Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

120
Vragen van het lid Bontenbal (CDA) aan de Minister voor Klimaat en Energie
over de stijgende energierekening en het functioneren van de energiemarkt
(ingezonden 24 augustus 2022).
Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen 20 september
2022)
Vraag 1
Kunt u beschrijven op welke wijze de Autoriteit Consument & Markt (ACM) op
dit moment, in een zeer turbulente energiemarkt, toezicht houdt op energieleveranciers?
Antwoord 1
De ACM heeft afgelopen winter door externe experts laten onderzoeken of zij
meer kan doen om consumenten te beschermen tegen mogelijke financiële
problemen van energieleveranciers. De onderzoekers zien extra ruimte voor
de ACM binnen de huidige wetgeving en menen dat op sommige punten
nieuwe wet- en regelgeving nodig is om de positie van de consument te
versterken.1
De ACM wil die ruimte zo spoedig mogelijk benutten. Extra toezicht moet
energieleveranciers weerbaarder maken tegen plotselinge inkoopprijsstijgingen op de energiemarkt. De eisen bieden geen garantie tegen faillissementen,
maar kunnen de kans daarop wel verkleinen. De ACM heeft de huidige
wettelijke eisen op het gebied van financiële, organisatorische en technische
kwaliteiten verder uitgewerkt in een beleidsregel, op basis van onder meer
gesprekken met de energiesector, beleidsmakers, consumentenorganisaties
en experts. De ACM heeft deze zomer een concept voor deze beleidsregel ter
consultatie voorgelegd, met het streven deze in te laten gaan aan het begin
van het nieuwe stookseizoen op 1 oktober 2022.2 Gelet op de aan de ACM
gemandateerde bevoegdheid tot het verlenen van een leveringsvergunning,
werk ik aan een eigen beleidsregel. Daarin wordt de ACM geïnstrueerd bij de
vergunningverlening aangescherpte eisen te hanteren, zodat de ACM haar
beleidsregel kan gaan hanteren.
Eind december 2021 heeft de toenmalig Staatssecretaris van Economische
Zaken en Klimaat een onderzoek aangekondigd naar de financiële eisen die

1
2

ah-tk-20222023-120
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Zie: https://www.acm.nl/publicaties/extern-onderzoek-naar-het-toezicht-op-energieleveranciers.
Zie: ACM start consultatie extra eisen energieleveranciers | ACM.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

worden gesteld aan energieleveranciers en naar de positie van de consument
bij faillissement van een energieleverancier. Dit onderzoek is uitgevoerd en
naar de Kamer gestuurd. Mede naar aanleiding van dit onderzoek worden de
financiële eisen die gelden voor energieleveranciers nog dit najaar aangescherpt, zoals aangekondigd in de begeleidende brief bij het onderzoeksrapport, welke ik Uw Kamer d.d. 20 september 2022 heb doen toekomen, Door
deze aanscherping wordt de bescherming van consumenten verbeterd en
wordt de kans verkleind dat zij de dupe worden van het faillissement van een
energieleverancier.
Vraag 2
Hoe beoordelen u en de ACM het feit dat verschillende energieleveranciers
niet langer actief contracten aanbieden op hun websites, maar het aangaan
van een nieuw contract sterk ontmoedigen of onmogelijk maken? Is dat
toegestaan?
Antwoord 2
De ACM houdt de energiemarkt scherp in de gaten. Energieleveranciers zijn
verplicht op een betrouwbare wijze en tegen redelijke tarieven en voorwaarden zorg te dragen voor de levering van elektriciteit en gas aan iedere in
artikel 95b, eerste lid van de Elektriciteitswet 1998 en artikel 44, eerste lid, van
de Gaswet bedoelde afnemer die daarom verzoekt. Zulke afnemers moeten in
ieder geval een modelcontract met een energieleverancier kunnen afsluiten.
Het onmogelijk maken een contract af te sluiten, is daarmee niet toegestaan.
Het actief aanbieden van contracten is echter geen verplichting.
Vraag 3 en 4
Hoe beoordelen u en de ACM het feit dat verschillende energieleveranciers
het modelcontract, dat verplicht door hen moet worden aangeboden, moeilijk
vindbaar maken op hun website? Is dat toegestaan?
Hoe beoordelen u en de ACM het feit dat verschillende energieleveranciers
alleen nog telefonisch contracten aanbieden (en het overstappen via de
website niet langer mogelijk maken)? Is dat toegestaan?
Antwoord 3 en 4
Energieleveranciers moeten zorgen dat het modelcontract dat zij aanbieden
vindbaar is op hun website. De ACM heeft vorig jaar energieleveranciers
aangesproken op het niet aanbieden van modelcontracten.3 De geldende
tarieven van het modelcontract dienen op de website te staan, zoals ook
beschreven is in het modelcontract. Het is geen verplichting dat het modelcontract ook via de website moet kunnen worden afgesloten.
Vraag 5
Mogen energieleveranciers nieuwe klanten weigeren? Zo nee, hoe houdt de
ACM er toezicht op dat dit niet gebeurt, aangezien meerdere leveranciers
alleen nog telefonisch contracten aanbieden en dus elke controle hierop
ontbreekt?
Antwoord 5
Zoals aangegeven bij het antwoord op vraag 2 is weigeren niet toegestaan.
De ACM monitort o.a. signalen via haar loket ACM ConsuWijzer. Indien de
ACM hier signalen over ontvangt, kan zij een onderzoek starten.
Vraag 6 en 7
Mogen energieleveranciers hun tarieven voor gas en elektriciteit bij contracten met onbepaalde tijd en variabele tarieven elke maand aanpassen? Zijn
hier regels voor?
Mogen energieleveranciers hun tarieven voor gas en elektriciteit bij het
modelcontract elke maand aanpassen? Zo nee, hoe houdt de ACM er toezicht
op dat dit niet gebeurt?

3

Zie: ACM treedt op tegen leveranciers die geen modelcontracten aanbieden | ACM.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 6 en 7
In de regel worden de tarieven voor contracten voor onbepaalde tijd met
variabele tarieven op 1 januari en 1 juli aangepast, maar tussentijdse
aanpassingen zijn mogelijk indien dit is afgesproken in de algemene
voorwaarden. Energieleveranciers zijn verplicht om de tariefswijziging met
een redelijke termijn van te voren bij hun klanten bekend te maken. Ook in
het modelcontract is bepaald dat tarieven in de regel op 1 januari en 1 juli
aangepast kunnen worden. Bij onvoorziene tussentijdse wijzigingen (anders
dan op 1 januari en 1 juli) dient de leverancier de klant met een modelcontract persoonlijk en tijdig te informeren over de tariefswijziging. Tariefswijzigingen bij modelcontracten zijn alleen mogelijk bij zeer uitzonderlijke en
onvoorziene wijzigingen in de marktomstandigheden waardoor het onhoudbaar zou zijn om te tarieven van het modelcontract ongewijzigd te laten.
Vraag 8
Mogen energieleveranciers in het modelcontract elk tarief aanbieden dat zij
maar wensen? Zo ja, hoe wordt voorkomen dat dit de facto gebruikt wordt
om het aangaan van een nieuw contract te belemmeren door te hoge
tarieven te rekenen?
Antwoord 8
Energieleveranciers mogen in het modelcontract niet elk tarief aanbieden dat
zij maar wensen. Het tarief moet, zoals aangegeven bij vraag 2, redelijk zijn.
Vraag 9
Hoe beoordelen u en de ACM het feit dat bij meerdere leveranciers de
informatie over het energiecontract zodanig wordt gepresenteerd op hun
website of tarievenbladen dat het niet mogelijk is de kale leveringstarieven
voor elektriciteit en gas (eenvoudig) te vinden? Welke eisen aan transparantie
zijn er op dit punt?
Antwoord 9
In het modelcontract is het verplicht de variabele leveringskosten in euro’s
per kWh inclusief overheidsheffingen en btw te communiceren, zodat een
afnemer deze tarieven kan vergelijken. Deze tarieven moeten vindbaar zijn op
de website van de energieleverancier.
Vraag 10
Bent u bekend met het feit dat er bijna geen jaarcontracten meer worden
aangeboden door energieleveranciers in Nederland? Bent u bekend met het
feit dat in Duitsland voornamelijk jaarcontracten worden aangeboden door de
grote energieleveranciers? Hoe beoordeelt u dit verschil?
Antwoord 10
Ik ben bekend met het feit dat er bijna geen jaarcontracten meer worden
aangeboden door energieleveranciers in Nederland. Daarnaast ben ik ook
bekend met de situatie in Duitsland. De situatie in Duitsland is anders dan in
Nederland, omdat de regelgeving daar voorschrijft dat een consument
verplicht de hele looptijd van een dergelijk contract moet afmaken. Dit
betekent dat een leverancier hierdoor relatief minder risico loopt, maar daar
staat tegenover dat het voor de consument moeilijker is om, door over te
stappen, de keuze te maken over waar ze hun energie afnemen. Ik vind het
wenselijk dat er op korte termijn weer meer aanbod van vaste contracten op
de Nederlandse markt komt. Overigens geeft dat geen garantie dat de prijzen
lager zouden komen te liggen. Zie ook het antwoord op vraag 12 en 13.
Vraag 11
Hoe beoordelen u en de ACM het feit dat door het alleen nog aanbieden van
contracten met onbepaalde tijd en variabele tarieven alle risico’s bij de
consument worden gelegd en de consument daardoor niet meer de keuze
heeft zich met een jaarcontract in te dekken tegen risico’s?
Antwoord 11
De ACM en ikzelf zien het ontbreken van vaste prijs contracten als een gevolg
van vooral het teruggelopen aanbod van gas, met name door de geopolitieke
situatie. Door de sterk gestegen en schommelende energieprijzen, is het voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

energieleveranciers op dit moment niet goed mogelijk om contracten met een
vaste prijs voor een langere periode aan te bieden. Daarbij komt bovendien
het risico dat klanten met een vast contract bij eventueel dalende prijzen in
de toekomst voor een relatief lage vergoeding kunnen overstappen naar een
andere energieleverancier, hetgeen de energieleverancier met hoge kosten
zou achterlaten. Dat de consument niet meer de keuze heeft om een
jaarcontract af te sluiten, vind ik betreurenswaardig en ik ben van mening dat
daar verandering in moet komen. Zie vraag 12 en 13.
Vraag 12 en 13
Deelt u de mening dat de lage opzegvergoedingen en/of het feit dat
consumenten in Nederland makkelijk kunnen overstappen naar een andere
energieleverancier leidt tot het incalculeren van forse risicopremies in de
contracten (onbepaald, variabel) die energieleveranciers op dit moment
aanbieden?
Bent u bereid met de ACM te bespreken of hier op zeer korte termijn
verandering in kan komen, zodat energieleveranciers weer jaarcontracten
kunnen en gaan aanbieden?
Antwoord 12 en 13
Zoals reeds toegelicht in het antwoord op vraag 11 zorgt de uitzonderlijke
situatie op de energiemarkt voor moeilijkheden bij het aanbieden van
contracten met een vast tarief. Het is niet de verwachting dat de energieprijzen op korte termijn sterk zullen dalen. De energieleveranciers zullen bij het
aanbieden van langjarige contracten met een vaste prijs energie voor een
lange periode moeten inkopen tegen de huidige hoge prijzen. Verder zijn de
kosten voor zekerheid (margin calls) in de huidige instabiele markt erg hoog.
Energiebedrijven moeten hoge bedragen als onderpand betalen om de
risico’s op termijncontracten af te dekken. Voor zover energiebedrijven al
bereid zijn om vaste-prijscontracten aan te bieden aan hun afnemers zullen zij
deze hoge kosten voor zekerheid doorberekenen in hun tarieven.
De opzegvergoeding die de consument betaalt als hij voortijdig opzegt, is in
de huidige markt en gelet op het risico van energieleveranciers relatief laag.
De ACM is daarom al geruime tijd in overleg met leveranciers om te komen
tot een aanpassing van de Richtsnoeren Redelijke opzegvergoedingen om bij
te dragen aan verlaging van het risico voor energieleveranciers bij het
afsluiten van jaarcontracten. Zoals genoemd in de Kamerbrief over aanvullende maatregelen energierekening (20 september 2022) heb ik met energieleveranciers de wens besproken dat er weer vaste contracten in de markt zullen
worden aangeboden in 2023, wanneer de ACM regels omtrent de opzegvergoeding voor vaste contracten vaststelt die beter aansluiten bij de reële
restwaarde van het contract.
Vraag 14
Bent u bereid met de ACM te bespreken of energieleveranciers naast het
modelcontract voor onbepaalde tijd en variabele tarieven zij ook een
modelcontract voor één jaar vast moeten gaan aanbieden tegen marktconforme tarieven en altijd afsluitbaar?
Antwoord 14
De ACM heeft de bevoegdheid om na consultatie van organisaties van
leveranciers, netbeheerders en afnemers, vast te stellen hoe het modelcontract eruit dient te zien, zo blijkt uit de Elektriciteits- en Gaswet (artikelen 95na
Elektriciteitswet 1998 en 52ca Gaswet). In de Elektriciteits- en Gaswet wordt
geen invulling gegeven aan de vorm van het modelcontract. De ACM heeft de
vorm van het modelcontract vastgesteld in Het Besluit tot vaststellen van het
modelcontract voor de levering van elektriciteit en gas aan kleinverbruikers.
Daarin heeft de ACM bepaald dat het gaat om een contract met een variabele
prijs voor onbepaalde tijd. Dit heeft mede te maken met de verplichting van
een leverancier om consumenten ten minste een overeenkomst voor de
levering van elektriciteit voor een onbepaalde duur aan te bieden. Ik ben
bereid om met de ACM te bespreken of het noodzakelijk en wenselijk is, en
zo ja op welke wijze, dat energieleveranciers verplicht worden tot het
aanbieden van een vast modelcontract.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 15
Heeft u of de ACM ook signalen ontvangen dat sommige energieleveranciers
de voorschotbedragen onnodig verhogen door niet alleen de tarieven te
verhogen, maar ook de jaarverbruiksprognoses van hun klanten? Zo ja, hoe
wordt hier op gehandhaafd?
Antwoord 15
Zowel de ACM als ikzelf hebben deze signalen nog niet ontvangen.
Vraag 16
Bent u het met de CDA-fractie eens dat de tarieven voor teruglevering van
elektriciteit net zoals de tarieven voor levering van elektriciteit niet tussentijds
aangepast mogen worden bij een vast contract voor bepaalde tijd? Heeft u
signalen dat dit wél gebeurt?
Antwoord 16
Ik heb enkele signalen gekregen over het verlagen van de teruglevertarieven
bij vaste contracten. In principe zijn de bepalingen in het afgesloten contract
leidend. Bij een vast contract is het normaal gesproken dus niet mogelijk om
de terugleververgoeding te wijzigen, tenzij in de algemene voorwaarden is
voorzien in een uitzondering om tarieven voor het terugleveren van energie,
in de situatie die op dat moment aan de orde is, aan te passen. Leveranciers
dienen hun afnemers dan tijdig op de hoogte te stellen. Consumenten
kunnen bij ACM ConsuWijzer terecht met de vraag hoe om te gaan met
geschillen.
Vraag 17
Bent u het met de CDA-fractie eens dat er sprake is van een crisis in de
energiemarkt en dat daarom alle energieleveranciers tenminste elke maand
aan de ACM inzicht moeten gaan geven in hun financiële positie (o.a.
balanspositie) en hun sourcing (waar zij hun energie kopen en of deze
partijen risico’s lopen)?
Antwoord 17
Ik ben het eens met de CDA-fractie dat er sprake is van een crisis in de
energiemarkt. Een leverancier is verplicht zich actief bij de toezichthouder te
melden als er bijvoorbeeld betalings- of liquiditeitsproblemen voordoen of als
leveringszekerheid in gevaar komt. Dit geldt los van de specifieke omstandigheden of ontwikkelingen die hiertoe aanleiding geven.
Vraag 18
Bent u bereid op korte termijn samen met de ACM en andere organisaties
een dashboard te ontwikkelen dat inzicht geeft in de stijging van de energierekening van verschillende type huishoudens en de betalingsproblemen die
ontstaan?
Antwoord 18
Er is al gelukkig al veel informatie beschikbaar via de site van de ACM en
andere instanties, zoals bijvoorbeeld het CBS. Laatstgenoemde is ook bezig
om te onderzoeken hoe deze informatie op korte termijn nog verder
verbeterd kan worden.4
Vraag 19
Bent u bekend met het feit dat energieleveranciers steeds hogere «margin
calls» moeten aanhouden, waardoor ze geen lange termijncontracten
aangaan en dat dit een prijsopdrijvend effect heeft? Bent u bereid te
onderzoeken of de overheid (samen met banken) een rol kan spelen in het
beperken van deze margin calls?
Antwoord 19
Het klopt dat energiebedrijven door de hoge en volatiele energieprijzen
steeds meer onderpand moeten betalen voor termijncontracten. Energiebedrijven kunnen risico’s afdekken door lange termijncontracten aan te gaan.
4

Zie: Achtergronden van CBS-onderzoek naar energieprijzen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Energiebedrijven dienen hiervoor onderpand in te leggen, om naar de
tegenpartij te waarborgen dat de contractuele verplichtingen zullen worden
nagekomen. De toegenomen marginverplichtingen op de termijnmarkten
voor energie reflecteren de toegenomen onrust en risico’s op deze markt. De
hoge kosten voor zekerheid hebben een groot effect op de termijnmarkt voor
elektriciteit en gas. Enkele energiebedrijven in de EU zijn hierdoor al in
liquiditeitsproblemen gekomen. Mede daardoor worden er steeds minder
termijncontracten afgesloten en wordt energie vooral op de korte termijnmarkt verkocht. Dit zorgt er ook voor dat het voor consumenten en bedrijven
op dit moment vrijwel niet mogelijk is om nog vaste contracten af te sluiten.
Ik ben over deze problematiek in overleg met mijn collega van Financiën en
de consumenten- en financiële toezichthouders. Daarbij moet worden
opgemerkt dat ondanks dat er bekende problemen zijn met margins – zoals
de procyclische effecten, waar de Europese toezichthouder ESMA ook naar
kijkt – het aanpassen van de marginmethodiek als zodanig geen oplossing is
die voor de hand ligt, omdat margin een belangrijke functie heeft op de
financiële markten en aanpassing hiervan de financiële stabiliteit in gevaar
kan brengen. Voor oplossingen moet worden verkend hoe we kunnen zorgen
dat energiebedrijven ondanks de toegenomen risico’s over voldoende
liquiditeit kunnen beschikken om aan hun marginverplichtingen te voldoen.
Vraag 20
Hoe gaat de ACM de misstanden, waar in de bovenstaande vragen aan
gerefereerd wordt, op korte termijn aanpakken?
Antwoord 20
De ACM heeft deze zomer een concept voor een beleidsregel ter consultatie
voorgelegd, zodat deze zo mogelijk in kan gaan aan het begin van het nieuwe
stookseizoen op 1 oktober 2022.5 In deze beleidsregel staat beschreven waar
de ACM in ieder geval aanvullend toezicht op zal houden. Een van de
mogelijkheden is dat de ACM een leverancier verzoekt herstelmaatregelen op
te stellen wanneer er betalingsproblemen voordoen, of de liquiditeit niet
voldoet aan de gestelde eisen.

5

Zie: ACM start consultatie extra eisen energieleveranciers | ACM.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6