BIJLAGE I

1. Inleiding
In deze bijlage komt de betekenis aan de orde van de in de trendanalyse
beschreven biotechnologische ontwikkelingen voor beleid en regulering, vooral op
het gebied van de veiligheid. In de volgende paragrafen wordt achtereenvolgens
ingegaan op beleidsvraagstukken ten aanzien van:
•
•
•
•
•

Specifieke aspecten gerelateerd aan de trends
Uitkomsten van de consultatie van maatschappelijke actoren
Agenderen toekomstbestendig beleid met ‘Kansen en veiligheid voorop’
Ethische kaders en maatschappelijk behoeften
Doorbreking van de Europese regelgevingsimpasse

2.

Specifieke aspecten gerelateerd aan de trends

De trendanalyse brengt acht trends in beeld die als exemplarisch kunnen
worden beschouwd voor een aantal onderliggende ontwikkelingen:
1. Kennis en technologie ontwikkelen zich zodanig dat steeds diepgaander in
mens en omgeving kan worden ingegrepen, waarbij de toepassingen
steeds preciezer, gerichter, goedkoper, exacter en effectiever worden.
2. Kennis, inzicht (ook op het gebied van veiligheid) en
toepassingsmogelijkheden van biotechnologie nemen toe en zijn vaak, ook
voor burgers, vrij beschikbaar via internet (met inbegrip van noodzakelijke
faciliteiten, grondstoffen en tussenproducten). Daarmee dienen zich ook
nieuwe dillema’s en (medisch-)ethische vragen aan, waarop antwoorden
zullen moeten worden gevonden.
3. Biotechnologie biedt kansen voor het aanpakken van maatschappelijke
opgaven zowel op korte als langere termijn. Daarnaast biedt
biotechnologie ook economische kansen.
4. De huidige nadruk die beleid en regelgeving leggen op het onderscheid
genetisch gemodificeerd organisme (hierna ggo) of niet-ggo is, voor de
veiligheidsbeoordeling, inmiddels een te beperkte benadering. De trends
op het gebied van nieuwe veredelingstechnieken illustreren dit.
5. De integratie van biotechnologie als ‘enabling techniek’ in tal van andere
technologische gebieden, zoals de trends op het gebied van synthetische
biologie en 3-D printing illustreren, vereist een nieuwe beleidsbenadering.
6. De mogelijkheden om steeds dieper in te grijpen in ecosystemen nemen
snel toe. Een voorbeeld hiervan is de introductie in het milieu van
genetisch gemodificeerde insecten om de verspreiding van zeer
besmettelijke ziekten te voorkomen of te beperken. Tal van andere
toepassingen zijn op dit terrein denkbaar. Daarmee komt de noodzaak van
een goede en transparante afweging duidelijker in beeld en zullen nieuwe
of verbeterde afwegingskaders moeten worden ontwikkeld om
beleidsmatige keuzes te kunnen maken.

3. Uitkomsten van de consultatie maatschappelijke actoren

Vertegenwoordigers van diverse belangenorganisaties, zoals
brancheverenigingen, milieu- en consumentenorganisaties en andere
belangenbehartigers zijn deze zomer uitgenodigd om op de trends en de
beleidsmatige en politieke aandachtspunten uit de trendanalyse hun reactie te
geven. Uiteenlopende belangenorganisaties hebben tijd vrijgemaakt om een
waardevolle inbreng te leveren.
Het bijgevoegde rapport “Stakeholderconsultatie Regelgeving Ontregeld”
doet op heldere wijze verslag van de consultatie. De uitkomsten ervan zijn
betrokken bij het opstellen van deze brief en zullen ook worden betrokken bij
het verder vormgeven van de aangekondigde modernisering.
Het rapport is dermate bondig en overzichtelijk opgesteld dat het zich niet laat
samenvatten zonder onrecht te doen aan de nuances van de inbreng die door
een ieder is gegeven. Het rapport bevat op tal van aspecten, belangrijke en
bovenal bruikbare aanknopingspunten om de in deze brief aangekondigde
beleidsmodernisering vorm en inhoud te geven. Drie belangrijke
constateringen worden niettemin hier genoemd:
-

De meeste deelnemers beamen dat een brede maatschappelijke
betrokkenheid bij beleid en bestuur op het gebied van biotechnologie van
belang is. Zowel de trendanalyse als de stakeholderconsultatie geven aan dat
stakeholderparticipatie niet als consensusinstrument gebruikt mag worden en
dat wordt onderschreven.

-

Opvallend is dat bijna alle deelnemers ongemak uiten over de titel
“Regelgeving Ontregeld”. Aanpassing van regelgeving vinden zij niet de
primaire oplossing voor het probleem van toekomstbestendigheid. Ook dat
wordt ter harte genomen en daarop wordt in de volgende paragraaf nader
ingegaan.

-

Een ander belangrijk thema waarover bijna alle deelnemers het eens zijn, is
dat biotechnologische ontwikkelingen en toepassingen nopen tot keuzes in de
samenleving over toekomstverwachtingen en grenzen. Die opvatting wordt
door het kabinet gedeeld en daarbij hebben niet alleen de politiek maar ook
wetenschap, stakeholders en het brede publiek een rol.

4. Agenderen toekomstbestendig beleid met ‘Kansen en veiligheid voorop’
De trendanalyse laat zien dat de toepassing van biotechnologie inmiddels diep
geworteld is in onze moderne samenleving, dat biotechnologische ontwikkelingen
razendsnel gaan en dat biotechnologie van betekenis is voor mens, dier en milieu.
Biotechnologische ontwikkelingen dragen bij aan oplossingen voor
maatschappelijke uitdagingen, zoals die op het gebied van een betere gezondheid
en medische zorg, voedselzekerheid, voedselkwaliteit, duurzamer
grondstoffengebruik, energievoorziening en de aanpak van de oorzaken van
klimaatverandering. Zo kan het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de
landbouw sterk verminderen door de in Nederland ontwikkelde aardappel, die
resistent is tegen Phytophthora. In de gezondheidszorg zien we dat inmiddels
verreweg het grootste gedeelte van het onderzoek naar nieuwe medicijnen
plaatsvindt met behulp van biotechnologische technieken. Daarmee zijn grote

stappen gezet in de kwaliteit van leven van patiënten, bijvoorbeeld op het gebied
van de reumatologie en oncologie. Ook in de industrie en de biobased economy
spelen biotechnologische technieken een rol, zoals bij de ontwikkeling van
biobrandstoffen en een duurzamer grondstoffengebruik (circulaire economie).
Tegelijkertijd kunnen nieuwe ontwikkelingen ook nieuwe veiligheidsvraagstukken
oproepen, alsook (nieuwe) maatschappelijke dilemma’s en ethische vragen.

Inzet beleidsinstrumenten
Met de titel ‘Regelgeving Ontregeld’ geeft de trendanalyse aan dat de huidige
ggo-regelgeving op termijn niet meer voldoende toegesneden zal zijn op
toekomstige ontwikkelingen. Zo staat te lezen dat door de snelle
ontwikkelingen, zoals de opkomst van de genoommodificatietechniek
CRISPR-Cas, ‘het fundament van de Europese ggo-regelgeving op losse
schroeven komt te staan’. Deze constatering wordt door het kabinet gedeeld.
Het kan ertoe leiden dat innovatieve kansen van de biotechnologie niet ten
volle worden benut. Dit vraagstuk daagt daarom uit om in Europees verband
opgepakt te worden, omdat beleid en regulering toekomstbestendig moeten
worden gemaakt.
De inzet van geëigende beleidsinstrumenten wordt bewust aangeduid als
regulering, omdat de trendanalyse duidelijk maakt dat uit het oogpunt van
beheersing (governance) wet- en regelgeving niet altijd de meest geëigende en
ook niet de enige instrumenten zijn om beleidsdoelen te verwezenlijken.
Regulering van nieuwe technologische ontwikkelingen en tegelijkertijd
kansen bieden voor wetenschappelijk onderzoek en innovatieve toepassingen,
vereist voorts dat niet alleen nagedacht moet worden over de vorm van
regulering. Regelgeving bakent het speelveld af en stelt de kaders. Maar er is
veel voor te zeggen om binnen die kaders meer ruimte te bieden voor
innovatieve toepassingen, mits verantwoordelijkheden helder zijn toebedeeld
en randvoorwaarden aan veiligheid duidelijk zijn geformuleerd.
Belangrijk is om op te merken dat de bestaande uitgangspunten voor de
veiligheid van biotechnologie hun waarde en geldigheid behouden. Het gaat
erom die uitgangspunten in het licht van de nieuwe technologische
ontwikkelingen, waar noodzakelijk, aan te vullen. Er moet namelijk een goede
balans worden gevonden tussen enerzijds ruimte geven en kansen bieden en
anderzijds risico’s beperken en veiligheid waarborgen.
Ondertussen is het noodzakelijk alert te blijven op verdere nieuwe
ontwikkelingen om tijdig te kunnen reageren, zodat de veiligheid rond de
toepassing van biotechnologie gewaarborgd blijft. Een voorbeeld hiervan is
de brief van 8 februari 2016 over de nieuwe technologische ontwikkeling

genaamd ‘gene drive’1. De daarin beschreven aanpak heeft ertoe geleid dat
beleid en regelgeving in samenwerking met de onderzoeksinstellingen zijn
aangepast.
Europese agendering
De trendanalyse illustreert dat de huidige biotechnologische ontwikkelingen
een discussie over modernisering van beleid en regulering noodzakelijk
maken. Deze discussie moet in Europees verband gevoerd worden om een
samenhangend, nieuw en toekomstbestendig reguleringssysteem tot stand te
brengen.
De trendanalyse stelt ook dat daarbij de internationale context belangrijk,
maar niet perse leidend is voor de ontwikkelingen in Nederland. Op nationaal
niveau moet worden nagedacht over de koers die Nederland wil varen, omdat
het niet maken van keuzes betekent dat de internationale context bepalend
wordt. Het kabinet deelt die opvatting, vooral nu de Europese maar ook
internationale ontwikkelingen in een impasse lijken te zijn beland.
Globalisering, internationale handel en vrijhandelsafspraken, maar ook het
fenomeen dat burgers hun medische behandeling in het buitenland zoeken,
zijn daarbij belangrijke factoren.
Een aantal belangrijke onderwerpen voor discussie zijn:
-

-

het uitblijven van een duiding door de Europese Commissie over de vraag
in hoeverre nieuwe (veredelings)technieken onder de vigerende ggoregelgeving vallen;
de discussie in het kader van het biodiversiteitsverdrag over hoe om te
gaan met synthetische biologie;
de traceerbaarheid van toegepaste technieken ten behoeve van de
handhaafbaarheid van wet- en regelgeving.

Daarbij kan een parallel worden gelegd met de nanotechnologie waar nog veel
vragen bestaan over de veiligheid van toepassingen, terwijl ondertussen een
enorme markt van producten is ontstaan. Een soortgelijke ontwikkeling kan
zich mogelijk ook voor synthetische biologie voordoen.
De huidige Europese en nationale regelgeving is vooral techniek-gebaseerd en
de trendanalyse maakt duidelijk dat niet altijd de toegepaste techniek leidend
zou moeten zijn voor regulering, maar vooral de kennis over de toepassingen
en producten en hun effecten (waaronder ook de veiligheidsrisico’s voor
mens, dier en milieu). Traceerbaarheid of het toenemende gebrek daaraan, is
bovendien een complicerende factor. Het kabinet wil een discussie entameren
1

Kst. 27 428, nr. 326

over de vraag of regelgeving over veiligheid van biotechnologische
toepassingen proces- of productgeoriënteerd moet zijn en vooral om welke
reden en met welk doel.
Daarnaast is de inzet erop gericht om Europese lidstaten en de Europese
Commissie aan te spreken op de huidige regelgevingsimpasse. Hierbij passen
onvermijdelijk realistische verwachtingen. Daarvoor zullen internationale
coalities moeten worden gebouwd om te werken aan gezamenlijke
ideeënvorming, in de wetenschap dat de internationale gemeenschap op het
gebied van biotechnologie niet geheel onverdeeld is.
Kennispositie
Het kabinet deelt de opvatting uit de trendanalyse dat een goede,
onafhankelijke kennispositie van de publieke sector van belang is. Uit zowel
de trendanalyse als de stakeholdersconsultatie blijkt dat hier zorgen over zijn.
In de Wetenschapsvisie van het kabinet wordt ruimte geboden voor een brede
kennisbasis, zodat ongestuurd, nieuwsgierigheid-gedreven onderzoek
behouden blijft. Binnen de eerste geldstroom maken universiteiten zelf keuzes
om te investeren in onderzoekslijnen. Onderzoekers en hun instellingen zijn
zelf verantwoordelijk voor het verwerven van middelen voor hun onderzoek
en bepalen zo in hoeverre zij (financieel) afhankelijk zijn van externe
onderzoeksopdrachten. Ook de bij NWO beschikbare middelen bieden ruimte
voor ongebonden, nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek. Voorbeelden zijn
de programma’s in de Vrije Competitie, de talentprogramma’s en het OCWprogramma Zwaartekracht. De wetenschappelijke onafhankelijkheid is
daarnaast verankerd in de Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening.
Kwaliteit en integriteit van wetenschappelijk onderzoek blijven evenwel
aandacht vereisen, zowel bij de wetenschappelijke instellingen, bij bedrijven,
als vanuit de overheid.
De publieke sector maakt ook gebruik van kennis uit de private sector op het
gebied van biotechnologie. De noodzaak van kennisuitwisseling tussen
wetenschappers, maatschappelijke organisaties en bedrijven is onderstreept in
het WRR-rapport ‘Naar een lerende economie’2. Met de Nationale
Wetenschapsagenda (NWA), die eind 2015 in opdracht van het kabinet is
uitgebracht, wordt samenwerking door de kennisketen heen gestimuleerd om
zo meer impact te bereiken voor wetenschap, maatschappij en economie.
Daarbij gaat het, naast publiek-private samenwerking, nadrukkelijk ook om
2

Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2013), Naar een lerende economie,
Amsterdam University Press, Amsterdam

publiek-publieke samenwerking en fundamenteel onderzoek. Dat geldt ook
voor ontwikkelingen, genoemd in de trendanalyse, zoals personalised
medicine.
De departementen zijn doordrongen van het belang voldoende aandacht te
blijven besteden aan hun kennismanagement en kennisborging. Mede daarom
is in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu op 31 maart
2016 door Technologiestichting STW een wetenschappelijk
onderzoeksprogramma ‘Biotechnologie en Veiligheid’ gestart3. Het heeft tot
doel om wetenschappelijke inzichten en methodieken te ontwikkelen over
veiligheidsrisico’s en onzekerheden bij nieuwe biotechnologische innovaties.
Die kennis en inzichten zijn nodig voor het actueel en toekomstbestendig
houden van beleid en regulering.

5. Ethische kaders en maatschappelijke behoeften

De trendanalyse geeft aan dat een aantal ontwikkelingen ethische vragen
oproept. Bovendien is de afgelopen decennia gebleken dat in de samenleving
bepaalde toepassingen van biotechnologie niet breed worden geaccepteerd.
Met andere woorden, zowel vanuit moreel perspectief, als vanuit een
maatschappelijke behoefte, is het nodig om met elkaar in gesprek te gaan om
zicht te krijgen op de randvoorwaarden waaronder ontwikkelingen
aanvaardbaar kunnen zijn en op de grenzen die de maatschappij eraan wil
stellen.
Dit kabinet staat voor een betrouwbare overheid die kansen biedt en grenzen
stelt; die optimaal beschermt en minimaal belemmert. Voor biotechnologie
hecht het kabinet dan ook belang aan waarden als: veiligheid, zelfbeschikking
(autonomie) en vooruitgang. Hieronder is beschreven hoe deze waarden in het
beleid tot uiting komen voor de medische biotechnologie en de biotechnologie
in de landbouw waar de discussie over deze waarden tot dusver het meest
intensief wordt gevoerd.
Medische biotechnologie
Met name de ontwikkelingen in de medische biotechnologie leiden tot ethische
vraagstukken en de toepassing van deze technologieën vraagt om ethische
kaders, aldus de trendanalyse. In de gezondheidszorg beschikken we al over
dergelijke kaders, doordat in wet- en regelgeving verschillende ethische principes
zijn verankerd. Zo’n belangrijk principe in de zorg is geïnformeerde toestemming
(informed consent) voor patiënten die een behandeling ondergaan of meedoen
aan medisch-wetenschappelijk onderzoek. Een ander voorbeeld is de Regeling preimplantatie genetische diagnostiek (PGD), die kaders stelt waarbinnen een
3

http://www.stw.nl/nl/content/towards-modernization-biotechnology-and-safety

landelijke indicatiecommissie de diverse waarden en belangen tegen elkaar kan
afwegen en zodoende nieuwe indicaties kan beoordelen. Als laatste wordt
genoemd het principe van het vaststellen van de effectiviteit en veiligheid van
medische behandelingen, voordat middelen in aanmerking komen voor registratie
en vergoeding. Het bestaan van deze kaders neemt niet weg dat de invulling
ervan complex kan zijn door nieuwe ontwikkelingen. Nieuwe ontwikkelingen
kunnen veroorzaken dat de juiste balans bij het wegen van waarden opnieuw
gevonden moet worden. Het omgaan met zaken als nevenbevindingen, het
waarborgen van privacy en het vaststellen van veiligheid en effectiviteit van op
specifieke groepen patiënten toegesneden behandelingen is door de nieuwe
technologische mogelijkheden een grote uitdaging geworden. Dat betekent echter
niet dat de hierboven genoemde waarden en principes overboord moeten;
integendeel. Ze beogen immers de belangen van patiënten te beschermen en
morele grenzen te waarborgen. De biotechnologische ontwikkelingen dwingen
vooral om te zoeken naar andere wijzen om aan de waarden en principes invulling
te geven. Als de wijze waarop het principe van informed consent nu is uitgewerkt
niet meer aansluit bij de technologische mogelijkheden en veranderde
maatschappelijke opvattingen, op welke manier kunnen professionals in de zorg
dan wel waarborgen dat de patiënt goed geïnformeerd zijn toestemming verleent?
Als de gebruikelijke manier om veiligheid en effectiviteit van geneesmiddelen aan
te tonen niet meer passend is en soms vooruitgang in de weg staat, hoe kan
veiligheid en effectiviteit dan wel worden aangetoond, zonder dat het vooruitgang
in de weg staat? In deze zoektocht zijn primair de uitvoerders (onderzoekers,
artsen, industrie, etc.) aan zet. De overheid kan daaraan bijdragen door mee te
denken, processen te faciliteren en eventueel (als sluitstuk) regelgeving aan te
passen.

Het is van groot belang dat de ontwikkeling van medische toepassingen hand
in hand gaat met het denken en discussiëren over de medisch-ethische
vraagstukken die ze met zich meebrengen. Discussie over morele kwesties
leidt echter niet tot een einde van biotechnologische ontwikkelingen. Het doel
ervan is dat daardoor zicht ontstaat op de randvoorwaarden waaronder
toepassingen aanvaardbaar kunnen zijn en op de grenzen die de samenleving
eraan wil stellen. Zo is de toepassing van CRISPR-Cas als gentherapie in
volwassen cellen en weefsels van een andere orde dan de toepassing in
kiembaancellen, omdat de verandering in kiembaancellen aan het nageslacht
wordt doorgegeven. Bij de toepassing van CRISPR-Cas in kiembaancellen,
maakt het voor de morele aanvaardbaarheid en maatschappelijke acceptatie
uit of het gaat om het voorkomen van zeer ernstige erfelijke aandoeningen, of
dat het gaat om het toevoegen of verbeteren van eigenschappen als
intelligentie. Het voeren van de ethische discussie draagt dus bij aan het tot
stand komen van de randvoorwaarden waaronder de technologie moreel en
maatschappelijk aanvaardbaar wordt geacht. Dergelijke discussies worden
volop gevoerd, zowel onder wetenschappers als onder professionals in de
zorg. De beroepsgroepen die betrokken zijn bij klinische toepassing van next
generation sequencing technieken zijn nu al bezig om te komen tot een

richtlijn voor het omgaan met nevenbevindingen. Het is ook goed om te
constateren dat het debat over de aanvaardbaarheid van kiembaanmodificatie
niet uitsluitend gevoerd wordt onder professionals. In Nederland wordt
inmiddels een breed maatschappelijk debat met betrokkenheid van burgers
geëntameerd over de vraag in hoeverre kiembaanmodificatie met behulp van
onder andere CRISPR-Cas aanvaardbaar kan zijn4. Pas nadat dergelijke
maatschappelijke discussies zijn gevoerd, is het wenselijk dat de politiek op
basis daarvan de kaders vaststelt en eventueel tot aanpassing van de
regelgeving overgaat. Overigens geldt in het geval van het verbod op
kiembaanmodificatie dat dit niet alleen in Nederlandse wetgeving is
vastgelegd, maar ook in Europese wetgeving.
Biotechnologie in de landbouw
Het huidige kabinetsbeleid gaat uit van het beginsel van kansen benutten, mits
veilig voor mens, dier en milieu5. Dat betekent echter niet dat producten die
als veilig zijn beoordeeld ook door iedereen als veilig worden beschouwd of
worden geaccepteerd. Mogelijk ligt daar een morele afweging aan ten
grondslag, bijvoorbeeld de overtuiging om zo min mogelijk in te grijpen in de
natuur. Ook angst of maatschappij-opvattingen kunnen daarbij een rol spelen,
bijvoorbeeld vanuit wantrouwen tegen de industrie, de overheid en/of
beoordelende instanties. Ongeacht wat de achtergrond is, er bestaat een
diversiteit aan opvattingen over biotechnologie en dat vereist dat voldoende
ruimte geboden wordt om eigen afwegingen en keuzes te kunnen maken in
overeenstemming met individuele opvattingen en voorkeuren.
Keuzevrijheid voor consumenten en professionele gebruikers is dan ook een
belangrijk uitgangspunt bij biotechnologische toepassingen in onze
samenleving. Europese regelgeving verplicht bovendien tot het etiketteren van
ggo’s. Transparante, toegankelijke en begrijpelijke informatie over
biotechnologie in brede zin, evenals over specifieke toepassingen, is nuttig en
nodig om de samenleving in staat te stellen om de ontwikkelingen te kunnen
volgen en daarover een oordeel te kunnen vormen. Op velerlei wijzen komt
die informatie beschikbaar. In de biologische landbouw worden
biotechnologische technieken niet toegepast, waarmee consumenten een
duidelijke keuzemogelijkheid hebben. Daarnaast wordt in het onderwijs
aandacht besteed aan biotechnologische ontwikkelingen en zijn er veel
partijen die informatie bieden, zoals wetenschappers en bedrijven. Het
Informatieplatform Groene Biotechnologie is een initiatief van bedrijfsleven,
4
5

AMC, prof. dr. S. Repping et al.
Kst. 27 428, nr. 270

overheid, maatschappelijke organisaties en wetenschap om een dialoog te
voeren over biotechnologie bij planten. Naast het uitwisselen van informatie
wordt daar gesproken over de onderliggende waarden die visies op de
landbouw bepalen; dus ook op de toepassing van biotechnologie in de
landbouw.
Voor biotechnologie bij dieren bestaat overigens al een wettelijke systematiek
voor ethische beoordeling, waarbij de vraag centraal staat welke
maatschappelijke waarde met een toepassing wordt gediend en of die
toepassing als maatschappelijk acceptabel wordt gezien.

6. Doorbreken van de Europese regelgevingsimpasse

Europese regelgeving stelt bindende kaders voor nationale wetgeving in de
EU-lidstaten. Helaas moet worden vastgesteld dat Europa op het gebied van
biotechnologie, en in het bijzonder ggo’s, in een impasse is verzand.
Besluitvorming over toelatingen stagneert, het actueel houden van de
regelgeving blijft achter bij nieuwe ontwikkelingen in de biotechnologie,
effectieve en daadkrachtige besluitvorming en beleidskeuzes ontbreken en
besluitvorming belandt inmiddels standaard in beroepscomités waarbij de
uitkomsten onbeslist zijn. Hierdoor is de Europese Commissie minder
besluitvaardig dan gewenst. Bovendien worden bestaande mogelijkheden
binnen de geldende Europese regelgeving niet of onvoldoende benut.
De oorzaak hiervan is een diep gewortelde verdeeldheid tussen de Europese
lidstaten en binnen de Europese instituties over genetische modificatie.
Daardoor is het onderwerp zo politiek gevoelig geworden, dat voortgang in de
beleidsontwikkeling stagneert. Dit geldt bijvoorbeeld voor nieuwe
plantveredelingstechnieken, maar ook voor nieuwe ontwikkelingen in de
biotechnologie die als synthetische biologie worden aangeduid.
Mede op initiatief van Nederland is in 2015 de nationale teeltbevoegdheid tot
stand gekomen met als doel om vooruitgang te bereiken in de gestagneerde
Europese besluitvorming over toelating van gg-gewassen6. Een belangrijk
discussiepunt dat nog steeds niet is opgelost, betreft de vraag in hoeverre op
de producten van zogenaamde nieuwe modificatie- of veredelingstechnieken
de Europese regelgeving van toepassing is. De Europese Commissie beraadt
zich al een aantal jaren op dit vraagstuk terwijl ondertussen, zoals ook in de
trendanalyse is beschreven, de technieken zich verder ontwikkelen. Door
nationale interpretaties die als gevolg van de Europese besluiteloosheid zijn
6

Kst. 27 428, nr. 307, 309 en 317

ontstaan, treedt disharmonisatie op en valt het level playing field in Europa
uiteen.
Op het gebied van plantveredeling ontwikkelen bedrijven en onderzoekers in
toenemende mate nieuwe technieken waarmee veredeling nog sneller en
gerichter kan plaatsvinden. Die technieken vinden echter in Europa
nauwelijks toepassing vanwege de uitvoeringslasten en onzekerheden die
samenhangen met de Europese risicobeoordelingen en het toelatingsbeleid.
Dat wordt mede veroorzaakt door onduidelijkheid over de juridische status
van nieuwe veredelingstechnieken in relatie tot de geldende Europese ggoregelgeving.
Deze situatie illustreert dat het noodzakelijk is om ook de toereikendheid van
het huidige Europese beleid en de geldende Europese regelgeving aan de orde
te stellen en de mogelijkheden te verkennen om daarin verbetering aan te
brengen. Een onderdeel daarvan is duidelijkheid te verkrijgen over welke
vormen van biotechnologische toepassingen onder de regelgeving vallen en
welke niet. Daarover wordt met de Europese Commissie en de lidstaten dit
najaar het gesprek aangegaan.