Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

24 077

Drugbeleid

Nr. 485

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2021
Met deze brief informeer ik u over ontwikkelingen op het terrein van
preventie en aanpak van drugsgebruik. Afgelopen zomer werden de
landelijke maatregelen om de coronapandemie tegen te gaan geleidelijk
aan versoepeld. Deze versoepelingen zijn afgelopen vrijdag tijdens
persconferentie in ieder geval voor de komende drie weken teruggedraaid. De terugkeer van het uitgaansleven afgelopen zomer heeft invloed
op het drugsgebruik en daarmee op de landelijke inzet op drugspreventie.
In deze brief stel ik u graag op de hoogte van de het rapport onderzoek
preventie eerste gebruik uitgaansdrugs en het Persona onderzoek. Verder
bericht ik u over de jaarlijkse THC monitor en Nationale Drug Monitor, de
recente expertsessie over lachgasgebruik en lachgasproblematiek,
Celebrate Safe, het informeren van ouders over hun rol in het voorkomen
en aanpakken van drugsgebruik onder jongeren en over het verbod op
designerdrugs. Met deze brief doe ik een aantal toezeggingen aan u
gestand.
Resultaten onderzoeken
Rapport onderzoek preventie eerste gebruik uitgaansdrugs
In de periode van 2018 tot en met 2021 heeft het Trimbos-instituut
onderzoek gedaan naar preventie van het eerste gebruik van uitgaansdrugs. Het onderzoek richt zich op jongeren die geen drugs gebruiken,
maar wel via het uitgaansleven daarmee in aanraking komen, bijvoorbeeld door vrienden die wel gebruiken. Het doel van het onderzoek is om
meer inzicht te krijgen in de groep jongeren die geen drugs gebruiken en
hen daarbij te ondersteunen. Het onderzoek bestaat uit een literatuuronderzoek, een analyse van bestaande onderzoeksdata en interviews met
jongeren. De interviews zijn afgenomen met gebruikers en niet-gebruikers
van uitgaansdrugs. De deelnemers waren tussen de 18 en 25 jaar oud en
gaven aan regelmatig deel te nemen aan het uitgaansleven. De tussentijdse rapportage «Preventie eerste gebruik uitgaansdrugs» van het

kst-24077-485
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 077, nr. 485

1

onderzoek is inmiddels opgeleverd en bijgevoegd in de bijlage1.
Hieronder zal ik ingaan op deze eerste uitkomsten.
Het onderzoek heeft in kaart gebracht welke gedragsdeterminanten een
rol spelen bij het eventueel starten met het gebruik van drugs:
• attitude (houding)
• sociale normen van gebruik
• positieve verwachtingen van het gebruik
• nieuwsgierigheid naar de effecten van de drugs
Op basis van deze gedragsdeterminanten zijn zes conceptinterventies
ontwikkeld. Twee van de concepten die op basis van het onderzoek het
meest geschikt zijn gebleken worden ontwikkeld tot bruikbare interventies. Mede op advies van een adviescommissie is gekozen voor een
positieve toon voor de interventies, in plaats van focussen op gezondheidsrisico’s, omdat dit laatste in bestaande interventies voor deze
doelgroep al wordt gedaan. Daarbij ondersteun ik de gedachte dat gelet
op de diversiteit van de doelgroep een combinatie van interventies
wenselijker is dan één enkelvoudige interventie. De inzet van modelling
en social support in één van de twee ontwikkelde interventies is een
waardevolle toevoeging aan het bestaande voorlichtings- en preventieaanbod.
De interventie Festivalverleiding laat jongeren digitaal de belevenissen op
een festival zien en daarin actief participeren, waarbij hij/zij ook te maken
krijgt met situaties rond drugsgebruik. Het doel is hen voor te bereiden op
het bewuster maken van keuzes omtrent alcohol- en drugsgebruik. Ik ga
lekker richt zich erop dat jongeren uitspreken dat zij het prima vinden als
hun vrienden ervoor kiezen geen drugs te gebruiken.
Beide interventies worden bij afronding geplaatst op een online platform
en zijn daarmee gereed voor inzet tijdens het festivalseizoen van 2022. Ik
zal u op de hoogte houden van het verloop van dit proces.
Nationale THC-monitor
Hierbij bied ik u de jaarlijkse monitor «THC-concentraties in wiet,
nederwiet en hasj in Nederlandse coffeeshops 2020/2021» aan2, van de
inhoud van hasj en wiet, zoals die door consumenten in de coffeeshop
gekocht worden. De resultaten zijn afkomstig van de 22e jaarlijkse meting
waarvoor monsters werden gekocht tussen december 2020 en januari
2021.
Willekeurig zijn 50 Nederlandse coffeeshops geselecteerd uit de meest
recente lijst van gedoogde coffeeshops. Voor het onderzoek zijn
64 monsters nederwiet (de meest populaire variant), 71 monsters
buitenlandse hasj, 8 monsters wiet van buitenlandse herkomst en
4 monsters hasj bereid uit nederwiet (nederhasj) aangekocht. Ook werden
53 wietmonsters gekocht die door de medewerkers van de coffeeshops
werden aangemerkt als het «meest sterk». De aankoop geschiedde
anoniem.
De belangrijkste uitkomsten van het onderzoek zijn:
• Het gemiddelde THC-percentage in de populairste (want meest
verkochte) nederwiet was dit jaar 14,6%, gelijk aan de meting van vorig
jaar. De geleidelijke stijging van het gemiddelde THC-gehalte in
nederwiet die van 2013 tot en met 2018 te zien was, lijkt daarmee de

1
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 077, nr. 485

2

•

•

•

•

•

•

afgelopen drie jaar ten einde (16,8% in 2018, 16,7% in 2019 en 14,6% in
2020 en de huidige meting).
Het gemiddelde THC-percentage van de wietmonsters die werden
aangekocht als het «meest sterk» verschilde in THC-gehalte niet
significant van de monsters van vorig jaar (17,0% in 2020/2021 versus
18,1% in 2019/2020).
Het gemiddelde THC-gehalte van geïmporteerde hasj was in 2021
24,3% (24,4% in 2020) en van geïmporteerde wiet 4% ten opzichte van
4,8% het jaar daarvoor.
De prijs van een gram van de meest populaire nederwiet (€ 11,70) was
in 2021 weliswaar ruim een euro hoger dan bij de vorige meting in
2020, maar dit verschil was niet statistisch significant (€ 10,65)3. Na
een stijging vanaf 2006 lijkt de prijs de afgelopen jaren stabiel.
Voor de wiet die als sterkst wordt beschouwd is wel, na een periode
van stabiele prijzen, de gemiddelde prijs per gram significant gestegen
van € 11,99 in 2019 naar € 13,73 in 2020 en € 14,21 in 2021.
Gemiddeld was geïmporteerde hasj in 2021 duurder dan in 2020, maar
dit verschil was niet statistisch significant4 (€ 11,74 per gram in 2021
tegenover € 9,65 per gram in 2020).
In het algemeen geldt dat voor wiet met een hoger percentage THC
een hogere prijs moet worden betaald – bij hasj is dit verband in
voorgaande jaren ook aangetoond, maar in de huidige meting niet.

Nationale Drug Monitor digitaal
Vanaf 15 oktober 2021 zijn voor alle middelen (drugs, alcohol, tabak) de
cijfers uit de Nationale Drug Monitor (NDM) te vinden op de nieuwe
website https://www.nationaledrugmonitor.nl, ter vervanging van het
huidige Jaarbericht.
De website zal voortaan gedurende het jaar op basis van de nieuwste
gegevens worden geactualiseerd. De meest recente cijfers over druggebruik laten zien, dat onder de algemene bevolking het gebruik van
cannabis, ecstasy en cocaïne is gestabiliseerd, het gebruik van ketamine
licht is toegenomen, terwijl bij lachgas sprake is van een lichte afname in
het gebruik. Verder blijkt dat mensen die rapporteren cannabis voor
medicinale doeleinden te gebruiken, hierbij meestal aangeven dat het
gaat om producten die zonder doktersrecept zijn verkregen.
Persona onderzoek
In de voortgangsbrief drugspreventie van 18 december 2020 heb ik uw
Kamer toegezegd u te informeren over de voortgang van het persona
onderzoek.5 Met deze brief doe ik deze toezegging gestand. Zoals ik u
eerder heb geïnformeerd is op verzoek van mijn voorganger het Trimbosinstituut in 2016 met communicatie-experts van de Hogeschool Utrecht en
Universiteit van Amsterdam het zogenaamde «persona onderzoek»
gestart.6 Het doel van dit onderzoek is om verschillende subgroepen
gebruikers en niet-gebruikers van middelen – persona’s – te identificeren
op basis van variabelen zoals motivatie, leefstijl, sociale omgeving of
ervaring, specifiek binnen de groep jongeren in de leeftijd van 18 tot en
met 25 jaar. Hiermee kunnen we de doelgroep beter begrijpen, inspelen
op hun specifieke behoeften en effectiever met hen te communiceren. Met

3

Ondanks een stijging van 10% verschilt de prijs niet significant, mede door een grote spreiding
in de prijzen.
Idem.
5
Kamerstuk 24 077, nr. 468.
6
Kamerstuk 24 077, nr. 412.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 077, nr. 485

3

de uitkomsten van het onderzoek kan de preventieve aanpak verder
versterkt worden.
Het onderzoek bevat drie fasen waarover ik uw Kamer verschillende
malen heb geïnformeerd.7 Met de oplevering van de implementatie/
doorontwikkelingsfase is het onderzoek afgerond. In deze laatste fase zijn
de concept persona’s getoetst in de praktijk in werksessies met preventieprofessionals werkzaam bij verslavingszorginstellingen en onder
studenten. Na validering en aanscherping is men gekomen tot negen
persona’s: de «niet-gebruiker», de «beheerste alcoholgebruiker», de
«sociale alcoholgebruiker», de «drugs starter», de «sociale alcohol- en
drugsgebruiker», de «stimulerende drugsgebruiker», de «geestverruimende drugsgebruiker», de «coping gedreven gebruiker» en de
«stopper». De negen persona’s kunnen op verschillende manieren
handvatten bieden. Zo kunnen zij helpen bij verschillende vormen van
beleidsontwikkeling zoals het (door)ontwikkelen van interventies, het
bieden van zorg, het signaleren van (problematisch) gebruik, het
communiceren over drugs, en in het gesprek aan gaan over drugsgebruik
door medewerkers van verslavingszorginstellingen, preventiewerkers,
maar ook ouders. Op genoemde manieren kunnen de persona’s bijdragen
aan gerichtere en specifiekere vormen van preventie- en voorlichting.
Overigens wordt met de ontwikkeling van de persona’s niet getracht een
volledig of sluitend beeld te geven van alle typen alcohol of drugsgebruikers. De persona’s zijn richtlijnen en het kan voorkomen dat een
jongere zich in meerdere persona’s herkent, zichzelf in de loop van de tijd
zichzelf meer herkent in een andere persona, of zichzelf niet direct – of
slechts ten dele – in één van de persona’s herkent.
Ik ben met het Trimbos-instituut in gesprek hoe de uitkomsten van dit
langdurige onderzoek breed te verspreiden en te gebruiken voor
gerichtere en specifiekere vormen van preventie en voorlichting. Het
eindrapport en de handleiding van het onderzoek is als bijlage aan deze
brief toegevoegd8.
Expertsessie over lachgasgebruik en lachgasproblematiek
Op 26 november 2020 vond een expertsessie plaats over problematisch
en hoogfrequent gebruik van lachgas met onder andere vertegenwoordigers van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie (NVN), revalidatiecentrum Reade en verslavingsexperts van Jellinek en het Trimbosinstituut. Met deze terugkoppeling doe ik de toezegging om uw Kamer
over de uitkomsten van deze sessie te informeren gestand.9 Tijdens de
sessie is gesproken over vroegsignalering, preventie en harm reduction
voor die jongeren die al problemen ervaren door lachgasgebruik. De
verschillende genodigden hebben breed hun ervaringen en expertise
gedeeld en punten gesignaleerd waarop verbetering mogelijk is. Tijdens
de sessie bleek dat er behoefte was aan vervolgoverleg, gericht op de rol
van gemeenten in het kader van preventie en voorlichting.
Bijeenkomst door VWS en het Trimbos-instituut
In lijn met de bevindingen van bovengenoemde expertsessie heeft het
Ministerie van VWS samen met het Trimbos-instituut op 14 september
2021 een bijeenkomst over preventie van lachgasgebruik georganiseerd
voor vertegenwoordigers van verschillende gemeenten. Hierbij is de
stand van zaken met betrekking tot het landelijk lachgasverbod besproken.
7

Kamerstuk 24 077, nrs. 412, 456 en 468.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
9
Kamerstukken 24 077, nr. 465.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 077, nr. 485

4

Op dit moment wordt het lachgasverbod voorgehangen in de Eerste en
Tweede Kamer. Het streven is dat het lachgasverbod in het voorjaar van
2022 in werking treedt.
Deelnemers van de bijeenkomst bevestigden dat landelijke wetgeving
helpt in de strijd tegen lachgasgebruik, maar dat er tegelijk ook voor
gemeenten een belangrijke taak weggelegd is op het terrein van lachgaspreventie. Zo werd aangegeven dat voor een effectieve aanpak van
lachgasgebruik het van belang is in te zetten op beperking van de
beschikbaarheid van lachgas in combinatie met preventie van gebruik.
Om te komen tot preventie is op lokaal niveau een inventarisatie van de
lachgasproblematiek nodig om inzicht te krijgen in de mogelijke gebruikersgroepen, de omvang en de specifieke locaties van de huidige
problematiek. Voor een integrale aanpak van lachgasgebruik is het
belangrijk dat er ook op politiek en bestuurlijk niveau draagvlak is. Daarbij
dient de integraliteit van de aanpak centraal te staan. Lokale organisaties
hebben hier een belangrijke rol in.
Het Trimbos-instituut heeft de handreiking opgesteld: «Lachgas: Van
zorgen naar acties»10. In deze handreiking is terug te vinden welke
stappen gemeenten kunnen zetten om tot een plan van aanpak te komen.
Uiteraard is ook stilgestaan bij de effecten van campagnes. Zoals ik uw
Kamer eerder heb geïnformeerd is het ongebruikelijk om voor drugs – en
dus ook voor lachgas – een brede voorlichtingscampagne in te zetten,
omdat hiermee mogelijk risicovol en schadelijk gedrag rechtstreeks onder
de aandacht van een te brede doelgroep wordt gebracht, met kans op
risicovol gedrag. Hoewel ik het belang van voorlichting en preventie
onderschrijf, kies ik daarom voor gerichte communicatie richting
specifieke groepen in plaats van een brede publiekscampagne. Dat is op
dit moment de meest effectieve opzet van voorlichting en preventie met
betrekking tot lachgas.11 Daarom worden gemeenten gewezen op
informatiemateriaal waarover het Trimbos beschikt, dat ingezet kan
worden voor lokaal toegespitste voorlichting.
Afsluitend heeft een aantal vertegenwoordigers van gemeenten hun
lachgaspreventie en aanpak voor de lachgasproblematiek gepresenteerd.
Daarbij werd duidelijk dat er verschillen in aanpak bestaan tussen
gemeenten, ook met betrekking tot de omvang van de problematiek.
Vergelijkbaar met de hierboven genoemde handreiking is er verder veel
nuttige informatie beschikbaar, die niet altijd even makkelijk vindbaar
blijkt te zijn. Met het Trimbos-instituut en de Vereniging Nederlandse
Gemeenten zoek ik daarom naar een manier om de reeds beschikbare
informatie beter te stroomlijnen en inzetbaar te maken.
Herstart Celebrate Safe
Afgelopen zomer zijn, na een periode van bijna anderhalf jaar, de
uitgaansevenementen herstart. Hierbij waarschuwden preventiewerkers
jongeren voor de risico’s van een terugkeer naar het uitgaansleven. Bij
uitgaanders kan namelijk het gevoel leven dat ze de door de coronacrisis
gemiste feestjes moeten inhalen, wat kan leiden tot overmatig drugs- en
alcoholgebruik. Met name in combinatie met de mogelijk afgenomen
tolerantie voor alcohol en drugs en de vele prikkels van een volle zaal of
een drukbezocht festival kan dit overweldigend zijn, met mogelijke
schadelijke gevolgen voor de fysieke en mentale gezondheid. Dit baart mij
zorgen.

10
11

Bijlage bij Kamerstuk 24 077, nr. 468
Kamerstuk 24 077, nr. 465.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 077, nr. 485

5

Om de risico’s van de herstart van de grootschalige uitgaansevenementen
in te perken, heb ik besloten Celebrate Safe dit najaar tijdelijk financieel te
ondersteunen. Celebrate Safe is een platform voor een integrale aanpak,
gericht op het voorlichten van uitgaanders over onder meer alcohol- en
drugsgebruik, gehoorschade en seksueel riskant gedrag. Deze voorlichting
wordt online aangeboden op websites en sociale media-kanalen van
deelnemende uitgaansevenementen en de eigen Celebrate Safe website,
maar ook offline via stands en posters op de evenementen. Het platform
is de afgelopen jaren ontwikkeld door de evenementensector met steun
van VWS en wordt gecoördineerd door Stichting Arkin. Als gevolg van de
coronacrisis en de tijdelijke stop van uitgaansevenementen heeft het
platform stilgelegen.
Met de recent aangekondigde maatregelen om de verspreiding van het
coronavirus tegen te gaan is de organisatie van de grootschalige
uitgaansevenementen waar Celebrate Safe zich op richt tot in ieder geval
begin december niet meer mogelijk. Ik heb Stichting Arkin gevraagd om in
te zetten op een voortzetting van Celebrate Safe gedragen door de
evenementensector. Deze werkzaamheden blijven doorgang vinden.
Informeren van ouders
Ouders hebben grote invloed op het middelengebruik van hun kind, vaak
meer dan zij denken. Om die reden ondersteun ik het Trimbos-instituut in
de activiteiten gericht op ouders: het begeleiden bij het stellen van regels,
het monitoren van gedrag en het voeren van open communicatie met hun
kind. Deze informatie bereikt ouders onder andere via de speciale website
www.helderopvoeden.nl, Facebook- en Instagramkanalen «Opvoeding &
Uitgaan» en via folders en animaties. Het Trimbos-instituut zet ook in op
het ondersteunen van preventieprofessionals in hun communicatie met
ouders, door middel van een factsheet, folders, filmpjes en een online
toolbox voor het organiseren van ouderavonden over dit thema. De rol
van ouders in het aanpakken van het drugsgebruik door kinderen staat
ook centraal in Helder op School, de integrale aanpak voor de preventie
van middelengebruik op scholen. Tot slot ontwikkelt het Trimbos-instituut
volgend jaar voorlichtingsmateriaal voor ouders van aankomende
studenten over middelengebruik tijdens de studententijd. Met deze
activiteiten gericht op ouders doe ik de toezegging uit het Algemeen
Overleg over verslavingszorg en drugsbeleid van 7 november 2019
(Kamerstuk 24 077, nr. 457) gestand.
Verbod op designerdrugs
Ik heb u eerder dit jaar geïnformeerd over de gebleken gezondheidsrisico’s van de populaire designerdrug 3-MMC. De in dit voorjaar
uitgevoerde risicobeoordeling naar de schadelijkheid van dit middel heeft
geleid tot mijn besluit 3-MMC op lijst II bij de Opiumwet te plaatsen. Met
het verbod, dat op 28 oktober jl. is ingegaan, wordt de vrije beschikbaarheid van deze drug tegengegaan en waarschuwen we tegelijkertijd
voor de negatieve gezondheidseffecten van gebruik van dit middel.
Nadeel van designerdrugs is dat drugsproducenten vrij eenvoudig een
nieuwe legale drug kunnen maken door de samenstelling van de
inmiddels verboden drug net iets te wijzigen. Het gaat dan om een nieuwe
stof met vaak vergelijkbare gezondheidsrisico’s. Om dit te stoppen werken
we nu aan een breder verbod op designerdrugs waarmee veel voorkomende stofgroepen met dezelfde chemische basisstructuur onder de
Opiumwet worden gebracht. Hierdoor krijgt een hele groep designerdrugs
bij voorbaat geen kans. Het wetsvoorstel ligt momenteel voor bij de Raad
van State. Ik verwacht het begin volgend jaar aan uw Kamer te kunnen
aanbieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 077, nr. 485

6

Afsluiting
Als afsluiting van deze brief wil ik aangeven dat ik de ontwikkelingen op
het terrein van drugspreventie en de aanpak van drugsgebruik zullen
blijven volgen en hierover zal mijn opvolger uw Kamer blijven informeren.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 24 077, nr. 485

7