Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

393
Vragen van de leden Asscher en Nijboer (beiden PvdA) aan de
Minister-President over de afschaffing van de dividendbelasting (ingezonden
10 november 2017).
Antwoord van Minister-President Rutte (Algemene Zaken), mede namens de
Staatssecretaris van Financiën (ontvangen 14 november 2017)
Vraag 1
Klopt het dat Shell, Akzo Nobel, Unilever en Philips hebben aangedrongen op
het schrappen van de dividendbelasting?
Vraag 2
Waren er ook andere multinationals die daarom gevraagd hebben?
Vraag 3
Welke beursgenoteerde bedrijven overwegen een vertrek uit Nederland?
Vraag 4
Op welke manier hebben Shell, Akzo Nobel, Unilever en Philips hun wens
aan de onderhandelaars kenbaar gemaakt? Bent u bereid brieven of
gespreksverslagen naar de Kamer te sturen?
Vraag 7
Klopt het dat deze vier bedrijven hun besluiten over vestiging in Nederland in
verband hebben gebracht met deze belasting?
Vraag 8
In hoeverre hebben deze bedrijven aangegeven of hun beslissing in
Nederland te blijven ook met andere middelen bereikt kon worden?
Vraag 9
Welke beleidswijzigingen hebben deze bedrijven nog meer voorgesteld in
verband met hun beslissing om in Nederland te blijven?
Vraag 11
In hoeverre heeft VNO-NCW de wens van deze vier bedrijven tot inzet
gemaakt?

ah-tk-20172018-393
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Vraag 12
Werd de lobby om de dividendbelasting af te schaffen ook gesteund door
MKB-Nederland en ONL?
Vraag 24
Hoe groot moet een bedrijf zijn om succesvol het beleid te kunnen beïnvloeden door middel van dreigen met een vertrek?
Antwoord 1, 2, 3, 4, 7, 8, 9, 11, 12 en 24
Ik praat regelmatig met bedrijven, net als ik ook met andere maatschappelijke
organisaties praat, over tal van onderwerpen. Zo hebben diverse bedrijven en
hun belangenbehartigers contact gezocht met mij, en ongetwijfeld ook
vertegenwoordigers van andere politieke partijen, om over voor hen
belangrijke punten in het vestigingsklimaat te praten. Zulke gesprekken
vonden plaats tijdens, maar ook voor de formatie. Dit geldt ook voor het
aandacht vragen voor de dividendbelasting. Het pleidooi voor afschaffing van
de dividendbelasting is namelijk al jaren oud.
Anders dan de algemene opmerking dat ik uiteraard spreek met het
bedrijfsleven, is het niet aan mij om deze contacten te specificeren. Mijn
gesprekspartners moeten erop kunnen rekenen dat onze gesprekken in
beginsel vertrouwelijk zijn. Uiteraard kunnen private partijen zelf de afweging
maken hun contacten met politici kenbaar te maken. Zo heeft VNO-NCW zelf
al besloten zijn brief aan de informateur te publiceren. Deze brief is mede
namens MKB-Nederland en LTO verzonden.
Shell heeft er ook voor gekozen bekendheid te geven aan het contact dat het
bedrijf had met politici over de dividendbelasting.
Of een gesprekspartner wel of niet over contacten met mij wil spreken, is aan
hem. Over de inhoud van de gesprekken waarop gedoeld wordt kan ik dan
ook geen uitlatingen doen.
Vraag 5
Waarom is daarover niets te vinden in het formatie-archief; waarom zijn de
ambtelijke memo’s over de effecten van het wel of niet afschaffen van de
dividendbelasting buiten het archief gehouden?
Vraag 6
Kunt u de ambtelijke memo’s en beantwoording van vragen van de formatietafel (allemaal, niet alleen het afschaffen van de dividendbelasting) alsnog
toevoegen aan het formatiearchief, conform uw toezegging tijdens het debat
over het eindverslag van de informateur?
Antwoord 5 en 6
Het formatiearchief bevat de schriftelijk ingekomen stukken, de ontvangstbevestiging daarvan, de verzoeken van de informateur om informatie aan
demissionaire bewindspersonen en de aanbieding van stukken door de
(in)formateur aan de voorzitter van de Tweede Kamer. De informateur heeft
over dit onderwerp een brief van VNO-NCW ontvangen. De informateur heeft
over dit onderwerp geen informatie gevraagd aan een demissionaire
bewindspersoon. Dit formatiearchief berust bij de Tweede Kamer (in afschrift)
en bij het Ministerie van Algemene Zaken.
Vraag 10
Hoe is bewaakt dat er geen belangenverstrengeling was ten aanzien van de
positie van de informateur ten opzichte van deze vier bedrijven?
Antwoord 10
Het initiatief ging niet uit van een informateur maar vanuit de onderhandelaars. De informateur is een procesbegeleider. De Tweede Kamer wijst de
informateur aan op basis van de relevante bepalingen van het reglement van
orde van de Tweede Kamer.
Vraag 13
Kunt u een vergelijking maken van de effecten van de volgende maatregelen
op het MKB ten opzichte van multinationals: de btw-verhoging (maatregel nr.
129), het terugdraaien van het tariefopstapje vpb (144) en de correctie van het
box 2-tarief (153)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Vraag 14
Als gekeken wordt naar de belastingvoorstellen uit het regeerakkoord, kunt u
aangeven welk deel van de belastingverhogingen en -verlagingen terechtkomt bij het MKB en welk deel bij multinationals?
Antwoord 13 en 14
Dit kabinet wil dat Nederland een aantrekkelijke plek blijft voor een ieder die
ondernemerszin wil omzetten in ondernemerschap. Dat geldt voor ondernemingen in het klein-, midden- en grootbedrijf en ongeacht of zij hun wortels
in ons eigen land hebben, of als multinationale groep in meerdere landen van
de wereld actief zijn. Hiervoor worden tal van maatregelen genomen, zowel
fiscale als niet-fiscale maatregelen.
Om die reden past het in dit kader om te starten met het noemen van enkele
niet-fiscale maatregelen die ten goede komen aan het MKB. Zo wordt
bijvoorbeeld bepaald dat de loondoorbetaling bij ziekte voor kleine werkgevers (tot 25 werknemers) wordt verkort van 2 naar 1 jaar, dat aanbesteden
door de overheid toegankelijker moet worden voor het MKB, dat de MKB
Innovatiestimulering Regio en Topsectoren (MIT) en de innovatiekredieten
voor het MKB moeten worden uitgebreid en dat enkele scherpe randen aan
de verplichting tot het betalen van een transitievergoeding voor vooral voor
MKB’ers worden verlicht.
De fiscale maatregelen uit het regeerakkoord dragen, net als voorgaande
niet-fiscale maatregelen, bij aan het kabinetsstreven om Nederland een
aantrekkelijke vestigingsplaats voor reële activiteiten te laten zijn en blijven.
Dat betekent overigens niet dat er geen fiscale maatregelen worden genomen
die een negatief effect op het MKB kunnen hebben. Zo kan de btw-verhoging
worden genoemd. Daarbij moet echter wel worden bedacht dat veel
bedrijven de btw kunnen verrekenen. In dat geval is voor bedrijven geen
sprake van een lastenverzwaring. Voor sommige sectoren geldt dat niet. Dat
hangt echter niet per sé samen met de bedrijfsgrootte. Een exacte inschatting
van het effect naar het MKB en grootbedrijf is daardoor lastig te maken. Ook
het terugdraaien van de voorgenomen verlenging van de eerste schijf in de
Vpb per 2018 lijkt op het eerste gezicht niet in het voordeel van het MKB. Het
regeerakkoord geeft echter ook aan dat per 2019, 2020 en 2021 de tarieven
stapsgewijs dalen. Dit zorgt ervoor dat uiteindelijk voor alle winstniveaus de
te betalen belasting, ook ten opzichte van de huidige wetgeving, lager zal zijn.
De correctie van het box-2 tarief is ten slotte genomen ter compensatie van
de tariefsverlaging in de Vpb, om arbitrage met box 1 te voorkomen. Per
saldo is het dus geen lastenverzwaring of verlichting.
Als vervolgens wordt gekeken naar de specifieke maatregelen in de vennootschapsbelasting, is de geraamde opbrengst van de earnings stripping
maatregel, de minimumkapitaalregel, het verhogen van het effectieve tarief
van de innovatiebox, alsmede het niet meer toestaan van het direct beleggen
in Nederlands vastgoed door fiscale beleggingsinstellingen vooral bij het
grootbedrijf te verwachten. De opbrengst van het beperken van de verliesverrekening en de beperking van de afschrijving van de gebouwen worden door
zowel door het groot- als het midden en kleinbedrijf gedragen. Het afschaffen
van de dividendbelasting en het invoeren van een bronheffingen op dividend,
rente en royalty’s naar low tax jurisdictions en in misbruiksituaties hebben
naar verwachting voornamelijk effect op bedrijven die deel uitmaken van een
multinationale groep van vennootschappen.
In het milieupakket voor bedrijven gelden de schuif energiebelasting naar
aardgas en elektriciteit, de verlaging belastingvermindering energiebelasting
en het afschaffen van de teruggaafregeling taxi’s als maatregelen die
voornamelijk het MKB raken. De hogere belasting op verbranden en storten
van afval is een evenredige lastenverzwaring voor MKB en grootbedrijf. De
oplopende CO2-minimumprijs voor elektriciteitsopwekking komt voornamelijk
ten laste van het grootbedrijf, namelijk de elektriciteitsbedrijven. De lagere
verhuurdersheffing tbv duurzame woning is een maatregel die het MKB en
grootbedrijf globaal in gelijke maten zal raken. Hier moet worden opgemerkt
dat de lasten van de fiscale milieumaatregelen samenhangen met de mate
waarin bedrijven milieuvervuilend produceren en niet direct met de omvang
van het bedrijf.
Tot slot moet worden opgemerkt dat maatregelen die een direct effect
hebben op de ene categorie bedrijven een indirect effect hebben op andere
categorieën bedrijven. Zo hebben de meeste bedrijven, en zeker multinatio-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

nals, ook allerlei leveranciers en andere bedrijven waar zij zaken mee doen.
Het ligt dan ook in de rede dat een maatregel die het vestigingsklimaat voor
beursfondsen bevordert, zoals de afschaffing van de dividendbelasting,
indirect ook een impuls voor het MKB tot gevolg zal hebben.
Vraag 15
Hoeveel mensen werken in Nederland in familiebedrijven en het MKB?
Antwoord 15
Uit het CBS rapport «Familiebedrijven in Nederland» uit 2017 blijkt dat op
1 januari 2016 180.500 familiebedrijven als werkgever actief zijn. Zij zorgen
voor 2,16 miljoen werknemersbanen. Het aandeel in het totaal aan werknemersbanen is hiermee 29 procent.
In de CBS Internationaliseringsmonitor 2015 is een uitsplitsing opgenomen
van banen bij buitenlandse en Nederlandse multinationals en lokale
bedrijven.1

Vraag 16
Herinnert u zich dat de Staatssecretaris van Financiën bij de Algemene
Financiële Beschouwingen aangaf dat het afschaffen van de dividendbelasting (kosten 1.400 miljoen euro) direct samenhangt met de renteaftrekbeperking, de zogenaamde earnings stripping van het Anti Tax Avoidance Directive
(ATAD)(maatregel 145 uit het regeerakkoord), die 1.347 miljoen euro
opbrengt? Klopt het dat door dit laatste woningcorporaties 300 tot 400
miljoen euro jaarlijks meer belasting moeten afdragen?
Vraag 17
Hoe verhoudt deze extra belasting op woningcorporaties zich tot de schamele
100 miljoen euro die zij minder hoeven af te dragen aan de verhuurdersheffing om te verduurzamen? Komt de verduurzaming en bouw van nieuwe
woningen niet in de knel, juist nu meer bouwen noodzakelijk is?
Vraag 18
Deelt u de mening dat hogere belastingen voor woningcorporaties doorberekend worden aan huurders en waarom draaien huurders op deze wijze
indirect op voor het afschaffen van de dividendbelasting?
Antwoord 16, 17 en 18
Het kabinet herkent de koppeling tussen hogere belastingen voor woningcorporaties en het afschaffen van de dividendbelasting niet. De earningsstrippingmaatregel vindt haar oorsprong in de implementatie van een Europese
richtlijn en leidt tot een betekenisvolle grondslagverbreding in de vennootschapsbelasting, die wordt aangewend voor verlaging van het Vpb-tarief.
Zoals de Minister van Financiën tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen heeft aangegeven is de maatregel niet specifiek bedoeld voor woningcorporaties. De doelstelling van het regeerakkoord is om eigen vermogen en
vreemd vermogen meer gelijk te behandelen voor alle Vpb-plichtigen. Dat
levert stabielere bedrijven en gezondere economische verhoudingen op, zeker
bij tegenslag. Ook woningcorporaties vallen onder het bereik van de
earningsstrippingmaatregel.
De earningsstrippingmaatregel leidt conform de raming uit het regeerakkoord
tot een structurele budgettaire opbrengst van € 1.347 miljoen. Het kabinet
schat in dat woningcorporaties door het regeerakkoord extra vennootschaps1

CBS Internationaliseringsmonitor, 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4

belasting moeten betalen, maar minder dan de genoemde € 300 tot € 400
miljoen per jaar. Het kabinet zal, conform de toezegging van de Minister van
Financiën bij de Algemene Financiële Beschouwingen, bij de uitwerking van
het wetsvoorstel aangeven in welke mate de voorstellen neerslaan bij
woningcorporaties.
Vraag 19
Kunt u zich herinneren dat u zich erop voorstond «toedeledoki» te zeggen bij
pogingen van bankiers hem onder druk te zetten de regels aan te passen?
Vraag 20
Is ING vertrokken nadat werd besloten om de bonusregels niet aan te
passen?
Antwoord 19 en 20
Uiteraard herinner ik mij de uitlatingen die ik in 2015 heb gedaan in het kader
van bankiers die zeggen dat ze in het buitenland zoveel meer zouden kunnen
verdienen. Deze vergelijking gaat om verschillende redenen mank en is in dit
opzicht niet relevant. Het besluit om de dividendbelasting af te schaffen is
een eigenstandige beslissing geweest van de onderhandelende fracties en
ingegeven door onze inschatting van de huidige internationale context en
kansen en bedreigingen hiervan voor de werkgelegenheid in Nederland.
Overheidsbeleid kan bijdragen aan een goed vestigingsklimaat. De uiteindelijke afweging waar een bedrijf zich vestigt is echter aan dat bedrijf.
Vraag 21
Hoe beoordeelt u de stelling dat met de afschaffing van de dividendbelasting
twee miljoen banen gemoeid zijn?
Antwoord 21
In algemene zin kan ik constateren dat multinationals voor 40 procent van de
banen in het Nederlandse bedrijfsleven zorgen. Ze zijn goed voor twee derde
van de omzet in het Nederlandse bedrijfsleven en nemen meer dan 80
procent van de internationale handel in goederen voor hun rekening.2
Vraag 22
Hoeveel bedrijven zijn er in de afgelopen drie jaar vertrokken vanwege de
dividendbelasting?
Antwoord 22
Onbekend is hoeveel bedrijven de afgelopen jaren vetrokken zijn vanwege de
dividendbelasting, of zich hier juist niet gevestigd hebben vanwege deze
belasting. In de regel is het voor buitenstaanders niet exact te duiden welke
factoren uiteindelijk doorslaggevend zijn geweest bij een vertrek of vestiging
van een bedrijf.
Vraag 23
Klopt het dat de effecten van het afschaffen van de dividendbelasting op het
vestigingsklimaat onbekend zijn en dat daarmee de afschaffing een gok is?
Antwoord 23
De internationale context waarin multinationale bedrijven opereren is
veranderd en ontwikkelt zich voortdurend. Brexit is een in het oog springend
voorbeeld. Daarnaast hebben bedrijven te maken met activistische aandeelhouders die scherp sturen op rendement. Bovendien is er door het ruime
monetaire beleid veel goedkoop geld in omloop dat gebruikt kan worden
voor overnames. We zien veelvuldig berichten over fusies en overnames. In
deze nieuwe internationale context is het niet vanzelfsprekend dat bedrijven
kiezen voor Nederland als vestigingsplaats.
Voor behoud en groei van werkgelegenheid moet Nederland zich aanpassen
aan de nieuwe realiteit. Dat is de gemeenschappelijke analyse van de
onderhandelende partijen, te meer daar Nederland met zijn relatief kleine
thuismarkt een intrinsiek nadeel heeft ten opzichte van andere Europese
2

CBS Internationaliseringsmonitor, 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

5

landen. Als coalitie hebben we de keuze gemaakt om een stap extra te zetten
voor bedrijven die daadwerkelijk toegevoegde waarde en banen opleveren.
Vraag 25
Kunt u uitleggen waarom bedrijven moeilijker over te nemen zijn als zij geen
dividendbelasting hoeven af te dragen?
Antwoord 25
Er is in dit kader geen eenduidige effect te benoemen. Doordat er geen
dividendbelasting meer verschuldigd is, zal voor een deel van de beleggers
het dividendrendement stijgen. Deze aandeelhouders voor de lange termijn
zullen bereid zijn meer te betalen voor de aandelen waardoor in principe de
koers zal stijgen. Deze aandelen worden daarmee duurder. Of bedrijven ook
minder kwetsbaar voor vijandige overnames worden, hangt af van hoe goed
de kapitaalmarkten functioneren. Daarnaast kunnen bedrijven gemakkelijker
eigen aandelen inkopen, doordat de inkoop ook niet meer belast kan worden
met dividendbelasting. Ook hierdoor neemt de (beurs)waarde van bedrijven
toe. Wederom hangt het af van hoe goed kapitaalmarkten functioneren of
bedrijven daardoor ook minder kwetsbaar voor een vijandige overname zijn.
Vraag 26
Kunt u deze vragen uiterlijk dinsdag 14 november 2017 beantwoorden?
Antwoord 26
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

6