Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

34 919

Defensienota

Nr. 78

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE EN VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 mei 2021
Tweemaal per jaar, bij de begroting en het jaarverslag, informeert
Defensie de Kamer met een rapportage over de inzet en de gereedheid
van de krijgsmacht. Hierbij ontvangt u de inzetbaarheidsrapportage over
geheel 2020.
De negatieve spiraal waarin Defensie zich bevond, is doorbroken. In de
afgelopen kabinetsperiode is, na decennia van bezuinigen, het roer
omgegaan. In de afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gezet richting
het herstel en de modernisering van de defensieorganisatie en een aantal
prangende problemen is aangepakt. Er is gewerkt aan het herstel van
vertrouwen onder andere door betere arbeidsvoorwaarden en door de
aanpak van achterstallig onderhoud. Er is aanzienlijk geïnvesteerd in de
modernisering van de krijgsmacht, onder andere met de honderd
projecten van het investeringsprogramma uit de Defensienota. Op deze
manier is er gewerkt aan het herstel van vertrouwen van onze mensen in
de organisatie. Op het gebied van investeringen in het materieel zijn
besluiten genomen over bijvoorbeeld de vervanging van de M-fregatten,
van de Fennek, van de gevechtsuitrusting en zo is het contract van het
programma Grensverleggende IT eind van 2020 afgesloten. Daarmee is
een belangrijke stap gezet om de IT-infrastructuur hoogwaardig,
betrouwbaar en toekomstbestendig te maken. Dit heeft betekenis voor het
inlopen van de achterstand in de slagkracht en inzetbaarheid van de
krijgsmacht. Dit wordt zowel binnen als de buiten de organisatie gezien.
Zowel de tevredenheid als de motivatie van medewerkers nam in 2020 toe
ten opzichte van 2018 en 201. De waardering vanuit de samenleving voor
de competenties van Defensie is gestegen van een 6,1 begin 2017 naar 7,0
in de eerste helft van 2020.
Ondanks deze stappen en positieve signalen moet er ook nog veel
gebeuren en is Defensie nog niet in staat te leveren wat de samenleving
van haar verwachten mag. Met de Defensievisie 2035 (Kamerstuk 34 919,
nr. 71) is transparanter dan ooit duidelijk gemaakt wat er op ons afkomt,

kst-34919-78
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 919, nr. 78

1

wat we moeten doen en waar de behoeften liggen. Ook na de investeringen van de afgelopen jaren zal herstel van de gereedheid nodig blijven
om de grondwettelijke taken van Defensie uit te kunnen voeren. Het
dreigingsbeeld wordt ondertussen diverser, complexer en verontrustender. Defensie moet daarop kunnen anticiperen en, in het geval van een
crisis, direct op kunnen reageren. Met de huidige inrichting en staat van
de defensieorganisatie zijn we niet adequaat toegerust voor de toekomstige (en sommige huidige) dreigingen.
Nederland is kwetsbaar en er wordt een toenemend beroep op Defensie
gedaan. Daarbij nemen ook de eisen aan de gereedheid toe als gevolg van
de veranderende veiligheidsituatie. Het groeiende beroep op Defensie en
het beschikbare budget sluiten op dit moment niet op elkaar aan.
Een volgend kabinet zal zich buigen over eventuele vervolgstappen.
Hierbij is langjarig politiek commitment op realistische doelen voor beleid
en budget wenselijk om de organisatie goed te kunnen richten en in te
kunnen richten. Zonder aanvullende verhogingen van het defensiebudget
zal Nederland volgens de NAVO-berekeningen met een percentage van
1,37% in 2024 op plaats 25 (van 291 NAVO-landen) staan op de ranglijst
van uitgaven aan Defensie. De benodigde verandering in koers, die in de
Defensievisie 2035 is weergegeven, wordt ongeacht het budget ingezet.
Defensie moet blijven moderniseren, om nu en in de toekomst, de
grondwettelijke taken uit te kunnen voeren en een antwoord te hebben op
de vele dreigingen.
Deze rapportage geeft u inzicht in hoeverre de krijgsmacht haar drie
hoofdtaken heeft kunnen uitvoeren en informeert u over de mate van
gereedheid van de daarvoor benodigde capaciteiten en inzetbare
eenheden. In navolging van de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer is er extra aandacht voor de derde hoofdtaak en voor de beperkingen in gegarandeerde capaciteiten.
COVID-19 zorgt in onze krijgsmacht voor een andere dynamiek dan wij
gewend zijn en de invloed hiervan is terug te zien in deze rapportage.
Vanuit diverse civiele autoriteiten is een beroep gedaan op de expertise en
snelle inzet die Defensie kan leveren. Met het leveren van ondersteuning
op diverse gebieden heeft Defensie een belangrijke bijdrage geleverd aan
het ondersteunen van de Nederlandse samenleving tijdens deze
pandemie. De beperkende maatregelen hebben echter ook een weerslag
gehad op de personele gereedheid, materiële gereedheid en
geoefendheid. Ondanks alle snelle en goede aanpassingen in de organisatie om thuiswerken mogelijk te maken en werving en opleiding
aangepast voort te zetten, is er een effect geweest op de operationele
gereedheid. De effecten van COVID-19 op de operationele gereedheid zijn
beschreven in deze rapportage.
Hoofdtaken
De Nederlandse defensie-inspanning is een afgeleide van de Grondwet,
het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden en onze internationale
verdragsverplichtingen, waaronder het Handvest van de Verenigde Naties,
het Noord-Atlantische Verdrag en het EU-Verdrag.
De drie hoofdtaken van Defensie die hieruit voortvloeien zijn:
1. Bescherming van het eigen en bondgenootschappelijke grondgebied,
inclusief het Caribisch deel van het Koninkrijk;
1

De ranglijst van 29 NAVO-landen is afkomstig uit het Report to Defence Ministers on burden
sharing, October 13 2020. IJsland is niet opgenomen in deze ranglijst waardoor het aantal
NAVO-landen in deze lijst 29 is, in plaats van 30 (het aantal NAVO-landen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 919, nr. 78

2

2. Bescherming en bevordering van de internationale rechtsorde en
stabiliteit;
3. Ondersteuning (onder alle omstandigheden) van de civiele autoriteiten
bij de handhaving van de openbare orde, de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, de bestrijding van rampen en incidenten en de
beheersing van crises, zowel nationaal als internationaal.
Het afgelopen jaar is er voor met name de eerste en de derde hoofdtaak
vaker een beroep gedaan op Defensie. Dit is een weerspiegeling van de
veiligheidsanalyses van binnen- en buitenland die aangeven dat
dreigingen toenemen in aantal, soort en complexiteit. Als gevolg van deze
veranderende veiligheidssituatie nemen de eisen aan de gereedheid toe.
De verdediging van ons eigen koninkrijk en onze bondgenoten gaat verder
dan de fysieke grenzen, zoals bijvoorbeeld ook dreigingen in het digitale
domein uitwijzen.
Inzetbaarheidsdoelen
De inzetbaarheidsdoelen geven weer met welke capaciteiten Defensie, na
uitvoering van de Defensienota, invulling kan geven aan deze hoofdtaken.
De inzetbaarheidsdoelen op basis van de Defensienota zijn hieronder
weergegeven. Daadwerkelijke inzetmogelijkheden zijn mede afhankelijk
van de mate van operationele gereedheid van een capaciteit, de geografische spreiding van Nederlandse inzet en de ondersteuningsmogelijkheden van partnerlanden. Specifieke inzet kan een impact hebben op de
mate van gereedheid van deze eenheden voor de inzetbaarheidsdoelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 919, nr. 78

3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 919, nr. 78

4

Ontwikkelingen in de opdrachtenmatrix bij de inzetbaarheidsrapportage
Deze Inzetbaarheidsrapportage bestaat uit een openbare brief en een
vertrouwelijke bijlage. Deze vertrouwelijke bijlage bestaat uit twee delen:
een tekstueel deel dat operationeel vertrouwelijke informatie over de
gereedheid van de krijgsmacht bevat en de opdrachtenmatrix die ingaat
op de status van de capaciteiten en inzetbare eenheden. De inzetbaarheidsrapportage is, in lijn met de Defensienota 2018 (Kamerstuk 34 919,
nr. 1), opgesteld op basis van de opdrachtenmatrix. Deze opdrachtenmatrix biedt het overzicht van de gereedstellingsopdrachten die de
Commandant der Strijdkrachten aan zijn Defensieonderdelen geeft en is
een vertaling van de inzetbaarheidsdoelen («Wat gaan wij kunnen») in de
Defensienota 2018.
De rapportage op de opdrachtenmatrix voor deze inzetbaarheidsrapportage is voor de eerste maal in het het Digitaal Dashboard Operationele
Gereedheid gerealiseerd door de appreciaties van capaciteiten en
inzetbare eenheden in te voeren. In navolging hiervan zullen vanaf 2021
alle rapportages op de opdrachtenmatrix standaard via dit dashboard
verlopen. De weergave van fact based informatie maakt het opstellen van
appreciaties door commandanten eenvoudiger en minder arbeidsintensief.
Met het Digitaal Dashboard Operationele Gereedheid volgt Defensie ook
de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer op. Het dashboard
verbetert de herleidbaarheid over de status operationele gereedheid van
capaciteiten, inzetbare eenheden en componenten. Verder maakt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 919, nr. 78

5

dashboard het rapportageproces minder foutgevoelig en biedt het een
verbeterde basis voor uniforme definities.
De rapportage over de capaciteiten gebruikt, in lijn met de aanbevelingen
van de Algemene Rekenkamer, een herziene kleurcodering om aan te
geven in welke mate Defensie erin slaagt de generieke gereedstelling voor
de hoofdtaken waar te maken. Vanaf de huidige rapportage kan er een
blauwe markering worden toegevoegd aan een van de drie kleuren en is
de kleur oranje met bijbehorende betekenis geïntroduceerd. Deze herziene
kleurcodering geeft een beter passende visuele indicatie van de mate van
gereedheid. Met het blauwe label bij de rapportagekleur worden
eenheden gemarkeerd die in de rapportageperiode een specifieke
opdracht hebben vervuld. Door dit label ontstaat een visueel beeld van de
mate waarin de eenheden van Defensie gecommitteerd zijn. Defensie
rapporteerde eerder een Kritieke Prestatie Indicator (KPI) over de
inzetbaarheid. Deze KPI was echter afgeleid van de oude kleurcodering.
Door de herziene kleurcodering en veranderde methodiek is het niet
langer mogelijk deze KPI te hanteren.
Defensie werkt verder aan een verbeterde opdrachtenmatrix die vanaf de
Inzetbaarheidsrapportage over de eerste helft van 2021 in gebruik zal zijn.
In lijn met het advies van de Rekenkamer zal in deze opdrachtenmatrix de
herleidbaarheid verbeterd zijn. Ook zal de status van de ondersteunende
eenheden beter zichtbaar zijn. De opvolging van de aanbevelingen van de
Algemene Rekenkamer verloopt conform eerder gedane toezeggingen.
De kleurcoderingen zijn:

Ontwikkelingen en uitvoering hoofdtaken
De krijgsmacht heeft de beschikking over een «single set of forces». In
beginsel zijn alle capaciteiten inzetbaar voor alle drie de hoofdtaken.
Echter, de inzet van een capaciteit voor de ene hoofdtaak heeft direct
effect op de gereedheid en inzetmogelijkheden voor één van de andere
hoofdtaken. Dit dwingt tot keuzes. In de vertrouwelijke bijlagen zijn
voorbeelden van deze keuzes opgenomen. Verder is er een toenemende
vraag naar capaciteiten voor de bescherming van het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied. Deze focusverschuiving naar de eerste
hoofdtaak vereist, naast daadwerkelijke inzet, voldoende ruimte voor
personele en materiële gereedheid en geoefendheid die de eerste
hoofdtaak vereist.
De krijgsmacht is in 2020 voor alle drie de hoofdtaken ingezet. Daarnaast
stonden ruim 8000 militairen stand-by voor NAVO- en EU-commitments
en voor nationale taken. In diverse missiegebieden vonden activiteiten
niet of op zeer beperkte schaal plaats door COVID-19 maatregelen. Op het
gebied van nationale inzet, zowel voor reguliere als COVID-19 gerelateerde inzet, ondersteunde Defensie op dagelijkse basis de civiele
autoriteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 919, nr. 78

6

Inzet eerste hoofdtaak
Voor de eerste hoofdtaak (bescherming van het eigen en bondgenootschappelijke grondgebied, inclusief het Caribisch deel van het Koninkrijk)
is de krijgsmacht ingezet voor enhanced Forward Presence op de
oostflank van het NAVO-verdragsgebied. Ook stond de krijgsmacht
stand-by voor internationale verplichtingen, als de European Union Battle
Group, NATO Response Force Initial Follow on Forces Group van de Very
High Readiness Joint Taskforce, het NATO Readiness Initiative en voor het
commando over en deelname aan NATO’s Amphibious Task Group.
Inzet tweede hoofdtaak
Voor de tweede hoofdtaak (bescherming en bevordering van de internationale rechtsorde en stabiliteit) leverde Defensie in 2020 een bijdrage aan
de NAVO-missie Resolute Support in Afghanistan en aan de anti-ISIS
coalitie en bredere veiligheidsinzet in Irak. In Afghanistan zijn train, advice
and assist beperkt en alleen voortgezet binnen de geldende
RIVM-maatregelen ter voorkoming van verdere verspreiding van
COVID-19. Ook in Irak had de pandemie gevolgen voor de werkzaamheden binnen zowel Capacity Building Mission Iraq (CBMI) als NATO
Mission Iraq (NMI). Vanuit Irak zijn begin april 2020 alle trainers naar
Nederland teruggehaald, nadat de trainingen daar, op verzoek van de
Iraakse autoriteiten, waren stilgelegd. Voor CBMI gold eind december
2020 nog steeds dat alleen essentieel personeel in het missiegebied
aanwezig was.
Het luchtverdedigings- en commandofregat Zr.Ms. De Ruyter nam in de
eerste helft van 2020 deel aan de waarnemingsoperatie Operatie Agenor
in de Straat van Hormuz (European-led Maritime Awareness in the Strait
of Hormuz – EMASoH) om de spanningen in de regio te verminderen en
een bijdrage te leveren aan de free flow of commerce.
Tot slot continueerde Defensie de bijdragen aan verschillende missies in
het Midden-Oosten, zoals UNDOF, UNTSO, UNIFIL en USSC en leverde
Defensie een kleinschalige bijdrage aan onder andere twee missies in Mali
(EUTM Mali en MINUSMA).
Inzet derde hoofdtaak
Militairen zijn dagelijks actief voor de derde hoofdtaak: ondersteuning
(onder alle omstandigheden) van de civiele autoriteiten bij de handhaving
van de openbare orde, de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde,
de bestrijding van rampen en incidenten en de beheersing van crises,
zowel nationaal als internationaal. Inzet als gevolg van COVID-19
gebeurde vooral met geneeskundige capaciteiten. Zo stelde Defensie
personeel en materieel beschikbaar voor onder andere staf- en analysecapaciteit, de COVID- en IC-afdeling van het UMC Utrecht, XL-teststraten,
voedselbanken en verpleeg- en verzorgingstehuizen.
Ook leverde Defensie wederom capaciteit voor onder andere het
opruimen van explosieven door de Explosieven Opruimingsdienst en het
doorzoeken van panden door de search-teams van de genie.
Na de nitraatexplosie in Beiroet maakten militairen deel uit van het
Nederlandse Urban Search and Rescue (USAR) team. Dit team zocht met
met speurhonden en apparatuur onder het puin naar vermisten. Met een
militair vliegtuig verplaatste Defensie het personeel en materiëel daarvoor
vanaf Vliegbasis Eindhoven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 919, nr. 78

7

Met al deze inzetten voor de derde hoofdtaak laten wij zien dat Defensie
een organisatie is die er staat als het nodig is; Nederland kan in tijden van
crisis op ons rekenen. Deze bijdrages geven vertrouwen richting ons eigen
personeel, de bevolking en partnerorganisaties.
De civiele behoefte aan militaire capaciteiten is in de loop van de tijd
gewijzigd. Daarom loopt er een gezamenlijke herijking van de gegarandeerde capaciteiten met het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Hierover
bent u in juni 2020 geïnformeerd (Kamerstuk 34 919, nr. 68). Op dit
moment zijn de gegarandeerde capaciteiten nog in belangrijke mate
gebaseerd op de afspraken uit 2006. De laatste jaren is wel duidelijk
geworden dat bij nationale crisissituaties altijd een beroep wordt gedaan
op defensiecapaciteiten. Dit beroep is breder dan de aangeboden
gegarandeerde capaciteiten. Als structurele ketenpartner in het nationale
veiligheidsdomein zal Defensie daarom samen met Justitie en Veiligheid
en het Veiligheidsberaad nieuwe civiel-militaire afspraken gaan maken. De
huidige staat van de defensieorganisatie, in combinatie met de toenemende vraag zorgen ervoor we niet meer toegerust zijn om aan alle
aanvragen voor militaire bijstand en -steunverlening te voldoen zonder
dat dit invloed heeft op gecommitteerde (inter)nationale verplichtingen of
eigen gereedstellingsactiviteiten.
Herstel van de gereedheid
Operationele gereedheid bestaat uit drie elementen: personele
gereedheid, materiële gereedheid en geoefendheid. De navolgende
paragrafen bevatten toelichting op deze drie elementen. Het herstel van
de gereedheid vraagt tijd, voordat de effecten van genomen maatregelen
zichtbaar zijn en leiden en behouden van het gewenste niveau van
operationele gereedheid om alle drie de hoofdtaken volledig uit te kunnen
voeren. In algemene zin bleef in 2020 de operationele gereedheid (OG)
onder druk staan door een lage kwantitatieve en kwalitatieve militaire
personele vulling en een laag blijvende materiële gereedheid. Combat
Support (CS) en Combat Service Support (CSS) waren onvoldoende
beschikbaar. De knelpunten in de operationele gereedheid hebben geleid
tot beperkingen die vooral het vermogen hebben aangetast om eenheden
langdurig, gelijktijdig en in hogere dreigingsscenario’s in te zetten. Dat is
onder andere terug te lezen in de vertrouwelijke bijlage bij de beperkingen
per eenheid en het aantal verschuivingen in de data waarop inzetbare
eenheden op norm operationele gereedheid komen.
Personele gereedheid
De personele gereedheid (PG) is de mate waarin het personeel van een
eenheid beschikbaar en geschikt is voor het uitvoeren van de opgedragen
opdracht. Om het herstel van de gereedheid te kunnen accommoderen, is
de formatie in deze kabinetsperiode met circa 6.700 VTE uitgebreid,
waarvan ruim de helft militair. Ten opzichte van 2019 is deze in 2020 met
circa 600 VTE uitgebreid. Het saldo tussen in- en uitstroom was positief
met +628 militairen en +1.000 VTE burgerpersoneel. Ondanks het grotere
aanbod van personeel, door maatregelen als het voor onbepaalde tijd
verlengen van tijdelijke contracten en het langer kunnen doorwerken via
aanpassing van de datum voor Funtioneel Leeftijds Ontslag, is de vulling
– ten opzichte van de uitgebreide formatie – Defensiebreed slechts licht
gestegen van 85,4% naar 85,9%. Dit komt omdat de saldo in de toename
van het personeel vergelijkbaar is met de uitbreiding van het aantal VTE.
De personeelsrapportage bevat meer en gedetailleerde informatie over de
personele vulling. Met name de militaire personele vulling was zorgelijk
en bleef 79%. De COVID-19 crisis bood wel kansen die zorgden voor een
groter aanbod van potentieel personeel en een lagere irreguliere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 919, nr. 78

8

uitstroom. Zo nam de vertrekintentie onder defensiemedewerkers af, ook
omdat aspecten als baanzekerheid en inkomen belangrijke factoren van
invloed waren. De knelpunten in de onderbouw en specialistische functies
bleven echter nog onveranderd.
We zijn gestart met het verbeteren van de besturing van instroom en de
opleidingen, zodat we in de toekomst gerichter functies kunnen vullen die
de gereedheid verhogen. De afgelopen periode zijn al kansrijke initiatieven voor werving, vulling en opleiding gestart. Hiervan zijn drie
voorbeelden te benoemen. De luchtmacht startte een samenwerking met
het bedrijfsleven om de werving van onder andere de knelpuntcategorieën bij vliegtuigonderhoudstechniek en de gevechtsleiding te verbeteren. Sinds deze samenwerking steeg de werving van nieuwe
medewerkers voor knelpuntfuncties binnen de luchtmacht van 33% in
2019 naar 57% in 2020. De landmacht gaf met de oprichting van de
Werkgroep Personele Vulling meer prioriteit aan de werving en opleiding
van onderofficieren. De marine paste de initiële mariniersopleiding aan
om het opleidingsrendement met behoud van kwaliteit te verhogen. Het
opleidingsrendement steeg daardoor van 47% naar 66%.
In 2020 is het programma «Kwaliteit in Beeld» gestart. De implementatie
ervan vindt conform planning in 2021 plaats. Dit programma moet zorgen
voor verbeterd inzicht in de kwalitatieve personele gereedheid en voor
inzicht in de specifieke kennis en vaardigheden van ons personeel. De
implementatie vraagt nog veel tijd en capaciteit, zowel voor het inrichten
van het beheerproces als de daadwerkelijke invoer van gegevens, maar
zal naar verwachting komend jaar afgerond worden.
Door de COVID-19 maatregelen staan de benodigde initiële en functionele
opleidingen onder druk. De opleidingen vinden zoveel mogelijk op afstand
en met in achtneming van risico beperkende maatregelen plaats. Een
gevolg hiervan was dat het de afgelopen periode niet mogelijk was om
het beoogde aantal medewerkers op te leiden. Dit vergroot de druk op de
beschikbare opleidingen in 2021. Om de druk op de opleidingscapaciteit te
verlichten, nam Defensie al eerder maatregelen als: verlenging
functieduur, opleidingsverkorting, afstandsonderwijs, uitbesteding aan
civiele opleidingsinstanties, beter aansluiten op eerder verworven
competenties, just-in-time opleiden, optimalisatie van het vraag- en
aanbodmanagement van opleidingen en tijdelijke onttrekking van militaire
instructeurs uit de operationele onderdelen ten gunste van de
opleidingseenheden.
De lage kwantitatieve en kwalitatieve militaire personele vulling werkt,
naast de invloed op de personele gereedheid en veiligheid, sterk door in
de materiële gereedheid, geoefendheid en daarmee in de algehele
operationele gereedheid. Dit komt door het ontbreken van één of enkele
functionarissen die cruciaal zijn voor de inzetbaarheid van de volledige
eenheid.
Materiële gereedheid
Materiële gereedheid (MG) is de mate waarin het materieel van een
eenheid beschikbaar en geschikt is voor het uitvoeren van de opdracht. De
Algemene Rekenkamer heeft de onvolkomenheid op logistieke reservedelen opgeheven. Hoewel de materiële beschikbaarheid door het tijdelijk
verminderde gebruik (door COVID-19) steeg, verbeterde de materiële
gereedheid niet. In 2020 was er een gebrek aan technisch personeel om
beschikbare reservedelen in te bouwen en onderhoud uit te voeren aan
materieel dat juist meer onderhoud vraagt vanwege veroudering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 919, nr. 78

9

Omdat vanwege COVID-19 beperkingen minder geoefend is, was de
onbalans in de materieel logistieke keten minder voelbaar. Desalniettemin
blijft deze onbalans onverminderd bestaan. Een herstel van de balans in
de materieel logistieke keten, zowel op het gebied van beschikbare
personele capaciteit als beschikbare voorraden, is door een tekort aan
financiële middelen nog altijd niet haalbaar. Zoals benoemd in de
Defensievisie 2035 blijkt dat ook na de investeringen van de afgelopen
jaren er herstel nodig blijft voor de noodzakelijke gereedheid en inzetbaarheid van de krijgsmacht om de grondwettelijke taken van Defensie uit
te kunnen voeren.
Om binnen het beschikbare budget te blijven is ingeteerd op de voorraad
repareerbare reservedelen. Door een vermindering in verplaatsingen is er
in 2020 minder uitgegeven aan brandstof. Deze gelden zijn alternatief
aangewend voor de IT-problematiek. Basisprobleem bij de IT is een
disbalans tussen enerzijds de noodzakelijke vernieuwingen en het op orde
houden van de reeds beschikbare (IT) middelen en anderzijds het
daarvoor beschikbare budget en de daarvoor beschikbare personele
capaciteit. Hierover wordt uw Kamer geïnformeerd met een Kamerbrief.
Met het aanvullen van de munitievoorraden, de verbeteringen in het
munitiedomein en de demilitarisatie van overtollige munitievoorraden
realiseert Defensie essentiële verbeteringen. In lijn met de Defensievisie
zijn aanvullende investeringen in munitie en het munitiedomein nodig om
het aanpassingsvermogen, snelheid en gevechtskracht van Defensie
verder te verbeteren en de krijgsmacht in staat te stellen om de grondwettelijke taken te kunnen uitvoeren. Ook hierover wordt uw Kamer separaat
geïnformeerd met een Kamerbrief.
Het vastgoed van Defensie heeft de afgelopen jaren steeds meer in de
belangstelling gestaan en zijn er veel inspanningen verricht voor het op
orde krijgen van de portefeuille. Er is onder andere onderzoek gedaan
naar handelingsperspectieven om het verschil tussen beschikbaar en
benodigd budget te kunnen verkleinen. Met het Strategische
Vastgoedplan en de externe validatie daarvan is inzicht verkregen in de
financiële behoefte voor het vastgoed van Defensie. Daarnaast is in 2020
een Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) naar het vastgoed van
Defensie opgestart. Hierin wordt onderzocht wat de meest doelmatige set
aan maatregelen is om het vastgoed van Defensie op orde te krijgen. Om
te voorkomen dat de staat van het vastgoed verder achteruit gaat, is voor
de korte termijn aanvullend budget beschikbaar gesteld, dat ten laste gaat
van diverse materieel investeringsprojecten. Dit aanvullende budget
wordt ingezet voor het verbeteren van de kwaliteit van het vastgoed en op
het herstel van storingen en defecten. Echter, in verband met de omvang
van de veranderopgave die Defensie op het gebied van vastgoed heeft, is
een langjarige herstelperiode nodig.
Het resultaat van de extra investeringen wordt zichtbaar. De gerealiseerde
investeringsquote in 2020 is 24,6%, wat het hoogste getal in jaren is. De
gemiddelde investeringsquote op basis van de realisatie tussen 2016 en
2020 komt uit op 20,2% waarmee Nederland voldoet aan de
NAVO-investeringsnorm van minimaal 20% van de defensie-uitgaven.
Inherent aan de aard van defensiematerieel is echter dat levertijden vaak
lang zijn. Daarnaast hebben uitbesteed groot onderhoud en levering van
producten door de industrie door COVID-19 in sommige gevallen
vertraging opgelopen. Tevens heeft COVID-19 invloed op de verwervingstrajecten door de reisbeperkingen die afgelopen jaar golden. Wel is in
2020 wederom ingezet op nieuwe partnerschappen en zijn nieuwe
convenanten afgesloten om de realisatie van projecten te kunnen
versnellen waar mogelijk. Voorbeelden hiervan zijn de innovatieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 919, nr. 78

10

ontwikkeling van elektrische brandweervoertuigen en het uitvoeren van
het motorenonderhoud aan de F-35.
Hoewel veel projecten nog in uitvoering zijn, is er ook gemoderniseerd en
vernieuwd. Enkele voorbeelden hiervan zijn brugleggende tanks,
rupsdozers, de eerste operationele Scania Gryphus vrachtwagens uit het
Programma Defensiebrede Vervanging Operationele Wielervoertuigen
(DVOW), de Chinook-F helikopter, de gemoderniseerde Patriot-fire unit, de
vogelradar op de Vliehors, de SMART-L radar op de Zr.Ms. Tromp en de
midlife update Zr.Ms. Pelikaan. Daarnaast zijn de verwervingsvoorbereidingen voor de mid life updates van de CV90 en het project Fennek
afgerond, evenals de B-fase voor het project Close in Weapon system
voor de vloot. Een van de laatste mijlpalen van 2020 vormde het positieve
advies van Bureau ICT-toetsing (BIT) over het programma GrIT en de
daaropvolgende ondertekening van het contract met het Athenaconsortium. Defensie zet met GrIT de eerste stappen in de realisatie van
een vernieuwde, toekomstbestendige en flexibele IT-infrastructuur,
hetgeen randvoorwaardelijk is voor toekomstig optreden.
Defensie heeft tot 2025 nodig om met het Beleidskader Inzetvoorraden
(BKI) de voor de tweede en derde hoofdtaak benodigde acht operationele
assortimenten op het benodigde voorraadniveau te brengen. Dit behelst
munitie, operationele rantsoenen en water, disposables en hygiëneartikelen, militaire kleding en uitrusting, geneeskundige verbruiksartikelen,
operationele infrastructuur, bedrijfs- en brandstoffen, en systeemgebonden artikelen (reservedelen). Voor doorgroei naar de benodigde
voorraden van deze operationele assortimenten voor de eerste hoofdtaak
(de bondgenootschappelijke verdediging) actualiseert Defensie onder
andere het Beleidskader Inzetvoorraden (Kamerstuk 27 830, nr. 268). U zult
in een Kamerbrief nader geïnformeerd worden over de kosten om de
(munitie)voorraden voor de eerste hoofdtaak aan te vullen.
Met de aanvulling van de munitievoorraden voor de tweede hoofdtaak, de
demilitarisatie van overtollige munitievoorraden en de verbeteringen in
het munitiedomein realiseert Defensie essentiële verbeteringen. Een
besluit over de aanvullende investeringen in munitie voor de eerste
hoofdtaak en het munitiedomein om het aanpassingsvermogen, de
snelheid en gevechtskracht van Defensie verder te verbeteren en de
grondwettelijke taken te laten uitvoeren, zoals verwoord in de Defensievisie 2035, is aan het volgend kabinet.
Geoefendheid
Geoefendheid (GO), als derde component van operationele gereedheid
(OG), is de mate waarin een (organieke of samengestelde) eenheid de
taken heeft beoefend en daarvoor voldoende niveau van beheersing van
de taken heeft getoond. Begin 2020 nam Defensie met meerdere
krijgsmachtdelen deel aan internationale oefeningen als Flintlock en Cold
Response 20. Beide oefeningen hadden de eerste hoofdtaak als focus.
Cold Response eindigde helaas vroegtijdig door COVID-19. Andere grote
en internationale oefeningen zoals Frisian Flag en de voor de derde
hoofdtaak belangrijke oefening Defender 2020 werden om dezelfde reden
geannuleerd. Meerdere buitenlandse oefeningen zijn afgeschaald of
verplaatst naar Nederland om toch zoveel mogelijk te kunnen oefenen. Zo
is de landmachtoefening Zebra Sword in Nederland in plaats van in
Duitsland uitgevoerd en heeft een eskaderreis van de marine «dichtbij
huis» plaatsgevonden. Ondanks de COVID-19 beperkingen is er dus wel
geoefend, maar met name in Nederland en in kleinere verbanden. Grote
internationale oefeningen en oefeningen benodigd voor het optreden in
het hoger geweldspectrum konden in 2020 als gevolg van COVID-19 niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 919, nr. 78

11

doorgaan. Bij het langer aanhouden van de COVID-19 beperkingen zal de
geoefendheid voor het optreden in het hogere geweldspectrum in de
toekomst verder afnemen.
Wel was er succes voor het Nederlandse Special Operations Command
(NLD SOCOM) dat zich tijdens de oefening Steadfast Jupiter voor het
eerst certificeerde als Composite Special Operations Component
Command (C-SOCC). Het hoofdkwartier C-SOCC stuurt Special Operations
Forces (SOF) in internationaal verband aan en wordt gevormd door
België, Denemarken en Nederland. In 2021 stuurt het C-SOCC de Special
Operations Forces (SOF)-inzet van de NATO Response Force (NRF21) aan.
Tot slot
Hoewel er het afgelopen jaar minder gereedstellingsactiviteiten plaatsvonden, zijn we in staat geweest de operationele gereedheid voor missies,
operaties en andere verplichtingen zoveel mogelijk op niveau te houden.
De knelpunten in de operationele gereedheid tasten vooral het vermogen
aan eenheden langdurig, gelijktijdig en in hogere dreigingsscenario’s in te
zetten. Defensie heeft nationaal en internationaal grotendeels aan haar
opdrachten in het kader van de hoofdtaken kunnen voldoen. Vooral het
directe beroep van de samenleving op Defensie was in deze rapportageperiode groter. De steun van Defensie aan diverse civiele autoriteiten in
het kader van COVID-19 bleek onmisbaar. We zijn trots op het aanpassingsvermogen van de organisatie om alle werkzaamheden zo goed als
mogelijk voort te zetten.
Met het toegewezen budget moderniseert en vernieuwt de krijgsmacht.
Door de investeringen van dit kabinet kan Defensie significante stappen
zetten in het herstel en de modernisering van de organisatie. Toch blijkt
ook uit deze rapportage dat we er nog niet zijn en dat het inzicht in de
achterstand van Defensie is verdiept. Verder herstel en modernisering zijn
noodzakelijk om te kunnen voldoen aan onze grondwettelijke taken.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten
De Staatssecretaris van Defensie,
B. Visser

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 919, nr. 78

12