Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt
Het Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt (VIA) onderzoekt in acht
pilots wat werkt om de arbeidsmarktpositie van mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond te verbeteren. Deze acht pilots richten zich op loopbaanmomenten waarop zij achterstand oplopen op de arbeidsmarkt.

Waar lopen zij bijvoorbeeld hun achterstand op?

Bij het kiezen van een
vervolgstudie na het
vmbo

|

Bij de overgang
van het mbo naar
de arbeidsmarkt

|

Bij het vinden van
een (nieuwe) baan

Bij het behouden van
een baan en doorgroeien bij de werkgever

|

|

Bij het (re-)integreren
en instromen op de
arbeidsmarkt

|

Met gemeenten, werkgevers, onderwijsinstellingen en UWV werkt VIA in acht pilots:

|

→		 pilot 1
Studiekeuze
vmbo


|

→		 pilot 2
		Overgang mbo –
arbeidsmarkt
		

|

|

→		 pilot 3
		Nudging in Werving
en Selectie
		

→		 pilot 4
Behoud en 		
Doorstroom
		

|

↓
pilot 5
Barometer Culturele Diversiteit


|

→ pilot 6
		Leren
en Werken
		

|

→ pilot 7
Intensieve 		
Begeleiding
van Langdurig
		Werkzoekenden
		

|

→ pilot 8
		Uitstroom
uit de WW
		

Programma Verdere Integratie
op de Arbeidsmarkt

Mensen met een niet-westerse migratieachtergrond*1, zowel de eerste als de tweede
generatie, hebben structurele achterstanden op de arbeidsmarkt. Ze hebben gemiddeld
een lagere arbeidsparticipatie, slechtere contracten en een lager loon. Ook zijn ze vaker
werkloos en zijn ze oververtegenwoordigd in de bijstand. Iedere statistiek laat achterstanden zien, ook wanneer er gecorrigeerd wordt voor kenmerken als opleidingsniveau
of studiekeuze. Verder blijkt dat deze groepen kwetsbaarder zijn voor de economische
gevolgen van de coronacrisis.
Om het tij te keren is het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in 2018 het
Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt (VIA) gestart. Het programma richt zich op
het verkleinen van de achterstanden op de arbeidsmarkt van mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond en op het creëren van gelijke kansen voor deze groep. Het programma
bestaat uit acht pilots gericht op cruciale momenten in de loopbaan van mensen met een
migratieachtergrond. Het gaat om momenten waarop achterstanden ontstaan en waar een
effectieve aanpak een groot verschil kan maken.
In de pilots is getest welke oplossingen effectief zijn. De aanpakken in de pilots zijn dan ook
wetenschappelijk onderzocht. De lessen en concrete, toepasbare oplossingen worden nu
breed verspreid. Gemeenten, onderwijsinstellingen, sociale partners, individuele werkgevers
en UWV kunnen deze inzetten voor het verkleinen van de achterstanden. Er wordt zo toegewerkt
naar een verbetering van de arbeidsmarktpositie van mensen met een migratieachtergrond.
Gelijke kansen op de arbeidsmarkt voor iedereen die wil en kan werken.

Waar staat het Programma VIA in het najaar van 2021?
• De pilots zijn uitgevoerd samen met onderzoekers, gemeenten, werkgevers,
en het onderwijs.
• Van de acht pilots zijn er vier afgerond. Drie pilots lopen nog door in 2022.
Een pilot is voortijdig gestopt.
• De lessen uit de pilots worden opgeschaald in de Werkagenda Verdere Integratie
op de Arbeidsmarkt.
• Deze werkagenda loopt van 2021- 2025 en is opgesteld met onder andere de sociale partners,
werkgevers, gemeenten, het onderwijs en verschillende belangenorganisaties.
• Samen met bovengenoemde partners zorgen we met deze werkagenda voor een follow-up
van het programma VIA.

1 Hieronder vallen volgens de nu gehanteerde definitie van het CBS: personen waarvan ten minste één van
de ouders is geboren in een van de landen in Afrika, Latijns-Amerika en Azië (exclusief Indonesië en Japan)
of Turkije, die zelf in het buitenland zijn geboren (de eerste generatie) of die in Nederland zijn geboren
(de tweede generatie). Ten tijde van de start en uitvoering van het programma VIA was dit de afbakening
van de doelgroep, dus ook in deze Kamerbrief. Het CBS is bezig met een heroverweging van het gebruik
van de hoofdindeling “westers-niet westers”.
Zie voor informatie hierover: Heroverweging indeling westerse en niet-westerse migratieachtergrond (cbs.nl)

Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt

2

Pilot 1. Studiekeuze vmbo
Effectiviteitsonderzoek naar interventies die verleiden
tot een kansrijkere studiekeuze.

Aanleiding

Vmbo-jongeren met een niet-westerse migratieachtergrond kiezen veelal voor vervolgopleidingen die weinig kansen bieden op de arbeidsmarkt.

Cijfers

Studiekeuze na vmbo
Vmbo-jongeren met een niet-westerse migratieachtergrond kiezen
2 keer zo vaak voor een mbo-studie recht, adminstratie, handel of
zakelijke dienstverlening dan jongeren zonder migratieachtergrond,
terwijl er met andere studies veel meer arbeidsmarktperspectief is.
Bron: CBS Statline, studiejaar 2018/2019

Doelgroep voor de kennis

Vmbo-instellingen die jongeren ondersteunen bij een goed doordachte studiekeuze,
rekening houdend met de leerling en de kansen op de arbeidsmarkt.

Profijtgroep

Scholieren met een niet-westerse migratieachtergrond.

Uitvoering pilot met

Onderzoekers en onderwijsinstellingen.

Resultaten
Het gaat om de resultaten uit de tussenevaluatie. De eindevaluatie komt in eind 2022.
Uit de tussenevaluatie blijkt dat verdere verbeteringen in het studiekeuzeproces
kunnen gerealiseerd worden door:
• Professionalisering van docenten voor de loopbaan – en beroepsoriëntatie (LOB).
Zij hebben behoefte aan meer inzicht in de randvoorwaarden voor het inzetten
van de vijf loopbaancompetenties en de juiste informatie over de arbeidsmarkt
kan beter worden ingebed in hun werk.
• Meer aandacht voor het vertrouwen in eigen kunnen (self-efficacy), bij jongeren.
Weinig vertrouwen en lage verwachtingen leiden tot lagere prestaties en
demotivatie.
• Meer bewustwording omtrent de verwachtingspatronen (possible selves) van
jongeren. Waarom kiezen ze voor bepaalde opleidingen? En sluiten ze andere
richtingen uit?

Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt

3

Pilot 2. Overgang mbo – arbeidsmarkt
Effectiviteitsonderzoek naar interventies die moeten leiden
tot een betere overgang van het mbo naar de arbeidsmarkt.

Aanleiding

Jongeren met een niet-westerse migratieachtergrond moeten vaker solliciteren om een
stageplek te vinden. Ook vinden ze minder vaak werk in het eerste jaar na afronding van
hun opleiding.

Cijfers
Werkloosheid na mbo- of hbo-diploma
Jongeren met een niet-westerse migratieachtergrond met
een mbo- of hbo-diploma zijn 2 à 3 keer vaker werkloos dan
autochtone studiegenoten.
Bron: ROA 2018, Schoolverlaters tussen Onderwijs en Arbeidsmarkt 2017

Doelgroep voor de kennis
Onderwijsinstellingen die jongeren beter willen voorbereiden op de arbeidsmarkt.
Profijtgroep
Scholieren en starters met een niet-westerse migratieachtergrond.
Uitvoering pilot met
Onderzoekers en onderwijsinstellingen.

Resultaten
Het gaat om de resultaten uit de tussenevaluatie. De eindevaluatie komt in eind 2022.
Op basis van de eerste beelden uit de tussenrapportage blijkt dat gelijke kansen op
eerste baan of stage voor jongeren met een niet-westerse migratieachtergrond kan
worden vergroot door de volgende mechanismen:
• Verwerven herkenbare en waardevolle competenties, vaardigheden en ervaring;
• opbouwen van sociale netwerken en effectieve zoekstrategie;
• verminderen invloed van stereotypen;
• bewustwording en corrigeren vooroordelen;
• standaardisering en objectivering sollicitatieprocedures;
• versterken van sociale normen in onderwijs en bij werkgevers.

Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt

4

Pilot 3. Nudging in Werving en Selectie
Effectiviteitsonderzoek naar aanpassingen in de werving
en selectie die ervoor kunnen zorgen dat onbewuste
vooroordelen minder bepalend zijn.
Aanleiding

Sollicitanten met een niet-westerse migratieachtergrond worden minder vaak aangenomen:
werving- en selectieprocedures pakken vanwege (onbewuste) vooroordelen negatief voor hen
uit. Zij krijgen het nadeel van de twijfel waar anderen het voordeel van de twijfel krijgen, ook
met een gelijkwaardig cv. Het personeel van werkgevers vormt vaak geen afspiegeling van de
regionale arbeidsmarkt.

Cijfers

Kans op uitnodiging voor sollicitatiegesprek
Kandidaten met een niet-westerse migratieachtergrond hebben
40% minder kans om uitgenodigd te worden, met hetzelfde cv.
Bron: Universiteit Utrecht, Etnische discriminatie op de Nederlandse arbeidsmarkt,
in: Mens en Maatschappij, 2019

Doelgroep voor de kennis

Middelgrote en grote werkgevers die de groep potentiële kandidaten willen vergroten,objectief de
meest geschikte kandidaten willen werven en selecteren en/of expliciete diversiteitsdoelen hebben.

Profijtgroep

Werkzoekenden met een niet-westerse migratieachtergrond, werkgevers.

Uitvoering pilot met

Circa 20 middelgrote en grote werkgevers, Occullus Consultancy en TNO.

Resultaten
De pilot is succesvol afgerond. De eindevaluatie heeft de volgende resultaten
opgeleverd:
• De nudges die onderzocht zijn (het herschrijven van vacatureteksten, een objectievere
eerste screening en gestructureerd interviewen) leveren een bijdrage aan meer
gelijke kansen.
• Verschillende werkgevers rapporteren meer (culturele) diversiteit onder kandidaten
en de mensen die uiteindelijk aangenomen worden, en recruiters laten gedrag zien
dat past bij de professionalisering van een meer objectievere selectie (meer gericht
op competenties, minder op vooroordelen).
• Het gesprek over diversiteit in de organisatie wordt vaker gevoerd.
• Kandidaten waarderen de nudges positief.
• Interventies om selectie objectiever in te richten, zoals het herschrijven van
vacatureteksten, een objectievere eerste screening en een gestructureerd eerste
blijken in de praktijk goed toepasbaar.

Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt

5

Pilot 4. Behoud en Doorstroom
Effectiviteitsonderzoek naar HR-interventies bij werkgevers
voor behoud en doorstroom.

Aanleiding

Mensen met een niet-westerse migratieachtergrond vertrekken sneller bij een werkgever
omdat ze zich onvoldoende thuis voelen. Daarnaast hebben ze minder doorgroeikansen naar
hogere functies.

Cijfers
Baan kwijtraken
Met een niet-westerse migratieachtergrond gebeurt dat 1,5x zo
vaak als een vergelijkbaar persoon zonder migratieachtergrond.
Bron: Atlas voor gemeenten, Kansen bekeken, 2018

Doorstromen
Mensen met een niet-westerse migratie-achtergrond hebben
een 12% kleinere kans om door te stromen naar een beter
betaalde functie dan vergelijkbare collega’s zonder migratieachtergrond.
Bron: Atlas voor gemeenten, Kansen bekeken, 2018

Doelgroep voor de kennis

Middelgrote en grote werkgevers die inclusiebeleid willen voeren.

Profijtgroep

Werknemers met een niet-westerse migratieachtergrond, werkgevers.

Uitvoering pilot met

TNO en 6 werkgevers

Resultaten
De eindevaluatie en een handreiking voor werkgevers komt in maart 2022 beschikbaar.
De werkgevers die deelnemen aan de pilot hebben een keuze gemaakt voor de best
passende maatregelen voor hun organisatie. De gekozen maatregelen lopen uiteen
van het invoeren van mentorschap, volgen van bewustwordingstrainingen of het zelf
ervaren van discriminatie via een VR bril, promoten van diversiteitsnetwerken en
diversiteitsdagen tot het vormgeven van een leiderschapsprogramma.
De tussenevaluatie laat zien dat:
• Behoud en doorstroom van werknemers met een niet-westerse migratieachtergrond vraagt om commitment van het management.
• Het is belangrijk dat de top van een organisatie zich uitspreekt over het belang
en de meerwaarde van (meer) culturele diversiteit.
• Er is in de praktijk van een hoop organisaties meer mandaat nodig voor de
professional die zich bezig houdt met diversiteit en inclusie.

Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt

6

Pilot 5. Barometer Culturele Diversiteit
Een tool voor werkgevers om culturele diversiteit in de
organisatie te meten.

Aanleiding

Werkgevers hebben geen inzicht in de culturele diversiteit van hun werknemersbestand.
Zij kunnen daardoor lastiger beleid voeren op culturele diversiteit en inclusie.

Cijfers

In 2019 waren de meest etnisch diverse bedrijven 36% meer winstgevend
dan de minst etnisch diverse bedrijven.
Bron: McKinsey, Diversity wins: How inclusion matters, 2020.

Doelgroep voor de kennis

Middelgrote en grote werkgevers die feitengedreven beleid op culturele diversiteit willen
voeren.

Profijtgroep

Werknemers of werkzoekenden met een niet-westerse migratieachtergrond, werkgevers.

Uitvoering pilot met

Het CBS en werkgevers.

Resultaten
•

•
De pilot is succesvol afgerond. De Barometer is sinds juli 2020 beschikbaar voor
werkgevers die meer dan 250 werknemers hebben. Sinds juli 2020 hebben 200
werkgevers het CBS benaderd om informatie over de Barometer, aan 40 partijen is
de Barometer geleverd. SER / Diversiteit in Bedrijf ondersteunt sinds medio 2021
werkgevers over hoe de Barometer in te zetten.
Er is een eerste tussenevaluatie geweest, die heeft de volgende resultaten opgeleverd:
• Werkgevers nemen de Barometer af om te kunnen meten waar ze staan ten
opzichte van hun (diversiteit)doelstellingen, voor een gefundeerde onderbouwing
van diversiteitsbeleid en/of uit intrinsieke motivatie om gebruik te maken van een
instrument dat evidence based beleid ondersteunt.
• Het dashboard waarin je je eigen culturele diversiteit kunt afzetten tegen een
benchmark van culturele diversiteit per sector, regio en beroepsgroep wordt heel
waardevol gevonden.

Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt

7

Pilot 6. Leren en Werken
Onderzoek naar effectiviteit en toepassing van combinaties
van leren en werken.

Aanleiding

Veel nieuwkomers/statushouders en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt hebben
moeite om duurzaam werk te vinden. Bijvoorbeeld vanwege het ontbreken van een (in
Nederland aanvaarde) opleiding of geschikte werkervaring of door onvoldoende taalbeheersing.

Cijfers

Statushouders aan het werk
3,5 jaar na het ontvangen van de verblijfstatus heeft maar 26% van
de statushouders werk.
Bron: CBS, Asiel en Integratie. Cohortonderzoek asielzoekers en statushouders, 2019

Doelgroep voor de kennis

Gemeenten die mensen door combinaties van leren en werken (duale trajecten) uit een uitkeringssituatie willen helpen, werkgevers die mensen een kans op de arbeidsmarkt willen geven en/of
in kraptesectoren opereren en om personeel verlegen zitten.

Profijtgroep

Werkzoekenden onder nieuwkomers/statushouders en mensen met een niet-westerse migratieachtergrond met afstand tot de arbeidsmarkt.

Uitvoering pilot met

De gemeente Utrecht, werkgevers Liander en Stedin, werkgevers in de spoorsector en partijen
in de zorgsector.

Resultaten
De pilot is succesvol afgerond en levert vier inspirerende voorbeelden van leerwerktrajecten in tekortsectoren. Er zijn handreikingen beschikbaar voor uitvoerders.
De eindevaluaties hebben in combinatie met een kennisdocument van de SER
de volgende resultaten opgeleverd:
• Leerwerktrajecten, ook wel duale trajecten genoemd, zijn een duurzame manier
om iedereen die kan en wil werken op de arbeidsmarkt te integreren.
• Succesvolle uitvoering van leerwerktrajecten voor mensen met een migratieachtergrond, waaronder statushouders, wordt bepaald door:
- een doordachte screening en selectie van kandidaten;
- continue aandacht voor taal;
- intensieve begeleiding van de werknemer;
- aandacht voor inclusie op de werkvloer.
• Uit twee kosten-baten analyses blijkt dat investeringen van werkgevers in leerwerktrajecten zich vanwege de krapte op de arbeidsmarkt in enkele jaren kunnen
terugverdienen.
• Er is inzicht in mogelijkheden om de resultaten uit de pilot op te schalen.
De volgende criteria bepalen of de pilots opgeschaald kunnen worden: regie,
financiën, investeringsbereidheid, wet- en regelgeving, internalisering en aandacht
voor de specifieke kenmerken van de doelgroep.
• Het netwerk van de pilot brengt kennis en expertise bij elkaar vanuit overheid,
onderwijs, en brancheorganisaties.

Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt

8

Pilot 7. Intensieve Begeleiding van Langdurig
Werkzoekenden
Effectiviteitsonderzoek naar intensieve begeleiding van
mensen die langdurig in de bijstand zitten.
Aanleiding

Mensen met een niet-westerse migratieachtergrond zijn fors oververtegenwoordigd in
de (langdurige) bijstand.

Cijfers

Bijstand
11,8% van de potentiële beroepsbevolking heeft een niet-westerse
migratieachtergrond, terwijl 51,4% van de mensen in de bijstand
een niet-westerse migratieachtergrond heeft.
Bron: CBS Statline 3e kwartaal 2020

Arbeidsparticipatie
Van de Nederlanders met een Somalische migratieachtergrond heeft
slechts een kwart betaald werk.
Bron: SCP, Gevlucht met weinig bagage, 2017

Doelgroep voor de kennis

Gemeenten die langdurig werkzoekenden in de bijstand intensief willen begeleiden.

Profijtgroep

Langdurig werkzoekenden in de bijstand met een niet-westerse migratieachtergrond.

Uitvoering pilot met

Gemeenten Rotterdam, Amsterdam, Nijmegen, Enschede, Almere en Leiden.

Resultaten
Bij vijf gemeenten is de pilot of onderzoek succesvol afgerond, de resultaten van
de zesde gemeente volgen eind 2021. De eindevaluaties hebben onder andere de
volgende resultaten opgeleverd:
• Uit deze onderzoeken blijkt dat maatwerk en intensieve begeleiding van langdurig
werkzoekenden met een migratieachtergrond zorgt voor een stijging op de
participatieladder en meer uitstroom naar werk.
• De groep met een migratieachtergrond bereiken is lastig. Soms zijn ze niet in beeld
bij de gemeente en soms is het realiseren van een eerste gesprek al ingewikkeld.
• Oprechte interesse tonen in het leven van klanten en hun situatie integraal
benaderen helpt bij het in beeld krijgen van iemands mogelijkheden. De persoonlijke
manier waarop de participatiecoaches de klanten benaderen, vrijblijvend –
en zonder harde eisen, zorgt ervoor dat ze zich gehoord en gezien voelen.
• Om deze groep beter te begeleiden is het belangrijk dat klantmanagers de
volgende vaardigheden beheersen: (interculturele) communicatievaardigheden,
kennis van de doelgroep en kennis van de manier waarop klanten geactiveerd
kunnen worden.
• De gemeente zou in haar dienstverlening nog beter kunnen inspelen op de meest
voorkomende belemmeringen voor maatschappelijke participatie van klanten.
Dit zijn: gebrekkige Nederlandse taalvaardigheid, gezondheid en zelfredzaamheid/
zelfvertrouwen, aanwezige zorgtaken (voor kinderen) en een smal sociaal netwerk.

Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt

9

Pilot 8. Uitstroom uit de WW
Onderzoek met UWV naar interventies die het verschil in
uitstroom tussen mensen met en zonder niet-westerse
migratieachtergrond verkleinen.
Aanleiding

Mensen met een niet-westerse migratieachtergrond vinden veel minder vaak een baan
vanuit de WW.

Cijfers

Uitstroom uit de WW
WW-gerechtigden met een Turkse, Marokkaanse of Midden-Oosterse
achtergrond vinden binnen een jaar 25 tot 33% minder vaak werk dan
autochtone Nederlanders.
WW-gerechtigden met een Antilliaanse, Surinaamse of Afrikaanse
achtergrond vinden binnen een jaar 7 tot 14% minder vaak werk dan
autochtone Nederlanders.
Bron: Altas voor gemeenten, Kansen op instroom uit de WW bekeken, 2019

Doelgroep voor de kennis

UWV

Profijtgroep

WW-gerechtigden met een niet-westerse migratieachtergrond.

Uitvoering pilot met

UWV

Resultaten
Er is een vooronderzoek gedaan. Bij het UWV was geen capaciteit voor de uitvoering
van de pilot vanwege drukte door de steunmaatregelen voor Corona. Dit vooronderzoek heeft geleid tot kansrijke interventies die geschikt zijn om de achterstanden
van WW-gerechtigden met een niet-westerse migratieachtergrond te verkleinen.
Het gaat dan met name om de volgende interventies:
• Het vaker laten invullen van de Werkverkenner.
• Het vergroten van de taalbeheersing door middel van taaltraining.
• Het verkleinen van (onbewuste) vooroordelen en (onbewuste) discriminatie.
• Intensieve matching door een ‘warme’ introductie en overdracht van
WW-gerechtigden door het UWV bij werkgevers.

Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt

10

Relevante aanvullende onderzoeken
Monitor gelijke kansen en posities op de arbeidsmarkt,
ongeacht migratieachtergrond

Effectiviteit re-integratiedienst-verlening
naar niet-westerse migratieachtergrond

van Gielen, Scholten, Bakker, Athmer, Blom (Significant Public).

van Heyma, Vervliet (SEO).

Voor het programma VIA is een monitor ontwikkeld die de
komende jaren de arbeidsmarktontwikkelingen vanuit het
perspectief van mensen met een (niet-westerse) migratieachtergrond nauwgezet gaat volgen. De monitor wordt in de
komende jaren doorontwikkeld.

Dit onderzoek naar de effectiviteit van de UWV-dienstverlening
aan WW-gerechtigden laat zien dat de meeste onderzochte
instrumenten effectief zijn voor mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond. De onderzochte instrumenten zijn jobhunting, kortdurende trainingen, workshops en gesprekken met
een adviseur. Vooral de gesprekken met een adviseur blijken voor
mensen met een niet-westerse migratieachtergrond iets effectiever.
Uit het onderzoek blijkt ook dat reguliere trajecten en scholing
minder effectief zijn.

De eerste meting laat zien dat:
• Mensen met een niet-westerse migratieachtergrond grote
achterstanden hebben op de arbeidsmarkt, en dat die achterstanden in de afgelopen 15 jaar grosso modo niet kleiner zijn
geworden.
• Er een grote verscheidenheid is tussen verschillende groepen
met een niet-westerse achtergrond. De arbeidsparticipatie is
bijvoorbeeld onder de eerste generatie afgenomen, terwijl
deze juist toegenomen is onder de tweede generatie.
• Er sprake is van een (lichte) verbetering van de positie van
de vrouwen met een niet-westerse migratieachtergrond.
Niettemin zijn hun achterstanden nog steeds groot, zowel
ten opzichte van mannen met een niet-westerse migratieachtergrond als ten opzichte van de vrouwen zonder
migratieachtergrond.
Naast inzicht in ontwikkelingen op de arbeidsmarkt brengt de
monitor ook de inspanningen van verschillende stakeholders in
beeld, die van invloed kunnen zijn op de arbeidsmarktkansen en
-posities van personen met een niet-westerse migratieachtergrond.
De eerste meting laat onder meer zien dat:
• De personen met een niet-westerse migratieachtergrond (iets)
minder snel en minder vaak een re-integratietraject vanuit de
UWV ontvangen na instroom in de WW. Dit patroon is niet
zichtbaar bij personen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering
en bijstandsgerechtigden.
• Bij de bijstandsgerechtigden de personen met en zonder
migratieachtergrond ongeveer even snel en even veel
voorzieningen ontvangen, maar dat er wel een verschil tussen
de groepen is naar het type voorzieningen dat ingezet wordt.
• Werkgevers goed bekend zijn met het belang van diversiteitsbeleid en de rol die werving en selectie daarbij spelen, maar
minder kennis hebben van activiteiten op het terrein van behoud
en doorstroom. Ook hebben ze beperkt zicht op wat effectieve
interventies zijn.

Significant APE, ‘Van Startbaan naar hartbaan?
Evaluatie van de Werkclub-aanpak’
van N. Scholten, S. Andriessen, M. Gielen, L. Bakker en D. Faber.
Dit onderzoek naar de effectiviteit van de UWV-dienstverlening
aan WW-gerechtigden laat zien dat de meeste onderzochte
instrumenten iets minder effectief zijn voor mensen met een
niet-westerse migratieachtergrond, dan voor mensen zonder
migratieachtergrond. Het gaat daarbij om de instrumenten jobhunting, kortdurende trainingen en workshops. Het instrument
gesprekken met een adviseur zijn juist iets effectiever voor mensen
met een niet-westerse migratieachtergrond.

“Effectiviteit van re-integratieinstrumenten voor bijstandsgerechtigden met een migratieachtergrond in Amsterdam”
van Bolhaar, Ketel en van Der Klauw (CPB & VU).
Uit dit onderzoek in de gemeente Amsterdam blijkt dat het inzetten
van een zoekperiode (waarbij de eerste vier weken men actief
moet zoeken naar werk voordat de bijstand toegekend wordt) wel
effectief is voor mensen zonder migratieachtergrond, maar niet
effectief voor mensen met een niet-westerse migratieachtergrond.
Begeleiding door klantmanagers heeft juist iets positievere effecten
voor mensen met een niet-westerse migratieachtergrond

“Invloed van migratieachtergrond WW-gerechtigde
op netto-effectiviteit van dienstverlening UWV”
van De Hek, de Koning en de Lombaerde (SEOR).
Dit onderzoek laat zien dat intensieve dienstverlening (versus
basisdienstverlening) niet effectief is voor personen zonder
migratieachtergrond, maar wel effectief is voor personen met
een niet-westerse migratieachtergrond.

Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt

11

Relevante aanvullende onderzoeken
“Invloed van migratieachtergrond bijstandsgerechtigden
op netto-effectiviteit van werkloont”
van De Hek en de Koning (SEOR).
Dit rapport laat zien dat werkloont (een aanpak die gericht is op
het zo snel mogelijk werk vinden, zonder dat deze baan hoeft aan te
sluiten bij opleiding ervaring en wensen van bijstandsgerechtigden)
op lange termijn (3 jaar) geen significant effect heeft op het vinden
van werk. Dit geldt voor zowel de groep met - als de groep zonder
niet-westerse migratieachtergrond. Deze uitkomsten zijn volgens
de onderzoekers in lijn met eerder (internationaal) onderzoek naar
zogenaamde “work first” programma’s: “Hieruit komt naar voren dat
programma’s die er uitsluitend op gericht zijn om deelnemers zo snel mogelijk
aan het werk te krijgen zonder te investeren en rekening te houden met hun
preferenties, weliswaar kostenbesparend zijn voor de overheid, maar betrekkelijk
weinig opleveren voor de deelnemers”

“Impact van de coronacrisis op de arbeidsmarktpositie
van mensen met een niet-westese migratieachtergrond”
van Burema, Middeldorp, Muiklwijk-Vriend (Atlas voor gemeenten).
Dit onderzoek laat zien dat aan het begin van de coronacrisis de
arbeidsmarktpositie van mensen met een niet-westerse migratieachtergrond bovengemiddeld verslechterd is. Tussen maart en juli
2020 nam het aandeel mensen met een WW-uitkering harder toe
onder deze groep dan onder de mensen zonder migratieachtergrond.
Bij mensen met een niet-westerse migratieachtergrond ging het om
een toename van 2,8 procentpunt (wat gelijk staat aan een toename
van 227 procent), bij mensen zonder een migratieachtergrond ging
het om 1,1 procentpunt (132 procent).

“Langetermijneffecten re-integratie”
van Kroon, Lammers, Luiten (SEO) .
Dit onderzoek laat zien dat arbeidsbemiddeling voor bijstandsgerechtigden effectief blijkt voor mensen met een Marokkaanse
achtergrond, en een individuele re-integratie-overeenkomst
effectiever is voor mensen met een Marokkaanse en Turkse
achtergrond. Ook blijkt uit dit onderzoek dat de lock-in effecten
van re-integratietrajecten kleiner zijn voor personen met een
niet-westerse migratieachtergrond.

(On)gelijke toegang tot stage en werk van hbo ‘ers
met een migratieachtergrond
“Hbo ‘ers, onderwijs en werkgevers over verklaringen
en oplossingen”
van Klooster, Meng, Bles, Monker en Walz (ROA &Klooster Onderzoek
en Advies).
Hbo’ers met een migratieachtergrond hebben meer moeite om na
hun afstuderen werk te vinden dan hbo’ers zonder die achtergrond.
De selectieprocedures van werkgevers en discriminatie worden
vaak genoemd als belangrijke oorzaken. Recent onderzoek van
het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van
de Universiteit Maastricht (UM) en het onderzoeksbureau van Eva
Klooster toont aan dat voor gelijke toegang tot de arbeidsmarkt
ook aanpassingen in het onderwijs nodig zijn. Dat de studiekeuze
– studenten met een migratieachtergrond kiezen relatief vaker een
studie met ongunstige arbeidsmarktkansen – iets van het verschil
in arbeidsmarktkansen verklaart, was al eerder vastgesteld. Maar nu
laten de onderzoekers zien dat ook tijdens de studiefase verschillen
ontstaan die na het afstuderen doorwerken op de arbeidsmarktpositie.Op 2 oktober 2020 heeft minister Van Engelshoven van
het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in haar brief
‘Aanbod stages en leerbanen en gelijke kansen op stages’ aan de
Kamer op het onderzoek gereageerd.

Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt

12

Het Programma Verdere Integratie op de
Arbeidsmarkt (VIA) valt onder het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Het programma onderzoekt in diverse pilots
wat werkt om de arbeidsmarktpositie van
Nederlanders mensen met een niet-westerse
migratieachtergrond te verbeteren.

Deze brochure is een uitgave van
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt
Postbus 90801 | 2509 lv Den Haag
© Ministerie van SZW | november 2021