Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 550 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2017

Nr. 127

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN
ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 maart 2017
In juni 2014 hebben wij uw Kamer toegezegd de inspectie te vragen om na
afloop van de Onderwijsagenda voor Caribisch Nederland «Samenwerken
aan kwaliteit» 2011–2016 (hierna: OA 2011–2016) een overkoepelende
rapportage te maken. Hierbij bieden wij u het rapport «De ontwikkeling
van het onderwijs in Caribisch Nederland 2014–2016» en onze beleidsreactie met daarin ook onze jaarlijkse voortgang aan1.
Kwaliteit onderwijs verder verbeterd
De inspectie heeft in haar rapport vastgesteld dat het onderwijs in
Caribisch Nederland in de afgelopen vijf jaar een flinke verbeterslag heeft
gemaakt. Op basis van de OA 2011–2016 hebben alle betrokken partijen
hard gewerkt om alle leerlingen in Caribisch Nederland onderwijs van
voldoende kwaliteit te bieden. Deze inzet heeft ertoe geleid dat het
merendeel van de instellingen basiskwaliteit heeft bereikt. De inspectie
heeft er vertrouwen in dat de instellingen die nog geen basiskwaliteit
hebben gerealiseerd dit binnen afzienbare tijd zullen behalen. Dit is zeer
goed nieuws en is een prestatie van formaat, waar de scholen en andere
betrokken partijen trots op mogen zijn. In 2014 voorzag de inspectie niet
dat aan het einde van de OA 2011–2016 zoveel instellingen basiskwaliteit
zouden bereiken.
De inspectie heeft geconstateerd dat het primair onderwijs zich goed heeft
ontwikkeld en geeft aan dat alle basisscholen in Caribisch Nederland de
basiskwaliteit hebben behaald en vastgehouden. De scholen hebben
gemotiveerd en systematisch aan de verbetering van hun onderwijs
gewerkt en hebben daarbij intensief gebruik gemaakt van de ondersteuning en advisering van de school- en bestuurscoaches.
1

kst-34550-VIII-127
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 VIII, nr. 127

1

Ook één van de drie scholen voor voortgezet onderwijs, de Saba
Comprehensive School, voldoet aan de basiskwaliteit. Bij de scholen/
afdelingen die daar nog niet aan voldoen is verbetering van de kwaliteit
waarneembaar. Het nog niet bereiken van de basiskwaliteit door de
overige scholen voor voortgezet onderwijs is aan diverse factoren te
wijten. De inspectie onderstreept hierbij echter het belang van goed
bestuur en bovenal van onderwijskundig leiderschap/management.
Verderop in deze brief zullen wij ingaan op de continuïteit en kwaliteit van
besturen.
Op Saba voldoet het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) inmiddels aan
de basiskwaliteit. Dat geldt ook voor een vestiging voor mbo op Bonaire.
Op Saba en Sint Eustatius was er tot 2012 geen beroepsonderwijs. Dit in
ogenschouw nemend meent de inspectie dat het mbo zich op Saba en
Sint Eustatius sterk heeft ontwikkeld, maar voegt daar aan toe dat de
kwaliteit door de kleinschaligheid kwetsbaar is. Met het oog op de
schaalproblematiek op de Bovenwinden stimuleren wij de samenwerking
tussen mbo-instellingen binnen de eilanden en rijksdelen in de regio.
De kwaliteit van het onderwijs van de instellingen voor sociale kanstrajecten jongeren (SKJ) is, zo oordeelt de inspectie, sinds 2011 sterk
verbeterd. De instellingen op Bonaire en Saba voldoen inmiddels aan de
basiskwaliteit. Voor de instellingen voor SKJ blijkt samenwerking met
externe instellingen een belangrijke succesfactor te zijn. Dit betreft, zo
oordeelt de inspectie, niet alleen het Expertisecentrum Onderwijszorg
(EOZ), maar ook bijvoorbeeld stagebedrijven en instellingen voor mbo.
De inspectie constateert dat de kwaliteit van de onderwijszorg aanzienlijk
is verbeterd. De inspectie beoordeelt de zorg binnen de meeste scholen
en twee van de drie expertisecentra als voldoende. Het vmbo, het
praktijkonderwijs/speciale lesplaatsen en het mbo van de Scholengemeenschap Bonaire alsmede het EOZ Bonaire vormen de uitzonderingen.
De EOZ’s op Sint Eustatius en Saba hebben de afgelopen periode een
sterke leercurve ingezet en verbeterplannen doorgevoerd. Dit heeft geleid
tot het behalen van basiskwaliteit.
Hierna gaan wij nader in op de aandachtspunten uit het inspectierapport.
Aandachtspunten inspectie
De bereikte resultaten zijn nog pril
In de periode 2014–2016 hebben de scholen en andere bij het onderwijs
betrokken instellingen een grote prestatie geleverd. De geboekte
vooruitgang is echter nog wel kwetsbaar. De inspectie is vanwege een
aantal permanente risico’s beducht voor terugval en geeft aan dat er inzet
nodig blijft om de kwaliteitsverbetering vast te houden en uit te bouwen.
Volgens de inspectie is aandacht voor thema’s zoals opbrengstgericht
werken, kwaliteitszorg, ondersteuning voor kwetsbare leerlingen en
zorgleerlingen, continuïteit en verbetering van bestuur, kwaliteit van de
leraren en integrale benadering van de jeugdproblematiek van belang
voor de nabije toekomst.
De bevindingen en aanbevelingen van de inspectie sluiten daarmee goed
aan op de inzet van de nieuwe Onderwijsagenda voor Caribisch
Nederland «Samen werken aan de volgende stap» 2017–2020 (hierna: OA
2017–2020).2

2

Kamerstuk 34 550 VIII, nr. 108.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 VIII, nr. 127

2

Opbrengstgericht werken
De inspectie heeft in het primair onderwijs en in het voortgezet onderwijs
vooralsnog voor Caribisch Nederland geen normen vastgesteld voor de
hoogte van de opbrengsten of leerresultaten. Zij beschrijft echter in haar
rapporten wel de ontwikkeling van deze resultaten. Het harde werk dat
docenten, schoolleiders en bestuurders hebben verricht om de onderwijskwaliteit in Caribisch Nederland te verbeteren, werpt volgens de inspectie
zijn vruchten af. De leerresultaten vertonen een stijgende lijn. Tegelijkertijd constateert de inspectie dat de leerresultaten nog achterblijven bij
de Europees Nederlandse gemiddeldes. Zij geeft als aanbeveling mee om
scholen verder te ondersteunen in het opbrengstgericht werken en in het
verbeteren van hun kwaliteitszorg.
Met het continueren van de bestuurscoaching en de ondersteuning van de
verdere ontwikkeling van leermiddelen, zetten wij in op het versterken van
het opbrengstgericht werken en daarmee het verhogen van de leerresultaten. Deze inzet is ook terug te vinden in de paragraaf over effectiever
taalonderwijs uit de OA 2017–2020.
Kwetsbare leerlingen en zorgleerlingen
Wij zijn het met de inspectie eens dat de resultaten in de onderwijszorg
kwetsbaar zijn en dat sommige instellingen nog voor een grote opgave
staan. Voor ons staat vast dat de onderwijszorgstructuur in heel Caribisch
Nederland en op Bonaire in het bijzonder, verder op orde moet worden
gebracht. Daarbij is het de uitdaging om de behaalde vooruitgang vast te
houden en uit te bouwen en daar waar er achterstanden zijn verdere
ontwikkeling te bespoedigen.
Onderwijszorg is dan ook één van de prioriteiten in de OA 2017–2020. Alle
bij de onderwijszorg betrokken partijen hebben daarin afspraken gemaakt
over hun verdere ontwikkeling. Wij bieden de partijen in Caribisch
Nederland de benodigde randvoorwaarden om die afspraken tot een
succes te maken. Dat doen wij in de vorm van zorgbekostiging voor de
scholen en continuering van de aanvullende middelen aan de expertisecentra onderwijszorg. Ook de bestuurscoaching voor de scholen en de
eilandelijke samenwerkingsverbanden wordt voor de duur van deze
onderwijsagenda voortgezet.
Taal
Taalonderwijs en dan met name in en van het Nederlands, blijft naar het
oordeel van de inspectie een belangrijk aandachtspunt. De inspectie stelt
vast dat ook aan het einde van de OA 2011–2016 de gemiddelde leerresultaten voor lezen in het Nederlands nog achterblijven bij Europees
Nederlandse gemiddeldes. De belangrijkste oorzaak daarvan is dat de
instructie en toetsing (deels) in het Nederlands zijn, terwijl dit voor de
meerderheid van de leerlingen een vreemde taal is. De inspectie verwacht
dat (op Bonaire) voor veel leerlingen de Nederlandse normen om die
reden moeilijk haalbaar zullen zijn.
We zijn het met de inspectie eens dat het taalbeleid in Caribisch
Nederland een aandachtspunt is. Een effectiever taalbeleid is daarom ook
in de OA 2017–2020 een prioriteit. Daarbij gaat het zowel om het Nederlands als het Papiaments op Bonaire en het Engels en het Nederlands op
Sint Eustatius en Saba. Hierbij is het belangrijk dat er wordt gewerkt met
een toegesneden didactiek met daarbij passende onderwijsmaterialen.
Dat is onder andere noodzakelijk om de beheersing van het Nederlands
(in heel Caribisch Nederland) alsook de leerresultaten (op met name

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 VIII, nr. 127

3

Bonaire) omhoog te krijgen. In dat kader hebben de scholen voor primair
onderwijs en de school voor voortgezet onderwijs op Bonaire een
belangrijke stap gezet door het huidige taalbeleid op alle scholen te laten
inventariseren. Zij willen zo de meest effectieve interventies identificeren
om gezamenlijk hun taalbeleid te verbeteren. Op Sint Eustatius wordt de
transitie naar het Engels als instructietaal en het Nederlands als sterke
vreemde taal onder de OA 2017–2020 voortgezet. Ook voor Saba wordt
het Nederlands als sterke vreemde taal onder de OA 2017–2020 voortgezet. OCW werkt in dit traject nauw samen met de scholen op Sint
Eustatius (en Saba), bijvoorbeeld via de ontwikkeling van passend
lesmateriaal voor het vak Nederlands.
Continuïteit en kwaliteit van besturen
De continuïteit en kwaliteit van het bestuur van een onderwijsinstelling
heeft grote invloed op de onderwijskwaliteit die wordt geboden en de
resultaten die worden behaald. De inspectie geeft aan dat voor het primair
onderwijs de continuïteit in de besturen heeft bijgedragen aan het
behalen van de basiskwaliteit door de scholen. De inspectie uit wel haar
zorg over de kwaliteit en de continuïteit van de besturen op het moment
dat zich veranderingen in het bestuur voordoen. Daarnaast vraagt de
inspectie aandacht voor de mogelijkheden tot ingrijpen die er zijn op het
moment dat zich ernstige bestuurlijke problemen met ongewenste
effecten op de school voordoen. Een gegeven hierbij is en blijft de
kleinschaligheid van de eilanden. Het aanbod van goede bestuurders is
daardoor vele malen kleiner dan in Europees Nederland.
In de OA 2011–2016 hebben wij al een aantal stappen gezet die tegemoet
komen aan de zorgen zoals hiervoor genoemd. Het gaat dan om het
invoeren van de artikelen voor Goed Onderwijs Goed Bestuur en de
geboden school- en bestuurscoaching. Deze stappen hebben bijgedragen
aan een kwaliteitsverbetering onder de primair onderwijsbesturen. In de
OA 2017–2020 gaan wij door op deze ingeslagen weg door de bestuurscoaching te verlengen. Ook de scholen voor voortgezet onderwijs zullen
verder worden ondersteund. De inspectie beveelt aan samenwerking te
zoeken met schoolbesturen in Europees Nederland. Eén van de mogelijkheden die wordt bekeken is de samenwerking met een groot bestuur in
Europees Nederland. Bij de school voor voortgezet onderwijs en
middelbaar beroepsonderwijs op Bonaire, de Scholengemeenschap
Bonaire (SGB), verkennen we deze optie.
Financiële positie, bekostiging en financieel beheer
In algemene zin is de financiële positie van de meeste besturen in
Caribisch Nederland goed. Op de bovenwindse eilanden staan drie
scholen onder aangepast financieel toezicht. De inspectie ziet voor deze
drie scholen perspectief om binnen twee jaar weer financieel gezond te
zijn. Met de Scholengemeenschap Bonaire zijn afspraken gemaakt die
moeten leiden tot een verbetering van de beheersingsmaatregelen en
-uiteindelijk- tot verbetering van de financiële positie. De inspectie staat
hierover in nauw contact met het bestuur. Dit betreft zowel voortgezet
onderwijs als het middelbaar beroepsonderwijs.
Voor het primair onderwijs is de afgelopen jaren hard gewerkt aan een
nieuwe bekostigingssystematiek. De inspectie constateert dat de
invoering van deze nieuwe systematiek positief heeft bijgedragen aan de
kwaliteitsverbetering. Daarnaast geeft de inspectie aan dat de schoolbesturen bewuster financieel beheer zijn gaan voeren, wat de onderwijskwaliteit ook ten goede is gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 VIII, nr. 127

4

Ook in de OA 2017–2020 is de bekostiging en goed financieel beheer een
aandachtspunt. In de komende jaren zal de nieuwe bekostigingssystematiek voor het primair onderwijs via een wetswijziging worden vervolmaakt. Daarnaast wordt er onder andere via de bestuurscoaching in het
primair onderwijs en voortgezet onderwijs ingezet op een verdere
verbetering van het financieel beheer.
Kwaliteit van de leraren
De geboekte kwaliteitsverbetering en het behalen van de basiskwaliteit
door verschillende instellingen is onder andere te danken aan de grote
inzet van de docenten en schoolleiders. Zij hebben scholing gevolgd en
veel verbetertrajecten uitgevoerd. De onderwijsinspectie geeft aan zorgen
te hebben over de gevolgen voor de onderwijskwaliteit door het verloop
in de docententeams en de uitdaging die het voor scholen in Caribisch
Nederland is om goed personeel te vinden en vast te houden.
Het is aan het schoolbestuur in Caribisch Nederland om het aantrekkelijk
te maken voor docenten om naar de eilanden te verhuizen en daar te
blijven. Wij zijn ons ervan bewust dat dit voor de schoolbesturen een
uitdaging is. Daarom hebben wij in de lumpsum voor de scholen in
Caribisch Nederland een bedrag opgenomen voor werving en selectie. De
scholen kunnen deze ruimte benutten om effectief beleid te voeren op
werving en HRM beleid. Daarnaast is een deel van de lumpsumbekostiging, net als in Europees Nederland, bedoeld voor scholing en professionalisering. Verder werken wij aan de ontwikkeling van een regionale
structuur voor de opleiding en bijscholing van het onderwijspersoneel. In
dat kader wordt de doorontwikkeling van UniCarib, het samenwerkingsverband van de hoger onderwijsinstellingen op Aruba, Curaçao en Sint
Maarten verkend.
Integrale benadering van de jeugdproblematiek
De inspectie pleit voor een meer integrale aanpak van armoede en de
daarmee gepaard gaande opvoedingsproblematiek. Ondanks vooruitgang
in de afgelopen jaren kan de samenwerking tussen scholen met partijen
op de beleidsterreinen zorg, jeugd, kinderopvang en arbeidsmarkt nog
efficiënter. Samenwerking met externe instellingen is, zo stelt de inspectie
vast, voor de instellingen die de SKJ uitvoeren een belangrijke succesfactor gebleken. De inspectie benadrukt dat het onderwijs niet stabiel zal
worden als de armoede en jeugdproblematiek niet in samenhang worden
aangepakt.
Wij onderschrijven deze analyse van de inspectie. Samenwerking tussen
instellingen binnen het onderwijs en met partijen daarbuiten kan naar ons
oordeel de kwaliteitsontwikkeling versnellen. Dat geldt bijvoorbeeld voor
de uitvoeringsorganisatie van de SKJ op Sint Eustatius die nog moeite
heeft om haar rol te vinden. In de OA 2017–2020 wordt (integrale)
samenwerking dan ook nadrukkelijk benoemd als één van de belangrijke
randvoorwaarden die op orde moeten zijn om de onderwijsagenda tot een
succes te maken. Wij hebben afgesproken dat de openbare lichamen de
samenwerking met deze partners op lokaal niveau stimuleren. Zelf zijn wij
met de andere betrokken ministeries in overleg om samenwerking op
lokaal niveau of met de andere landen in het Koninkrijk mogelijk te maken
of te vergemakkelijken.
Wetgeving
Bij de transitie is een aantal artikelen van de onderwijswetgeving nog niet
in werking getreden. De afgelopen jaren is een aantal van deze artikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 VIII, nr. 127

5

alsnog in werking getreden, bijvoorbeeld de medezeggenschap en het
klachtrecht. Met ingang van 1 augustus 2016 zijn onderdelen van de
sectorwetten in werking getreden die betrekking hebben op de bestuurlijke en governance aspecten als stimulans voor de verdere professionalisering van bestuur en management op de drie eilanden. Daarnaast is in
2016 in kaart gebracht wanneer en hoe de (delen van) wetgeving die bij de
transitie was uitgesteld met een termijn van vijf jaar, op korte termijn in
werking kunnen treden, zodat deze ondersteunend kan zijn bij de
uitvoering van de OA 2017–2020. De inspectie geeft aan dat er blijvende
knelpunten zijn bij de Wet Sociale Kanstrajecten Jongeren. In de OA
2017–2020 hebben wij afgesproken dat wij ter voorkoming van voortijdig
schoolverlaten in samenwerking met de openbare lichamen zullen
onderzoeken of leerlingen die niet meer onder de leerplicht vallen maar
nog geen 18 jaar zijn, toch kunnen deelnemen aan de SKJ. Daarbij willen
we tevens onderzoeken of we betaald werk mogelijk kunnen maken naast
het volgen van SKJ.
Ten slotte
De inspectie constateert dat het grote aantal scholen en instellingen dat
de doelstelling basiskwaliteit heeft bereikt tot tevredenheid en optimisme
stemt. Het realiseren van een meer geavanceerd kwaliteitsniveau is altijd
een uitdaging maar het ontwikkelingspotentieel lijkt daarvoor zeker
aanwezig. Samen met de scholen en de andere bij het onderwijs
betrokken instellingen zullen wij ons inzetten voor de verdere verbeteringen in het onderwijs in Caribisch Nederland. De afspraken die wij in de
OA 2017–2020 hebben gemaakt zijn onze leidraad.
Een gelijkluidende brief hebben wij gezonden aan de voorzitter van de
Eerste Kamer der Staten-Generaal.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 VIII, nr. 127

6