Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Eenvoudig Beter
in de praktijk
Crisis- en herstelwet projecten in beeld
(3e en 4e tranche)

Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Interdepartementale programmadirectie
Eenvoudig Beter
Programma Crisis- en herstelwet
Postbus 20901 | 2500 ex Den Haag
www.rijksoverheid.nl/ienm
omgevingswet.pleio.nl
Juni 2012

Eenvoudig beter in de praktijk (3e en 4e tranche)

Dit is een uitgave van het

Eenvoudig Beter
in de praktijk
Crisis- en herstelwet projecten in beeld
(3e en 4e tranche)

2 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Inhoudsopgave
Inleiding

5

Overzichtskaart projecten

6

Interview Kees Offringa, strategisch adviseur duurzaamheid, Meppel

8

Almere: Beperkt toepassen Bouwbesluit bij particulier opdrachtgeverschap
Amersfoort: Kop van Isselt 12
Apeldoorn: Kanaalzone 14
Arnhem: Oostelijk Centrumgebied 16

10

Interview Adri Duivesteijn, wethouder, Almere 18
Brummen: Centrumplan Eerbeek 20
Harderwijk: Waterfront 22
Leeuwarden: Autarkische woning 24
Leeuwarden: Newtonpark 26
Interview Marleen Bijker, programmamanager Kanaalzone, Apeldoorn 28
Meppel: Nieuwveense Landen 30
Nijmegen: Mini-windturbines 32
Provincies Noord-Holland, Noord-Brabant en Flevoland: Duurzaam stortbeheer 34
Soest en Zeist: Vliegbasis Soest en Zeist en Soesterberg-Noord (uitbreiding van project Soesterberg-Noord) 36
Interview Tjeerd Talsma, gedeputeerde, provincie Noord-Holland

38

Stichtse Vecht: Vreeland Oost 40
Tilburg: Spoorzone 42
Veghel: Herontwikkeling CHV-terrein 44
Interview Martijn van Nie, projectmanager Oostelijk Centrumgebied, Arnhem 46
Meer informatie

48

Eenvoudig Beter in de praktijk | 3

4 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Meer projecten voordeel
van Crisis- en herstelwet
“Vooruitlopend op de ingrijpende herziening van het omgevingsrecht
– de Omgevingswet – biedt de Crisis- en herstelwet voor gemeenten en initiatiefnemers
al veel mogelijkheden om projecten sneller en doeltreffender te laten verlopen.”
Melanie Schultz van Haegen, demissionair minister van Infrastructuur en Milieu

Bestrijding crisis, duurzaam herstel en vernieuwing
van regelgeving
De Crisis- en herstelwet (Chw) is ingezet ter bestrijding van de
financiële en economische crisis, die begon in 2008. De wet versnelt
de besluitvorming van ruimtelijke projecten, brengt vernieuwing
in procedures, verruimt de bestuurlijke bevoegdheden en stimuleert
duurzame innovatie. De Chw maakt experimenten mogelijk met
gebruikmaking van nieuwe spelregels. De ervaringen met de Chw
vormen een bouwsteen voor de Omgevingswet, die een ingrijpende
vereenvoudiging en verbetering moet brengen in het omgevingsrecht.

Ontwikkelingsgebieden en duurzame innovatie
In de ontwikkelingsgebieden vergroot de Chw de bestuurlijke
manoeuvreerruimte. Het bestuur van de gemeente of de provincie
kan de milieugebruiksruimte in een gebied herverdelen en
daarmee ruimte scheppen voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen.
Ook kan voor een periode van maximaal tien jaar afgeweken
worden van wettelijke normen. Deze bevoegdheden zetten het
bestuur in een positie om complexe gebiedsontwikkeling vlot
te trekken. In andere experimenten wordt ruimte gegeven om af te
wijken van wettelijke regels die innovatie onnodig in de weg staan.
De experimenten moeten innovatief en duurzaam zijn en bijdragen
aan het bestrijden van de economische crisis. De ontwikkelingsgebieden en de innovatieve experimenten worden bij Algemene
Maatregel van Bestuur (AMvB) aangewezen (Besluit houdende
regels ter uitvoering van de Chw).

Projecten
In twee stappen (AMvB 1e tranche van 17 juli 2010 en 2e tranche
van 13 april 2011) zijn 9 ontwikkelingsgebieden en 14 innovatieve
experimenten aangewezen. De toestroom van projecten gaat door.

Nog meer ontwikkelingsgebieden en innovatieve experimenten
zijn in een 3e en 4e tranche aan de AMvB toegevoegd, een 5e
tranche is in voorbereiding en ook daarna zullen naar verwachting
nieuwe projecten onder de werking van de Chw worden gebracht.

Resultaat
De projecten leiden tot resultaat. Vastgelopen ontwikkelingen
worden losgetrokken en innovatie krijgt gestalte. De rode draad
van alle ervaringen wordt jaarlijks vastgelegd in een voortgangsrapportage. In mei 2012 verscheen de voortgangsrapportage
2011-2012 onder de titel ‘Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet’.
De basis voor het succes van de Chw ligt in afzonderlijke ontwikkelingsgebieden en innovatieprojecten. De beschrijvingen van
de projecten van de AMvB 1e en 2e tranche zijn gebundeld in de
publicatie ‘Eenvoudig Beter in de praktijk – Crisis- en herstelprojecten in beeld’. Voor u ligt de bundel met de nieuwe projecten
van de AMvB 3e en 4e tranche. Samen vormen zij het rijke palet
aan ontwikkelingsgebieden en innovatieprojecten dat onder
de Chw tot stand komt.
De projectbeschrijvingen geven volgens een vast format informatie
over de projecten. Over elk project is nog veel meer te vertellen.
U vindt telkens een doorverwijzing als u meer wilt weten. De
publicatie geeft een overzicht van de huidige praktijk. De bestaande
projecten geven niet de grens aan van wat mogelijk is. Er kan nog veel
meer. Dit overzicht is bedoeld als uitnodiging. Niet om te kopiëren,
maar wel om op een idee te komen voor uw eigen project. De Chw
biedt nieuwe kansen. Mogelijk staan uw project en uw innovatieve
aanpak in het volgende overzicht met Chw-projecten. Op de laatste
bladzijde van deze brochure vindt u de nodige contactadressen.

Eenvoudig Beter in de praktijk | 5

6 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Crisis- en herstelwet
projecten

Ontwikkelingsgebieden
3e tranche
1		
2		
3		
4		

Amersfoort, Kop van Isselt
Apeldoorn, Kanaalzone
Stichtse Vecht, Vreeland Oost
Veghel, Herontwikkeling CHV-terrein

4e tranche
5		
6		
7		
8		
		
9		

Arnhem, Oostelijk Centrumgebied
Brummen, Centrumplan Eerbeek
Harderwijk, Waterfront
Soest en Zeist, Vliegbasis Soest en Zeist
en Soesterberg-Noord
Tilburg, Spoorzone

Innovatieve experimenten
		 3e tranche

10		
11		
12		
13		
14		
15		

Almere, Braambergen, duurzaam stortbeheer
Bergen op Zoom, Kragge II, duurzaam stortbeheer
Leeuwarden, Autarkische woning
Meppel, Nieuwveense landen
Middenmeer, Wieringermeer, duurzaam stortbeheer
Nijmegen, Mini-windturbine op bedrijventerrein

		 4e tranche

16		 Almere, Beperkt toepassen Bouwbesluit bij particulier
		
opdrachtgeverschap
17		 Leeuwarden, Newtonpark

Eenvoudig Beter in de praktijk | 7

Kees Offringa, strategisch
adviseur duurzaamheid
Nieuwveense Landen,
Meppel

“Een goed begun
is ’t halve wark,
Moar die aandere helft,
doar komt ’t op an”
Drentse wijsheid

8 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Dat goede begin is er en Kees Offringa is daar maar wat trots op.
Meppel met zijn nieuwbouwwijk Nieuwveense Landen is door het
ministerie van Infrastructuur en Milieu aangewezen als innovatief
experiment (Chw), en ook als Icoonproject gebiedsontwikkeling
met energie daarbij centraal. Ook zijn ze één van de Excellentprojecten van het ministerie van Binnenlandse Zaken. En alles
draait om duurzaamheid. In totaal zullen er 3400 duurzame
woningen verrijzen in een hele nieuwe wijk van Meppel, de wijk
van de toekomst.

Voor de eerste fase van de wijk Nieuwveense Landen, die bestaat
uit 444 woningen, is gekozen voor meerdere energiesystemen.
Het energiesysteem kan later uitgebreid worden met andere
duurzame toepassingen. Een belangrijk streven van Meppel is
om het voor de bewoners zo gemakkelijk mogelijk te maken.
Ontzorgen is het sleutelwoord. De bewoners krijgen allemaal een
warmtepomp in huis, die eigendom van het lokale energiebedrijf is.
Ze worden alleen afgerekend op de afgenomen energie; verder
hebben ze er geen omkijken naar.

“Wij willen als gemeente Meppel bijdragen aan de klimaatdoelstellingen van
het kabinet. En dat doen we door in te zetten op een energieleverende wijk, die
niet afhankelijk is van fossiele brandstoffen. De (toekomstige) bewoners staan
daarbij centraal, zij moeten direct voordeel ondervinden bij deze aanpak in de
vorm van een 10% lagere energierekening, een comfortabele leefomgeving met
levering van warmte in de winter en van koelte in de zomer, voor zowel koopals huurhuizen,” aldus Kees Offringa van de gemeente Meppel.

“De aanleg en de installatie van het systeem, de exploitatie en het beheer en
het geven van ondersteuning: het is allemaal in handen van Meppel Energie,
een lokaal duurzaam energiebedrijf (een zogenoemde LDEB), dat speciaal voor
dit doel is opgericht. Het bedrijf moet financieel zelf de broek kunnen ophouden,
maar de afspraak is ook dat zo veel mogelijk van het voordeel naar de bewoners
gaat. Die bewoners zijn straks weer verenigd in een VVG, een vereniging van
gebruikers,” vertelt Offringa. “We zijn nu bezig met het bouwrijp maken
van de grond, de verkoop van de woningen start binnenkort. Eind 2012 moet
de duurzame energievoorziening klaar zijn. Dan starten we met de bouw.”

Het CBS voorspelt de komende jaren een groei van het inwonertal
van Meppel met 10% of meer. Die voorspelde groei is tamelijk uniek
voor Noord-Nederland. “Eigenlijk zwemmen wij qua groei min of meer mee
in de slipstream van de groei in Zwolle,” zegt Kees Offringa. “Meppel telt nu
zo’n 32.000 inwoners. Als de Nieuwveense landen klaar zijn, zullen we er naar
verwachting 8000 inwoners bij hebben. Het bouwtempo ligt de komende jaren
op 130 woningen per jaar. Toch wel iets lager dan de 150 woningen die we eerst
van plan waren, maar ja, ook hier doet de financiële crisis zich voelen. Maar
aan de duurzaamheid van de wijk doen we geen concessies. We gaan door
met het ontwikkelen van het gebruik van energiebronnen zoals bodemwarmte
(vooral bestemd voor eengezinswoningen in de wijk) en van biogas (vooral voor
appartementen). Daarnaast houden we goed in de gaten wat de ontwikkelingen
zijn op het gebied van energietechnieken.”

“De Crisis- en herstelwet heeft bij de besluitvorming een stevige duw in de goede
richting gegeven. We wilden voorkomen dat de duurzame energievoorziening
zou leiden tot een besparing op de woningisolatie. Zonder de Chw hadden we
met de ontwikkelaar rond de tafel moeten gaan zitten en was de uitkomst
ongewis geweest. Nu hebben we zelf de bevoegdheid (via art. 2.4 van de wet,
red.) om de isolatiewaarden voor de woningen vast te stellen. Dit is gebeurd
via een apart Bouwbesluit, speciaal van toepassing op Nieuwveense Landen.”
Er staat de komende jaren nog heel wat te gebeuren in Meppel.
Maar: “Een goed begun is ’t halve wark, moar die aandere helft, doar komt
’t op an”, citeert Offringa een oud Drents gezegde.

De Meppelers hebben in het voortraject hun zegje kunnen doen
tijdens inspraak- en voorlichtingsbijeenkomsten. De inschatting is
dat ongeveer 40% van de bewoners van de nieuwe wijk uit Meppel
zelf zal komen en dat zo’n 60% uit de regio afkomstig zal zijn.
De vraag naar woningen binnen de gemeente is groot: er is een
wachtlijst van 6 jaar voor een sociale huurwoning.

Eenvoudig Beter in de praktijk | 9

Almere: Beperkt toepassen Bouwbesluit
bij particulier opdrachtgeverschap
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“Met deze ontwikkeling wordt de betutteling door het Bouwbesluit teruggedrongen.
Wij kunnen ons meer richten op de zaken die er echt toe doen en de zelfbouwer heeft
meer vrijheden om zijn droomhuis waar te maken.”
Joop van Leeuwen, teamleider vergunningen, toezicht en constructie

Situatie

Stand van zaken

De gemeente Almere wil ruimte geven aan grondgebonden
particulier opdrachtgeverschap bij de bouw van woningen. Binnen
die aanpak past individuele keuzevrijheid en de mogelijkheid
dat burgers volgens eigen, specifieke wensen een huis bouwen.
Eisen uit het Bouwbesluit die betrekking hebben op de inrichting
en afwerking van de woning, worden niet langer gesteld.
De verantwoordelijkheid verschuift van overheid naar particuliere
opdrachtgever, individueel of in groepsverband. Wel zal altijd
moeten worden voldaan aan criteria op het gebied van bijvoorbeeld
brandveiligheid en constructieve veiligheid. De gemeente Almere
zal de effecten van deze werkwijze monitoren en evalueren.
Hierbij zal de vraag centraal staan of de verschuiving van
verantwoordelijkheden leidt tot veranderingen in het bouwen.

De gemeente Almere heeft juli 2011 al besloten om conform deze
visie de handhaving van het Bouwbesluit te reduceren.

Volgende stap
De volgende stappen zijn aan de particulieren die gebruik maken
van de vrijheid om eigen oplossingen te kiezen voor het ontwerp
en uitvoering van hun bouwwerken.

Waarom Chw?
De Chw maakt het mogelijk bepaalde bepalingen uit het
Bouwbesluit 2012 bij grondgebonden particulier
opdrachtgeverschap niet meer te handhaven.

Meer info
Doelstelling
Meer vrijheid aan burgers geven bij de bouw van huizen. Dit past en
draagt bij aan de omslag van ‘ik bouw voor een ander’ naar ‘ik bouw
voor mezelf’.

10 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

• Website: www.ikbouwmijnhuisinalmere.nl
• Projectleiders: Joop van Leeuwen en Jaap Fledderus,
jgvleeuwen@almere.nl; jfledderus@almere.nl

Eenvoudig Beter in de praktijk | 11

Amersfoort: Kop van Isselt
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“De Kop van Isselt is een bijzonder gebied. Niet alleen heeft het een rijke industriële
historie, het is ook strategisch gelegen ten opzichte van de binnenstad. Er zijn
veel kansen om het gebied te ontwikkelen tot een aantrekkelijk woon-, werk- en
voorzieningengebied. De transformatie van het gebied zal echter, zeker in de huidige
economische situatie, niet van de ene op de andere dag plaats kunnen vinden.”
Remco Limburg, hoofd projectontwikkeling

Situatie

Waarom Chw?

Isselt is het oudste industriegebied van Amersfoort. Kop van Isselt is
een deelgebied van circa 16 ha tegen de binnenstad van Amersfoort
aan. Het gebied herbergt bedrijven en grootschalige perifere
detailhandel. Deze bedrijfsfunctie staat onder druk van oprukkende
stedelijke ontwikkelingen. Leegstand en verschuivingen van
bedrijfsfuncties zijn het gevolg. De openbare ruimte is onderhevig
aan veroudering en slijtage. De gemeente wil Kop van Isselt meer
bij de stad betrekken en het gebied transformeren naar gemengde
stedelijke functies.

Aanwezige milieuknelpunten belemmeren op dit moment de
ontwikkeling van het gebied. Door de aanwijzing tot ontwikkelingsgebied kan de gemeente flexibeler omgaan met de milieu­
gebruiksruimte in het gebied en een geleidelijke transformatie
van industriegebied naar gemengd stedelijk gebied realiseren.
De gemeente krijgt meer stuurmogelijkheden om milieuhinderlijke
bedrijven naar beter geschikte locaties te verplaatsen en milieu­
problemen te verminderen. Het doel is om per saldo meer
milieukwaliteit aan het gebied toe te voegen.

Doelstellingen

Meer info

• Transformatie van een oorspronkelijk industriegebied naar
een gemengd stedelijk gebied.
• Een mix van wonen, werken en voorzieningen realiseren.

• Website: www.amersfoort.nl
• Projectmanager: Remco Limburg, r.limburg@amersfoort.nl

Stand van zaken
• De gemeente heeft samen met een klankbordgroep verkenningen
verricht naar een visie op het gebied.
• De provincie Utrecht heeft een bijdrage verstrekt voor de verdere
uitwerking van de plannen.

Verdere stappen
• Het project verkeert nog in de startfase. Recent hebben zich
in het gebied zelf alsook in de directe omgeving ontwikkelingen
voorgedaan die een herbezinning op de visievorming en
-uitvoering vergen. In de loop van 2012 zal de gemeente een
start maken met die herbezinning.

12 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Eenvoudig Beter in de praktijk | 13

Apeldoorn: Kanaalzone
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“Transformatie van de Kanaalzone is van groot belang voor de stad Apeldoorn.
Dit gebied te (laten) ontwikkelen betekent toevoeging van een beter functionerend
deel van de stad.”
Marleen Bijker, programmamanager Kanaalzone

Situatie
De transformatie van Kanaalzone is een binnenstedelijke gebiedsontwikkeling van formaat. De Kanaalzone (zo’n 10 kilometer)
verdeelt de stad in tweeën. De opgave is de verouderde bedrijventerreinen te transformeren tot een deel van de stad met een
Apeldoornse stedelijke mix van functies. Het gebied zal een ware
metamorfose ondergaan. Hierbij zijn cultuurhistorische kwaliteiten
en het huidige ‘dna’ van het gebied dragers en inspiratoren voor
de ontwikkeling.

• Bestemmingsplan Sleutelbloemstraat (Kanaalzone Noord-oost)
is gestart met actualisering.
• Voor drie deelprojecten (van de 35) is een stedenbouwkundig
plan gereed.
• Een ontwikkelingsplan voor de FES-locatie wordt opgesteld.
• Er is gestart met de bouw van woningen in twee deelprojecten.
• Diverse particuliere initiatieven worden gefaciliteerd. Van
vestiging tot bouwplanontwikkeling.

Volgende stappen
Doelstelling
• Verbeteren van de stedelijke structuur. Het kanaalgebied bestrijkt
meer dan 140 hectare. De zone verandert van een barrière in
een verbindingszone tussen Apeldoorn oost en west.
• Toevoegen woonmilieus in de bestaande stad.
• Vergroten recreatieve waarde (evenementen, concerten,
recreatieve wandel- en fietsroutes).
• Verbeteren bereikbaarheid. Nieuwe routes voor fiets en
­voet­ganger voor een betere verbinding tussen de stadsdelen
en van nieuwe woonwijken naar het centrum.
• Verbeteren kwaliteit bestaande bedrijventerreinen.

Stand van zaken
• Eind 2005 structuurschets (± 3.500 woningen en 260.000 m²
bedrijven en voorzieningen).
• In 2009 is Nota Ruimtebudget (FES) toegekend voor vier
deelprojecten in Noordwest.
• In 2010 heeft de gemeente het terrein van MSD/Organon
(9,3 ha in het noordwesten van de Kanaalzone) aangekocht.
• Bestemmingsplan De Vlijt (Kanaalzone Noord-west) is vastgesteld
en onherroepelijk.
• Bestemmingsplan Kayersmolen/Kuipersveld is vastgesteld en
onherroepelijk.

14 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Kanaalzone is een veeljarig transformatieproject dat op onderdelen
stagneert. Met de Chw verwacht de gemeente een doorbraak
te kunnen forceren.

Waarom Chw?
Op een cruciale plek in de Kanaalzone ligt een bedrijf met een
milieucirkel over de geplande woningbouwlocatie. Het is
de gemeente Apeldoorn niet gelukt om op minnelijke basis
overeenstemming te krijgen over de verwerving of verplaatsing
van het bedrijf. De gemeente wil de ontwikkeling hierop niet
laten stuklopen. Met het instrumentarium van de Chw werkt
de gemeente aan een herschikking van de beschikbare milieugebruiksruimte. De Chw geeft tien jaar tijd om volledig aan de
milieunormen te voldoen. Die tijd wil de gemeente gebruiken om
maatregelen te treffen die in het gebiedsontwikkelingsplan worden
vastgelegd. Het gaat in eerste aanleg om bronmaatregelen. Wanneer
dat onverhoopt niet lukt, wil de gemeente overgaan tot verwerving,
minnelijk dan wel via onteigening.

Meer info
• Website: www.apeldoorn.nl
• Programmamanager: Marleen Bijker m.bijker@apeldoorn.nl
• Projectleider bestemmingsplan: Peter Geurts
p.geurts@apeldoorn.nl

Eenvoudig Beter in de praktijk | 15

Arnhem: Oostelijk Centrumgebied
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“In de jaren ’90 lagen er al allerlei plannen. Maar pas na 2005 is de ontwikkeling
van het gebied in een stroomversnelling gekomen. En de Crisis- en herstelwet
die er in 2010 kwam, heeft zeker een handje geholpen.”
Martijn van Nie, programmamanager

Situatie

Stand van zaken

Het Oostelijk Centrumgebied in Arnhem wordt met een meerjarige
aanpak ontwikkeld van een zwaar verouderd bedrijventerrein tot
een krachtig en aantrekkelijk woon- en werkgebied. Het gebied met
een oppervlakte van circa 25 ha ligt op een cruciale plek in de stad:
direct aansluitend bij het centrum en voor een lengte van 500 meter
gesitueerd langs de Rijn. In het deelgebied Fluvium liggen monumentale panden van de voormalige dienst Stadsbeheer. Deze
panden moeten met de ombouw tot woon-werkwoningen een
broedplaats gaan vormen voor de creatieve sector. Het duurdere
segment van de geplande appartementen en grondgebonden
woningen komen in Rijnwijk dat direct noordelijk van de Rijn ligt.
Het totale plan levert een forse bijdrage aan de Arnhemse woningbouwproductie. De bodemverontreiniging van onder meer de
voormalige gasfabriek wordt aangepakt en bij de ontwikkeling
van het gebied is veel aandacht voor duurzame energie. Binnen
het plangebied liggen nog enkele economisch vitale bedrijven.
Deze worden uitgeplaatst.

• De gemeente zal direct na de zomer 2012 het
gebiedsontwikkelingsplan gereed hebben.
• De planning is dat er in 2012 begonnen wordt met de bouw.
In 2021 moet het plan klaar zijn.

Doelstelling
• Transformatie bedrijventerrein in aantrekkelijk woonwerkgebied.
• Woningbouw op locatie waar milieuhinder deze bouw nog
in de weg staat.

16 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Volgende stappen
• Uitvoering bodemsanering.
• Herstructurering infrastructuur.
• Bouwrijp maken deelgebieden.
• Aanleg energie-infrastructuur.

Waarom Chw?
Het gebied ondervindt geluidoverlast vanuit het aangrenzende
regionale bedrijventerrein Westervoortsedijk. Een combinatie van
verplaatsing van bedrijven, geluidafschermende maatregelen en
aanpassing van de milieuvergunning moet leiden tot een aanvaardbaar woon- en leefklimaat in het plangebied. Daarbij wordt het
instrumentarium van de Chw benut. De Chw levert versnelling
van de realisatie van beoogde woningbouw op.

Meer info
• Website: www.arnhem.nl/Wonen_en_leven/Projecten/
Oostelijk_centrumgebied
• Projectmanager: Martijn van Nie, martijn.van.nie@arnhem.nl

Eenvoudig Beter in de praktijk | 17

Adri Duivesteijn,
wethouder ruimtelijke ordening
en wonen, Almere

“Ons uitgangspunt is:
de mensen maken
de stad”

18 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Almere klopte bij de Crisis- en herstelwet aan om te kunnen
bewerkstelligen dat het Bouwbesluit beperkt toegepast kan worden
bij particulieren die een eigen woning in Almere willen laten
bouwen. Niet voor de eerste keer overigens. Bij de tweede tranche
van de Crisis- en herstelwet meldde Almere zich met het ontwikkelingsgebied Centrum Weerwater. Nu gaat het om een innovatief
project.
“Maar in feite hebben beide projecten dezelfde achtergrond: de behoefte
van Almere om zaken integraal aan te pakken,” aldus Adri Duivesteijn,
verantwoordelijk wethouder in Almere. “Bij zo’n project als Centrum
Weerwater komen veel aspecten samen: natuur, verkeer, bedrijvigheid, noem
maar op. Voor al die verschillende aspecten bestaat sectorale wetgeving. Met
elkaar vormt die sectorale wetgeving een gesloten structuur, waardoor er geen
ruimte meer overblijft voor een integraal product. Erger nog: de politiek kan
daardoor geen goede integrale afweging tussen verschillende belangen maken.
Ik ben persoonlijk een groot voorstander van de Crisis- en herstelwet, en ik vind
ook dat hij permanent gemaakt moet worden. Al zeg ik er wel bij dat die wet
eigenlijk een noodmaatregel is. Maar ik ben tegelijkertijd voor een nieuwe
Omgevingswet, omdat in zo’n wet de integrale benadering in de leefomgeving
nog veel beter tot zijn recht kan komen.”
Geen wonder dus dat Almere ook een van de zes ‘koploper­
gemeenten’ is, die vooruitlopend op de totstandkoming van een
Omgevingswet, al bezig is om vanuit de geest van die wet te
experimenteren. Het gaat daarbij om het organisch ontwikkelen
van Oosterwold, een nieuw gedeelte van Almere. Nu nog landbouwgebied, straks een wijk met voornamelijk een woonfunctie.
“We gaan met deze wijk op een heel andere manier te werk dan bij een
VINEX-locatie. Waarom zou je de transformatie van een landbouwgebied
naar een gebied met bebouwing in handen leggen van projectontwikkelaars
en woningcorporaties? Waarom zouden zij dat monopolie moeten bezitten?
Het primaat van de politiek moet weer terugkomen in de ruimtelijke ordening,
en dat kan alleen als we de zaken in samenhang bezien. Tot nu toe is het in de
wetgeving zo dat ieder zijn eigen gebied bestrijkt: de mensen die natuur in hun
portefeuille hebben maken de Natuurwet, de mensen die met verkeer te maken
hebben de Tracéwet. Tussen die sectoren bestaat nauwelijks contact. En dan
krijg je van die scheve dingen als een veel te ruime aanwijzing van Natura
2000-gebieden. Mijn conclusie is: je kunt veel organiseren met de bestaande
wet- en regelgeving. Maar de mogelijkheden om dingen daardoor juist níet door
te laten gaan zijn ook legio.”

De gemeente Almere wil juist de burger zelf een belangrijke rol
laten spelen in het bouwen en inrichten van de leefomgeving.
“Helemaal als het om particulier opdrachtgeverschap gaat. Het is toch te gek
dat mensen investeren in een eigen huis, het met eigen geld bouwen, en er
vervolgens weinig of niets over te zeggen hebben hoe het wordt? Ons uitgangspunt is: de mensen maken de stad. Het leuke is dat deze manier van werken
juist ook meer een crisisbestendige manier is. De Crisis- en herstelwet maakt
het mogelijk om alle voorschriften die te maken hebben met de inrichting van
de woning aan de kant te zetten. Wie ben ik om te zeggen dat het toilet in een
huis die en die afmetingen moet hebben of een trap twee leuningen? Natuurlijk
moeten we wel eisen stellen aan de brandveiligheid en de constructie van
een huis. Maar voor het overige leggen we de verantwoordelijkheid bij de
mensen zelf.”
“Het begon eigenlijk allemaal met de bouw in Almere van een experimentele
woning zonder raam in de voorgevel. Heel bouwkundig en bestuurlijk Nederland
stond bij wijze van spreken op zijn kop: Hoe kun je nu toestaan dat er zo’n huis
wordt gebouwd? Er werden bezwaren van allerlei aard geuit, met als belangrijkste dat de lichttoetreding onvoldoende zou zijn. Feit is dat het huis juist een
prachtig gefilterd licht van boven heeft, waarvoor het recent nog de jaarlijkse
Lichtprijs heeft gekregen. Dat huis symboliseert eigenlijk de verandering van
regelgeving die wij als gemeente Almere voorstaan. Wij zoeken de vrijheden
op om de burger weer een positie te geven.”

Eenvoudig Beter in de praktijk | 19

Brummen: Centrumplan Eerbeek
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“De herontwikkeling van het centrum van Eerbeek is een complexe
opgave, mede door de aanwezigheid van een grootschalig industrieterrein direct grenzend aan het plangebied. De Crisis- en herstelwet
kan ons mogelijk helpen om op korte termijn tot realisatie over te gaan.
Dat is in deze lastige tijden in ieder geval een duwtje in de rug!”
Justin Asma, projectmanager

Situatie

Stand van zaken

De gemeente Brummen heeft samen met ontwikkelingspartners
afspraken gemaakt over de herontwikkeling van het centrum van
Eerbeek. De herontwikkeling versterkt de ruimtelijke structuur en
zorgt voor een betere kwaliteit van de openbare ruimte. Het gebied
omvat het huidige centrum en stationsgebied en een 6 ha groot
vrijgekomen bedrijventerrein. De ontwikkeling is van belang voor
het functioneren van Eerbeek als woon- en recreatiedorp en zal ook
de middenstand ondersteunen. Het plan omvat de herontwikkeling
van voormalige industrielocaties tot woongebied en winkel­centrum;
het versterken van het stationsgebied met een multi­functioneel
centrum, commerciële ruimten en wonen; de herinrichting van twee
pleinen; de aanleg van een nieuwe verkeers- en parkeerstructuur.
Het gebied kent een belasting door geluid en geur, waardoor de
planontwikkeling mogelijk wordt beperkt en het gebied geen
optimale kwaliteit krijgt.

• Er worden drie bestemmingsplannen, een stedenbouwkundig
plan, een beeldkwaliteitplan en een inrichtingsplan openbare
ruimte opgesteld voor de realisatie van ca. 200 woningen,
3000 m² commerciële voorzieningen, de herinrichting
van de openbare ruimte en het verbeteren van de verkeersen parkeerstructuur.
• Nader onderzoek naar de milieusituatie moet duidelijk maken
welke maatregelen nodig zijn om het plan tot ontwikkeling
te brengen. De betekenis en de gevolgen van het provinciale
geurbeleid (industriële geur) worden nader in beeld gebracht.

Doelstelling

Waarom Chw?

• Het herontwikkelen van het centrum van Eerbeek om daar
een aantrekkelijk gebied te realiseren voor wonen, werken
en recreëren.

Geluid en geur afkomstig van bestaande, te handhaven, bedrijven
brengen beperkingen mee bij de realisatie van de plannen. De
aanwijzing tot ontwikkelingsgebied biedt de mogelijkheid om
met het instrumentarium van de Chw tot een oplossing te komen.

Volgende stappen
• Opstellen bestemmingsplan in 2012, 1e kwartaal 2013 vaststellen
bestemmingsplan.
• Vanaf 2013 start bouw, looptijd tot 2021.

Meer info
• Website: www.centrumplaneerbeek.nl
• Website: www.brummen.nl
• Projectmanager: Justin Asma, justinasma@im-ro.nl

20 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Eenvoudig Beter in de praktijk | 21

Harderwijk: Waterfront
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“Het Waterfront is een prachtig project, maar om het voor elkaar te krijgen
moeten we heel wat procedurele hobbels nemen. Zo zal, door wijzigingen in de
fasering, een aantal woningen tijdelijk een hogere geluidbelasting ondervinden.
We overwegen nu om dat probleem op te lossen met behulp van de Crisis- en
herstelwet, die het mogelijk maakt om tijdelijk van milieuregels af te wijken.”
Tyco Ferwerda, stedenbouwkundige

Situatie

Volgende stappen

Het project voorziet in de sanering van een verouderd
bedrijventerrein Haven, de bouw van circa 1500 woningen
en parkeervoorzieningen voor het Dolfinarium. Het plandeel
De Eilanden maakt onderdeel uit van dit gebied. Na de verplaatsing
van de aanwezige bedrijven en bodemsanering komen in dit
deelgebied rond 300 woningen tot stand. Een beperkt deel
(30 tot 35 woningen) zal last hebben van industrielawaai van
bedrijventerrein Lorentz en van wegverkeerslawaai van de
provinciale weg N302. De hoge geluidbelasting is tijdelijk.
Enige tijd nadat de eerste woningen zijn opgeleverd, komt
rondom het plangebied geluidafschermende bebouwing tot stand.
Daarmee wordt de hoge geluidbelasting opgeheven.

• Planning start bouw eerste woningen 2013, oplevering laatste
woningen op de Eilanden ongeveer 2017.

Doelstelling
• Harderwijk weer in verbinding brengen met het water.
• Oplossen van knelpunten parkeren Dolfinariumbezoekers.
• Verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit.

Stand van zaken
Ten aanzien van de tijdelijke geluidbelasting van de te bouwen
woningen onderzoekt de gemeente of daarbij de voorzieningen van
de Chw nodig zijn, of dat met een ontheffing ‘hogere grenswaarden’
kan worden volstaan. In mei 2012 is het ontwerp-bestemmingsplan
De Eilanden in procedure gebracht.

22 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Waarom Chw?
Het plan voorziet in een tijdelijke hoge geluidbelasting van
woningen, omdat het niet haalbaar is om de benodigde
afschermende maatregelen als eerste te treffen. De Chw biedt
de mogelijkheid om tijdelijk van normen af te wijken, zodat
de woningbouw eerst tot stand kan worden gebracht.

Meer info
• Website: www.waterfrontharderwijk.nl
• Website: www.harderwijk.nl/Gemeente/AlgemeenPaginas/
Actueel2/OntwerpbestemmingsplanWaterfrontZuidDeEilanden.
htm
• Projectleider: Tyco Ferwerda, t.ferwerda@harderwijk.nl

Eenvoudig Beter in de praktijk | 23

Leeuwarden: Autarkische woning
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“Autarkische recreatiewoning:
Duurzaam recreëren met respect voor de omgeving.”
Jocco Eijssen, projectleider

Situatie

Waarom Chw?

De Friese boezem met meer dan 10.000 ha water geeft het Friese
landschap de karakteristieke ruimtelijkheid, levert prachtige
uitzichten, mooie natuur en een frisse wind. Het landschap, samen
met de drie belangrijke trends gemak, luxe en beleving, vormen de
uitgangspunten waarop de verblijfs­recreatieve sector de komende
jaren een antwoord moet geven. De ontwikkeling van drijvende
autarkische recreatiebungalows is hier een voorbeeld van.

Een drijvende recreatiewoning die geheel zelfvoorzienend is en
voorziet in zijn eigen water- en energievoorziening en afvalwaterzuivering door toepassing van hedendaagse milieutechnieken.
Geen kabels, leidingen en riolering, vrij van vaste netwerken.
Dat is het doel, maar om dat te kunnen realiseren moet worden
afgeweken van de regels uit bijvoorbeeld het Bouwbesluit. Via de
Chw is dat mogelijk gemaakt. In het nieuwe Bouwbesluit worden
de verplichte voorzieningen voor gas/water/licht overigens niet
meer opgenomen voor woningen die daarin op andere wijze
voorzien. Wat dat betreft heeft het innovatieve experiment
bijgedragen aan het bewustwordingsproces en de vernieuwing
van de voorschriften.

Doelstelling
De woning is een vernieuwend product en wordt geheel zelf­
voorzienend, met eigen water- en energievoorziening en afval­
waterzuivering. ’s Zomers ligt de woning als een privé-vakantieeiland op één van de vele wateren die de Friese boezem rijk is.
In de winter wordt gekozen voor een mooie plek in een fraai
gelegen haven. Het experiment test de prestaties van de zelf­
voorzienende drijvende recreatiewoning op het gebied van
energie, water en afval.

Stand van zaken
• De bouwvergunning is verleend.
• De locatie is gereed.
• Voor de realisatie van het project hebben de initiatiefnemers een
subsidie aangevraagd bij de provincie Fryslân. Deze is afgewezen.
De initiatiefnemers hebben bij gebrek aan financiële middelen
op dit moment het project on hold gezet.

24 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Meer info
• Website: www.kat-architecten.nl
• Projectleider: Jocco Eijssen, jeijssen@leeuwarden.nl

Eenvoudig Beter in de praktijk | 25

Leeuwarden: Newtonpark
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“Alleen dat wat niet mogelijk is, is nog nooit vertoond!”
Jocco Eijssen, projectleider

Situatie

Volgende stappen

De gemeente Leeuwarden wil op een experimenteerlocatie de
mogelijkheid bieden aan bedrijfsleven, overheden en burgers om
tijdelijke experimenten uit te voeren met duurzame technologie.
Het is in de huidige situatie nodig om voor elke tijdelijke experimenteeropstelling een afzonderlijke vergunning te verstrekken.
Bij het doorontwikkelen en aanpassen van de opstellingen is
bovendien vaak een veranderingsvergunning nodig. Dat belemmert
de innovatie. De gemeente wil de drempel verlagen en met het
Newtonpark een fysiek terrein ter beschikking stellen waar binnen
een koepelvergunning experimenten mogelijk zijn. Als een
experiment binnen de regels van de koepelvergunning kan
plaatsvinden, dan moet het experiment zonder verdere procedures
van start kunnen gaan.

De gemeente voert gesprekken met initiatiefnemers om experi­
menten uit te voeren.

Doelstelling

• Website: www.leeuwarden.nl/artikel/2011/experimenteergebiedvan-start-met-dutch-rainmaker
• Projectleider: Jocco Eijssen, jeijssen@leeuwarden.nl

Waarom Chw?
Het is de bedoeling voor de locatie een ‘milieuvergunning’ te
verlenen, waaronder verschillende activiteiten kunnen worden
uitgevoerd. Die activiteiten moeten binnen de grenzen van deze
milieuvergunning blijven. De vergunning wordt verleend aan de
beheerder van de experimenteerlocatie, die er voor zorg draagt dat
de in de vergunning opgenomen voorschriften worden nageleefd.
Om dit mogelijk te maken, wordt van een aantal wettelijke
bepalingen afgeweken.

Meer info
• Ruimte bieden aan activiteiten gericht op het ontwikkelen en
testen van duurzame, innovatieve toepassingen op het vlak
van energie, water, mobiliteit, wonen en bouwen.
• Het project moet inzicht geven in de behoefte aan deze vorm
van experimenteerruimte.

Stand van zaken
• De gemeente Leeuwarden onderkent de behoefte aan ruimte
om te experimenteren en heeft daarom enkele kavels beschikbaar
gesteld om kleinschalig te beginnen met het Newtonpark.
• Van de Dutch Rainmaker staat voor 5 jaar een proefopstelling
op het Newtonpark.

26 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Eenvoudig Beter in de praktijk | 27

Marleen Bijker,
programmamanager Kanaalzone,
Apeldoorn

“Bij de transformatie
staat behoud van
cultuurhistorische
kwaliteit en voortbouwen
op het huidige DNA van
de zone centraal”
28 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

“Het is niet zo dat we pas met de komst van de Crisis- en herstelwet in 2010 aan
de transformatie van de Kanaalzone zijn gaan denken. Al in 2005 heeft de
gemeente Apeldoorn in de Structuurschets Kanaalzone Apeldoorn vastgelegd
dat de verouderde bedrijventerreinen in dit gebied opnieuw ontwikkeld zouden
moeten worden. De Kanaalzone, die zo’n 10 kilometer lang is, verdeelt de stad
nu in tweeën. Wat we willen is dat het juist een vitale as met verschillende
functies wordt, die Oost- en West-Apeldoorn met elkaar verbindt. Maar de
Crisis- en herstelwet heeft een en ander wel bespoedigd. Het zou anders heel erg
moeilijk zijn geweest om er uit te komen met een enkel onwillig bedrijf dat in
deze zone zit, milieuhinder veroorzaakt en niet wil meewerken. De Chw biedt
ons de mogelijkheid om zaken vlot te trekken en de milieuverordening open te
breken.” Aldus Marleen Bijker, sinds enkele jaren programma­
manager Kanaalzone Apeldoorn.

De herontwikkeling van de Kanaalzone is een ontwikkeling van
vele jaren. Uiteindelijk zal er een fors aantal woningen worden
toegevoegd aan dit binnenstedelijk gebied. De uitvoering is
gefaseerd, en zal ruim 20 jaar in beslag nemen. “De grootste hobbel tot
nu toe was de aankoop van de grond en gebouwen van Diosynth in 2010, dat
vanuit milieu-oogpunt niet paste binnen de nieuw opzet van de Kanaalzone.
Nu moeten we door. Maar de financiële crisis is ook in Apeldoorn voelbaar. We
hebben het bouwtempo wat naar beneden bijgesteld. In het deel KanaalzoneNoordwest gaan we beginnen met de bouw van de eerste 40 woningen van een
project van 120 woningen. Ook in het deel Kanaalzone-Zuid is gestart met de
bouw. Ook daar eerst een klein gedeelte van een groter project. Uiteindelijk zal
door prioritering en verdunning het totale aantal woningen in de Kanaalzone
lager zijn dan de 3500 woningen uit de Structuurschets.”

Het feit dat Apeldoorn op dit moment één van de gemeenten is die
kampen met financiële zorgen veroorzaakt door de gemeentelijke
grondpolitiek van de afgelopen jaren, maakt de ontwikkeling van
de Kanaalzone er niet echt gemakkelijker op. Geld om meer delen
van het gebied zelf als gemeente aan te kopen is er niet. Maar dat is
ook niet de bedoeling. Veel meer worden derden, zoals ontwikkelaars en corporaties uitgedaagd om zelf te investeren in de
veranderingen in de Kanaalzone. “Het belangrijkste doel van de aanpak
van dit gebied is het verbeteren van de stedelijke structuur. Niet alle bedrijvigheid
die er nog is hoeft te worden verplaatst naar andere delen van de stad, alleen die
bedrijven waar sprake is van milieuhinder. Er blijft plaats voor kleinschalige
bedrijven en bijvoorbeeld bedrijven in de dienstverlenende sector. Het is een
gebied met een enorme omvang, zo’n 100 ha, en we doen natuurlijk niet alles
tegelijk. Het wordt een gemengd gebied, met veel afwisseling tussen wonen,
werken en recreëren. We hebben het opgeknipt in deelprojecten, waarvoor we
afzonderlijke bestemmingsplannen hebben gemaakt. We zijn nu bezig om een
gemeentelijk omgevingsplan te maken, waarin de bestemmingsplannen worden
geïntegreerd. Bewoners en bedrijven hebben hun visie op de plannen kunnen
geven in een uitgebreid inspraaktraject. En over het algemeen is er een breed
draagvlak voor deze binnenstedelijke herstructurering.”

En gaat dit ook nog ten koste van de duurzaamheid van het gebied?
“Nou nee, duurzaamheid speelt een belangrijke rol in de Kanaalzone. Apeldoorn
heeft als streven dat het een energieneutrale gemeente wil zijn in 2020, dus daar
zal de Kanaalzone ook haar steentje aan moeten bijdragen. We hebben voor
dit gebied een energievisie ontwikkeld, en we zijn druk bezig met pilots op
het gebied van bodemsanering en grondwatersanering in combinatie met
energieopwekking. En het gebied is van zichzelf natuurlijk al heel rijk aan natuur:
er is niet alleen het Apeldoorns Kanaal (rond 1830 aangelegd op initiatief van
koning Willem I, red.), maar ook veel vijvers, beken en singels en parken. Die
groene kwaliteit willen we juist beklemtonen. De Kanaalzone Apeldoorn wordt
een schoon en aantrekkelijk gebied, waar het goed wonen en werken is.”

Eenvoudig Beter in de praktijk | 29

Meppel: Nieuwveense Landen
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“We zijn Nederland een beetje aan het veranderen.”
Frits Dijkstra, projectmanager

Situatie
De woonwijk Nieuwveense Landen, ten noorden van Meppel,
krijgt ruim 3.400 woningen en alle bijbehorende centrum- en
sportvoorzieningen, een goede ontsluiting, waterhuishouding
en een landschapspark met leisure. In het oog springt de ambitie
om de nieuwe wijk klimaatbestendig te maken volgens het concept
‘aangenaam duurzaam’. De toekomstige bewoners staan centraal.
Gekozen is voor de meest effectieve (innovatieve) energie­
maatregelen. ‘Aangenaam’ betekent voor de toekomstige bewoners:
betaalbaar, betrouwbaar, comfort en zonder zorgen. ‘Duurzaam’
heeft betrekking op de energieprestatie op locatie van de woonwijk.
Dat betekent een reductie van circa 45% CO2 in vergelijking tot een
reguliere woonwijk. Als de woonwijk in 2037 klaar is moet de wijk
zelfs energieleverend zijn (EPL 10+). De besparing wordt bereikt
met warmte-koudeopslag in combinatie met warmtewinning
uit gezuiverd rioolwater, warmteopwekking met biogas uit de
vergisters van de waterzuiveringsinstallatie, op den duur biogas
afkomstig van agrariërs en ‘smart grids’. Binnen het smart grid
kunnen de energievraag en -aanbod uit de wijk worden uitgewisseld. Per woning wordt de beste oplossing gekozen.

Doelstelling
• Borgen klimaatdoelstellingen.
• Energieleverende wijk (1e fase EPL 8, uiteindelijk EPL 10+).
• Duurzaam en robuust, innovatief en comfortabel, toekomst­
bestendig, integraal (duurzame warmte, koude en elektriciteit),
direct voordeel voor de bewoner (10% lagere energierekening),
ontzorgen, zelfde investering ontwikkelaars, comfortkoeling,
geen fijnmazig aardgasnet, benutten lokale kansen.

• Het stedenbouwkundig plan, verkavelingsplan, grond­
exploitatieplan, beeldkwaliteitsplan en bestemmingsplan 1e fase
(2.000 woningen) zijn vastgesteld.
• Begin 2012 is een lokaal duurzaam energiebedrijf MeppelEnergie
opgericht.

Volgende stappen
• Tweede kwartaal van 2012 is gestart met het bouwrijp maken.
• Vierde kwartaal van 2012 start de bouw van de wijk van de
toekomst.

Waarom Chw?
Meppel wil in alle onderdelen een duurzame wijk tot stand
brengen. Ook de isolatie van de woningen moet een hoog niveau
krijgen. Dat is echter niet makkelijk dwingend voor te schrijven.
Het Bouwbesluit verlangt een energieprestatiecoëfficiënt (EPC)
van 0,6 voor de nieuwbouw van woningen. Die eis wordt door het
gebruik van duurzame energiebronnen al met gemak gehaald, ook
bij een matige isolatie van de woningen. Vanwege de wens tot een
gelijk speelveld voor heel Nederland is het Meppel niet toegestaan
om een zwaardere EPC te verlangen. De Chw komt te hulp. De
innovatieparagraaf biedt ruimte om voor Nieuwveense Landen
een apart Bouwbesluit hoofdstuk 5 (energie) op te stellen. Hierin
worden stevige isolatiewaarden voor de muren en daken voorgeschreven in combinatie met HR++ glas. Met deze goede isolatie én
de duurzame installaties komt de EPC in de praktijk voor de eerste
fase woningbouw in de buurt van de 0,3 à 0,4. Om zeker te stellen
dat deze goede isolatie samen zal gaan met een goed en gezond
binnenmilieu, schrijft de gemeente bovendien standaard in haar
Bouwbesluit een zogenoemde ventilatieprestatieverklaring voor.

Stand van zaken
• De afspraken over de levering van duurzame energie zijn
uitgewerkt en vastgelegd.
• De samenwerkingsovereenkomst tussen Rendo Duurzaam
en de Gemeente Meppel is getekend.

30 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Meer info
• Website: www.meppel.nl
• Projectmanager Frits Dijkstra, f.dijkstra@meppel.nl
• Projectsecretaris Remo Rietman, r.rietman@meppel.nl
• Duurzaamheid: Kees Offringa, k.offringa@meppel.nl

Eenvoudig Beter in de praktijk | 31

Nijmegen: Mini-windturbines
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“De gemeente Nijmegen wil in 2045 een energieneutrale stad zijn.
Windenergie is naast zonne-energie en duurzame warmte een kansrijke
energiebron. Naast het plaatsen van grote windturbines wil Nijmegen daarbij
ook bedrijven de kans bieden om op bedrijventerreinen hun eigen duurzame
energie op te wekken. De Chw helpt daarbij.”
Fons Claessen, projectleider

Situatie

Stand van zaken

De gemeente Nijmegen zet breed in op duurzame energie.
Daarin past ook de mogelijkheid om op bedrijventerreinen
zonder aanpassing van het bestemmingsplan mini-windturbines
te plaatsen. De gemeente Nijmegen bouwt verder op een initiatief
in de provincie Utrecht, dat diverse gemeenten in staat stelt om
vergunningvrij een mini-windturbine te plaatsen op daarvoor
aangewezen bedrijventerreinen. In de 1e tranche van de Amvb
zijn Amersfoort, Houten, Leusden (2e tranche AMvB), Nieuwegein,
Utrecht en Woerden aangewezen om te experimenteren met
­mini-windturbines.

• Het experiment leidt nog niet tot een ‘stormachtige’ plaatsing
van windturbines. Een verklaring is onder meer dat het aanbod
van geschikte, gecertificeerde mini-windturbines aanvankelijk
onvoldoende was. Intussen heeft de markt wel gereageerd en
zijn twee gecertificeerde turbines (Skystream 3.7 en Excel 10)
beschikbaar. Nieuwe aanbieders worden binnenkort verwacht.
• De gemeente Nijmegen probeert de plaatsing van windmolens
te bevorderen. De gemeente gaat zelf het goede voorbeeld geven
door op een van de Nijmeegse industrieterreinen een turbine te
plaatsen. Verder wil de gemeente de windmeetopbrengst meten
en ook meting gaan uitvoeren op een ander industrieterrein om
toetreders van passende informatie te voorzien. Door de meting
van de windopbrengst is een inschatting mogelijk van het
rendement voor bedrijven die een windmolen willen plaatsen.

Doelstelling
• Laagdrempelige opwekking van windenergie in bebouwd gebied.
• Nagaan of zonder een rijks- of provinciaal wettelijk toetsings­
kader inzake bouw, ruimtelijke ordening en milieu voor de
plaatsing van mini-windturbines de belangen die de betreffende
wetten (woon- en milieuregels) beogen te beschermen niet
op onaanvaardbare wijze worden aangetast.

Volgende stappen
• Een voorstel voor geschikte bedrijfsterreinen is in voorbereiding.
• Uitvoering van een windopbrengstonderzoek.

Waarom Chw
De Chw maakt het mogelijk zonder omgevingsvergunning
miniwindturbines te plaatsen op vooraf aangewezen bedrijven­
terreinen. Dat verlaagt de drempel voor de toepassing van deze
vorm van duurzame energiewinning.

Meer info
• Website: www.nijmegen.nl
• Projectleider: Fons Claessen, f.claessen@nijmegen.nl

32 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Eenvoudig Beter in de praktijk | 33

Provincies Noord-Holland, Noord-Brabant
en Flevoland: Duurzaam stortbeheer
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“Duurzaam stortbeheer vermindert de afwenteling van de gevolgen van het
storten van afval op toekomstige generaties. Het innovatieve onderzoek naar
het verduurzamen van stortplaatsen biedt de mogelijkheid om aan te tonen dat
het verontreinigingspotentieel in stortplaatsen door middel van biologische
afbraakprocessen effectief kan worden aangepakt aan de bron. Ook de
eeuwigdurende nazorg kan dan aanzienlijk worden teruggebracht.”
Willem Kattenberg, projectmanager

Situatie

Volgende stappen

Stortplaatsen bevatten grote hoeveelheden verontreinigende stoffen.
Een zorgvuldig beheer is tot in lengte van jaren nodig om te voorkomen dat deze stoffen buiten de stortplaats komen. Voorkomen van
afwenteling van de gevolgen van het storten van afval op toekomstige
generaties gebeurt door een brongerichte aanpak.
De aanwijzing van pilotlocaties onder de Chw maakt het juridisch
mogelijk om het experiment door te voeren. Onderzocht wordt tot
hoever het emissiepotentieel van de stortplaats naar grondwater en
lucht als gevolg van duurzaam stortbeheer kan worden teruggebracht
en met welke methode dit overtuigend kan worden beoordeeld en
vastgesteld. De kosten van dit voorgenomen onderzoek bedragen
circa € 10 miljoen (technische maatregelen en monitoring) en zullen
worden gefinancierd door het bedrijfsleven.

• De ontwikkeling van de experimenteerparagraaf Duurzaam
Stortbeheer in de Ministeriële regeling Stortbesluit (derde/
vierde kwartaal 2012).
• Afsluiten Green Deal Duurzaam Stortbeheer (eind 2012).
• Inwerkingtreding onderdeel Duurzaam Stortbeheer (2013).
• Na gebleken succesvolle uitvoering van het onderzoek zal in 2023
de wetgeving structureel worden aangevuld met de aanpak van
Duurzaam Stortbeheer.

Doelstelling
• Terugbrengen emissiepotentieel van stortplaatsen.
• Realiseren kostenbesparingen op eeuwigdurende nazorg,
bij succesvolle verduurzaming wordt deze geschat op circa
€ 88 miljoen.
• Verminderen van de financiële risico’s voor de provincie bij
calamiteiten.
• Realiseren van hoogwaardiger hergebruik van de ruimte op
de stortplaats.

Stand van zaken
• Nederland kent circa 50 (operationele en gesloten)
Wet Milieubeheer-stortplaatsen.
• Van het totale oppervlak van circa 1000 ha waarvoor een
bovenafdichting moet worden aangebracht komen circa
440 ha mogelijk in aanmerking voor verduurzaming.
• Met de aanwijzing onder de Chw zijn experimenten duurzaam
stortbeheer mogelijk in Bergen op Zoom (Kragge II),
Middenmeer (Wieringermeer) en Almere (Braambergen).
34 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Waarom Chw?
Het huidige Stortbesluit belemmert in juridische zin de toepassing
van duurzaam stortbeheer, omdat het huidige besluit uitgaat van
isolatie en daardoor toevoeging van water niet toestaat. De gekozen
oplossing in het experiment heeft als belangrijk voordeel dat de
vergunningen voor de stortplaatsen zelf niet hoeven te worden
gewijzigd. In de AMvB wordt invulling gegeven aan de wens van de
stortbranche en de provincies om voldoende zekerheid te verschaffen door de opname van onder meer de volgende maatregelen:
a. het vaststellen van een lijst met toetswaarden per pilotstortplaats;
b. het gedurende de pilotperiode onder voorwaarden verlenen van
uitstel voor het aanbrengen van de bovenafdichting aan bepaalde
aan te wijzen overige stortplaatsen die in de toekomst in aanmerking komen om te worden verduurzaamd. Zonder uitstel worden
deze stortplaatsen op traditionele wijze afgedicht en is verduurzaming op termijn kostentechnisch niet meer mogelijk.

Meer info
• Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Directie Duurzaamheid.
• Beleidscoördinator / projectmanager: Willem Kattenberg,
willem.kattenberg@minienm.nl

Eenvoudig Beter in de praktijk | 35

Soest en Zeist: Vliegbasis Soest en Zeist en SoesterbergNoord (uitbreiding van project Soesterberg-Noord)
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“Het wat verrommelde bedrijventerrein Soesterberg-Noord scheidt het dorp
Soesterberg en de voormalige vliegbasis Soesterberg van elkaar. Nodig is een
transformatie naar een bedrijfsgebied waar wonen en werken wordt gecombineerd.
Bij de ontwikkeling van het gebied moeten de belangen van het bedrijfsterrein
niet uit het oog moeten worden verloren”
Paul Haagen, projectleider

Situatie

Volgende stappen

Het herstructureringsproject Soesterberg-Noord in de gemeente
Soest is opgenomen in de AMvB 2e tranche. Dit gebied bestaat
deels uit bedrijventerrein en bevat 70 woningen. Dit aantal wordt
uitgebreid tot maximaal 200 woningen. De 4e tranche voegt de
voormalige vliegbasis Soesterberg en het omliggende natuurterrein
(500 ha) aan het ontwikkelingsgebied toe. Dit gebied ligt deels
in de gemeente Soest en deels in Zeist. Hier komt een nieuwe
woningbouwlocatie van 18 ha met in totaal 440 woningen
(waarvan 165 woningen in de gemeente Soest en 275 woningen in
Zeist). De opbrengst van de woningen is nodig om de voormalige
vliegbasis een nieuwe functie te geven.

Als voorbereiding van de aanpak zijn geluidonderzoeken uitgevoerd
voor Soesterberg-Noord. Deze dienen als kader voor de afspraken
met de betreffende ondernemers. Het overleg is gestart en in de
loop van 2012 moet duidelijk worden welke maatregelen effectief
en haalbaar zijn.

Waarom Chw?

• Herstructurering van het bedrijventerrein en toevoeging
van nieuwe woningen.
• Herontwikkeling van de voormalige vliegbasis Soesterberg met
behoud militair erfgoed, een nieuw Nationaal Militair Museum,
woningbouw, natuurbescherming en recreatie.

In beide gemeenten vormt de geluidbelasting van het bedrijven­
terrein Soesterberg-Noord een belemmering voor de geplande
woningbouw. Om de woningbouw te kunnen realiseren moeten
maatregelen worden getroffen. Gedacht wordt zowel aan fysieke
voorzieningen, aan het terugbrengen van de ongebruikte milieu­
gebruiksruimte in de vergunningen en aan het uitplaatsen van
bedrijven. Getracht wordt om hierover met de bedrijven tot
afspraken te komen en de maatregelen vervolgens in een GOP
vast te leggen. De opbrengsten van het gehele nieuwe woongebied
is essentieel voor de financiering van de ontwikkeling van de
voormalige vliegbasis.

Stand van zaken

Meer info

De gemeenten stellen bestemmingsplannen op voor SoesterbergNoord (gemeente Soest) en voor de voormalige vliegbasis
Soesterberg (Soest en Zeist ieder voor hun eigen grondgebied).
Voor het totale gebied komt één gezamenlijk gebiedsontwikkelingsplan (GOP), dat in 2013 gereed moet zijn.

• Website: www.soest.nl/masterplan
• Projectleider Soest: Ad van Dongen, a.vandongen@soest.nl;
• Projectleider Zeist: Thomas Vernooy, t.vernooy@zeist.nl

Doelstelling

36 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Eenvoudig Beter in de praktijk | 37

Tjeerd Talsma, gedeputeerde
ruimtelijke ordening,
milieu en Schiphol
provincie Noord-Holland

“ Duurzaam stortbeheer
is een gezamenlijk
project van het
ministerie van I&M,
van de provincie en
de afvalbranche”
38 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Duurzaam stortbeheer: nou niet direct een onderwerp dat men
associeert met de Crisis- en herstelwet. Toch zijn drie projecten op
het gebied van duurzaam stortbeheer in Nederland juist mogelijk
gemaakt doordat ze onder de Crisis- en herstelwet zijn aangewezen
als innovatief experiment. In Bergen op Zoom, Almere en
Middenmeer (Wieringermeer) worden experimentele initiatieven
van het bedrijfsleven voor het duurzame beheer van stortplaatsen
ondersteund. Als de experimenten slagen kan duurzaam
stortbeheer op meer stortplaatsen toegepast worden. “Eerlijk gezegd
zijn we zelf niet op het idee gekomen om dit project met duurzaam stortbeheer
onder de Crisis- en herstelwet te brengen. Daar kwam het ministerie zelf mee,”
vertelt Tjeerd Talsma, als gedeputeerde van de provincie Noord
Holland verantwoordelijk voor onder meer dit beleidsonderdeel.
“We hadden in het verleden wel eerder onderzoek gedaan naar hoe we ons
stortbeheer duurzamer konden maken, maar het huidige Stortbeleid staat dat in
de weg. Doordat het project nu onder de Chw valt, kunnen we snel aan de slag
zonder dat gewacht moet worden op tijdrovende aanpassing van allerlei weten regelgeving. En kunnen we nu gezamenlijk optrekken met de andere twee
proefprojecten in het land.”

“NV Afvalzorg die het pilotproject in Noord-Holland gaat uitvoeren, is een
zelfstandig bedrijf, maar de provincie is wel de grootste aandeelhouder.
Ook daarom vinden wij als provincie het belangrijk dat dit experiment kan
plaatsvinden. En wij leveren natuurlijk ook de vergunning.
De kosten voor de experimenten worden opgebracht door de afvalbranche zelf;
provincies en rijk zijn faciliterend en financieren ondersteunende onderzoeken.
Het streven blijft natuurlijk om het afval zo veel mogelijk te scheiden aan de
bron, zodat het hergebruikt kan worden. Waardoor het percentage afval dat
uiteindelijk overblijft en dat gestort moet worden nog lager wordt. Maar
stortplaatsen zullen er altijd blijven. Laten we dan met zijn allen er voor zorgen
dat we daar op een zo duurzaam mogelijke manier mee omgaan zodat niet
volgende generaties hiermee worden opgezadeld.”

Wat houdt de experimentele aanpak van het duurzame stortbeheer
eigenlijk in? “Waar we naar toe willen is dat we niet tot in lengte van jaren
intensief moeten blijven controleren of er verontreiniging van de bodem ontstaat
vanuit stortplaatsen. We doen dat door voor een andere, innovatieve aanpak te
kiezen. Niet door de verontreinigende stoffen te isoleren, zoals tot nu toe wordt
gedaan, maar door het stortafval bij de bron aan te pakken en ervoor te zorgen
dat er minder risico op vervuiling en verontreiniging van de grond is. Een
belangrijk verschil is dat het stortafval uiteindelijk niet wordt afgedicht door
middel van een volledig isolerende bovenafdichting, maar dat gebruik wordt
gemaakt van een afdeklaag die mogelijk maakt water en lucht aan het
afvalpakket toe te voegen. Dit zorgt er voor dat er een soort percolator-effect
ontstaat. Onderin de stortplaats is een drain waarmee de schadelijke stoffen
kunnen worden afgevoerd.
De schadelijke stoffen in het gestorte afval worden afgebroken of immobiel
gemaakt. Om te zien of deze nieuwe, tamelijk revolutionaire methode werkt,
is goed onderzoek nodig, uitgevoerd door onafhankelijke wetenschappelijke
instituten zoals RIVM of TNO. Ook is het noodzakelijk dat we niet verplicht
zijn om de stortplaats geheel te isoleren. Die mogelijkheid biedt de Crisisen herstelwet ons.”

Eenvoudig Beter in de praktijk | 39

Stichtse Vecht: Vreeland Oost
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“Aan de rand van de prachtige kern Vreeland in de gemeente Stichtse Vecht
wordt een bedrijfsterrein gedeeltelijk getransformeerd tot woongebied.
De Crisis- en Herstelwet kan hierbij uitkomst bieden.”
Tomas de Smet, projectleider

Situatie

Stand van zaken

De gebiedsontwikkeling ligt aan de oostzijde van de dorpskern
Vreeland, tussen de Vecht en de N201. In het gebied is een bomenrooibedrijf gevestigd. Om tot een kwaliteitsverbetering van het
gebied te komen, krijgt het bedrijf toestemming om in ruil voor
bedrijfsverplaatsing op de vrijkomende locatie 40 tot 60 vrije
sectorwoningen te bouwen. Daarnaast zijn woningen in de sociale
sector gepland op een vrijgekomen schoollocatie binnen de
dorpskern. De provincie Utrecht draagt bij met een subsidie.
Verder voorziet het plan in recreatieve voorzieningen, versterking
van cultuurhistorische elementen en natuurontwikkeling. Rond
het plangebied liggen een veehouderij en een vaten- en verffabriek.
Bij de planvorming wordt rekening gehouden met de huidige en
toekomstige bedrijfsvoering van deze bedrijven, zonder dat dit
ten koste gaat van het woon- en leefklimaat in het plangebied.

• De gemeente heeft het voorontwerp bestemmingsplan ter visie
gelegd en daarop zijn circa 40 inspraak- en overlegreacties
binnengekomen.
• Om de veehouderij niet in zijn huidige en toekomstige bedrijfsvoering te belemmeren en een aanvaardbaar woon- en leef­
klimaat te waarborgen, stelt het college de gemeenteraad
voor een geurverordening vast te stellen.
• Gelet op de bedrijfsvoering van de vaten- en verffabriek stelt de
gemeente een aangepaste geurnorm voor het plangebied voor.
Deze oplossing betekent een aanvaardbare geurhinder voor de
bewoners van de toekomstige woningen en instandhouding van
de bedrijfsmogelijkheden van de fabriek.

Doelstelling
• Creëren goed woon- en leefklimaat 40-60 nieuwbouwwoningen.
• Creëren overgang van dorpskern naar landelijk gebied.
• Rekening houden met huidige en toekomstige bedrijfsvoering
aanwezige bedrijven.
• Realiseren 14 woningen in sociale sector.
• Uitbreiding recreatieve voorzieningen.
• Behoud en beleefbaar maken bestaande cultuurhistorische
elementen.
• Natuurontwikkeling.

Volgende stappen
De volgende stap is de tervisielegging van het ontwerpbestemming­plan. Deze wordt medio 2012 voor zienswijzen
ter visie gelegd.

Waarom Chw?
Toepassing van de Chw geeft een positieve impuls aan de totstandkoming van het project. De milieueisen geur en geluid krijgen de
nodige aandacht. De aanwijzing tot ontwikkelingsgebied schept
de mogelijkheid om de milieugebruiksruimte te optimaliseren en
zo nodig (tijdelijk) af te wijken van de norm.

Meer info
• Website: www.ruimtelijkeplannen.nl
(NL.IMRO.1904.BPvreelandoostVLD-VO01)
• Projectleider: Tomas de Smet, tomas.de.smet@stichtsevecht.nl

40 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Eenvoudig Beter in de praktijk | 41

Tilburg: Spoorzone
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“Herontwikkeling van de Spoorzone stelt Tilburg in staat om op een eigen wijze
kennis, cultuur, vermaak en het nieuwe wonen en werken aan elkaar te knopen.
Hierdoor wordt de Spoorzone een krachtig en zelfbewust visitekaartje voor Tilburg
en omgeving. De Crisis- en herstelwet gaat ons hierbij helpen.”
Marieke Moorman, wethouder

Situatie
De Spoorzone is een centraal in de stad Tilburg gelegen gebied van
ongeveer 3 kilometer lang dat ligt tussen de Ringbanen West en
Oost, aan weerszijden van het spoor. Het heeft een totale bruto
oppervlakte van 75 ha. De Spoorzone moet uitgroeien tot een
centrum met bovenregionale betekenis, waar milieu- en ruimtelijke
kwaliteit en economische vitaliteit duurzaam samenkomen.

Doelstelling
Ontwikkeling van de Spoorzone tot een centrum met boven­
regionale betekenis en een mix aan functies.

Stand van zaken
• Dit project is eerder in de tweede tranche Chw aangewezen als
innovatief experiment. Geëxperimenteerd wordt met gebieds­
gerichte bodemsanering.
• Het project Spoorzone bestaat uit 3 deelgebieden. Het eerste
deelgebied is in uitvoering. In totaal 900 woningen zijn in
aanbouw. Een woningbouwproject van ca. 400 woningen zit
in de ontwerpfase, gericht op uitvoering in 2014/2016.
• Voor het gehele plangebied is een structuurplan vastgesteld.
Voor het plangebied is een globaal bestemmingsplan vastgesteld.
• Voor de ontwikkeling van het kerngebied van de Spoorzone is
een projectontwikkelaar geselecteerd waarmee de gemeente
een publiek-private samenwerking is aangegaan.
• Er is een masterplan ontwikkeld voor de locatie van de voor­malige
werkplaats van NS achter het station.
• In samenwerking met kennis- en cultuurinstellingen is het
masterplan uitgewerkt voor de deellocatie Stadscampus,
een nieuwe kennis- en cultuurwijk in het hartje van de stad.
• Voor de 1e fase van de Stadscampus zijn afspraken gemaakt
met Fontys Hogescholen, de bibliotheek MiddenBrabant en
VolkerWessels, gericht op realisatie van de 1e fase in 2016.

42 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

• Met de aanleg van de hoofdinfrastructuur wordt nog dit jaar een
start gemaakt. Hiervan maakt ook de upgrading van het centraal
station, busstation en rijwielstallingen deel uit.
• Vooruitlopend op de aanleg van de infrastructuur in 2013 zullen
sloop- en saneringswerken worden uitgevoerd.

Volgende stappen
• Voor de gehele ontwikkeling van de Spoorzone wordt een
faseringsplan gemaakt. Hieruit kan worden afgeleid waar
zich mogelijk tijdelijke milieuproblemen zullen voordoen.
• Daarnaast kan uit het faseringsplan worden afgeleid welke
gebouwen en terreinen in aanmerking kunnen komen voor
tijdelijk gebruik.

Waarom Chw?
Om het project verantwoord tot stand te kunnen brengen is een
plan nodig waarin zowel de ontwikkeling van nieuwe functies als
de noodzakelijke inperking van de milieugebruiksruimte worden
vastgelegd. Bovendien is een fasering nodig waarbij de gebieds­
ontwikkeling en de inperking van de milieugebruiksruimte van
bestaande bedrijvigheid niet volgtijdelijk, maar parallel plaats­vinden.
Het kan nodig zijn om tijdelijk hinderlijke bedrijvigheid toe te staan
op kortere afstand van een gevoelige bestemming, zoals woningen.
Deze aanpak krijgt een goede juridische basis met de aanwijzing
als ontwikkelingsgebied op grond van de Chw. Ook bij het tijdelijk
gebruik van gebouwen en terreinen kunnen zich dergelijke
­problemen voordoen waarvoor de Chw een oplossing kan bieden.
De milieugebruiksruimte kan met de Chw opnieuw worden verdeeld,
uitgaande van gewenste maatschappelijke ontwikkelingen.

Meer info
• Website: www.tilburgspoorzone.nl
• Website: loket.tilburg.nl
• Programmamanager Spoorzone : Lucien Kuijsters,
lucien.kuijsters@tilburg.nl

Eenvoudig Beter in de praktijk | 43

Veghel: Herontwikkeling CHV-terrein
☐		 ontwikkelingsgebied
☐		 innovatief experiment
☐		 lokaal project met nationale betekenis

“De samenkomst van de industriële stad en het Brabantse streekdorp:
industrieel erfgoed, food, kunst, cultuur, jongeren, horeca, evenementen,
bedrijvigheid en vermaak. Nieuwsgierig? Herontwikkeling CHV-terrein te Veghel!”
Stefan van Bogget, projectmanager

Situatie

Volgende stappen

Langs de insteekhaven van de Zuid-Willemsvaart, op loopafstand
van het centrum van Veghel, is een gedeelte van een gezoneerd
industrieterrein vrijgekomen. Dit industrieterrein (6 ha) omvat een
industrieel complex met gebouwen van cultuurhistorisch waarde
die bouwkundig in goede staat verkeren. Samen met de kop van
de haven vormt dit terrein onderdeel van de gebiedsontwikkeling
Heilig Hartplein & Noordkade (10 ha). Voor het plangebied is een
masterplan ontwikkeld. Bij de bestemming wordt gezocht naar een
bedrijfsmatige, educatieve en recreatieve invulling waarbij het
aanwezige cultuurhistorisch waardevol industrieel erfgoed wordt
gerespecteerd en geïntegreerd in de nieuwe invulling. De gebiedsontwikkeling groeit organisch over een langere periode. In 2012
vestigen de eerste gebruikers zich in het gebied.

• Afronden gesprekken met de bedrijven die een hindercontour
over het plangebied hebben liggen. De verwachting is dat met
beide bedrijven tot overeenstemming wordt gekomen.
• Voorbereiden besluitvorming voor realisatie kunst- en cultuurcluster (november 2012).
• Uitwerken concept foodworld.
• Voorbereiden besluitvorming over risicodragende participatie
provincie.

Doelstelling
• Herontwikkelen van het voormalige CHV-terrein als onderdeel
van het centrumgebied.
• Behoud en herbestemming van cultuurhistorisch waardevol
industrieel erfgoed.

Stand van zaken
• De gebiedsvisie “Masterplan CHV-terrein Veghel” is vastgesteld
(5 juli 2011).
• Er is een besluit genomen over de realisatie van een jeugd- en
jongerencentrum als onderdeel van een kunst- en cultuurcluster
(29 maart 2012).

44 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Waarom Chw?
Tegenover het CHV-terrein, aan de overkant van het kanaal, ligt een
mengvoederbedrijf waarvan de geurcirkel over het plangebied valt.
Naast het CHV-terrein ligt een loods met opslag van gevaarlijke
stoffen. De gemeente wil met de bedrijven overleggen om tot een
oplossing van respectievelijk de geurcirkel en de externe veiligheid
te komen. Het gebied is aangemeld als ontwikkelingsgebied om een
middel achter de hand te hebben als andere oplossingen niet
mogelijk blijken. De ontwikkeling moet al op gang kunnen komen,
ook als een definitieve oplossing nog niet is gevonden. Aan het eind
van de planperiode moet de gebiedsontwikkeling volledig aan de
milieunormen voldoen door afspraken met de bedrijven, bronmaatregelen dan wel een buffer tussen de verschillende gebieden.

Meer info
• Website: www.veghel.nl
• Website: www.smaakmakendcentrum.nl
• Projectmanager: Stefan van Bogget, stefan.van.bogget@veghel.nl

Eenvoudig Beter in de praktijk | 45

Martijn van Nie,
projectmanager Oostelijk
Centrumgebied, Arnhem

“ Deze mega-operatie
kan alleen tot een goed
einde worden gebracht
als alle partijen goed
samenwerken”

46 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Precies op de dag van het interview staan in de ochtendkranten de
resultaten van de ‘Atlas voor gemeenten’. In deze jaarlijkse uitgave
worden de 50 grootste gemeenten in Nederland vergeleken op ruim
50 criteria. “Arnhem staat 7e op de lijst van de aantrekkelijkste steden qua
wonen en tweede op de lijst van steden die hun aantrekkelijkheid de afgelopen
jaren hebben weten te vergroten,” zegt Martijn van Nie, programma­
manager van het Oostelijk centrumgebied in Arnhem trots. Animo
genoeg dus voor de 1100 woningen die de komende jaren in dit
gebied gerealiseerd gaan worden, denkt hij.
Het Oostelijk Centrumgebied ligt op een prachtige locatie. Pal tegen
de huidige, historische binnenstad aan en aan de noordelijke oever
van de Rijn, op de plek waar in de Tweede Wereldoorlog de slag
om Arnhem werd gestreden. Van oudsher was het een plek waar
bedrijven en sociale woningbouw de boventoon voerden. Maar de
bedrijven trokken weg en de sociale huurwoningen waren aan
renovatie toe. Het gebied van 30 hectare verpauperde. Juist ook
vanwege de prachtige centrale ligging wil Arnhem het gebied
omvormen tot een gebied waar het goed wonen en werken is.
Eigenlijk is het moeilijk te begrijpen dat de herontwikkeling van
het gebied zo lang op zich heeft laten wachten.
“Die ambitie om wat met dit gebied te doen was er wel”, zegt Van Nie. “In de
jaren ’90 lagen er al allerlei plannen. Maar pas na 2005 is de ontwikkeling van
het gebied in een stroomversnelling gekomen. En de Crisis- en herstelwet die er
in 2010 kwam, heeft zeker een handje geholpen. Zonder de mogelijkheden van
die wet zou het uiteindelijk ook wel zijn gelukt, maar dan veel minder snel en
met veel hogere kosten. Doordat we nu een begin kunnen gaan maken met de
woningbouw, en er tegelijkertijd zicht is op het wegnemen van de milieuhinder
van de bedrijven die er nog zitten, hebben we tijd om daarvoor goede
oplossingen te zoeken. We hebben langer de tijd om tot overeenstemming met
partijen te komen, en ondertussen gaat de herontwikkeling gewoon door.”
De herontwikkeling van het Oostelijk Centrumgebied heeft veel
facetten. Het gaat niet alleen om verplaatsing van bedrijven en het
aankopen en slopen van bedrijfsgebouwen en woningen, maar ook
om sanering van grond, herontwikkeling van monumenten,
aanpassing van de milieuzonering, aansluiting bij de aanpak van de
aanpalende krachtwijken Rijnwijk en ’t Broek en ook nog zoiets als
het opsporen en ruimen van niet ontplofte explosieven uit WO II.

De herontwikkeling van het gebied zal vele jaren in beslag nemen,
naar verwachting tot na 2020. In die periode zullen er 1100
woningen en 20.000 m2 voor bedrijven worden gerealiseerd.
De nadruk zal liggen op woon-werkwoningen en ruimte voor
kleinere bedrijven. Van Nie heeft er alle vertrouwen in dat het
herontwikkelingsproject tot een goed einde zal worden gebracht.
“Maar dat kan alleen als alle partijen goed met elkaar samenwerken. Wat
dat betreft hebben we het getroffen met woningcorporatie Volkshuisvesting,
die een belangrijke rol speelt in het proces. Inmiddels hebben zij grote delen
van de bedrijfsgebouwen en de sociale huurwoningen in eigendom verworven.
Voorheen was een groot deel versnipperd eigendom. Met de sloop van de
opstallen is al begonnen. Niet alle bedrijfsgebouwen gaan overigens tegen
de vlakte: de monumentale panden zullen worden omgebouwd tot woonwerkwoningen. Er komt een verscheidenheid aan nieuwe woningen: 60%
grondgebonden, 40% appartementen.”
Een dergelijke grote klus kan niet zonder een breed draagvlak.
“Dat draagvlak is er niet alleen in de gemeenteraad, maar ook breed onder de
bevolking, vooral bij de bewoners van de wijk zelf en de omliggende wijken. Die
zijn het meest enthousiast: zij zien dat de verpauperde buurt gaat veranderen in
een aantrekkelijke wijk met een goed woonmilieu en veel voorzieningen als
winkels en kleine bedrijfjes. De bewoners van de huurwoningen die vervangen
gaan worden, hebben de verzekering gekregen dat zij in de wijk kunnen
terugkeren.”
De financiële crisis en de crisis op de woningmarkt hebben wel
invloed op de ontwikkeling. “We proberen de consument nog meer te
betrekken bij de ontwikkeling van woonproducten. En ook zal er meer aandacht
zijn voor particulier opdrachtgeverschap. We moeten de kosten in de hand
houden, zonder dat we concessies doen op het gebied van het
voorzieningenniveau van de wijk. Daar zit wel een spanningsveld, ja.”
En een toekomstige Omgevingswet, zal dat helpen bij het proces?
“We hebben nu voor dit gebied 6 bestemmingsplannen nodig, met daarnaast
aanpassing van de milieuzone, aanvragen van diverse ontheffingen, aparte
milieustudies, enzovoort. Als die Omgevingswet inhoudt dat procedures worden
vereenvoudigd, dan is dat natuurlijk altijd welkom.”

“De grootste hobbel tot nu vormde de financiering van de sanering van de
vervuilde grond op het voormalige Gasfabrieksterrein, circa 9 hectare. Door
dit probleem kwamen de transformatieplannen voor dit deel van de stad
moeizaam van de grond. Uiteindelijk zijn het voormalige ministerie van VROM,
de gemeente Arnhem en de provincie Gelderland het eens geworden over het
11 miljoen kostende project. De voorbereidingen voor de bodemsanering
worden nu getroffen en eind 2012 kan de schop daadwerkelijk de grond in.
Naar verwachting zal de bodemsanering in 2014 klaar zijn.”

Eenvoudig Beter in de praktijk | 47

Meer informatie
Brochures
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet (Voortgangsrapportage 2011-2012)
Eenvoudig Beter in de praktijk (Crisis- en herstelwet projecten in beeld, eerste en tweede tranche)
Rapportage praktijkervaringen Crisis- en herstelwet (Evaluatie 2010-2011)
Over de Crisis- en herstelwet (voor bestuurders van gemeenten en provincies)

Internet
www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/crisis-en-herstelwet
www.infomil.nl/onderwerpen/ruimte/crisis-herstelwet
http://omgevingswet.pleio.nl
www.linkedin.com/groups?gid=3849425&trk=myg_ugrp_ovr

Vragen
Algemene Chw-vragen, aanmelding van experimenten of extra exemplaren van deze brochure: Postbus.CHW@minienm.nl
Juridische vragen over de toepassing van de wet bij concrete projecten: helpdesk.CHW@agentschapnl.nl

48 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Eenvoudig Beter
in de praktijk
Crisis- en herstelwet projecten in beeld
(3e en 4e tranche)

Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Interdepartementale programmadirectie
Eenvoudig Beter
Programma Crisis- en herstelwet
Postbus 20901 | 2500 ex Den Haag
www.rijksoverheid.nl/ienm
omgevingswet.pleio.nl
Juni 2012

Eenvoudig beter in de praktijk (3e en 4e tranche)

Dit is een uitgave van het