Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 659

Evaluatie Staatsbosbeheer

Nr. 139

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2015
Tijdens het VAO Staatsbosbeheer op 8 oktober 2014 (Handelingen II
2014/15, nr. 11, item 3) heb ik toegezegd uw Kamer nader te informeren
over de uitwerking van het convenant dat ik heb gesloten met Staatsbosbeheer. Ook heb ik toegezegd terug te komen op de wijze waarop
Staatsbosbeheer gebruik kan maken van grondtransacties om zijn
maatschappelijke doelen te realiseren.
In deze brief kom ik beide toezeggingen na. Tevens laat ik in deze brief
weten hoe de aangenomen moties Dik-Faber (Kamerstuk 29 659, nr. 127)
en Dik-Faber/Van Veldhoven (Kamerstuk 29 659, nr. 136) worden
uitgevoerd.
Uitwerking convenant
Het convenant EZ-Staatsbosbeheer, «Staatsbosbeheer, een maatschappelijke onderneming», dat u in concept is toegestuurd op 22 april 2014
(Kamerstuk 29 659, nr. 123) en waarover u in een schriftelijk overleg
(Kamerstuk 29 659, nr. 125) en tijdens het VAO Staatsbosbeheer van
gedachten hebt gewisseld, heb ik op 4 december 2014 samen met de
directeur van Staatsbosbeheer ondertekend (Staatscourant, 15 december
2014, nr. 35709).
In artikel 14 van het convenant is opgenomen dat de werking van het
convenant na drie jaar, in plaats van na vijf jaar zoals aanvankelijk was
voorzien, wordt geëvalueerd. Hiermee is de motie Dik-Faber (Kamerstuk
29 659, nr. 127) uitgevoerd.
In het convenant is opgenomen dat de uitoefening van enkele met name
genoemde wettelijke bevoegdheden van de Minister van Economische
Zaken zoveel mogelijk geschiedt op basis van in algemene kaders vervat
beleid en waar mogelijk in de vorm van een generieke toestemming voor
categorieën van gevallen. Het doel hiervan is Staatsbosbeheer optimale
ruimte te bieden bij het realiseren van zijn maatschappelijke opgaven.

kst-29659-139
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 659, nr. 139

1

Het gaat hierbij, zoals beschreven in artikel vier, derde lid, van het
convenant om:
1) het opdragen van taken (artikel 3, tweede lid, van de Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer);
2) de goedkeuring van vervreemding van objecten (artikel 3, vierde lid
van de wet);
3) de verklaring van geen bezwaar voor het verrichten van andere
werkzaamheden of het (mede-)oprichten van rechtspersonen (artikel 8,
derde lid, van de wet).
Ik heb de uitwerking hiervan samen met Staatsbosbeheer ter hand
genomen. Dit heeft geleid tot de volgende uitkomsten.
Ad 1) Opdragen van taken
Ik kan op grond van de wet Staatsbosbeheer taken opdragen die niet
vallen onder de kerntaken van Staatsbosbeheer, maar waarbij wel gebruik
wordt gemaakt van de kennis en ervaring bij Staatsbosbeheer. Een
voorbeeld hiervan is de organisatie van de Boomfeestdag. De huidige
wettelijke bepaling kent al een generiek karakter en werkt ook goed in de
praktijk. Andere afspraken op dit punt zijn dan ook niet nodig. Het
ondernemingsplan «Staatsbosbeheer 2020. Ziel en zakelijkheid» bevat de
maatschappelijke inzet van Staatsbosbeheer voor de komende jaren.
Ad 2) Goedkeuring vervreemding objecten
Op grond van de wet dienen alle voorgenomen vervreemdingen door
Staatsbosbeheer voor goedkeuring aan mij te worden voorgelegd. Samen
met Staatsbosbeheer heb ik gezocht naar manieren waarop deze
procedure kan worden vereenvoudigd en versneld. We hebben daartoe
zes categorieën van gevallen onderscheiden waarvoor ik een algemene,
voorafgaande goedkeuring heb verleend. Het gaat om:
− vervreemding van objecten op grond van een groot openbaar belang
die reeds een formele planologische procedure doorlopen hebben;
− vervreemding en ruil van gronden aan/met andere natuurbeheerders;
− vervreemding binnen de kaders van gebiedsontwikkelingen op het vlak
van natuur en landschap;
− vervreemding op basis van herverkaveling op grond van de Wet
inrichting landelijk gebied (Wilg);
− vervreemding van objecten waarbij sprake is van juridische overmacht
(zoals verkrijgende verjaring);
− herstel van ongewenste grondtoedeling, bijvoorbeeld vanuit
landinrichting.
Het gros van de vervreemdingen zal hieronder gerangschikt kunnen
worden. In overige situaties, of wanneer bijzondere omstandigheden
daartoe nopen, krijg ik de vervreemdingen ter accordering voorgelegd.
Met deze uitwerking wordt tevens uitvoering gegeven aan de motie
Dik-Faber/van Veldhoven (Kamerstuk 29 659, nr. 136), die verzoekt om het
afzien van ministeriële goedkeuring bij verkoop van gronden aan andere
natuurbeheerders.
Ik merk hierbij op dat deze afspraken alleen betrekking hebben op mijn
bevoegdheid tot het beleidsmatige goedkeuren van vervreemdingen (de
beleidstoets). Dit laat onverlet de eveneens wettelijk vereiste prijstoets
door de Minister van Financiën (gericht op marktconformiteit).
Ad 3) Verklaring van geen bezwaar
Ik kan op grond van de wet een verklaring van geen bezwaar afgeven voor
het verrichten van activiteiten door Staatsbosbeheer die niet vallen onder
de kerntaken van Staatsbosbeheer (zoals bedoeld in artikel 3, eerste lid,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 659, nr. 139

2

van de wet) en ook niet door mij zijn opgedragen (zoals bedoeld in artikel
3, tweede lid, van de wet). Dit kan alleen als deze activiteiten samenhangen met de kerntaken of de opgedragen taken, als ze niet leiden tot
concurrentievervalsing ten opzichte van private aanbieders van vergelijkbare diensten en als er sprake is van ten minste kostendekkende
prijzen. Op grond hiervan hebben mijn voorgangers in respectievelijk
2000, 2001 en 2003 verklaringen van geen bezwaar afgegeven voor het
verrichten van deze activiteiten en het (mede) oprichten van rechtspersonen.
Deze verklaringen van geen bezwaar zijn inmiddels gedateerd. Zo zijn de
regels inzake markt en overheid opgenomen in de Mededingingswet, die
daarmee het kader biedt voor het verrichten van marktactiviteiten door
overheidsorganisaties. Ook biedt het nieuwe convenant EZ-Staatsbosbeheer duidelijke uitgangspunten en kaders voor het verrichten van
marktactiviteiten.
Ik heb daarom een nieuwe verklaring van geen bezwaar met een generiek
karakter afgegeven voor het verrichten van de betreffende activiteiten.
Deze verklaring van geen bezwaar wordt voorzien van een meldingsplicht
en voorhangprocedure van zes weken bij mijn ministerie.
Bij het verrichten van deze activiteiten is Staatsbosbeheer uiteraard
gehouden aan de kaders van de Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer,
de Mededingingswet (onderdeel markt en overheid) en het convenant
EZ-Staatsbosbeheer. Op de naleving van deze kaders wordt mede
toegezien door de Raad van Toezicht van Staatsbosbeheer en de Autoriteit
Consument en Markt (ACM).
Staatsbosbeheer zal in zijn jaarverslag rapporteren over de toepassing die
het in de praktijk heeft gegeven aan de afspraken ten aanzien van de
vervreemding van objecten, het oprichten of mede-oprichten van een
privaatrechtelijke rechtspersonen en het deelnemen in dan wel ontbinden
van vennootschappen. Bij de jaarafsluiting 2016 wordt de nieuwe
werkwijze geëvalueerd. De bovenstaande afspraken over goedkeuring bij
vervreemding en een verklaring van geen bezwaar worden vervat in
addendum bij het convenant.
Grondtransacties Staatsbosbeheer
Tijdens het VAO Staatsbosbeheer heb ik u tevens toegezegd nader in te
gaan op de wijze Staatsbosbeheer waarop Staatsbosbeheer grondtransacties kan gebruiken om zijn maatschappelijke doelen te realiseren, mede
gelet op de effectiviteit van het beheer en de kansen voor samenwerking
met andere natuurbeheerders.
Inhoudelijke kaders
Voorop staat dat grondtransacties natuurlijk nooit een doel op zichzelf zijn,
maar altijd een middel moeten zijn om de maatschappelijke ambities te
verwezenlijken. Parallel aan het nader bezien van de positie van Staatsbosbeheer, dat heeft geleid tot het nieuwe convenant, heeft Staatsbosbeheer zich gebogen over zijn inhoudelijke prioriteiten voor de komende
jaren, die onder andere zijn vertaald in het nieuwe ondernemingsplan.
Staatsbosbeheer heeft hiertoe onder andere advies gevraagd en
ontvangen van het College van Rijksadviseurs. Centraal in dit advies staat
het (potentiële) belang van de gebieden van Staatsbosbeheer voor het
duurzaam beheren, beschermen en ontwikkelen van ons natuurlijke en
landschappelijke erfgoed.
Staatsbosbeheer richt zich de komende jaren primair op de volgende
zaken van strategisch nationaal belang:
1. Grote Wateren: natuur gecombineerd met opgaven voor veiligheid,
klimaatbestendigheid en economie;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 659, nr. 139

3

2. Groene Metropool: Hoogwaardige natuur en gebruiksgroen in de
stedelijke omgeving, met name de Randstad;
3. Hoogwaardige Natuureenheden: Topnatuur in de landelijke omgeving.
Deze prioriteiten zijn leidend voor de wijze waarop Staatsbosbeheer
omgaat met grondtransacties. Binnen deze gebieden krijgt Staatsbosbeheer de ruimte om, waar nodig en mogelijk, ontbrekende schakels te
verwerven teneinde de effectiviteit en de kwaliteit van het natuurbeheer te
versterken. Buiten deze prioriteiten kan Staatsbosbeheer indien gewenst
het beheer en/of eigendom overdragen aan andere beheerders.
Voorwaarde hierbij is wel dat natuurgebieden de functie natuur moeten
behouden.
Werkwijze
In mijn visie op de toekomstige positie van Staatsbosbeheer, door uw
Kamer ondersteund, blijft Staatsbosbeheer een onderdeel van de
rijksoverheid. Ik vind het dan ook van belang dat Staatsbosbeheer
optimaal moet worden ingezet voor de doelen van het natuurbeleid en dat
de hiertoe beschikbare instrumenten moeten worden benut. Ik wil
Staatsbosbeheer de ruimte bieden om, binnen de hierboven geschetste
inhoudelijke kaders, grondtransacties te realiseren binnen het publieke
domein teneinde zijn maatschappelijke doelen te bereiken.
Daarom heb ik de Minister voor Wonen en Rijksdienst, verantwoordelijk
voor het Rijksvastgoedbedrijf, verzocht het mogelijk te maken dat
Staatsbosbeheer als onderdeel van de rijksoverheid gebruik kan maken
van de bestaande reallocatieprocedure voor overtollig rijksvastgoed,
onderdeel van de Regeling materieelbeheer 2006 (Staatscourant 26 april
2006, nr. 81). Deze procedure houdt in dat rijksvastgoed eerst, onder regie
van het Rijksvastgoedbedrijf, wordt aangeboden aan andere partijen in
het publieke domein, voordat het op de particuliere markt wordt aangeboden. Bij transacties binnen de reallocatieprocedure moet een marktconforme prijs worden betaald.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst heeft laten weten positief te staan
tegenover mijn verzoek tot toelating van Staatsbosbeheer tot de Regeling
materieelbeheer 2006. De uitwerking hiervan vindt plaats door het
Rijksvastgoedbedrijf, Staatsbosbeheer en mijn ministerie.
Deelname door Staatsbosbeheer aan de Regeling materieelbeheer 2006
betekent een wijziging van het beleid ten aanzien van grondtransacties,
waarover de toenmalige Staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie u in 2012 heeft geïnformeerd (Kamerstuk 30 825,
nr. 79). Gelijkberechtiging en marktwerking blijven de centrale begrippen
in dit beleid. Voor Staatsbosbeheer wordt, nu zijn positie als overheidsorganisatie is bevestigd, hierop een aanvullende voorziening getroffen door
deelname aan de bestaande reallocatieprocedure voor grondtransacties
binnen het publieke domein.
Samenwerking
Uw Kamer heeft, in het VAO en bij andere gelegenheden, aangedrongen
op optimale samenwerking tussen Staatsbosbeheer en andere (particuliere) natuurbeheerders. Ook de motie Dik-Faber/Van Veldhoven
(Kamerstuk 29 659, nr. 136) geeft hiervan blijk.
Zoals u weet zijn Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de Provinciale
Landschappen bezig hun samenwerking te intensiveren. Zo wordt in dit
kader in Noord-Holland en Overijssel gekeken naar de mogelijkheden van
meer samenwerking door middel van grondtransacties en het op deze
wijze versterken van de effectiviteit van het natuurbeheer. Als dit een
succes is, wordt deze werkwijze ook in andere provincies toegepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 659, nr. 139

4

Daarnaast verstevigt Staatsbosbeheer de samenwerking met particulieren
bij het realiseren van zijn doelstelling. Zo werkt Staatsbosbeheer nu al
samen met zo’n 5.000 agrariërs en wil het deze samenwerking via het
agrarisch bedrijfsleven en collectieven voor agrarisch natuurbeheer
verder uitbouwen.
Ten slotte biedt deelname aan de reallocatieprocedure, zoals hierboven
omschreven, Staatsbosbeheer de mogelijkheid om de samenwerking met
andere partijen, zoals gemeenten en provincies, in het publieke domein te
versterken.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 659, nr. 139

5