten- en geschillenregeling, de regeling van
de medezeggenschap, en de verruiming van de mogelijkheid om niet bekostigde opleidingen toe te laten. Het is niet de bedoeling om de structuur van de
hoger onderwijswetgeving te wijzigen.
De Raad van State onderschrijft de strekking van het wetsvoorstel, maar maakt
een aantal opmerkingen met betrekking tot de invoering van goed bestuur, de
Europese dimensie van het hoger onderwijs, de accreditatie van niet-bekostigde instellingen, de rechtsbescherming, het iudicium abeundi, en de positie van
opleidingscommissies. Hij is van oordeel dat in verband daarmee aanpassing
van het voorstel wenselijk is.
Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 1 augustus 2008,
nr. 08002293, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies inzake
het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen.
Dit advies, gedateerd 3 oktober 2008, nr. W05.08.0365/I, bied ik U hierbij aan.

1

De oorspronkelijke tekst van het voorstel
van wet en van de memorie van toelichting
zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.

KST126545
0809tkkst31821-4
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet aan de Tweede
Kamer der Staten-Generaal te zenden, nadat met zijn opmerkingen rekening
zal zijn gehouden.
Hieronder ga ik in op de opmerkingen van de Raad. Daarbij is de volgorde van
het advies aangehouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

1

1. Goed bestuur in het hoger onderwijs
In het hoger onderwijs wordt het raad-van-toezicht-model in beginsel verplicht
als bestuursvorm. Het college van bestuur wordt belast met het bestuur van de
instelling en de raad van toezicht wordt belast met het toezicht op de instelling.
De hogescholen hebben inmiddels een dergelijke bestuursvorm en ook de
codes goed bestuur van de HBO-Raad en de Vereniging Samenwerkende
Nederlandse Universiteiten (VSNU) gaan uit van dit model. Ingevolge artikel
9.51, tweede lid, en artikel 10.3d, zevende lid, kunnen bijzondere universiteiten
en hogescholen ook kiezen voor een bestuursmodel waarin bestuur en toezicht
in één orgaan zijn ondergebracht. Deze instellingen dienen dan wel in hun
statuten te vermelden op welke wijze de functionele scheiding wordt gewaarborgd, en in hun jaarverslag de keuze voor functionele scheiding te motiveren
(principe: pas toe of leg uit). Voorts wordt de branchecode goed bestuur in het
hoger onderwijs ingevoerd.
De Raad maakt hierover de volgende opmerkingen.
a. Ingevolge artikel 2.9, eerste lid, dient het college van bestuur in zijn
jaarverslag onder meer verantwoording af te leggen over hoe de branchecode
voor goed bestuur wordt toegepast. Ook in de artikelen 2.14, 9.8, 10.3d, en 11.6
van de WHW wordt verwezen naar deze branchecode. Volgens paragraaf 2.4
van de toelichting gaat het bij de branchecode goed bestuur om een «vorm
van zelfregie» waarmee het collectief van instellingen binnen een bepaalde
sector aangeeft op welke wijze de sector invulling geeft aan principes van goed
bestuur. Een branchecode versterkt het vertrouwen van de maatschappelijke
omgeving in het functioneren van de branche en de instellingen, en biedt meer
flexibiliteit en ruimte dan wettelijke regels. De overheid kan dan meer op de
achtergrond blijven, aldus de toelichting.
De tekst van de WHW bevat echter geen definitie van het begrip «branchecode» waardoor niet duidelijk is welke aspecten van goed bestuur in dit
document kunnen worden opgenomen en voor welke aspecten vervolgens
minder toezicht van de minister nodig is. Mede gelet op de zorgplicht in de
Grondwet voor het onderwijs acht de Raad het wenselijk dat het begrip
branchecode in de wet wordt gedefinieerd en dat daarbij wordt vastgelegd
welke aspecten van goed bestuur daarbij aan de orde kunnen komen.
De Raad adviseert het voorstel aan te passen.

1

Zie het advies van de Raad van 1 februari
2008 over wetsvoorstel tot wijziging van de
Wet op het primair onderwijs, de Wet op de
expertisecentra, de Wet op het voortgezet
onderwijs, de Wet medezeggenschap op
scholen en de Leerplichtwet 1969 in verband
met de invoering van de zorgplicht voor goed
onderwijs, waaronder begrepen het aanvullen
van de interventiemogelijkheden in het kader
van het overheidstoezicht, en de zorgplicht
voor goed bestuur, waaronder begrepen de
verbetering van het intern toezicht
(W05.07.0370), punt 5 (nog niet gepubliceerd).
2
Aangezien ingevolge dit wetsvoorstel alle
nog bestaande bepalingen over openbare
hogescholen vervallen en de wet alleen nog
maar bijzondere hogescholen kent.

b. Ingevolge artikel 2.14 kunnen bij ministeriële regeling een of meer branchecodes voor goed bestuur worden aangewezen waaraan instellingen moeten
voldoen. De Raad wijst erop dat de vrijheid van richting en inrichting als
bedoeld in artikel 23, vijfde en zesde lid, van de Grondwet nopen tot een
terughoudende rol van de overheid in de regeling van de bestuurlijke
inrichting van het onderwijs. Dit betekent dat instellingen, voor zover dit het
bijzonder onderwijs betreft, zoveel mogelijk keuzevrijheid moet worden
gelaten voor de inrichting van hun bestuur, volgens het principe van «pas toe
of leg uit».1 De Raad constateert dat de code goed bestuur universiteiten 2006
en de branchecode governance van de HBO-Raad uit 2006 inderdaad het
beginsel «pas toe of leg uit» als uitgangspunt nemen. Naar zijn oordeel biedt
een branchecode echter onvoldoende garantie voor de handhaving van een
grondwettelijke vrijheid, en is het daarom wenselijk in de WHW vast te leggen
dat deze branchecodes waar mogelijk het bestuur de vrijheid geven om
gemotiveerd van de bepalingen in deze code af te wijken. Gelet op het belang
van de code dient de aanwijzing daarvan naar het oordeel van de Raad in elk
geval bij algemene maatregel van bestuur te geschieden.
De Raad adviseert het voorstel aan te passen.
c. Ingevolge artikel 10.3d, vijfde lid, onder b, worden de medezeggenschapsorganen door de minister gehoord over een door hem voorgenomen besluit
tot benoeming of ontslag van de leden van de Raad van Toezicht. Deze
bepaling vooronderstelt dat de minister de bevoegdheid heeft om de leden
van de Raad van Toezicht te benoemen en te ontslaan. Daar het hier uitsluitend
bijzondere hogescholen betreft,2 is het niet verenigbaar met de vrijheid van
richting en inrichting dat de minister deze bevoegdheid zou hebben. Overigens
is een dergelijke bevoegdheid niet in de wet opgenomen en wordt deze
evenmin in het wetsvoorstel aan de minister toegekend. Daarom adviseert de
Raad deze bepaling te schrappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

2

d. Ingevolge artikel 9.7, vijfde lid, aanhef en onder a, en artikel 10.3d, vijfde lid,
aanhef en onder a, worden de medezeggenschapsorganen van universiteiten
en hogescholen in de gelegenheid gesteld om aan de raad van toezicht advies
uit te brengen over de profielen van leden van de raad van toezicht. In de
toelichting wordt niet gemotiveerd waarom de medezeggenschapsorganen
over deze profielen moeten adviseren, anders dan de algemene opmerking in
paragraaf 2.2 dat de bevoegdheden van de deze organen worden versterkt.
De Raad wijst er in dit verband op dat de minister bij openbare universiteiten
ingevolge artikel 9.7, tweede lid, al een lid in de raad van toezicht moet
benoemen dat in het bijzonder het vertrouwen geniet van de medezeggenschapsorganen. Hij is daarom niet overtuigd van het nut van een verplichte
advisering over de profielen van de leden van de raad van toezicht.
De Raad adviseert genoemde artikelonderdelen te laten vervallen.
1. Goed bestuur in het hoger onderwijs
a. De Raad adviseert in de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek (hierna WHW te noemen) een definitie op te nemen van het begrip
«branchecode» en daarnaast vast te leggen welke aspecten van goed bestuur
daarin aan de orde kunnen komen.
Het begrip «branchecode» is naar mijn mening zodanig ingeburgerd in het
Nederlandse taalgebruik, dat daarvoor – mede gelet op aanwijzing 54 van de
Aanwijzingen voor de regelgeving – geen wettelijke definitie nodig is. Onder
de «branches» in het hoger onderwijs worden de hbo-sector en de wo-sector
begrepen. Een code is een verzameling voorschriften op enig gebied. In dit
geval gaat het om het terrein van «goed bestuur». Het gaat in casu dus om een
verzameling voorschriften van hogescholen of universiteiten met betrekking
tot diverse aspecten van goed bestuur. Over de betekenis van het begrip hoeft
dus geen misverstand te bestaan. Mede gelet op het feit dat het begrip
«branchecode» ook zonder definitie in de Wet educatie en beroepsonderwijs
zal worden geïntroduceerd (Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs inzake colleges van bestuur en raden van toezicht, Kamerstukken II
2005/06, 30 599, nrs. 1–21) is een wettelijke definitie niet nodig en ook niet
wenselijk. Dit onderdeel van het advies van de Raad neem ik dus niet over.
Wettelijk vastleggen welke aspecten van goed bestuur in de branchecode aan
de orde kunnen komen, acht ik voor het hoger onderwijs evenmin nodig. Het is
in beginsel aan de sectoren zelf om te bepalen welke aspecten van goed
bestuur zij relevant achten. In de hbo-sector en de wo-sector bestaan daarover
uitgewerkte ideeën. Daarvoor wil ik ruimte bieden. Onder die omstandigheden
wil ik niet door wettelijke voorschriften de voordelen van zelfregulering
afzwakken. In verband hiermee neem ik ook dit onderdeel van het advies niet
over.
b. Het rechtsgevolg dat met de aanwijzing van een branchecode wordt
beoogd, is dat instellingen afwijkingen van de aangewezen branchecode
dienen te verantwoorden. Afwijken van de code is dus mogelijk volgens het
principe «pas toe of leg uit»; de vrijheid van richting en inrichting zijn niet in
het geding. Door een branchecode aan te wijzen geeft de minister aan, de
desbetreffende code betekenisvol te vinden en vertrouwen te hebben in het
zelfregulerend vermogen van de sector. Voor (gedetailleerde) overheidsregulering op het terrein van goed bestuur bestaat in zo’n situatie (nog) geen
aanleiding. Om het voorgaande ondubbelzinnig te verwoorden is de passage
onder 2.4 «Jaarverslag en jaarrekening» in het algemeen deel van de toelichting aangepast.
Ik volg de Raad in zijn advies om het aanwijzingsbesluit op het niveau van een
algemene maatregel van bestuur te regelen.
c. Het advies van de Raad is in die zin opgevolgd, dat in artikel 10.3d, vijfde lid,
onder b, niet de minister, maar de raad van toezicht als het bevoegde orgaan
wordt genoemd.
d. De Raad is niet overtuigd van het nut van een verplichte advisering over de
profielen van de leden van de raad van toezicht door de medezeggenschapsorganen naast de reeds bestaande bevoegdheden van deze organen.
Uit het wetsvoorstel blijkt, dat het kabinet veel waarde hecht aan de rol van de
raad van toezicht op het terrein van goed bestuur. Het belang van dit orgaan
en de daarvoor te benoemen leden wordt nog eens benadrukt door deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

3

nieuwe bevoegdheid voor de medezeggenschapsorganen. Beoogd wordt de
transparantie binnen een instelling te vergroten en daarnaast te bevorderen
dat de raad van toezicht op draagvlak kan rekenen. Aldus kunnen medezeggenschap en «checks and balances» binnen een instelling worden versterkt. Ik heb
daarom besloten tot handhaving van de desbetreffende voorschriften.
De plicht die de minister heeft om in de raad van toezicht één lid te benoemen
dat in het bijzonder het vertrouwen geniet van de medezeggenschapsorganen
heeft een specifieker oogmerk: het medezeggenschapsorgaan beschikt daardoor over een vertrouwens- en contactpersoon binnen de raad van toezicht.

1

Kamerstukken II 2005/06, 30 588, nr. 4,
hoofdstuk 7.
HvJEG C-127/73 (BRT), Jurispr. 1974, blz.
00051 en C-7/82, GVL/Commissie, Jurispr.
1983, blz. 00483.

2

2. De Europeesrechtelijke dimensie
In hoofdstuk 6 van de memorie van toelichting wordt aandacht besteed aan de
ontwikkelingen in de internationale aspecten van het hoger onderwijs. Het
voorstel maakt het mogelijk voor Nederlandse instellingen om samen met
buitenlandse instellingen tot gezamenlijke opleidingen – joint degrees en joint
doctorates – te komen. Ook kunnen Nederlandse instellingen in het vervolg in
het buitenland opleidingen aanbieden waaraan een graad van in Nederland
gevestigde instellingen is verbonden. Voorwaarde is wel dat deze opleidingen
niet met publieke middelen worden bekostigd. Bekostigde instellingen die in
het buitenland Nederlands hoger onderwijs willen aanbieden zullen dus
daarvoor een aparte, met private middelen te bekostigen, rechtspersoon
moeten oprichten die opnieuw door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) geaccrediteerd moet worden. Voorts wordt de toelating van
niet-bekostigde instellingen in Nederland vergemakkelijkt.
Tegen het licht van deze ontwikkelingen mist de Raad een beschouwing over
de Europeesrechtelijke aspecten van het voorstel, en in het bijzonder over de
vraag in hoeverre de Europese regels inzake mededinging en interne markt op
het hoger onderwijs van toepassing zijn. In paragraaf 6.1 wordt wel verwezen
naar de problematiek van de Erasmus Mundus joint master’s programma’s en
de druk van de Europese Commissie om tot joint degrees te komen, maar een
toelichting op deze problematiek en deze druk wordt niet gegeven. Zo is het
van belang te weten of de nagestreefde internationale dimensie voor de 46
Europese landen die de Bologna-verklaring ondertekenden op dezelfde wijze
vorm kan worden gegeven als binnen de Europese Unie van 27 lidstaten.
In de context van de Europese Unie is hoger onderwijs lange tijd beschouwd
als een dienst van algemeen belang (DAB) waarop de regels van mededinging
en interne markt niet van toepassing zijn. In zijn advies over de Wet hoger
onderwijs en onderzoek van 18 april 2006 heeft de Raad er reeds op gewezen
dat de toepasselijkheid van interne regels inzake mededinging en interne
markt afhankelijk is van de vraag of sprake is van een economische activiteit,
dat wil zeggen het aanbieden van goederen en diensten op een markt.1 De
Raad wees er toen op dat de positie van instellingen in het hoger onderwijs
steeds meer kenmerken vertoont waardoor niet meer kan worden volgehouden dat hier ondubbelzinnig sprake is van DAB. Met het voorstel worden
enige stappen gezet in de richting van een open bestel, waarbij sprake is van
het verrichten van economische activiteiten door rechtspersonen die opleidingen aanbieden die niet met publieke middelen worden bekostigd. Met dit
voorstel wordt de toetreding van niet-bekostigde aanbieders in Nederland
vereenvoudigd, en kunnen Nederlandse instellingen (niet-bekostigde) opleidingen in het buitenland gaan aanbieden. Uit de toelichting wordt vooralsnog niet
duidelijk of de door Nederlandse instellingen aan te bieden opleidingen in het
buitenland gerekend moeten worden tot zogeheten diensten van algemeen
economisch belang of tot «gewone» economische activiteiten. Indien er sprake
is van diensten van algemeen economisch belang (DAEB) dan dient, op grond
van de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
door de Nederlandse wetgever aangegeven te worden welke entiteit (de
bekostigde of de niet-bekostigde aanbieder) belast wordt met het beheer van
die diensten.2 Voorts wordt niet duidelijk hoe kruissubsidiëring wordt
voorkomen. Het oprichten van rechtspersonen door instellingen kan er toe
leiden dat publieke middelen die aan de instellingen worden verschaft in een
andere lidstaat van de Europese Unie worden aangewend voor taken die
verricht worden op een markt waar aanbieders opereren die niet over deze
«overheidsgarantie» beschikken. De toelichting maakt niet duidelijk hoe
dergelijke situaties voorkomen kunnen worden.
De Raad adviseert in de toelichting op deze vragen in te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

4

2. De Europeesrechtelijke dimensie
De Raad mist in de memorie van toelichting een beschouwing over de
Europeesrechtelijke dimensie van de internationale aspecten van het wetsvoorstel.
Die beschouwing geef ik hierbij. Eén en ander is ook alsnog in het algemeen
deel van de memorie van toelichting, in hoofdstuk 6 «Internationalisering»,
opgenomen.
Het nationaal bekostigde onderwijs is een dienst van algemeen belang. Dat
betekent, dat de Europese Unie zich ertoe beperkt, het optreden van de
lidstaten aan te vullen of te ondersteunen, dan wel stimulerende of coördinerende maatregelen aan te nemen. Het gezamenlijke doel van de 46 landen die
de Bologna-verklaring in 1999 hebben onderschreven is een Europese Hoger
Onderwijs Ruimte te vormen door onder andere de hoger onderwijssystemen
in die landen te harmoniseren en daarmee de kwaliteit van het onderwijs te
verhogen en de concurrentiepositie van het Europees hoger onderwijs te
vergroten. Als gevolg van die Bologna-verklaring is een vrijwillige maar
geëngageerde samenwerking tussen de lidstaten ontstaan die soms tot
verstrekkende (wettelijke) hervormingen heeft geleid op nationaal niveau in de
verschillende lidstaten. De harmonisering van de Europese hoger onderwijssystemen heeft de weg gebaand voor verdergaande samenwerking tussen
hoger onderwijsinstellingen in Europa en daarbuiten (in het bijzonder via
grensoverschrijdende studieprogramma’s als joint degrees) en meer
studenten- en stafmobiliteit. Op deze manier groeien de structuren in het
hoger onderwijs langzaam naar elkaar toe, wordt het hoger onderwijs
dientengevolge «internationaler» en kunnen Europese hoger onderwijsinstellingen zich beter op de internationale markt positioneren. De Europese
Unie onderschrijft deze doelen. De Europese Unie heeft zich tot doel gesteld de
mobiliteit van studenten te verhogen en institutionele samenwerking te
bevorderen in het licht van de internationale kenniseconomie. De Europese
Unie heeft geen formele bevoegdheid ten aanzien van het hoger onderwijs,
maar ze heeft wel, als impuls om actie te ondernemen, een aantal subsidieprogramma’s ontwikkeld, zoals Erasmus Mundus, dat institutionele samenwerking en het verhogen van de mobiliteit tot doel heeft. De Europese
Commissie stelt middels de vormgeving van de programma’s voorwaarden
voor deelname aan deze subsidieprogramma’s. Het Erasmus Mundus joint
master programme richt zich specifiek op het opstellen van gezamenlijke
studieprogramma’s op masterniveau (joint degrees) tussen Europese
instellingen of instellingen in derde landen. Studenten die aanspraak willen
maken op een beurs, zullen dus aan ten minste enkele instellingen en in enkele
landen hun opleiding volgen. Internationaal is er dus druk om joint degrees
vorm te geven. Maar ook vanuit nationaal oogpunt is er druk. Een joint degree
heeft immers meerwaarde. Het is voor de internationale positionering van
Nederlandse studenten én instellingen van belang dat joint degrees in
Nederland wettelijk mogelijk worden gemaakt. Daarnaast geldt dat joint
degree programma’s, in het bijzonder op master- en doctoraatsniveau, grote
aantrekkingskracht hebben op talentvolle studenten van buiten Europa. Dat is
goed voor het Nederlandse hoger onderwijs. Bovendien kunnen daarmee
eventuele specifieke kwaliteiten van instellingen worden gecombineerd.
Samengevat: er is geen dwingende juridische noodzaak tot internationalisering, maar om tegemoet te komen aan bovenstaande behoefte aan verdere
internationalisering, is aanpassing noodzakelijk.
Dit wetsvoorstel maakt het ook mogelijk dat in het buitenland hoger onderwijsopleidingen kunnen worden aangeboden die tot wettelijk erkende graden
leiden. Deze activiteiten zijn te beschouwen als diensten van algemeen
economisch belang. Het is niet de bedoeling dat in het buitenland verzorgde
opleidingen die tot wettelijke graden leiden, worden bekostigd. Bekostigde
instellingen kunnen geen geaccrediteerd onderwijs in het buitenland aanbieden. Dat kan uitsluitend door middel van rechtspersonen. Ik deel overigens
niet de opvatting van de Raad dat daarmee – of door andere onderdelen van
het wetsvoorstel – «enige stappen (worden) gezet in de richting van een open
bestel».
De visie van het kabinet op het hoger onderwijs en de Europese regels inzake
mededinging en interne markt is (onveranderd) de volgende. Het nationale
bekostigde onderwijs is – zoals hiervoor al aangegeven – een dienst van
algemeen belang. Hoger onderwijsorganisaties die niet-bekostigde, maar wel
geaccrediteerde opleidingen aanbieden waaraan wettelijk erkende graden zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

5

verbonden, verlenen een dienst van algemeen economisch belang. Van een
gewone economische activiteit kan worden gesproken als het gaat om het
aanbieden van onderwijs zonder dat dat leidt tot de hiervoor bedoelde
wettelijke graden op grond van de WHW.
Bij het ontplooien van Nederlandse hoger onderwijsactiviteiten in andere
landen van de EU dienen zowel de Staat als de hoger onderwijsorganisaties
bepaalde spelregels in acht te nemen. Met name is daarbij van belang of en in
hoeverre publiek geld wordt aangewend voor private activiteiten.
Uitgangspunt is dat het investeren met publieke middelen in private activiteiten in het buitenland niet is toegestaan. Om die reden mogen bekostigde
instellingen geen onderwijs in het buitenland verzorgen. Onderwijs in het
buitenland kan uitsluitend worden verzorgd door rechtspersonen.
De wijze waarop de besteding van de publieke en private middelen en de
inzichtelijkheid daarvan in de stukken van de instelling tot uiting komen, heeft
voor het hoger onderwijs vorm gekregen in het controleprotocol, waarin regels
zijn neergelegd omtrent de controle van de boekhouding, de jaarrekening en
de administratie van de instelling. Met ingang van 2008 is de Richtlijn voor de
jaarverslaglegging 660 in werking getreden. Daarin is verwerkt dat indien een
instelling in haar jaarstukken geen scheiding tussen publieke en private
middelen aanbrengt, de reserves worden aangemerkt als publieke middelen.
Als een rechtspersoon (geaccrediteerd) hoger onderwijs in het buitenland gaat
aanbieden, zullen de gegevens daaromtrent deel uit maken van de jaarstukken
van de rechtspersoon. Indien een rechtspersoon een instelling in stand houdt
die onderwijs in Nederland verzorgt en tevens onderwijs in het buitenland
verzorgt, dan wordt in de jaarstukken van de rechtspersoon een weerslag
gegeven van de activiteiten en uitgaven van de instelling (in Nederland en het
buitenland). Uit de exploitatierekening van de instelling – die deel uitmaakt van
de jaarstukken van de instelling – kan worden opgemaakt of geld naar de
rechtspersoon is gesluisd in verband met het verzorgen van onderwijs in het
buitenland door de rechtspersoon of dat de instelling direct geld naar het
buitenland heeft doorgestuurd in verband met een nevenvestiging in het
buitenland. In dat laatste geval wordt duidelijk dat de instelling onderwijs in
het buitenland verzorgt, hetgeen in strijd is met de WHW, namelijk met artikel
6.12. De minister kan naar aanleiding daarvan interveniëren. Het voorgaande is
alsnog in de artikelsgewijze toelichting (onderdeel AR, artikel 6.12) opgenomen.
De vaststelling van de Raad dat bepaalde passages in de memorie van toelichting in paragraaf 6 vragen oproepen, is terecht. De toelichting is daarom
aangepast.

3. Accreditatie
Ingevolge het nieuwe achtste lid van artikel 5a.8 van de WHW legt de NVAO
zijn werkwijze vast voor de toets nieuwe opleiding van de eerste opleiding die
wordt verzorgd door een niet-bekostigde rechtspersoon met volledige
rechtsbevoegdheid, die geaccrediteerde opleidingen wil verzorgen. Na verlening van een positief oordeel door de NVAO en een positief advies van de
onderwijsinspectie kan de minister ingevolge artikel 6.9, derde lid, jo. artikel
1.12 en 1.12a van deze wet de instelling het recht verlenen om graden met
civiel effect in Nederland te mogen verlenen. De accreditatietoets komt in de
plaats van de huidige procedure tot aanwijzing van niet-bekostigde instellingen. Volgens hoofdstuk 1 van de memorie van toelichting legt de NVAO
voor de eerste opleiding die een instelling wil gaan verzorgen een zwaardere
toets aan.
De Raad merkt hierover het volgende op.
a. Uit de tekst van artikel 5a.8, achtste lid, volgt niet dat de toets van de NVAO
voor de eerste opleiding zwaarder is dan de toets bij volgende opleidingen. Uit
de toelichting wordt evenmin duidelijk wat precies met die zwaardere toets
wordt bedoeld, en hoe die toets zich verhoudt tot de eisen in artikel 5a.11 van
de WHW. Voor zover in artikel 5a.8, achtste lid, sprake is van een extra toets
voor een eerste opleiding, gaat het hier om een advies van de inspectie dat
onder meer betrekking heeft op de continuïteit van de instelling en de naleving
van de in artikel 1.12 en 1.12a van de WHW bedoelde bepalingen. Bij nieuw
opgerichte instellingen zal de toets noodzakelijkerwijs beperkt zijn tot de
continuïteit omdat de instelling nog geen onderwijs verzorgt of verzorgd heeft.
De Raad wijst erop dat het om redenen van rechtszekerheid en rechtsgelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

6

onwenselijk is om in de praktijk zwaardere eisen aan een eerste opleiding te
stellen dan in de wet is vastgelegd. De toelichting dient duidelijk uiteen te
zetten waaruit die zwaardere toets precies bestaat, en welke grondslag de
WHW biedt om voor de eerste opleiding een zwaardere toets op te leggen.
De Raad adviseert in de toelichting op deze vraag in te gaan.
b. Omdat een positief accreditatieoordeel van de NVAO ingevolge artikel 6.9,
eerste lid, een voorwaarde is om in Nederland graden te mogen verlenen
fungeert de NVAO in feite als poortwachter tot het Nederlandse onderwijsbestel. Voor toelating tot het hoger onderwijs is een positief oordeel van de
NVAO noodzakelijk, maar een positief oordeel heeft niet automatisch tot
gevolg dat de opleiding wordt bekostigd. Dit roept de vraag op of de minister
nog voldoende invloed kan behouden op het aanbod aan hoger onderwijs,
mede gelet op zijn verantwoordelijkheid voor het stelsel van hoger onderwijs
als geheel. Daartoe behoort ook het handhaven van continuïteit en een
doelmatige spreiding van het aanbod. Op grond van het voorstel heeft de
minister slechts de mogelijkheid om gebruik te maken van zijn bevoegdheid
tot vernietiging van een besluit van de NVAO op grond van artikel 22, eerste
lid, van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen. De minister kan in dit
besluit bepalen dat gedurende een door hem te bepalen termijn de instelling
de bevoegdheid tot graadverlening en de registratie in het Centraal Register
Opleidingen Hoger Onderwijs (CROHO) behoudt.
De Raad adviseert in de toelichting op deze vragen in te gaan.
c. Ingevolge het gewijzigde vijfde en zevende lid van artikel 5a.9 van de WHW
heeft bezwaar en beroep tegen een besluit van de NVAO om geen accreditatie
te verlenen niet meer automatisch schorsende werking. Het schrappen van het
woord «onherroepelijk» in deze bepalingen moet voorkomen dat instellingen
de bezwaar- en beroepstermijn (oneigenlijk) gebruiken om accreditatie van een
opleiding te rekken. De Raad wijst er voorts op dat het laten vervallen van de
term «onherroepelijk» in artikel 5a.9, vijfde en zevende lid, tot gevolg heeft dat
studenten en docenten gedurende de bezwaar- en beroepsprocedure de
opleiding zullen verlaten, omdat de afbouw in feite al begint terwijl het besluit
nog niet onherroepelijk is. Dit kan ernstige gevolgen hebben voor de continuïteit en de kwaliteit van een opleiding die ten onrechte een negatieve
beoordeling heeft gekregen. De nadelen van het onnodig laten voortduren van
accreditatie van negatief beoordeelde instellingen wegen naar het oordeel van
de Raad niet op tegen de schade die opleidingen ondervinden, indien zij ten
onrechte negatief beoordeeld zijn, en gedurende de bezwaar- en beroepstermijn niet meer geaccrediteerd zijn.
De Raad adviseert de term onherroepelijk te handhaven.
3. Accreditatie
a. De Raad stelt een vraag over de zwaardere toets van de NVAO voor een
eerste opleiding. De toelichting dient volgens de Raad meer duidelijkheid te
bieden.
Artikel 5a.8, achtste lid, regelt de wijze waarop de NVAO een opleiding
beoordeelt van een rechtspersoon die nog geen geaccrediteerd onderwijs
verzorgt. De minister besluit of zo’n rechtspersoon wettelijke graden mag
verstrekken. Voor het nemen van een dergelijk besluit, zo blijkt uit artikel 6.9
van het wetsvoorstel, moet de rechtspersoon een positief oordeel van de
NVAO aan de minister overleggen en laat de minister zich door de Onderwijsinspectie adviseren over de continuïteit van de rechtspersoon en de naleving
door die rechtspersoon van wettelijke bepalingen. Gewaarborgd moet zijn dat
de desbetreffende organisatie enige continuïteit heeft (in bestuurlijke en in
financiële zin), zodat het aannemelijk is dat de organisatie maatschappelijk
goed kan functioneren, wettelijke bepalingen naleeft en kwaliteit kan leveren.
Dat laatste kan uitsluitend beoordeeld worden door kennis te nemen van de
feitelijke kwaliteit van het hoger onderwijs dat deze organisatie (rechtspersoon) biedt. De te beoordelen rechtspersoon moet dus al enige tijd
daadwerkelijk onderwijs verzorgen, voordat een verzoek tot het mogen
verzorgen van geaccrediteerd onderwijs kan worden ingediend (de zogenoemde volkomen cyclus-eis). De veronderstelling van de Raad dat de te
beoordelen rechtspersoon nog geen onderwijs verzorgt, is dus niet juist. De
memorie van toelichting is in vorenstaande zin verduidelijkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

7

Voor een opleiding die nog niet is geaccrediteerd, geldt de toets nieuwe
opleiding. De beoordeling door de NVAO van deze reeds bestaande, maar nog
niet «erkende» opleiding zal met het oog op de hiervoor bedoelde bevoegdheidverlening aan de rechtspersoon geschieden volgens een procedure,
waarin elementen van de accreditatieprocedure zijn opgenomen. Dit betekent
onder meer dat een validerende en beoordelende instantie de opleiding
visiteert. De grondslag daarvoor is gelegen in het nieuwe achtste lid van artikel
5a.8, waarin wordt geregeld dat de NVAO haar werkwijze voor deze specifieke
toets nieuwe opleiding vastlegt. Dat de werkwijze gebaseerd is op de accreditatieprocedure is alsnog in het artikel opgenomen.
b. Artikel 6.9 betreft de bevoegdheid van de minister om rechtspersonen
bevoegd te maken om wettelijke graden af te geven. De NVAO heeft daarbij als
instantie voor de externe kwaliteitsborging en de Inspectie vanwege de
naleving van wet- en regelgeving een belangrijke rol. Een positief besluit van
de minister leidt ertoe dat de rechtspersoon geaccrediteerd hoger onderwijs
kan verzorgen. De opleiding die door de NVAO in dit kader is beoordeeld, kan
worden geregistreerd in het centraal register opleidingen hoger onderwijs, aan
de opleiding is een wettelijke graad verbonden en studiefinanciering voor de
studenten. Voor opleidingen die niet worden bekostigd geldt dat de voorwaarden voor een positief besluit van de minister uitsluitend zijn gerelateerd aan de
kwaliteit van het onderwijs dat door de instelling wordt aangeboden. Het
betreft eisen omtrent (interne) kwaliteitszorg, registratie, onderwijs (Onderwijsen examenregeling, examencommissie) en vooropleidingseisen.
Het nieuwe artikel 6.9 brengt in dat opzicht geen wijziging ten opzichte van het
bestaande artikel 6.9. Voor een beleidswijziging is geen reden. In de toelichting
is alsnog expliciet opgenomen dat bij de erkenning van de rechtspersonen –
net zoals bij de huidige aanwijzigingsprocedure – geen sprake is van een
doelmatigheidstoetsing van het onderwijsaanbod.
c. Als de NVAO een negatief accreditatiebesluit neemt, kan zij besluiten de
instelling een herstelperiode te gunnen, indien zij van oordeel is dat de
kwaliteit weliswaar onder de maat is, maar de opleiding naar verwachting
binnen afzienbare termijn (ten hoogste twee jaar) alsnog aan de eisen zal
kunnen voldoen. Voor een opleiding met een herstelperiode geldt dat de
rechten van de instelling doorlopen, zoals het verlenen van graden, het
verkrijgen van bekostiging voor de desbetreffende opleiding, voor zover het
althans om een bekostigde instelling gaat, en het recht om nieuwe studenten
in te schrijven. In de huidige situatie is dat laatste niet toegestaan, waardoor de
opleiding weliswaar niet in afbouw is (wat betekent dat er blijvend geen
instroom van nieuwe studenten mogelijk is), maar in de praktijk wel in een
afbouwfase dreigt te geraken doordat er tijdelijk geen sprake is van instroom
van nieuwe studenten. Met het wetsvoorstel wordt beoogd die situatie te
voorkomen. Als de NVAO er vertrouwen in heeft dat de opleiding alsnog
binnen twee jaar kan voldoen aan de eisen, zijn de consequenties van een
negatief accreditatiebesluit beperkt. Als de NVAO er echter géén vertrouwen in
heeft dat de tekortkomingen binnen beperkte tijd hersteld kunnen worden,
moet het negatieve accreditatiebesluit direct in werking kunnen treden,
waardoor de opleiding direct in de afbouwfase komt. Het nadeel dat de Raad
schetst, weegt – gegeven de mogelijkheid van een herstelperiode – naar mijn
mening niet op tegen het bestaande nadeel, namelijk dat studenten gedurende
een geruime periode een kwalitatief onvoldoende opleiding (kunnen) blijven
volgen. Om die reden neem ik het advies van de Raad om de term «onherroepelijk» te handhaven, niet over.

4. Rechtsbescherming in het hoger onderwijs
Het voorstel beoogt te voorzien in een verbetering van de rechtsbescherming
van de student. Deze is thans, aldus de memorie van toelichting, te veel
versnipperd over verschillende commissies en rechterlijke instanties.
Studenten die een geschil met de instelling hebben, moeten zich eerst
afvragen of de instelling openbaar of bijzonder is, en of hun geschil privaatrechtelijk of bestuursrechtelijk van aard is. Instellingen worden verplicht een
laagdrempelig «loket» in het leven te roepen waar studenten en andere
belanghebbenden alle klachten en geschillen kunnen neerleggen. Dit loket kan
studenten van de juiste informatie voorzien over de aard van het geschil en
over de te volgen interne en externe rechtsgang. Het loket moet de klacht of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

8

het geschil naar de juiste instantie binnen de instelling doorgeleiden. Voor
zover het gaat om beoordelingsgeschillen zullen deze door het loket voorgelegd worden aan het College van beroep voor de examens als bedoeld in
artikel 7.60 van de WHW. Voor zover het gaat om andere geschillen zullen deze
voorgelegd worden aan de geschillenadviescommissie als bedoeld in artikel
7.63a van de WHW, welke het instellingsbestuur adviseert over de door het
bestuur op het bezwaar te nemen beslissing. Op deze wijze wordt het beoogde
doel van de rechtsbescherming, het op een heldere en toegankelijke wijze een
mogelijkheid bieden aan de student om zijn recht te halen, bevorderd. Het
wetsvoorstel beperkt zich echter niet tot de instelling van een loket, maar bevat
daarnaast een verdergaande wijziging van het stelsel van rechtsbescherming.
Na het doorlopen van de betreffende interne rechtsgang kunnen studenten
zowel in het openbaar als in het bijzondere hoger onderwijs alle beslissingen
die jegens hen op grond van de WHW of daarop gebaseerde regelingen zijn
genomen voorleggen aan een bijzondere bestuursrechter, het College van
beroep voor het hoger onderwijs.1 Op deze procedure is hoofdstuk 8 van de
Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing. Tegen de uitspraken van
het College staat geen (hoger) beroep open.
Daarnaast zal in principe de in artikel 7.68, eerste lid, van de WHW gegeven
mogelijkheid blijven bestaan voor bijzondere instellingen op levensbeschouwelijke grondslag om ter vervanging van de rechtsgang bij het College van
beroep voor het hoger onderwijs (al dan niet met andere bijzondere stellingen)
een eigen college van beroep voor het bijzonder hoger onderwijs in het leven
te roepen. Anders dan onder de huidige regeling is dat echter slechts mogelijk
als de minister daarmee instemt. De minister onthoudt zijn instemming, indien
hij van oordeel is dat het niveau van de rechtsbescherming niet gelijkwaardig
is aan het niveau van de rechtsbescherming geboden door het College van
beroep voor het hoger onderwijs.2
De Raad merkt hierover het volgende op.
a. Het voorstel om alle geschillen met betrekking tot beslissingen van
onderwijsinstellingen – ongeacht of het besluiten betreft in de zin van de Awb
– in handen te leggen van een bijzondere bestuursrechter, het College van
beroep voor het hoger onderwijs, past niet in het eerder ingezette streven om
de bestuursrechtelijke rechtsbescherming meer te concentreren. In dit verband
wijst de Raad onder meer op de argumenten die zijn gehanteerd bij de
opheffing van de Tariefcommissie en het College van beroep studiefinanciering. Toen werd gesteld dat opheffing wenselijk was omdat dit college door
zijn smalle competentiebasis, in beheersmatig opzicht kwetsbaar was, terwijl
ook een reductie van het aantal gerechten uit een oogpunt van beheer gunstig
zou zijn.3 «Onderbrenging bij bestaande colleges verbreedt het draagvlak voor
deze takken van de bestuursrechtspraak en heeft daarom mijn [minister van
Justitie, cursivering RvS] voorkeur. (...) Het ligt dan ook voor de hand dat de
rechtspraak inzake studiefinanciering wordt ondergebracht binnen de
(gewone) rechterlijke organisatie. Dat zal betekenen dat ook voor deze
categorie hoger beroep wordt ingevoerd en bovendien een geografische
spreiding het gevolg is. Hiermee wordt de rechtsbescherming van studenten
verbeterd.»4
In dit wetsvoorstel wordt voorgesteld de competentie van het College van
beroep voor het hoger onderwijs uit te breiden en het College als eerste en
enige instantie over geschillen te laten oordelen. Deze afwijking van het eerder
genoemde streven wordt in de memorie van toelichting in het geheel niet
gemotiveerd. Zo is uit de toelichting ook niet af te leiden of is overwogen de
behandeling van geschillen in eerste aanleg te concentreren bij één rechtbank.
De Raad adviseert het voorstel tegen de hiervoor geschetste achtergrond
nader te bezien en dragend te motiveren.
1

Artikel 7.66, eerste lid, WHW.
2
Artikel 7.68, vierde lid, WHW.
3
Kamerstukken II 1999/2000 26 960, nr. 3,
blz. 1–2.
4
Kamerstukken II 1996/97, 25 425, nr. 1,
blz. 12.
5
Advies van 18 april 2006, punt 3.1, onderdeel b (Kamerstukken 2005/06, 30 588, nr. 4,
blz. 16–17).

b. Zoals de Raad al eerder heeft opgemerkt in zijn advies over wetsvoorstel tot
vaststelling van een nieuwe regeling voor het hoger onderwijs en het onderzoek (Wet op het hoger onderwijs en onderzoek),5 doet het voorstel om alle
geschillen op grond van de WHW in handen van het college van beroep voor
het hoger onderwijs te leggen geen recht aan het in het Nederlandse
rechtsstelsel verankerde onderscheid tussen privaatrecht en publiekrecht, en
het daarmee samenhangende onderscheid tussen het op het publiekrecht
gebaseerde openbaar onderwijs en het in het privaatrecht geordende bijzonder
onderwijs, alsmede de daarmee corresponderende rechtsgangen bij respectie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

9

velijk de bestuursrechter en de burgerlijke rechter. Deze conclusie is ook van
toepassing op het thans voorliggende voorstel.
Daaraan wordt nu nog toegevoegd dat bijzondere onderwijsinstellingen op
levensbeschouwelijke grondslag slechts gebruik kunnen maken van de
mogelijkheid tot het instellen van een college van beroep bijzonder onderwijs
indien de minister van oordeel is dat dit eigen college een met het College van
beroep voor het hoger onderwijs gelijkwaardige rechtsbescherming biedt. De
Raad wijst erop dat de gang naar het college van beroep bijzonder onderwijs
per definitie niet gelijkwaardig is aan de rechtsgang naar het college van
beroep voor het hoger onderwijs. Op grond van artikel 112 van de Grondwet
staat voor een student of onderwijsinstelling altijd beroep open op de
burgerlijke rechter. Tegen die achtergrond is de instemming van de minister,
die de indruk wekt dat het college van beroep bijzonder onderwijs in alle
opzichten te vergelijken valt met het college van beroep voor het hoger
onderwijs, onjuist.
Naar het oordeel van de Raad wordt met dit voorstel enerzijds een structurele
wijziging aangebracht in het vigerende stelsel van rechtsbescherming. De
rechtsbescherming van de student, ook ten aanzien van geschillen die
voortvloeien uit zijn privaatrechtelijke rechtsbetrekking met de bijzondere
onderwijsinstelling, wordt onder een publiekrechtelijk regime gebracht, met
een – beperkte – mogelijkheid om terug te keren naar een eigen privaatrechtelijk regime.
Anderzijds wordt een instemmingsvereiste geïntroduceerd voor de oprichting
van een college van beroep bijzonder onderwijs dat niet noodzakelijk is en de
beoogde waarborgfunctie niet kan vervullen.
Tegen deze achtergrond adviseert de Raad de huidige bevoegdheidsverdeling
te handhaven en het instemmingsvereiste van de minister te laten vervallen.
c. Voorts merkt de Raad op dat ingevolge de voorgestelde regeling niet alleen
beslissingen van onderwijsinstellingen maar ook beslissingen van andere
instellingen genomen krachtens de WHW onder de competentie gaan vallen
van het College van beroep voor het hoger onderwijs. Te denken valt in dit
verband aan besluiten van de Informatie Beheer Groep als bedoeld in artikelen
7.24 en 7.57a en volgende van de WHW. Dergelijke besluiten vallen thans
onder het algemene stelsel van rechtsbescherming. Naar de Raad aanneemt
wordt niet beoogd deze materie aan de bevoegdheid van de algemene
bestuursrechter te onttrekken. Het komt hem veeleer voor dat het voorstel
enkel beoogt de relatie van studenten, extraneï en dergelijke ten opzichte van
onderwijsinstellingen te regelen. De Raad adviseert het voorstel op dit punt te
verduidelijken.
d. Ingevolge artikel 7.59a, tweede lid, van de WHW dient een betrokkene een
klacht als bedoeld in artikel 7.59b in bij de faciliteit. Ingevolge het derde lid van
deze bepaling wordt onder «betrokkene» verstaan «een student, een aanstaande student, een extraneus of een aanstaande extraneus». Ingevolge artikel
7.59b behandelt het instellingsbestuur van een betrokkene, wat een bijzondere
instelling betreft met overeenkomstige toepassing van titel 9.1 van de Awb.
De Raad wijst erop dat ingevolge artikel 9:1, eerste lid, van de Awb, een ieder
het recht heeft om een klacht in te dienen, en het klachtrecht niet beperkt is tot
de in het derde lid van artikel 7.59a genoemde categorieën personen. Het
klachtrecht in afdeling 9.1.1 van de Awb heeft ook betrekking op mondelinge
klachten. De toelichting bevat geen enkele aanwijzing over hoe een instelling
met mondelinge klachten om moet gaan. Dat klemt te meer nu elke instelling
ingevolge artikel 9:2 van de Awb een zorgplicht heeft voor een behoorlijke
handeling van mondelinge klachten.
De Raad adviseert het voorstel op dit punt aan te passen en in de toelichting
aandacht te besteden aan de wijze waarop met mondelinge klachten wordt
omgegaan.
e. De Raad constateert dat het stelsel van rechtsbescherming zoals dat in dit
wetsvoorstel is neergelegd op belangrijke punten overeenkomt met het eerder
voor advies aan de Raad voorgelegde wetsvoorstel tot vaststelling van een
nieuwe regeling voor het hoger onderwijs en het onderzoek. Daarom komt de
Raad ook in dit advies tot de conclusie dat het stelsel van rechtsbescherming
voor studenten op belangrijke onderdelen onvoldoende is doordacht en
toegelicht, en ten onrechte uitgangspunten van de inrichting van de rechtsbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

10

scherming in Nederland verlaat. Hij adviseert dit stelsel te heroverwegen, met
inachtneming van de in dit punt gemaakte opmerkingen.
4. Rechtsbescherming in het hoger onderwijs
De Raad heeft een aantal opmerkingen geplaatst bij de voorstellen inzake de
verbetering van de rechtsbescherming van de student.
a. In de voorgestelde regeling van de rechtsbescherming van de student staat
het streven de rechtsgang zo eenvoudig en snel mogelijk te maken, voorop.
De Raad wijst op een brief van de minister van Justitie van 25 juni 1997 over
veranderingen in de rechterlijke organisatie. De Raad adviseert in ieder te
geval te motiveren waarom in dit wetsvoorstel wordt afgeweken van het in die
brief verwoorde streven om de bestuursrechtelijke rechtsbescherming meer te
concentreren.
Het kabinet is van oordeel dat met dit wetsvoorstel niet wordt afgeweken van
het (kabinets)beleid inzake de inrichting van de rechterlijke organisatie. In
vermelde brief is voorgesteld bepaalde colleges onder te brengen bij
bestaande colleges, omdat hun competentiebasis te smal was en de colleges
te klein en te kwetsbaar waren. Die omstandigheden maakten dat zij te weinig
flexibel waren en onvoldoende in staat te reageren op fluctuaties in de
werklast. Het college van beroep voor het hoger onderwijs is bij die gelegenheid echter in stand gehouden onder meer in verband met de daar bestaande
expertise. Die expertise bestaat nog steeds in ruime mate bij dit college. In hun
brief van 28 april 2004 hebben de ministers van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijkrelaties en Justitie uitvoerig toegelicht, waarom zij als hoofdlijn
hanteren: handhaving van het bestaande stelsel. Eén van de redenen die
daarvoor worden genoemd, is dat het bestaan van een aantal verschillende
bestuursrechtelijke rechtsgangen niet aan de weg staat aan de rechtsbescherming van de burger (Kamerstukken II 2003/04, 25 425, nr. 7). Dat standpunt
wordt ook door dit kabinet gehuldigd. Er is al met al geen aanleiding de
bestuursrechtelijke rechtsbescherming van studenten over te hevelen naar de
(gewone) rechterlijke organisatie.
b. Bij het streven naar één extern college, waartoe de student zich in geval van
beroep kan wenden, wordt geen afbreuk gedaan aan artikel 112 van de
Grondwet, omdat een student altijd het recht behoudt zich tot de burgerlijke
rechter te wenden. Bij het streven naar één extern college wordt in het
wetsvoorstel voorts rekening gehouden met de positie van de bijzondere
instellingen. Die kunnen individueel of gezamenlijk kiezen voor de oprichting
van een «eigen» college van beroep.
De Raad wijst erop dat de gang naar het college van beroep bijzonder
onderwijs per definitie niet gelijkwaardig is aan de rechtsgang bij het college
van beroep hoger onderwijs en dat het in artikel 7.68, vierde lid, voorgestelde
instemmingscriterium om die reden onjuist is. Ik deel deze opvatting van de
Raad. Omdat de eis van gelijkwaardigheid bij nader inzien niet juist is, maar
het kabinet wel veel waarde hecht aan een beroepsmogelijkheid voor
studenten die wezenlijk bijdraagt aan hun rechtsbescherming, is gekozen voor
een andere benadering. In artikel 7.68, vierde lid, is voorgeschreven, dat bij het
vaststelling van een regeling voor de rechtsgang bij een college van beroep
bijzonder onderwijs titel 4 van hoofdstuk 7 WHW in acht genomen moet
worden. Tevens neem ik alsnog in het vierde lid van artikel 7.68 op dat als de
minister binnen drie maanden na het bekend maken van de regeling waarmee
het college van beroep bijzonder onderwijs in het leven wordt geroepen,
verklaart van oordeel te zijn dat daarin titel 4 van hoofdstuk 7 niet in acht wordt
genomen, het instellingsbestuur drie maanden de gelegenheid krijgt het
bezwaar van de minister te ondervangen. Dit is een regeling overeenkomstig
hetgeen is bepaald voor de structuurregeling, bedoeld in artikel 9.51.
c. De Raad heeft terecht aangenomen, dat met dit voorstel uitsluitend wordt
beoogd om het college van beroep voor het hoger onderwijs bevoegdheden te
geven met betrekking tot de relatie tussen bekostigde onderwijsinstellingen en
(aanstaande) studenten of extraneï. Dit blijkt niet uit het wetsvoorstel zoals het
aan de Raad is voorgelegd. Het wetsvoorstel is in verband hiermee aangepast.
d. De Raad wijst erop dat ingevolge artikel 9:1, eerste lid, van de Algemene
wet bestuursrecht een ieder het recht heeft een klacht in te dienen. In dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

11

wetsvoorstel wordt hier niet van afgeweken. Voor zover het gaat om openbare
instellingen heeft iedereen het recht om een klacht in te dienen op grond van
de Algemene wet bestuursrecht. Voor zover het gaat om een bijzondere
instelling heeft een ieder op grond van de Algemene wet bestuursrecht het
recht om een klacht in te dienen voor zover de instelling handelt als bestuursorgaan als bedoeld in de Algemene wet bestuursrecht. In dit wetsvoorstel
wordt dit klachtrecht uitgebreid tot andere handelingen van de instellingen.
Artikel 7.59a, tweede lid, eerste volzin, regelt uitsluitend waar (aanstaande)
studenten en extraneï hun klachten moeten indienen. Voor de klachtenprocedure bij de bijzondere instellingen is hoofdstuk 9 van de Algemene wet
bestuursrecht van overeenkomstige toepassing verklaard. Voor personeelsleden van een bijzondere instelling geldt dit dus niet. Zij kunnen alleen een
klacht indienen voor zover de instelling handelt als bestuursorgaan.
De mogelijkheid die de Algemene wet bestuursrecht biedt om mondelinge
klachten in te dienen geldt ook voor klachten van (aanstaande) studenten of
extraneï. Het is aan de instelling om in het bestuursreglement vast te leggen
hoe de instelling mondelinge klachten afhandelt. Het voorgaande is alsnog in
de toelichting verduidelijkt.
e. De conclusie van de Raad dat het stelsel van rechtsbescherming voor
studenten op belangrijke punten onvoldoende is doordacht en toegelicht en
dat ten onrechte uitgangspunten van de inrichting van de rechtsbescherming
in Nederland worden verlaten, deelt het kabinet niet. Nadere doordenking van
het stelsel van rechtsbescherming voor studenten zoals dat was neergelegd in
het voorstel voor een Wet hoger onderwijs en onderzoek heeft er juist toe
geleid dat thans een aantal zaken anders wordt geregeld. Een belangrijk
onderwerp als de behandeling van geschillen over examenaangelegenheden is
bijvoorbeeld anders geregeld dan in het voorstel voor een Wet hoger onderwijs en onderzoek. Voor de behandeling daarvan blijft het college van beroep
voor de examens in stand. Ook blijft het voor een bijzondere instelling met een
levensbeschouwelijke aard mogelijk alleen of samen met andere instellingen
een college van beroep bijzonder onderwijs in het leven te roepen. Het besluit
over het voortbestaan van het college van beroep voor de examens is
genomen na uitvoerig overleg met direct betrokkenen bij universiteiten en
hogescholen, studenten en leden van het college van beroep voor het hoger
onderwijs. Dat overleg was er op gericht om recht te doen aan de positieve
elementen van het huidige stelsel met nadrukkelijke aandacht voor de tekortkomingen die daarin nu bestaan en de wensen die in het veld leven.
In het voorgaande is aangegeven op welke onderdelen het wetsvoorstel en de
memorie van toelichting zullen worden aangepast.

5. Ludicium abeundi
Ingevolge het nieuwe artikel 7.42a, eerste lid, van de WHW, kan het college van
bestuur van een instelling de inschrijving van een student aan een opleiding
beëindigen indien deze door zijn gedragingen of uitlatingen blijk heeft gegeven
van ongeschiktheid voor de uitoefening van een of meer beroepen waartoe de
door hem gevolgde opleiding hem opleidt dan wel voor de praktische voorbereiding op die beroepsuitoefening. Ingevolge het tweede lid van deze bepaling
kan een (hernieuwde) inschrijving aan deze opleiding of aan eenzelfde of
aanverwante opleiding van een andere instelling worden geweigerd. Ingevolge
het derde lid wordt het ook mogelijk deze student niet toe te laten tot een
afstudeerrichting of onderdelen van een opleiding die verwant is aan de
opleiding waarvan de inschrijving is beëindigd.
Volgens paragraaf 4.3 van de memorie van toelichting gaat het hier om
studenten die ervan blijk hebben gegeven ongeschikt zijn voor het beroep
waartoe de opleiding opleidt. Daarbij wordt in de eerste plaats gedacht aan
studenten in geneeskundige opleidingen aan wie een tuchtrechtelijke sanctie
zou zijn opgelegd, indien het tuchtrecht op hen van toepassing zou zijn
geweest. Voorts gaat het om studenten die een bedreiging vormen voor
anderen, bijvoorbeeld door agressie of seksuele intimidatie tegen medestudenten, docenten of patiënten. De toelichting benadrukt onder verwijzing naar
de academische vrijheid terecht dat het niet de bedoeling is met behulp van
deze bepaling studenten te weigeren op grond van bepaalde visies, zoals
ondemocratisch gedachtegoed.
De Raad onderkent de wenselijkheid om studenten die zich ernstig misdragen
definitief van een opleiding te verwijderen. Gelet op het belang van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

12

betrokken studenten en de academische vrijheid is hij van oordeel dat deze
mogelijkheid zo beperkt mogelijk moet worden gehouden. De term «uitlatingen» lijkt in dit verband niets toe te voegen, omdat gedragingen naar het
oordeel van de Raad eveneens betrekking heeft op ontoelaatbare uitlatingen,
zoals bedreigingen, beledigingen en seksuele intimidatie. De term uitlatingen
kan ten onrechte de indruk wekken dat ook het uiten van maatschappelijk
omstreden gedachtegoed onder de reikwijdte van artikel 7.42a valt. De Raad
adviseert toe te lichten wat de term «uitlatingen» toevoegt.
De Raad wijst er voorts op dat medische opleidingen het iudicium abeundi ook
willen gebruiken voor studenten die stelselmatig een onvoldoende beoordeling krijgen voor professioneel gedrag, zoals de omgang met patiënten en
collega’s, en daardoor eveneens ongeschikt zijn voor het beroep waartoe de
opleiding voorbereidt, zonder dat direct sprake is van moreel laakbaar gedrag.1
De toelichting besteedt aan deze mogelijkheid geen aandacht. Evenmin wordt
ingegaan op de vraag of het iudicium abeundi, in aanvulling op artikel 7.8b,
derde lid, van de WHW gebruikt kan worden om studenten met onvoldoende
inzet en studieresultaten uit te schrijven.
De Raad adviseert artikel 7.42a en de bijbehorende toelichting aan te passen.
5. Ludicium abeundi
Niet alleen gedragingen, maar ook uitlatingen kunnen op grond van het
voorgestelde 7.42a, eerste lid, leiden tot beëindiging van de inschrijving. Voor
de toevoeging «uitlatingen» is bewust gekozen, om de reikwijdte van deze
nieuwe bepaling ondubbelzinnig vast te leggen. Ik hecht er aan de gronden
voor beëindiging van de inschrijving zo beperkt mogelijk te houden. Een
belangrijke restrictie is dat het moet gaan om gedragingen en uitlatingen die in
de context van het desbetreffende beroep of de praktijkoefening ontoelaatbaar
zijn.
Het verkrijgen van een onvoldoende voor een bepaalde handeling of het
beschikken over beperkte vaardigheden (bijvoorbeeld sociale vaardigheden), is
op zichzelf niet voldoende voor een iudicium abeundi. Evenmin kan het
iudicium abeundi worden ingezet om studenten met onvoldoende studieresultaten of studieinzet uit te schrijven. Daarvoor bestaat de mogelijkheid van
een bindende afwijzend studieadvies. Ik zie geen aanleiding het wetsvoorstel
op dit aspect aan te passen, maar het voorgaande is alsnog opgenomen in de
memorie van toelichting.

1

Zie onder meer «Tabee lomperiken en
horken» in Medisch Contact 2007, blz. 73–75
en «Ongewenst Contact», idem, blz. 284–287.

6. Positie opleidingscommissies
Het voorstel beoogt de positie van de opleidingscommissie te verbeteren.
Formeel gaat het hier niet om medezeggenschapsorganen, maar hun adviezen
zijn van belang voor de kwaliteit van het onderwijs en voor een deel gaat het
om adviezen over onderwerpen die ook het medezeggenschapsorgaan
aangaan, aldus de toelichting. Daartoe dienen de opleidingscommissies
voortaan hun adviezen aan het medezeggenschapsorgaan toe te zenden.
Ingevolge het nieuwe artikel 9.40, achtste lid, van de WHW zijn medezeggenschapsorganen in het vervolg bevoegd om geschillen over adviezen van
opleidingscommissies aan de geschillencommissies medezeggenschap voor te
leggen, voor zover dat strookt met het advies van de opleidingscommissie.
Volgens de toelichting is hiervan sprake als de instelling «niets doet» met het
advies van de opleidingscommissie. Vanwege de positie van de opleidingscommissie en om juridisering te voorkomen is niet gekozen voor een
rechtstreeks beroepsrecht van de opleidingscommissie, aldus paragraaf 2.2
van de toelichting.
Ingevolge het nieuwe artikel 9.18 is de opleidingscommissie slechts verplicht
adviezen door te sturen naar de faculteitsraad, en niet naar andere medezeggenschapsorganen. Daarmee is nog niet gegarandeerd dat het advies bij het
«juiste» medezeggenschapsorgaan terechtkomt.
De Raad ziet niet in hoe juridisering voorkomen kan worden door het beroepsrecht van de opleidingscommissie bij het medezeggenschapsorgaan neer te
leggen. Ook is niet duidelijk waarom de positie van de opleidingscommissie
noopt tot vertegenwoordiging door de faculteitsraad, aangezien ingevolge
artikel 9.18, vierde lid, de taken van de opleidingscommissie ook door de
faculteitsraad kunnen worden uitgeoefend. Nu de opleidingscommissie in het
vervolg ook een beroep kan doen op de voorzieningen en scholingsaanspraken
voor medezeggenschapsorganen in artikel 9.48 ziet de Raad vooralsnog geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

13

reden om de opleidingscommissie geen zelfstandige bevoegdheid toe te
kennen een geschil aan de geschillencommissie voor te leggen.
De Raad adviseert het voorstel aan te passen.
6. Positie opleidingscommissies
De Raad wijst erop dat in het nieuwe artikel 9.18 niet is gegarandeerd dat
adviezen van de opleidingscommissie bij het juiste medezeggenschapsorgaan
terechtkomen. Artikel 9.18 noemt immers slechts de faculteitsraad en niet de
andere medezeggenschapsorganen bij universiteiten.
De verplichting voor de opleidingscommissie om adviezen over diverse
onderwijsaangelegenheden ter kennisneming aan de faculteitsraad te versturen is een bewuste keuze. Waar het onderwijs en onderzoek betreft, liggen de
medezeggenschapsrechten immers op faculteitsniveau. De faculteitsraad is
dus het meest geschikte orgaan om kennis te nemen van de hiervoor bedoelde
adviezen.
Bij hogescholen is de medezeggenschapsstructuur anders vormgegeven, met
name omdat voor hogescholen geen verplichte faculteitsstructuur bestaat. Er
is een medezeggenschapsraad en er zijn soms ook deelraden, indien aan de
hogeschool faculteiten of andere eenheden zijn verbonden. In artikel 10.3c
wordt geregeld dat de opleidingscommissies hun adviezen ter kennisneming
aan de medezeggenschapsraad zenden. Volledigheidshalve wordt daaraan
alsnog toegevoegd «of de daarvoor in aanmerking komende deelraad». Of er
een deelraad is en of deze over de benodigde bevoegdheden beschikt, zal per
hogeschool verschillen.
De Raad ziet vooralsnog geen reden om de opleidingscommissie geen
zelfstandige bevoegdheid toe te kennen geschillen voor te leggen aan de
geschillencommissie.
Naar mijn overtuiging zijn er naast het argument van derejuridisering nog
andere goede redenen om de opleidingscommissie geen zelfstandige
bevoegdheid toe te kennen. Door de toekenning van de bedoelde bevoegdheid
aan het desbetreffende medezeggenschapsorgaan worden een heldere
medezeggenschapsstructuur en geschillenregeling gehandhaafd en wordt
recht gedaan aan ieders verantwoordelijkheid, waardoor de opleidingscommissie beter wordt gepositioneerd. Bovendien kan het desbetreffende
medezeggenschapsorgaan het geschil in een bredere context plaatsen en
concrete geschilpunten breder bezien, bijvoorbeeld in het licht van het
financiële en personele faculteitsbeleid. Omdat deze overwegingen in de
memorie van toelichting onvoldoende tot uitdrukking komen is de memorie
van toelichting op dit onderdeel aangevuld.

7. Diverse onderwerpen
De Raad maakt voorts nog de volgende opmerkingen.
a. In artikel 2.5 van de WHW wordt een nieuw vierde lid ingevoegd, welke
bepaling het mogelijk maakt in geval van een redelijk vermoeden dat de
gegevens waarop de rijksbijdrage wordt gebaseerd, niet juist zijn, bij de
vaststelling van de rijksbijdrage een voorbehoud te maken. De noodzaak om
een dergelijke van de Awb afwijkende bevoegdheid, uitsluitend ten aanzien
van instellingen voor hoger onderwijs, ontgaat de Raad. Indien de huidige
regeling in de Awb lacunes bevat, geldt dit niet enkel voor deze instellingen,
maar voor elke subsidieontvanger. Aanpassing van de subsidietitel in de Awb
ligt in dat geval in de rede.
De Raad adviseert deze bepaling te laten vervallen.
b. In de WHW vervallen de bepalingen over openbare hogescholen, omdat er
geen openbare hogescholen meer zijn. De Raad is niet zonder meer overtuigd
van de noodzaak om deze bepalingen te laten vervallen, omdat het in de
toekomst wellicht noodzakelijk wordt -bijvoorbeeld vanwege tekortschietend
aanbod van onmisbare opleidingen- om weer openbare hogescholen op te
richten. Gelet op de bestendigheid van wetgeving en de verantwoordelijkheid
van de overheid voor het stelsel van hoger onderwijs acht de Raad het voorshands onwenselijk de bepalingen over openbaar hoger beroepsonderwijs te
laten vervallen.
De Raad adviseert deze bepalingen te handhaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

14

c. Ingevolge artikel 7.4a, vierde lid, van de huidige WHW bedraagt de studielast van de masteropleiding voor het beroep van tandarts 120 studiepunten.
Ingevolge artikel I, onderdeel BB, wordt deze studielast verhoogd tot 180
studiepunten. De toelichting bevat hiervoor geen motivering.
De Raad adviseert de uitbreiding van de studielast toe te lichten.
7. Overige opmerkingen
a. Het advies van de Raad om het nieuwe vierde lid van artikel 2.5 te laten
vervallen volgt het kabinet op, zij het op grond van andere overwegingen.
Indien een redelijk vermoeden bestaat dat de gegevens waarop de rijksbijdrage is gebaseerd niet juist zijn en er nader onderzoek moet plaatsvinden, is
het uit een oogpunt van beperking van administratieve lasten en het voorkomen van een «stapeling» van besluiten eenvoudiger de vaststelling van de
rijksbijdrage uit te stellen. De betrokkene zal daarvan schriftelijk op de hoogte
worden gesteld. Voor deze handelwijze is geen wetswijziging nodig. Noch de
Algemene wet bestuursrecht, noch de WHW staat namelijk aan een dergelijke
handelwijze in de weg.
b. Hoofdstuk 10 van de WHW heeft geen betrekking op hogescholen in het
algemeen, maar uitsluitend op de in de bijlage van de wet opgenomen
hogescholen. Aangezien in die bijlage geen enkele openbare hogeschool
wordt vermeld, is handhaving van de voorschriften van hoofdstuk 10, titel 2,
over hogescholen zonder betekenis. Het advies van de Raad is om die reden
niet opgevolgd.
c. De uitbreiding van de studielast vloeit voort uit de aanbevelingen van de
Commissie Innovatie Mondzorg uit 2005. In juli 2005 heeft het vorige kabinet in
zijn beleidsreactie aangegeven de aanbeveling van de Commissie in haar
rapport «Innovatie in de Mondzorg» om de tandartsopleiding met één jaar te
verlengen, te zullen overnemen. Het rapport en het kabinetsstandpunt zijn op
5 juli 2006 aan de Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2005/06, 30 300 XVI,
nr. 159). De memorie van toelichting is met deze informatie aangevuld.
De redactionele kanttekeningen zijn verwerkt met uitzondering van de
kanttekening bij artikel 11.3. Die is niet overgenomen, omdat de bestuurlijke
inrichtingsvoorschriften bij de Open Universiteit (OU) en de universiteiten
verschillen. Bij de universiteiten is de in het tweede lid bedoelde bevoegdheid
geattribueerd aan de decanen. Bij de OU is dat niet het geval en daarom staat
niet bij voorbaat vast welk orgaan binnen de instelling de desbetreffende taak
zal vervullen. Om die reden wordt voorgesteld dat dit bij de OU – net als bij de
hogescholen – wordt geregeld in het bestuurs- en beheersreglement. Daarmee
is tevens gewaarborgd dat de medezeggenschap hierover haar oordeel kan
geven.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om een aantal technische en redactionele verbeteringen door te voeren in het bijzonder onjuiste verwijzingen.
Daarnaast is een aantal, hierna te vermelden, meer inhoudelijke wijzigingen
aangebracht.
Onderdeel A
Aan artikel 1.1 is – ter vergroting van de leesbaarheid – in onderdeel aa een
nieuw begrip toegevoegd. Het gaat om het begrip «rechtspersoon voor hoger
onderwijs». Dit nieuwe begrip heeft tot een aantal andere redactionele
wijzigingen geleid. Uit de begripsomschrijving blijkt dat ook instellingen
postinitiële masteropleidingen kunnen verzorgen.
Onderdeel AQ
Aan artikel 6.10 is een nieuw vijfde lid toegevoegd teneinde de gevolgen van
het ministeriële besluit (ontneming van rechten) beter te benoemen.
Onderdeel AY
In artikel 7.3c, eerste lid, is de opsomming van toepasselijke artikelen gecorrigeerd (gezamenlijke verantwoordelijkheid voor taken en bevoegdheden in het
kader van «joint degrees»). In artikel 7.3c, vierde lid, is alsnog tot uitdrukking
gebracht dat het wettelijk voorgeschreven minimumbedrag dat voor het
instellingscollegegeld geldt, voor studenten die internationale gezamenlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

15

opleidingen volgen, niet geldt. Dergelijke studenten betalen immers vaak ook
al collegegeld aan de desbetreffende buitenlandse instelling. De instelling mag
voor deze categorie studenten een collegegeld vaststellen dat onder het
wettelijk voorgeschreven minumumbedrag ligt. Het voorgaande is niet een
nieuw element in het wetsvoorstel, maar is verplaatst van artikel 7.46, tweede
lid, naar artikel 7.3c, vierde lid.
Onderdeel BA
In het vijfde lid van artikel 7.4a is alsnog geregeld, dat de studielast van de
internationale opleidingen, bedoeld in artikel 7.3c, 90 studiepunten bedraagt.
Voor internationale joint degrees wordt dus studiefinanciering voor een
opleiding van 90 studiepunten mogelijk. Deze wijziging is wenselijk omdat
voor masteropleidingen van 60 studiepunten (één jaar) de studieduur vaak een
knelpunt is om internationaal samen te werken.
Onderdeel BG
Artikel 7.11 is in dier voege gewijzigd, dat de examencommissie alsnog wordt
verplicht het diplomasupplement volgens het binnen Europa overeengekomen
«format» vorm te geven.
Onderdeel BI
Dit onderdeel betreft artikel 7.13. Voorgesteld wordt dat het instellingsbestuur
in voorkomend geval in de onderwijs- en examenregeling de procedure en
criteria voor de erkenning van verworven competenties opneemt. Bij nader
inzien acht ik de onderwijs- en examenregeling daarvoor niet geschikt. De
inhoud van het nieuwe onderdeel v is om die reden overgeheveld naar een
zelfstandige wettelijke bepaling, namelijk het nieuwe artikel 7.16.
Onderdeel BL
Het nieuwe zesde lid van artikel 7.18 is in die zin aangevuld dat alsnog is
geregeld, dat instellingen nadere afspraken kunnen maken omtrent de
uitvoering binnen het bepaalde in het promotiereglement.
Onderdeel BT
Artikel 7.37, tweede lid (voldoening college- of examengeld als voorwaarde
voor inschrijving) is duidelijker geformuleerd.
Onderdeel BW
Van artikel 7.45, eerste lid, onder d, is een zelfstandige volzin gemaakt. In
artikel 7.51 tweede lid, is een onderdeel f ingevoegd, dat in het oorspronkelijke
wetsvoorstel abusievelijk niet was opgenomen (studievertraging wegens
«niet-studeerbaarheid»).
Onderdeel DE
Het tweede lid van artikel 9.51 is aangevuld met de verplichting voor universiteiten die een functionele scheiding aanbrengen om in de statuten te vermelden op welke wijze de functionele scheiding wordt gewaarborgd. Het college
van bestuur dient daarnaast jaarlijks in het jaarverslag, bedoeld in artikel 2.9,
de redenen voor een eventuele afwijking te vermelden.
Onderdeel DN
In artikel 10.3c is alsnog tot uitdrukking gebracht dat adviezen ook aan de
daarvoor in aanmerking komende deelraad kunnen worden gezonden.
Onderdeel EB
In artikel 10.24 is een fout hersteld. In dit artikel was abusievelijk niet verwoord
dat het horen van het medezeggenschapsorgaan bij hogescholen ook dient
plaats te vinden bij een voorgenomen ontslag van een lid van het college van
bestuur.
Het overgangsrecht is aangevuld met een bepaling voor de huidige aangewezen instellingen (artikel 18.70).
In artikel VII is de afwijkende inwerkingtredingsbepaling voor tandartsopleidingen geschrapt. Daarvoor bestaat bij nader inzien geen goede reden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

16

In het algemeen deel van de memorie van toelichting zijn diverse correcties
aangebracht. In het bijzonder zijn de procedures terzake van de behandeling
van klachten, geschillen en verzoeken om schadevergoeding beter toegelicht
(hoofstuk 4.1 «rechtsbescherming»). De artikelsgewijze toelichting is in
verband met de hiervoor bedoelde wijzigingen aangepast en op diverse
plaatsen aangevuld.
Gebleken is dat er een fout is opgetreden bij de berekening van de afname van
de administratieve lasten voor bedrijven (in casu de rechtspersonen voor
hoger onderwijs). In totaal gaat het niet om een structurele afname van
€ 98 000,–, maar van € 93 000,–.

8. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij het advies
behorende bijlage.
De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden aan
de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat met het vorenstaande rekening
zal zijn gehouden.
De Vice-President van de Raad van State,
H. D. Teenk Willink
Ik moge U, mede namens de ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, verzoeken het
hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en de gewijzigde memorie van
toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R. H. A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

17

Bijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no.
W05.08.0365/I met redactionele kanttekeningen die de Raad in
overweging geeft.
–
–
–
–
–
–
–
–
–

Paragraaf 2 van hoofdstuk 3 in zijn geheel vervangen door een nieuwe
tekst, teneinde de wijzigingsopdrachten in artikel I, BV tot en met BY te
vereenvoudigen.
In artikel I, onder CI, in de tweede volzin van artikel 7.63b, tweede lid, een
hoofdwerkwoord plaatsen.
In artikel I, onder CN, in artikel 9.7, tevens het huidige vijfde lid laten
vervallen, omdat de inhoud al in het nieuwe vierde lid staat.
In artikel I, onderdeel CV, in het nieuwe zesde lid van artikel 9.32 de
woorden «vierde lid» vervangen door: vijfde lid.
In artikel I, onderdeel DO, onder 1, de nieuwe volzin schrappen.
De toelichting bij artikel I, onderdeel EG, in overeenstemming brengen met
de tekst van artikel 10.38 en het algemeen deel van de toelichting.
In artikel I, onderdeel EK, artikel 11.3 vormgeven als artikel 9.4.
In artikel III, onderdeel H, in het tweede subonderdeel ook de verwijzing
van artikel 6.9 van de WHW in subonderdeel e aanpassen.
De term «judicium abeundi» telkens volgens de Latijnse spelling schrijven
als «iudicium abeundi».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 821, nr. 4

18