Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

23 987

Lidmaatschap van de Europese Unie

Nr. 353

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 april 2019
In reactie op het verzoek van de vaste commissie voor Justitie en
Veiligheid van 28 maart jl. om een reactie te ontvangen op de brief van de
Coalitie voor Veiligheid (d.d. 28 maart 2019) over de gevolgen van de
Brexit voor de veiligheid in Nederland meld ik u graag het volgende.
De samenwerking met het Verenigd Koninkrijk (VK) zal in ieder Brexit
scenario complexer en tijdrovender worden. Het kabinet bereidt zich dan
ook conform Rijksbrede afspraken actief voor op het vertrek van het VK uit
de EU. De inzet is daarbij steeds gericht op het komen tot een deal
scenario, maar tegelijkertijd is ook vanaf een vroeg stadium rekening
gehouden met een mogelijke no deal. Uw Kamer is over deze voorbereidingen onder andere geïnformeerd per brief van 18 januari jl. (Kamerstuk
23 987, nr. 302) en in een besloten technische briefing op 26 maart jl. Ik ga
hieronder graag nog eens in op deze voorbereidingen, mede namens de
Minister van Buitenlandse Zaken, de Minister van Defensie, de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid en de Staatssecretaris van Financiën.
Op het terrein van politie en justitie vervallen de EU-instrumenten voor
samenwerking en informatie-uitwisseling in relatie tot het VK. Zonder
deze instrumenten zal bijvoorbeeld de «real time» informatie-uitwisseling
met het VK zoals die nu plaatsvindt via het Schengen Informatiesysteem
(SIS) vervallen en zullen opsporingsonderzoeken met het VK tijdrovender
worden. Wel zal deels kunnen worden teruggevallen op beschikbare
multilaterale verdragen. Zo kan voor uitlevering en wederzijdse rechtshulp
worden teruggevallen op verdragen van de Raad van Europa die worden
toegepast met veel landen buiten de EU. Daarnaast zal nog gebruik
kunnen worden gemaakt van Interpol, dat ook nu de samenwerking en
informatie-uitwisseling tussen Nederland en landen buiten de EU
ondersteunt, en van de liaisons – zowel in het VK als in Nederland.
Deze samenwerkingsvormen zijn over het algemeen complexer en
tijdrovender en vergen maatwerk. Om ook in die situatie de samenwerking en het veiligheidsniveau zoveel mogelijk te bestendigen, zijn op

kst-23987-353
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 987, nr. 353

1

het terrein van politie en justitie een aantal maatregelen genomen. Zo is
de inzet om de verwerking van Interpolsignaleringen te automatiseren en
is de plaatsing van de zittende Nederlandse liaison officer in het VK
verlengd. Een tweede operationele liaison wordt binnenkort in het VK
geplaatst. Daarnaast wordt lokale ondersteuning in Londen geworven
evenals in Nederland bij het Landelijk Internationaal Rechtshulpcentrum
(LIRC) ter ondersteuning van de Nederlandse liaisons in het VK. Het LIRC
wordt ook versterkt voor de verwerking van de toename van Interpolsignaleringen doordat Britse SIS-signaleringen in Interpolsignaleringen
worden omgezet. Daarbij, net als bij alle internationale meldingen die via
de verschillende informatiekanalen binnenkomen, wordt een triagemethode toegepast om ervoor zorg te dragen dat acute meldingen direct
worden opgepakt en verwerkt. Het LIRC heeft ook een helpdesk ingericht
voor de interne informatieverschaffing en dagelijkse ondersteuning van
politiemedewerkers en om hen bewust te maken van de gewijzigde
situatie na de Brexit.
Daarnaast wordt de Zeehavenpolitie (ZHP) versterkt om de gevolgen van
een gewijzigde douaneafhandeling en grenscontroles op te vangen. De
Coalitie voor Veiligheid geeft in haar brief aan te verwachten dat de Brexit
tot problemen kan leiden op de ankerplaatsen. Vooralsnog verwachten wij
geen groot effect van de Brexit op de ankerplaatsen en lijkt de capaciteit
van de ankerplaatsen toereikend. De ontwikkelingen in de praktijk zullen
nauwlettend worden gevolgd om eventuele aanvullende maatregelen te
nemen.
Voor de KMar en ZHP geldt inderdaad dat Britse burgers na de Brexit bij
de grensovergangen van de EU moeten worden onderworpen aan een
grondige controle in plaats van een minimale controle conform de
Schengengrenscode. De duur van de grenscontrole van Britse burgers uit
het VK zal hierdoor toenemen. Ook zal Nederland na de terugtrekking van
het VK de passagiersgegevens van vluchten afkomstig uit het VK
opvragen op basis van de API-richtlijn (Advance Passenger Information).
Dit vergt meer personeel voor grenscontroles aan de grensdoorlaatposten
en voor de verwerking van passagiersgegevens. Om deze gevolgen van
de terugtrekking van het VK uit de EU zoveel mogelijk op te vangen
voorziet de KMar een extra capaciteitsbehoefte van 22 fte, waarvan 14 fte
grenswachters en 8 fte voor de verwerking van de passagiersgegevens op
basis van de API-richtlijn. Om de impact op de samenwerking en de
informatie-uitwisseling voor de KMar op te vangen voorziet de KMar een
extra capaciteitsbehoefte van 2 fte, een operationele liaison in het VK en
een liaison in het LIRC.
In verband met de groei die de KMar reeds doormaakt als gevolg van de
eerder door het kabinet toegekende middelen voor capaciteit, zal de
benodigde extra capaciteit in het kader van de terugtrekking van het VK na
2019 gefaseerd worden ingevuld. Ter voorbereiding op de Brexit neemt de
KMar in samenwerking met de luchtvaart- en maritieme sector tevens
operationele en infrastructurele maatregelen met het doel om negatieve
effecten voor grenspassanten zoveel mogelijk te beperken. Daarbij gaat
het onder andere om flexibele inzet van het personeel en het verbeteren
van de doorstroom van passagiers door ze te verdelen over de verschillende grensfilters op de luchthaven. Tot slot kunnen Britse burgers op
uitreis op Schiphol blijvend gebruik maken van de automatische grenscontrole poortjes, waardoor de doorstroom van Britse burgers op uitreis
wordt bevorderd.
De Coalitie voor Veiligheid heeft in haar brief aangegeven dat vanwege
langere wachtrijen aan de maritieme buitengrenzen er mogelijk meer
vluchtelingen per vrachtverkeer zullen proberen ongezien via Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 987, nr. 353

2

het VK te bereiken. Dit vraagstuk heeft al enige tijd de aandacht van het
kabinet en er zijn reeds maatregelen in gang gezet om dit tegen te gaan.
Zo zijn de controles van de KMar en de ZHP geïntensiveerd en worden zij
in hun controles ondersteund door de inzet van migratiehonden,
cameratoezicht en helikopter. Door de verscherping van de controles
wordt het merendeel van deze zogenaamde inklimmers nu in Nederland
aangetroffen.
De Douane werft als voorbereiding op een no deal scenario momenteel
totaal 928 douaniers. Omdat nog niet alle voor de terugtrekking
benodigde douaniers in 2019 inzetbaar zijn, kiest de Douane in overleg
met de opdrachtgevende beleidsdepartementen ervoor om de
handhaving geleidelijk aan op te bouwen. Het jaar 2019 wordt gebruikt
om beter zicht te krijgen op de risico’s in de goederenstroom VK –
Nederland en om een gerichte handhaving geleidelijk aan op te bouwen
naar de mate waarin meer douaniers inzetbaar worden. De Douane is een
risicogerichte handhavingsorganisatie, die werkt in de actualiteit. Dit
betekent dat wanneer risico’s veranderen de Douane de handhaving en
planningen daarop aanpast, dit geldt zowel voor de goederen die
afkomstig zijn uit het VK als de goederen die doorgevoerd worden via het
VK. Dit geschiedt in overleg met de opdrachtgevende beleidsdepartementen. Uitgangspunt is daarbij dat de grootste risico’s de meeste
aandacht krijgen. Indien er bijvoorbeeld onverwachte grote risico’s zijn in
de goederenstroom tussen het VK en Nederland, dan zal de Douane in
overleg met de opdrachtgevende beleidsdepartementen bespreken tot
welke andere keuzes in de handhaving dit moet leiden.
De Coalitie voor Veiligheid wijst er in haar brief op dat schaars personeel
van de ene organisatie op het vlak van veiligheid, controle en toezicht
(zoals politie, Koninklijke Marechaussee, Douane) naar de andere
overstapt. De Tweede Kamer nam in dat kader op 2 oktober 2018 met
algemene stemmen de motie-Van Dam c.s. (Kamerstuk 29 628, nr. 810)
aan. Ter uitvoering van deze motie kan ik u melden dat door de betrokken
organisaties gezamenlijk overleg wordt gevoerd. Zodra er concrete
resultaten zijn, zal ik vanzelfsprekend de Kamer hierover informeren.
Ondanks een zorgvuldige voorbereiding door Nederland op een no deal
Brexit zullen niet alle ongunstige gevolgen van de terugtrekking van het
VK uit de EU volledig kunnen worden opgevangen. De Nederlandse
voorbereidingen zijn er evenwel op gericht om de politiële en justitiële
samenwerking met het VK en de grenscontroleprocessen ook bij een no
deal Brexit zo soepel mogelijk te laten verlopen en het veiligheidsniveau
zoveel mogelijk te bestendigen. Daartoe worden alle noodzakelijke
maatregelen getroffen.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 987, nr. 353

3