Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

452
Vragen van het lid Koşer Kaya (D66)
aan de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking over de
prijs die vrouwen betalen voor de
economische crisis. (Ingezonden
30 september 2009)
1
Heeft u kennisgenomen van het
rapport van Plan over de positie van
meisjes en vrouwen in de wereld?1
2
Wat is uw opvatting over het rapport,
dat een duidelijk verband legt tussen
het investeren in meisjes en de
economische vooruitgang van een
land?
3
Hoe verhouden de goede resultaten
op het gebied van gelijkheid van
vrouwen, met name in het onderwijs,
zich tot de uitkomsten van het rapport
van Plan?2
4
Kunt u aangeven hoe en via welke
kanalen Nederland een bijdrage
levert om meisjes en vrouwen in
ontwikkelingslanden gelijke kansen te
geven?
5
Hoe gaat u, gezien de onzekerheid
over het herstel van de
wereldeconomie, uw beleid

KVR38122
2009Z17628
0910tkkvr452
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

intensiveren om ervoor te zorgen dat
deze meisjes niet het slachtoffer
blijven van de crisis?
1

Plan UK, 2009: «Because I’m a girl: The state
of the Worlds girls 2009, Girls in the global
economy: adding it all up»
2
Ministerie van Buitenlandse Zaken, april
2009: «Samen werken aan mondiale
uitdagingen: Nederland en multilaterale
ontwikkelingssamenwerking», p. 64 en 65.

Antwoord
Antwoord van minister Koenders
(Ontwikkelingssamenwerking)
(ontvangen 27 oktober 2009)
1
Ja.
2
Het rapport van Plan haalt een groot
aantal studies aan van instituten als
de Wereldbank, IFC, de VN en
gerenommeerde academische
instellingen om te onderbouwen dat
investeren in meisjes een
economisch slimme stap is, voor
huishoudens, voor bedrijven en voor
een economie als geheel (o.m. p.
19-22, p.137-143). Ook wordt de
conclusie van de president van de
Wereldbank, Robert Zoellick,
geciteerd: «Investing in adolescent
girls is precisely the catalyst poor
countries need to break the
intergenerational poverty and to
create a better distribution of income.

Investing in them in not only fair, it is
a smart economic move» (p.28). Dit is
geheel in lijn met mijn analyse, die
mij deed besluiten om gender tot
speerpunt van mijn beleid te
verklaren.
Het interessante van het rapport is
dat het niet bij een korte analyse op
macroniveau blijft, maar dat het
wordt aangevuld met een groot
aantal relevante voorbeelden,
illustraties en citaten uit de dagelijkse
praktijk. Die praktijk wordt zelfs nog
zichtbaarder gemaakt met de «Real
Choices, Real Lives» cohort studie,
waar Plan sinds 2007 een steekproef
van 142 meisjes vanaf hun geboorte
is gaan volgen. Dit geeft het rapport
iets extra’s ten opzichte van andere
rapporten en studies.
In het zesde hoofdstuk van het
rapport beschrijft Plan een agenda
om hier actie op te nemen. Ik kan mij
goed vinden in het «10 point action
plan» dat hier wordt aangedragen
(p.167). Wel wil ik voor mijn beleid
vasthouden aan de zeven
interventieterreinen die de UN Task
Force on Education and Gender
Equality in 2006 heeft geïdentificeerd.
Deze agenda is iets breder en kijkt
ook naar de bevordering van seksuele
en reproductieve gezondheid en
rechten en de bestrijding van geweld
tegen vrouwen en meisjes:
onderwerpen die meer impliciet dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

961

expliciet in «het 10 point action plan»
terugkomen.
3
De resultaten op het gebied van
gelijkheid van vrouwen zijn niet in het
woord «goed» samen te vatten. Zoals
ik al in «Een zaak van iedereen»
stelde zijn MDG3 en MDG5 de MDG’s
waarop in de meeste landen minder
voortgang is geboekt dan op de
andere MDG’s. Er is wel voortgang,
maar deze gaat traag. Van de 113
landen die in 2005 nog geen
gendergelijkheid in primair en
secundair onderwijs hadden zullen
slechts 18 dit doel in 2015 gaan
halen1.
Er is zeker een inhaalslag gemaakt
wanneer het gaat over gelijke
toegang tot basisonderwijs. De
gender-pariteit, die de verhouding
tussen jongens en meisjes in het
onderwijs meet, is met name op de
basisschool sterk gestegen, naar 0.95
in 2006. Er is vooral vooruitgang
geboekt in landen als Burkina Faso,
Ethiopië, Guinee, India, Nepal, Niger
en Jemen. In veel landen blijkt dat
wanneer meisjes eenmaal onderwijs
volgen, zij vaak beter presteren dan
jongens en minder vaak blijven zitten.
Nederland heeft eind jaren ’90 sterk
ingezet op onderwijs voor iedereen.
Studies geven aan dat wanneer
meisjes de mogelijkheden worden
gegeven de basisschool af te ronden
en door te leren, zij de mogelijkheid
krijgen om ook hun economisch
potentieel te benutten2. Ongeveer de
helft van alle landen kent echter nog
geen gendergelijkheid in het
onderwijs.
De toename van de gender-pariteit in
het voortgezet onderwijs gaat echter
een stuk minder snel. Het rapport van
Plan besteedt hier veel aandacht aan.
Vooral in Zuid Azië en Sub-Sahara
Afrika beginnen nog steeds veel
minder meisjes dan jongens aan het
secundair onderwijs3. Ook is het
percentage meisjes dat het secundair
onderwijs niet afmaakt in veel landen
nog steeds groot. In Bangladesh
maakt slechts 40% van de meisjes de
middelbare school af4. Oorzaken
moeten worden gezocht in een
veelheid aan factoren: een gebrek aan
geschoolde leerkrachten, een gebrek
aan vrouwelijke leerkrachten,
onvoldoende op meisjes
toegesneden schoolmateriaal,
onveiligheid op en naar school, tekort
aan sanitaire voorzieningen, culturele
achterstelling van meisjes,
uithuwelijking,

tienerzwangerschappen en
kinderhandel. Doordat meer meisjes
dan jongens de middelbare school
niet afmaken is de instroom in het
tertiair onderwijs in deze regio’s nog
ongelijker: in Sub-Sahara Afrika is de
verhouding meisjes / jongens in het
tertiair onderwijs ongeveer 6 /10.5
De economische crisis werpt een
schaduw op de positieve
ontwikkelingen. Er zijn tekenen
dat vooral onder de armste
bevolkingsgroepen de klok wordt
teruggedraaid en vooral meisjes door
de verslechterde financiële situatie
van school worden gehaald, om
bijvoorbeeld te worden ingezet om
huishoudelijke taken en andere
informele of niet-betaalde arbeid te
verrichten. Dit biedt op
huishoudniveau wellicht soelaas voor
de korte termijn, maar verkleint
helaas de kansen aanzienlijk om op
de langere termijn sterker uit de crisis
te komen. Investeren in onderwijs
voor meisjes blijft daarom van groot
belang.
Het rapport van Plan presenteert
vergelijkbare cijfers uit diverse
officiële bronnen. Het is daarmee een
genuanceerde weergave van de
feiten op dit terrein.
4
In 2008 is het MDG3 fonds van start
gegaan. Hiermee stel ik 70 miljoen
euro ter beschikking aan organisaties
die bijdragen aan het behalen van
MDG3. In totaal zijn er 45 activiteiten
gefinancierd voor vrouwen op het
gebied van gelijke toegang tot de
arbeidsmarkt en economische
versterking, gelijke land en
eigendomsrechten, bevordering van
politieke participatie en bestrijding
van geweld tegen vrouwen.
Onderwijs is een belangrijk element
in het ontwikkelingsbeleid. Ongeveer
13% van het OS-budget wordt
besteed aan onderwijs. De kanalen
die hiervoor worden gebruikt zijn
overheden, multilaterale organisaties
en NGO’s. In de 14 partnerlanden
waarin Nederland de onderwijssector
ondersteunt, wordt consequent
aandacht besteed aan de positie van
meisjes en vrouwen. Dit leidt tot de
invoering van specifieke maatregelen
die de toegang van meisjes tot school
vergroot en hun uitval vermindert.
Voorbeelden hiervan zijn o.a. de
bouw van aparte toiletten, werving
van vrouwelijke leerkrachten en
directeuren en positievere
beeldvorming van meisjes in
lesmateriaal.

Via de ambassades in partnerlanden
worden activiteiten uitgevoerd om
gelijkheid van vrouwen te
bevorderen.
In de landen waar de overheid wordt
ondersteund in het onderwijs- of
gezondheidsprogramma wordt
expliciet aandacht geschonken aan
toegang van meisjes tot onderwijs.
Bijvoorbeeld hoe tienermoeders weer
kunnen instromen, aandacht voor
seksueel geweld tegen meisjes en het
opzetten van internaten wanneer de
afstand tussen huis en school te
groot is. Ook worden ambassades
gevraagd een actieve
genderdiplomatie te bedrijven en de
(politieke) dialoog over de positie van
vrouwen en meisjes op nationaal
niveau aan te gaan.
5
Gelijke rechten en kansen voor
vrouwen en meisjes zijn en blijven
een centraal punt in mijn beleid. Ik
onderschrijf de uitspraak van Maria
Eitel van de Nike Foundation in het
rapport van Plan (p.138) dat er sprake
is van een «irrational gap», waar het
uitblijven van investeringen in
meisjes betreft, terwijl vele analyses
laten zien dat juist dit de hoogste
return on investment oplevert.
Vrouwen en meisjes zijn een
belangrijk deel van de oplossing van
de economische crisis, en niet alleen
maar lijdend voorwerp. Dat blijf ik
benadrukken, ook op internationale
conferenties en tijdens mijn bezoeken
aan landen.
1

Ministerie van Buitenlandse Zaken (2009),
Resultaten in Ontwikkeling: Rapportage
2007–2008.
2
Abu-Ghaida, Dina and Klasen, S. (2004) The
costs of missing the millennium development
goal on gender equity; WB (2008) Annual
report 2008: Millennium Development Goal 3
Fact sheet; Overseas Development Institute
(London,UK, 2008) A significant Shift: women,
food security and agriculture in a global
market place.
3
Mayra Buvinic et al., Wereldbank (2008),
Equality for Women: Where do we stand on
MDG3?
4
Integrated Regional Information Networks
(IRIN), Bangladesh: Gender gap, dropout rate
a challenge for schools, (2009)
5
Mayra Buvinic et al., Wereldbank (2008),
Equality for Women: Where do we stand on
MDG3?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

962