Gespreknotitie RUIMTEVOLK (Jeroen Niemans)
ter voorbereiding op rondetafelgesprek Nationale Omgevingsvisie
dd 7 maart 2018
Geachte leden van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Dank voor de uitnodiging voor het rondetafelgesprek over de Nationale Omgevingsvisie
(NOVI). Dat er in deze fase op deze manier wordt gesproken over de NOVI in wording is
waardevol. De potentie die de NOVI heeft als richtinggevend document voor de toekomstige
leefomgeving is evident, maar het waarmaken ervan zal een uitdaging zijn.
In opdracht van het programma Aan de Slag met de Omgevingswet (waarin IPO, VNG,
UvW en Rijk samenwerken) hebben wij de afgelopen periode twaalf partijen begeleid die
werken aan een omgevingsvisie: acht gemeenten, twee provincies en twee regio’s. Mede op
basis van deze ervaring durven wij te stellen dat een omgevingsvisie een instrument is dat,
indien goed uitgewerkt en opgepakt, zal zorgen voor een compleet andere manier van
werken aan langetermijnbeleid. Wie denkt dat een omgevingsvisie een hedendaagse vertaling
van een structuurvisie is, met wat extra paragrafen over thema’s als energie en gezondheid
en wat aanvullende aandacht voor participatie, komt bedrogen uit. Juist door het toevoegen
van nieuwe integrale thema’s ontstaat een compleet nieuw speelveld. Het werken aan een
omgevingsvisie vraagt een echt gesprek over de toekomst van steden en dorpen, met
belanghebbende partijen en bewoners. Het vraagt om écht integraal verkennen en uitwerken,
om het doorbreken van de vertrouwde sectorale aanpak. Een omgevingsvisie is een
verrijking van het gesprek over onze leefomgeving en vormt voor overheden de kans om
verbindingen te leggen tussen de traditionele domeinen en afdelingen.
Om de potentie te kunnen verzilveren zijn er voor de NOVI drie zaken noodzakelijk: een
pro actieve rol van de overheid, focus en concretisering. Bovendien moet er vaart gemaakt
worden, wil de NOVI niet worden ingehaald door andere beleidstrajecten en verworden tot
een samenvatting van reeds ingezet beleid waarin de kansen op een integraal
toekomstperspectief wordt gemist.
Allereerst zal de NOVI een helder perspectief moeten bieden. De vier gekozen thema’s
bieden hiervoor een goede basis, Maar doordat werkelijke keuzes nog ontbreken, is dit nu te
vrijblijvend.Ons pleidooi is om dit te doorbreken door het aanbrengen van een stevige focus
op een beperkt aantal speerpunten. Wij sluiten hierbij graag aan bij de Commissie m.e.r. die

Gespreksnotitie Tweede Kamer NOVI - RUIMTEVOLK

1 van 2

recent de provincie Noord-Holland heeft geadviseerd om focus aan te brengen in haar
provinciale omgevingsvisie, omdat, volgens de commissie, ‘door de hoeveelheid doelen en
ambities van de provincie het risico bestaat dat de visie zo abstract blijft dat geen duidelijke
keuzes kunnen worden gemaakt.’
Wij zien drie belangrijke opgaven met betrekking tot de fysieke leefomgeving:
1. Energietransitie en de ruimtelijke impact van de omslag naar een klimaatbestendige
en CO​2​-neutrale samenleving. Om de doelstellingen uit het akkoord van Parijs te
halen, is een marathon op sprintsnelheid nodig.
2. Bouwen aan toekomstbestendige dorpen en steden door slimme koppelingen te
maken tussen de kwantitatieve woningbouwopgave en maatschappelijke opgaven.
3. Omgaan met de verschillen tussen groei en krimp en de ruimtelijk-economische
strategie die daarbij hoort, waarin een link wordt gelegd tussen REOS en de
krimpaanpak.
Het rijk, gemeenten, provincies en waterschappen zijn recent gestart met een interbestuurlijk
programma en een gezamenlijke agenda. Daarnaast wordt er op diverse schaalniveaus
gewerkt aan verschillende visies, vaak ook op regionaal niveau, waarin een van de drie
bovenstaande thema’s wordt uitgewerkt, zoals een regionale energiestrategie.
Deze trajecten zijn hoopvol, maar ze staan of vallen bij de mate waarin het lukt ze concreet
te maken.
Ons advies is om in de NOVI niet alleen lokale en regionale afwegingsruimte te bieden,
maar om steden en regio’s ook te ondersteunen met een heldere doelstellingen en duidelijke
uitspraken over verwachtingen, rollen en verantwoordelijkheden rondom de centrale
opgaven. Een regionale aanpak van de energie- of woningbouwopgave vraagt immers om
ondersteuning van de handelingsperspectieven van partijen. Dat begint met een heldere
formulering van ambities en kaders en uitspraken over rollen en verwachtingen van partijen
en niet in de laatste plaats de overheden. Om van een abstracte visie naar concreet
programma te komen hebben wij een instrumentenkoffer ontwikkeld. Deze instrumenten
bieden sturing om tot concrete afspraken te komen. Denk aan sturing via financiële prikkels,
het sluiten van triple helix bestuurlijke en programmatische afspraken (deals), het inzetten op
de ontwikkeling en deling van kennis en kunde of maatwerk in regelgeving.
De complexiteit van de opgaven vraagt daarnaast om kennis en beelden en praktijken met
nieuwe oplossingsrichtingen. Daarom pleiten wij tot slot voor ruimte voor vernieuwende
projecten en praktijken. Denk hierbij aan het steunen van ​best practices​, het initiëren van

sleutelprojecten en ontwerpend onderzoek, maar bovenal: het communiceren hierover. De
recent door de provincie Noord-Brabant uitgebrachte Omgevingskrant is hier een mooi
voorbeeld van. Op deze manier kunnen we van de NOVI een traject maken waar iedereen
aan mee wil doen, en werken we aan een integrale toekomst van onze leefomgeving.

Gespreksnotitie 2e kamer NOVI RUIMTEVOLK

2 van 2