2021D48223

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen
voor te leggen aan de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
over de Landbouw- en Visserijraad op 12 en 13 december 2021.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Kuiken
Adjunct-griffier van de commissie,
Nouse

nds-tk-2021D48223

1

Inhoudsopgave
I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
GroenLinks-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
PvdD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de Volt-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie

2
2
4
7

9
12
13
13

II

Antwoord / Reactie van de Minister

14

III

Volledige agenda

14

8

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda en de onderliggende stukken van dit schriftelijk overleg over de
Landbouw- en Visserijraad 12-13 december. Deze leden hebben daar
meerdere vragen en opmerkingen over.
Geannoteerde agenda informele Landbouw- Visserijbeleid
12-13 december 2021
Vangstmogelijkheden voor 2022 in EU en non-EU wateren:
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister zich blijft inzetten voor
het minimaliseren van (ongewenste) bijvangsten van de bedreigde
soorten, zoals dit is beschreven in het Noordzeeakkoord, ook als er voor
bepaalde soorten een gebrek aan (vangst)data is. Op welke wijze gaat de
Minister prioriteit geven aan het toch verkrijgen van ontbrekende data?
Daarnaast is er in het Noordzeeakkoord vastgelegd dat er afspraken
worden gemaakt over medegebruik van windparken. Kan de Minister
aangeven wat de status is van het onderzoek dat zij in samenwerking met
Wageningen University & Research (WUR), de visserijsector en windpark
operators uitvoert naar de vismethoden rondom de windparken?
Oneerlijke handelspraktijken:
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de aangekondigde discussie over omzetting en uitvoering van de richtlijn inzake
oneerlijke handelspraktijken in de relaties tussen ondernemingen in de
landbouw- en voedselvoorzieningsketen. Kan de Minister voorbeelden
geven van dergelijke oneerlijke handelspraktijken, nader ingaan op de
mate waarin dit in Nederland speelt en beschrijven op welke wijze
Nederland zich in deze discussie verhoudt tot de andere Europese
lidstaten. Hoe voorkomen we dat Nederland nationale regelgeving
vaststelt of handhaaft die verder gaat dan de in de richtlijn vermelde
oneerlijke handelspraktijken? Is daar überhaupt sprake van en kan de
Minister aangeven op welke wijze zij het gelijk speelveld voor Nederland
binnen de Europese Unie waarborgt? Is de Minister bereid het genoemde
rapport met de stand van zaken ten aanzien van omzetting en uitvoering
van de richtlijn met de Kamer te delen?

2

Noodplan voedselvoorziening en voedselzekerheid in tijden van crisis:
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Nederlandse positie ten opzichte van het zogenaamde noodplan
en zijn van mening dat dit onderwerp zich ook goed leent voor politieke
behandeling in Nederland. Kan de Minister aangeven op welke manier
ook het parlement hierbij wordt, of kan worden betrokken? Bevat het
noodplan ook geopolitieke risico’s en kwetsbaarheden ten aanzien van de
voedselvoorziening? Zo ja, kan de Minister aangeven op welke wijze dit
het geval is? Wanneer kan het parlement het zogenaamde draaiboek
voedselzekerheid in crisissituaties tegemoet zien?
Boer-tot-bord conferentie 2021 (AOB):
In het verslag van de Landbouw- en Visserijraad van 15 november 2021
staat vermeld dat lidstaten over het algemeen positief op de doelen van
de «Van boer tot bord»-strategie hebben gereageerd en dat zij hun
expliciete steun aan de «Van boer tot bord»-doelen hebben uitgesproken.
Kan de Minister aangeven hoe Nederland in zijn algemeenheid zich heeft
uitgesproken over de «Van boer tot bord»-doelen? Deze leden ondersteunen het pleidooi van een integrale beoordeling van de diverse
ontwikkelingen, maar zien hier ook graag dat Nederland zich uitspreekt
tegen een onevenredige regel- en lastendruk voor agrarisch ondernemers.
Deelt de Minister deze opvatting en kan zij aangeven op welke wijze zij
deze opvatting in Europees verband over zal brengen, dan wel voortdurend zal laten klinken?
Verslag Landbouw- en Visserijraad 15 november
Ingebrekestelling voor het toezicht op de aanlandplicht:
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Europese Commissie nadrukkelijk heeft gewezen op de mogelijkheden van het verplicht toepassen van
cameratoezicht en remote electronic monitoring voor boten met een hoog
risico op het niet-naleven van de aanlandplicht. Deze leden lezen dat de
Minister twee maanden de tijd wil nemen om de bevindingen van de
genoemde toepassingen te bestuderen en een adequate reactie op te
stellen. Hoe denkt de Minister voldoende draagvlak binnen de sector te
creëren voor de toepassing van de voorgestelde toepassingen zodat het
toezicht op de aanlandplicht binnen aanzienlijke tijd verbetert?
Vierde tussentijdse evaluatie Nederlandse aalbeheerplan
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de vierde
tussentijdse evaluatie van het Nederlandse aalbeheerplan. In de evaluatie
wordt onder andere het advies van het International Council for the
Exploration of the Sea (ICES) met betrekking tot de Europese aal
aangehaald. Het advies lijkt tegenstrijdig te zijn met de Europese
Aalverordening. Kan de Minister aangeven hoe zij dit advies ziet, ook in
relatie tot de Europese Aalverordening (EC 1100/2007)? Deze leden zijn
van mening dat het stoppen met de palingvisserij averechts zou werken
op de palingstand, mede gelet op het feit dat het vangen van jonge aal bij
de Franse kust en uitzetten in Europese wateren dan in het geding komt.
Deelt de Minister deze opvatting en kan de Minister aangeven hoe
hiermee wordt omgegaan? Tot slot lezen zij dat op dit moment het
voorstel voor het nemen van toekomstige aalmaatregelen in Europees
verband nog niet bekend is. Zij worden graag op de hoogte gehouden en
horen graag op welke wijze de Minister de visserijsector wenst te
betrekken bij de totstandkoming ervan.

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen
van de agenda rondom dit overleg en hebben nog enkele vragen en
opmerkingen die zij hierover willen voorleggen.
Soja-industrie en ontbossing
De leden van de D66-fractie zijn verheugd over het wetsvoorstel vanuit de
EU om bepaalde producten die bijdragen aan ontbossing te weren. Deze
leden vinden het positief te lezen dat het kabinet het voorstel vanuit de
Europese Commissie (EC) verwelkomt en zijn benieuwd naar het
BNC-fiche. Wanneer kan de Kamer deze precies verwachten? Kan de
Minister bovendien terugkomen op het verzoek dat door deze leden is
gedaan tijdens de begrotingsbehandeling van het Ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit om in het BNC-fiche mee te nemen
dat Nederland zich in Europa zal inzetten om het voorstel uit te breiden
naar andere kwetsbare ecosystemen die nu ontbost worden voor soja en
andere producten die soja uit ontboste gebieden kan bevatten, zoals vlees
en producten met palmolie? Zo nee, waarom niet? Zij begrepen dat in het
EU-wetsvoorstel staat dat een dergelijke uitbreiding van het toepassingsgebied voorbarig zou zijn, vanwege de effectiviteit en handhaafbaarheid
van de hierbij beoordeelde beleidsmaatregelen. Is de Minister bereid na te
vragen bij de Europese Commissie op welke manier de handhaafbaarheid
wordt bemoeilijkt voor de controlerende instanties door uitbreiding van
de ecosystemen? Zo nee, waarom niet?
Daarnaast hebben zij nog enkele andere vragen over de huidige
soja-industrie en het Europese wetsvoorstel. Ten eerste, veel van de soja
die in Nederland voor veevoer wordt gebruikt, wordt geproduceerd
volgens de richtlijn van de European Feed Manufacturers Federation
(FEFAC). Deze richtlijn wordt in Nederland aangemerkt als 100%
duurzaam, terwijl bij het produceren van deze producten (legale)
ontbossing is toegestaan. Is de Minister van mening dat Nederland deze
richtlijn, net zoals onze buurlanden, zo snel mogelijk als gedeeltelijk
duurzaam aan moet merken, zodat Nederlandse consumenten niet misleid
worden bij hun aankopen?
De leden van de D66-fractie hebben daarnaast ook nog een aantal vragen
over de Bossenstrategie van de EC. Zo laat de Minister weten dat zij zich
op een eerder moment heeft ingezet om ook andere ecosystemen mee te
nemen in het voorstel. Echter kreeg zij geen steun van andere lidstaten. Is
de Minister bereid om zich te blijven inzetten in de Raad voor haar
standpunt om ook andere ecosystemen mee te nemen in het
wetsvoorstel? Kan de Minister het Europees krachtenveld uiteenzetten en
daarnaast ook specifiek aangeven welke lidstaten Nederland wel en niet
steunden bij dit standpunt om andere ecosystemen op te nemen in dit
wetsvoorstel? Daarnaast constateren deze leden dat lokale en inheemse
groepen schade ondervinden door de gevolgen van ontbossing. Kan de
Minister ervoor pleiten dat in dit specifieke wetsvoorstel voor «ontbossingsvrije» producten eveneens een heldere definitie wordt opgenomen
van de door het internationaal recht erkende mensenrechten?
EU Bodemstrategie
De leden van de D66-fractie zijn opgetogen dat de Europese Commissie
een ambitieuze EU-bodemstrategie heeft geïntroduceerd om te zorgen
voor gezonde bodems in Europa. Deze leden vinden het goed dat hiermee
benadrukt wordt hoe belangrijk gezonde bodems zijn voor een goede
voedselvoorziening, het klimaat en de biodiversiteit. Het feit dat in 2020
70% van de bodems zich niet in een goede staat bevindt, is voor hen dan

4

ook genoeg reden om als Nederland alleen maar bij te dragen aan de
ambitie van de Commissie. Is de Minister het eens met de stelling dat
Nederland koploper zou moeten zijn in Europa voor een ambitieuze
bodemstrategie? Zo nee, waarom niet? Zij begrijpen dat de Europese
Commissie van plan is om per 2023 met een bodemgezondheidswet te
komen, zodat er ook een bindend framework komt voor de doelen. Is de
Minister het eens met de stelling dat Nederland dit volledig zou moeten
steunen en zou moeten aansturen op een wet die voldoet aan ook andere
klimaat- en biodiversiteitsdoelen die in Europa worden gesteld? Is de
Minister het eens met de stelling dat dat zonder een bindende strategie op
bodem, de klimaat- en biodiversiteitsdoelen in Europa in gevaar zouden
kunnen komen? Zo nee, waarom niet? Kan de Minister nader duiden wat
werd bedoeld met de tweet van de Nederlandse permanente vertegenwoordiging in de EU dat rekening gehouden moet worden met regionale
verschillen in het bodemgebruik? Is de Minister het eens met de stelling
dat dat niet zou mogen betekenen dat we over het algemeen minder
ambitieus zijn in Europa?
De positie van boeren
De leden van de D66-fractie begrijpen dat recent de deadline is verstreken
om de Richtlijn oneerlijke handelspraktijken in de voedselvoorzieningsketen te implementeren en dat om dit te markeren bij deze Raad een
informele discussie zal worden gevoerd. Gezien de discussie ook erg leeft
in Nederland, zeker naar aanleiding van het Zembla-item over de positie
van supermarkten in de keten en de reactie van de Minister hierop, zijn
deze leden benieuwd welke houding de Minister zal aannemen in dit
debat en met welke plannen zij zal komen om de positie van de boer in de
keten op Europees niveau verder te versterken, gebruikmakend van de
plannen en pakketten die er nu reeds liggen in Europa. Ook vragen zij de
Minister te reflecteren op hoe Nederland de richtlijn heeft geïmplementeerd en of dit voldoende is. Waar ziet zij nog uitdagingen? Bovendien zijn
zij benieuwd of de Minister de bestaande EU-wetgeving voldoende acht,
of dat zij nog aanvullingen zou willen zien.
Gegevensverzameling voortgang duurzaam verbruik en vermindering
pesticiden
De leden van de D66-fractie willen graag het belang onderstrepen van een
onderdeel uit de EU-hervorming van landbouwstatistieken. Dit onderdeel
betreft de gegevensverzameling over monitoren van onder meer de
voortgang in de richting van duurzaam gebruik en vermindering van
pesticiden.1 Bij het gebruik van bestrijdingsmiddelen lopen de officiële
cijfers uiteen met de verkopen ervan. Hoe gaat de Minister het daadwerkelijke gebruik beter monitoren?
Om reductiedoelstellingen voor de «Van boer tot bord»-strategie op te
stellen en te bereiken is het van cruciaal belang dat dat er relevante,
betrouwbare en openbare gegevens zijn om de voortgang te meten. Is de
Minister het eens met de stelling dat de volgende vier punten uit het
voorstel van de Europese Commissie volledige steun zouden moeten
genieten: de systematische en elektronische jaarlijkse verzameling van de
gegevens van alle boeren over hun gebruik van pesticiden, biociden en
veterinaire producten, de systematische publicatie van de gegevens over
het gebruik van pesticiden en de onbeperkte en gemakkelijke toegang tot
de ruwe data voor de Europese en nationale overheden? Zo ja, hoe gaat
1

Richtlijn 2009/128/EC of the European Parliament and of the Council of 21 October 2009
establishing a framework for Community action to achieve the sustainable use of pesticides,
OJ L 309, 24.11.2009, p.71

5

zij zich hiervoor inzetten? Is zij bereid het punt over gegevensverzameling
bij een volgende Raad ter sprake te brengen? Zo nee, waarom niet?
Pesticiden
De leden van de D66-fractie hebben waargenomen dat de substitutie van
pesticiden voor natuurlijke bestrijdingsmiddelen trager verloopt dan
verwacht. Deze leden hebben enkele vragen aan de Minister over dit
proces. Is de Minister het eens met de stelling dat het apart is dat lidstaten
de guidance van de European and Mediterranean Plant Protection
Organization (EPPO) gebruiken om te beslissen of pesticiden en andere
substituten worden toegelaten in de landbouwsector, terwijl deze richtlijn
is ontworpen en georganiseerd door de pesticide-industrie? Zo ja, wat
gaat de Minister doen om dit probleem op te lossen en een onafhankelijke
richtlijn te ontwerpen? Zo nee, wat zijn de redenen van de Minister
hiervoor? Ziet de Minister verder in dat het gebruik van pesticiden leidt tot
resistentie, wat de vraag naar nieuwe en verbeterde pesticiden alleen
maar groter maakt en dat dit dus niet natuurlijk leidt tot afbouw van het
gebruik van pesticiden? Wat gaat de Minister doen om het afbouwen en
vervangen van pesticiden voor natuurlijke hulpmiddelen te stimuleren en
makkelijker te maken? Wat is de inzet van Nederland in Europa wat betreft
dit onderwerp? Wat vindt de Minister van het idee om een Europese
verplichting in te voeren dat boeren een bepaalde niet-chemische
methode van gewasbescherming moeten gebruiken voor een bepaald
type gewas?
Bijen
De leden van de D66-fractie constateren dat bijen en andere belangrijke
bestuivers van groot belang zijn. Deze leden hebben daarom nog enkele
vragen over dit onderwerp. Het voorzitterschap stelde in de afgelopen
Landbouw- en Visserijraad dat lidstaten harder aan de slag moeten om
een betere bescherming van bestuivers te garanderen. Hierbij wordt
genoemd dat 4% van het beschikbare landbouwareaal gebruikt zou
moeten worden voor het beheer van natuurlijke randen. Wat gaat de
Minister doen om hier gehoor aan te geven? Daarnaast heeft
23 november een informatiebijeenkomst plaatsgevonden over de
bescherming van bijen en andere belangrijke bestuivers. Wanneer kan de
Kamer een verslag verwachten van de Minister over deze bijeenkomst?
Wanneer zullen de daadwerkelijke conceptvoorstellen voor beschermdoelen worden gedeeld met de lidstaten? Is hier al duidelijkheid over? Tot
slot heeft de Minister aangegeven naar aanleiding van de vorige
Landbouw- en Visserijraad dat zij in overleg is met meerdere organisaties
om de bescherming van bijen op nationaal niveau te realiseren. Is hier al
enige voortgang in te bespeuren? Zo ja, welke?
Visserij
De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat Nederland in
november officieel in gebreke is gesteld door de Europese Commissie op
de naleving van de aanlandplicht. Kan de Minister bevestigen dat dit zo
is? Kan de Minister aangeven wanneer zij de Kamer heeft geïnformeerd
over deze ingebrekestelling? Deze leden willen benadrukken dat zij het
een ernstig feit vinden dat Nederland niet voldoet aan de aanlandplicht.
Kan de Minister nader toelichten hoe deze situatie is ontstaan? Kan zij
tevens aangeven welke stappen zij gaat zetten om te zorgen dat
Nederland gaat voldoen aan de aanlandplicht? Hoe wil zij sancties uit
Europa gaan voorkomen?

6

De leden van de D66-fractie lezen dat bij deze Raad ook gesproken zal
worden over de voortgang van de wijziging van de controleverordening.
Voor het cameratoezicht dat in deze wijziging zal worden meegenomen
om beter te controleren op de aanlandplicht, zei de Minister eerder
genoeg tijd te willen voor pilots. Kan de Minister toelichten wat de status
is van deze pilots en of deze reeds gestart zijn? Zo nee, waarom niet? Is de
Minister het eens met de stelling dat de ingebrekestelling van de
Europese Commissie een aanleiding zou moeten zijn om deze pilots
versneld te starten, zodat het toezicht op de aanlandplicht versterkt kan
worden? Zo nee, waarom niet? Kan de Minister een tijdpad geven voor
wanneer de pilots afgerond zijn en cameratoezicht volledig ingevoerd is
op alle boten met een hoog risico op niet-naleven van de aanlandplicht?
De leden van de D66-fractie waren verheugd te vernemen dat Nederland
in Europa haar zorgen proactief uit over de palingstand. Deze leden
maken zich net als de Minister ernstige zorgen om het herstel van de
paling en hopen dat de Minister zich hard blijft maken voor het in lijn
brengen van de vangstmogelijkheden met ICES-adviezen en het oplossen
van migratiebarrières. Kan de Minister toezeggen de Kamer goed op de
hoogte te houden van de ontwikkelingen rondom de maatregelen voor
aalherstel in Europa?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie merken op dat er vanuit het Noordzeeakkoord 74 miljoen euro beschikbaar is voor sanering van de kottervloot.
Deze leden horen geluiden dat de Europese Commissie vanuit het
oogpunt van ongeoorloofde staatssteun het voor Nederland niet mogelijk
zal maken om deze sanering door te voeren. Naar verluidt mag er alleen
gesaneerd worden op basis van biologische (visstand) argumenten. Het
aanpassen van de omvang van de vloot aan het verkleinde visgebied zou
volgens de Europese Commissie niet binnen de regels voor staatssteun
passen. Deze leden vragen de Minister om aan te geven of deze geruchten
kloppen en, indien dat het geval is, te beschrijven wat zij eraan doet om
de voor sanering beschikbare middelen toch in te zetten ten bate van de
visserij in de volle breedte van de vloot. Legt de Minister zich neer bij de
hierboven beschreven opstelling van de Commissie of zoekt zij een
manier om sanering juist wel mogelijk te maken? Zij vragen de Minister
tevens om te reageren op het aanbod tot hulp vanuit de sector, waar de
nodige creatieve (maar beredeneerde en onderbouwde) ideeën leven, om
sanering op basis van afnemend visgebied toch mogelijk te maken. Is zij
bereid om daar samen met de sector aan te werken en met de sector niet
alleen te overleggen over de voortgang, maar ook over hun ideeën en
mogelijke oplossingen?
De leden van de CDA-fractie merken op dat er nu zou worden gewerkt aan
een Brexit-gerelateerde sanering, maar dat daarover kennelijk veel vragen
zijn gekomen vanuit de Europese Commissie. Deze leden vragen de
Minister of dat juist is en welke vragen er vanuit de Commissie worden
gesteld. Is het juist dat de sector ook op dit gebied hulp en expertise heeft
aangeboden, maar dat daarop (vooralsnog) door haar niet is in gegaan?
Waarom maakt de Minister geen gebruik van de expertise vanuit de sector
zelf?
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister tevens om aan te geven
of het juist is dat er bij het overhevelen van vangstquota als gevolg van
Brexit grote nadelen ontstaan voor Nederlandse bedrijven (in de
kottersector wordt gesproken over een vermogensverlies tot wel
€ 300.000 voor sommige bedrijven). Is het juist dat er vanuit de visserijsector voorstellen zijn gedaan om de hierdoor getroffen bedrijven te

7

compenseren, maar dat deze voorstellen volgens de Minister ongewenst
dan wel (vanuit de Europese Commissie) onmogelijk zouden zijn? Deze
leden vragen de Minister of zij op de hoogte is van de Deense werkwijze
op dit gebied, waaruit blijkt dat compensatie wel degelijk mogelijk is. Is de
Minister voornemens om eenzelfde werkwijze als Denemarken te
hanteren? Zo nee, wat zijn daarvoor haar argumenten en welke stappen
ter compensatie gaat zij dan wel zetten?
De leden van de CDA-fractie merken op dat het aantal onder- en bovengrondse kabels en leidingen toeneemt als gevolg van de verschillende
opgaven op het gebied van onder andere woningbouw en energietransitie
waar we in Nederland mee te maken hebben. Dit betekent ook dat veel
agrariërs maken zullen krijgen met deze kabels en leidingen op of door
hun grond. Deze leden menen dat het daarom belangrijk is dat daar goede
afspraken over worden gemaakt. Zij constateren dat het vooralsnog in de
praktijk echter lastig blijkt om tot goede afspraken te komen. Vanuit de
landbouwsector horen zij dat onderhandelingen tussen leidingleggers en
agrariërs vaak lang duren. Hierdoor duurt het lang voordat kabels of
leidingen kunnen worden aangelegd en worden projecten afgeremd. Vaak
is het sluiten van de Zakelijk Recht Overeenkomst (ZRO) het belangrijkste
discussiepunt binnen de onderhandelingen. Met name de voorwaarden
van deze ZRO en de vergoedingen worden door agrariërs als ondermaats
gezien. Deze leden vragen de Minister welke mogelijkheden zij ziet om op
landelijk niveau afspraken te maken over de inhoud van de ZRO en over
de adviestarieven die daarbij gelden. Hoe kijkt zij aan tegen het oprichten
van een projectbureau om de landelijke afstemming tussen leidingleggers, grondeigenaren en bevoegd gezag te faciliteren, onderhandelingen in het veld soepeler te laten verlopen, en daarmee uiteindelijk ook
projecten sneller te realiseren?
Tevens vragen de leden van de CDA-fractie de Minister of het klopt dat de
jaarlijkse vergoedingen die boeren ontvangen voor inkomensschade, die
ontstaat doordat hoogspanningsmasten die op hun land zijn geplaatst, de
normale bedrijfsvoering beperken en bemoeilijken, in sommige gevallen
zijn gebaseerd op 50 jaar oude contracten. Indien dat het geval is, welke
stappen worden er gezet om deze vergoedingen te actualiseren, zodat er
recht wordt gedaan aan de daadwerkelijke inkomensschade voor deze
boeren?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie zijn blij te constateren dat ook de
eerste maatregelen tegen corona de voedselvoorziening nergens in
gevaar gebracht hebben. Toch zit de oplossing voor mogelijke toekomstige knelpunten wat deze leden betreft niet in meer nadruk op logistiek,
maar meer nadruk op lokaal voedsel. Door productie en consumptie dicht
bij elkaar («voedsel van hier») kunnen we naast voedselzekerheid voor
alle regio’s ook enorm veel transportkilometers uitsparen. Dat scheelt
energie en vervuiling, minder noodzaak van wegen et cetera. Dit kan en
hoeft uiteraard niet voor alles, maar het kan wel voor een veel groter deel
dan nu het geval is. Deze leden vragen de Minister om het streven naar
een groter aandeel lokale productie als doel in te brengen in de Europese
discussie.
Met betrekking tot de borstbeenbreuken bij leghennen constateren de
WUR en de Minister dat nader onderzoek nodig is. Komt dat er ook? Gaat
Nederland hier nu eigen onderzoek naar doen?

8

Tenslotte willen de leden van de GroenLinks-fractie nogmaals benoemen
dat de schadelijkheid van glyfosaat voor mens en milieu uit talloze
onafhankelijke onderzoeken is gebleken. De vraag of iets een onaanvaardbaar risico is of een onnodig risico is uiteindelijk ook een waardendiscussie. Dat de chemiesector er geld mee wil verdienen, dat boeren naar
maximalisatie van hun productie tegen minimalisatie van hun (korte
termijn) kosten nastreven, kan geen doorslaggevend onderdeel zijn van
dit debat. De onvervangbare waarden van gezondheid van mens en
natuur zouden wat deze leden betreft veel zwaarder moeten meetellen. Zij
roepen de Minister op om zich hard te maken voor een veel verdere
beperking van het gebruik van glyfosaat en zo snel als mogelijk een
algemeen verbod op productie en gebruik ervan.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Landbouwgif
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen in het Jaarplan 2021
van het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming 2030
dat de regering een position paper heeft opgesteld in samenwerking met
de belangenbehartigers Nefyto, LTO Nederland en Artemis, over de
Nederlandse positie voor de REFIT van Verordening (EG) 1107/2009 over
het op de markt brengen van landbouwgif. Kan de Minister deze position
paper met de Kamer delen? Kan zij aangeven waarom zij deze inzet van
Nederland in Europese onderhandelingen samen met sectororganisaties
heeft opgesteld, die private belangen op dit onderwerp vertegenwoordigen? En kan zij aangeven waarom deze inzet niet, ook niet ter informatie, met de Kamer is gedeeld?
Aalscholvers
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben vernomen dat
verscheidene Europarlementariërs, waaronder leden van CDA, SGP en
CU, vorige week hebben gepleit om de beschermde status van de
aalscholver op te heffen en om broedparen in de Oostzee te reduceren.
Deze Europarlementariërs menen dat aalscholvers de vissers benadelen,
omdat ze vis eten die dan niet meer door de vissers gevangen kan
worden. Deze leden vinden dat de aalscholver zijn beschermde status
moet behouden. Onderzoek toont aan dat er geen verband is tussen de
aantallen aalscholvers en de visstand.2 Daarbij komt het aantal
aalscholver-broedparen in Nederland de laatste jaren juist achteruit is
gegaan, waardoor de instandhoudingsdoelen in gevaar komen.3
Nu de Europese Commissie heeft laten weten niets aan de status van de
aalscholver te willen wijzigen, gaat de visserijcommissie zich beraden op
een «actieplan».4 Kan de Minister aangeven wat het doel van dit actieplan
is? Kan de Minister het actieplan, zodra het klaar is, delen met de Kamer?
Deelt de Minister het inzicht dat aalscholvers geen bedreiging zijn voor de
vissers en dat overbevissing de vispopulaties bedreigt? Zo nee, waarom
niet? Is de Minister bereid zich in Europa te blijven inzetten voor het
behoud van de beschermde status van de aalscholver? Zo nee, waarom
niet?

2

https://www.vogelbescherming.nl/actueel/bericht/aalscholver-weer-onder-vuur-in-europeesparlement
«In de laatste 12 jaar neemt de aalscholver echter gestaag af, met minder dan 5% per jaar. In
2020 werden 16.500 paar geteld, dat is een derde minder dan in 2010.»
4
https://www.nrc.nl/nieuws/2021/12/02/gedijt-de-aalscholver-te-goed-a4067756
3

9

Visserijvangstbepalingen
Elk jaar worden tijdens de Landbouw- en Visserijraad in december de
vangstmogelijkheden voor het volgende kalenderjaar vastgesteld in de
vorm van de Total Allowable Catch (TAC) en de Quotaverordening. De
lidstaten voeren deze onderhandelingen achter gesloten deuren,
waardoor niet duidelijk wordt welk land welk voorstel doet of welk
voorstel ondersteunt. Alleen de uitkomst van het achterkamertjesoverleg
wordt bekend gemaakt. Uit onderzoek uit 2020, gedaan door de New
Economics Foundation, bleek dat van de overeengekomen TAC’s voor
EU-wateren er tussen 2001 en 2019 gemiddeld 60% hoger waren dan de
wetenschappelijke adviezen.5 Ander onderzoek laat nog een zorgelijk punt
zien, namelijk dat het wetenschappelijke adviesorgaan (ICES) hogere
vangstsuggesties voorstelt aan de Europese Commissie, dan zou mogen
volgens het ICES voorzorgsprincipe.6 In het zogenaamde Administrative
Agreement (Administratief Akkoord) tussen ICES en EC is namelijk
vastgesteld dat slechts voor iets minder dan de helft van de vispopulaties
(49,5%) een TAC moest worden vastgesteld in lijn met ICES’s voorzorgsprincipe.
Los van het feit dat Europa het kennelijk in orde vindt om slechts voor de
helft van de vispopulaties het voorzorgsprincipe te hanteren, blijkt ook
nog eens dat het voorzorgsprincipe van ICES en andere gehanteerde
begrippen niet meer gebaseerd zijn op het voorzorgsprincipe dat de
Verenigde Naties hanteert. Is de Minister op de hoogte van dit onderzoek?
Zo ja, kan de Minister er een reactie op geven? Deelt de Minister het
inzicht dat het voor ecologisch herstel onwenselijk is dat voor meer dan
de helft van de vispopulaties TACs worden voorgesteld, die niet in lijn zijn
met het voorzorgsprincipe? Zo nee, waarom niet? Is de Minister bereid
om in Europa op te roepen tot het openbreken van het Administrative
Agreement? Zo nee, waarom niet?
Daarnaast merken de leden van de Partij voor de Dieren-fractie op dat er
soorten zijn waar gericht op wordt gevist, maar die ook als bijvangst
wordt gevangen. Kabeljauw is zo’n soort, die bij de visserij op schol en
langoustines als bijvangst wordt gevangen. In de aanstaande Landbouwen Visserijraad zal voor kabeljauw in het Kattegat een bijvangstquotum
worden opgesteld, terwijl een nul-advies geldt voor de gerichte visserij.
Deelt de Minister het inzicht dat voor soorten waar een nul-vangst advies
voor geldt, geen bijvangstquotum zou moeten worden opgesteld? Zo nee,
waarom niet? Hoe kan de Minister nu al aangeven dat ze niet kan
instemmen met een lagere vangst van schol ten behoeve van het herstel
van kabeljauw (Kamerstuk 21501–32, nr. 1356)? Hoe kan een soort
herstellen als de bijvangst niet wordt stopgezet? Is de Minister bereid om
er in Europa op aan te dringen dat de interacties tussen en binnen
soorten, evenals klimaatverandering, worden betrokken bij
ICES-beoordelingen? Zo nee, waarom niet?

5
6

https://neweconomics.org/2020/03/landing-the-blame-overfishing-in-the-northeast-atlantic-2020
Froese, R., Tsikliras, A. C., Scarcella, G., & Gascuel, D. (2021). Progress towards ending
overfishing in the Northeast Atlantic. Marine Policy, 125, 104282. https://
www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0308597X20309283
«Annex IIB lists 200 stocks for which ICES is requested to give advice on total allowable catches
(TAC). It prescribes that ICES is to give TAC advice based on Fmsy for only 43 (21.5%) of the
stocks; ICES is to advise TACs with ranges around Fmsy (including overfishing) for 58 (29.0%)
of the stocks; and ICES is to advise TACs that may constitute overfishing and may reduce stock
sizes to the border of safe biological limits (Bpa) for 99 (49.5%) of the stocks, a policy named
«precautionary approach» (PA).»

10

Onderhandelingen Wereldhandelsorganisatie (WTO) visserijsubsidies
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen dat de WTO-leden het
nog niet eens zijn over de (niet-specifieke) brandstofsubsidies in het kader
van de onderhandelingen over visserijsubsidies. De inzet van de EU (met
steun van Nederland) is om brandstofsubsidies voor visserij op internationale wateren aan banden te leggen. Klopt het dat het aan banden
leggen van de brandstofsubsidies voor visserij op internationale wateren
niet zal gelden voor Europese wateren of voor de eigen exclusieve
economische zone (EEZ) (een gebied dat zich uitstrekt tot 200 zeemijl
buiten de kust van een staat)? Zo nee, waarom niet?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken op dat, parallel aan
de WTO-onderhandelingen in Europa, gesproken wordt over de
herziening van de Richtlijn Energiebelastingen in het kader van het
Fit-for-55 pakket. In de onderhandelingen wordt erover gesproken om de
richtlijn te verbreden naar intra-EU binnenvaart en zeevaart (inclusief
visserij en waterbouw). Binnen de richtlijn wordt voorgesteld om verplicht
energiebelasting en accijns te heffen over de brandstoffen en elektriciteit
gebruikt in vaartuigen. Daarnaast kunnen accijns en energiebelasting
geheven worden op scheepvaart van en naar havens buiten Europa. Het
onderhandelingsproces over de Fit-for-55 voorstellen is echter nog in een
vroeg stadium en het is mogelijk dat de voorstellen nog zullen worden
aangepast. Voor deze leden is het onduidelijk of er energiebelasting
geheven gaat worden over scheepvaart en of de richtlijn uitgebreid gaat
worden. Kan de Minister aangeven hoeveel de energiebelasting zal
kunnen bedragen per liter?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie stellen vast dat Europa, met
steun van Nederland, erop aandringt dat sommige maatregelen, zoals
accijnsvrijstellingen, niet als subsidies moeten worden beschouwd.
Europa propageert zelfs dat belastingvrijstellingen gezien moeten worden
als niet-schadelijke steun (Kamerstuk 21501–32, nr. 1304). Deze leden
spreken zich hier krachtig tegen uit. Volgens hen komt een accijnsvrijstelling neer op een schadelijke en perverse financiële prikkel, die
bijdraagt aan de klimaatcrisis en aan het toebrengen van schade aan het
milieu. Want deze stimuleert het gebruik van fossiele brandstoffen, zodat
er meer gevist kan worden. Ook de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling (OECD) stelt dat fuel tax exemptions
(vrijstellingen op brandstofbelasting) beschouwd moeten worden als
visserijsubsidies. Op basis van welk wetenschappelijk onderzoek
rechtvaardigt de Minister de stelling dat een accijnsvrijstelling geen
schadelijke subsidie is voor het milieu en/of het klimaat? Hoeveel is de
accijnsvrijstelling per liter? Is het mogelijk dat er zowel een accijnsvrijstelling in het leven geroepen kan worden als een energiebelasting? Kan
de Minister aangeven of de accijnsvrijstelling op brandstof alleen gaat
gelden voor brandstof gebruikt in EU-wateren of in de economische zone?
Zo ja, hoe zal hierop worden toegezien? Deelt de Minister het inzicht dat
Europa moet inzetten op het stoppen van elke vorm van belasting- en
accijnsvrijstelling en subsidies op fossiele brandstoffen, ongeacht de
uitkomst van de onderhandelingen met betrekking tot de Richtlijn
Energiebelastingen? Zo nee, waarom niet?
Europese wetsvoorstel voor ontbossingsvrije producten
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben een aantal vragen
over het voorstel voor een Verordening over ontbossingsvrije producten.
Deze leden maken zich zorgen om het feit dat het wetsvoorstel slechts
bosgebied beschermt en cruciale natuurgebieden zoals savannes,
moerasgebieden en veegronden niet. Hierdoor dreigt bijvoorbeeld de

11

Braziliaanse Cerrado buiten het voorstel te vallen, terwijl maar liefst 70%
van de Europese ontbossingsvoetafdruk gelinkt aan de import van soja
zich bevindt in de Braziliaanse Cerrado, de meest biologisch diverse
bossavanne ter wereld.7 De helft van de natuurlijke begroeiing in de
Cerrado is al verloren gegaan door de aanleg van sojaplantages en
grasland voor vee. Daar komt elke dag nog eens 2.000 hectare bij.8 Door
dergelijke natuurgebieden niet in het wetsvoorstel op te nemen wordt het
voorstel tandeloos gemaakt en zal de productie van soja en de daarmee
gepaarde ontbossing zich nog verder verplaatsen naar andere natuurgebieden, in plaats van dat het een halt wordt toegeroepen. Is de Minister
het eens met de stelling dat het huidige voorstel ontbossing niet stopt? De
Minister gaf in eerdere beantwoording van Kamervragen aan dat zij zich
heeft ingezet om ook andere ecosystemen in het voorstel mee te nemen,
maar hier geen steun voor heeft gekregen van andere lidstaten.9 Kan de
Minister aangeven op welke momenten en met welke frequentie zij
hiervoor heeft gepleit? Kan de Minister toelichten op basis waarvan zij
concludeert dat er geen medestanders zijn in de Raad? Zijn er ook landen
die hebben uitgedrukt wel voor het opnemen van andere natuurgebieden
in de wet te zijn? Zo ja, welke landen zijn dit? Ziet de Minister de
mogelijkheid met deze landen op te trekken? Is de Minister, gezien de
verklaring die Nederland tijdens de UN Climate Change Conference 26
(COP26) heeft ondertekend om zich in te zetten voor een wereldwijde stop
op ontbossing voor 2030, bereid om van het opnemen van andere
natuurgebieden het speerpunt van Nederland te maken in de verdere
onderhandelingen over het voorstel? Zo ja, hoe gaat de Minister dit doen?
Zo nee, waarom niet?
Voorts wijzen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie erop dat de wet
ook andere belangrijke tekortkomingen kent. Zo vallen lang niet alle
grondstoffen en producten die bossen en ecosystemen in gevaar brengen
nu onder de wet. Dit geldt voor rubber en mais, maar ook kippenvlees en
varkensvlees ontbreken in het wetsvoorstel, terwijl hier veel met
ontbossing gepaarde soja productie voor plaatsvindt. Ook de rechten van
inheemse volkeren zijn onvoldoende verankerd in de wet, doordat
bedrijven hun producten niet hoeven te controleren op naleving van
inheemse rechten, landrechten en internationale mensenrechtenafspraken. Wat is de zienswijze van de Minister op het ontbreken van deze
grondstoffen, producten en afspraken? Is zij het met eens met de stelling
dat de impact van Nederland als grootste Europese importeur van soja
voor veevoer groot is, Nederland daarom een grote rol zou moeten en
kunnen spelen bij de onderhandelingen over het wetsvoorstel en het dus
de plicht heeft zich in te zetten voor een zo ambitieus mogelijke wet op
alle fronten? Is de Minister bereid zich in te zetten om alle ontbossingsgrondstoffen en producten die bossen en ecosystemen in gevaar brengen
en de bescherming van inheemse volkeren alsnog in de wet op te nemen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de Volt-fractie
De leden van de Volt-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de Landbouw- en Visserijraad van 12 en 13 december en de
volgende vragen voor de Minister.
De Minister geeft aan dat op initiatief van Nederland vertegenwoordigers
van Amsterdam Declarations Partnership-landen bij de Europese
Commissie hebben aangedrongen op een mix van effectieve en
7

https://milieudefensie.nl/actueel/een-schimmige-sojaketen.pdf
https://www.wwf.nl/wat-we-doen/waar-zijn-we-actief/zuid-amerika/cerrado
9
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/11/19/antwoorden-kamervragenover-mededeling-europese-commissie-nieuwe-eu-bosstrategie-voor-2030
8

12

ambitieuze maatregelen, inclusief wetgeving, die bijdragen aan het
voorkomen van ontbossing. Kan de Minister aangeven voor welke
maatregelen er is gepleit en op welke manier dit zich verhoudt tot de
onderhandelingen over wetgeving voor internationaal maatschappelijk
verantwoord (IMVO) ondernemen, zowel voor mogelijke nationale als
Europese wetgeving?
Onder het Amsterdam Declarations Partnership nemen de volgende
Europese landen deel: België, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Italië,
Nederland, Noorwegen, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. Welke stappen
heeft de Minister gezet om ook andere Europese lidstaten zich te laten
voegen bij deze lijst landen? Kan de Minister een verklaring geven voor
het ontbreken van de Baltische en Oost-Europese lidstaten? En wat doet
dit met de effectiviteit van het voorstel?
Daarnaast geeft de Minister aan dat het doel is om tot effectieve
EU-maatregelen te komen die gericht zijn op het vermijden, dan wel
minimaliseren, van het op de interne markt brengen van producten die
gerelateerd zijn aan ontbossing. Dit zal EU-externe handelsrelaties raken.
Op welke manier verwacht de Minister dat deze handelsrelaties zullen
worden geraakt? En welke kansen ziet de Minister hier voor Nederland om
bij te dragen aan het tegengaan van ontbossing, specifiek met het oog op
de te ontwikkelen IMVO-wetgeving en grote internationale handelsverdragen (bijvoorbeeld EU-Mercosur)?
Volgens het Amsterdam Declarations Partnership is gecertificeerde Round
Table on Responsible Soy (RTRS) duurzaam en bestaat 72% van de soja in
het Nederlandse veevoer uit deze RTRS gecertificeerde soja. Het WNF, een
van de initiatiefnemers van het soja keurmerk RTRS, zei in Zembla niet
langer vertrouwen in het label te hebben. Welke rol speelt het RTRS-label
in de voorgestelde maatregelen die de Nederlandse vertegenwoordigers
hebben bepleit in Brussel voor de Europese ontbossingstrategie?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben een vraag over het voorstel voor een
Ontbossingsverordening. Deze leden delen de wens om ontbossing op
deze wijze te voorkomen. Zij willen er wel op wijzen dat betrokken
ketenpartijen waarschuwen voor het risico op uitsluiting van kleine
boeren door de inzet op fysieke scheiding in de toeleveringsketen en door
de hoge eisen aan traceerbaarheid. Zij willen er ook op wijzen dat de
landenspecifieke benadering ertoe kan leiden dat duurzame producenten
in risicolanden het nakijken hebben en dat in risicolanden de inzet op
aanpak van ontbossing verslapt. Zij vragen of de Minister bereid is deze
kanttekeningen mee te nemen in haar eerste reactie in de Raad en deze
nader te bekijken bij het opstellen van het BNC-fiche.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van de agenda voor de
Landbouw- en Visserijraad op 12 en 13 december aanstaande en heeft
daarbij wat opmerkingen.
Het lid van de BBB-fractie maakt zich in het bijzonder zorgen over de
maatregelen die inzake de Europese aal genomen zullen worden. Uit het
ICES-rapport blijkt dat er nog onvoldoende data beschikbaar is om harde
uitspraken te kunnen doen over de palingstand. Kan de Minister zich
ervoor inzetten dat er bij de uitzet van jonge palingen een klein merkteken
gebruikt kan worden, zodat in de toekomst de positieve bijdrage op de
palingstand van het uitzetten van jonge paling kan worden aangetoond?

13

Voor wat betreft de ingebrekestelling met betrekking tot het toezicht op de
aanlandplicht het volgende: de aanlandplicht is voor gemengde visserij
niet naleefbaar en daardoor ook niet handhaafbaar. Dergelijke regelgeving
werkt niet voor gemengde visserij. Daarom vraagt het lid van de
BBB-fractie de Minister om, wellicht met de andere lidstaten die in
gebreke gesteld zijn met betrekking tot het toezicht, bij de Europese
Commissie te pleiten voor een herziening van de aanlandplicht.
Het lid van de BBB-fractie is blij om te lezen dat er meer lidstaten zijn die
inbrengen dat zij level playing field belangrijk achten in het kader van
Europees beleid, iets wat dit lid onderschrijft. Kan de Minister aangeven
welke aanvullende maatregelen zij nodig acht om de markpositie van
boeren en tuinders te versterken? En hoe ziet de Minister dat in het licht
van de verschillende Nationaal Strategische Plannen, die zullen worden
opgeleverd door verschillende lidstaten? Is de Minister het eens met de
stelling dat ook daar ongelijkheid in de positie van boeren op kan treden?
En is zij bereid om met andere lidstaten ervoor te pleiten integraal, dus
daar waar het gaat om oneerlijke handelspraktijken maar ook het level
playing field tussen lidstaten, de positie van boeren te versterken? Kan de
Minister haar antwoord toelichten?
II Antwoord / Reactie van de Minister
III Volledige agenda
Geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad op 12 en
13 december 2021
Kamerstuk (2021Z22298) 21 501-32- – Brief d.d. 02-12-2021, Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten
Verslag informele Landbouw- en Visserijraad van 15 november
2021
Kamerstuk 21 501-32-1360 – Brief d.d. 29-11-2021, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten
Europese informatiebijeenkomst inzake het bijenrichtsnoer
Kamerstuk 21 501-32-1358 – Brief d.d. 19-11-2021, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten
Vierde tussentijdse evaluatie Nederlands aalbeheerplan
Kamerstuk 29 664-206 – Brief d.d. 23-11-2021, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten
Reactie op verzoek commissie over de brieven van PAN
Nederland over de herziening van de goedkeuring van sulfoxaflor
en de hernieuwde toelating van glyfosaat
Kamerstuk 27 858-558 – Brief d.d. 25-11-2021, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten

14