Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 839

Jeugdzorg

Nr. 47

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR JEUGD EN GEZIN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 maart 2010
Hierbij informeer ik u over de stand van zaken van de gesloten jeugdzorg.
Zoals toegezegd tijdens de behandeling van de begroting 2010 betreft dat
de afronding van de overgangsperiode. Ook ga ik in op de ontwikkeling
van de gesloten jeugdzorg, zoals ik die voor ogen heb. Daaraan voorafgaand schets ik hoe de gesloten jeugdzorg zich in de afgelopen jaren heeft
ontwikkeld.
Op 1 januari 2010 is de overgangsperiode, die is afgesproken bij de wijziging van de Wet op de jeugdzorg, afgelopen. Vanaf die datum is het niet
meer toegestaan dat jeugdigen met een machtiging gesloten jeugdzorg
worden opgenomen in een justitiële jeugdinrichting (jji). Tijdens de overgangsperiode is de capaciteit van de gesloten jeugdzorg gegroeid naar
ongeveer 1600 plekken op dit moment.
Mede hierdoor is het gelukt om alle jeugdigen die op civielrechtelijke titel
in een jji verbleven, elders te plaatsen. In diezelfde periode heeft de
Inspectie jeugdzorg, in overleg met de MOgroep Jeugdzorg en de aanbieders van gesloten jeugdzorg, een kwaliteitskader opgesteld waarin veldnormen zijn vastgelegd. Op basis hiervan heeft de inspectie een eerste
toezichtsronde uitgevoerd.
Met het afronden van de overgangsperiode breekt een nieuwe fase aan
waarin de gesloten jeugdzorg zich verder kan ontwikkelen. Belangrijk
daarbij is dat het inzicht in het type vragen dat op de sector afkomt steeds
duidelijker wordt.
Uit onderzoek naar de jongeren die verblijven in het nieuwe zorgaanbod
blijkt dat deze doelgroep verschilt van de doelgroep die in 2005 op een
crisisplek in een jji verbleef.1 De problematiek van deze jongeren is over
het algemeen ernstiger dan op basis van het eerder onderzoek verwacht
werd.

Tussenrapportage Effectiviteitsonderzoek
Nieuw Zorgaanbod van Praktikon.

Vrijwel alle jeugdigen hebben te maken met externaliserende problemen
als agressiviteit en opstandig gedrag. Daarnaast vertoont meer dan de
helft van de jeugdigen ook nog internaliserend gedrag zoals depressie,

KST141643
0910tkkst31839-47
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 839, nr. 47

1

1

onzekerheid en angstig gedrag. Naast het probleemgedrag laten veel
jeugdigen risicovolle gedragingen zien zoals het gebruik van softdrugs.
Bovendien worden er ook problemen geconstateerd bij de ouders, in de
opvoedingsomgeving en binnen de vriendengroep.
In haar Tussenbericht geeft de Inspectie jeugdzorg aan dat de gesloten
jeugdzorg een nieuwe vorm van jeugdzorg is die sterk in ontwikkeling is.
De sector toont zich ervan bewust dat grotere eenduidigheid nodig is en
werkt hier ook aan.
Zo stelde de sector onder andere een Streefbeeld Jeugdzorg Plus op en,
zoals hierboven al beschreven, een kwaliteitskader (in overleg met de
inspectie). Het gezamenlijke optrekken van de instellingen is een belangrijke randvoorwaarde om te komen tot een eenduidige visie.
In de komende jaren zal de minister voor Jeugd en Gezin zich, samen met
de instellingen, richten op een verdere kwaliteitsontwikkeling van de
gesloten jeugdzorg, gericht op de specifieke behoeften van de doelgroep
en de individuele jeugdigen. Daarbij staan het werken met zorgtrajecten,
het gebruik van bewezen effectieve methoden en de kwaliteit van zorg
voorop.
In deze brief wil ik met u terugkijken op de totstandkoming van de
gesloten jeugdzorg, de huidige stand van zaken en de toekomstige
ontwikkelingen die ik voor ogen heb.
Ontstaansgeschiedenis gesloten jeugdzorg
Op 18 april 2005 hebben de minister van Justitie en de staatssecretaris
van VWS u geïnformeerd over de aanpak van de optimalisering van het
zorgaanbod voor jeugdigen met ernstige gedragsproblemen.1 Aanleiding
was dat op basis van onderzoek en geluiden uit de maatschappij, het veld
en de media steeds vaker signalen kwamen over onvrede over de samenplaatsing van civielrechtelijke en strafrechtelijke jeugdigen in de jji’s. De
voorgestelde aanpak hield in dat de zorg voor jeugdigen met ernstige
gedragsproblemen in een gesloten instelling van Justitie werd overgeheveld naar een gesloten instelling in de jeugdzorg.
Om deze overheveling mogelijk te maken is de Wet op de jeugdzorg
aangepast. Deze wijziging is op 1 januari 2008 in werking getreden.
Kinderen met ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen konden sinds
dat moment terecht in gesloten jeugdzorginstellingen. In verband met de
opbouw van de capaciteit is met de wetswijziging een overgangsperiode
afgesproken tot 1 januari 2010.
Tot die datum konden jeugdigen met een machtiging gesloten jeugdzorg
zowel in een gesloten jeugdzorginstelling als in een jji verblijven.
Vanaf 2005 is langs twee wegen gestart met de opbouw van de capaciteit.
Enerzijds door de ontwikkeling van nieuw zorgaanbod, waaronder zeven
pilots, anderzijds door de overheveling van (delen van) jji’s in drie tranches.
Doelgroep
1

TK 2004–2005, 28 741, nr. 12.
De juiste hulp, uitgangspunten voor het
zorgaanbod voor jongeren met ernstige
gedragsstoornissen, L. Boendermakers et al,
Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn/
NIZW Jeugd, 2005.
3
Crisisplaatsingen in de opvanginrichtingen,
L. Boendermakers, K. Eijgenraam, E. Geurts,
NIZW Jeugd, Utrecht, mei 2004.
2

Ter voorbereiding op de overheveling heeft het Nederlands Instituut voor
Zorg en Welzijn/NIZW Jeugd (tegenwoordig NJi) onderzoek gedaan naar
de uitgangspunten voor hulp aan jeugdigen die in het kader van een
crisisplaatsing in de jji’s verbleven.2 Startpunt voor dit onderzoek was dat
deze jeugdigen niet de hulp kregen die zij nodig hadden. Voor de
omschrijving van de doelgroep baseerden de onderzoekers zich op het
rapport «Crisisplaatsingen in de opvanginrichtingen».3 Hieruit bleek dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 839, nr. 47

2

alle jeugdigen die van een crisisplaats in de opvanginrichtingen gebruik
maken, met ernstige gedragsstoornissen kampen. Bij een groot deel van
de groep gaat dat samen met internaliserende problemen (voornamelijk
depressieve klachten, ernstige vormen van automutilatie, suïcidepogingen
en suïcidale gedachten). Bij 19% van de groep is tevens sprake van een
lichte verstandelijke handicap.
In oktober 2006 zijn Praktikon en de Radboud Universiteit Nijmegen in
opdracht van ZonMw gestart met een evaluatie van het nieuwe
zorgaanbod dat vanaf 2005 is ontwikkeld voor jongeren die eerst op een
civielrechtelijke titel werden opgenomen in een jji. Een van de specifieke
onderzoeksvragen was: hoe ziet de doelgroep er uit. Het volledige onderzoek zal in de loop van 2010 beschikbaar komen. Vooruitlopend daarop is
hoofdstuk 2, waarin antwoord wordt gegeven op de vraag hoe de doelgroep er uitziet, al beschikbaar. Dit hoofdstuk treft u als bijlage aan.1
De onderzoekers hebben een vergelijking gemaakt tussen de doelgroep
zoals beschreven in het rapport «De juiste hulp» uit 2005 en de werkelijk
opgenomen doelgroep binnen het nieuwe zorgaanbod (in totaal 317 jeugdigen). Uit het onderzoek blijkt dat er significante verschillen zijn. Zo blijkt
dat de jeugdigen die worden opgenomen in het nieuwe zorgaanbod
vrijwel allemaal externaliserende problemen hebben, terwijl dit in het
onderzoek «De juiste hulp» slechts voor 57% van de kinderen gold. Ook is
het percentage jeugdigen dat politiecontacten heeft fors hoger, evenals
het percentage dat te maken heeft met geweld in het gezin en het percentage dat drugs gebruikt. Opvallend is dat het aantal jeugdigen met een
diagnose oppositioneel opstandige gedragsstoornis (ODD) in het onderzoek «De juiste hulp» veel lager is.
De jeugdigen die zijn opgenomen binnen het nieuwe zorgaanbod hebben
een diversiteit aan problematiek. Naast hun eigen probleemgedrag
kennen de jeugdigen vaak problemen binnen het gezin. Ruim 30% is
slachtoffer van mishandeling door ouders, boers of zussen. Het grootste
deel van de jeugdigen komt uit een behoorlijk tot sterk instabiele opvoedingsomgeving en heeft te maken met bijvoorbeeld hevige ouderlijke
ruzies, verwaarlozing, psychiatrisch gestoorde ouders of alcoholisme van
ouders. Daarnaast bevindt ruim 60% van de jeugdigen zich ook nog in een
risicovolle vriendenkring, namelijk vrienden die zich bezig houden met
criminele activiteiten.
Overgangsperiode (1 januari 2008 tot en met 31 december 2009)
Capaciteit

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
TK 2008–2009, 29 815, nr. 198.
3
De ramingen van het WODC zijn beleidsneutrale ramingen, gebaseerd op het aantal
ondertoezichtstellingen van 12- tot 17-jarigen.
Dat betekent dat zij betrekking hebben op de
benodigde capaciteit voor civielrechtelijk
geplaatste jeugdigen in justitiële jeugdinrichtingen. Dit aantal is niet één op één gelijk aan
het benodigde aantal plaatsen voor de
gesloten jeugdzorg. De gesloten jeugdzorg is
immers een nieuwe vorm van jeugdzorg die
nog volop in ontwikkeling is.
4
Daarover heb ik u geïnformeerd met mijn
brief van 23 oktober 2009 (TK 2009–2010,
29 815, nr. 200).

Eind 2006 heeft het WODC een raming gemaakt van de benodigde
opvang- en behandelcapaciteit voor jeugdigen met een civielrechtelijke
titel. Die raming wees uit dat in 2010 naar verwachting 1 373 plaatsen
nodig zouden zijn. Zoals ik u heb geïnformeerd met mijn brief van 7 juli
20092 heeft de raming van het WODC van eind 20083 dat beeld bevestigd.

2

Op korte termijn was, op basis van de raming 2008, meer capaciteit nodig
dan aanvankelijk voorzien. Daarom heb ik besloten tijdelijk extra capaciteit
voor gesloten jeugdzorg aan te wijzen, waaronder twee locaties van jji’s.4
Op dit moment zijn er bijna 1 600 plaatsen voor gesloten jeugdzorg
beschikbaar.
De raming van het WODC van januari 2010 laat een behoefte van 1811
plekken zien voor 2010 en van 1881 in 2013. Verderop kom ik terug op de
capaciteit op de langere termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 839, nr. 47

3

Uitplaatsing civielrechtelijke jongere uit jji’s
In augustus 2009 verbleven er nog ongeveer 500 jeugdigen met een
machtiging gesloten jeugdzorg in een jji. Om ervoor te zorgen dat er op
1 januari 2010 daadwerkelijk geen jeugdigen meer in de jji’s zouden
verblijven, heb ik in de loop van 2009 een aantal acties in gang gezet.
Zo werden er vanaf 1 augustus 2009 geen jeugdigen met een machtiging
gesloten jeugdzorg meer opgenomen in een jji. Zij konden alleen nog
worden aangemeld en opgenomen in een gesloten jeugdzorginstelling.
Verder heb ik een speciale gezant aangesteld die tot taak had om, samen
met de instellingen voor gesloten jeugdzorg en de jji’s, initiatieven te
nemen om de doorstroom en uitstroom van jeugdigen te verbeteren.
Daarnaast heb ik extra (tijdelijke) capaciteit aangetrokken voor die jeugdigen die op civielrechtelijke titel in een jji verbleven en niet per 1 januari
2010 konden doorstromen naar een andere, niet gesloten voorziening of
naar huis.
De instellingen voor gesloten jeugdzorg, de jji’s, de provincies en de
bureaus jeugdzorg hebben, samen met de ministeries van Justitie en
Jeugd en Gezin hard gewerkt aan het realiseren van de doelstelling. Deze
gezamenlijke inzet heeft ertoe geleid dat er sinds 1 januari 2010 geen
jeugdigen met een machtiging gesloten jeugdzorg meer in een jji
verblijven. De jeugdigen zijn doorgestroomd naar een plek bij een instelling voor gesloten jeugdzorg, een vervolgplek in de provinciale jeugdzorg
of verblijven inmiddels thuis of elders.
Het voorgaande heeft wel het nodige gevraagd van jeugdigen en hun
ouders. Soms kon het niet anders dat, om jeugdigen tijdig uit de jji’s te
laten uitstromen, niet de plaats van voorkeur beschikbaar was. De jeugdigen zijn in dat geval doorgestroomd naar een plek die weliswaar niet de
eerste voorkeur had, maar waar ze wel een passende behandeling kunnen
krijgen.
Inrichting van het aanbod gesloten jeugdzorg
De gesloten jeugdzorg is bedoeld voor de behandeling van jeugdigen met
ernstige opgroei- en opvoedproblematiek. De kenmerken van de doelgroep, zoals beschreven in het onderzoek van Praktikon, hebben gevolgen
voor de behandeling die jeugdigen moeten krijgen maar ook voor de
randvoorwaarden zoals personeel en omgeving. Het feit dat jeugdigen
vaak niet alleen externaliserende maar ook internaliserende problemen
hebben vraagt om personeel dat veel kennis heeft over de psychopathologie van jeugdigen en hoe hiermee om te gaan in de praktijk. Daarnaast
is het van belang dat jeugdigen verblijven in een omgeving die voldoende
kan inspringen op de mate van begrenzing en bescherming die de jeugdigen nodig hebben.
In de gesloten jeugdzorg is het daarom mogelijk beperkende maatregelen
op te leggen, bijvoorbeeld een beperking van de bewegingsvrijheid. Dit
kan door het op slot doen van de deuren in een instelling of door het
plaatsen van een hek. Dat is nodig om te voorkomen dat deze jeugdigen
zich aan de noodzakelijke zorg onttrekken of daaraan door anderen
worden onttrokken. Opsluiting als zodanig is echter geen doel van
gesloten jeugdzorg, maar moet functioneel zijn.
Het doel van de behandeling is om jeugdigen weer te laten terugkeren in
de samenleving. Om die terugkeer te realiseren zullen de jeugdigen
bepaalde vaardigheden moeten aanleren. Daarna moeten ze in staat
gesteld worden om daarmee te oefenen. Daar hoort bij dat een jeugdige
meer vrijheid krijgt, bijvoorbeeld via begeleid en (later) onbegeleid verlof.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 839, nr. 47

4

Jeugdigen kunnen met het verlof weer leren omgaan met vrijheden en
met een leven buiten de instelling. Omdat het bij verlof ook gaat om een
leersituatie, is een gegeven dat niet alle jeugdigen daar direct op een
goede manier mee omgaan, bijvoorbeeld door te laat of niet terug te
keren. Ook zal een deel van de jeugdigen proberen – en daarin slagen – uit
de instellingen weg te lopen. Het is van belang dat de instellingen met dat
soort situaties op een verantwoorde manier omgaan. Uiteraard moet
binnen deze uitgangspunten van behandeling de veiligheid van de
jongeren maximaal worden gewaarborgd.1 Met de inspectie is door de
aanbieders van gesloten jeugdzorg en de MOgroep Jeugdzorg gesproken
over nadere afspraken over onttrekkingen en vermissingen alsmede over
de nadere definiëring van afzonderen. Over dit laatste is binnen de
gesloten jeugdzorg consensus bereikt.
Om inzicht te krijgen in de vermissingen in de gesloten jeugdzorg heb ik
de Inspectie jeugdzorg gevraagd om nader onderzoek hiernaar te doen.
Daarnaast onderzoek ik in overleg met de MOgroep Jeugdzorg wat er met
de 15% van de jeugdigen gebeurt die niet binnen 14 dagen terugkeert.
Aanwijzen zorggebieden
In overleg met het IPO heb ik besloten vanaf 2010 te gaan werken met
zorggebieden. Dit zijn steeds combinaties van drie provincies en/of grootstedelijke regio’s. De instellingen voor gesloten jeugdzorg zijn allen toebedeeld aan een bepaald zorggebied. Deze toedeling geeft een instelling de
mogelijkheid een samenwerking aan te gaan met de ketenpartners in dit
zorggebied. Hierdoor wordt frictieleegstand tot een minimum beperkt, kan
onderling gedifferentieerd worden in aanbod en kan een relatie worden
opgebouwd tussen gesloten jeugdzorginstellingen en aanbieders van
open jeugdzorg, jeugd-lvg, jeugd-ggz in de regio evenals met de
gemeenten.
Er zijn vijf zorggebieden vastgesteld: Noord (Groningen, Friesland,
Drenthe), Oost (Overijssel, Gelderland, Flevoland), Noordwest (NoordHolland, Amsterdam, Utrecht), Zuid (Noord-Brabant, Zeeland, Limburg) en
Zuidwest (Zuid-Holland, Haaglanden, Rotterdam).
De instellingen binnen een bepaald zorggebied moeten alle jeugdigen met
een machtiging gesloten jeugdzorg uit dat zorggebied opnemen. Binnen
een zorggebied is differentiatie tussen de aangewezen instellingen mogelijk, maar moeten wel alle type kinderen terecht kunnen. Dit kan betekenen
dat instellingen die op dit moment nog een bepaalde focus hebben, in
overleg met andere instellingen binnen hun zorggebied, hun zorgaanbod
aanpassen zodat binnen het zorggebied de hele doelgroep opgenomen
kan worden.
Om die reden zijn er op dit moment nog maar drie landelijke specialisaties
benoemd. Het gaat daarbij om opvang voor kinderen tot 12 jaar in
Rotterdam, de FOBA (zeer intensieve zorg) in Almelo en het Moeder &
Kind Huis in Zutphen. De landelijke specialisaties zijn benoemd op voorspraak van de gezamenlijke instellingen voor gesloten jeugdzorg. De
gespecialiseerde instellingen mogen alleen jeugdigen binnen de betreffende specialisatie opnemen.
Toeleiding

1

Vragen van de leden Langkamp en Leijten
over vermissingen in de gesloten jeugdzorg,
TK 2009–2010, nr. 1398.

Tot 1 januari 2010 werd een deel van de toeleiding van jeugdigen met een
machtiging gesloten jeugdzorg, te weten de plaatsingscoördinatie
(matching tussen vraag en aanbod), op basis van een afspraak daarover
met de MOgroep Jeugdzorg uitgevoerd door de Dienst Justitiële Inrich-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 839, nr. 47

5

tingen van het ministerie van Justitie (DJI). Vanaf 1 januari 2010 hebben
de bureaus jeugdzorg deze verantwoordelijkheid van DJI overgenomen.
De bureaus jeugdzorg hebben de plaatsingscoördinatie georganiseerd per
zorggebied. In elk van de zorggebieden is de plaatsingscoördinatie georganiseerd in een samenwerking tussen bureaus jeugdzorg en aanbieders
van gesloten jeugdzorg. Het PC zorgt binnen het zorggebied dat jeugdigen
met een machtiging gesloten jeugdzorg een plaats toebedeeld krijgen,
waarbij onder meer rekening wordt gehouden met de differentiatie tussen
de instellingen en de urgentie van de problematiek van de jeugdige. Naast
de vijf plaatsingscoördinatiepunten in de zorggebieden is er één centraal
plaatsingscoördinatiepunt (CPC) dat zich bezig houdt met de plaatsingscoördinatie voor de drie landelijke specialisaties en tevens een taak heeft in
de situatie van escalatie van een jeugdige naar een ander zorggebied.
Daarnaast is het CPC verantwoordelijk voor de managementinformatie en
de communicatie naar de zorggebieden alsmede voor het functioneren
van het CPV. De bureaus jeugdzorg en zorgaanbieders hebben gezamenlijk een protocol opgesteld waarin De taken, verantwoordelijkheden en
bevoegdheden van alle partijen zijn vastgelegd. Er zijn tevens werkprocessen vastgesteld zodat de uniforme werkwijze wordt geborgd.
Zoals hierboven aangegeven levert het centrale coördinatiepunt de
managementinformatie aan. Uit deze managementinformatie blijkt dat de
gemiddelde doorlooptijd van de jeugdigen vanaf aanmelding bij de plaatsingscoördinatie tot opname in een instelling voor gesloten jeugdzorg op
dit moment minder dan een maand bedraagt. Urgente jeugdigen worden
in alle zorggebieden gemiddeld binnen enkele dagen geplaatst. Op
1 maart 2010 waren er in de vijf zorggebieden samen 88 jeugdigen nog
niet geplaatst in de gesloten jeugdzorg. De periode tussen de aanmelding
van een jeugdige bij een plaatsingscoördinatiepunt en de daadwerkelijke
opname in een instelling voor gesloten jeugdzorg is gemiddeld korter dan
een maand en varieert van 15 tot 25 dagen.
Toekomst
Gesloten jeugdzorg is nu nog een aparte vorm van jeugdzorg met een
financiering en aansturing die verschilt van de open jeugdzorg. De
minister voor Jeugd en Gezin is, in ieder geval tot 1 januari 2013, rechtstreeks verantwoordelijk voor de gesloten jeugdzorg. Dit in tegenstelling
tot de open jeugdzorg die onder de verantwoordelijkheid van de provincie
valt. Gesloten jeugdzorg is ook een zeer zware vorm van jeugdzorg
waarbij de vrijheden van de jeugdigen worden ingeperkt. De aansluiting
tussen open en gesloten jeugdzorg is niet overal en altijd optimaal. Toch
is dat wel wat ik nastreef. Binnen vijf jaar moet de gesloten jeugdzorg een
integraal onderdeel uitmaken van de jeugdzorg. Plaatsing in een gesloten
setting is dan één van de mogelijkheden om jeugdigen met zware
gedragsproblemen te behandelen. Het is niet het eindpunt en niet het
beginpunt maar een onderdeel van de zorg aan de individuele jeugdige.
Om dit te bewerkstelligen wordt in de komende jaren fors ingezet op de
ontwikkeling van zorgtrajecten, kwaliteit en effectieve methoden.
Zorgtrajecten
Zoals ik al aangaf is terugkeer in de samenleving het doel van gesloten
jeugdzorg. Instellingen voor gesloten jeugdzorg zijn niet bedoeld om
langdurige, residentiële zorg te bieden. Zij hebben als doel om jeugdigen
met ernstige gedragsproblemen te behandelen en een dusdanige
gedragsverandering te bewerkstelligen dat deze jeugdigen weer kunnen
participeren in de maatschappij. Daarbij is het adagium dat zij zo lang als
nodig en zo kort als mogelijk zorg in een gesloten setting krijgen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 839, nr. 47

6

behandeling moet op de individuele jeugdige worden afgestemd en
daarmee ook de duur dat een jeugdige in geslotenheid doorbrengt. Dit
verschilt dus per jeugdige.
Samen met de instellingen voor gesloten jeugdzorg bekijk ik op dit
moment op welke wijze gerealiseerd kan worden dat jeugdigen met een
machtiging gesloten jeugdzorg zo kort mogelijk in een gesloten setting
verblijven.
Instellingen zijn bezig te bekijken op welke manieren de gemiddelde
verblijfsduur van jeugdigen in een gesloten jeugdzorginstelling omlaag
kan worden gebracht. Om dit te bereiken stimuleer ik dat er trajectafspraken gemaakt worden door provincies, bureaus jeugdzorg en zorgaanbieders met ketenpartners over instroom, doorstroom en uitstroom van
jeugdigen. Dit doe ik onder andere door knelpunten in de bekostigingsstructuur voor de gesloten jeugdzorg aan te pakken.
Al in een vroeg stadium tijdens de plaatsing in een instelling voor
gesloten jeugdzorg zou duidelijk moeten zijn hoe het hele zorgtraject van
de jeugdige er uit gaat zien. Gesloten jeugdzorg is daarbij één onderdeel
in het zorgtraject, waar ook aansluitende residentiële zorg in een open
setting en ambulante zorg thuis of bij zelfstandige kamerbewoning deel
van kan uitmaken. De gesloten jeugdzorg levert in een dergelijk traject de
specifieke expertise op het gebied van het omgaan met en het behandelen
van jeugdigen met ernstige gedragsproblemen. Deze expertise kan
bestaan uit het behandelen van een jeugdige in een instelling voor
gesloten jeugdzorg. Maar het is ook denkbaar dat een instelling expertise
ter beschikking stelt voor de behandeling van een jeugdige in een andere
instelling, bijvoorbeeld een LVG instelling.
Uiteindelijk moet dit ertoe leiden dat het aantal plaatsen voor de gesloten
jeugdzorg omlaag gaat terwijl er meer jeugdigen geholpen kunnen
worden doordat de duur die de jeugdigen in geslotenheid doorbrengen
omlaag gaat. Aan de behoefteraming van het WODC (1881 plaatsen in
2013) wordt dan tegemoet gekomen doordat via zorgtrajecten een groot
deel van de behandeling in een open setting geboden wordt. Door de
kortere periode van geslotenheid kan zo de totale vraag worden opgevangen.
Kwaliteit
Kwaliteit van zorg is vanaf de start van de gesloten jeugdzorg een belangrijk speerpunt. Om invulling te geven aan dit wettelijke begrip hebben de
aanbieders van gesloten jeugdzorg gezamenlijk het Streefbeeld Jeugdzorg Plus (Streefbeeld) opgesteld. Hierover heb ik u eerder geïnformeerd.
Het Streefbeeld is een meerjaren programma waarin de aanbieders van
gesloten jeugdzorg aan de hand van 13 thema’s gezamenlijk werken aan
de verbetering van de kwaliteit in de gesloten jeugdzorg. In het Streefbeeld zijn doelen en resultaten benoemd voor de periode 2008–1012.
Sinds het opstellen van het Streefbeeld zijn er de nodige resultaten
bereikt. Hieronder noem ik een aantal resultaten.
Een van de doelen die in het Streefbeeld is geformuleerd is normontwikkeling voor verantwoorde zorg. De Inspectie jeugdzorg en de MOgroep
Jeugdzorg hebben gezamenlijk het kwaliteitskader gesloten jeugdzorg
opgesteld. Het toezicht door de Inspectie in de gesloten jeugdzorg vindt
plaats aan de hand van het gezamenlijk opgestelde kwaliteitskader. Een
ander behaald resultaat is de vaststelling van zorggebieden in de gesloten
jeugdzorg. Jongeren kunnen in ieder zorggebied de zorg krijgen die nodig
is, zonder dat dit buiten de provinciale grenzen valt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 839, nr. 47

7

De gesloten jeugdzorginstellingen zijn bezig met certificering door HKZ.
Een aantal instellingen beschikt al over een HKZ certificering, anderen
werken eraan. HKZ onderzoekt of, en zo ja welke, nieuwe en aanvullende
normen moeten gelden voor gesloten jeugdzorg. Dit traject wordt in 2010
afgerond. Het streven is dat alle gesloten jeugdzorginstellingen per 2011
HKZ gecertificeerd zijn. Daarnaast hebben de instellingen voor gesloten
jeugdzorg een visie ontwikkeld op afzondering binnen de gesloten Jeugdzorg. Deze visie en bijbehorende werkwijze wordt momenteel geïmplementeerd. Zij streven daarmee naar meer eenduidigheid qua uitvoering.
De verdere uitvoering van het Streefbeeld gaat onverminderd verder. De
aanbieders van gesloten jeugdzorg informeren mij periodiek over de
voortgang.
Effectieve methoden/longitudinaal onderzoek
Ook wetenschappelijk onderzoek draagt bij aan de verdere verbetering
van de kwaliteit in de gesloten jeugdzorg. Het is van belang om meetbare
en vergelijkbare gegevens te verkrijgen over instellingen voor gesloten
jeugdzorg en de jongeren die er verblijven.
Om te kunnen zorgen voor een zo kort mogelijk verblijf zijn effectieve
behandelmethoden nodig. Het programma Effectiviteitsonderzoek nieuw
zorgaanbod voor jongeren met ernstige gedragsproblemen is gestart in
2006 en wordt uitgevoerd bij aanbieders van gesloten jeugdzorg die vanaf
het begin gesloten jeugdzorg bieden. Het onderzoek loopt bij de nieuwe
initiatieven: de besloten groep van Horizon, De Juiste hulp van de Hoenderloo Groep, De Koppeling, Paljas Plus en Hand in Hand. De resultaten
van dit onderzoek worden medio 2010 verwacht.
Op dit moment ben ik in overleg met ZonMw en de aanbieders van
gesloten jeugdzorg om een vervolg te geven op eerder uitgevoerd onderzoek en het initiëren van nieuw onderzoek. Hierbij zal de nadruk liggen op
longitudinaal onderzoek.
Zoals ik u geschetst heb in deze brief is er in Nederland een groep jeugdigen met ernstige gedragsproblemen. In de afgelopen jaren hebben we
steeds meer inzicht gekregen in de aard en de problematiek van deze
jeugdigen en de zorg die ze nodig hebben. De komende jaren staan in het
teken van een verdere ontwikkeling van deze zorg. Uitgangspunt daarbij is
dat er nog meer dan tot nu toe zorg op maat geleverd wordt, zorg die is
afgestemd op de individuele behoeften van de jeugdigen, zorg die kwalitatief hoogstaand is en zorg die integraal is. Hierdoor kan de gesloten
jeugdzorg aan jeugdigen met ernstige gedragsproblemen perspectief
bieden op een effectieve aanpak van hun problemen, waardoor een
volwaardige participatie in de samenleving weer mogelijk is.
De minister voor Jeugd en Gezin,
A. Rouvoet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 839, nr. 47

8