Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Datum:
Telef oon:

25 maart 2022

Uw kenmerk:3313576-1023845-PDC19
E-mail:

Ons kenmerk: 3326000/3345059/KV/ym/087
Bijlagen:
-

Onderwerp: Vervolgadvies tweede boostervaccinatie tegen COVID-19
Publicatienummer 2022/08

Geachte minister,
Op 18 februari 2022 adviseerde de Gezondheidsraad om mensen van 70 jaar en ouder,
bewoners van verpleeghuizen, volwassenen met downsyndroom en volwassenen met een
ernstige immuunstoornis een tweede booster (ook wel herhaalprik of revaccinatiea) aan te
bieden. 1 In datzelfde advies kondigde de Subcommissie vaccinaties COVID-19 aan om eind
maart 2022 een weegmoment te laten plaatsvinden en te beoordelen of er aanleiding is om de
doelgroepen uit te breiden. De commissie adviseert om de tweede booster ook beschikbaar te
stellen voor mensen van 60 tot en met 69 jaar, wanneer zij langer dan 3 maanden geleden de
laatste vaccinatie of een SARS-CoV-2-infectie hebben gehad.
Werkwijze
De commissie heeft voor dit advies gebruikgemaakt van het Toepassingskader revaccinatie
tegen COVID-19 dat zij heeft opgesteld en dat gelijktijdig met dit advies verschijnt.2 Met het
toepassingskader kan worden beoordeeld welke doelgroepen in aanmerking komen voor
eventuele revaccinatie, op welk moment en met welk vaccin, gegeven de epidemiologische
situatie van dat moment.
Zoals gebruikelijk bij de werkwijze van de Gezondheidsraad zijn in de commissie experts uit
relevante gebieden van de klinische gezondheidszorg, ethiek en de volksgezondheid
vertegenwoordigd. Een overzicht van de commissiesamenstelling en de geraadpleegde
deskundigen bij dit advies vindt u onderaan deze brief. Het advies is getoetst door de
beraadsgroep van de Gezondheidsraad.
Huidige epidemiologische situatie
De omikronvariant BA.2 van het SARS-CoV-2-virus is in Nederland dominant geworden. 3 Deze
variant is besmettelijker dan de omikronvariant BA.1. 4 Van 15 tot en met 22 maart 2022 werden
313.318 nieuwe SARS-CoV-2-infecties geregistreerd, wat overeenkomt met 1.785 per 100.000
inwoners. 5 Dit is waarschijnlijk een onderschatting van het werkelijke aantal infecties, doordat er
naar verwachting een daling is van het aantal positieve zelftesten dat bevestigd wordt door een
PCR-test bij de GGD.6

a

Waar eerder gesproken werd over booster of herhaalprik, gebruikt de commissie vanaf nu de term revaccinatie.
Onder revaccinatie verstaat zij: vaccinatie die na de primaire vaccinatiereeks wordt aangeboden.

Bezoekadres
Korte Voorhout 7
2511 CW Den Haag

e. inf o@gr.nl
t.
www.gezondheidsraad.nl

3326000/3345059/KV/ym/087 | Pagina 1 van 8

Na een initiële daling van het aantal geregistreerde infecties in de tweede helft van februari
2022, stijgt het aantal infecties weer vanaf begin maart 2022. 7,8 De stijging wordt in alle
leeftijdsgroepen gezien en is mogelijk het gevolg van de meer besmettelijke BA.2-variant en de
recente versoepelingen van de coronamaatregelen in combinatie met het grote aantal nauwe
contacten tijdens carnaval. 7,9 In de week van 15 tot en met 22 maart 2022 werden 1.616
mensen met COVID-19 opgenomen in het ziekenhuis. Bij 60 tot 70% van deze
ziekenhuisopnames was COVID-19 de belangrijkste reden voor de opname. 8
Ook in andere Europese landen is het aantal infecties hoog, ondanks
revaccinatieprogramma’s.10 In Denemarken, Duitsland en Israël is er recent een piek geweest in
het aantal ziekenhuisopnames. In het Verenigd Koninkrijk, België en Frankrijk loopt het aantal
ziekenhuisopnames nog steeds op en is de piek nog niet bereikt, zie figuur 1. 5,10
In de meest recente modellering van het RIVM, op basis van de vaccinatiestatus,
vaccineffectiviteit en de versoepeling van de maatregelen, is er in de komende weken mogelijk
een toename in het aantal ziekenhuisopnames in Nederland te verwachten. Deze modellering
kent een grote mate van onzekerheid.

Figuur 1 Totaal aantal ziekenhuisopnames per miljoen inwoners per land tussen 1 maart 2020 en 23 maart 2022
Bron: Our world in data.10

3326000/3345059/KV/ym/087 | Pagina 2 van 8

Werkzaamheid, effectiviteit en veiligheid
Kort na de primaire vaccinatieserie is de bescherming tegen ziekenhuisopname door de
omikronvariant 90%.11 In het Verenigd Koninkrijk werd gezien dat de bescherming door
vaccinatie tegen de BA.2-variant vergelijkbaar is met de bescherming tegen de BA.1-variant. 4
De bescherming tegen ziekenhuisopname neemt af tot tussen de 25 en 35% na meer dan 25
weken na de laatste vaccinatie uit de primaire serie.11 Een booster (revaccinatie) met een
mRNA-vaccin geeft een verhoging van de bescherming tegen ziekenhuisopname tot 95%,
vergelijkbaar met het beschermend effect na de primaire serie. Na meer dan 25 weken is deze
bescherming gedaald tot tussen de 75 en 85%.11 Deze geleidelijke afname van beschermende
werking van het vaccin wordt ook wel waning genoemd.
De bescherming door revaccinatie tegen asymptomatische en symptomatische infectie
(respectievelijk tot 30% en tot 75%) is lager dan de bescherming tegen ziekenhuisopname en
neemt snel af.11,12 Er zijn vooralsnog geen relevante verschillen vastgesteld tussen afname van
bescherming na een booster met BioNTech/Pfizer-vaccin en het Moderna-vaccin.11,12
Hoewel in meerdere landen reeds een volgende revaccinatie beschikbaar is gesteld voor
ouderen, zijn er nog slechts beperkte gegevens beschikbaar over de effectiviteit daarvan. De
eerste gegevens uit Israël laten zien dat bij mensen die een tweede revaccinatie (tweede
booster) hebben gekregen het niveau van de neutraliserende antistoffen weer toeneemt tot het
niveau van kort na de vorige revaccinatie.12 Het aantal bevestigde SARS-CoV-2-infecties bij
mensen van 60 jaar en ouder die een tweede revaccinatie hebben gekregen was gehalveerd
ten opzichte van diegenen die alleen de eerste revaccinatie hadden gekregen (95%-BI 2,0-2,1).
Het aantal mensen dat ernstige COVID-19 kreeg na een tweede revaccinatie was 4,3 keer lager
dan mensen met een enkele revaccinatie (95%-BI 2,4-7,6).
Voor de Nederlandse situatie berekende het RIVM de vaccineffectiviteit voor de periode van 1
februari tot en met 8 maart 2022, waarin de omikronvariant dominant was. Voor mensen van 50
tot en met 69 jaar was de bescherming tegen ziekenhuisopname na 0 tot 4 weken na de eerste
booster 89% (BI: 87 tot 91%). Na 10 tot 14 weken na revaccinatie was dat 88% (BI: 73 tot 95%)
in deze groep.13 Dit is gebaseerd op de eerste voorlopige metingen. De werkelijke bescherming
kan hierdoor afwijken van de berekende bescherming.
Op basis van de beschikbare medisch-wetenschappelijke gegevens oordeelt de commissie dat
revaccinatie met een mRNA-vaccin voldoende veilig is. 1,14

3326000/3345059/KV/ym/087 | Pagina 3 van 8

Leeftijd en risicogroepen
In eerdere studies naar het effect van de primaire vaccinatieserie ten tijde van de deltavariant
werd gezien dat leeftijd de belangrijkste voorspeller is voor een ernstig beloop van COVID-19. 15
Het RIVM berekende dat er in de week van 28 februari tot en met 6 maart 2022 gemiddeld 8
per 100.000 mensen met een SARS-CoV-2-infectie werden opgenomen in het ziekenhuis:
• 5 per 100.000 in de groep van 50 tot en met 59 jaar;
• 10 per 100.000 in de groep van 60 tot en met 69 jaar;
• 22 per 100.000 in de groep van 70 jaar en ouder. 16
Mensen met bepaalde chronische aandoeningen hebben een hoger risico op een ernstig
ziektebeloop. 2 Dit risico is voor mensen jonger dan 50 jaar vergelijkbaar met of lager dan het
risico van de leeftijdsgroep 50 tot en met 59 jaar zonder medische risico’s, zoals ook
beschreven wordt in het toepassingskader.
In Nederland hebben ongeveer 1,6 miljoen mensen van 60 tot en met 69 jaar de primaire
vaccinatieserie en één booster (revaccinatie) gekregen.17 Rekening houdend met de terugloop
van werkzaamheid, is de verwachting dat begin april 2022 het beschermende effect tegen
ziekenhuisopname bij het grootste deel van deze groep is afgenomen tot tussen de 75 en 85%.
Advies
De commissie adviseert om een tweede booster (revaccinatie) beschikbaar te stellen aan
mensen van 60 tot en met 69 jaar die dat willen, wanneer zij langer dan 3 maanden geleden de
laatste vaccinatie of een SARS-CoV-2-infectie hebben gehad. De commissie concludeert dat er
in de huidige situatie geen medisch-wetenschappelijke redenen zijn om revaccinatie aan te
bieden aan andere groepen. De afweging om vanwege andere redenen, zoals het voorkomen
van uitval onder (zorg)personeel, revaccinatie aan te bieden valt buiten de advisering door de
Gezondheidsraad.
Sinds begin maart 2022 is er in alle leeftijdsgroepen een toename van het aantal COVID-19gevallen in Nederland. De huidige golf houdt langer aan dan aanvankelijk werd gedacht. In
verschillende Europese landen is het aantal infecties en ziekenhuisopnames nog stijgende. In
Nederland is de grootste toename van het aantal ziekenhuisopnames in de groepen met hogere
leeftijd en de piek daarvan is mogelijk nog niet bereikt. Er is er een hoge mate van onzekerheid
over het beloop van het aantal infecties voor de komende weken. Wanneer het aantal SARSCoV-2-infecties nog hoog is op het moment dat de bescherming door de eerste revaccinatie bij
mensen onder de 70 jaar afneemt, kan dit leiden tot een toegenomen ziektelast in de groep van
mensen van 60 tot en met 69 jaar. Daarom acht de commissie het opportuun om revaccinatie
met een mRNA-vaccin beschikbaar te stellen aan mensen van 60 tot en met 69 jaar die daar
gebruik van willen maken. Met een revaccinatie zijn zij beter beschermd tegen het risico op
ernstige ziekte en ziekenhuisopname.

3326000/3345059/KV/ym/087 | Pagina 4 van 8

De nu dominante omikronvariant is een milde variant van het SARS-CoV-2-virus. Hierdoor is er
in de lagere leeftijdsgroepen, ondanks een groot aantal besmettingen met de omikronvariant,
een veel kleinere kans op ziekenhuisopname door COVID-19. De commissie concludeert
daarom dat er in de huidige situatie geen medisch-wetenschappelijke redenen zijn om een
tweede revaccinatie aan te bieden aan mensen van onder de 60 jaar, al dan niet uit een
medische risicogroep. Tweede revaccinatie zou een zeer beperkt aantal ziekenhuisopnames
voorkomen bij de inmiddels afgenomen ziektelast. In het vorige advies heeft de commissie
reeds aangegeven dat het optimale schema voor revaccinatie van de specifieke
patiëntengroepen met een gecompromitteerd immuunsysteem door de werkgroep
immuungecompromitteerden van Federatie Medische Specialist en het RIVM wordt opgesteld.
De commissie realiseert zich dat in specifieke gevallen maatwerk noodzakelijk kan zijn.
Ik onderschrijf het advies van de commissie.

Met vriendelijke groet,

prof. dr. B.J. Kullberg,
voorzitter

3326000/3345059/KV/ym/087 | Pagina 5 van 8

Samenstelling Subcommissie Vaccinaties COVID-19 bij het Vervolgadvies tweede
boostervaccinatie tegen COVID-19
• prof. dr. C.J.P.A. Hoebe, hoogleraar sociale geneeskunde en infectieziektebestrijding,
Universiteit Maastricht, GGD Zuid Limburg, voorzitter
• drs. M.W.H. van Beek, klinisch geriater, Catharina Ziekenhuis, Eindhoven
• prof. dr. M.P.G. Koopmans, hoogleraar virologie, hoofd afdeling viroscience, Erasmus MC,
Rotterdam
• prof. dr. M.E.T.C. van den Muijsenbergh, hoogleraar gezondheidsverschillen en
persoonsgerichte eerstelijnszorg, huisarts, Radboudumc, Nijmegen
• prof. dr. J.M. Prins, hoogleraar interne geneeskunde en infectieziekten, internistinfectioloog, Amsterdam UMC
• prof. dr. M.H.N. Schermer, hoogleraar filosofie van de geneeskunde, Erasmus MC,
Rotterdam
• prof. dr. C. Schultsz, hoogleraar global health, arts-microbioloog, Amsterdam UMC-AMC
• dr. H.E. de Melker, afdelingshoofd epidemiologie en surveillance RVP, Centrum
Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven, structureel geraadpleegd deskundige*
Waarnemers
• drs. D. van Bentem, VWS, Den Haag
• dr. H.N. Hoffenkamp, VWS, Den Haag
• dr. N. Kenters, VWS, Den Haag
• drs. J.A. van Vliet, Centrum Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven
Secretarissen
• dr. M.C. Kallen, Gezondheidsraad, Den Haag
• prof. dr. P.A.C. van Lier, Gezondheidsraad, Den Haag
• drs. C.M. Veerman, Gezondheidsraad, Den Haag
* Geraadpleegd deskundigen worden door de commissie geraadpleegd vanwege hun deskundigheid. Geraadpleegd
deskundigen en waarnemers hebben spreekrecht tijdens de vergadering. Ze hebben geen stemrecht en dragen geen
verantwoordelijkheid voor de inhoud van het advies van de commissie.

3326000/3345059/KV/ym/087 | Pagina 6 van 8

1

Gezondheidsraad. Tweede boostervaccinatie tegen COVID-19. Den Haag:
Gezondheidsraad 2022; publicatienr. 2022/06.18 februari 2022

2

Gezondheidsraad. Toepassingskader COVID-19 revaccinatie Den Haag:
Gezondheidsraad 2022; publicatienr. 2022/09. 25 maart 2022

3

Rijksoverheid. Omikron subvariant BA.2 dominant, daling ziekenhuisopnames.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu: https://www.rivm.nl/nieuws/omikronsubvariant-BA.2-dominant-daling-ziekenhuisopnames. Geraadpleegd: 15 februari 2022.

4

Agency UHS. SARS-CoV-2 variants of concern and variants under investigation in
England: Technical briefing 38.
https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachmen
t_data/file/1060337/Technical-Briefing-38-11March2022.pdf. Geraadpleegd: 22 maart
2022.

5

Rijksoverheid. Wekelijkse update coronavirus SARSsevere acute respiratory syndromeCoVcoronavirus-2. https://www.rivm.nl/coronavirus-covid-19/weekcijfers.
Geraadpleegd: 12 februari 2022.

6

Rijksoverheid. Resultaten onderzoek gedragsregels en welbevinden.
https://www.rivm.nl/gedragsonderzoek/maatregelen-welbevinden. Geraadpleegd: 23
maart 2022.

7

Rijksoverheid. Epidemiologische situatie van SARS-CoV-2 in Nederland: 15 maart
2022. https://www.rivm.nl/sites/default/files/2022-03/COVID19_WebSite_rapport_wekelijks_20220315_1154_final.pdf. Geraadpleegd: 15 maart
2022.

8

Rijksoverheid. Ontwikkeling SARS-CoV-2 in grafieken. https://www.rivm.nl/coronaviruscovid-19/grafieken. Geraadpleegd: 17 maart 2022.

9

Rijksoverheid. Onderzoeksresultaten GGD over k inderen en COVID-19.
https://www.rivm.nl/coronavirus-covid-19/kinderen/gegevens-vanggden#:~:text=Van%20alle%20ziekenhuisopnames%20(77.391)%20gemeld,12%20t%
2Fm%2017%20jaar. Geraadpleegd: 17 maart 2022.

10

Our-world-in-data. Weekly new hospital admissions for COVID-19 per million.
https://ourworldindata.org/grapher/weekly-hospital-admissions-covid-permillion?time=2021-10-13..latest. Geraadpleegd: 18 maart 2022.

11

Agency UHS. COVID-19 vaccine surveillance report: 17 March 2022 (Week 11).
https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachmen
t_data/file/1061532/Vaccine_surveillance_report_-_week_11.pdf. Geraadpleegd: 17
maart 2022.

12

Regev-Yochay G, Gonen T, Gilboa M, Mandelboim M, Indenbaum V, Amit S, et al.
Efficacy of a Fourth Dose of Covid-19 mRNA Vaccine against Omicron. N Engl J Med
2022.

3326000/3345059/KV/ym/087 | Pagina 7 van 8

13

Rijksoverheid. Effectiviteit van COVID-19 vaccinatie tegen ziekenhuis en intensivecare-opname in Nederland (opnames 1 februari 2021 – 8 maart 2022).
https://www.rivm.nl/sites/default/files/2022-03/VE_Opname_15032022_definitief.pdf.
Geraadpleegd: 17 maart 2022.

14

Gezondheidsraad. Advies Boostervaccinatie tegen COVID-19; vervolgadvies. Den
Haag: Gezondheidsraad 2021; publicatienr. 2021/42. 2 november 2021.

15

Hippisley-Cox J, Coupland CA, Mehta N, Keogh RH, Diaz-Ordaz K, Khunti K, et al. Risk
prediction of covid-19 related death and hospital admission in adults after covid-19
vaccination: national prospective cohort study. Bmj 2021; 374: n2244.

16

Rijksoverheid. Coronadashboard: de actuele situatie in Nederlans.
https://coronadashboard.rijksoverheid.nl/. Geraadpleegd: 7 februari 2022.

17

Rijksoverheid. Cijfers COVID-19 vaccinatieprogramma. https://www.rivm.nl/covid-19vaccinatie/cijfers-vaccinatieprogramma. Geraadpleegd: 15 februari 2022.

3326000/3345059/KV/ym/087 | Pagina 8 van 8