Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 570

Wijziging van de Gezondheids- en welzijnswet
voor dieren en de Wet dieren in verband met de
herziening van het heffingenstelsel ten behoeve
van de kosten van de bestrijding en het weren
van besmettelijke dierziekten, zoönosen en
zoönoseverwekkers (herziening heffingenstelsel
Diergezondheidsfonds)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 9 maart 2017
Met veel belangstelling heb ik kennis genomen van de opmerkingen en
vragen van de fracties van VVD, PvdA, CDA, ChristenUnie en PvdD.
In deze nota naar aanleiding van het verslag beantwoord ik de door de
verschillende leden gestelde vragen, waarbij ik de volgorde en indeling
van het verslag aanhoud. De vragen heb ik genummerd en in voorkomend
geval geparafraseerd met het oog op de toegankelijkheid en leesbaarheid.
1. Doel en aanleiding
1. De leden van de VVD-fractie vroegen of de voorgestelde wijzigingen
ook daadwerkelijk de beoogde transparantie zullen bieden. Ook vroegen
zij of de positieve elementen niet te niet worden gedaan door uitvoeringskosten.
Het wetsvoorstel is erop gericht de uitgaven van het Diergezondheidsfonds die overeenkomstig de afspraken met de sector voor rekening van
het bedrijfsleven komen, op een efficiënte wijze in rekening te brengen bij
het bedrijfsleven via de oplegging van heffingen. De voorgestelde regels
bieden zodanige flexibiliteit bij de verwerking van de uitgaven in de
tarieven van de heffingen dat de financiële druk op het bedrijfsleven op
een aanvaardbaar niveau gehouden kan worden en dat tegelijkertijd de
budgettaire risico’s voor het Rijk te overzien zijn. Voor het totaalbedrag dat
door het bedrijfsleven via de heffingen wordt opgebracht in een aaneengesloten periode van vijf jaren geldt een maximum, het zogenoemde
plafondbedrag.
De voorgestelde wijziging waardoor het mogelijk wordt om tarieven
jaarlijks te wijzigen heeft tot gevolg dat uitgaven voor de maatregelen bij
een dierziekteuitbraak die niet te voorspellen zijn, telkens spoedig in de
tarieven kunnen worden verwerkt. Het verband tussen de uitgaven van
het Diergezondheidsfonds en de hoogte van de tarieven, en daarmee van
de hoogte van de diergezondheidsheffing per veehouder wordt op deze
manier duidelijker en transparanter.
De keuze voor de verwerking van de uitgaven van het Diergezondheidsfonds in de tarieven in een bepaalde periode wordt bij de vaststelling van

kst-34570-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

1

nieuwe tarieven zo precies mogelijk, per diersoort en per uitgavenpost,
toegelicht in de nota van toelichting bij de desbetreffende algemene
maatregel van bestuur. Daaruit zal blijken hoe de nieuwe tarieven
berekend zijn, en welke uitgaven in de daaropvolgende jaren in de
tarieven zullen worden verwerkt. Ook hierdoor wordt de transparantie
vergroot.
Aangezien het wetsvoorstel niet voorziet in wezenlijke veranderingen in
de uitvoeringspraktijk is er geen sprake van een toename van uitvoeringskosten.
2. De leden van de ChristenUnie-fractie vroegen een reflectie over het
opheffen van de productschappen en de noodzaak van voorliggend
wetsvoorstel. Tevens vroegen de leden naar de betrokkenheid van de
agrarische sector zonder de verankering van activiteiten via het productschap.
De productschappen hebben bij de financiering van het Diergezondheidsfonds een belangrijke faciliterende rol gespeeld na de varkenspestuitbraak
aan het einde van de vorige eeuw. De besturen van de productschappen
hebben zich destijds garant gesteld voor de betaling van de bijdragen van
het bedrijfsleven aan het Diergezondheidsfonds. De productschappen
betaalden de sectorbijdragen uit hun bestemmingsfondsen, die op hun
beurt werden opgebouwd door productschapsheffingen, tot het heffen
waarvan de productschappen bevoegd waren op grond van de Wet op de
bedrijfsorganisatie en de productschapsverordeningen. Dat bracht met
zich dat het niet nodig was om op grond van de Gwwd veehouders
heffingen op te leggen. De afspraken tussen de betrokken Minister en de
besturen van de productschappen werden vastgelegd in opeenvolgende
convenanten over de financiering van de bestrijding en preventie van
besmettelijke dierziekten.
Sinds de opheffing van de productschappen, per 1 januari 2015, wordt de
diergezondheidsheffing met toepassing van de artikelen 91h en verder
van de Gwwd opgelegd. De tarieven en de onderscheiden diersoorten en
diercategorieën waarvoor zij gelden, zijn opgenomen in het Besluit heffing
bestrijding dierziekten en het Besluit heffing preventie dierziekten.
Voor de veehouders betekent dit, ten opzichte van de situatie zoals die
gold voor 1 januari 2015, een minimaal verschil, omdat de heffing niet
langer door het productschap, maar door het Rijk wordt opgelegd.
Tegelijk met de invoering van de diergezondheidsheffing heeft het Rijk
met het bedrijfsleven afspraken gemaakt, vastgesteld in het Convenant
financiering bestrijding besmettelijke dierziekten 2015–2019 (Stcrt. 2015,
nr 13794, verder: het convenant). Ten aanzien van de betrokkenheid van
de agrarische sectoren merk ik op dat na afloop van het huidige
convenant nieuwe afspraken in een volgend convenant kunnen worden
opgenomen.
2. Ontwikkeling van de financiering van maatregelen voor de
preventie en de bestrijding van besmettelijke dierziekten
3. De leden van de VVD-fractie vroegen een uiteenzetting over de
belangen van de overheid en de veehouders bij de bestrijding en
preventie van dierziekten.
In Nederland worden dieren gehouden voor de productie van vlees en
voor dierlijke producten zoals eieren, wol en melk. De verzorging van de
dieren is in handen van de veehouders. Zij hebben er een groot belang bij
dat hun dieren gezond zijn en goede producten opleveren. Inherent aan
het houden van dieren is het risico dat zich op een bedrijf een uitbraak
voordoet van een dierziekte, waarvan een aantal zeer besmettelijk is. Dit is
in beginsel aan te duiden als een bedrijfsrisico.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

2

Op de individuele ondernemer rust de verantwoordelijkheid om uit
veterinair oogpunt zo verantwoord mogelijk om te gaan met zijn dieren en
om de verspreiding van een ziekte over zijn eigen veestapel tegen te gaan.
Door preventieve maatregelen kan besmetting of een uitbraak in veel
gevallen worden voorkomen.
Een uitbraak van een besmettelijke dierziekte kan een substantiële
schadepost opleveren voor de veehouder. Bij een besmettelijke dierziekte
lopen ook de veestapels in de omgeving van de besmette stal een risico
op besmetting, waardoor de besmetting zich snel kan uitbreiden over een
groter gebied, waarin zich mogelijk een groot aantal dieren bevindt.
Daarbij kan het gaan om dieren die bedrijfsmatig worden gehouden, maar
ook om dieren die anders dan in de uitoefening van een bedrijf worden
gehouden, waaronder de zogenoemde hobbydieren. Ook de aan de
veehouderij verbonden economische sectoren van handel in dieren en
dierlijke producten ondervinden nadeel van een uitbraak van een
besmettelijke ziekte. Bovendien kan een besmettelijke dierziekte ook een
risico voor de volksgezondheid met zich brengen. Tegen die achtergrond
is het niet alleen in het belang van de individuele veehouder zelf, maar
ook in het algemeen belang dat de verspreiding van een dierziekte zoveel
mogelijk wordt beperkt. Daarom neemt de overheid maatregelen, zoals
een vervoersverbod in de omgeving van de besmette locatie, om de
verspreiding van de dierziekte tegen te gaan. De bestrijdings- en preventiemaatregelen zijn voor verschillende besmettelijke dierziekten in
Europees verband afgesproken en in Europese regelgeving neergelegd.
De uitvoering van deze maatregelen is in de Gwwd aan de Minister van
Economische Zaken opgedragen.
4. De leden van de VVD-fractie vroegen wat het nut en de noodzaak is van
de aanpassing van de Gwwd en waarom de op de Gwwd gebaseerde
algemene maatregelen van bestuur, te weten het Besluit heffing
bestrijding dierziekten en het Besluit heffing preventie dierziekten, niet
zouden functioneren.
De voorgestelde wijzigingen betreffen primair de huidige heffingssystematiek van de Gwwd. In het Besluit heffing bestrijding dierziekten en het
Besluit heffing preventie dierziekten is de uitwerking van die huidige
systematiek opgenomen.
Het huidige heffingensysteem van de Gwwd bepaalt dat zowel het
heffingstarief voor de kosten van de bestrijding van dierziekten als het
heffingstarief voor de kosten van de preventie van dierziekten eerst na
drie jaar kan worden gewijzigd (het huidige artikel 91i, tweede lid, en het
huidige artikel 92a, tweede lid, van de Gwwd). Dit onder de beperking dat
een verhoging van het tarief, naast de eventuele hogere begroting van de
in de volgende periode te verwachten uitgaven, 50% van het verschil
tussen de gerealiseerde uitgaven en de opbrengsten van de heffing in de
voorafgaande jaren mag omvatten. Omdat niet alle uitgaven van het
Diergezondheidsfonds over een periode van drie jaar nauwkeurig te
begroten zijn, zullen de feitelijke uitgaven door het Diergezondheidsfonds
afwijken van de begrote uitgaven. Dat geldt vooral wanneer er een grote
dierziekte-uitbraak optreedt.
Een tariefverhoging moet thans worden berekend uit de begrote hogere
kosten, en het verschil tussen de uitgaven en de heffingopbrengsten in de
voorafgaande drie jaren. Voor dat laatste deel geldt de hiervoor
genoemde beperking. Daardoor kunnen de uitgaven die op grond van het
convenant voor rekening van het bedrijfsleven komen, met de huidige
bepalingen van de Gwwd, niet volledig ten laste van het bedrijfsleven
worden gebracht.
Volgens de huidige Gwwd zouden, theoretisch gesproken, alle in de wet
genoemde uitgaven voor zover die in de voorafgaande drie jaren zijn
uitgegaan boven de opbrengst van de heffingen, na een tariefverhoging,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

3

voor 50% door het bedrijfsleven worden gedragen, ook als die hogere
bedragen volgens het convenant boven het voor de sector geldende
plafondbedrag uit zouden komen en als gevolg daarvan volledig voor
rekening van de overheid zouden komen.
Indien dus uitsluitend de huidige bepalingen van de Gwwd worden
toegepast levert dat voor het Rijk vertraging in de afrekeningen op en leidt
dat tot een afrekensystematiek die niet goed spoort met de afspraken
zoals die in het convenant zijn vastgelegd.
Het wetsvoorstel voorziet daarom in de mogelijkheid om jaarlijks de
tarieven van de heffingen te wijzigen, in plaats van eenmaal in drie jaar.
Bovendien wordt meer nadrukkelijk aangesloten bij de afspraken zoals
deze in het convenant zijn vastgelegd, bijvoorbeeld met betrekking tot het
geheel bij het bedrijfsleven in rekening brengen van bepaalde uitgaven
van het Diergezondheidsfonds, maar met inachtneming van de plafondbedragen, die bij algemene maatregel van bestuur worden vastgesteld.
Voor het overige sluit het wetsvoorstel aan bij de diersoorten en diercategorieën die in het Besluit heffing bestrijding dierziekten en het Besluit
heffing preventie dierziekten worden genoemd, en bij de systematiek
waarbij geen diergezondheidsheffing is verschuldigd indien voor
bepaalde diersoorten een minimum aantal gehouden dieren is bepaald
(het voorgestelde artikel 91c, derde lid, van de Gwwd en het voorgestelde
artikel 9.15, derde lid, van de Wet dieren).
5. De leden van de PvdA-fractie vroegen waarom gekozen is voor een
stelsel waarbij de kosten van een grote uitbraak van een besmettelijke
dierziekte, indien die zeer hoog zijn, door de samenleving moeten worden
betaald, en of de kans op de gevolgen van een grote uitbraak van een
besmettelijke dierziekte niet kan worden opgelost door het verlagen van
de kans op een uitbraak door een vermindering van het aantal dieren in
Nederland?
Het bedrijfsleven en de overheid hebben een gezamenlijk belang bij
preventie en bestrijding van besmettelijke dierziekten, zoals ik in mijn
antwoord op vraag 3 heb aangegeven. Het ligt in de rede dat de kosten
gezamenlijk gedragen worden, zoals het de afgelopen jaren het geval was.
Er gelden voor de veehouderij de nodige wettelijke kaders met het oog op
bescherming van belangen als de diergezondheid, dierenwelzijn,
volksgezondheid en milieu. Veehouders moeten hun bedrijfsvoering
daarop aanpassen en dat speelt een belangrijke rol bij het voorkomen en
bestrijden van besmettelijke dierziekten.
Anders dan de vragenstellers lijken te veronderstellen is het niet zo dat de
kans op een uitbraak van een besmettelijke dierziekte of een zoönose
direct gekoppeld is aan het aantal dieren in Nederland. De kans op een
introductie en snelle verspreiding van een dierziekte wordt bepaald door
een reeks van factoren, zoals de bedrijfsvoering (hygiënemaatregelen),
vervoersbewegingen en de bedrijfsdichtheid in een gebied.
Dit neemt overigens niet weg dat het kabinet onderkent dat de omvang
van de veehouderij op sommige plaatsen negatieve gevolgen heeft voor
het leefklimaat (ondanks de bestaande omgevingsrechtelijke instrumenten). Het kabinet bereidt in verband hiermee een voorstel voor een
interim-wet veedichte gebieden voor die provincies de mogelijkheid biedt
om te sturen op de omvang van de veehouderij in een gebied met het oog
op de bevordering van de kwaliteit van de leefomgeving. Het gaat in het
bijzonder om gebieden met een grote concentratie van veehouderijen.
Voor wat betreft de huidige inrichting van de veehouderij en de toekomst
wil ik verder verwijzen naar mijn brief aan de Tweede Kamer van
21 november 2016 over een duurzame veehouderij (Kamerstukken II
2016–2017, 28 973, nr. 184).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

4

3. Aspecten van de financiering van de maatregelen ter preventie
en bestrijding van besmettelijke dierziekten
3.1 Maatregelen ter bestrijding en preventie van dierziekten
6. De leden van de VVD-fractie vroegen hoe deze wetswijzing ervoor gaat
zorgen dat de maatregelen om dierziekten te voorkomen primair gericht
zijn op preventie en het tegengaan van een dierziekteuitbraak.
Ik wijs erop dat dit wetvoorstel gaat over de financiering van de
bestrijdings- en preventiemaatregelen, niet over de specifieke
bestrijdings- en preventiemaatregelen die genomen moeten worden. Ik
verwijs hiervoor naar de Regeling preventie, bestrijding en monitoring
van besmettelijke dierziekten en zoönosen en TSE’s, die maatregelen
voorschrijft ter voorkoming van introductie of verspreiding van besmettelijke dierziektes. Hiervoor wordt vooral gebruik gemaakt van monitoringsprogramma’s om zo snel mogelijk de aanwezigheid van een eventuele
dierziekte op te merken, maar ook maatregelen zoals het doden van
besmette dieren of noodvaccinatie zijn van belang om verdere
verspreiding te voorkomen.
Zoals de leden van de VVD-fractie in het verslag aangeven, hebben ook de
dierhouders zelf een rol en verantwoordelijkheid ter voorkoming van
dierziektes. Belangrijke preventieve maatregelen zoals ongediertebestrijding en hygiëneplannen zijn door de dierlijke sectoren opgenomen in
de diverse sectorspecifieke private kwaliteitssystemen.
7. De leden van de PvdD-fractie vroegen naar een reactie op de huidige
inrichting van de veehouderij, de relatie met dierziekte-uitbraken en wie
voor de kosten van dierziekte bestrijding aan de lat staat.
Ik verwijs naar mijn antwoorden op de vragen 3, 5 en 6, waarin ik ben
ingegaan op het belang van de individuele veehouder en van de
maatschappij bij het voorkomen en bestrijden van uitbraken van
besmettelijke dierziekten en de belangrijke rol die de veehouders daarin
spelen.
3.2 Het Diergezondheidsfonds
8. De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe de bijdrage aan het
Diergezondheidsfonds nu verhoudingsgewijs verdeeld is over het Rijk, het
bedrijfsleven en de Europese Unie.
In het convenant staan de afspraken over de financiering van de kosten
voor de bewaking en bestrijding van vooraf gedefinieerde dierziekten,
zoals de Klassieke Varkenspest (KVP) of Aviaire Influenza (Vogelgriep). De
kosten voor bewaking en monitoring van deze dierziekten worden grosso
modo door Rijk en sector gedeeld (50%/50%). De kosten voor de
bestrijding van dierzieken worden in eerste instantie voor 100% aan de
desbetreffende sector doorberekend. Mochten de uitgaven op totaalniveau – dus kosten op het gebied van bewaking en monitoring en
bestrijding – over een periode van vijf jaar een bepaald, voor de sector in
het convenant afgesproken, financieel plafond overschrijden, dan komt
deze overschrijding geheel voor rekening van de overheid. Dit is het
zogenoemde «plafondbedrag».
Aan de bepaling van de hoogte van de in het convenant, alsmede in het
wetsvoorstel, vastgelegde plafonds hebben voor elke convenantsperiode
berekeningen van het Landbouw Economisch Instituut ten grondslag
gelegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

5

Telkens is de statistische kans op een dierziekte-uitbraak in een periode
van vijf jaar berekend en de vermoedelijke hoogte van de daaruit
volgende schade, indien de uitbraak daadwerkelijk optreedt bij de
onderscheiden diersoorten. Op grond van deze berekeningen zijn de
plafondbedragen vastgesteld. Bij deze hoogte van de plafondbedragen is
de kans op een overschrijding van de plafonds in de huidige periode van
vijf jaar ongeveer 20% a 30% per sector.
Daarnaast zijn er in het kader van de huidige convenantafspraken een
paar dierziekten, waarvan de uitgaven geheel door het bedrijfsleven
worden gedragen, terwijl de desbetreffende bijdragen van het bedrijfsleven op grond van het convenant niet meegerekend worden bij de
bepaling of het plafondbedrag is bereikt, zoals Salmonella en Leukose. Dit
betreft van de productschappen overgenomen taken.
De Europese Unie draagt bij aan de preventie en bestrijding van besmettelijke dierziekten. Bij de finale afrekeningen van vorige uitbraken bleek
dat ongeveer 35% van de totale uitgaven van het Diergezondheidsfonds
door de EU worden vergoed. Zie ook de vorige begroting van het
Ministerie van Economische Zaken (Kamerstukken II 2015/16, 34 300 XIII,
nr. 1)
3.3 Bijdragen van de sector
9. De leden van de VVD-fractie vroegen of dit wetsvoorstel in overeenstemming is met het convenant Diergezondheidsfonds. Ook vroegen deze
leden of de partners bij het convenant zich kunnen vinden in het
wetsvoorstel.
Het wetsvoorstel waarborgt dat de vaststelling van de tarieven van de
heffingen in overeenstemming is met de afspraken zoals neergelegd in
het convenant. In het bijzonder van belang is dat het door een sector aan
heffingen te betalen bedrag in de periode van vijf jaar tot 2020 in totaal
niet hoger kan zijn dan het in het convenant afgesproken plafondbedrag.
Deze bedragen zijn in de wet opgenomen. Voor een volgende convenantsperiode worden de plafondbedrag in een algemene maatregel van
bestuur vastgesteld.
Uit de reacties van de sectoren blijkt dat die zich in het wetsvoorstel
kunnen vinden omdat in wezen de tot op heden gevolgde handelwijze
wordt gehandhaafd, maar met meer flexibiliteit kan worden toegepast en
dat de voorgestelde wijzigingen geen wezenlijk verschil maken voor de
financiering van de uitgaven van het Diergezondheidsfonds en de wijze
waarop de diergezondheidsheffing wordt geheven.
10. De leden van de PvdA -fractie vroegen naar de hoogte van de
geldende plafondbedragen, naar de overschrijdingen en of er een
maximumbijdrage is voor de overheid.
De plafondbedragen per sector uit het convenant zijn opgenomen in het
voorgestelde artikel 91n van de Gwwd en het voorgestelde artikel 9.28 van
de Wet dieren:
– voor de rundersector (melkkoeien, vleeskalveren en vleesvee):
€ 23.540.000,–.
– voor de varkenssector: € 53.447.000,– waarvan € 30.000.000,– ten
behoeve van de bewaking en bestrijding van Afrikaanse varkenspest
en Swine Vesicular Disease.
– voor de pluimveesector € 47.138.000,–, waarvan € 2.113.000,– ten
behoeve van de bewaking en bestrijding van Newcastle Disease.
– voor de schapen- en geitensector: € 5.074.000,–.
Indien deze plafondbedragen overschreden worden, komen alle kosten
boven het plafondbedrag van de getroffen sector voor rekening van de
overheid. De overheid is verantwoordelijk voor de uitvoering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

6

noodzakelijke bestrijdingsmaatregelen. Er is geen maximum aan de
overheidsbijdrage. In de convenantsperiode 2010–2014 zijn de plafonds
niet overschreden. De twee daaraan vooraf gaande convenantsperiodes
(2000–2004 en 2005–2009) zijn niet goed vergelijkbaar met de huidige
plafonds, omdat zich in de loop der jaren veel ontwikkelingen in de
veehouderij hebben voorgedaan die ertoe hebben geleid dat de hoogte
van plafondbedragen kon worden verlaagd. Deze ontwikkelingen bestaan
bijvoorbeeld uit betere preventiemaatregelen, nieuwe bestrijdingsstrategieën (noodvaccinatie voor de bestrijding van Mond- en Klauwzeer en
Klassieke Varkenspest), nieuwe diagnostische methoden en een beter
zicht op de eventuele (schade)ontwikkeling van dierziekte-uitbraken door
een meer modelmatige onderbouwing (door het Landbouw Economisch
Instituut).
11. De leden van de CDA-fractie stelden vragen over de wijzigingen en
aanpassingen in deze wet en haar uitvoering ten opzichte van de
afspraken gemaakt in de diverse convenanten met de productschappen.
Op welke punten worden de convenanten met het bedrijfsleven ten tijde
van de productschappen niet gevolgd?
Ik verwijs naar mijn antwoorden op de vragen 2 en 9, waarin ik ben
ingegaan op de rol van de vroegere productschappen in het verleden bij
de financiering van het Diergezondheidsfonds en de wijze waarop met dit
wetsvoorstel recht wordt gedaan aan de afspraken met het bedrijfsleven.
12. De leden van de CDA-fractie vroegen of er bezwaar- en beroepsprocedures lopen in verband met de overgang naar de diergezondheidsheffing.
Sinds 1 januari 2015 wordt de diergezondheidsheffing geheven, op basis
van de Gwwd. Dit betekent dat op sommige onderdelen een andere
systematiek voor de vaststelling van het heffingsbedrag moest worden
toegepast. Dit was merkbaar in de pluimveesector, die van de productschappen een heffing opgelegd kregen voor elk opgezet koppel, terwijl de
Gwwd thans uitgaat van het gemiddeld aantal in een kalenderjaar
gehouden dieren. Bij de vaststelling van de aanslag voor het kalenderjaar
2015 is een correctie aangebracht om dit verschil te verrekenen voor de
pluimveehouders die eind 2014 een heffing hadden betaald voor pluimvee
dat ook in 2015 nog in de stal was (besluit van de Staatssecretaris van
Economische Zaken van 29 juni 2016, nr. DGAN/DAD/16098692, houdende
toepassing van de hardheidsclausule bij de vaststelling van de aanslag
diergezondheidsheffing 2015 en 2016 (Stcrt. 2016, nr 39263)).
Ten algemene kan worden opgemerkt dat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, RVO.nl, in totaal 245 bezwaarschriften tegen de
heffingsaanslagen voor 2015 heeft ontvangen. Daarvan is een deel gericht
tegen de hoogte van de heffing en een deel gericht tegen de hoogte van
het bedrag dat als gevolg van het genoemde besluit in mindering werd
gebracht op het bedrag van de aanslag. Naar verwachting zal in februari
2017 een besluit zijn genomen op alle ingediende bezwaren.
13. De leden van de ChristenUnie-fractie vroegen naar de waarborgen
voor heffingplichtige houders en producenten dat zij alleen de
afgesproken uitgaven van het diergezondheidsfonds blijven dragen.
Het Convenant financiering bestrijding besmettelijke dierziekten
2015–2019 geldt tot en met 2019. In het voorgestelde artikel 91k van de
Gwwd (artikel 9.23 van de Wet dieren) is vastgelegd welke kosten mogen
worden gebruikt voor de berekening van de tarieven, en daarmee voor de
hoogte van de heffingen. Het betreft in elk geval alleen de uitgaven van
het Diergezondheidsfonds, en daardoor is de omvang van de uitgaven
beperkt tot hetgeen is uitgeven voor de bestrijding en de preventie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

7

besmettelijke dierziekten, alsmede voor de inning van de diergezondheidsheffing.
Het voornemen is dat voor de periode na 2019 eveneens een convenant
wordt gesloten met afspraken over de verdeling van de financiering van
de uitgaven van het Diergezondheidsfonds. Op grond van het voorgestelde artikel 91j, eerste lid, van de Gwwd (artikel 9.22, eerste lid, van de
Wet dieren) worden de plafondbedragen telkens in een algemene
maatregel van bestuur voor de duur van vijf jaar vastgesteld.
14. De leden van de PvdD-fractie vroegen of de regering de mening deelt
dat de kosten voor de bestrijding en preventie van dierziekten zouden
moeten worden opgebracht door de sector zelf.
Ik verwijs naar mijn antwoord op vraag 3, waarin ik ben ingegaan op het
gezamenlijke belang van veehouders en de maatschappij bij voorkoming
en bestrijding van uitbraken van besmettelijke dierziektes.
3.4 Kenmerken huidige diergezondheidsheffing
15. De leden van de VVD-fractie vroegen of het juist is dat met de
wijziging van de wet de mogelijkheid tot het wijzigen van de tarieven
eenzijdig bij de overheid komt te liggen, en vroegen naar de invloed van
de sector op het beleid.
Het opleggen van heffingen is bij uitstek een taak van de overheid (artikel
104 van de Grondwet). Ingevolge het huidige artikel 93 van de Gwwd is de
Minister van Economische Zaken belast met de heffing van de diergezondheidsheffing en daardoor met de vaststelling van de tarieven, zulks
met inachtneming van de huidige artikelen 91i en 92 van de Gwwd. Het
wetsvoorstel brengt uiteraard geen verandering in deze taakverdeling.
Over de verdeling van de financiering van de uitgaven kunnen in een
convenant afspraken gemaakt worden met de sectoren. Daarbij kan ook
de doeltreffendheid of de uitvoering van de maatregelen aan de orde
komen. Zoals ik in mijn antwoord op vraag 9 heb aangegeven, zorgt dit
wetsvoorstel ervoor dat beter rekening gehouden kan worden met de
afspraken die met de sector zijn gemaakt en in de toekomst zullen worden
gemaakt.
16. De leden van de CDA-fractie vroegen om een overzicht van de
wijzigingen die voortkomen uit het Convenant financiering bestrijding
besmettelijke dierziekten 2015–2019.
Ik verwijs naar mijn antwoord op vraag 9, waarin ik ben ingegaan op de
verhouding tussen dit wetsvoorstel en het convenant.
17. De leden van PvdD-fractie vroegen of de regering het acceptabel vindt
dat de belastingbetalers moeten opdraaien voor de kosten die de
veehouderij veroorzaakt. Deze leden vinden dit niet acceptabel en pleiten
voor een volledige omslag in de veehouderij, zodat welzijn en gezondheid
van mens, dier en milieu voorop komen te staan. Zij vinden dat de
vee-industrie zelf de kosten moet dragen die zij veroorzaakt. Graag
ontvangen deze leden een reactie hierop.
Ik verwijs naar mijn antwoorden op de vragen 3, en 5 en 8, waarin ik ben
ingegaan op de gemeenschappelijke aspecten van het belang van de
individuele veehouder en het belang van de maatschappij bij het
voorkomen en bestrijden van uitbraken van besmettelijke dierziekten en
de belangrijke rol die de veehouders daarin spelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

8

4. Nieuw wettelijk kader
4.1 Aanwijzing aan heffing onderworpen diersoorten en handelingen, en
berekening aantallen
18. De leden van de ChristenUnie-fractie vroegen op welke manier het
voor ondernemers duidelijk is wat de berekeningsgrondslag is en op
welke manier zij een reële inschatting kunnen maken van de hoogte van
de heffing.
De heffingsgrondslag voor het houden van dieren is ingevolge het
voorgestelde artikel 91f van de Gwwd (het voorgestelde artikel 9.18 van
de Wet dieren) het aantal dieren dat in een kalenderjaar door de
veehouder wordt gehouden. Het bedrag van de heffing wordt vervolgens
berekend op basis van dat aantal dieren en het tarief per dier.
Net zoals thans in de Uitvoeringsregeling diergezondheidsheffing zullen
voor de situaties waarin dat nuttig is, rekenregels worden vastgesteld.
Voor pluimvee is het wenselijk om de heffingsgrondslag te baseren op elk
afzonderlijk opgezet koppel, zodat ingewikkelde rekenregels voor
houderijvormen met -over een kalenderjaar- sterk wisselende aantallen in
een stal en met verschillende stallen per pluimveehouder achterwege
kunnen blijven. Ik verwijs naar mijn antwoord op vraag 15. Met het oog
daarop is in de nota van wijziging een daartoe strekkend voorstel
opgenomen.
4.2 Tariefstructuur
19. De leden van de VVD-fractie vroegen naar wijzigingen in de tariefstructuur.
De tariefstructuur wordt gevormd door de volgende componenten:
a. de aanwijzing van de uitgaven waarvan de opbrengst van de
heffingen de financiering vormt;
b. eventuele beperkingen voor de wijze waarop die uitgaven worden
toegerekend.
c. de aanwijzing van de heffingsgrondslag: wat is het «belastbare feit»;
d. de wijze waarop de uitgaven worden gefinancierd: door een
begroting vooraf van de verwachte uitgaven, of door verwerking van
de gerealiseerde uitgaven in de tarieven;
e. de mogelijkheden om een tarief te differentiëren naar verschillende
diersoorten of diercategorieën en om een tarief te wijzigen.
Hierna zal ik op de verschillen per punt ingaan.
a. Het gaat om de uitgaven van het Diergezondheidsfonds voor de
preventie en de bestrijding van aangewezen besmettelijke dierziekten. Dit blijft ongewijzigd, met dien verstande dat voorgesteld wordt
dat de uitgaven voor preventie en de uitgaven voor bestrijding niet
leiden tot twee afzonderlijke tarieven, maar tot een enkel tarief.
b. In het convenant is een verdeling afgesproken: sommige uitgaven
worden geheel door het bedrijfsleven gedragen, andere uitgaven
worden door het bedrijfsleven en door de overheid gezamenlijk
gedragen, en sommige uitgaven zijn geheel voor rekening van de
overheid. Deze handelwijze biedt de mogelijkheid om met de
veehouderijsectoren tevens afspraken te maken over door de
veehouders te nemen maatregelen. Ik ga er van uit dat na afloop van
het huidige convenant een nieuw convenant gesloten wordt.
Voor de uitgaven die door het bedrijfsleven worden gedragen is een
maximumbedrag voor de bijdrage per sector in het convenant
neergelegd. Omdat dit plafondbedrag het in de tarieven te verwerken
bedrag, en daardoor de tarieven en het heffingsbedrag, direct kan
beïnvloeden, is in het wetsvoorstel vastgelegd dat de plafondbedra-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

9

c.

d.

e.

gen bij algemene maatregel van bestuur worden vastgesteld voor
een daarbij te bepalen periode van vijf jaar.
Momenteel wordt op grond van artikel 91h, derde lid, van de Gwwd,
de diergezondheidsheffing voor andere diersoorten dan de diersoort
varken gebaseerd op het gemiddeld in een kalenderjaar houden
aantal dieren. De soorten waarvoor de diergezondheidsheffing wordt
geheven worden in de wet opgenomen, of in een algemene
maatregel van bestuur aangewezen. Voorgesteld wordt om de
diergezondheidsheffing te baseren op het feitelijke aantal in een
kalenderjaar gehouden dieren. Voor de meeste soorten is de
registratie zodanig dat dit mogelijk is. Het wetsvoorstel maakt
mogelijk dat voor sectoren waar de precieze aantallen niet met
voldoende zekerheid kunnen worden vastgesteld een andere
berekeningswijze wordt bepaald.
Thans wordt een tarief eens in de drie jaren vastgesteld op basis van
een begroting van de verwachte uitgaven, met een mogelijke
verhoging van 50% van het verschil, in de voorafgaande periode van
drie jaar, tussen de uitgaven en opbrengsten van de heffingen.
In het voorgestelde artikel 91k van de Gwwd (artikel 9.23 van de Wet
dieren) wordt het bedrag dat in de tarieven moet worden verwerkt
berekend op basis van een begroting van de voorspelbare uitgaven,
en een verrekening van de gerealiseerde uitgaven.
Tevens wordt voorgesteld om -zoals nu ook in het convenant is
bepaald- een reserve per sector te vormen in het Diergezondheidsfonds, welke reserve zo nodig gebruikt wordt om schommelende
uitgaven te financieren, zonder dat een extra heffing of een tijdelijke
extra overheidsbijdrage nodig is.
Om goed in te kunnen spelen op veranderingen in de uitgavenpatronen van het Diergezondheidsfonds wordt voorgesteld om de tarieven
elk jaar te kunnen wijzigen.
De thans aangewezen diersoorten en diercategorieën zullen worden
gehanteerd om de tarieven te differentiëren.

20. De leden van de CDA-fractie vroegen aan welke andere diersoorten
wordt gedacht om een heffing te introduceren.
Het is op grond van het voorgestelde artikel 91c, tweede lid, van de Gwwd
(het voorgestelde artikel 9.15, tweede lid, van de Wet dieren) mogelijk om
andere diersoorten of andere handelingen aan te wijzen waarvoor de
diergezondheidsheffing kan worden opgelegd. Dat is het geval als nog
niet aangewezen diersoorten gevoelig blijken te zijn voor aangewezen
dierziekten, of als dierziekten worden aangewezen waarvoor bepaalde nog
niet aangewezen diersoorten gevoelig zijn, en aldus een veterinair risico
vormen, ten aanzien waarvan preventie- en bestrijdingsmaatregelen
voorgeschreven zijn. Momenteel is er geen voornemen om andere
diersoorten aan te wijzen.
4.3 Plafondbedragen en crisisreserve
21. De leden van de CDA-fractie vroegen in hoeverre de hoogtes van de
reserves afwijken van wat gebruikelijk was ten tijde van de productschappen. Graag zien zij dat per onderdeel gespecificeerd.
Deze leden lezen dat de crisisreserve kan worden verhoogd of verlaagd,
en vragen op basis van welke criteria of gegevens de omvang van de
crisisreserve kan worden verhoogd of verlaagd en of hiervoor nog nadere
criteria komen?
De aan het woord zijnde leden vroegen waarom is gekozen voor het hoge
percentage van 40% voor de mogelijke maximum omvang van de
crisisreserve. Waarom is dit percentage aanzienlijk hoger dan concrete
bedragen die in het convenant zijn opgenomen? In navolging van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

10

Afdeling advisering van de Raad van State vroegen zij om een onderbouwing van de maximum omvang van de crisisreserve van 40%. Deze
leden vinden het onvoldoende dat dit 20% meer is dan het nu ingestelde
percentage van 20% crisisreserve.
Bij de financiering van het Diergezondheidsfonds zijn de productschappen
vanaf 1999 een belangrijke rol gaan spelen. De productschappen maakten
al gebruik van hun bevoegdheid om heffingen op te leggen. Uit de
opbrengst van deze heffingen konden de productschappen ook de
bijdrage van de houders voor het Diergezondheidsfonds betalen en
daarmee financieel garant staan voor de sectorbijdrage. De desbetreffende productschappen beheerden bestemmingsfondsen, waarin de
reserves dusdanig groot waren dat bij een eventuele dierziekte- uitbraak
de kosten tot aan het plafondbedrag van desbetreffende sector
opgebracht kon worden. Hoe hoog precies de reserves van de productschappen hiervoor waren is niet bekend en was ook niet relevant in het
licht van financiële garantie die hierover met de productschappen was
afgesproken tot aan het plafondbedrag. Na de opheffing van de productschappen en daarmee het vervallen van de financiële garantstelling is in
het convenant met sectorpartijen afgesproken dat met ingang van 2016 in
het Diergezondheidsfonds een reserve wordt opgebouwd.
Het voorstel om als onderdeel van het tarief een crisisreserve op te nemen
is nieuw. De huidige wet voorziet hier niet in. Met een crisisreserve wordt
recht gedaan aan het belang om op voorhand in het Diergezondheidsfonds voldoende middelen beschikbaar te hebben om direct de maatregelen te betalen die moeten worden getroffen bij een uitbraak. Een
dierziekte-uitbraak laat zich immers niet voorspellen. De exacte dierziektebestrijdingsuitgaven kunnen daarom niet vooraf in een heffing worden
meegenomen.
Tegelijkertijd wordt ook recht gedaan aan het belang van ondernemers dat
er via de heffing geen onnodig beslag wordt gelegd op hun middelen.
Immers hoe hoger dit onderdeel van de heffing is, hoe meer het bedrijfsleven op voorhand aan heffingen dient te betalen, zonder dat zeker is dat
op een later tijdstip de met dit onderdeel van de heffing opgebouwde
reserves moeten worden aangesproken. Het spreekt voor zich dat
naarmate de kans op een uitbraak en de verwachte schadegevolgen
groter wordt, er aanleiding zal zijn om de omvang van de crisisreserve te
vergroten, wat weer door zal werken in de hoogte van de heffing; als de
kans op een uitbraak en de verwachte schadegevolgen laag is, kan er
aanleiding zijn om de omvang van de crisisreserve te verkleinen. Op basis
van ervaring zal duidelijk worden in hoeverre het in het convenant
vastgelegde percentage van 20% redelijk en goed werkbaar is. Het zou
kunnen blijken dat met een hoger of lager percentage de omvang van de
reserve beter aansluit bij het eventueel veranderende uitgavenpatroon. De
regering zal in voorkomende gevallen met het bedrijfsleven overleg
voeren over voornemens tot verhoging of verlaging van de omvang van
de crisisreserve voordat zij hierover een besluit neemt. Het percentage
wordt vervolgens in een algemene maatregel van bestuur op grond van
het voorgestelde artikel 91k, derde lid, van de Gwwd (het voorgestelde
artikel 9.23, derde lid, van de Wet dieren) opgenomen. Zo nodig kunnen
afspraken hierover in een convenant worden vastgelegd. Vooralsnog sluit
de regering wat betreft het bij algemene maatregel van bestuur vast te
stellen percentage voor de omvang van de reserve gedurende de
resterende looptijd van de huidige convenantsperiode aan bij het
percentage dat in het convenant is neergelegd. Om enige flexibiliteit en
tegelijkertijd houvast te geven voorziet het wetsvoorstel in een maximum
voor het percentage van de reserve van 40% van het voor elke sector
geldende plafondbedrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

11

22. De leden van de ChristenUnie-fractie stellen vragen over het
aanpassen van de omvang van de crisisreserve.
Ik verwijs naar mijn antwoord op vraag 21.
5. Gevolgen voor het betrokken bedrijfsleven
23. De leden van de VVD-fractie en de ChristenUnie-fractie vroegen om
een nadere onderbouwing van de regeldrukeffecten.
De heffingssystematiek heeft als zodanig regeldrukeffecten voor de
varkens-, runder-, pluimvee-, schapen- en geitensector. Deze komen voort
uit de administratieve afhandeling van de heffing door middel van een
aanslag die de houders opgelegd krijgen. Ook in de periode dat de
productschappen heffingen oplegden productschappen kregen
veehouders in de pluimveesector en in de schapen- en geitenhouderij
heffingen opgelegd. Het wetsvoorstel voorziet niet een toename van
regeldrukeffecten, omdat er geen nieuwe informatieverplichtingen
worden opgelegd. Dat de uitvoering in de nieuwe situatie bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) ligt, is niet van invloed op de
regeldruk voor de veehouders, omdat er geen andere gegevens van de
veehouders worden gevraagd.
In dit verband wijs ik erop dat er op dit moment geen heffingen worden
geïnd bij de rundveehouders en de varkenshouders. Voor de sectoren
waarvoor in de periode 2015 tot en met 2017 geen diergezondheidsheffing
is geheven in verband met de aanwezigheid van financiële middelen uit
bestemmingsfondsen geldt het volgende.
Bij de rundveehouders wordt ingeschat dat in de eerste vijf jaar na
inwerkingtreding van deze wet (2018–2022), indien zich geen grote
dierziekte-uitbraken voordoen, nog geen heffing geïnd wordt vanwege de
beschikbaarheid van de reserves. Indien door een uitbraak van een
besmettelijke dierziekte de uitgaven boven de nog beschikbare reserves
uitgaan, zal wel een heffing opgelegd kunnen worden. De daaruit
voortvloeiende regeldrukeffecten zullen op dat moment opnieuw in kaart
worden gebracht.
De verwachting is dat dit zal leiden tot een toename van de administratieve last met 740.000 euro (20.000 rundveehouders, geschatte gemiddelde tijdsbesteding 1 uur per jaar tegen een uurtarief van 37 euro).
De varkenshouderij beschikt over minder reserves en daardoor zal naar
verwachting bij de varkenshouders binnen één of twee jaar (2018- 2019)
een heffing worden opgelegd. De daaruit voortvloeiende regeldrukeffecten zullen ook op dat moment opnieuw in kaart worden gebracht.
De verwachting is dat dit zal leiden tot een toename van de administratieve last, het aantal dieren controleren en een betalingsprocedure
uitvoeren, met 185.000 euro (5000 varkenshouders, geschatte gemiddelde
tijdsbesteding 1 uur per jaar tegen een uurtarief van 37 euro).
Over de regeldrukeffecten van de diergezondheidsheffing zal de Kamer
worden geïnformeerd als besloten wordt de diergezondheidsheffing te
gaan heffen voor runderen of varkens.
24. De leden van de ChristenUnie-fractie vroegen of het wetsvoorstel niet
tot een hogere administratieve lastendruk leidt door de grotere
complexiteit van de heffingen.
Ik verwijs naar mijn antwoord op vraag 23. Ik benadruk dat voor de
veehouders de heffing niet complexer wordt: in principe wordt een maal
per jaar de diergezondheidsheffing opgelegd (behalve bij pluimvee); in
het voorstel worden dezelfde elementen benoemd die nu ook al een rol
spelen bij de vaststelling van de tarieven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

12

25. De leden van de CDA-fractie vroegen waarom de nieuwe systematiek
op de lange termijn gunstig zou zijn voor het bedrijfsleven.
Ik verwijs naar mijn antwoord op vraag 4, waarin ik ben ingegaan op de
nut en noodzaak van dit wetsvoorstel.
26. De leden van de ChristenUnie-fractie vroegen naar een inschatting van
de hoogte van de heffingen per sector, ook in vergelijking met de
heffingen in het verleden door de productschappen.
Het totale bedrag dat door middel van de heffingen wordt gefinancierd is
sterk afhankelijk van de uitgaven voor een opgetreden uitbraak van een
besmettelijke dierziekte. De daarmee samenhangende uitgaven
verschillen naar gelang de ernst van de uitbraak. Dat is in het verleden
niet anders geweest dan in de toekomst het geval zal zijn.
Het totaalbedrag dat door een sector wordt gefinancierd wordt verdeeld
over de aantallen gehouden dieren van de desbetreffende diersoort,
eventueel nader onderverdeeld naar diercategorie.
Voor de vaststelling van tarieven per diersoort of diercategorie zal worden
uitgegaan van dezelfde criteria als thans worden toegepast.
Daarbij kan de berekeningswijze een verschil in de hoogte van het vast te
stellen tarief opleveren: als het tarief, zoals nu met toepassing van de
huidige bepalingen van de Gwwd, wordt vastgesteld op basis van
gemiddeld aantal gehouden dieren, dan is het tarief hoger dan als het
tarief wordt berekend naar het feitelijk totaal aantal gehouden dieren.
Daarbij kan het totaal aantal in een jaar gehouden dieren achteraf worden
vastgesteld, maar het is ook mogelijk om uit te gaan van de aantallen
dieren die in een stal worden gebracht, zoals gebruikelijk was bij de
pluimveehouderij in de tijd dat de productschappen de heffing inden.
Bijvoorbeeld: een vleeskuikenhouder (waarvan de dieren ongeveer 6
weken op het bedrijf aanwezig zijn) krijgt 7 keer per jaar een heffing
opgelegd die berekend wordt door het tarief (A) te vermenigvuldigen met
het aantal opgezette dieren. Als uitgegaan wordt van het gemiddeld
aantal gehouden dieren wordt een ander tarief (B) maal het gemiddeld
aantal dieren per jaar gehanteerd. Het leidt geen twijfel dat heffingstarief
A niet te vergelijken is met tarief B. Het totaalbedrag dat de pluimveehouder in een kalenderjaar aan heffingen betaalt is in beide gevallen
ongeveer gelijk.
6. EU-aspecten
27. De leden van de CDA-fractie vroegen naar de acceptatie van vlees van
gevaccineerde dieren en de relatie met het EU-platform dierenwelzijn.
Het nationaal en internationaal in de markt zetten van producten van
gevaccineerde dieren is primair een taak voor de sector zelf. De problematiek staat los van de wijzigingen in dit wetsvoorstel, dit neemt niet weg
dat deze afzetproblematiek wel serieus wordt genomen en dat via andere
wegen wordt ingezet op het aanpakken van de oorzaken achter de
afzetproblematiek. Hierbij is de inzet vooral gericht op het versoepelen of
wegnemen van de bestaande beperkingen in de EU-regelgeving over
vaccinatie en over de handel in vlees en zuivel van gevaccineerde dieren
en is specifiek gericht op het borgen van de toepassingsmogelijkheden
van vaccinatie binnen de recent vastgestelde Europese diergezondheidswetgeving (de zogenoemde Animal Health Law).
Het EU-platform dierenwelzijn is op dit moment in oprichting. De
Europese Commissie is voornemens om nog gedurende het voorzitterschap van Malta de samenstelling van dit platform vast te stellen en de
eerste bijeenkomst te plannen. Ik betwijfel overigens dat de acceptatie van
vlees van gevaccineerde dieren een geschikt onderwerp voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

13

EU-Platform dierenwelzijn is en dat er draagvlak zal zijn voor een
eventuele agendering van een dergelijk onderwerp voor dit platform. De
focus van dit platform is immers dierenwelzijn.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
M.H.P. van Dam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 570, nr. 6

14