grens uitkomt. Daarbij hebben wij nog wel wat vraagtekens. Moet die grens zo hoog zijn? De minister heeft al
aangekondigd dat hij daarnaar onderzoek zou willen
doen. Wij vragen wat dat betreft of de grens nog wat
verlaagd kan worden en wat de gevolgen daarvan zijn
voor de werklast van het Openbaar Ministerie.
Het tweede element is dat wij bij de fraude tot
€ 10.000, of überhaupt bij de fraude, op het punt van de
bestuurlijke boete nog wel een aanscherping willen
hebben. Dat is de reden waarom ik met de heer Harbers
een motie mag indienen. Die luidt als volgt.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
De heer Plasterk, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
© M. Sablerolle – Gouda

Aan de orde is de behandeling van:
- het verslag van een schriftelijk overleg over
misbruik met de uitwonendenbeurs in de studiefinanciering (24724, nr. 89).
De voorzitter: Er zijn drie deelnemers aan het debat: de
heer Van Dijk, de heer Harbers en de heer Spekman. Het
is de maidenspeech van de heer Harbers van de VVD.
Dat betekent dat wij hem niet kunnen interrumperen.
Ik geef het woord aan de heer Van Dijk van het CDA. Ik
zeg dat voor de mensen thuis; die vinden het prettig om
te weten van welke partij de heer Van Dijk is.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Dank voorzitter,
maar vaker word ik aangeduid als Jan Jacob van Dijk.
De voorzitter: Jan Jacob van Dijk. Verder moet ik de
minister nog welkom heten.
De beraadslaging wordt geopend.
©

overwegende dat het verschil tussen de uit- en thuiswonendenbeurs ongeveer € 160 per maand bedraagt;
van mening dat studiebeursfraude het rechtvaardigheidsgevoel aantast en derhalve niet aanvaardbaar is en
effectief bestreden dient te worden;
van mening dat verhoging van de pakkans in combinatie
met stevige sancties de beste preventieve werking heeft;
verzoekt de regering, de bestuurlijke boete te verhogen
naar 50%,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Jan Jacob van Dijk en Harbers. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 90 (24724).
Het woord is aan de heer Harbers, die zijn maidenspeech zal houden.
©

De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Mevrouw de
voorzitter. Wij hebben een schriftelijk overleg gevoerd
om de fraude met studiebeurzen tegen te gaan. Wij
hebben daarover van de minister een actieplan gekregen,
waarin hij een hele hoop maatregelen aankondigt om
ervoor te zorgen dat het misbruik maken van de
studiebeurs ernstig wordt teruggedrongen. De manier
waarop met een studiebeurs wordt gefraudeerd, is met
name door op te geven dat je uitwonend bent terwijl je
eigenlijk nog thuis woont. Dat is een van de elementen
die heel veel mensen stoort, waar mensen van zeggen
dat het eigenlijk niet zou moeten kunnen. Het kabinet
heeft daarvoor enkele maatregelen aangekondigd. Wij
vinden dat er op twee elementen nog wel het een en
ander zou kunnen worden aangescherpt.
Het eerste is ten aanzien van de strafrechtelijke grens.
Als je op dit moment tot € 10.000 gefraudeerd hebt, kan
er een bestuurlijke boete komen. Daarna zou er een
strafrechtbepaling kunnen komen. Je kunt uiteindelijk
ongeveer 63 maanden frauderen voordat je boven die

Tweede Kamer

overwegende dat studiebeursfraude wordt veroorzaakt
doordat studenten een uitwonendenbeurs ontvangen,
terwijl ze nog thuis wonen;

Uitwonendenbeurs studiefinanciering

De heer Harbers (VVD): Voorzitter. Te veel studenten
ontvangen momenteel een uitwonendenbeurs, terwijl zij
in feite gewoon bij de ouders thuis wonen. Het aanpakken van dit probleem, het misbruik maken van of de
fraude met de uitwonendenbeurs, is hard nodig. De
overheid kan iedere euro belastinggeld immers maar één
keer uitgeven. Fraude is voor de VVD bovendien nooit te
tolereren. In dit geval zitten er nog wat meer principiële
kanten aan. Bij misbruik van de studiefinanciering
spreken wij immers over misbruik door studenten in het
hoger onderwijs. Studenten dus die later over het
algemeen de leidinggevenden van Nederland zullen zijn.
De aanpak van deze vorm van misbruik kan ons niet snel
genoeg gaan. De minister heeft ons een actieplan
toegezonden en belooft later in het jaar een wetswijziging om de fraudebestrijding effectiever te maken.
Vooruitlopend op die wetswijziging wil ik de minister met
enkele moties wat nadere uitgangspunten meegeven.
Mijn eerste motie gaat over de grens voor strafrechtelijk

9 februari 2010
TK 52

52-4794

Harbers
optreden. Thans ligt deze grens op € 10.000. De minister
kondigt aan te overwegen deze te verlagen. De VVD wil
hem een stevige norm meegeven. De motie luidt als
volgt.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Harbers. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 92 (24724).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de grens voor strafrechtelijk optreden
tegen misbruik van de uitwonendenbeurs op een
fraudebedrag van € 10.000 ligt;
constaterende dat het bedrag dat met deze fraude
gemoeid is, maandelijks € 170,62 bedraagt en een
student dus maar liefst vijf jaar kan frauderen voor hij
met het strafrecht in aanraking komt;
van mening dat strafrechtelijk ingrijpen al mogelijk zou
moeten zijn wanneer een student meer dan anderhalf
jaar fraudeert;

De heer Harbers (VVD): Tot slot roep ik de minister op
haast te maken met de beloofde wetswijziging, zeker
waar deze in hoofdzaak neerkomt op een definitiewijziging. Anders komt de wetswijziging er pas als het sociaal
leenstelsel al lang is ingevoerd.
De voorzitter: Dan is aan mij het genoegen om u als
eerste te feliciteren, mijnheer Harbers. Ik kan me
voorstellen dat de VVD-fractie erg blij met u is.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
©

De Kamer,

De heer Spekman (PvdA): Voorzitter. Allereerst wil ik de
heer Harbers namens de Kamer feliciteren met zijn
maidenspeech.
Het is mij uit het hart gegrepen dat wij hier nu staan
en met elkaar spreken. Vorig jaar juli ben ik naar buiten
gekomen met het onderzoek dat ik had gedaan naar de
studiefinancieringsfraude. Ik was mij, werkelijk waar,
wezenloos geschrokken. Het was een langdurige ergernis
voor mij, maar ondertussen was fraude norm geworden,
want de pakkans was nul. Ik ben oprecht blij verrast met
het optreden van de minister, van het kabinet en de
daadkrachtigheid, want het duurt wel eens langer in dit
huis om dingen te veranderen. Het stuk dat er ligt, de
manier en de methode van aanpak, stelt mij gerust in de
zorgen die ik had. Ik heb onderhand ook veel gehoord
over wat er nu speelt bij de sociale recherche her en der
in Nederland. Ik merk dat de sociale recherche niet meer
doodloopt op de muur die studiefinanciering heet, maar
dat zij tegenwoordig gehoor krijgt. Ik zou het goed
vinden als de minister op enig moment dit jaar openheid
van zaken geeft, juist over de eerste resultaten die
bijvoorbeeld uit Twente komen van de gemeenten
Hengelo en Almelo. Ik zie natuurlijk ook dat voorlichting
weliswaar cruciaal is. Maar voorlichting wordt pas
serieus genomen als mensen denken: ik kom niet meer
weg met fraude. Die vindt wel plaats, ook nu nog steeds:
mensen schrijven zich in aan de overkant van de straat.
Ik sta hier vooral om de minister, om het kabinet te
complimenteren met de daadkrachtige aanzet die hij
heeft gegeven. Nu gaat het erom het waar te maken.

gehoord de beraadslaging,

©

constaterende dat de regering voornemens is, een
publieke bewustwordingscampagne te gaan voeren om
misbruik van studiefinanciering tegen te gaan;

Minister Plasterk: Voorzitter. Het onderzoek van de heer
Spekman vorig jaar agendeerde iets wat in het verleden
onvoldoende aandacht had gekregen, namelijk het feit
dat er op grote schaal misbruik wordt gemaakt van
studiebeurzen doordat mensen opgeven dat zij uitwonend zijn terwijl zij dat feitelijk niet zijn. Ik vind dat totaal
niet acceptabel. Voor veel jonge volwassenen is het de
eerste daad die zij zelf plegen. Die is dan meteen
frauduleus, terwijl de reactie van de overheid daarop is
om het verder erbij te laten. Er was immers een grens
van € 10.000. Terecht is uitgerekend dat je op die manier
een verschil van € 160 per maand kunt verdienen en je

verzoekt de regering, de grens voor strafrechtelijke
handhaving bij misbruik van de uitwonendenbeurs te
verlagen naar € 3000,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Harbers. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 91 (24724).
De heer Harbers (VVD): De minister kondigt een
voorlichtingscampagne aan om frauderende studenten
bewust te maken van het feit dat zij frauderen en ze te
wijzen op dit onacceptabele gedrag. De VVD-fractie
gelooft niet in zo’n campagne. In studentensteden is het
de praktijk dat verscherpte handhaving zich snel genoeg
rondspreekt. Bovendien moet een student bewust
handelingen verrichten om een uitwonendenbeurs te
verkrijgen als hij daar geen recht op heeft. Daarom dien
ik de volgende motie in.
Motie

van mening dat strenger straffen bij misbruik van
studiefinanciering doeltreffender is dan een morele
campagne;
verzoekt de regering, een stringent handhavingsbeleid te
voeren en geen belastinggeld uit te geven aan een
publieke bewustwordingscampagne tegen misbruik van
studiefinanciering,

Tweede Kamer

Uitwonendenbeurs studiefinanciering

9 februari 2010
TK 52

52-4795

De heer Spekman (PvdA)
© M. Sablerolle – Gouda

hele studie kunt frauderen zonder dat er een haan naar
kraait. Bovendien, als je gepakt wordt, hoef je alleen
maar terug te betalen wat je te veel hebt ontvangen
zonder dat je verder risico loopt. Daarmee geeft je ook
het signaal: nooit geschoten is nooit raak, dus probeer
het maar want anders heb je het in ieder geval niet.
Ik vind dat moreel onwenselijk, omdat je daarmee
jonge mensen op zo’n belangrijk moment in hun leven
echt het verkeerde signaal geeft. Bovendien is het
inderdaad niet de bedoeling om daaraan gemeenschapsgeld te besteden. Wij hebben geprobeerd zo snel
mogelijk een actieplan op te stellen, ten eerste om
ervoor te zorgen dat er meer opsporing plaatsvindt, ten
tweede om ervoor te zorgen dat, als er opsporing
plaatsvindt en fraude wordt geconstateerd, een boete
volgt en ten derde om de grens van € 10.000 eruit te
halen; ik kom hier zo op terug.
Verder hebben er pilots plaatsgevonden. Ik zal u in mei
een voortgangsrapportage doen toekomen over dit hele
terrein. Dan zal ik in meer detail schriftelijk ingaan op
datgene wat er uit die pilots komt. Bijvoorbeeld bleek bij
70% van de geselecteerde adressen waar huisbezoek
werd gedaan dat men niet woonachtig was op het
opgegeven adres. Wanneer je die selectie juist doet,
bijvoorbeeld zoals de heer Spekman zei door te kijken of
het in dezelfde straat is – op die manier kun je het heel
makkelijk doen; het zijn eigenlijk vrij simpele dingen –
kun je best een redelijke indicatie krijgen waar het
misschien niet pluis is. Als je dat in twee derde van de
gevallen bevestigd vindt, betekent het dat het heel goed
mogelijk is om op een verstandige manier met een
goede inzet van middelen aan opsporing te doen. Ik kom
in mei, over een paar maanden, met die voortgangsrapportage en dan krijgt u dat in meer detail.
Om onder een nieuw regime te gaan werken zullen wij
de wet moeten veranderen. Ik zal dit voorjaar samen met
de collega van Justitie een wetsvoorstel maken. Direct na
het zomerreces zal de Kamer het ontvangen. Wij zijn
alweer iets verder gevorderd dan bij de beantwoording
van de schriftelijke vragen. Wij zijn gevorderd tot het
punt waarop wij de grens waarboven iemand pas
strafrechtelijk vervolgd wordt, eruit willen knikkeren. Wij
willen het op een andere manier in het vat gieten. Bij de
eerste overtreding volgt een bestuurlijke boete van 25%.

Tweede Kamer

Uitwonendenbeurs studiefinanciering

Bij de tweede keer wordt het 50% en bij de derde keer
komt er strafrechtelijke vervolging, ongeacht het bedrag
waar het om gaat. Als je een jaar fraudeert, gaat het om
twaalf maal € 160. Dan zit je nog niet aan de grens die in
de motie van de heer Harbers op stuk nr. 91 wordt
genoemd. Ik stel de Kamer voor, het wetsvoorstel af te
wachten. Op dat moment kan bekeken worden of zij met
het voorstel akkoord kan gaan. Daarmee heb ik meteen
antwoord gegeven op de motie van de heer Jan Jacob
van Dijk op stuk nr. 90. Ik schetste de escalatie van
25%-50%-strafrecht. Als dat door deze motie wordt
gecoverd, laat ik het oordeel over die motie graag aan de
Kamer.
De motie van de heer Harbers op stuk nr. 91 wil de
grens waarboven vervolgd wordt, omlaag brengen. De
geest daarvan deel ik, maar het heeft niet mijn voorkeur
om een nieuwe grens vast te leggen. Ik zou mij kunnen
voorstellen dat de heer Harbers deze motie aanhoudt tot
de behandeling van het wetsvoorstel.
De heer Harbers wil met de motie op stuk nr. 92
bereiken dat er geen campagne wordt gevoerd. Het hoort
vanzelf te spreken dat men niet fraudeert. Ik ontraad deze
motie. Het gaat om nieuw beleid, wij gaan op een
nieuwe manier om met fraude. Burgers hebben recht op
voorlichting over nieuw beleid. Bovendien is het veel
duurder om mensen met rechercheurs te gaan vervolgen
dan om ze op de hoogte te brengen van het feit dat er
vervolgd wordt, zodat ze minder overtredingen begaan.
Dan is vervolgen niet nodig. Wij zijn niet van plan om er
uitgebreide Postbus 51-campagnes van te maken, maar
wij willen de gebruikelijke communicatiekanalen van
DUO gebruiken. Dat kan met beperkte middelen. Ik heb
het niet over meer dan drie of vier ton. In feite gaat het
voor een groot deel met de knollen de pot in bij DUO,
waar men sowieso al veel aan voorlichting doet. Wij
zullen het op zo’n manier doen dat alle studenten weten
dat zij gepakt kunnen worden en wat daarvan de
consequenties zijn, zodat wij hopelijk het misbruik
kunnen terugdringen.
De heer Spekman heeft gevraagd om openheid van
zaken, bijvoorbeeld over die pilot in Twente. Ik stel voor
daarop in te gaan in de voortgangsrapportage van mei.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik ben het eens met de
strekking van het wetsvoorstel. Fraude moet worden
aangepakt, zo simpel is het. Er is echter ook woningnood
en er zijn huisjesmelkers. In bepaalde situaties mogen
studenten niet worden ingeschreven in hun ″uitwonendeadres″. Dat is dan de voorwaarde van de huisbaas, om
wat voor reden dan ook. Wat heeft de minister in dit
verband aan die studenten te bieden?
Minister Plasterk: Die heb ik in dit verband niets te
bieden. Je mag niet frauderen, welke reden er ook zou
zijn om wél te frauderen. Wij spreken in een andere
context over huisvesting van en woningnood onder
studenten. Overigens gebeurt dat in eerste instantie met
collega Van der Laan. Ik vind niet dat dit een excuus mag
zijn om fraude oogluikend toe te staan. Ik snap wat de
heer Van Dijk zegt. Ik kan mij voorstellen dat de
verleiding daardoor groter wordt, maar ik vind niet dat
wij daarin mee moeten gaan.
De heer Harbers (VVD): De minister geeft in reactie op
mijn motie aan dat hij geen ″toeters en bellen″campagne wil voeren en dat hij drie à vier ton genoeg

9 februari 2010
TK 52

52-4796

Plasterk
vindt. Maar waarom nog steeds dat bedrag? DUO schrijft
de studenten ettelijke keren per jaar aan. Het zou toch
gewoon beperkt kunnen worden tot een alinea in een
reguliere brief die DUO toch al aan de studenten stuurt?
Dan is de minister voor nul euro klaar en heeft hij toch
de mensen geïnformeerd.
Minister Plasterk: Dat bedrag is ook gebaseerd op het
toerekenen van wat DUO sowieso besteedt aan
voorlichtingscampagnes. Als je dit daarvan onderdeel
maakt, is het ook fair om te zeggen: toegerekend is het
ongeveer dat bedrag. In de voortgangsrapportage kan ik
nader aangeven wat precies het karakter daarvan wordt.
Ik denk dat het ten principale goed is om studenten
daarvan op de hoogte te stellen en om ze ook te
waarschuwen door te zeggen: vrienden, u wordt
voortaan in het nekvel gepakt als u fraudeert en dan kunt
u boetes krijgen; dus ik zou het maar niet doen.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Volgende week dinsdag wordt over de
moties gestemd.
De vergadering wordt van 16.20 uur tot 18.30 uur
geschorst.

Tweede Kamer

Uitwonendenbeurs studiefinanciering

9 februari 2010
TK 52

52-4797