Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 906

Voorstel van wet van de leden Snels, Tony van
Dijck, Leijten, Nijboer, Van Raan, Van Rooijen en
Azarkan tot wijziging van de Wet op het
financieel toezicht in verband met aanscherping
van de definitie van «vaste beloning» en
introductie van een instemmingsrecht voor de
Minister van Financiën met betrekking tot de
vaststelling of verhoging van de vaste beloning
van een bestuurder van een systeemrelevante
bank

Nr. 8

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 13 februari 2019
Inleiding
De initiatiefnemers danken de fracties van VVD, CDA, D66, GroenLinks en
SP voor hun vragen over het voorliggende wetsvoorstel.
Er is veel maatschappelijk debat over de toename van ongelijkheid en
meer specifiek over beloningsverhoudingen binnen grote ondernemingen. Beloningen van topbestuurders bij grote ondernemingen stijgen
trendmatig veel sneller dan de beloningen van modale werknemers. Het
gaat hier om een trend die al enige decennia zichtbaar is en een achtergrond kent in verschillende maatschappelijke ontwikkelingen, zoals
globalisering en technologische ontwikkeling (zie bijvoorbeeld WRR, 2014,
Hoe ongelijk is Nederland). De leden van de SP-fractie vragen naar extra
instrumenten om de beloning van bestuurders te beïnvloeden, zoals de
Wet normering topinkomens. De financiële sector verschilt fundamenteel
van andere sectoren in de markt met betrekking tot de functie die wordt
vervuld en de regulerende rol die de overheid heeft. Stabiliteit en
vertrouwen zijn in de financiële sector aspecten die wezenlijk anders zijn
dan bijvoorbeeld bij supermarktketens of autobedrijven. De financiële
sector vervult een nutsfunctie in onze moderne samenleving als het gaat
om bijvoorbeeld het geldverkeer of kredietverlening. Die functie kan
alleen vervuld worden als er sprake is van een grote mate van vertrouwen
in de betrokken instellingen. Als vertrouwen wegvalt, dan kan dat via
kapitaalvlucht en bankruns leiden tot maatschappelijke chaos. Dat is ook
de reden waarom systeemrelevante banken eigenlijk niet failliet kunnen
en mogen gaan. Zoals de leden van de D66-fractie stellen, is het van
essentieel belang dat de bancaire sector een transparante en veilige
sector is die de Nederlandse economie ondersteunt, midden in de
samenleving staat en die het belang van klanten voorop stelt. Ook de
bestaande nationale en internationale wet- en regelgeving benadrukt het
specifieke maatschappelijke belang van de financiële sector. Stabiliteit en

kst-34906-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

1

vertrouwen zijn belangrijke voorwaarden voor het maatschappelijk
functioneren van de sector.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de verantwoordelijkheid van de
politiek en meer specifiek de Minister van Financiën zich verhoudt tot het
beleid dat aandeelhouders geconfronteerd moeten worden met het falen
van een financiële instelling. In het kader van het specifieke maatschappelijke belang van de financiële sector, zijn er in nationaal en Europees
verband voorwaarden gesteld aan het beloningsbeleid. De aandeelhoudersvergadering stelt het beloningsbeleid vast, maar is tevens gebonden
aan de wet- en regelgeving op dit punt, juist omdat het falen van
instellingen niet alleen gevolgen kan hebben voor de aandeelhouders,
maar veel grotere negatieve maatschappelijke effecten kan hebben. De
voorstellen in dit wetsvoorstel beogen de bestaande regels aan te
scherpen om negatieve financiële prikkels te verminderen en het
vertrouwen in de sector te vergroten. Tegelijkertijd erkennen de initiatiefnemers dat het hier gaat om private ondernemingen. Beloningen onder
de Wet normering topinkomens laten vallen, een wet die bedoeld is voor
de publieke sector, dan wel te verplichten dat topinkomens onder een cao
vallen, is in dit wetsvoorstel niet aan de orde. Het gaat om private
bedrijven waarbij de overheid als systeemverantwoordelijke voor de
stabiliteit van de sector maatregelen kan nemen om risico’s voor
instabiliteit te mitigeren. De financiële sector is niet te vergelijken met
andere commerciële sectoren vanwege de maatschappelijke rol die de
sector vervult, maar is ook geen publieke sector die volledig onder
politieke verantwoordelijkheid valt. De initiatiefnemers hechten eraan
deze zorgvuldige balans in acht te nemen.
Algemeen
De leden van de CDA-fractie vragen naar een appreciatie van de brief van
de Minister van Financiën met voorstellen voor aanscherping van het
beloningsbeleid bij financiële instellingen. De initiatiefnemers zien op
twee punten een vergelijkbare aanpak van de Minister en het voorliggende wetsvoorstel. Het voorstel voor een claw-back-regeling maakt geen
deel uit van het voorliggende wetsvoorstel. De initiatiefnemers begrijpen
het doel van dat voorstel, terugvordering van een deel van het salaris van
bestuurders als een falende bank staatssteun nodig heeft, maar zijn
benieuwd naar de concrete invulling en juridische onderbouwing van een
dergelijk voorstel. In tegenstelling tot het voorstel voor een claw-back
regeling, grijpt het voorliggende wetsvoorstel niet met terugwerkende
kracht in in het eigendomsrecht.
De twee andere voorstellen hebben vergelijkbare aangrijpingspunten als
de voorstellen uit het voorliggende wetsvoorstel.
Het eerste voorstel van de Minister is de wettelijke verplichting om
aandelen en andere bestanddelen van de vaste beloning waarvan de
waarde afhankelijk is van de marktwaarde van de onderneming
gedurende een aantal jaren aan te houden. De belangen van de
bestuurder/medewerker worden zo in lijn gebracht met het langetermijnbelang van de onderneming. De initiatiefnemers zien een vergelijkbaar
risico bij het toepassen van financiële instrumenten in het vaste deel van
de beloning. Die hebben het risico dat bestuurders de prikkel hebben om
de waarde van de onderneming kunstmatig dan wel op korte termijn te
vergroten om zo zelf een hogere beloning te incasseren. Deze prikkel kan
verminderd worden, zoals de Minister voor ogen staat, door een
voldoende lange termijn te bepalen waarbinnen bijvoorbeeld aandelen als
deel van het vaste salaris moeten worden aangehouden. De initiatiefnemers hebben ervoor gekozen om het onderscheid tussen het vaste en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

2

variabele deel van het salaris nader te definiëren. Het vaste deel van de
beloning weerspiegelt de relevante werkervaring en de organisatorische
verantwoordelijkheid van de bestuurder/werknemer. Het ligt dan niet voor
de hand in dit deel van het salaris variabele bestanddelen op te nemen die
afhankelijk zijn van de waarde van de onderneming. Het variabele deel
van de beloning, maximaal 20%, is wel afhankelijk van doelen en
prestatie. Hier kan wel gewerkt worden met bestanddelen zoals aandelen.
De initiatiefnemers erkennen dat wanneer er extra eisen aan het
aanhouden van aandelen worden gesteld, het verschil tussen het voorstel
van de Minister en het voorstel van de initiatiefnemers in de aanpak van
risicovolle prikkels vermindert en er daarmee niet een fundamenteel
verschil in aanpak is.
Een groter verschil bestaat er in de wijze waarop de totstandkoming van
het beloningsbeleid in de wet wordt vastgelegd. Je zou kunnen zeggen
dat de Minister de spelregels wil vastleggen. Ondernemingen moeten
verplicht worden in het openbaar verantwoording af te leggen over hoe
de (voorgestelde) beloning van bestuurders en medewerkers zich
verhouden tot de maatschappelijke functie van de onderneming. Dan
wordt het beter inzichtelijk hoe de onderneming tot een beloningsvoorstel
komt en met welke stakeholders zij overleg hebben gevoerd. De initiatiefnemers staan vergelijkbare spelregels voor ogen. Dat is ook de reden
waarom de initiatiefnemers aansluiten bij de Code Banken. Tegelijkertijd
geven de initiatiefnemers instemmingsrecht aan de Minister van
Financiën bij beloningsvoorstellen voor bestuurders van systeemrelevante banken. In feite stellen de initiatiefnemers dat het niet voldoende is
om alleen de spelregels vast te leggen, maar dat er ook een scheidsrechter nodig is. De initiatiefnemers erkennen dat de scheidsrechter dan
ook vooral een oordeel moet hebben of het spel volgens de spelregels is
gespeeld. Het wetsvoorstel zou op dit punt nader aangescherpt kunnen
worden. Overigens geeft ook de Minister in zijn brief aan dat in aanvulling
op zijn voorstel onderzocht kan worden of een rol van de toezichthouders
hierbij wenselijk is en hoe die vormgegeven kan worden. In dat geval
komen de voorstellen van de Minister en de initiatiefnemers dicht bij
elkaar te liggen en is de vraag hoe de scheidsrechterrol wordt
vormgegeven.
De leden van de D66-fractie vragen ook naar de wijze waarop bepaald
wordt welke banken systeemrelevant zijn. De initiatiefnemers bepalen in
het wetsvoorstel niet zelf welke banken systeemrelevant zijn. In de
bankenunie gebeurt dat door DNB op basis van richtsnoeren die door de
Europese Bankenautoriteit worden opgesteld. Op dit moment worden vijf
Nederlandse banken, dus in feite alle grote banken in Nederland, als
systeemrelevant aangemerkt.
De leden van de fracties van D66 en GroenLinks vragen naar het onderscheid dat gemaakt wordt in maatschappelijke onrust over beloningen bij
banken en bij andere sectoren zoals grote supermarktketens. Zij vragen of
er een rol is weggelegd voor de politiek zou bijvoorbeeld Ahold de
beloningsstructuur aanpassen. De initiatiefnemers zijn van oordeel dat het
beloningsbeleid van bestuurders bij grote ondernemingen deel is van het
maatschappelijk debat waar ook de politiek een rol in speelt. Ook bij grote
ondernemingen buiten de financiële sector zijn er regels voor het
beloningsbeleid van bestuurders, zoals vastgelegd in de Nederlandse
Corporate Governance Code. Er is wel een verschil in politieke verantwoordelijkheid. Bij de financiële sector heeft de overheid nadrukkelijk de
verantwoordelijkheid om met regelgeving bij te dragen aan betrouwbaarheid en stabiliteit van de sector. Dat is een andere verantwoordelijkheid dan bij supermarkten of in de auto-industrie. Het is echter waar,
zoals de initiatiefnemers ook in antwoord op de Afdeling advisering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

3

de Raad van State stelden, dat er een breder debat is over topbeloningen
dan alleen in de financiële sector.
Aanleiding en achtergrond
De leden van de D66-fractie vragen naar de werking van het Nederlandse
bonusplafond en de evaluatie van de Wet beloningsbeleid financiële
ondernemingen (Wbfo). Op basis van de bevindingen van het externe
onderzoek1 van de evaluatie van de Wbfo lijkt het aannemelijk dat het
Nederlandse bonusplafond van 20% prudentiële risico’s verder inperkt
dan het Europese bonusplafond van 100%. De initiatiefnemers zien dit als
ondersteuning van hun opvatting dat wetgeving bijdraagt aan het
verminderen van perverse prikkels die uit kunnen gaan van een
niet-beheerst beloningsbeleid. Deze leden vragen ook of empirisch
aangetoond kan worden dat er in andere EU-lidstaten meer risico’s
worden genomen dan in Nederland. Bij de initiatiefnemers zijn geen
indicatoren bekend die de daadwerkelijke mate van risiconemen in
financiële ondernemingen in verschillende landen kwantificeert. Een
zinvolle vergelijking lijkt daarom niet mogelijk.
De initiatiefnemers zijn het eens met de leden van de fracties van het CDA,
D66 en GroenLinks dat een veilige, stabiele en transparante bancaire
sector van groot maatschappelijk belang is, dat er sinds de financiële
crisis veel maatregelen zijn genomen, maar dat het vertrouwen in de
sector, mede door verschillende recente schandalen, zoals de leden van
de CDA-fractie dat formuleren, nog niet op het gewenste peil is. De directe
aanleiding voor dit wetsvoorstel is inderdaad het inmiddels ingetrokken
voorstel van de Raad van Commissarissen van ING voor een loonsverhoging van 50 procent voor de bestuursvoorzitter.
De leden van de D66-fractie vragen naar de relatie van dit wetsvoorstel
met het tot stand komen van de bankenunie. De architectuur van de
bankenunie, waar onder meer een resolutiemechanisme en een depositogarantiestelsel bouwstenen van zijn, maakt deel uit van de Europese
aanpak om tot een stabiel functioneren van de monetaire en bankenunie
te komen. Tegelijkertijd blijft er ruimte voor landen om aanvullende
maatregelen te nemen. Zo heeft Nederland wetgeving die bonussen in de
beloning van medewerkers tot een percentage van 20 procent maximeert.
De evaluatie van de Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen geeft
geen aanleiding tot de conclusie dat strenger beleid in Nederland ten
koste gaat van de concurrentiepositie van Nederlandse instellingen. De
evaluatie stelt wel dat het aannemelijk lijkt dat het Nederlandse bonusplafond van 20% prudentiële risico’s verder inperkt dan het Europese
bonusplafond van 100%. Dezelfde verwachting hebben de initiatiefnemers
van de voorstellen uit dit wetsvoorstel. In overleg met de initiatiefnemers
is door het Ministerie van Financiën advies gevraagd aan de ECB over dit
wetsvoorstel. Het advies (CON/2018/44), ondertekend door de president
van de ECB, is op 23 oktober door de ECB publiek gemaakt met als
hoofdconclusie dat het wetsvoorstel, met name de rol van de Minister van
Financiën, niet in strijd lijkt met de toezichtbevoegdheden van de ECB.
Wel moet duidelijk zijn dat de beoordeling van solide governanceregelingen de bevoegdheid blijft van de ECB. Kortom, het wetsvoorstel botst
niet met de Europese verordeningen binnen de bankenunie en daarmee is
een zorg van de Afdeling advisering van de Raad van State, en naar de
initiatiefnemers hopen ook van de leden van de D66-fractie, weggenomen.

1

Evaluatie Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen (Ministerie van Financiën 2018) &
Rapport Evaluatie Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen (Stichting GXP, 2018).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

4

De leden van de fracties van het CDA en D66 vragen om wetenschappelijk
onderzoek naar beloningen in aandelen. Stichting GXP heeft in haar
evaluatierapport van de Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen
(Wbfo) een korte literatuurstudie opgenomen2. Zo staat op pagina 11:
«De vorm en het tijdstip van uitbetaling van een prestatie-afhankelijke
variabele beloning is belangrijk voor het effect op risicogedrag van
financiële professionals. Als werknemers die in aandelen worden beloond
deze aandelen een tijd moeten aanhouden, zijn ze eerder geneigd
beslissingen te nemen die waarde creëren voor de onderneming op lange
termijn en daarmee waardevollere aandelen opleveren. Hierdoor kunnen
de belangen van de werknemers beter in lijn worden gebracht met de
lange termijn-belangen van de onderneming. Hetzelfde geldt voor
werknemers die uitbetaald worden in uitgestelde beloning (deferral) in
cash of in aandelen, waarbij op het moment van uitbetaling wordt
beoordeeld of de toekenning terecht was. Werknemers zullen hierdoor
eerder een conservatief bedrijfsbeleid volgen en het bedrijfsrisico
verminderen (Edmans en Liu, 2010). Als werknemers zonder deferrals
(bijvoorbeeld in contanten) worden beloond worden ze meteen beloond
voor transacties waarmee ze de onderneming op lange termijn mogelijk
blootstellen aan grote risico’s, die zich pas verwezenlijken nadat de
werknemer zijn prestatie afhankelijke beloning voor die transactie heeft
ontvangen».
Daarnaast verwijzen de initiatiefnemers naar het artikel «Bonussen en
andere prestatieprikkels zijn geen goede gewoonte en hebben vaak
nadelige effecten3». In dit artikel beschrijft hoogleraar Naomi Ellemers dat
het lastig vast te stellen is wat de precieze effecten zijn van strenger
beloningsbeleid, maar dat het erop lijkt dat de financiële sector in
Nederland nu meer personeelsleden uit het buitenland aantrekt dan
voorheen ondanks de invoering van de Wbfo. Verder beschrijft ze dat
bonussen en andere prestatieprikkels probleemgedrag kunnen uitlokken
en dat wetenschappelijke studies allerlei nadelen laten zien van het
gebruik van variabele beloningen, van het tegenwerken van collega’s tot
regelrechte fraude. De initiatiefnemers zijn niet bekend met wetenschappelijk onderzoek naar de rol van vaste beloningen (zonder aandelen) voor
de stabiliteit van financiële stelsels.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen om nadere kwantitatieve
informatie over de potentiële risico’s bij banken. Het is lastig om dergelijke risico’s te kwantificeren, maar we weten wel wat de schadelijke
gevolgen zijn geweest van de vorige financiële crisis. De economie kromp
met 22 miljard euro, honderdduizenden mensen verloren hun baan,
banken en verzekeraars moesten met miljarden euro’s overheidsgeld
overeind worden gehouden en de huizenprijzen daalden gemiddeld met
20%4. Verder verwijzen de initiatiefnemers naar bijlage 11: Monitor
financiële interventies bij het Financieel Jaarverslag Rijk 2017. In die
bijlage wordt overzichtelijk weergegeven hoeveel miljarden euro’s er zijn
uitgegeven aan banken als direct gevolg van de crisis.

2

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2018/07/17/
bijlage-2-eindrapport-stichting-gxp-evaluatie-wet-beloningsbeleid-financiele-ondernemingen/
bijlage-2-eindrapport-stichting-gxp-evaluatie-wet-beloningsbeleid-financieleondernemingen.pdf.
3
«Bonussen en andere prestatieprikkels zijn geen goede gewoonte en hebben vaak nadelige
effecten», Het Financieele Dagblad, 3 januari 2019.
4
https://nos.nl/artikel/2250245-wat-heeft-financiele-crisis-ons-gekost-en-gebracht.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

5

Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
De leden van de fracties van de VVD, CDA en SP vragen bij het instemmingsvereiste van de Minister van Financiën bij beloningsvoorstellen
voor bestuurders van systeemrelevante banken naar het kader waaraan
de Minister deze voorstellen moet toetsen en of politieke overtuiging
daarbij een rol kan spelen. Zij vragen ook hoe de Minister tot instemming
kan komen. In het wetsvoorstel sluiten de initiatiefnemers aan bij het
kader dat door de sector zelf is opgesteld in de Code Banken. Passend in
deze code is dat beloningsbeleid zorgvuldig, duurzaam en beheerst is,
waarbij rekening is gehouden met het maatschappelijk draagvlak. Het
gaat dus niet om de politieke overtuiging van de Minister, maar op de
wijze waarop voorstellen tot stand komen. De initiatiefnemers hebben
daarom deze formulering uit de Code Banken opgenomen in de wettekst.
Op vragen van de leden van de fracties van het CDA, D66 en GroenLinks,
geven de initiatiefnemers aan dat in het voorgestelde artikel 1:130 lid 3 is
opgenomen dat in verband met de instemming door de Minister van
Financiën bij AMvB nadere regels kunnen worden gesteld. Te overwegen
valt om nadere regels te stellen over de over te leggen gegevens (hoe
hebben instellingen zich vergewist van maatschappelijk draagvlak) en
over de passendheid van een vaste beloning (met welke referentiegroep
worden de loonstijgingen vergeleken). De initiatiefnemers zijn het met de
D66-fractie eens dat voorkomen moet worden dat de geest van de wet
omzeild kan worden door de nadere regels te specifiek te maken. Deze
nadere regels zouden de Minister in staat moeten stellen om tot een
weloverwogen oordeel te komen. Uiteindelijk, zo zijn de initiatiefnemers
van oordeel, is er een scheidsrechter nodig die toetst of de spelregels
gevolgd zijn. Vanwege zijn systeemverantwoordelijkheid voor het
financiële stelsel is de Minister het meest geschikt om deze rol van
scheidsrechter op zich te nemen, aldus de initiatiefnemers in reactie op
vragen van de D66-fractie.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de rol van de Tweede Kamer en
vragen of ook in andere landen een dergelijke systematiek toegepast
wordt. De Minister stelt de Tweede Kamer schriftelijk in kennis van zijn
instemming met een beloningsvoorstel. Het is niet de Tweede Kamer die
een beloning vaststelt van bestuurders, maar de Kamer kan de Minister
altijd vragen stellen over beloningen bij grote financiële instellingen. Dat
is ook zonder dit wetsvoorstel al mogelijk en gebeurde in de casus van
ING in het voorjaar van 2018. De maatschappelijke druk en de druk van de
volksvertegenwoordiging zorgde er in dit geval voor dat een voorstel
werd teruggenomen. Over de wijze waarop dit in andere landen gebeurt
hebben de initiatiefnemers geen overzicht. Overigens, in antwoord op
vragen van de VVD-fractie, blijven de bevoegdheden die er nu zijn voor
zowel de organen binnen de onderneming als die van de toezichthouders
ongewijzigd. De Raad van Commissarissen blijft verantwoordelijk voor het
beloningsbeleid, DNB en de ECB blijven verantwoordelijk voor het
toezicht op de systeemrelevante banken.
De leden van de fracties van de VVD, CDA en D66 vragen naar de
noodzaak om nadere regels te stellen aan de wijze waarop de vaste
beloning is samengesteld. Er is een lange trend om beloningen van
bestuurders deels uit te betalen in aandelenpakketten of andere financiële
instrumenten. Bij een stijging van de waarde van de onderneming neemt
daardoor ook de hoogte van de uiteindelijke beloning toe. De Nederlandse
wetgever heeft na de financiële crisis geoordeeld dat er verkeerde prikkels
uitgaan van het werken met forse bonussen. Die kunnen er namelijk aan
bijdragen dat te hoge risico’s worden genomen door bestuurders en
medewerkers van de financiële instelling om op korte termijn individueel
profijt te hebben ten koste van de positie van de instelling op langere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

6

termijn. Er is daarom een bonusplafond van 20% ingevoerd ter
voorkoming van perverse prikkels die kunnen leiden tot ongewenste en
onverantwoorde risico’s voor de (soliditeit van de) onderneming en tot het
veronachtzamen van het klantbelang. Het toepassen van variabele
elementen in de vaste beloning die gekoppeld zijn aan de waarde van de
onderneming kunnen vergelijkbare negatieve prikkels hebben. Dat is de
reden om te bepalen dat vaste beloningen alleen uit vaste elementen
mogen bestaan. De initiatiefnemers delen de constatering van de leden
van de CDA-fractie en D66-fractie dat het beperken van negatieve prikkels
in de vaste beloning ook kan door eisen te stellen aan de periode
gedurende welke aandelen bijvoorbeeld niet verkocht mogen worden
maar moeten worden aangehouden. Als deze periode lang genoeg is, kan
de beloning in lijn worden gebracht met de waardeverhoging van de
onderneming op lange termijn. De initiatiefnemers stellen wel vast dat de
aandeelhouderswaarde, ook als die niet alleen op de korte maar ook op de
langere termijn is gericht, niet het enige belang is dat gediend moet
worden door grote financiële instellingen. Juist omdat zij een publieke rol
vervullen, kan het beleid en dus ook het beloningsbeleid niet alleen
gebaseerd zijn op de belangen van aandeelhouders.
Verhouding tot andere regelgeving en Europese internationale
context
De leden van de fracties van de VVD, CDA en GroenLinks vragen naar de
verhouding met Europese wet- regelgeving. Daarbij moet als eerste
gesteld worden dat wetgeving die regels stelt aan beloningen bij private
bedrijven beargumenteerd moeten worden. De initiatiefnemers zijn op
deze argumentatie ingegaan, mede naar aanleiding van de opmerkingen
van de Afdeling advisering van de Raad van State. De verantwoordelijkheid die de overheid heeft voor de stabiliteit van de financiële sector en
het vertrouwen dat burgers moeten kunnen hebben in banken zijn
belangrijke redenen voor het stellen van regels door de overheid. Ook de
huidige Europese wet- en regelgeving stelt daarom grenzen aan de
vrijheid van het beloningsbeleid voor bestuurders en bepaalde
medewerkers bij financiële instellingen. Het voorliggende wetsvoorstel
sluit bij die wetgeving aan. Het wetsvoorstel is een wijziging van de Wet
op het financieel toezicht. Daarbij kunnen lidstaten in de Europese Unie en
de Bankenunie aanvullende regels stellen zolang die niet botsen met de
Europese regelgeving of verordeningen. In antwoord op de vragen van de
leden van de fractie van GroenLinks en D66 naar subsidiariteit en het
Europese speelveld stellen de initiatiefnemers dat Nederland nu al een
strengere wetgeving ten aanzien van bonussen kent dan andere Europese
landen. Zeker als de financiële sector zo groot is als in ons land en
daarmee de risico’s en de effecten wanneer er opnieuw een crisis zou
ontstaan ook zeer aanzienlijk zijn, is er reden voor Nederland om
aanvullende regels te stellen.
De leden van de VVD-fractie en CDA-fractie vragen hoe dit wetsvoorstel
zich verhoudt tot grondwettelijke normen en klassieke vrijheden en hoe
dit wetsvoorstel zich verhoudt tot internationaal recht, zoals bijvoorbeeld
het eigendomsrecht. Het eigendomsrecht van systeemrelevante banken is
vastgelegd in artikel 1 van het Eerste Protocol bij het Europees Verdrag
voor de Rechten van de Mens (EVRM) en de artikelen 16 (vrijheid van
ondernemerschap) en 17 (recht op eigendom) van het Handvest van de
grondrechten van de Europese Unie. Eigendom in de zin van het EVRM
bestaat uit rechten en belangen die een vermogenswaarde vertegenwoordigen, hieronder vallen ook aandelen in een onderneming. De Nederlandse vertaling van het eerste artikel uit het Eerste Protocol bij het EVRM
luidt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

7

«Iedere natuurlijke of rechtspersoon heeft recht op het ongestoord genot
van zijn eigendom. Aan niemand zal zijn eigendom worden ontnomen
behalve in het algemeen belang en onder de voorwaarden voorzien in de
wet en in de algemene beginselen van internationaal recht. De
voorgaande bepalingen tasten echter op geen enkele wijze het recht aan,
dat een Staat heeft om die wetten toe te passen, die hij noodzakelijk
oordeelt om het gebruik van eigendom te reguleren in overeenstemming
met het algemeen belang of om de betaling van belastingen of andere
heffingen of boeten te verzekeren».
Bij een inmenging in het eigendomsrecht zoals bedoeld in het Eerste
Protocol bij het EVRM moet getoetst worden of de inbreuk bij wet is
voorzien. De inmenging moet daarnaast een gerechtvaardigd algemeen
belang dienen, hiervoor hebben de lidstaten een ruime «margin of
appreciation». Deze marge geeft nationale autoriteiten een zekere
beoordelingsvrijheid. Daarnaast dient er een behoorlijk evenwicht
getroffen te worden tussen de vereisten van het algemeen belang en de
bescherming van de fundamentele rechten, dit betreft de proportionaliteit
van de maatregel. Ook bij het toetsen van de proportionaliteit hebben de
lidstaten een ruime «margin of appreciation». Hierbij worden zwaardere
eisen gesteld bij de ontneming van eigendom dan bij de regulering van
eigendom. De initiatiefnemers verwijzen naar het artikel «Kwestie van fair
balance, de Wbfo als instrument om in te grijpen in beloning in het licht
van het eerste protocol EVRM» voor meer informatie5.
De leden van de VVD-fractie en CDA-fractie vragen naar de verhouding in
bevoegdheden tussen de Minister van Financiën en de ECB en of hierover
advies is gevraagd aan de Europese Commissie of de ECB. In de memorie
van toelichting zijn de initiatiefnemers uitgebreid ingegaan op deze
verhouding, mede naar aanleiding van opmerkingen van de Afdeling
advisering van de Raad van State. In overleg met de initiatiefnemers is
door het Ministerie van Financiën over dit wetsvoorstel advies gevraagd
aan de ECB. Het advies (CON/2018/44), ondertekend door de president van
de ECB, is op 23 oktober 2018 door de ECB publiek gemaakt. De conclusie
is dat de voorstellen uit het wetsvoorstel niet in strijd lijken met de
bevoegdheden van de ECB. Van belang is dat de Minister niet beoordeelt
of de kredietinstellingen voldoen aan de verplichting om te beschikken
over solide governanceregelingen, want daarop toezicht houden is de
bevoegdheid van de ECB. De ECB wijst er dan ook op dat in aanvullende
algemene maatregelen van bestuur vermeden moet worden dat er een
conflict ontstaat met de toezichtsbevoegdheden van de ECB. Mocht de
Minister op enig moment besluiten om de mogelijkheid uit dit
wetsvoorstel te gebruiken om middels een AMvB nadere invulling te
geven aan de voorstellen uit dit wetsvoorstel, dan ligt het in de rede om
hier opnieuw advies over te vragen aan de ECB.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe wordt voorkomen dat de Staat
verantwoordelijk of aansprakelijk kan worden gehouden voor besluiten en
overwegingen die achteraf onjuist of ongegrond blijken te zijn. De
potentiële aansprakelijkheid voor onjuiste of onrechtmatige besluiten is in
ons rechtssysteem een van de belangrijke pijlers voor een rechtvaardige
rechtsbedeling. Ook de overheid kan zich niet op voorhand onttrekken aan
eventuele schadeclaims als gevolg van onjuist of onrechtmatig handelen,
waaronder het nemen van een onjuist of onrechtmatig besluit kan worden
begrepen. In algemene zin geldt echter dat van eventuele aansprakelijkheid feitelijk pas sprake kan zijn, indien de aansprakelijkheid door het
overheidsorgaan dat verantwoordelijk is voor het nemen van het besluit
5

Mr. E. van der Vos (2016) – Kwestie van fair balance, de Wbfo als instrument om in te grijpen in
beloning in het licht van het eerste protocol EVRM, TRA 2016/70.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

8

deze aansprakelijkheid erkent, of indien de aansprakelijkheid een gegeven
is, omdat door een (onherroepelijke) rechterlijke uitspraak de onjuistheid,
dan wel de onrechtmatigheid van het besluit en de aansprakelijkheid
daarvoor zijn komen vast te staan. Bij de beoordeling door de rechter van
de aansprakelijkheid is daarbij onder meer van belang, in hoeverre de
Minister bij zijn beslissing over het al dan niet instemmen met het verzoek
zorgvuldig heeft gehandeld en in redelijkheid tot zijn besluit heeft kunnen
komen. De formulering in het vierde lid van het voorgestelde artikel 1:130
geeft de Minister hierbij in beginsel de nodige beleidsruimte om tot een
afweging te komen. De rechter zal de ruime discretionaire bevoegdheid
die de Minister ter zake heeft in de regel respecteren. Andere aspecten die
een rol bij de beoordeling spelen zijn bijvoorbeeld de vraag of er sprake is
van een causaal verband tussen de geclaimde schade en het genomen
besluit en of de onjuistheid of onrechtmatigheid aan het overheidsorgaan
kan worden toegerekend.
De leden van de VVD-fractie stellen vragen over de concurrentiepositie en
het vestigingsklimaat, mede gezien de naderende Brexit. Net als bij de
Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen kiezen de initiatiefnemers
voor aanvullende regels naast Europese regelgeving. In de evaluatie van
de Wbfo is ook gekeken naar de impact op de concurrentiepositie van
financiële ondernemingen en het vestigingsklimaat. Ten aanzien van de
neveneffecten met betrekking tot de arbeidsmobiliteit liet het externe
onderzoek (tot en met 2016) geen evidente effecten zien. Bovendien bleek
uit dat onderzoek dat Nederlandse financiële ondernemingen aantrekkelijk
bleven voor buitenlandse arbeidskrachten. Op basis van cijfers (tot en met
2016) van de Europese Centrale Bank was niet op te maken dat het
Nederlandse bonusplafond tot gevolg heeft gehad dat banken zich minder
vaak in Nederland vestigen. De initiatiefnemers verwijzen wel nog naar de
brief van de Minister waarin hij stelt dat voorzichtigheid is geboden bij het
duiden van de uitkomsten van de evaluatie van de Wbfo, omdat de
effecten van de Wbfo vaak niet zuiver kunnen worden vastgesteld6. De
Minister zal de Wbfo over vier jaar wederom evalueren.
De leden van de VVD-fractie vragen om een overzicht van de beloning van
bankbestuurders in EU-landen, afgezet tegen het balanstotaal van de
desbetreffende banken. Bij De Nederlandsche Bank (DNB) is nagevraagd
of er overzichten of tabellen zijn met daarin ratio’s van de beloningen
binnen financiële instellingen ten opzichte van het balanstotaal. DNB heeft
aangegeven dergelijke overzichten of tabellen niet te hebben of niet te
kunnen delen. Instellingen, zowel significant als niet-significant, nemen
zelf vaak gegevens op in hun jaarverslagen (en bijbehorende remuneration reports). Hieruit volgt onder meer hoeveel er totaal aan beloningen
wordt uitgegeven door instellingen. Ook bevatten de jaarverslagen over
het algemeen informatie over de beloningen van de Raad van Bestuur en
Raad van Commissarissen.
De leden van de D66-fractie vragen om een overzicht van de daadwerkelijke ontwikkeling van variabele versus vaste beloning in Nederland en in
de Europese Unie. De initiatiefnemers verwijzen naar het rapport van de
European Banking Authority (EBA), waarin cijfers staan over personen die
minstens een miljoen euro per jaar verdienen en werkzaam zijn voor een
bank7. Het betreft hier cijfers tot en met 2016. Onderstaande figuren uit dit
rapport laten voor elke lidstaat zien wat de verhouding is tussen de

6

Evaluatie Wet Beloningsbeleid financiële ondernemingen, brief van de Minister van Financiën
(17 juli 2018).
7
Benchmarking of remuneration practices at the European Union level and data on high earners,
European Banking Authority.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

9

variabele en vaste beloning voor bankmedewerkers die meer dan een
miljoen euro verdienen.
Uit deze cijfers blijkt dat de variabele beloning in Nederland relatief laag is
ten opzichte van andere landen. Het feit dat de variabele beloningen in
Nederland relatief laag zijn ten opzichte van andere Europese lidstaten
betekent niet dat er geen aanscherping nodig is van het beloningsbeleid
bij financiële instellingen. Mede door verschillende recente schandalen is
gebleken dat het vertrouwen in de financiële sector nog niet op het
gewenste peil is. Dat er iets moet gebeuren blijkt ook uit het feit dat de
Minister van Financiën zelf met voorstellen komt om het beloningsbeleid
aan te scherpen. Omdat de financiële sector in Nederland zo groot is en
daarmee de risico’s die zouden ontstaan als er opnieuw een crisis
uitbreekt ook aanzienlijk zijn, is er reden voor Nederland om aanvullende
regels te stellen. Nederland heeft destijds bij de Wbfo gekozen voor
strengere wetgeving dan andere Europese landen ter voorkoming van
perverse prikkels die kunnen leiden tot ongewenste en onverantwoorde
risico’s voor de (soliditeit van de) onderneming en tot het veronachtzamen
van het klantbelang.
Onderstaande figuren zeggen overigens niks over de hoeveelheid
aandelen die worden uitgekeerd, omdat aandelen in de huidige situatie
zowel als vaste of als variabele beloning uitgekeerd kunnen worden. Wat
de initiatiefnemers betreft zou een vaste beloning ook daadwerkelijk vast
moeten zijn, waardoor aandelen alleen als variabele beloning uitgekeerd
kunnen worden. De hoge percentages voor Griekenland, Ierland en
Liechtenstein kunnen, respectievelijk, worden verklaard door het feit dat
er in Griekenland slechts één medewerker boven de grens van € 1 miljoen
uitkwam, in Ierland uitzonderingen kunnen worden gemaakt voor
bepaalde instellingen en in Liechtenstein het Europese bonusplafond van
100% nog niet was geïmplementeerd in 2016.

Bron: Benchmarking of remuneration practices at the European Union level and data on high
earners (EBA, pagina 17)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

10

Bron: Benchmarking of remuneration practices at the European Union level and data on high
earners (EBA, pagina 51)

De leden van de D66-fractie vragen hoeveel medewerkers binnen de
bancaire sector beloond worden in aandelen en welk deel van hun
beloning wordt gevormd door aandelen, zowel in Nederland als in andere
EU-lidstaten. De gevraagd informatie is slechts in beperkte mate
beschikbaar. De initiatiefnemers verwijzen opnieuw naar het rapport van
de EBA, waarin alleen wordt gekeken naar de medewerkers die meer dan
een miljoen euro verdienen.
De leden van de VVD-fractie en D66-fractie vragen of er andere democratische landen zijn waar de regering een instemmingvereiste heeft. Voor
zover de initiatiefnemers weten zijn er geen andere democratische landen
waar de regering een instemmingsvereiste heeft bij het bepalen van de
beloning van bestuurders van systeemrelevante banken. Er is daarom ook
geen wetenschappelijk of empirisch bewijs dat een instemmingsvereiste
bijdraagt aan het vertrouwen van burgers in banken.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het bonusbeleid is vormgegeven
in andere EU-lidstaten. In het evaluatierapport van de Wet beloningsbeleid
financiële ondernemingen is een schema opgenomen op pagina 27 (zie
figuur hieronder) met daarin de bonusplafonds in andere Europese
lidstaten. Dit schema bevestigt het beeld dat het bonusplafond in
Nederland relatief laag is ten opzichte van andere landen. De initiatiefnemers benadrukken nogmaals dat recente nationale schandalen en de
omvang van de financiële sector in Nederland voldoende aanleiding
geven om aanvullende maatregelen te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

11

Uitvoering en handhaving

De leden van de D66-fractie vragen of DNB voldoende instrumentarium
heeft om effectief toezicht uit te oefenen. De toezichthouder kan diverse
maatregelen treffen om naleving van de beloningsbepalingen door
banken af te dwingen. De toezichthouder beschikt over informele en
formele handhavingsinstrumenten, die kunnen worden opgelegd aan
rechtspersonen en natuurlijke personen. De toezichthouder is in beginsel
verplicht de oplegging van bestuurlijke sancties openbaar te maken. De
initiatiefnemers zijn van mening dat de casus ING heeft aangetoond dat
het huidige instrumentarium nog niet voldoende is. Daarom hebben zij
dan ook dit wetsvoorstel ingediend.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de Minister moet meten of een
beloning van een individuele bankier kan rekenen op maatschappelijk
draagvlak. De initiatiefnemers merken op dat deze referentie naar
maatschappelijk draagvlak op dit moment door banken zelf al is
opgenomen in de Code Banken. Daarnaast verwijzen de initiatiefnemers
naar een bovenstaand antwoord dat er door de Minister van Financiën bij
AMvB nadere regels kunnen worden gesteld. Deze nadere regels kunnen
bijvoorbeeld gaan over hoe instellingen zich vergewissen van maatschappelijk draagvlak en waarmee de loonstijgingen worden vergeleken. De
ECB heeft in haar uitgebrachte advies aangegeven dat de Minister niet
mag beoordelen of banken voldoen aan hun verplichting om te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

12

beschikken over solide governanceregelingen. Er moet dus worden
vermeden dat eventuele nadere regels aanleiding geven tot een conflict
met de toezichtsbevoegdheden van de ECB.
De leden van de D66-fractie vragen of dit wetsvoorstel ervoor zorgt dat
een beloningsbeslissing teruggedraaid kan worden wanneer het
maatschappelijke draagvlak achteraf blijkt te ontbreken. Dit wetsvoorstel
voorziet in een rol voor de Minister van Financiën bij een voorgenomen
salarisverhoging en niet in een mogelijkheid tot het terugdraaien nadat
eerder toestemming is gegeven.
De leden van de D66-fractie en GroenLinks-fractie hebben vragen gesteld
over wat er gebeurt als de Minister van Financiën niet instemt met een
salarisverhoging. Dit wetsvoorstel zorgt er alleen voor dat de Tweede
Kamer wordt geïnformeerd over instemming en niet over weigering.
Hierdoor verwachten de initiatiefnemers niet dat dit wetsvoorstel leidt tot
minder vertrouwen in de bancaire sector.
De leden van de VVD-fractie en CDA-fractie vragen welke rechtsmiddelen
openstaan tegen het besluit van de Minister van Financiën. Bovendien
vragen zij of dit een besluit c.q. beschikking is in de zin van de Algemene
wet bestuursrecht (Awb), met de mogelijkheid van bezwaar of beroep.
Verder vragen deze leden of dit dan zou betekenen dat feitelijk niet de
Minister of de Tweede Kamer, maar de rechter kan oordelen over een
beloning. Het verzoek waarbij instemming van de Minister wordt
gevraagd moet in bestuursrechtelijke zin worden aangemerkt als een
aanvraag om een beschikking te nemen. Ingevolge artikel 1:3 van de Awb
wordt onder het begrip «aanvraag» verstaan: een verzoek van een
belanghebbende, een besluit te nemen. Op basis van het voorgestelde
artikel 1:130 Wft is de belanghebbende het orgaan dat of degene die
binnen de bank de beloning vaststelt. Onder het begrip «beschikking»
wordt in de Awb verstaan: een besluit dat niet van algemene strekking is,
met inbegrip van een afwijzing van een aanvraag daarvan.
Indien de Minister naar aanleiding van het verzoek tot instemming met de
voorgenomen vaststelling of verhoging van de vaste beloning zou
besluiten zijn instemming te weigeren zal hij zijn beschikking volgens de
regels van de Awb schriftelijk kenbaar moeten maken aan de belanghebbende en staat vervolgens op grond van de daarvoor in de Awb
opgenomen voorschriften voor de belanghebbende de mogelijkheid open
om daar bezwaar tegen te maken en desgewenst, indien het bezwaar na
het volgen van een bezwaarschriftprocedure ongegrond wordt verklaard,
tegen de beslissing op het bezwaar in beroep te gaan bij de rechter, zoals
gebruikelijk is bij alle overheidsbeschikkingen. Daarnaast heeft ook de
bestuurder voor wie het verzoek wordt gedaan een rechtstreeks belang bij
de beschikking. Hij is «derde belanghebbende» met dezelfde bezwaar- en
beroepsrechten als het orgaan dat of degene die binnen de bank de
beloning vaststelt.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de rechtszekerheid wanneer de
beloning direct afhankelijk wordt gemaakt van de mogelijk wisselende
maatschappelijke opvattingen over een beloningsvoorstel. Dit
wetsvoorstel vereist dat de beloning van bestuurders van systeemrelevante banken passend is met het oog op een beheerst en duurzaam
beloningsbeleid waarbij rekening wordt gehouden met het maatschappelijk draagvlak. Het maatschappelijk draagvlak is derhalve een factor
maar niet de enige factor. Voor rechtszekerheid is voorzienbaarheid van
belang. Een dialoog met stakeholders voorafgaand aan het opstellen van
een beloningsvoorstel kan hieraan bijdragen. Daarnaast blijft er sprake
van rechtszekerheid van een vastgestelde beloning. Maatschappelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

13

opvattingen kunnen in de loop der tijd aan verandering onderhevig zijn,
maar dit wetsvoorstel voorziet niet in doorwerking van veranderde
maatschappelijke opvattingen over beloningen in een reeds met een
betrokken bankbestuurder afgesloten arbeidsovereenkomst (nadat de
Minister van Financiën met de verhoging van de beloning heeft
ingestemd).
De leden van de VVD-fractie vragen naar hoe hoog de uitvoeringskosten
zijn van dit wetsvoorstel. De initiatiefnemers gaan ervan uit dat de
uitvoeringskosten verwaarloosbaar zijn. Zij zullen voor de plenaire
behandeling van dit wetsvoorstel navragen bij de Nederlandse Vereniging
van Banken (NVB) of de NVB hierin meer inzicht kan geven.
Inwerkingtreding
De leden van de D66-fractie vragen de initiatiefnemers waarop de duur
van een overgangsperiode van twee jaar is gebaseerd. Zij vragen of dit
voldoende rechtszekerheid geeft aan alle bankmedewerkers en of er
onderscheid wordt gemaakt tussen vaste aanstellingen die al voor de
inwerkingtredingsdatum van deze wet zijn aangegaan en nieuwe
aanstellingen. Onderscheid tussen reeds aangegane aanstellingen en
nieuwe aanstellingen volgt uit overgangsrecht in het initiatiefwetsvoorstel. Er is overgangsrecht opgenomen met betrekking tot bestaande
overeenkomsten. Omdat de initiatiefnemers het belang van de voorliggende wetgeving groot achten, is gekozen voor een overgangstermijn van
twee jaar. Twee jaar overgangsrecht biedt ondernemingen de
mogelijkheid om systemen aan te passen en met werknemers in overleg
te treden om de arbeidsvoorwaarden, contractuele afspraken en dergelijke
te herzien. De initiatiefnemers verwijzen naar het (kortere) overgangsrecht
bij de invoering van het bonusplafond (artikel 1:123 Wft). De Wbfo is op
7 februari 2015 in werking getreden. Voor een aantal normen, zoals het
bonusplafond, gold een overgangstermijn ten aanzien van bestaande
contracten en afspraken. Deze overgangstermijn hield in dat financiële
ondernemingen tot 1 januari 2016 de tijd hadden om de bestaande
variabele beloning van medewerkers die voor 1 januari 2015 in dienst
waren getreden aan te passen aan het bonusplafond.
Snels
Tony van Dijck
Leijten
Nijboer
Van Raan
Van Rooijen
Azarkan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 906, nr. 8

14