Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

25 834

Problematiek rondom asbest

Nr. 79

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 juli 2013
Hierbij bied ik u aan de sectorrapportage Asbest 2013 en het rapport
«Weten waar asbest zit» die door de Inspectie SZW zijn opgesteld1. De
sectorrapportage Asbest 2013 geeft een beeld van de arbeidsomstandigheden in de gecertificeerde asbestsector en van de aanpak van malafide
asbestsaneerders. In het rapport «Weten waar asbest zit» wordt een beeld
geschetst van het functioneren van certificerende keuringinstellingen op
het terrein van asbestinventarisatie.
Aanleiding
In Nederland overlijden jaarlijks tussen de 900 en 1.300 mensen als gevolg
van het inademen van asbestvezels in het verleden. Eind 2011 heeft de
Inspectie SZW de «Meerjarenaanpak Asbest 2012–2015» vastgesteld.
Hierin is het voorkomen van blootstelling aan asbest als speerpunt
benoemd. In de risicoanalyses die zijn uitgevoerd in het kader van het
meerjarenplan 2013–2014 is asbest in de prioritering dan ook als een hoog
(arbeids)risico beoordeeld. Blootstelling aan asbestvezels is een levensbedreigend risico.
De productie en het gebruik van asbest is in 1993 in Nederland volledig
verboden. In het verleden toegepaste asbest is evenwel nog op veel
plaatsen aanwezig. Bij het uitvoeren van werkzaamheden in een
omgeving waarin asbest is toegepast, kan onbedoeld blootstelling
plaatsvinden. Om dergelijke blootstelling te voorkomen, moet vooraf
geïnventariseerd worden of asbest aanwezig is, en zo ja, of het gesaneerd
moet worden. Deze inventarisatie en sanering van asbest moet worden
uitgevoerd conform wettelijke certificatieschema’s, waarin regels zijn
gesteld voor het correct uitvoeren van deze werkzaamheden. Enkel
bedrijven en personen die zijn gecertificeerd mogen dit werk uitvoeren.
Mijn ministerie is verantwoordelijk voor dit certificatiestelsel.

1

kst-25834-79
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 25 834, nr. 79

1

De intensieve aandacht van de Inspectie voor het arbeidsrisico is, naast de
gezondheidsrisico’s door de blootstelling aan asbest, ook ingegeven door
de tekortkomingen die zijn geconstateerd bij de naleving van wet- en
regelgeving van een aantal gecertificeerde bedrijven. Daarnaast is
regelmatig sprake van malafide asbestverwijderingen. Dergelijke illegale
verwijdering van asbest brengt niet alleen gezondheidsrisico’s met zich
mee, maar ondermijnt bovendien de toepassing en verbetering van het
stelsel van legale saneringen.
De Sectorrapportage Asbest 2013 over arbeidsomstandigheden rondom
asbest en het rapport «Weten waar asbest zit» over het functioneren van
gecertificeerde keuringsinstellingen op het terrein van asbest, schetsen
een beeld van een sector waarin op het terrein van gezond en veilig
werken nog veel te verbeteren valt. In de afgelopen periode is hieraan
intensief gewerkt door mijn ministerie, in samenwerking met de betrokken
partijen en door intensieve handhaving en toezicht door de Inspectie SZW.
Onderzoeksbevindingen
Gecertificeerde sector
Sinds januari 2012 heeft de Inspectie SZW een intensieve aanpak en een
gerichte focus op de gecertificeerde asbestsaneringsector. Onder meer is
een asbest-inspectieteam gevormd met volledig vrijgestelde inspecteurs
waarin expertise rondom het onderwerp is geconcentreerd. Deze
aanscherping van handhaving heeft geleid tot een stijging van geconstateerde overtredingen en een grotere pakkans. Bij 70% van de geïnspecteerde saneringslocaties zijn in 2012 tekortkomingen geconstateerd. In
voorgaande jaren was dit 58%. Ook het aandeel zware handhavinginstrumenten, zoals boetes, stilleggingen en processen verbaal, ligt met 44%
hoger dan in voorgaande jaren (26%). De inspecties zijn gericht op
ernstige overtredingen, waarbij werknemers of derden blootgesteld
kunnen worden aan asbestvezels. De Inspectie SZW heeft geen aanwijzigen dat de naleving door bedrijven verslechterd is ten opzichte van de
periode voor de meer gerichte en intensieve inspecties.
Malafide asbestsaneringen
Bij illegale asbestsaneringen wordt veelal bewust de wet- en regelgeving
overtreden om financieel gewin te behalen. In 2012 is de inspectieaandacht voor malafide saneringen geïnventariseerd. In totaal zijn er 205
inspecties uitgevoerd. Er lopen op dit moment meerdere strafrechtelijke
onderzoeken naar aanleiding van deze inspecties. Bij malafide saneringen
blijken naast financieel gewin, ook tijdwinst en onwetendheid van wet- en
regelgeving als hoofdoorzaken naar voren te komen. De beschikbare
inspectiecapaciteit richt zich de komende jaren op de verdere aanpak van
illegale asbestsanering. Hierbij wordt nauw samengewerkt met medetoezichthouders en met het Openbaar Ministerie.
Certificatiestelsel asbestinventarisatie
SZW is verantwoordelijk voor het certificatiestelsel van veilig en gezonde
asbestinventarisatie en asbestsanering. Momenteel zijn door mijn
ministerie vier certificerings- en keuringsinstelling (CKI’s) aangewezen om
certificaten af te geven aan asbestinventarisatiebedrijven. De instellingen
moeten controleren of certificaathouders conform de wettelijke certificatieschema’s werken. In het onderzoek «Weten waar asbest zit» beschrijft
de Inspectie SZW het functioneren van de vier CKI’s op het terrein van
asbestinventarisatie. Onder meer wordt ingegaan op hoe de CKI’s de
feitelijke werkzaamheden van certificaathouders waarnemen en duiden,
en hoe ze omgaan met de afhandeling van afwijkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 25 834, nr. 79

2

Op basis van het onderzoek concludeert de Inspectie dat CKI’s niet altijd
voldoende controleren of gecertificeerde inventarisatiebedrijven volgens
de regels en de normen van certificatieschema SC-540 werken. Een
belangrijke conclusie is dat systeemcontroles ten tijde van het onderzoek
niet of onvoldoende werkten. Er bestaat tevens verschil tussen de CKI’s
ten aanzien van aard en omvang van de afwijkingen en de daarop
getroffen sancties. Deze variatie onderstreept het belang van eenduidigheid bij het omgaan met normtoepassing en beoordeling.
Het veldwerk voor het onderzoek betreft de periode voor de inwerkingtreding van het nieuwe certificatiestelsel in februari 2012. De effecten van
het nieuwe stelsel zijn daarom nog niet zichtbaar in dit onderzoek. Met de
invoering van het nieuwe stelsel is getracht verbeteringen aan te brengen;
zo zijn nieuwe eisen en zwaardere sancties opgenomen. Het nieuwe
stelsel sluit tevens beter aan bij de wettelijke bepalingen waaraan CKI’s
toetsen.
Aanpak
Het is evident dat een goed werkend certificatiesysteem cruciaal is voor
het veilig en gezond inventariseren (en saneren) van asbest. Ook voor de
geloofwaardigheid en het draagvlak binnen de branche van gecertificeerde bedrijven is het van belang dat gewerkt wordt conform de
certificatieschema’s en dat bij afwijken hiervan corrigerend wordt
opgetreden. Alleen dan kan er sprake zijn van een zelfwerkend systeem
waarbinnen de kwaliteit blijvend geborgd is. Zoals gemeld, is hieraan in
de afgelopen periode intensief gewerkt door SZW, in samenwerking met
de betrokken partijen en door intensieve handhaving en toezicht. Ik spreek
de sector aan op hun verantwoordelijkheid in het stelsel ten behoeve van
gezond en veilig werken bij het inventariseren en saneren van asbest. Een
correcte werking van het gecertificeerde stelsel is van levensbelang. In de
komende periode is onder meer aandacht voor de onderstaande punten:
Toezicht en handhaving
Ik zal de CKI’s nadrukkelijker aanspreken op hun verantwoordelijkheid in
het stelsel, en de Inspectie beziet in dit kader de mogelijkheid om in haar
rapportages bedrijven met naam en toenaam te benoemen. Voorts werk ik
samen met het Ministerie van Infrastructuur en Milieu aan het Landelijk
Asbest Volgsysteem (LAVS), waarmee de keten van de asbestverwijdering
vanaf inventarisatie tot en met de stort in beeld kan worden gebracht. Alle
betrokkenen bij asbestverwijdering, waaronder ook de inventarisatie- en
saneringsbedrijven, zijn verantwoordelijk voor invoeren van gegevens
over de asbestsaneringsprojecten. Dit volgsysteem leidt tot meer
transparantie en biedt handvatten voor handhaving en toezicht.
Ketenaansprakelijkheid
Ik verken of in de arboregelgeving ketenaansprakelijkheid kan worden
toegepast daar waar het asbestinventarisatie en asbestsanering betreft.
Bij een dergelijke aanpak kan naast de werkgever ook de opdrachtgever
worden aangesproken wanneer bepalingen niet worden nageleefd.
Hiervoor wordt intensief samen-gewerkt met certificerende keuringsinstellingen en met de stichting die het certificatieschema beheert.
Samenwerking met de asbestbranche
Ik stimuleer waar mogelijk initiatieven van de asbestbranche om te komen
tot veilige en gezonde werkomstandigheden. Zo zijn de werkgeversorganisaties VERAS en VVTB onlangs een campagne gestart om bewustzijn en
veiligheidscultuur binnen bedrijven te verbeteren. Daarnaast draagt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 25 834, nr. 79

3

recent ingevoerde verplichte opleiding tot Deskundig Inventariseerder
Asbest (DIA) bij aan een verbeterde en meer eenduidige inventarisatie van
asbest. De sector heeft aan de totstandkoming hiervan een goede bijdrage
geleverd.
Nieuwe grenswaarden
Het verwijderen van asbest moet zo veilig mogelijk gebeuren. Hierbij geldt
een grenswaarde voor de maximale blootstelling aan asbest. De Gezondheidsraad heeft geadviseerd dat de grenswaarden omlaag moeten. Dat
betekent dat er strengere eisen worden gesteld aan asbestverwijdering.
Om dat te kunnen doen moeten er aanpassingen worden gedaan. Daarbij
gaat het onder meer om aanpassing van certificatieschema’s, werkwijzen
en normen. Beoogde invoering van de nieuwe, strengere, grenswaarden
is 1 januari 2014.
Voorkomen van uitbuiting bij (illegale) asbestsaneringen
Enkele partijen die betrokken zijn bij asbestverwijdering behalen een
financieel gewin door bewust wet- en regelgeving te overtreden. Dit
signaal komt naar voren in een inventarisatie over milieucriminaliteit in
Nederland dat is uitgevoerd in het kader van het Nationaal Dreigingsbeeld
2012. Er zijn signalen dat voor dergelijke illegale verwijdering van asbest
ondeskundige of ongeschoolde werknemers uit het buitenland worden
ingezet. Met betrokken overheidsinstanties wordt bezien hoe meer zicht
kan worden verkregen op deze vorm van uitbuiting, hoe dit gezamenlijk
kan worden opgepakt en hoe de bewustwording bij inspecteurs en andere
betrokkenen door training kan worden vergroot.
Mijn verwachting is dat bovenstaande aanpak een positief effect zal
hebben op veilig en gezond werken in de asbestsector, en dat het zal
leiden tot betere naleving. Veilige en gezonde arbeidsomstandigheden bij
asbestsanering hebben mijn continue aandacht.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 25 834, nr. 79

4