Verslag strategisch GBL-plan 2021
CCI 2023NL06AFSP001
Titel in het Engels The Netherlands National Strategic Plan CAP
2023-2027
Titel in nationale taal (talen) NL - Nederlands Nationaal Strategisch Plan GLB
2023-2027
Versie 1.1
Eerste jaar 2023
Laatste jaar 2027
Subsidiabel vanaf 1-jan-2023
Subsidiabel tot en met
Nummer van het besluit van de Commissie
Datum van het besluit van de Commissie
Betrokken fonds(en) ELGF, Elfpo
Report generation date 03/10/2022 16:13

NL

1

NL

Inhoudsopgave
1 Strategische verklaring.............................................................................................................................. 22
2 Behoeftenonderzoek en interventiestrategie, inclusief plan met streefcijfers en contextindicatoren ....... 30
2.1 Behoeftenonderzoek en interventiestrategie ...................................................................................... 30
2.1.SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de
landbouwsector in de hele Unie, ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn,
van een meer diverse landbouw, en van een economisch duurzame landbouwproductie in de Unie . 41
2.1.SO1.1 Samenvatting van de SWOT-analyse ............................................................................. 41
2.1.SO1.1.1 Sterke punten ........................................................................................................... 41
2.1.SO1.1.2 Zwakke punten ......................................................................................................... 41
2.1.SO1.1.3 Kansen ..................................................................................................................... 41
2.1.SO1.1.4 Bedreigingen ............................................................................................................ 41
2.1.SO1.1.5 Andere opmerkingen................................................................................................ 42
2.1.SO1.2 Identificatie van behoeften.............................................................................................. 44
2.1.SO1.4 Interventielogica ............................................................................................................. 44
2.1 SO1 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het
bedrag en de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale
doelstelling ....................................................................................................................................... 47
2.1 SO1.8 Selectie van de resultaatindicator(en) ............................................................................. 47
2.1 SO1 9 Motivering van de financiële toewijzing ........................................................................ 48
2.1.SO2 Vergroting van de marktgerichtheid en het concurrentievermogen van landbouwbedrijven
voor zowel de korte als de lange termijn, onder meer door meer aandacht voor onderzoek,
technologie en digitalisering ................................................................................................................ 49
2.1.SO2.1 Samenvatting van de SWOT-analyse ............................................................................. 49
2.1.SO2.1.1 Sterke punten ........................................................................................................... 49
2.1.SO2.1.2 Zwakke punten ......................................................................................................... 49
2.1.SO2.1.3 Kansen ..................................................................................................................... 49
2.1.SO2.1.4 Bedreigingen ............................................................................................................ 49
2.1.SO2.1.5 Andere opmerkingen................................................................................................ 49
2.1.SO2.2 Identificatie van behoeften.............................................................................................. 50
2.1.SO2.4 Interventielogica ............................................................................................................. 51
2.1 SO2 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het
bedrag en de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale
doelstelling ....................................................................................................................................... 53
2.1 SO2.8 Selectie van de resultaatindicator(en) ............................................................................. 53
2.1 SO2 9 Motivering van de financiële toewijzing ........................................................................ 54
2.1.SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen ....................................... 55
2.1.SO3.1 Samenvatting van de SWOT-analyse ............................................................................. 55
2.1.SO3.1.1 Sterke punten ........................................................................................................... 55
2.1.SO3.1.2 Zwakke punten ......................................................................................................... 55
2.1.SO3.1.3 Kansen ..................................................................................................................... 55
2.1.SO3.1.4 Bedreigingen ............................................................................................................ 55
2.1.SO3.1.5 Andere opmerkingen................................................................................................ 55
2.1.SO3.2 Identificatie van behoeften.............................................................................................. 56
2.1.SO3.4 Interventielogica ............................................................................................................. 58
2.1 SO3 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het
bedrag en de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale
doelstelling ....................................................................................................................................... 61
2.1 SO3.8 Selectie van de resultaatindicator(en) ............................................................................. 61
2.1 SO3 9 Motivering van de financiële toewijzing ........................................................................ 62
2.1.SO4 Bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering, onder meer door de
uitstoot van broeikasgassen terug te dringen en meer koolstof vast te leggen, en duurzame energie te
bevorderen............................................................................................................................................ 63
2.1.SO4.1 Samenvatting van de SWOT-analyse ............................................................................. 63

NL

2

NL

2.1.SO4.1.1 Sterke punten ........................................................................................................... 63
2.1.SO4.1.2 Zwakke punten ......................................................................................................... 63
2.1.SO4.1.3 Kansen ..................................................................................................................... 63
2.1.SO4.1.4 Bedreigingen ............................................................................................................ 63
2.1.SO4.1.5 Andere opmerkingen................................................................................................ 63
2.1.SO4.2 Identificatie van behoeften.............................................................................................. 65
2.1.SO4.3 Identificatie van de relevante (elementen van) nationale plannen die voortvloeien uit de
in bijlage XI bij de VSP bedoelde wetgevingsinstrumenten waarmee rekening is gehouden in de
behoefebeoordeling van het GLB-plan voor deze specifieke doelstelling ...................................... 66
2.1.SO4.4 Interventielogica ............................................................................................................. 68
2.1 SO4 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het
bedrag en de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale
doelstelling ....................................................................................................................................... 71
2.1 SO4.7 Plant u een GLB-bijdrage aan het LIFE-programma (alleen voor SD4, SD5, SD6) ...... 71
2.1 SO4.8 Selectie van de resultaatindicator(en) ............................................................................. 71
2.1 SO4 9 Motivering van de financiële toewijzing ........................................................................ 73
2.1.SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van natuurlijke
hulpbronnen zoals water, bodem en lucht, onder meer door de afhankelijkheid van chemische
middelen te verkleinen ......................................................................................................................... 75
2.1.SO5.1 Samenvatting van de SWOT-analyse ............................................................................. 75
2.1.SO5.1.1 Sterke punten ........................................................................................................... 75
2.1.SO5.1.2 Zwakke punten ......................................................................................................... 75
2.1.SO5.1.3 Kansen ..................................................................................................................... 75
2.1.SO5.1.4 Bedreigingen ............................................................................................................ 75
2.1.SO5.1.5 Andere opmerkingen................................................................................................ 75
2.1.SO5.2 Identificatie van behoeften.............................................................................................. 79
2.1.SO5.3 Identificatie van de relevante (elementen van) nationale plannen die voortvloeien uit de
in bijlage XI bij de VSP bedoelde wetgevingsinstrumenten waarmee rekening is gehouden in de
behoefebeoordeling van het GLB-plan voor deze specifieke doelstelling ...................................... 80
2.1.SO5.4 Interventielogica ............................................................................................................. 84
2.1 SO5 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het
bedrag en de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale
doelstelling ....................................................................................................................................... 88
2.1 SO5.7 Plant u een GLB-bijdrage aan het LIFE-programma (alleen voor SD4, SD5, SD6) ...... 88
2.1 SO5.8 Selectie van de resultaatindicator(en) ............................................................................. 88
2.1 SO5 9 Motivering van de financiële toewijzing ........................................................................ 90
2.1.SO6 Bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking
van ecosysteemdiensten en tot de instandhouding van habitats en landschappen ............................... 92
2.1.SO6.1 Samenvatting van de SWOT-analyse ............................................................................. 92
2.1.SO6.1.1 Sterke punten ........................................................................................................... 92
2.1.SO6.1.2 Zwakke punten ......................................................................................................... 92
2.1.SO6.1.3 Kansen ..................................................................................................................... 92
2.1.SO6.1.4 Bedreigingen ............................................................................................................ 92
2.1.SO6.1.5 Andere opmerkingen................................................................................................ 93
2.1.SO6.2 Identificatie van behoeften.............................................................................................. 94
2.1.SO6.3 Identificatie van de relevante (elementen van) nationale plannen die voortvloeien uit de
in bijlage XI bij de VSP bedoelde wetgevingsinstrumenten waarmee rekening is gehouden in de
behoefebeoordeling van het GLB-plan voor deze specifieke doelstelling ...................................... 94
2.1.SO6.4 Interventielogica ........................................................................................................... 102
2.1 SO6 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het
bedrag en de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale
doelstelling ..................................................................................................................................... 106
2.1 SO6.7 Plant u een GLB-bijdrage aan het LIFE-programma (alleen voor SD4, SD5, SD6) .... 106
2.1 SO6.8 Selectie van de resultaatindicator(en) ........................................................................... 106
2.1 SO6 9 Motivering van de financiële toewijzing ...................................................................... 107

NL

3

NL

2.1.SO7 Het aantrekken en vasthouden van jonge landbouwers en andere nieuwe landbouwers en
bevordering van duurzame bedrijfsontwikkeling in plattelandsgebieden ......................................... 109
2.1.SO7.1 Samenvatting van de SWOT-analyse ........................................................................... 109
2.1.SO7.1.1 Sterke punten ......................................................................................................... 109
2.1.SO7.1.2 Zwakke punten ....................................................................................................... 109
2.1.SO7.1.3 Kansen ................................................................................................................... 109
2.1.SO7.1.4 Bedreigingen .......................................................................................................... 109
2.1.SO7.1.5 Andere opmerkingen.............................................................................................. 109
2.1.SO7.2 Identificatie van behoeften............................................................................................ 110
2.1.SO7.4 Interventielogica ........................................................................................................... 110
2.1 SO7 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het
bedrag en de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale
doelstelling ..................................................................................................................................... 112
2.1.SO7.6 Plant u een GLB-bijdrage aan het Erasmus-programma? ............................................ 112
2.1 SO7.8 Selectie van de resultaatindicator(en) ........................................................................... 112
2.1 SO7 9 Motivering van de financiële toewijzing ...................................................................... 113
2.1.SO8 Bevordering van de werkgelegenheid, groei, gendergelijkheid, waaronder deelname van
vrouwen in het boerenbedrijf, sociale inclusie en lokale ontwikkeling in plattelandsgebieden, ook in
de circulaire bio-economie en de duurzame bosbouw ....................................................................... 114
2.1.SO8.1 Samenvatting van de SWOT-analyse ........................................................................... 114
2.1.SO8.1.1 Sterke punten ......................................................................................................... 114
2.1.SO8.1.2 Zwakke punten ....................................................................................................... 114
2.1.SO8.1.3 Kansen ................................................................................................................... 114
2.1.SO8.1.4 Bedreigingen .......................................................................................................... 114
2.1.SO8.1.5 Andere opmerkingen.............................................................................................. 115
2.1.SO8.2 Identificatie van behoeften............................................................................................ 115
2.1.SO8.4 Interventielogica ........................................................................................................... 116
2.1 SO8 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het
bedrag en de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale
doelstelling ..................................................................................................................................... 118
2.1 SO8.8 Selectie van de resultaatindicator(en) ........................................................................... 118
2.1 SO8 9 Motivering van de financiële toewijzing ...................................................................... 119
2.1.SO9 Beter inspelen door de landbouw van de Unie op de maatschappelijke verwachtingen inzake
voedsel en gezondheid, onder meer wat betreft hoogkwalitatief, veilig en voedzaam voedsel dat op
duurzame wijze is geproduceerd, en voorts vermindering van de voedselverspilling, verbetering van
het dierenwelzijn, en bestrijding van antimicrobiële resistentie ........................................................ 120
2.1.SO9.1 Samenvatting van de SWOT-analyse ........................................................................... 120
2.1.SO9.1.1 Sterke punten ......................................................................................................... 120
2.1.SO9.1.2 Zwakke punten ....................................................................................................... 120
2.1.SO9.1.3 Kansen ................................................................................................................... 120
2.1.SO9.1.4 Bedreigingen .......................................................................................................... 121
2.1.SO9.1.5 Andere opmerkingen.............................................................................................. 121
2.1.SO9.2 Identificatie van behoeften............................................................................................ 123
2.1.SO9.4 Interventielogica ........................................................................................................... 123
2.1 SO9 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het
bedrag en de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale
doelstelling ..................................................................................................................................... 129
2.1 SO9.8 Selectie van de resultaatindicator(en) ........................................................................... 129
2.1 SO9 9 Motivering van de financiële toewijzing ...................................................................... 130
2.1.XCO Horizontale doelstelling: de sector moderniseren door kennis, innovatie en digitalisering in
de landbouw en in plattelandsgebieden te stimuleren en te delen, en het benutten daarvan bevorderen
............................................................................................................................................................ 131
2.1.XCO.1 Samenvatting van de SWOT-analyse .......................................................................... 131
2.1.XCO.1.1 Sterke punten ........................................................................................................ 131
2.1.XCO.1.2 Zwakke punten ..................................................................................................... 131

NL

4

NL

2.1.XCO.1.3 Kansen .................................................................................................................. 131
2.1.XCO.1.4 Bedreigingen......................................................................................................... 131
2.1.XCO.1.5 Andere opmerkingen ............................................................................................ 132
2.1.XCO.2 Identificatie van behoeften .......................................................................................... 132
2.1.XCO.4 Interventielogica .......................................................................................................... 132
2.1 XCO 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het
bedrag en de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale
doelstelling ..................................................................................................................................... 134
2.1 XCO.8 Selectie van de resultaatindicator(en) .......................................................................... 134
2.1 XCO 9 Motivering van de financiële toewijzing ..................................................................... 135
2.2 Contextindicatoren en andere waarden die worden gebruikt voor de berekening van doelen ........ 137
2.3 Plan met streefcijfers........................................................................................................................ 138
2.3.1 Overzichtstabel ......................................................................................................................... 138
2.3.2 Geplande interventies en output met een rechtstreeks en duidelijk verband met
resultaatindicatoren ............................................................................................................................ 147
2.3.3 Samenhang met en bijdrage van het strategisch GLB-plan aan de EU-streefdoelen voor 2030
die zijn vastgesteld in de “van boer tot bord”-strategie en de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030
............................................................................................................................................................ 147
3 Samenhang van de strategie en complementariteit ................................................................................. 159
3.1 Overzicht van de architectuur van het strategisch GLB-plan op het gebied van milieu en klimaat 159
3.1.1 Een beschrijving van de algehele bijdrage van conditionaliteit aan de specifieke milieu- en
klimaatgerichte doelstellingen als vastgelegd in artikel 6, lid 1, punten d), e) en f) ......................... 159
3.1.2 Overzicht van de complementariteit tussen de relevante basisvoorwaarden, als bedoeld in
artikel 31, lid 5, en artikel 70, lid 3, de conditionaliteit en de verschillende interventies die zijn
gericht op de milieu- en klimaatgerelateerde doelstellingen ............................................................. 163
3.1.3 Verklaring van de wijze waarop de in artikel 105 bedoelde grotere algehele bijdrage moet
worden bereikt ................................................................................................................................... 177
3.1.4 Toelichting op de manier waarop de architectuur van het strategisch GLB-plan op het gebied
van milieu en klimaat moet bijdragen aan de reeds vastgestelde nationale langetermijnstreefcijfers die
zijn opgenomen in of voortvloeien uit de in bijlage XI vermelde wetgevingsinstrumenten ............. 187
3.1.5 Indien relevant, GLB-bijdrage aan LIFE-projecten .................................................................. 195
3.2 Overzicht van de strategie voor generatievernieuwing .................................................................... 195
3.2.1 Indien relevant, GLB-bijdrage aan Erasmus-projecten ............................................................ 199
3.3 Verklaring over hoe de interventies in het kader van gekoppelde inkomenssteun als vermeld in
Titel III, hoofdstuk II, deel 3, subsectie 1, consistent zijn met de kaderrichtlijn water - 2000/60/EG .. 199
3.4 Overzicht van hoe wordt gewerkt aan de doelstelling van een eerlijkere verdeling en het
doeltreffender en doelmatiger toespitsen van de inkomenssteun .......................................................... 199
3.5 Overzicht van de sectorgerelateerde interventies ............................................................................ 199
3.5.1 Groenten en fruit ....................................................................................................................... 199
3.5.2 Producten van de bijenteelt ....................................................................................................... 200
3.5.3 Wijn........................................................................................................................................... 206
3.5.4 Hop............................................................................................................................................ 206
3.5.5 Olijfolie en tafelolijven ............................................................................................................. 206
3.5.6 Rundvlees .................................................................................................................................. 206
3.5.7 Melk en zuivelproducten........................................................................................................... 207
3.5.8 Schapen en geiten ..................................................................................................................... 207
3.5.9 Eiwithoudende gewassen .......................................................................................................... 207
3.5.10 Suikerbieten ............................................................................................................................ 207
3.5.11 Andere sectoren ...................................................................................................................... 207
3.6 Overzicht van de interventies die bijdragen tot een coherente en geïntegreerde aanpak van het
risicobeheer, waar nodig ........................................................................................................................ 207
3.7 Wisselwerking tussen nationale en regionale interventies............................................................... 207
3.7.1 Indien relevant, een beschrijving van de wisselwerking tussen nationale en regionale
interventies, met inbegrip van de verdeling van de financiële toewijzingen per interventie en per
fonds................................................................................................................................................... 207

NL

5

NL

3.7.2 Indien relevant, als elementen van het strategisch GLB-plan op regionaal niveau zijn
vastgesteld: hoe zorgt de interventiestrategie voor coherentie en consistentie van deze elementen met
de elementen van het strategisch GLB-plan die op nationaal niveau zijn vastgesteld?..................... 207
3.8 Overzicht van de wijze waarop het strategisch GLB-plan bijdraagt aan de in artikel 6, lid 1, punt i),
vastgestelde doelstelling om het dierenwelzijn te verbeteren en antimicrobiële resistentie te
verminderen, met inbegrip van de basisvoorwaarden en de complementariteit .................................... 208
3.9 Vereenvoudiging en vermindering van administratieve lasten ........................................................ 208
3.10 Conditionaliteit .............................................................................................................................. 209
3.10.1 Belangrijkste punt: Klimaatverandering (matiging van en aanpassing aan) .......................... 209
3.10.1.1 GLMC 1: Instandhouding van blijvend grasland op basis van een verhouding blijvend
grasland ten opzichte van het landbouwareaal............................................................................... 209
3.10.1.1.1 Samenvatting verplichting landbouwbedrijf (bv. regeling van voorafgaande
toestemming en heromzettingsverplichting) .............................................................................. 209
3.10.1.1.2 Territoriaal toepassingsgebied (nationaal, regionaal, groepen bedrijven,
bedrijfsniveau) ........................................................................................................................... 209
3.10.1.1.3 Waarde van de referentieratio (inclusief berekeningsmethode) ............................... 209
3.10.1.1.4.Betrokken type landbouwers (alle landbouwers die blijvend grasland hebben) ....... 209
3.10.1.1.5 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm 209
3.10.1.2 GLMC 2: Bescherming van wetlands en veengebieden .................................................. 210
3.10.1.2.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf ............................................. 210
3.10.1.2.2 Jaar van toepassing van de GLMC ........................................................................... 210
3.10.1.2.3 Territoriaal toepassingsgebied en aangewezen gebied ............................................. 210
3.10.1.2.4 Betrokken type landbouwers..................................................................................... 210
3.10.1.2.5 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm 210
3.10.1.3 GLMC 3: Verbod op het verbranden van stoppels, behalve om fytosanitaire redenen ... 211
3.10.1.3.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf ............................................. 211
3.10.1.3.2 Territoriaal toepassingsgebied .................................................................................. 211
3.10.1.3.3 Betrokken type landbouwers..................................................................................... 211
3.10.1.3.4 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm 211
3.10.2 Belangrijkste punt: Water ....................................................................................................... 211
3.10.2.1 GLMC 4: Het aanleggen van bufferstroken langs waterlopen ........................................ 211
3.10.2.1.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf ............................................. 211
3.10.2.1.2 Minimale breedte van de bufferstroken (in m) ......................................................... 211
3.10.2.1.3 Territoriaal toepassingsgebied, met inbegrip van definitie waterlopen .................... 211
3.10.2.1.4 Betrokken type landbouwers..................................................................................... 212
3.10.2.1.5 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm 212
3.10.3 Belangrijkste punt: bodem (bescherming en kwaliteit) .......................................................... 214
3.10.3.1 GLMC 5: Bodembewerkingsbeheer, ter vermindering van het risico van bodemdegradatie
en erosie, onder meer▌door rekening te houden met de hellingshoek .......................................... 214
3.10.3.1.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf ............................................. 214
3.10.3.1.2 Territoriaal toepassingsgebied (inclusief gebieden met erosierisico en de
hellingsgraad) ............................................................................................................................. 217
3.10.3.1.3 Betrokken type landbouwers..................................................................................... 217
3.10.3.1.4 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm 217
3.10.3.2 GLMC 6: Minimale bodembedekking om in de meest kwetsbare perioden kale grond te
voorkomen ..................................................................................................................................... 217
3.10.3.2.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf (met inbegrip van de betrokken
periode) ...................................................................................................................................... 217
3.10.3.2.2 Territoriaal toepassingsgebied .................................................................................. 218
3.10.3.2.3 Betrokken type landbouwers..................................................................................... 218
3.10.3.2.4 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm 218
3.10.3.3 GLMC 7: Gewasrotatie op bouwland, met uitzondering van gewassen die onder water
groeien............................................................................................................................................ 219
3.10.3.3.1 Samenvatting van de praktijk voor gewasrotatie op het landbouwbedrijf ................ 219
3.10.3.3.2 Samenvatting van de praktijk voor gewasdiversificatie op het landbouwbedrijf ..... 220

NL

6

NL

3.10.3.3.3 Territoriaal toepassingsgebied .................................................................................. 220
3.10.3.3.4 Betrokken type landbouwers..................................................................................... 220
3.10.3.3.5 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm
(met name indien de lidstaat voor gewasdiversificatie heeft gekozen) ..................................... 221
3.10.4 Belangrijkste punt: Biodiversiteit en landschap (bescherming en kwaliteit).......................... 222
3.10.4.1 GLMC 8: Minimumaandeel landbouwareaal dat gewijd is aan niet-productieve
oppervlakten of elementen, op het gehele landbouwareaal, behoud van landschapselementen en
verbod op het snoeien van heggen en bomen in de vogelbroedperiode ........................................ 222
3.10.4.1.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf ............................................. 222
3.10.4.1.2 Territoriaal toepassingsgebied (van toepassing voor de norm “minimumaandeel”) 225
3.10.4.1.3 Betrokken type landbouwers (van toepassing voor de norm “minimumaandeel”) .. 225
3.10.4.1.4 Motivering van de bijdrage aan de hoofddoelstelling van de praktijk/norm ............ 225
3.10.4.2 GLMC 9: Verbod op het omzetten of ploegen van blijvend grasland dat is aangewezen als
ecologisch kwetsbaar blijvend grasland in Natura 2000-gebieden ................................................ 226
3.10.4.2.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf ............................................. 226
3.10.4.2.2 Territoriaal toepassingsgebied .................................................................................. 226
3.10.4.2.3 Betrokken type landbouwers..................................................................................... 227
3.10.4.2.4 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm 227
3.10.5 Aanvullende GLMC (indien van toepassing) ......................................................................... 227
4 Elementen die gemeenschappelijk zijn voor verschillende interventies ................................................. 229
4.1 Definitie en minimumvereisten........................................................................................................ 229
4.1.1 Landbouwactiviteit ................................................................................................................... 229
4.1.1.1 Definitie van productie ...................................................................................................... 229
4.1.1.2 Definitie van instandhouding van landbouwareaal ............................................................ 229
4.1.1.2.1 Bouwland .................................................................................................................... 229
4.1.1.2.2 Blijvende teelten ......................................................................................................... 229
4.1.1.2.3 Blijvend grasland ........................................................................................................ 229
4.1.2 Landbouwareaal ........................................................................................................................ 229
4.1.2.1 Elementen van agrobosbouwsystemen die op het landbouwareaal worden opgezet of in
stand worden gehouden.................................................................................................................. 229
4.1.2.1.1 Bouwland .................................................................................................................... 229
4.1.2.1.2 Blijvende teelten ......................................................................................................... 230
4.1.2.1.3 Blijvend grasland ........................................................................................................ 231
4.1.2.2 Bouwland ........................................................................................................................... 231
4.1.2.2.1 Andere opmerkingen in verband met de definitie van bouwland ............................... 231
4.1.2.3 Blijvende teelten ................................................................................................................ 231
4.1.2.3.1 Definitie van kwekerijen ............................................................................................. 231
4.1.2.3.2 Definitie van hakhout met korte omlooptijd ............................................................... 231
4.1.2.3.3 Andere opmerkingen in verband met de definitie van blijvende teelten .................... 231
4.1.2.4 Blijvend grasland ............................................................................................................... 231
4.1.2.4.1 Definitie van grassen en andere kruidachtige voedergewassen .................................. 231
4.1.2.4.2 Besluit om “ploeg”criterium te gebruiken in verband met de classificatie van blijvend
grasland ...................................................................................................................................... 231
4.1.2.4.3 Besluit om het criterium “frezen” te gebruiken in verband met de classificatie van
blijvend grasland ........................................................................................................................ 231
4.1.2.4.4 Besluit om het criterium “opnieuw inzaaien met andere grassoorten” te gebruiken in
verband met de classificatie van blijvend grasland en de beschrijving ervan in geval van een
positief antwoord ....................................................................................................................... 231
4.1.2.4.5 Besluit in verband met het meerekenen van andere soorten, zoals struiken en/of bomen
die diervoeder produceren, mits de grassen en andere kruidachtige voedergewassen blijven
overheersen ................................................................................................................................ 231
4.1.2.4.6 Besluit in verband met het meerekenen van andere soorten, zoals struiken en/of bomen
die kunnen worden begraasd of die diervoeder produceren, waarbij grassen en andere
kruidachtige voedergewassen traditioneel niet overheersen of afwezig zijn in de graasgedeelten
.................................................................................................................................................... 231

NL

7

NL

4.1.2.4.7 Andere opmerkingen in verband met de definitie van blijvend grasland ................... 232
4.1.2.5 Andere opmerkingen in verband met de definitie van landbouwareaal in het algemeen .. 232
4.1.3 Subsidiabele hectare.................................................................................................................. 232
4.1.3.1 Criteria aan de hand waarvan overheersing van de landbouwactiviteit kan worden
vastgesteld indien het land ook voor niet-landbouwactiviteiten wordt gebruikt ........................... 232
4.1.3.2 Criteria om te waarborgen dat de grond ter beschikking van de landbouwer staat ........... 232
4.1.3.3 Periode waarin een areaal moet voldoen aan de definitie van “subsidiabele hectare” ...... 232
4.1.3.4 Besluit in verband met het meerekenen van arealen die slechts om het jaar voor
landbouwactiviteiten worden gebruikt ........................................................................................... 232
4.1.3.5 Besluit in verband met het meerekenen van andere landschapselementen (die in het kader
van GLMC-normen niet worden beschermd) op voorwaarde dat ze niet overheersen en de
uitvoering van een landbouwactiviteit niet aanzienlijk belemmeren door de oppervlakte die ze
beslaan............................................................................................................................................ 232
4.1.3.6 Besluit om op blijvend grasland met geïsoleerde niet-subsidiabele elementen vaste
verlagingscoëfficiënten toe te passen om het subsidiabel areaal te bepalen .................................. 233
4.1.3.7 Besluit om de subsidiabiliteit van arealen die subsidiabel waren en niet meer voldoen aan
de definitie van “subsidiabele hectare” uit hoofde van artikel 4, punt 4, a) en b), van de VSP te
behouden vanwege de uitvoering van nationale regelingen, waarvan de voorwaarden compatibel
zijn met de interventies van het in artikel 63, lid 2, van de horizontale verordening bedoelde
geïntegreerd systeem voor de natte teelt van niet in bijlage I vermelde producten en die bijdragen
tot een of meer milieu- of klimaatgerelateerde doelstellingen van de VSP ................................... 233
4.1.4 Actieve landbouwer .................................................................................................................. 233
4.1.4.1 Criteria om te bepalen welke landbouwers ten minste een minimumniveau aan
landbouwactiviteit verrichten......................................................................................................... 233
4.1.4.2 Besluit om een negatieve lijst van niet-landbouwactiviteiten te gebruiken als aanvullend
instrument ...................................................................................................................................... 234
4.1.4.3 Besluit tot vaststelling van een bedrag aan rechtstreekse betalingen, niet hoger dan
5 000 EUR, waarbij de landbouwers in elk geval worden beschouwd als “actieve landbouwers” 234
4.1.5 Jonge landbouwer ..................................................................................................................... 235
4.1.5.1 Maximale leeftijdsgrens ..................................................................................................... 235
4.1.5.2 Voorwaarden om “bedrijfshoofd” te zijn ........................................................................... 235
4.1.5.3 Vereiste passende opleiding en/of vaardigheden ............................................................... 235
4.1.5.4 Andere opmerkingen in verband met de definitie van jonge landbouwer ......................... 235
4.1.6 Nieuwe landbouwer .................................................................................................................. 235
4.1.6.1 Voorwaarden om voor het eerst “bedrijfshoofd” te zijn .................................................... 235
4.1.6.2 Vereiste passende opleiding en vaardigheden ................................................................... 235
4.1.7 Minimumvereisten voor het ontvangen van rechtstreekse betalingen ...................................... 235
4.1.7.1 Drempelwaarde .................................................................................................................. 235
4.1.7.2 Verklaring .......................................................................................................................... 235
4.1.8 Andere in het GLB-plan gebruikte definities............................................................................ 237
4.2 Element in verband met rechtstreekse betalingen ............................................................................ 238
4.2.1 Beschrijving van de vaststelling van de betalingsrechten, indien van toepassing, en werking van
de reserve ........................................................................................................................................... 238
4.2.1.1 Rechten .............................................................................................................................. 238
4.2.1.2 Territorialisatie ................................................................................................................... 238
4.2.1.3 Systeem van interne convergentie ..................................................................................... 238
4.2.1.4 Werking van de reserve ..................................................................................................... 238
4.2.1.5 Voorschriften in verband met overdrachten van betalingsrechten (indien van toepassing)
........................................................................................................................................................ 238
4.2.2 Verlaging van de rechtstreekse betalingen ............................................................................... 238
4.2.2.1 Beschrijving van de verlaging en/of plafonnering van rechtstreekse betalingen .............. 238
4.2.2.2 Aftrek van de arbeidskosten............................................................................................... 238
4.2.2.3 Geraamde opbrengsten van de verlaging van de rechtstreekse betalingen en plafonnering
voor elk jaar ................................................................................................................................... 239

NL

8

NL

4.2.3 Toepassing op het niveau van de leden van rechtspersonen of groepen/ op het niveau van de
groep van verbonden rechtspersonen (artikel 110) ............................................................................ 239
4.2.4 Bijdrage aan risicobeheersinstrumenten ................................................................................... 246
4.3 Technische bijstand .......................................................................................................................... 246
4.3.1 Doelstellingen ........................................................................................................................... 246
4.3.2 Reikwijdte en indicatieve planning van activiteiten ................................................................. 246
4.3.3 Begunstigden............................................................................................................................. 247
4.3.4 Percentage ................................................................................................................................. 247
4.4 GLB-netwerk ................................................................................................................................... 247
4.4.1 Samenvattend overzicht en doelstellingen van het nationaal GLB-netwerk, met inbegrip van
activiteiten ter ondersteuning van EIP en kennisstromen binnen AKIS ............................................ 247
4.4.2 Structuur, governance en werking van het nationaal GLB-netwerk ......................................... 253
4.5 Overzicht van de coördinatie, afbakening en complementariteit tussen het Elfpo-fonds en andere
Uniefondsen die actief zijn in plattelandsgebieden ............................................................................... 253
4.6 Financieringsinstrumenten ............................................................................................................... 256
4.6.1 Beschrijving van het financieringsinstrument .......................................................................... 256
4.7 Gemeenschappelijke elementen voor interventietypes plattelandsontwikkeling ............................ 256
4.7.1 Lijst van niet-subsidiabele investeringen .................................................................................. 256
4.7.2 Definitie van plattelandsgebied en toepasbaarheid ................................................................... 257
4.7.3 Aanvullende elementen die gemeenschappelijk zijn voor sectorale interventies, voor
interventies voor plattelandsontwikkeling, of die gemeenschappelijk zijn voor zowel sectorale als
plattelandsontwikkelingsinterventies ................................................................................................. 257
4.7.4 Op plattelandsontwikkelingsinterventies toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ...................... 260
5 In de strategie gespecificeerde rechtstreekse betalingen, sectorale en
plattelandsontwikkelingsinterventies ......................................................................................................... 262
5.1 Interventies in de vorm van rechtstreekse betalingen ...................................................................... 265
BISS(21) - Basic income support for sustainability .......................................................................... 265
I.21 - Basisinkomensteun (BISS) ................................................................................................... 265
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 265
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 265
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 265
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 265
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 265
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 267
7 Steunpercentage en -bedragen ................................................................................................ 267
8 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 267
9 Naleving van de WTO-regels ................................................................................................. 267
11 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 268
12 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 269
CRISS(29) - Complementary redistributive income support for sustainability................................. 270
I.29 - Herverdelende inkomenssteun (CRISS)............................................................................... 270
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 270
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 270
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 270
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 270
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 270
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 274
7 Steunpercentage en -bedragen ................................................................................................ 274
8 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 274
9 Naleving van de WTO-regels ................................................................................................. 275
11 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 276
12 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 276
CIS-YF(30) - Aanvullende inkomenssteun voor jonge landbouwers ................................................ 278

NL

9

NL

I.30 - Aanvullende inkomenssteun voor jonge landbouwers ......................................................... 278
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 278
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 278
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 278
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 278
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 278
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 279
7 Steunpercentage en -bedragen ................................................................................................ 279
8 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 279
9 Naleving van de WTO-regels ................................................................................................. 280
11 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 281
12 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 281
Eco-scheme(31) - Regelingen voor het klimaat, het milieu en dierenwelzijn ................................... 283
I.31 - Eco-regeling voor klimaat en leefomgeving ........................................................................ 283
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 283
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 283
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 284
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 284
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 285
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 298
7 Steunpercentage en -bedragen ................................................................................................ 301
8 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 304
9 Naleving van de WTO-regels ................................................................................................. 304
11 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 305
12 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 305
5.2 Sectorale interventies ....................................................................................................................... 307
Groenten en fruit ................................................................................................................................ 307
Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................. 308
Geplande eenheidsbedragen - financiële tabel met output .................................................... 308
INVRE(47(1)(a)) - - investeringen in materiële en immateriële activa, onderzoek en experimentele
en innovatieve productiemethoden en andere acties ...................................................................... 309
I.47 - 1(a) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - INVRE(47(1)(a)).................... 309
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 309
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 309
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 310
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 310
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 310
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 312
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 312
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 318
ADVI1(47(1)(b)) - - adviesdiensten en technische bijstand, met name op het gebied van duurzame
plaag- en ziektebestrijdingstechnieken, duurzaam gebruik van gewasbeschermers en
diergezondheidsproducten, aanpassing aan en matiging van klimaatverandering, de
arbeidsvoorwaarden, werkgeversverplichtingen en gezondheid en veiligheid op het werk .......... 319
I.47 - 1(b) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - ADVI1(47(1)(b)) ................... 319
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 319
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 319
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 319
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 320
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 320
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 321

NL

10

NL

7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 322
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 324
TRAINCO(47(1)(c)) - - opleiding, met inbegrip van coaching en uitwisseling van beste
praktijken, met name op het gebied van duurzame plaag- en ziektebestrijdingstechnieken,
duurzaam gebruik van gewasbeschermers en diergezondheidsproducten, en aanpassing aan en
matiging van de klimaatverandering, alsook het gebruik van georganiseerde handelsplatformen en
de handel in grondstoffen op de spot- en termijnmarkten ............................................................. 325
I.47 - 1(c) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - TRAINCO(47(1)(c)) .............. 325
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 325
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 325
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 326
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 326
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 326
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 327
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 328
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 329
ORGAN(47(1)(d)) - - biologische of geïntegreerde productie ..................................................... 330
I.47 - 1(d) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - ORGAN(47(1)(d)) ................. 330
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 330
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 330
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 330
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 330
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 331
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 332
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 332
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 335
TRANS(47(1)(e)) - - acties om de duurzaamheid en de efficiëntie van het vervoer en de opslag
van producten te verbeteren ........................................................................................................... 336
I.47 - 1(e) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - TRANS(47(1)(e)) ................... 336
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 336
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 336
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 336
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 336
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 336
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 338
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 338
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 340
PROMO(47(1)(f)) - - afzetbevordering, communicatie en marketing, waaronder acties en
activiteiten die in het bijzonder zijn gericht op het vergroten van het consumentenbewustzijn voor
kwaliteitsregelingen van de Unie en het belang van gezonde eetgewoonten, en op de diversificatie
en consolidatie van afzetmarkten ................................................................................................... 341
I.47 - 1(f) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - PROMO(47(1)(f)) .................. 341
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 341
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 341
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 341
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 342
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 342
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 343
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 344
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 348

NL

11

NL

QUAL(47(1)(g)) - - uitvoering van op het niveau van de Unie en op nationaal niveau ingestelde
kwaliteitsregelingen ....................................................................................................................... 349
I.47 - 1(g) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - QUAL(47(1)(g)) .................... 349
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 349
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 349
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 349
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 349
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 349
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 351
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 351
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 353
TRACE(47(1)(h)) - - invoering van traceerbaarheids- en certificeringssystemen, met name
kwaliteitsmonitoring van de aan de eindverbruikers verkochte producten ................................... 354
I.47 - 1(h) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - TRACE(47(1)(h)) .................. 354
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 354
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 354
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 354
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 354
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 354
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 356
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 356
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 359
CLIMA(47(1)(i)) - - acties ter aanpassing aan en matiging van klimaatverandering................... 360
I.47 - 1(i) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - CLIMA(47(1)(i)) .................... 360
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 360
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 360
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 360
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 360
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 361
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 362
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 362
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 363
SETUP(47(2)(a)) - - het opzetten, vullen en aanvullen van onderlinge fondsen door
producentenorganisaties en brancheorganisaties die zijn erkend op grond van Verordening (EU)
nr. 1308/2013 of op grond van artikel 67, lid 7, van deze verordening ......................................... 364
I.47 - 2(a) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - SETUP(47(2)(a)) ................... 364
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 364
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 364
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 364
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 364
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 364
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 366
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 366
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 367
WITHD(47(2)(f)) - - uitdemarktneming voor gratis verstrekking of andere bestemmingen, met
inbegrip van de verwerkingskosten die nodig zijn om de uitdemarktneming te faciliteren .......... 368
I.47 - 2(f) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - WITHD(47(2)(f)) ................... 368
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 368
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 368
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 368

NL

12

NL

4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 368
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 368
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 370
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 370
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 372
GREEN(47(2)(g)) - - groen oogsten, waaronder wordt verstaan het oogsten op een bepaald areaal
van de totale hoeveelheid onrijpe, niet-afzetbare producten die vóór het groen oogsten niet
beschadigd zijn als gevolg van weersomstandigheden, ziekte of andere oorzaken ....................... 373
I.47 - 2(g) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - GREEN(47(2)(g)) .................. 373
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 373
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 373
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 373
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 373
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 373
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 375
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 375
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 377
NOHAR(47(2)(h)) - - niet oogsten, waaronder wordt verstaan de beëindiging van de aan de gang
zijnde productiecyclus op het betrokken areaal wanneer het product goed ontwikkeld en van
gezonde handelskwaliteit is, met uitzondering van de vernietiging van producten wegens
weersomstandigheden of ziekte ..................................................................................................... 378
I.47 - 2(h) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - NOHAR(47(2)(h)) ................. 378
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 378
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 378
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 378
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 378
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 378
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 380
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 380
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 382
HARIN(47(2)(i)) - - oogstverzekeringen die de inkomsten van de producenten helpen veiligstellen
bij verliezen als gevolg van natuurrampen, ongunstige weersomstandigheden, ziekten of plagen en
er tegelijk voor zorgen dat de begunstigden de nodige risicopreventiemaatregelen nemen.......... 383
I.47 - 2(i) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - HARIN(47(2)(i)) .................... 383
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 383
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 383
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 383
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 383
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 383
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 385
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 385
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 386
COACH(47(2)(j)) - - coaching van andere producentenorganisaties en brancheorganisaties die
zijn erkend op grond van Verordening (EU) nr. 1308/2013 of artikel 67, lid 7, van Verordening
(EU) 2021/2115, of van individuele producenten.......................................................................... 387
I.47 - 2(j) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - COACH(47(2)(j)) ................... 387
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 387
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 387
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 387
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 387
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 387

NL

13

NL

6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 389
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 389
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 390
3COUN(47(2)(k)) - - uitvoering en beheer van sanitaire en fytosanitaire protocollen van derde
landen op het grondgebied van de Unie om de toegang tot de markten van derde landen te
vergemakkelijken ........................................................................................................................... 391
I.47 - 2(k) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - 3COUN(47(2)(k)) .................. 391
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 391
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 391
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 391
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 391
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 391
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 393
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 393
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 393
COMM(47(2)(l)) - - communicatieacties gericht op bewustmaking en het informeren van
consumenten .................................................................................................................................. 395
I.47 - 2(l) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - COMM(47(2)(l)) .................... 395
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 395
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 395
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 395
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 395
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 395
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 397
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 397
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 397
Producten van de bijenteelt ................................................................................................................ 399
ADVIBEES(55(1)(a)) - - adviesdiensten, technische bijstand, opleiding, voorlichting van en
uitwisseling van beste praktijken, onder meer via netwerkvorming, voor bijenhouders en
bijenhoudersorganisaties ................................................................................................................ 399
I.55.1 - Sectorale interventie bijenteelt (SIB) - Advies en kennisverspreiding door netwerk ... 399
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 399
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 399
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 399
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 399
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 399
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 401
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 401
8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 401
9 Geplande eenheidsbedragen - Definitie .............................................................................. 402
10 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output............................................... 402
COOPAPI(55(1)(e)) - - samenwerking met instanties die gespecialiseerd zijn in de uitvoering van
onderzoeksprogramma's op het gebied van de bijenteelt en de producten van de bijenteelt ......... 403
I.55.2 - Sectorale interventie bijenteelt (SIB) - Samenwerking onderzoeksprogramma's ......... 403
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ............................. 403
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ......................................................................................................................... 403
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ......................................................................... 403
4 Resultaatindicator(en) ......................................................................................................... 403
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ............. 403
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ............................... 405
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie ............................................... 405

NL

14

NL

8 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................. 406
9 Geplande eenheidsbedragen - Definitie .............................................................................. 407
10 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output............................................... 407
5.3 Plattelandsontwikkelingsinterventies ............................................................................................... 408
ENVCLIM(70) - Milieu-, klimaatgerelateerde en andere beheersverbintenissen ............................. 408
I.70.1 - Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) ............................................................ 408
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 408
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 409
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 409
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 409
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 410
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 419
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 422
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 427
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 427
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 428
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 428
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 429
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 429
I.70.2 - Behoud van zeldzame landbouwhuisdierrassen ................................................................ 431
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 431
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 431
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 431
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 431
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 431
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 433
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 435
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 435
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 435
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 436
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 436
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 437
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 437
INVEST(73-74) - Investeringen, met inbegrip van investeringen in irrigatie ................................... 439
I.73.1a - Productieve investeringen voor bedrijfsmodernisering ................................................... 439
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 439
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 439
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 439
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 439
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 439
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 442
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 442
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 442
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 442
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 443
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 443
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 444
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 444
I.73.1b - Productieve investeringen Groen - Blauw en dierenwelzijn ........................................... 446
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 446
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 446

NL

15

NL

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 446
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 447
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 447
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 450
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 451
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 451
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 451
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 452
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 452
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 453
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 453
I.73.1c - productieve investeringen jonge landbouwers ................................................................ 455
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 455
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 455
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 455
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 456
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 456
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 459
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 459
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 459
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 460
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 460
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 460
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 461
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 461
I.73.2 - Niet-productieve investeringen op landbouwbedrijven .................................................... 463
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 463
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 463
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 463
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 463
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 464
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 466
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 466
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 467
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 467
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 467
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 467
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 468
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 468
I.73.3 - Niet productieve investeringen op niet-landbouwbedrijven ............................................. 470
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 470
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 470
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 470
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 470
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 471
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 473
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 473
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 473
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 473
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 474
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 474
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 475

NL

16

NL

13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 475
INSTAL(75) - Vestiging van jonge landbouwers en nieuwe landbouwers, en het opstarten van
plattelandsbedrijven ........................................................................................................................... 477
I.75 - Vestiging van jonge landbouwers ........................................................................................ 477
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 477
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 477
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 477
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 477
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 477
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 483
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 483
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 484
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 484
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 484
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 485
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 486
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 486
RISK(76) - Risicobeheersinstrumenten ............................................................................................. 488
I.76 - Brede Weersverzekering ...................................................................................................... 488
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 488
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 488
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 488
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 488
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 488
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 490
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 490
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 490
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 491
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 491
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 491
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 492
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 492
COOP(77) - Samenwerking ............................................................................................................... 494
I.77.1 - Samenwerking EIP operationele groepen ......................................................................... 494
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 494
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 494
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 494
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 494
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 494
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 498
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 498
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 499
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 499
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 499
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 500
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 501
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 501
I.77.2 - Samenwerking voor generatievernieuwing ....................................................................... 503
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 503
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 503
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 503

NL

17

NL

4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 503
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 503
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 507
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 507
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 508
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 508
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 508
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 508
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 509
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 509
I.77.3 - Samenwerking voor plattelandsontwikkeling - LEADER ................................................ 511
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 511
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 511
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 511
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 512
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 512
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 519
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 520
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 521
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 521
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 523
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 523
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 524
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 525
I.77.4 - Samenwerking voor Integrale gebiedsontwikkeling ......................................................... 527
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 527
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 527
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 527
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 527
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 528
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 535
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 535
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 536
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 536
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 537
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 537
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 538
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 540
I.77.5 - Samenwerking veenweidegebieden en Natura 2000 ......................................................... 542
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 542
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 542
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 542
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 543
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 543
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 550
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 550
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 551
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 551
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 551
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 551
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 552
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 554

NL

18

NL

KNOW(78) - Uitwisseling van kennis en verspreiding van informatie ............................................ 556
I.78 - Kennisverspreiding en informatie ........................................................................................ 556
1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie ................................. 556
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale
doelstellingen ............................................................................................................................. 556
3 Via de interventie aangepakte behoefte(n) ............................................................................. 556
4 Resultaatindicator(en) ............................................................................................................. 556
5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie ................. 556
6 Identificatie van relevante basislijnelementen ........................................................................ 559
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden ................................... 559
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling ................................................................. 560
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie ....................................... 560
10 Naleving van de WTO-regels ............................................................................................... 560
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s) ................................................... 560
12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie ................................................................................ 562
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output................................................... 562
6 Financieel plan ........................................................................................................................................ 565
6.1 Overzichtstabel ................................................................................................................................ 565
6.2 Gedetailleerde financiële informatie en uitsplitsing per interventie en planning van de output ..... 568
6.2.1 Directe betalingen ..................................................................................................................... 568
6.2.2 Sectoraal .................................................................................................................................... 569
6.2.3 Plattelandsontwikkeling ............................................................................................................ 570
7 Governance- en coördinatiesysteem ....................................................................................................... 584
7.1 Identificatie van governance- en coördinatieorganen + controle-instanties .................................... 584
7.2 Beschrijving van de monitoring- en verslagleggingsstructuur ........................................................ 588
7.3 Informatie over controlesysteem en boetes...................................................................................... 588
7.3.1 GBCS - Geïntegreerd beheers- en controlesysteem.................................................................. 588
7.3.1.1 Alle elementen van het GBCS, overeenkomstig de horizontale verordening, zijn gevestigd
en werkzaam vanaf 1 januari 2023 ................................................................................................ 588
7.3.1.1.1 Landbouwpercelenidentificatiesysteem (LPIS) .............................................................. 588
7.3.1.1.2 Geospatiaal en diergebonden aanvraagsysteem .............................................................. 589
7.3.1.1.3 Past u een geautomatiseerd claimsysteem toe (in de zin van artikel 65, lid 4, punt f), van
de horizontale verordening? ........................................................................................................... 589
7.3.1.1.4 Areaalmonitoringsysteem (AMS) ................................................................................... 589
7.3.1.1.6 Identificatie- en registratiesysteem van betalingsrechten, indien van toepassing ........... 590
7.3.1.1.7 Identificatie- en registratieregeling voor dieren in de zin van artikel 65, lid 4, punt c)
[Artikel 66, lid 1, punt g), van de horizontale verordening] .......................................................... 590
7.3.2 Niet-GBCS ................................................................................................................................ 590
7.3.2.1 Korte beschrijving van het sanctiesysteem voor niet-GBCS-interventies, in lijn met de
principes van doeltreffendheid, evenredigheid en afschrikking .................................................... 590
7.3.2.2 Korte beschrijving van het controlesysteem voor niet-GBCS (controlemethoden,
kruiscontroles, duurzaamheid van investeringen, controles achteraf enz.) ................................... 592
7.3.2.3 Regels inzake overheidsopdrachten? ................................................................................. 593
7.4 Conditionaliteit ................................................................................................................................ 594
7.4.1 Controlesysteem voor de conditionaliteit ................................................................................. 594
7.4.1.1 Beschrijving van het controlesysteem voor de conditionaliteit ......................................... 594
7.4.1.2 Soorten controles ............................................................................................................... 595
7.4.2 Sanctiesysteem voor de conditionaliteit.................................................................................... 597
7.4.2.1 Beschrijving van het sanctiesysteem voor de conditionaliteit ........................................... 597
7.4.2.2 Definitie en toepassing van “herhaling” (berekening en periode): .................................... 597
7.4.2.3 Definitie en toepassing van “intensionaliteit”.................................................................... 597
7.4.3 Vermelding of voor kleine landbouwers een vereenvoudigd controlesysteem wordt toegepast
............................................................................................................................................................ 597
7.4.4 Bevoegde controle-instanties die verantwoordelijk zijn voor de controles op de naleving van de
normen en uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen in het kader van de conditionaliteit...... 598

NL

19

NL

7.5 Sociale conditionaliteit..................................................................................................................... 600
7.5.1. Beschrijving van het controlesysteem voor sociale conditionaliteit ........................................ 600
7.5.2. Beschrijving van het sanctiesysteem voor sociale conditionaliteit .......................................... 600
8 Modernisering: AKIS en digitalisering ................................................................................................... 601
8.1 AKIS ................................................................................................................................................ 601
8.1 Algemene beoogde organisatiestructuur van het verbeterde AKIS ............................................. 601
8.2 Beschrijving van de manier waarop de adviesdiensten, onderzoeks- en GLB-netwerken
samenwerken binnen het AKIS-kader (art.114, punt a), ii)).............................................................. 603
8.3 Beschrijving van de organisatie van alle bedrijfsadviseurs voor de landbouw overeenkomstig de
vereisten van artikel 15, leden 2 tot en met 4 .................................................................................... 604
8.4 Beschrijving van de manier waarop innovatiesteun wordt verstrekt zoals bedoeld in artikel 114,
punt a), ii) ........................................................................................................................................... 607
8.5 Digitaliseringsstrategie (art.114, punt b)) .................................................................................... 608
Bijlagen ...................................................................................................................................................... 617
Bijlage I over de ex-ante-evaluatie en de strategische milieubeoordeling als bedoeld in Richtlijn
2001/42/EG ............................................................................................................................................ 617
1. Samenvatting van ex-ante-evaluatieproces en resultaten .............................................................. 617
Vertraging door de lopende kabinetsformatie................................................................................ 617
Twee versies van het NSP.............................................................................................................. 617
Werkwijze ex ante evaluatie .......................................................................................................... 618
Beoordeling proces ........................................................................................................................ 618
Beoordeling SWOT en interventielogica ....................................................................................... 619
Beoordeling consistentie en toepasbaarheid in de praktijk ............................................................ 620
Beoordeling doelbereik en inzet middelen .................................................................................... 620
Beoordeling procedures, systemen en governance ........................................................................ 622
Beoordeling monitoren en prestatiekader ...................................................................................... 623
Samenhang met en beoordeling van het S-MER ........................................................................... 623
Aanbevelingen ............................................................................................................................... 623
2. Aanbevelingen van de ex-ante-evaluatie en strategische milieubeoordeling en hoe deze zijn
aangepakt ........................................................................................................................................... 625
3. Ex-ante-evaluatieverslag ................................................................................................................ 639
4. Verslag strategische milieubeoordeling ......................................................................................... 639
Bijlage II over de SWOT-analyse .......................................................................................................... 639
Bijlage III over de raadpleging van de partners ..................................................................................... 639
Bijlage IV over de gewasspecifieke betaling voor katoen (indien relevant) ......................................... 639
Bijlage V over aanvullende nationale financiering die wordt verstrekt in het kader van het strategisch
GLB-plan ............................................................................................................................................... 640
Bijlage VI over nationale overgangssteun (indien relevant).................................................................. 641
a) het jaarlijkse sectorspecifieke budget voor elke sector waarvoor nationale overgangssteun wordt
verleend .............................................................................................................................................. 641
b) in voorkomend geval, voor elk jaar van de periode het maximale steunpercentage per eenheid . 641
c) in voorkomend geval, informatie over de overeenkomstig artikel 147, lid 2, tweede alinea,
gewijzigde referentieperiode .............................................................................................................. 641
d) een korte beschrijving van de complementariteit van de nationale overgangssteun met de
interventies van het strategisch GLB-plan ......................................................................................... 641
Overige bijlage: Samenhang met en bijdrage aan de EU-streefdoelen voor 2030 ................................ 641
Nationale bijdrage aan het EU-streefcijfer 2030: 50 % vermindering van het nutriëntenverlies zonder
verslechtering van de vruchtbaarheid van de bodem ......................................................................... 641
Nationale bijdrage aan het EU-streefcijfer 2030: omzetting van 10 % van het landbouwareaal in
landschapselementen met een grote diversiteit. ................................................................................. 641
Nationale bijdrage aan het EU-streefcijfer 2030: 25 % van de landbouwgrond van de EU voor
biologische landbouw ........................................................................................................................ 641
Nationale bijdrage aan de EU-streefcijfers 2030: 50 % vermindering van het totale gebruik en risico
van chemische pesticiden en van het gebruik van nog gevaarlijker pesticiden ................................. 641

NL

20

NL

Nationale bijdrage aan het EU-streefcijfer 2030: 50 % vermindering van de verkoop van
antimicrobiële stoffen voor landbouwhuisdieren en de aquacultuur ................................................. 642
Nationale bijdrage aan het EU-streefcijfer 2025: introductie van snel breedbandinternet in
plattelandsgebieden om de doelstelling van 100 % toegang te bereiken ........................................... 642
DOCUMENTEN........................................................................................................................................ 643

NL

21

NL

1 Strategische verklaring
Verschuiving naar doelgerichte inzet, gebiedsgerichte aanpak, versterkte inzet op groenblauwe diensten,
investeren, samenwerken, innoveren en kennis
Al tientallen jaren behoort de Nederlandse land- en tuinbouw tot de meest innoverende ter wereld. Zij
zorgt voor welvaart, heeft een belangrijke rol in de leefbaarheid van het platteland en voorziet ons van
veilig, gezond en betaalbaar voedsel.
Toch maken de marktomstandigheden de sectoren in economisch opzicht kwetsbaar. Daarnaast is veel van
wat de land- en tuinbouw zo succesvol heeft gemaakt in de afgelopen decennia op dit moment een
uitdaging geworden. Een landbouwproductie die jarenlang voornamelijk gericht was op kostenverlaging
en productieverhoging leidt tot druk op de leefomgeving. Dit is in Nederland ten koste gegaan van
biodiversiteit, kwaliteit van het drinkwater en de diversiteit van het landschap. De gevolgen van
klimaatverandering, het broeikaseffect, afname van biodiversiteit en een toename van extreem weer
stellen de landbouwers voor grote opgaven.
Er is daarom een transitie in de landbouw nodig. In Nederland zijn boeren hier al mee aan de slag. De
maatregelen die hiervoor nodig zijn, verschillen per sector, per gebied en per boer. In het NSP verbinden
we de grote internationaal bindende afspraken voor onze leefomgeving, zoals het versterken van
biodiversiteit en klimaat, aan de gebieden en de boeren die samen kunnen bijdragen aan de oplossingen.
Het nieuwe GLB richt zich op het ondersteunen van boeren die actief bijdragen aan de gewenste transitie
in de landbouw. Ze gaat uit van de overtuiging dat agrariërs onderdeel zijn van de oplossingen voor de
huidige problemen rondom biodiversiteit, water en klimaat. Een groot deel van ons land is boerenland.
Als boeren beloond worden voor hun inspanning en ondersteund worden in hun ontwikkelingen en
investeringen, komen zij in de positie dat zij voor oplossingen kunnen zorgen. Dat kan door boeren te
helpen op hun eigen bedrijf veranderingen door te voeren, maar juist ook door boeren in staat te stellen in
hun gebied, in de keten of in hun deelsector gezamenlijk te werken aan oplossingen. Het nieuwe GLB
beloont toekomstbestendig boeren.
Doelen

NL

22

NL

NL

23

NL

NL

24

NL

NL

25

NL

NL

26

NL

NL

27

NL

NL

28

NL

NL

29

NL

2 Behoeftenonderzoek en interventiestrategie, inclusief plan met
streefcijfers en contextindicatoren
2.1 Behoeftenonderzoek en interventiestrategie
Code Titel

Prioritering op
het niveau van
het strategisch
GLB-plan

Behoefte wordt SO1 SO2 SO3 SO4 SO5 SO6 SO7 SO8 SO9 XCO
aangepakt in
strategisch
GLB-plan

N.01 Omslag van de Nederlandse
landbouw via rendabel
ondernemerschap

Categorie 1

Ja

X

N.02 Verbeterde financiële positie van Categorie 4
boeren met oog op verduurzaming

Nee

X

N.03 Versterkt risicobeheer in en door
de landbouw

Categorie 1

Ja

X

N.05 Hogere toegevoegde waarde voor Categorie 2
de agrariër

Ja

X

N.06 Productie(methoden) en afzet
gericht op marktniches

Categorie 3

Gedeeltelijk

X

N.08 Sterkere positie van landbouwers
in de keten

Categorie 3

Ja

X

N.09 Meer en betere horizontale
samenwerking

Categorie 2

Ja

X

N.10 Meer korte ketens voor een grotere Categorie 3
netto-opbrengst voor landbouwers

Gedeeltelijk

X

N.11 Betere werking van True-pricing

Categorie 4

Nee

X

N.12 Klimaatmitigatie: lagere
broeikasgasemissies en grotere
koolstofvastlegging

Categorie 1

Ja

X

N.13 Klimaatadaptatie: lagere
ecologische, economische schade
en waterkwantiteit

Categorie 2

Ja

X

N.14 Opwekken duurzame energie en
energiebesparing

Categorie 2

Ja

X

N.15 Betere chemische en biologische
waterkwaliteit

Categorie 1

Ja

X

N.16 Versterkte natuurlijke
weerbaarheid en waterbergend
vermogen landbouwbodems

Categorie 2

Ja

X

N.17 Betere luchtkwaliteit: minder
emissies van broeikasgassen,
geurstoffen en fijnstof

Categorie 1

Gedeeltelijk

X

N.18 Meer en herstel van biodiversiteit Categorie 1

Ja

X

N.19 Behoud en herstel van
(cultuur)landschappen

Categorie 1

Ja

X

N.20 Behoud van vitale en veerkrachtige Categorie 2
landbouwsector en platteland

Ja

X

N.22 Aantrekkelijkere
werkomstandigheden incl.
arbeidsvoorwaarden voor
landbouw werknemers

Categorie 3

Nee

X

N.23 Aantrekkelijker platteland voor
wonen en recreëren

Categorie 2

Ja

X

N.24 Aantrekkelijker ondernemers- en

Categorie 3

Gedeeltelijk

X

NL

30

NL

Code Titel

Prioritering op
het niveau van
het strategisch
GLB-plan

Behoefte wordt SO1 SO2 SO3 SO4 SO5 SO6 SO7 SO8 SO9 XCO
aangepakt in
strategisch
GLB-plan

N.25 Versterkte bio-economie en
bosbouw

Categorie 3

Gedeeltelijk

N.26 Betere voedselveiligheid en
transparantie, inclusief minder
gewasbeschermingsmiddelen

Categorie 3

Gedeeltelijk

X

N.27 Beter dierenwelzijn inclusief
diergezondheid

Categorie 2

Ja

X

N.28 Duurzamer geproduceerd voedsel Categorie 3
inclusief eiwittransitie

Gedeeltelijk

X

N.29 Een landbouw die bijdraagt aan
een gezond eetpatroon

Categorie 3

Nee

X

N.30 Minder voedselverspilling

Categorie 4

Nee

X

N.31 Goed functionerend Agrarisch
Kennis en Innovatie Systeem

Categorie 1

Ja

werkklimaat
X

X

N.01 - Omslag van de Nederlandse landbouw via rendabel ondernemerschap
Bevorderen van zodanig ondernemerschap in de landbouw dat (langjarig) een redelijk gemiddeld inkomen
en voldoende rendement op vermogen kan worden gerealiseerd, en versterken van verdienmodellen in de
landbouw, uitgaande van een omslag van de Nederlandse landbouw naar duurzaamheid en
kringlooplandbouw
N.02 - Verbeterde financiële positie van boeren met oog op verduurzaming
Verbeteren financiële positie (o.a. in relatie tot vermogensopbouw en vermogensverwerving) met het oog
op en in relatie tot gewenste/benodigde vernieuwing/verduurzaming op en van landbouwbedrijven
N.03 - Versterkt risicobeheer in en door de landbouw
Versterken risicobeheer in en door de landbouw, zowel in de zin van voorkómen van optreden van risicogebeurtenissen als verkleinen van de impact van de risico-gebeurtenis op de landbouw(bedrijven) (incl.
adaptatie). Het betreft hier alle mogelijke risico’s waar landbouwbedrijven in verschillende sectoren mee
te maken kunnen krijgen: weer/klimaat, ziekten en plagen, wild, consumentenboycots en handelspolitieke
geschillen
N.05 - Hogere toegevoegde waarde voor de agrariër
Bevorderen van ontwikkeling en uitrol van (nieuwe) producten, productiewijzen, samenwerkingsvormen
en afzetkanalen met hogere toegevoegde waarde voor de agrariër (en de rest van de keten) om
verdienvermogen te vergroten
N.06 - Productie(methoden) en afzet gericht op marktniches
Richten van productie en productiemethoden en afzet op marktniches mede met het oog op een rendabeler
bedrijfsvoering
N.08 - Sterkere positie van landbouwers in de keten
Verbeteren van de positie van (groepen van) landbouwers in de waardeketen opdat landbouwers een
eerlijk en kostendekkend deel van de opbrengst ontvangen
N.09 - Meer en betere horizontale samenwerking
Realiseren van meer en betere samenwerking tussen bedrijven in sectoren met het oog op een sterkere
positie van primaire land- en tuinbouwbedrijven in de productieketens
N.10 - Meer korte ketens voor een grotere netto-opbrengst voor landbouwers
Realiseren van meer korte ketens met weinig schakels tussen producent en consument zodat landbouwers
een groter deel van de netto-opbrengst krijgen

NL

31

NL

N.11 - Betere werking van True-pricing
Bevorderen van True-pricing om beter de maatschappelijke kosten (externe effecten van sommige vormen
van landbouwproductie) zichtbaar te maken
N.12 - Klimaatmitigatie: lagere broeikasgasemissies en grotere koolstofvastlegging
Lagere broeikasgasemissies en grotere koolstofvastlegging (klimaatmitigatie)
N.13 - Klimaatadaptatie: lagere ecologische, economische schade en waterkwantiteit
Lagere ecologische, economische schade en waterkwantiteit (klimaatadaptatie)
N.14 - Opwekken duurzame energie en energiebesparing
Opwekking duurzame energie en energiebesparing
N.15 - Betere chemische en biologische waterkwaliteit
Betere chemische en biologische waterkwaliteit
N.16 - Versterkte natuurlijke weerbaarheid en waterbergend vermogen landbouwbodems
Versterking natuurlijke weerbaarheid en waterbergend vermogen landbouwbodems (bodemkwaliteit)
N.17 - Betere luchtkwaliteit: minder emissies van broeikasgassen, geurstoffen en fijnstof
Verbetering luchtkwaliteit (terugdringen emissies van broeikasgassen, geurstoffen en fijnstof)
N.18 - Meer en herstel van biodiversiteit
Meer en herstel biodiversiteit (vogel- en andere diersoorten en habitatten en daarmee ook landschappen)
N.19 - Behoud en herstel van (cultuur)landschappen
Instandhouding en herstel van (cultuur)landschappen
N.20 - Behoud van vitale en veerkrachtige landbouwsector en platteland
De landbouwsector en het platteland vitaal en veerkrachtig houden door deze aantrekkelijk te maken en
houden voor jonge agrarische ondernemers en zijinstromers door bedrijfsstart, -overname en
modernisering/aanpassing gemakkelijker te maken
N.22 - Aantrekkelijkere werkomstandigheden incl. arbeidsvoorwaarden voor landbouw werknemers
Aantrekkelijkere werkomstandigheden incl. arbeidsvoorwaarden voor landbouw werknemers
N.23 - Aantrekkelijker platteland voor wonen en recreëren
Stimuleren aantrekkelijk platteland voor wonen en recreëren
N.24 - Aantrekkelijker ondernemers- en werkklimaat
Aantrekkelijk ondernemers- en werkklimaat voor een divers palet aan passende agrarische en nietagrarische bedrijven/activiteiten
N.25 - Versterkte bio-economie en bosbouw
Stimuleren bio-economie en bosbouw
N.26 - Betere voedselveiligheid en transparantie, inclusief minder gewasbeschermingsmiddelen
Meer voedselveiligheid en transparantie, inclusief minder gewasbeschermingsmiddelen
N.27 - Beter dierenwelzijn inclusief diergezondheid
Beter dierenwelzijn inclusief diergezondheid
N.28 - Duurzamer geproduceerd voedsel inclusief eiwittransitie
Duurzamer geproduceerd voedsel inclusief eiwittransitie
N.29 - Een landbouw die bijdraagt aan een gezond eetpatroon
Een landbouw die bijdraagt aan een gezond eetpatroon
N.30 - Minder voedselverspilling
Minder voedselverspilling

NL

32

NL

N.31 - Goed functionerend Agrarisch Kennis en Innovatie Systeem
Goed functionerend Agrarisch Kennis en Innovatie Systeem
Beoordeling van de behoeften van specifieke geografische gebieden, zoals de ultraperifere gebieden,
bergachtige en insulaire gebieden.
Niet van toepassing
Methode en criteria die zijn gebruikt voor het bepalen van de prioriteiten
Ambtelijke behoeftenanalyse op basis van de SWOT
De bevindingen in de SWOT zijn gebruikt om behoeften te formuleren van onderwerpen die in de
komende jaren aanpak behoeven. Deze behoeften zijn ambtelijk geïnventariseerd aan de hand van de
SWOT bevindingen en in het licht van de 9 doelstellingen (SO1 – SO9) en de overkoepelende doelstelling
(CCO) die de Europese Unie in de regelgeving voor het nieuwe Gemeenschappelijk landbouwbeleid heeft
benoemd. Er zijn in eerste instantie 31 behoeften naar voren gekomen. Vanwege een consistente
interventielogica zijn de behoeften N.4 en N.7 welke beide over kennisverspreiding gaan, vervallen omdat
dit aan de orde komt bij N.31 (goed functionerend Agrarische Kennis en Innovatie Systeem). Need 21
(Aantrekkelijker ondernemersklimaat op het platteland voor niet-agrarische activiteiten) is komen te
vervallen omdat deze dubbelt met N.24 - Aantrekkelijker ondernemers- en werkklimaat.
Gelet op het aanzienlijke aantal behoeften en het relatief beperkte GLB budget, heeft Nederland – zoals
iedere lidstaat - keuzes moeten maken welke doelen en opgaven voorrang behoeven, welke doelen en
opgaven nationaal gefinancierd zouden kunnen worden, welke interventies uit het GLB het best kunnen
worden ingezet en hoe de beschikbare Europese en nationale middelen optimaal te alloceren.
De ambtelijke werkgroep heeft de hiervoor genoemde behoeften geprioriteerd aan de hand van de
volgende criteria/weegfactoren:
1. Mate van bijdrage aan GLB-doelen: draagt het bevredigen van deze behoefte bij aan een (of meer)
GLB-doelen uitgaande van en in de Nederlandse situatie?
2. Mate waarin uitvoering effectief kan worden gerealiseerd door middel van GLB-subsidie. Draagt
aanpak door GLB- interventies wezenlijk bij aan het bevredigen van deze behoefte en het bereiken
van het nagestreefde doel? Zijn andere beleidsinstrumenten (mogelijk) meer effectief?
3. Impact op het halen van doelen op de lange termijn, m.a.w. een systeemomslag
(kringlooplandbouw): draagt het bevredigen van deze behoefte op enigerlei wijze bij aan de
gewenste omslag naar kringlooplandbouw (waarbij kringlopen op een zo laag mogelijk niveau
gesloten worden)?
4. Synergie met andere (beleids)instrumenten (Europees, nationaal, regionaal of lokaal): draagt het
bevredigen van deze behoefte bij aan het bereiken van andere GLB- of nationale doelen?
5. Beschikbaarheid nationale middelen: welke nationale middelen zijn beschikbaar voor deze
behoefte? Zijn die middelen toereikend, zijn er voor het aanpakken van de behoefte EU middelen
nodig en zijn er voor het inzetten van de EU middelen nationale middelen nodig (cofinanciering)?
6. Mate van urgentie: is het bevredigen van deze behoefte dringend nodig en zo ja, waarom?
De aldus geformuleerde behoeften zijn getoetst in bilaterale gesprekken met belanghebbenden, in de
maatschappelijke begeleidingsgroep en tijdens de conferentie over de Nederlandse invulling van het
nieuwe GLB van 2 en 3 december 2020. Uit deze toetsing blijkt dat belanghebbenden de geformuleerde
behoeften herkennen.
Omdat het aantal behoeften die prioritair aangepakt zouden moeten worden – gelet op het beschikbare
budget – nog altijd hoog bleef, is geconcludeerd dat een onafhankelijk wetenschappelijk gefundeerd
advies wenselijk was. Wageningen Environmental Research (WEnR) is gevraagd om, in afstemming met
andere onderdelen van de Wageningen Universiteit en Research (WUR), advies over de prioritering en
mogelijke inzet van middelen uit te brengen.

NL

33

NL

Onderzoek WEnR-WUR
WEnR heeft in afstemming met andere onderdelen van de Wageningen Universiteit en Research (WUR)
te weten Wageningen Economic Research en WUR- Bestuurskunde, op verzoek van het ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) een analyse
uitgevoerd van de (kosten)effectiviteit van mogelijke interventies om de nationale GLB doelen te
realiseren. In het onderzoek is gekeken naar de doelen, behoeften en opgaven voor de Nederlandse
landbouw, de effectiviteit (doeltreffendheid) en kosteneffectiviteit (doelmatigheid) van mogelijk in te
zetten interventies, mogelijke beleidsvarianten en de economische, ecologische en sociale effecten
daarvan. Doel van het onderzoek was om inzicht te bieden hoe de GLB-middelen zo kunnen worden
ingezet dat met die middelen – ook gelet op andere instrumenten - zo veel mogelijk doelen kunnen
worden gerealiseerd.
WEnR heeft 30 zogenaamde ‘kernopgaven’ geïdentificeerd. Die 30 kernopgaven komen op hoofdlijnen
overeen met de eerder ambtelijk geïdentificeerde 31 behoeften. Op de kernopgaven is een analyse
uitgevoerd aan de hand van de volgende criteria:
• Maatschappelijk belang: is de aard van het belang overwegend publiek of privaat en wat is de
omvang van dat belang?
• Rol (relevantie) van de landbouw: in hoeverre is de opgave overwegend geassocieerd met de
landbouw, i.e. biedt de landbouw belangrijke kansen om de opgave te realiseren dan wel heeft de
landbouw de opgave mede veroorzaakt?
• Rol (relevantie) van het GLB: in hoeverre is het GLB het geëigende beleidsinstrument dan wel
andere nationale of Europese beleidsinstrumenten en bronnen van publieke middelen?
• Betekenis van steun onder het GLB: welke interventies zijn voor de opgave beschikbaar in het
GLB, in hoeverre is de inzet daarvan geëigend in termen van doeltreffendheid (effectiviteit),
doelmatigheid (efficiëntie) en passendheid (legitimiteit) van het inzetten van publieke middelen en
in hoeverre helpt die inzet om de opgave te realiseren? De effectiviteit en kosteneffectiviteit van
interventies werden afgeleid uit de literatuur over hoe de verschillende opgaven kunnen worden
gerealiseerd en hoeveel een eenheid doelrealisatie kost.
Iedere kernopgave werd bezien ten aanzien van de aard van het probleem, de opgaven vanuit wet- en
regelgeving en het kabinetsbeleid, de opties om daar beleidsmatig een antwoord op te geven en welke
opties effectief, kosteneffectief en passend zijn in het licht van prudente omgang met publieke middelen.
Er is geconcludeerd dat er van de 30 kernopgaven, 21 als kernopgaven gedefinieerd zijn. Daarvan is
bezien via welke interventie(s)van het toekomstige GLB de kernopgave aangepakt zou kunnen worden.
Kernbevindingen vanuit het onderzoek zijn
• De belangrijkste opgaven voor de Nederlandse landbouw liggen op het gebied van duurzaamheid:
klimaat, milieu en biodiversiteit.
• Gebiedsgerichte invulling van het NSP is het meest effectief en doelmatig.
• Om dit te effectueren in het NSP zal de eco-regeling zo gebiedsgericht mogelijk moeten worden
ingevuld. Sommige eco-activiteiten kunnen landelijk ingezet worden (landschapselementen,
bloemrijke akkerranden en natuurvriendelijke randen van watergangen).
• Een aanzienlijke overheveling van pijler 1 naar pijler 2 is noodzakelijk. Hiermee kan een
gebiedsgerichte aanpak worden gefinancierd. 30% overheveling zou daarbij optimaal kunnen zijn.
• Om tot een blijvend duurzamer landbouw te komen is het niet alleen nodig om de urgente opgaven
ten aanzien van de leefomgeving te adresseren, maar ook te zorgen voor concurrentiekracht en
innovatie. Inzetten op innovatie, kennis en investeringssteun en (onafhankelijke) advisering is
verstandig, mits dit wordt gericht op bevordering van duurzaamheid. Hierbij kan gedacht worden
aan omschakelsubsidies voor duurzamere bedrijfsvoering.
• De verschillen in negatieve inkomenseffecten van de beleidsvarianten zijn relatief beperkt, ook bij
aanzienlijke overheveling, omdat het inkomensverlies wordt gecompenseerd met de extra
inkomsten voor de sector doordat ze groene maatregelen treffen. Ten opzichte van het huidige

NL

34

NL

GLB is het verlies groter. De inkomensverliezen voor specifieke sectoren en gebieden kunnen
aanzienlijk afwijken. Dit hangt voor een groot deel samen met de omvang van de bedrijven.
• Voor de milieutechnische opgaven (water, bodem) is sprake van een dilemma tussen scherpere
normstelling om de opgaven te realiseren en subsidieverlening om boeren daarbij te helpen.
Er bestaat daarnaast een brede consensus dat een transitie van het voedselsysteem nodig is, waarin de
overheid ook andere ketenpartijen dan de boer op hun verantwoordelijkheid wijst en aanstuurt. Naast de
aanbodkant is ook aan de vraagkant een verduurzamingsslag nodig. Boeren kunnen kosten als gevolg van
hogere milieunormen in veel gevallen niet of maar zeer beperkt doorrekenen als gevolg van de open
Europese markt en de totstandkoming van prijzen voor hun producten op de wereldmarkt. Scherpere
milieunormen kunnen zo onwenselijke effecten hebben en dragen het risico dat de kosten overwegend bij
de producent komen. Bij de beleidskeuzes over het NSP is het daarom wenselijk ook andere aspecten dan
kosteneffectiviteit te betrekken.
Behoeftenanalyse: conclusie
De resultaten van het rapport van WEnR en de ambtelijk opgestelde behoeftenanalyse zijn in
gezamenlijkheid bezien en ingedeeld in de volgende categorieën:
Categorie 1: Prioritair
Categorie 2: Belangrijk
Categorie 3: Meekoppelen met andere behoeften en interventies. Dit betekent dat deze behoefte niet apart
is geadresseerd met aparte interventies, maar meekoppelt kennis en innovatie omdat deze behoefte op
deze manier wordt geadresseerd in NSP. Ook kan deze behoefte zijn geadresseerd in de overkoepelende
sectorale programma's en Leader.
Categorie 4: Behoefte wordt niet geadresseerd in NSP
In onderstaande tabel staat het overzicht van de ambtelijke behoefteanalyse, WEnR/WEcR rapport en de
overall conclusie. Voor het maken van de uiteindelijke keuzes hoe de GLB middelen worden ingezet,
wordt naast de behoefteanalyse een integrale afweging gemaakt waarbij eveneens het draagvlak van de
agrariërs, haalbaarheid, uitvoerbaarheid en politiek draagvlak worden meegenomen.

Tabel 1: Identificatie van de behoeften en indeling naar categorieën
Ambtelijke
Kernopgaven
behoefteanaly
Toelichting
WEnR/WEcR
se
Horizontaal doel modernisering en kennisdelen
Kernopgave 8
N31 Stimuleren kennis en
Cat. 1
++
(Kennis/innov
innovatie
atie).
Hoofddoel I slimme veerkrachtige landbouw
N.1 Omslag van de
1. Leefbaar
Nederlandse landbouw via Cat. 1
++
inkomen (A1)
rendabel ondernemerschap
4. Verruiming
Geen
N.2 Verbeterde financiële
mogelijkheden
interventies
positie van boeren met oog Cat. 4
+/tot
voor deze
op verduurzaming
financiering
behoefte
(A2, D3)
N.3 Versterkt risicobeheer
2. Versterken
Cat. 1
+++
in en door de landbouw
risicobeheer
NL behoefte (PT
inventarisatie)

NL

Overall
conclusie

35

NL

(A3)
N.4 Een rendabele
landbouw, die emissies en
broeikasgassen vermindert
door voldoende
kennisverspreiding en
innovaties
N.5 Hogere toegevoegde
waarde voor de agrariër.

Cat. 2

++

N.6 Productie(methoden) en
Cat. 3
afzet gericht op marktniches

+

N.7 Meer kennis, kunde en
vaardigheden bij agrariërs,
in de keten en bij afnemers
i.r.t. verdienvermogen

++

N.8 Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Cat. 3

+/-

N.9 Meer en betere
horizontale samenwerking

Cat. 2

++

N.10 Meer korte ketens
voor een grotere nettoopbrengst voor
landbouwers

N.11 Betere werking van
True-pricing

8. Kennis en
Innovatie

+++

Cat. 3

Cat. 4

Vervalt,
geadresseerd
via XCO:
Kennis en
innovatie

5. Versterken
ondernemersch
ap (B1/B2)
5. Versterken Meekoppelen
ondernemersch kennis en
ap (B1/B2)
innovatie
Vervalt.
Geadresseerd
8 Kennis en
via XCO
innovatie
Kennis en
ennovatie
9 Horizontale
Meekoppelen
en verticale
kennis en
samenwerking
innovatie
(C1, C2)
9 Horizontale
en verticale
Sectorale
samenwerking programma’s
(C1, C2)
Meekoppelen
kennis en
innovatie

++

10 Korte
ketens

+

7
Transparantie/ Geen rol GLB,
vraag
geen
duurzame
interventie op
producten (C4, deze behoefte
I1)

Hoofddoel II Klimaat en leefomgeving
N.12 Klimaatmitigatie:
lagere broeikasgasemissies
Cat. 1
en grotere
koolstofvastlegging

NL

11
Veehouderij
reductie
broeikasgas
emissies
12 Veenweide
reductie
broeikasgas
emissies
13
Koolstofvastle
gging bodems
14
Koolstofvastle

++

36

NL

gging houtig
(bos, houtwal)
N.13 Klimaatadaptatie:
Lagere ecologische,
economische schade en
waterkwantiteit

Cat. 2

N.14 Opwekking duurzame
Cat. 2
energie en energiebesparing

+/-

N.15 Betere chemische en
biologische waterkwaliteit

Cat. 1

++

Cat. 2

++

Cat. 1

+

N.16 Bodemkwaliteit:
Versterking natuurlijke
weerbaarheid en
waterbergend vermogen
landbouwbodems
N.17 Verbetering

NL

15
Klimaatadaptat
ie

++

WEnR/WEcR:
waterbeheer is
16
zowel een
Waterbeheer individueel als
maatschappelij
k belang
In
WEnR/WEcR
rapport niet als
opgave
gedefinieerd.
Doel
belangrijker
geworden
n.a.v. situatie
Oekraïne.
WEnR/WEcR:
Nee:
Voorkomen
af- en
uitspoeling /
voldoen aan
wet is private
18
aangelegenhei
Nutriëntenbeh
d, waarvoor al
eer/ borgen
lange
waterkwaliteit
overgangsperi
ode is geweest.
Wel:
verdergaande
maatregelen
dan wettelijke
norm
WEnR/WEcR:
Nee. Zie
19
hiervoor. Wel:
Gewasbescher
Ondersteuning
mingsmiddele
investeringen,
n water
kennis,
samenwerking
20 Duurzaam
Publiek en
bodembeheer/
private
bevorderen
aangelegenhei
bodemkwalitei
d
t
17 ammoniak / Zie voor
37

NL

luchtkwaliteit: terugdringen
emissies van
broeikasgassen, geurstoffen
en fijnstof
N.18 Meer en herstel
biodiversiteit (vogel- en
andere diersoorten en
Cat. 1
habitatten en daarmee ook
landschappen)
N.19 Instandhouding en
herstel van
(cultuur)landschappen

Cat. 1

stikstof stikstof ook
emissies lucht SO6/N.18:
biodiversiteit

21 Herstel
soorten en
habitats

++

22 Landschap
en
ecosysteemdie
nsten (f2/H3)
24
Cultuurlandsch
ap

+

Hoofddoel III Versterking platteland
N.20 Behoud van een vitale
en veerkrachtige
Cat. 2
+++
landbouwsector en
platteland.
N.21 Aantrekkelijker
ondernemersklimaat op het
+
platteland voor nietagrarische activiteiten.
N.22 Aantrekkelijkere
werkomstandigheden
inclusief
Cat. 3
arbeidsvoorwaarden voor
landbouwwerknemers.
N.23 Stimuleren
aantrekkelijk platteland
Cat. 2
+/voor wonen en recreëren.
N.24 Aantrekkelijk
ondernemers- en
werkklimaat voor een
divers palet aan passende
Cat. 3
+/agrarische en nietagrarische
bedrijven/activiteiten.
N.25 Stimuleren bioeconomie en bosbouw

NL

Cat. 3

23 Jonge
boeren
24 Bioeconomie /
platteland

Vervalt, zie
N.24
Via sectorale
interventie
groente en
fruit

25
cultuurlandsch Via Leader
ap

26 Sociale
cohesie

Via Leader

6 Duurzame
Via XCO
productie /
kennis en
omschakeling innovatie
24 Bioeconomie /
platteland
22 Landschap
en
ecosysteemdie
nsten
30

+/-

38

NL

Voedselbossen
N.26 Meer
voedselveiligheid en
transparantie, inclusief
Cat. 3
minder
gewasbeschermingsmiddele
n.

+/-

N.27 Beter dierenwelzijn
inclusief diergezondheid

Cat. 2

+

N.28 Duurzamer
geproduceerd voedsel
inclusief eiwittransitie.

Cat. 3

+

N.29 Een landbouw die
bijdraagt aan een gezond
eetpatroon.

Cat. 3

-

N.30 Minder
voedselverspilling

Cat. 4

-

Doel
belangrijk
7
maar rol GLB
Transparantie/ voedselveiligh
vraag
eid in
duurzame
Nederland
producten
beperkt. Via
XCO kennis
en innovatie.
19
Gewasbescher
mingsmiddele
n water
28 Verbeteren
dierenwelzijn
WEnR/WEcR:
eiwittransitie
niet
meegenomen
29 alternatieve
in studie
vormen van
wegens
landbouw
complexiteit.
Via XCO
kennis en
innovatie
Sectoraal
programma
Groenten en
Fruit
Zit meer in
verdere
schakels in de
29
keten. Wordt
Reststromen in Nederland
buiten het
GLB
geadresseerd

N.31 Goed functionerend
8 Kennis en
Agrarisch Kennis en
Cat 1
innovatie
Inovatie Systeem
Motivering voor het besluit de in kaart gebrachte behoeften niet aan te pakken in het strategisch GLB-plan
of ze gedeeltelijk aan te pakken
De volgende behoeften zijn niet geadresseerd:
N.2 Verbeterde financiële positie van boeren met oog op verduurzaming
Een verbeterde financiële positie is van belang voor de verduurzaming, maar toch is er niet gekozen om
GLB-interventies in te zetten op deze behoefte omdat:
• er in Nederland een breed scala aan financieringsinstrumenten voor (productieve) investeringen in
de landbouw bestaat (In 2.1.SO1.2 Identificatie van behoeften wordt hier verder op ingegaan).
• de uitdaging en wens voor de Nederlandse landbouw is om om te schakelen naar duurzame

NL

39

NL

circulaire bedrijfsvoerings- en verdienmodellen die (financieel) risicovoller zijn dan eenvoudiger
modernisering. Steun in de vorm van subsidie maakt dat gemakkelijker dan steun in de vorm van
lening of borgstelling;
• er vrees is voor aanzienlijke uitvoerings- en administratieve lasten.
N.11 Betere werking van True-pricing
Transparantie in de keten leidt tot beter inzicht in duurzaamheidsprestaties van ondernemers die daardoor
beter vermarkt kunnen worden. Transparantie is daarmee een noodzakelijke stap in voorbereiding op True
pricing. Het is een belangrijk doel maar voor Nederland is de inzet van het GLB subsidie-instrumentarium
niet effectief. Daarom wordt dit doel buiten het GLB geadresseerd. (In 2.1.SO3.2 Identificatie van
behoeften wordt hier verder op ingegaan)
N.30 Minder voedselverspilling
Deze behoefte wordt buiten het GLB voortvarend opgepakt, namelijk door de Stichting Samen Tegen
Voedselverspilling, die met een kleine 100 stakeholders en steun van LNV werkt aan het tegengaan van
voedselverspilling in de keten en in huishoudens.

NL

40

NL

2.1.SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en
veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie, ten behoeve van een grotere
voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van
een economisch duurzame landbouwproductie in de Unie

2.1.SO1.1 Samenvatting van de SWOT-analyse
2.1.SO1.1.1 Sterke punten
• Productieomstandigheden, infrastructuur
• Opleidingsniveau, kennisnetwerk
• Innovatief vermogen
• Veerkracht
• Hoge productiviteit per ha en per dier
• Sterke vermogenspositie maakt bedrijven weerbaar
• Gezinsbedrijf dominant
• Hoge aandeel berekende kosten vergroot weerbaarheid
2.1.SO1.1.2 Zwakke punten
• Hoge kostprijs als gevolg van dure grond en arbeid
• Inkomens landbouw lager ten opzichte van vergelijkbaar werk buiten de landbouw
• Merendeel van de huidige bedrijven in de land- en tuinbouw is te klein om een marktconforme
beloning voor de inzet van eigen arbeid en kapitaal te realiseren
• Onderhandelingspositie in de keten zwak
• Werken buiten de landbouw is financieel aantrekkelijker
• Sterke vermogenspositie bemoeilijkt bedrijfsovernames
• Rendement op eigen vermogen en arbeid lager dan in sectoren buiten de landbouw
2.1.SO1.1.3 Kansen
• Markt voor nieuwe bedrijfsvormen/verdienmodellen (korte ketens, multifunctionele landbouw)
• Vraag naar publieke diensten (nieuw GLB)
• Sterke verstedelijking van het Nederlandse platteland geeft kansen voor directe verbindingen met
de stad via het leveren van producten en diensten
• Inzet Platform Multifunctionele Landbouw om knelpunten in ontwikkeling multifunctionele
landbouw weg te nemen en ontwikkelruimte te creëren
• Aandacht voor het vergroten van veerkracht
• Subsidiemodule agrarische bedrijfsadvisering en educatie (SABE-regeling)
2.1.SO1.1.4 Bedreigingen
• Inkomensondersteunende en stabiliserende werking toeslagen neemt verder af
• Bedrijfsovername niet eenvoudig door kapitaalintensiteit bedrijven
• Na bedrijfsovername is aantrekken vreemd vermogen lastig gegeven zware financiering
• Hoge grondprijs en arbeid belemmeren extensivering
• Financieringslasten bij overname
• Aantrekkingskracht werk buiten de sector, jonge boeren kiezen bewust voor baan buiten de
landbouw (is deels ook een kans omdat het ruimte schept voor andere bedrijven om door te
groeien)
• Ongelijk speelveld; markt neemt producten af uit buitenland die onder andere (veelal lagere) eisen

NL

41

NL

zijn geproduceerd
2.1.SO1.1.5 Andere opmerkingen
Om ook op termijn voedselzekerheid te kunnen garanderen is een goed functionerende landbouwsector
nodig. De landbouwsector zal in Nederland alleen in stand blijven als een voldoende grote groep
landbouwers perspectief ziet en heeft. Voor dat perspectief is het niet alleen van belang dat het
landbouwbedrijf inkomen genereert om in het levensonderhoud te voorzien, maar moeten er ook
voldoende middelen beschikbaar zijn om te kunnen investeren en vernieuwen.
Een stabiel deel van het inkomen speelt daarbij een belangrijke rol, evenals het voorkomen van grote
schade bij calamiteiten en het hebben van een vangnet voor calamiteiten die desondanks optreden. Kennis
en innovatie is zowel voor de vernieuwing van landbouwbedrijven als voor het voorkomen van schade bij
calamiteiten van groot belang.
Zoals beschreven in de SWOT (p. 40 ev.) waren er in 2020 in Nederland ruim 51.000 land- en
tuinbouwbedrijven, waarbij de omvang van de bedrijven sterk wisselt (35% zeer klein, 10% zeer groot) –
waarbij het verschil in bedrijfsomvang in Nederland echter kleiner is dan gemiddeld in de EU - en de
toegevoegde waarde per bedrijf eveneens (10% grootste bedrijven levert 55% van totale toegevoegde
waarde). Het merendeel van de bedrijven is te klein om een marktconforme beloning voor arbeid en
kapitaal uit het bedrijf te kunnen halen. Gelet op de bevindingen in de SWOT, kort samengevat in
2.1.SO1.1, zijn belangrijke onderdelen van het lange termijn perspectief dat nodig is om een agrarisch
bedrijf voort te zetten of over te nemen:
* een redelijk gemiddeld bedrijfsinkomen dat met een bedrijf gegenereerd kan worden,
* een redelijk rendement dat op het vermogen dat in het bedrijf geïnvesteerd is verkregen kan worden
* de veerkracht van het bedrijf om bijvoorbeeld tegenvallende bedrijfsresultaten in enig jaar of meerdere
jaren achtereen op te kunnen vangen
* de ontwikkelingen op de afzetmarkt (onder andere beïnvloed door het de mate waarin het speelveld
gelijk is).
In de primaire sector is sprake van een laag rendement op eigen arbeid. Uit de SWOT komt naar voren dat
de ontwikkeling van het landbouwinkomen in Nederland structureel achterblijft bij de algemene
inkomensontwikkeling en dat boereninkomens in grote delen van de landbouw onder druk staan. Jaarlijks
moet ten minste 20% (en de afgelopen jaren zelfs vaak meer dan 30%) van de huishoudens in de land- en
tuinbouw rondkomen van een inkomen onder de (door Nederland vastgestelde) lage inkomensgrens,
waarbij de inkomens overigens sterk kunnen wisselen per sector. De bestaande directe inkomensondersteuning (ELGF-directe betalingen) draagt aanzienlijk bij aan het gemiddelde inkomen uit het bedrijf
(gemiddeld 28%, met uitschieters tot 57%) en zorgt voor een stabiel deel van het inkomen. Het hebben
van een stabiel onderdeel van het inkomen maakt bedrijven weerbaarder/minder kwetsbaar en maakt het
makkelijker om financiering - bijvoorbeeld voor investeringen - te verkrijgen. Behoud van een ‘zeker’
deel van het inkomen is dan ook van belang. Zoals ook uit de SWOT naar voren komt (p.92 ev) kan dit
ook door middel van (structurele) steun voor publieke diensten (ecoregeling). Andere mogelijkheden voor
het verbeteren van inkomens in de landbouw in den brede zijn het vergroten van de toegevoegde waarde
op landbouwbedrijven (via product optimalisatie) en/of het vergroten van het aandeel voor landbedrijven
van opbrengsten in de productieketen (met daarbij tegengaan van oneerlijke handelspraktijken) en/of het
ontwikkelen van niet-landbouwactiviteiten op het bedrijf. Ook subsidies op productieve investeringen
dragen hieraan bij.
De Commissie heeft Nederland aanbevolen de levensvatbaarheid van landbouwbedrijven te versterken via
“een meer gerichte, effectieve en efficiënte verdeling van de rechtstreekse betalingen”. Nederland heeft in
de huidige programmaperiode aan kleine landbouwbedrijven ongeveer een zelfde bedrag per hectare
betaald als aan grote bedrijven. Het landbouwinkomen ligt echter gemiddeld genomen hoger naarmate het
landbouwbedrijf groter is, vanwege schaalvoordelen in de productie. Omdat circa 30% van de steun uit

NL

42

NL

pijler 1 terecht komt bij agrarisch ondernemers met een hoger inkomen (2x modaal), is geconcludeerd dat
de inkomensondersteuning gerichter kan worden ingezet. Zoals ook uit de SWOT naar voren komt, is de
Nederlandse situatie met betrekking tot hele kleine bedrijven heel specifiek. Het gaat vaak om oudere
bedrijven, zonder bedrijfsopvolger. Sterker ondersteunen van deze bedrijven dan hiervoor beschreven
wordt daarom niet zinvol geacht.
Als N01 is dan ook benoemd: rendabel ondernemerschap (tbv de omslag in de landbouw).
Een verbeterde financiële positie is van belang voor de verduurzaming. Specifiek aandachtspunt binnen
dat rendabel ondernemerschap is het lage rendement op het vermogen dat in het bedrijf geïnvesteerd is.
De relatief zeer hoge grondprijzen voor agrarische grond in Nederland maken dat er in Nederland sprake
is van een laag tot zeer laag rendement op eigen vermogen. De waarde van grond maakt inmiddels ruim
meer dan de helft van de totale balanswaarde van de grondgebonden agrarische bedrijven uit. Een groot
deel van het agrarisch bedrijfsvermogen zit dan ook ‘vast’ in grond. Alternatieven voor grond eigendom,
zoals pacht, erfpacht en onderlinge samenwerking tussen akkerbouwers en veehouders bij het
grondgebruik wordt belangrijker. Maar banken verlenen vaak pas financiering voor investeringen indien
ten minste 30% van het vermogen in het agrarisch bedrijf eigen vermogen is. Een goede eigen
vermogenspositie maakt bedrijven weerbaarder en zorgt voor een solide basis onder het bedrijf. Vanuit
financieringsoogpunt verlangt een bank ook een zekere mate van eigen vermogen als ondergrens bij de
financiering van investeringsplannen als buffer om financiële tegenslagen op te kunnen vangen.
Als N02 is dan ook geïdentificeerd Verbeterde financiële positie van boeren (met het oog op
verduurzaming).
In Nederland bestaat een breed scala aan financieringsinstrumenten. Daardoor is ondanks de hoge
grondprijs in Nederland de toegang tot financiering voor productieve investeringen over het algemeen
geen beletsel voor agrarische bedrijvigheid. Mede omdat er nationale financiële instrumenten zijn die
voldoende voorzien in de ondersteuning bij financiering in de landbouw. De financieringsbehoefte van de
Nederlandse landbouwsector, zoals geïdentificeerd in het rapport van FI-Compass[1], is relatief laag in
vergelijking met andere Europese landen.
Het rapport van FI-Compass stelt vast dat voor toegang tot de «traditionele» financiering, waar
schaalvergroting en efficiency een belangrijke rol spelen, de situatie in Nederland ten opzichte van andere
EU-lidstaten behoorlijk gunstig is. Dit terwijl de situatie voor financiering van bedrijfsovername en
verduurzaming, beide essentieel voor een succesvolle en volhoudbare transitie in de agrarische sector,
beduidend moeilijker is. Deze conclusie en de bijbehorende aanbevelingen die de onderzoekers van het
FI-compass rapport doen voor die situaties zijn ter harte genomen. De twee relatief nieuwe
financieringsinstrumenten, het Vermogensversterkend Krediet en het Investeringsfonds Duurzame
Landbouw sluiten dan ook naadloos aan bij deze knelpunten. Daarom is ervoor gekozen om de GLB-steun
te geven in de vorm van subsidie.
De volgende nationale financiële instrumenten zijn momenteel beschikbaar:
·Borgstellingskrediet voor de Landbouw (BL) – inclusief het Vermogensversterkend Krediet (VVK)
(budget beschikbaar: in totaal €103 mln, waarvan € 18 mln. VVK)
·Omschakelprogramma Duurzame Landbouw – inclusief investeringsfonds Duurzame Landbouw (budget
beschikbaar: €24 mln)
[1] : fi-compass, 2020, Financial needs in the agriculture and agri-food sectors in The Netherlands, Study
report, 75 pages. Available at: https://www.fi-compass.eu/sites/default/files/
publications/financial_needs_agriculture_agrifood_sectors_Netherlands.pdf
Een ander belangrijk aspect van de weerbaarheid /de veerkracht van bedrijven is risico beheer. Als N03

NL

43

NL

heeft Nederland dan ook geïdentificeerd: versterkt risicobeheer in en door de landbouw.
Aspecten/onderdelen van deze need zijn met name
* Verbeteren risicobeheer door adaptatie. Het kan hierbij gaan om klimaatadaptatie (aanpassing
bedrijfsvoering aan klimaatverandering, bijvoorbeeld door benutting economische kansen verzilting of
door waterbuffering/robuust waterbeheer op bedrijfsniveau met oog op weersextremen en robuustere –
regionale - watersystemen), maar ook om adaptatie aan andere ontwikkelingen zoals vermindering
gebruik gewasbeschermingsmiddelen/(kunst)meststoffen en andere inputs zodanig dat rendabele
verdienmodellen mogelijk blijven. Deze vorm van risicobeheer wordt daar waar nodig/van belang
afgedekt via de maatregel Investeringen.
* risicobeheer door voorkómen van insleep van en/of schade op bedrijven door (nieuwe) ziekten, plagen,
invasieve exoten of (beschermde) (roof)dieren (bijv. wolf). Deze vorm van risicobeheer wordt daar waar
mogelijk opgepakt via management maatregelen resp. de maatregel Investeringen.
* vangnetten in geval van optreden van plant- of dierziekten of extreme marktrisico’s door
handelsmaatregelen, vertrouwensverlies bij afnemers etc. Deze vorm van risicobeheer wordt deels via
bestaande overheidsinstrumenten aangepakt (bijv. diergezondheidsfonds), maar voor wat betreft het
afdekken van risico’s van weersomstandigheden wordt gebruik gemaakt van de mogelijkheid tot vanuit
het NSP ondersteunen van een verzekering tegen schade door weersinvloeden (de brede
weersverzekering).
Notabene: N4: ‘Een rendabele landbouw, die emissies en broeikasgassen vermindert door voldoende
kennisverspreiding’ vervalt. Deze need was opgenomen in de versie die in december is ingediend, maar
vormde een doublure met de needs die betrekking hebben op de groen-blauwe architectuur en van kennis.
2.1.SO1.2 Identificatie van behoeften

Code

Titel

Behoefte
wordt
Prioritering op het niveau van het strategisch aangepakt
GLB-plan
in
strategisch
GLB-plan

N.01

Omslag van de Nederlandse landbouw via
rendabel ondernemerschap

Categorie 1

N.02

Verbeterde financiële positie van boeren met oog
Categorie 4
op verduurzaming

Nee

N.03

Versterkt risicobeheer in en door de landbouw

Ja

Categorie 1

Ja

Andere opmerkingen in verband met de behoeftebeoordeling.
Om ook op termijn voedselzekerheid te kunnen garanderen is een goed functionerende landbouwsector
nodig. De landbouwsector zal in Nederland alleen in stand blijven als een voldoende grote groep
landbouwers perspectief ziet en heeft. Voor dat perspectief is het niet alleen van belang dat het
landbouwbedrijf inkomen genereert om in het levensonderhoud te voorzien, maar moeten er ook
voldoende middelen beschikbaar zijn om te kunnen investeren en vernieuwen. Een stabiel deel van het
inkomen speelt daarbij een belangrijke rol, evenals het voorkomen van grote schade bij calamiteiten en het
hebben van een vangnet voor calamiteiten die desondanks optreden. Kennis en innovatie is zowel voor de
vernieuwing van landbouwbedrijven als voor het voorkomen van schade bij calamiteiten van groot
belang. Een verbeterde financiële positie is van belang voor de verduurzaming, in Nederland bestaat een
breed scala aan financieringsinstrumenten. Gekozen is om de GLB-steun te geven in de vorm van
subsidie.
2.1.SO1.4 Interventielogica
Vorm van
interventie

Soort interventie

Interventiecode (LS) Naam

Gemeenschappelijke
outputindicator

DPdecoupled BISS(21) - Basic income support for sustainability I.21 - Basisinkomensteun O.4. Aantal hectaren waarvoor
(BISS)
basisinkomenssteun wordt
ontvangen

NL

44

NL

DPdecoupled CRISS(29) - Complementary redistributive income I.29 - Herverdelende
support for sustainability
inkomenssteun (CRISS)
DPdecoupled CIS-YF(30) - Aanvullende inkomenssteun voor
jonge landbouwers

O.7. Aantal hectaren waarvoor
aanvullende herverdelende
inkomenssteun wordt ontvangen

I.30 - Aanvullende
O.6. Aantal hectaren waarvoor
inkomenssteun voor jonge aanvullende inkomenssteun voor
landbouwers
jonge landbouwers wordt
ontvangen

DPdecoupled Eco-scheme(31) - Regelingen voor het klimaat, het I.31 - Eco-regeling voor
milieu en dierenwelzijn
klimaat en leefomgeving

O.8. Aantal hectaren of
grootvee-eenheden waarvoor
ecoregelingen gelden

Sectoral Groenten en
fruit

INVRE(47(1)(a)) - investeringen in materiële en I.47 - 1(a) - Sectorale
immateriële activa, onderzoek en experimentele en interventie Groenten &
innovatieve productiemethoden en andere acties
Fruit (SIG&F) INVRE(47(1)(a))

O.35. Aantal ondersteunde
operationele programma’s

Sectoral Groenten en
fruit

SETUP(47(2)(a)) - het opzetten, vullen en
I.47 - 2(a) - Sectorale
aanvullen van onderlinge fondsen door
interventie Groenten &
producentenorganisaties en brancheorganisaties die Fruit (SIG&F) zijn erkend op grond van Verordening (EU)
SETUP(47(2)(a))
nr. 1308/2013 of op grond van artikel 67, lid 7, van
deze verordening

O.35. Aantal ondersteunde
operationele programma’s

Sectoral Groenten en
fruit

WITHD(47(2)(f)) - uitdemarktneming voor gratis
verstrekking of andere bestemmingen, met
inbegrip van de verwerkingskosten die nodig zijn
om de uitdemarktneming te faciliteren

I.47 - 2(f) - Sectorale
interventie Groenten &
Fruit (SIG&F) WITHD(47(2)(f))

O.35. Aantal ondersteunde
operationele programma’s

Sectoral Groenten en
fruit

GREEN(47(2)(g)) - groen oogsten, waaronder
wordt verstaan het oogsten op een bepaald areaal
van de totale hoeveelheid onrijpe, niet-afzetbare
producten die vóór het groen oogsten niet
beschadigd zijn als gevolg van
weersomstandigheden, ziekte of andere oorzaken

I.47 - 2(g) - Sectorale
interventie Groenten &
Fruit (SIG&F) GREEN(47(2)(g))

O.35. Aantal ondersteunde
operationele programma’s

Sectoral Groenten en
fruit

NOHAR(47(2)(h)) - niet oogsten, waaronder wordt I.47 - 2(h) - Sectorale
verstaan de beëindiging van de aan de gang zijnde interventie Groenten &
productiecyclus op het betrokken areaal wanneer Fruit (SIG&F) het product goed ontwikkeld en van gezonde
NOHAR(47(2)(h))
handelskwaliteit is, met uitzondering van de
vernietiging van producten wegens
weersomstandigheden of ziekte

O.35. Aantal ondersteunde
operationele programma’s

Sectoral Groenten en
fruit

HARIN(47(2)(i)) - oogstverzekeringen die de
I.47 - 2(i) - Sectorale
inkomsten van de producenten helpen veiligstellen interventie Groenten &
bij verliezen als gevolg van natuurrampen,
Fruit (SIG&F) ongunstige weersomstandigheden, ziekten of
HARIN(47(2)(i))
plagen en er tegelijk voor zorgen dat de
begunstigden de nodige risicopreventiemaatregelen
nemen

O.35. Aantal ondersteunde
operationele programma’s

Sectoral Groenten en
fruit

COACH(47(2)(j)) - coaching van andere
I.47 - 2(j) - Sectorale
producentenorganisaties en brancheorganisaties die interventie Groenten &
zijn erkend op grond van Verordening (EU)
Fruit (SIG&F) nr. 1308/2013 of artikel 67, lid 7, van Verordening COACH(47(2)(j))
(EU) 2021/2115, of van individuele producenten

O.35. Aantal ondersteunde
operationele programma’s

Sectoral Groenten en
fruit

3COUN(47(2)(k)) - uitvoering en beheer van
sanitaire en fytosanitaire protocollen van derde
landen op het grondgebied van de Unie om de
toegang tot de markten van derde landen te
vergemakkelijken

I.47 - 2(k) - Sectorale
interventie Groenten &
Fruit (SIG&F) 3COUN(47(2)(k))

O.35. Aantal ondersteunde
operationele programma’s

Sectoral Groenten en
fruit

COMM(47(2)(l)) - communicatieacties gericht op I.47 - 2(l) - Sectorale
bewustmaking en het informeren van consumenten interventie Groenten &
Fruit (SIG&F) COMM(47(2)(l))

O.35. Aantal ondersteunde
operationele programma’s

RD

INVEST(73-74) - Investeringen, met inbegrip van I.73.1a - Productieve
investeringen voor
investeringen in irrigatie
bedrijfsmodernisering

O.20. Aantal ondersteunde
productieve
investeringsverrichtingen of -

NL

45

NL

eenheden op de boerderij
RD

INVEST(73-74) - Investeringen, met inbegrip van I.73.1b - Productieve
investeringen Groen investeringen in irrigatie
Blauw en dierenwelzijn

O.20. Aantal ondersteunde
productieve
investeringsverrichtingen of eenheden op de boerderij

RD

INVEST(73-74) - Investeringen, met inbegrip van I.73.1c - productieve
investeringen in irrigatie
investeringen jonge
landbouwers

O.20. Aantal ondersteunde
productieve
investeringsverrichtingen of eenheden op de boerderij

RD

RISK(76) - Risicobeheersinstrumenten

O.9. Aantal eenheden gedekt
door instrumenten voor
risicobeheer die in het kader van
het GLB worden ondersteund

I.76 - Brede
Weersverzekering

Overzicht

Er is behoefte aan rendabel ondernemerschap, een goede financiële positie, goed risicobeheer en kennis en
innovatie om te helpen verduurzamen, met oog voor het verdienvermogen. Behoeften waarop deze
interventies inspelen betreffen het realiseren van een leefbaar en deels stabiel inkomen in de
landbouwsector, om op deze wijze de veerkracht van de sector te ondersteunen en voedselzekerheid te
garanderen.
Het belangrijkste instrument dat hiervoor wordt ingezet, is de basisinkomenssteun (BISS), die weliswaar
in de NSP periode jaarlijks wordt verlaagd. Voor veel Nederlandse landbouwers is de basisinkomenssteun
nog altijd een belangrijk onderdeel van hun inkomen, te meer om bij te kunnen dragen aan investeringen
in verduurzaming van het bedrijf. Met een geleidelijke jaarlijkse afname van de hoogte van de
basisinkomenssteun willen we de afhankelijkheid van directe inkomenssteun in de agrarische sector
geleidelijk verkleinen. In de plaats daarvan willen we het budget inzetten op meer doelgerichte betalingen.
Vandaar de hoge inzet op de ecoregeling en de stapsgewijze stijgende overheveling van het ELGF naar
het ELFPO.
Omdat kleinere landbouwbedrijven extra kwetsbaar zijn, terwijl de kosten voor de transitie naar een
verduurzaming van het bedrijfsmodel extra zwaar drukken op het jaarinkomen, wordt 10% van de directe
betalingen herverdeeld, van grote naar kleinere bedrijven. Het aantal zeer grote agrarische bedrijven in

NL

46

NL

Nederland is beperkt. Nederland kiest er daarom voor niet meer dan de verplichte 10% van het budget in
te zetten voor de herverdeling. Op basis van bewerkte data van de EU op basis van de contextindicator
C26b, ligt voor Nederland een herverdeling voor bedrijven tot circa 60 hectare in de rede. Deze
herverdeling wordt gerealiseerd door een hogere hectarepremie vast te stellen voor de eerste 40 ha van alle
bedrijven. Het omslagpunt ligt dan bij een bedrijfsgrootte van ca 60 hectare: kleine en middelgrote
bedrijven (tot 60 hectare) ontvangen gemiddeld een hogere hectarepremie en grotere bedrijven een lagere
gemiddelde premie.
Naast de inkomensondersteuning is het voor het verdienvermogen, de weerbaarheid en de mogelijkheid
om de omslag naar kringlooplandbouw te maken van belang dat boeren kunnen investeren. De weg naar
kringlooplandbouw en een versterkt verdienvermogen zal alleen slagen als de boer de nodige
investeringen kan opbrengen en terugverdienen. Met investeringen op het gebied van digitalisering,
precisielandbouw, robotisering, klimaatverandering (klimaatadaptatie) en vermindering van de uitstoot
van broeikasgassen (klimaatmitigatie), verhoging van de biodiversiteit, bodembeheer, koolstofvastlegging
en verhoging van dierenwelzijn kan hiermee op een verantwoorde wijze invulling worden gegeven. Dit
geldt ook voor de ondersteuning van innovaties, hiermee kunnen nieuwe verdienmodellen worden
ontwikkeld welke bijdragen aan een rendabele landbouw. Verspreiding van kennis en innovaties is
hiervoor nodig, agrariërs worden hierbij ondersteund met maatregelen met de interventie Kennis en
informatie.
Verder kent het NSP interventies die bijdragen aan klimaatmitigatie en -adaptatie, en andere interventies
die bijdragen aan weerbaarheid. Om weerbaar en veerkrachtig te zijn tegen de rest-risico’s wordt ook het
risicomanagement-instrument de brede weersverzekering ingezet. Nederland heeft de brede
weersverzekering ontwikkeld met de sector en verzekeraars.
Deze hiervoor genoemde maatregelen sluiten aan bij het nationale Actieplan Klimaatadaptatie Landbouw,
dat de Nederlandse overheid samen met de agrarische sector, waterschappen, provincies en verzekeraars
heeft uitgewerkt. Het behelst acties om zo integraal mogelijk het Nederlandse water- en bodemsysteem
robuuster te maken en teeltsystemen minder gevoelig te maken voor de effecten van klimaatverandering.
Kennisontwikkeling en – verspreiding maken hiervan een belangrijk onderdeel uit, met een belangrijke rol
voor bedrijfsadviseurs.
Bij de sectorale interventie groenten en fruit worden de volgende sectorale doelstellingen ingezet om de
veerkracht van de sector te versterken: productieplanning, concentratie van het aanbod, onderzoek &
ontwikkeling en crisispreventie en risicobeheer. Hiervoor zijn een groot aantal interventietypen
opengesteld. De interventies die gericht zijn op het voorkomen van en het omgaan met verstoringen van
de markten van de sector groenten en fruit maken hier onderdeel van uit. Zo zijn onder andere het
opzetten van onderlinge fondsen (SETUP), oogstverzekeringen (HARIN), het uit-de-markt-nemen
(WITHD), groen-oogsten (GREEN) en niet-oogsten (NOHAR) opengesteld.
2.1 SO1 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het bedrag en
de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale doelstelling
niet relevant
2.1 SO1.8 Selectie van de resultaatindicator(en)
Selectie van de resultaatindicator(en) voor deze specifieke doelstelling
Resultaatindicatoren [Aanbevolen resultaatindicatoren voor deze specifieke doelstelling zijn volledig vet
gedrukt]

Streefwaarde

R.4 - Koppeling van inkomenssteun aan normen en goede praktijken Percentage
oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder inkomenssteun en onderworpen aan
conditionaliteit

96,35 %

R.5 - Risicobeheer Aandeel landbouwbedrijven met instrumenten voor risicobeheer die in het
kader van het GLB worden ondersteund

9,41 %

NL

47

NL

R.6 PR - Herverdeling naar kleinere landbouwbedrijven Percentage aanvullende
rechtstreekse betalingen per hectare voor in aanmerking komende boerderijen onder de
gemiddelde boerderijomvang (ten opzichte van het gemiddelde)
R.9 CU PR - Modernisering van landbouwbedrijven Aandeel landbouwers dat
investeringssteun ontvangt voor herstructurering en modernisering, waaronder ter verbetering
van de hulpbronnenefficiëntie

115,92 %

7,66 %

Motivering van de streefcijfers en gerelateerde mijlpalen

In bovenstaand overzicht staat weergegeven welke interventies bijdragen aan de verschillende
resultaatindicatoren. Voor de uitleg van de interventies en de gekozen uitgangspunten wordt verwezen
naar hoofdstuk 5.
2.1 SO1 9 Motivering van de financiële toewijzing
Het rapport van Baayen et al (2021) (zie 2.1.) laat zien hoe de GLB-middelen zo kunnen worden ingezet
dat met die middelen -ook gelet op andere instrumenten- zo veel mogelijk doelen kunnen worden
gerealiseerd. Eén van de kernbevindingen was om een aanzienlijke overheveling van pijler 1 naar pijler 2
noodzakelijk is om een gebiedsgerichte aanpak te financieren. Daarom is er gekozen voor een
stapsgewijze verhoging van de overheveling van 15% naar 30% (2028).
Voor de ecoregeling wordt 25% van het Nederlandse deel van het ELGF budget (na overheveling)
uitgetrokken in 2023, oplopend tot ongeveer 30% in 2027 (met toenemende overheveling). Hierdoor blijft
het budget nagenoeg gelijk. De BISS, CRISS en aanvullende inkomenssteun is vervolgens binnen pijler 1
berekend conform de uitgangspunten in de verschillende interventies en de vereisten van ringfencing.
De budgetten voor de verschillende investeringsinterventies zijn op basis van ervaringscijfers en
beschikbare cofinanciering.

NL

48

NL

2.1.SO2 Vergroting van de marktgerichtheid en het concurrentievermogen van
landbouwbedrijven voor zowel de korte als de lange termijn, onder meer door
meer aandacht voor onderzoek, technologie en digitalisering

2.1.SO2.1 Samenvatting van de SWOT-analyse
2.1.SO2.1.1 Sterke punten
• Goede uitgangspositie logistiek, infrastructuur, organisatie sectoren
• Handelspositie omvangrijk, zowel in goederen als in kennis
• Sterke groei R&D agribusiness, toename innovatief vermogen
• Duurzame investeringen op koers
• Beleid Topsectoren
• Innovaties in technieken, producten, processen
• Organisatievermogen, samenwerking en innovatiekracht sector
2.1.SO2.1.2 Zwakke punten
• Grootschaligheid en intensiteit productie
• Wet van de remmende voorsprong: toenemende druk afgelopen jaren op concurrentiepositie voor
meerdere sectoren
• Hoge wet- en regelgevingsdruk, deels bovenwettelijk, met nauwelijks verwaarding van de extra
kosten
• Hoge grondprijzen, die mede leiden tot kostprijsverhoging bij extensivering
• Hoge financieringslasten beperken ontwikkelingsmogelijkheden (met name middengroep)
2.1.SO2.1.3 Kansen
• Toenemende vraag maatschappij naar duurzame(re) producten
• Instituties in en om de landbouw meer aandacht voor andere vormen van landbouw dan de
klassieke op kostprijsverlaging gerichte modellen
• Vraag naar bedrijfssystemen met minder externe effecten (kringlopen)
• Stimuleren natuur inclusieve landbouw en bijdragen aan een Green Deal
• Digitalisering/Internet of Things: meer gegevensstromen/transparantie, mogelijkheden precisie- en
kringlooplandbouw, grondgebruik, mogelijkheden tot vernieuwing productie- en verdienmodel
2.1.SO2.1.4 Bedreigingen
• Maatschappelijk draagvlak voor de huidige productiemethoden neemt af
• Veel discussie over volhoudbaarheid huidige dominante landbouwmodel
• Bereidheid consumenten te betalen voor een duurzame plus vooralsnog beperkt
• Import van goedkopere grondstoffen
• Onvoldoende positieve prikkels vanuit keten voor digitalisering
• Verdere druk op concurrentiepositie door de landbouwontwikkeling in veel landen
2.1.SO2.1.5 Andere opmerkingen
De Nederlandse agrarische sector kan over het algemeen goed concurreren op de wereldmarkt. De
uitdagingen van de nabije toekomst vragen echter wel om verandering. Uit de SWOT komt naar voren (p.
52 ev) dat productinnovatie belangrijker is geworden voor de agribusiness. Ook blijkt uit de SWOT (p.
90) dat bijvoorbeeld de ontwikkeling van innovatieve teeltsystemen kansen biedt voor biodiversiteit.
Onder andere de toenemende vraag naar duurzaamheid, kringlooplandbouw, circulaire landbouw en

NL

49

NL

afnemende internationale handel vragen om een meer marktgerichte productie die snel kan schakelen bij
veranderende marktomstandigheden. Een flexibele en marktgerichte productie levert in het algemeen een
hogere toegevoegde waarde voor de agrarisch ondernemer.
Als N.05 is daarom geïdentificeerd: Hogere toegevoegde waarde voor de agrariër.
Aspecten van deze behoeften zijn:
-Verbeteren aansluiting aanbod op vraag: vraaggestuurd produceren, waarbij met name wordt ingespeeld
op de vraag naar duurzame producten.
-Overwinnen van hindernissen bij het in de markt zetten van nieuwe of op duurzamer wijze
geproduceerde producten en concepten.
-Gemakkelijker maken/bevorderen van omschakeling naar duurzame verdienmodellen (incl biologische
landbouw maar ook breder ikv transitie opgave)
-Ondersteuning van (de ontwikkeling en marketing van) streekproducten
-Stimuleren van grondstof-efficiëntie in plaats van het stimuleren van productie-efficiëntie.
Uit de SWOT komt naar voren (p. 44 / p. 62) dat het inspelen op marktniches één van de kansen voor
ondernemers is om meerwaarde van hun producten te creëren. Het richten op marktniches stelt de
ondernemer in staat om zich te onderscheiden en in te spelen op de maatschappelijke vraag naar een
landbouw met minder externe effecten en naar producten die zich onderscheiden op kwaliteit en/of
dierenwelzijn. Dit vergroot het concurrentievermogen. Voor de ontwikkeling van niches biedt de sterke
verstedelijking van het Nederlandse platteland unieke kansen.
Als N.06 is dan ook benoemd: Productie(methoden) en afzet gericht op marktniches.
Aspecten van deze behoefte zijn:
- Via innovatie ontwikkelen van producten/productieprocessen – bijvoorbeeld hoogwaardiger producten waarmee de ondernemer zich kan onderscheiden van de massa
- Ontwikkelen van nieuwe marktconcepten (ook relatie met certificering en keurmerken)
Nota bene: N07 ‘Meer kennis, kunde en vaardigheden bij agrariërs, in de keten en bij afnemers i.r.t.
verdienvermogen’ vervalt. Deze need is gedekt door N31.
2.1.SO2.2 Identificatie van behoeften

Code

Titel

Behoefte
wordt
Prioritering op het niveau van het strategisch aangepakt
GLB-plan
in
strategisch
GLB-plan

N.05

Hogere toegevoegde waarde voor de agrariër

Categorie 2

Ja

N.06

Productie(methoden) en afzet gericht op
marktniches

Categorie 3

Gedeeltelijk

Andere opmerkingen in verband met de behoeftebeoordeling.
N.05: De Nederlandse agrarische sector kan over het algemeen goed concurreren op de wereldmarkt. De
uitdagingen van de nabije toekomst vragen echter wel om verandering. Onder andere duurzaamheid,
kringlooplandbouw, circulaire landbouw en afnemende internationale handel vragen om een meer
marktgerichte productie die sneller kan schakelen bij veranderende marktomstandigheden.
N.06: Het inspelen op marktniches is een kans voor ondernemers om meerwaarde te creëren. Het richten
op marktniches stelt de ondernemer in staat om zich te onderscheiden en in te spelen op de

NL

50

NL

maatschappelijke vraag naar een landbouw met minder externe effecten en naar producten die zich
onderscheiden op kwaliteit en/of dierenwelzijn. Dit vergroot het concurrentievermogen.
2.1.SO2.4 Interventielogica
Vorm van
interventie

Soort interventie

Interventiecode (LS) - Naam Gemeenschappelijke
outputindicator

Sectoral Groenten en
fruit

INVRE(47(1)(a)) - investeringen in
I.47 - 1(a) - Sectorale
materiële en immateriële activa,
interventie Groenten & Fruit
onderzoek en experimentele en
(SIG&F) - INVRE(47(1)(a))
innovatieve productiemethoden en andere
acties

O.35. Aantal ondersteunde
operationele programma’s

RD

INVEST(73-74) - Investeringen, met
inbegrip van investeringen in irrigatie

I.73.1a - Productieve
investeringen voor
bedrijfsmodernisering

O.20. Aantal ondersteunde
productieve
investeringsverrichtingen of eenheden op de boerderij

RD

INVEST(73-74) - Investeringen, met
inbegrip van investeringen in irrigatie

I.73.1b - Productieve
O.20. Aantal ondersteunde
investeringen Groen - Blauw en productieve
dierenwelzijn
investeringsverrichtingen of eenheden op de boerderij

RD

INVEST(73-74) - Investeringen, met
inbegrip van investeringen in irrigatie

I.73.1c - productieve
investeringen jonge
landbouwers

O.20. Aantal ondersteunde
productieve
investeringsverrichtingen of eenheden op de boerderij

Overzicht

De Nederlandse agrarische sector kan over het algemeen goed concurreren op de wereldmarkt. De
uitdagingen van de nabije toekomst vragen echter wel om verandering. Onder andere duurzaamheid,
kringlooplandbouw, circulaire landbouw en afnemende internationale handel vragen om een meer
marktgerichte productie die sneller kan schakelen bij veranderende marktomstandigheden. Het inspelen op
marktniches is een kans voor ondernemers om meerwaarde te creëren. Het richten op marktniches stelt de
ondernemer in staat om zich te onderscheiden en in te spelen op de maatschappelijke vraag naar een
landbouw met minder externe effecten en naar producten die zich onderscheiden op kwaliteit en/of
dierenwelzijn. Dit vergroot het concurrentievermogen.

NL

51

NL

Het coalitieakkoord (2021) zet, zoals ook door de Commissie geobserveerd (observatie 55), in op het
stimuleren van nieuwe verdienmodellen in de landbouwsector. Deze inzet is deels een bevestiging van
bestaand beleid zoals vastgelegd in onze ondernemerschapsagenda. Daarnaast vraagt deze bevestiging in
het coalitieakkoord uiteraard ook om volgende stappen te zetten in de ontwikkeling van nieuwe
verdienmodellen. Er wordt momenteel hard gewerkt aan de verdere concretisering en implementatie
hiervan.
De huidige ondernemerschapsagenda zet in op:
-het stimuleren van (nieuw) ondernemerschap;
-het belonen van publieke diensten;
-het versterken van de marktmacht van agrarische ondernemers;
-het bevorderen van een gelijk speelveld en het creëren van de juiste prikkels
Een concreet voorbeeld van een regeling die hiertoe bijdraagt is de Subsidiemodule agrarische
bedrijfsadvisering en educatie (SABE). Via deze regeling kunnen agrarische ondernemers subsidie
ontvangen voor het inschakelen van onafhankelijke en deskundige bedrijfsadviseurs en bedrijfscoaches.
Van deze adviseurs en coaches kunnen agrarische ondernemers leren over duurzame landbouw of
omschakeling naar biologische, extensieve, natuur-inclusieve of kringlooplandbouw. Dit kan agrarische
ondernemers in staat stellen om wetenschappelijke kennis en nieuwe inzichten uit de praktijk toe te passen
en hiermee nieuwe verdienmodellen te ontwikkelen.
Via steun voor extra milieuvriendelijke landbouwpraktijk, zoals biologische landbouw, kan hieraan een
extra stimulans worden gegeven. Het is van belang dat producten die op die manier zijn geproduceerd,
duidelijk herkenbaar zijn voor de consument. Een voorbeeld is het SKAL biologisch keurmerk, waardoor
de consument weet welke duurzame productiemethode is gebruikt en bereid is daar naar waarde voor te
betalen. Het GLB-instrument van afzetbevordering via bijvoorbeeld producenten-organisaties kan hieraan
ook een bijdrage leveren. Investeringen die noodzakelijk zijn om aan het kwaliteitskeurmerk deel te
kunnen nemen, kunnen in aanmerking komen voor steun.
Kennisontwikkeling en -verspreiding, samenwerking en investeringen dragen bij aan een innovatieve
landbouwsector en weerbare bedrijven, waarmee het verdienvermogen in de toekomst versterkt wordt.
Kennis en informatie zijn nodig om specifieke markten te identificeren, daarop in te kunnen spelen, het
productieproces daarop aan te passen en noodzakelijk om stappen in te kunnen zetten. Omdat voor de
ontwikkeling en eerste uitrol van nieuwe marktconcepten vaak investeringen nodig zijn die vaak pas op
langere termijn terugverdiend kunnen worden, is het van belang dat het NSP hierbij ingezet kan worden.
Daarnaast wil Nederland innovatie op landbouwbedrijven en van landbouwproducten stimuleren. Ook de
verwerking van de productie gericht op het vergroten van het verdienvermogen van de landbouw kan daar
onderdeel van zijn. Samenwerking tussen primaire producenten, maar ook samenwerking tussen primaire
producenten en actoren verderop in de keten, gericht op innovaties in relatie tot landbouwproductie en
landbouwproducten, kan bijdragen aan een beter en duurzaam verdienvermogen. Bijvoorbeeld door een
hogere waarde voor landbouwproducten en restproducten bij de landbouwproductie voor landbouwers en
andere betrokkenen. Samenwerking ten behoeve van innovatie en hogere verwaarding van
landbouwproducten kan ook een bijdrage leveren aan het realiseren van kringlooplandbouw.
Landbouwbedrijven die optimaal en duurzaam willen produceren om zo op de lange termijn rendabel en
solvabel te zijn, zullen periodiek hun gebouwen en uitrusting moeten vernieuwen en aanpassen. Op deze
manier kan optimaal gebruik worden gemaakt van innovaties en kan hun bedrijf zich ontwikkelen in een
richting die past bij veranderende maatschappelijke wensen en eisen (license to produce).
Met investeringen op het gebied van onder andere digitalisering, precisielandbouw, robotisering,

NL

52

NL

klimaatverandering (klimaatadaptatie) en vermindering van de uitstoot van broeikasgassen
(klimaatmitigatie), het opwekken van energie, energiebesparing, agroforestry (inclusief voedselbossen),
verhoging van de biodiversiteit, bodembeheer, koolstofvastlegging en verhoging van dierenwelzijn (waar
dierengezondheid deel van uitmaakt) kan hiermee op een verantwoorde wijze invulling worden gegeven.
Jonge landbouwers ontvangen een extra subsidie bij het doen van bovengenoemde investeringen.
Met de sectorale interventie Groente & Fruit wordt flink bijgedragen aan dit doel met maar liefst zes
sectorale doelstellingen: productieplanning, concentratie van het aanbod, onderzoek & ontwikkeling,
verhoging van de handelswaarde van de producten, afzetbevordering en marketing en crisispreventie en
risicobeheer. Hiervoor heeft Nederland een groot aantal interventietypen opengesteld. Minimaal 2% van
de uitgaven in een operationeel programma van elke producentenorganisatie wordt besteed aan onderzoek
en ontwikkeling. Voor het toepassen van innovatieve technieken in de praktijk zijn interventies
opengesteld en zijn investeringen ten behoeve van ICT-toepassingen subsidiabel gesteld. Het betreft
bijvoorbeeld de aanschaf en het ontwerpen, bouwen en implementeren van ICT-systemen, maar ook de
aanschaf van camera’s en andere sensoren om een proces te automatiseren.
2.1 SO2 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het bedrag en
de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale doelstelling
niet relevant
2.1 SO2.8 Selectie van de resultaatindicator(en)
Selectie van de resultaatindicator(en) voor deze specifieke doelstelling
Resultaatindicatoren [Aanbevolen resultaatindicatoren voor deze specifieke doelstelling zijn volledig vet
gedrukt]

Streefwaarde

R.9 CU PR - Modernisering van landbouwbedrijven Aandeel landbouwers dat
investeringssteun ontvangt voor herstructurering en modernisering, waaronder ter verbetering
van de hulpbronnenefficiëntie

7,66 %

Motivering van de streefcijfers en gerelateerde mijlpalen

In bovenstaand overzicht staat weergegeven welke interventies bijdragen aan de verschillende
resultaatindicatoren. Voor de uitleg van de interventies en de gekozen uitgangspunten wordt verwezen
naar hoofdstuk 5.

NL

53

NL

2.1 SO2 9 Motivering van de financiële toewijzing
De budgetten voor de verschillende investeringsinterventies zijn op basis van ervaringscijfers en
beschikbare cofinanciering.
Het budget voor het sectorale programma Groente en Fruit is conform de EU-vereisten.

NL

54

NL

2.1.SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

2.1.SO3.1 Samenvatting van de SWOT-analyse
2.1.SO3.1.1 Sterke punten
• Hoog kennis en opleidingsniveau landbouwers
• Uitgebreid kennisnetwerk dat kan bijdragen
• Goed ondernemerschap
• Innovatiekracht
• Samenwerking in de vorm van coöperaties, belangenbehartiging
• Dicht bij de afzetmarkt - kleine afstand stad/land
• Logistiek goed op orde
• Opkomst korte ketens
• Groei multifunctionele landbouw, met Boer-burger contact
2.1.SO3.1.2 Zwakke punten
• Matige onderhandelingspositie in de keten, beperkte organisatie van markmacht
• Beperkt aandeel in consumenteneuro
• Er is import van producten van andere kwaliteit, moeilijk mee te concurreren op prijs
2.1.SO3.1.3 Kansen
• Ondersteuning korte ketens en regionale voedselvoorziening vanuit beleid (nationaal en
provinciaal)
• Platform Multifunctionele Landbouw
• Versterking band boer-burger via nieuwe bedrijfsvormen/verdienmodellen
• Belangstelling voor kwaliteitsproducten stijgt
• Belonen van duurzaamheidsprestaties door verwerkers en consument
• Met producentenorganisaties rol in de keten versterken
• Social media (verbinding stad-land, korte ketens)
• Digitalisering biedt ondernemerschap kansen (in korte ketens;door direct contact met de
consument)
• Europese wetgeving oneerlijke handelspraktijken landbouw- en voedselvoorzieningsketen
versterkt positie ondernemer in de keten
2.1.SO3.1.4 Bedreigingen
• Groei van korte ketens/niches kan leiden tot een druk op de prijs
• In dunner bevolkte gebieden minder perspectief voor korte ketens
• Wet- en regelgeving kan kleine vernieuwende ondernemers dwarsbomen
• Handelsverdragen met landen met minder regels/wetgeving kunnen leiden tot ongelijk speelveld
2.1.SO3.1.5 Andere opmerkingen
Omdat inkooporganisaties op een hoger niveau zijn georganiseerd en toegang hebben tot de wereldmarkt,
is het voor landbouwers niet mogelijk op gelijke voet te onderhandelen en is het moeilijk een goede prijs
te ontvangen voor hun product. In de Kamerbrief ‘Positie van de boer in de keten’ (29 juni 2018) wordt
beschreven dat individuele boeren en tuinders vaak homogene producten verkopen waarvan zij het aanbod
lastig op korte termijn kunnen aanpassen aan de vraag. De schakels verderop in de keten kennen een grote
mate van concentratie waardoor de onderhandelingsmacht tussen de verschillende partijen in de keten

NL

55

NL

onevenwichtig verdeeld kan zijn. De prijs is bij consumenten een belangrijk aankoopcriterium en zorgt
voor een continue druk om verkoopprijzen te verlagen. Dit maakt dat boeren en tuinders vaak prijzen in de
markt moeten accepteren en hun positie in de keten snel onder druk komt te staan.
Als N08 is daarom geformuleerd: Sterkere positie van landbouwers in de keten.
Met als aspecten van deze need onder meer Versterken van de onderhandelingspositie van de boer in de
keten en Beëindigen van oneerlijke handelspraktijken, maar ook Ontwikkelen van onderscheidende
producten en productieprocessen om zich te (kunnen) onderscheiden van de massa.
Eén van de methoden om de eigen positie te verbeteren is samenwerking. Er bestaat al veel samenwerking
in veel sectoren van de Nederlandse landbouw (Zie SWOT pag. 61 ev). Verdere versterking van de
samenwerking is echter gewenst. Duurzame operationele programma’s van erkende
producentenorganisaties in de groenten- en fruitsector komen in aanmerking voor steun vanuit het GLB.
N.09 luidt dan ook: Meer en betere horizontale samenwerking.
Aspecten van deze need zijn Integreren van ketens / verbeteren van de samenwerking in ketens en
Verbeteren en vergemakkelijken van samenwerking.
Uit de SWOT (p. 45) blijkt dat er een toename te zien is in het aantal primaire agrarische bedrijven dat
producten afzet via een zogenaamde korte keten. Hieronder valt ook huisverkoop, onlineverkoop en
verkoop op lokale markt. Regionale productie, versheid en leveringszekerheid zijn belangrijk bij de korte
ketens. Aandachtspunten voor verdere ontwikkeling zijn onder andere beschikbaarheid breder assortiment
en een efficiëntere logistiek, sterkere samenwerking met onderling vertrouwen tussen ondernemers (zeker
ook bij opschaling), meer aandacht voor (meervoudige) waardecreatie, meer kennis bij ondernemers van
de vraagmarkt en daarbij passende marketing. Ook komt uit de SWOT (p. 60) naar voren: ‘De afstand stad
- platteland is in grote delen van Nederland gering, dit biedt mogelijkheden voor meer directe verkoop aan
huis of korte ketens, wat kan leiden tot meerwaarde.
Als N.10 is daarom geformuleerd: Meer korte ketens voor een grotere netto-opbrengst voor landbouwers.
Met als aspecten: Introduceren van meer korte ketens en Groter aandeel in rendement agrariërs op data en
patenten.
Het is belangrijk dat landbouwers een eerlijke prijs ontvangen voor producten die op duurzame wijze en
in harmonie met omgeving en milieu zijn geproduceerd. In actieve communicatie met de consument moet
duidelijk worden gemaakt waarom een duurzaam product, dat ook de maatschappelijke kosten meeneemt,
niet zo goedkoop kan zijn als een minder verantwoord, geïmporteerd product. Transparantie in de keten
leidt tot beter inzicht in duurzaamheidsprestaties van ondernemers die daardoor beter vermarkt kunnen
worden.
Als N11 is geformuleerd: Betere werking True pricing. Transparantie is daarmee een noodzakelijke stap
in voorbereiding op True pricing.
2.1.SO3.2 Identificatie van behoeften

Code

Titel

Behoefte
wordt
Prioritering op het niveau van het strategisch aangepakt
GLB-plan
in
strategisch
GLB-plan

N.08

Sterkere positie van landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

N.09

Meer en betere horizontale samenwerking

Categorie 2

Ja

N.10

Meer korte ketens voor een grotere netto-

Categorie 3

Gedeeltelijk

NL

56

NL

opbrengst voor landbouwers
N.11

Betere werking van True-pricing

Categorie 4

Nee

Andere opmerkingen in verband met de behoeftebeoordeling.
N.08 - N.11
Omdat inkooporganisaties op een hoger niveau zijn georganiseerd en toegang hebben tot de wereldmarkt,
is het voor landbouwers niet mogelijk op gelijke voet te onderhandelen en is het moeilijk een goede prijs
te ontvangen voor hun product. Het is belangrijk dat landbouwers een eerlijke prijs ontvangen voor
producten die op duurzame wijze en in harmonie met omgeving en milieu zijn geproduceerd. In actieve
communicatie met de consument moet duidelijk worden gemaakt waarom een duurzaam product, dat ook
de maatschappelijke kosten meeneemt, niet zo goedkoop kan zijn als een minder verantwoord,
geïmporteerd product. Nederlandse landbouwers zijn erbij gebaat om hun verdienvermogen te versterken
door productie van hoogwaardige producten voor markten in binnen- en buitenland. Steun voor
landbouwers die actief kennis verwerven of investeren om hun producten en/of productiemethoden te
verbeteren, bijvoorbeeld door het toepassen van kringlooplandbouw, past daar goed bij. Boeren kunnen
ervoor kiezen te gaan produceren conform een kwaliteitskeurmerk, zoals de biologische productiewijze.
Er is nu al veel samenwerking in veel sectoren van de Nederlandse landbouw. Verdere versterking van de
samenwerking is gewenst. Duurzame operationele programma’s van erkende producentenorganisaties in
de groenten- en fruitsector komen in aanmerking voor steun vanuit het GLB. Daarnaast worden de
mogelijkheden verkend om in het NSP steun te verlenen aan erkende producentenorganisaties in andere
sectoren dan groenten en fruit.
Transparantie in de keten leidt tot beter inzicht in duurzaamheidsprestaties van ondernemers die daardoor
beter vermarkt kunnen worden. Transparantie is daarmee een noodzakelijke stap in voorbereiding op True
pricing. Het is een belangrijk doel maar voor Nederland is de inzet van het GLB subsidie-instrumentarium
niet effectief. Daarom wordt dit doel buiten het GLB geadresseerd.
Nederland ziet potentie in de inzet van true pricing en stimuleert daarom op verschillende manieren de
ontwikkeling van kennis, geschikte methoden en toepassingen voor true pricing. Via twee publiek-private
samenwerkingen (PPS) wordt ingezet op kennisontwikkeling, via het stimuleren van experimenten
worden ook de toepassingen in de praktijk ondersteund.
De eerste PPS heet ‘echte en eerlijke prijs’ en bouwt voort op eerdere ontwikkelingen rondom true
pricing. In deze PPS worden reeds opgedane inzichten vertaald, samen met de sector en consument, naar
één breed gedragen methodiek, die publiekelijk beschikbaar is.
De tweede PPS heet ‘True Price: van Inzicht naar Actie’ en bouwt op het eerste voort door antwoorden te
zoeken op de vraag: “wat kunnen actoren doen met het inzicht in de echte prijs om deze maatschappelijke
kosten te verlagen?”. Deze PPS helpt actoren om te komen tot effectieve en uitvoerbare actie(s) die leiden
tot lagere maatschappelijke kosten van voedselproductie.
Naast deze PPS’en die gericht zijn op kennisontwikkeling wordt er vanuit de directie Strategie, Kennis en
Innovatie via een meerjarig experimentenprogramma True Pricing 4 jaar geld beschikbaar gesteld voor
een bescheiden subsidie (seedmoney) om een breed palet aan experimenten true pricing in de praktijk uit
te kunnen laten voeren. Initiatiefnemers van de experimenten zijn vooral afkomstig uit de categorie
fundamentele innovators of early adapters. Het leren van en met elkaar van de experimenten vindt plaats
in een Community of Practise. Zo is kennis en ervaring opgedaan met True Price in onder andere de retail,
catering, café’s, bedrijfsrestaurants. Via een personele unie worden de resultaten van het
Experimenteerprogramma en de PPS-en regelmatig uitgewisseld. Ook wordt er jaarlijks een gesprek met
beleidsmakers van LNV georganiseerd om kansen en knelpunten van en voor beleid te bespreken. Najaar
2022 starten de verkennende gesprekken in de Community over de betekenis van true pricing voor
gebiedsgericht werken.

NL

57

NL

Met betrekking tot transparantie vanuit supermarkten over duurzaam inkopen en een eerlijke prijs voor
boeren verwacht Nederland van ketenpartijen dat zij op korte termijn acties gaan oppakken om
verduurzaming op het boerenerf financieel lonend te maken. Hiertoe zal Nederland de ketenpartijen
komend jaar (2022) een stevige, scherpomlijnde opdracht meegeven. Zoals aangegeven in de brief over
Perspectieven voor agrarische ondernemers bestaat deze opdracht uit twee sporen. Enerzijds wordt de
ketenpartijen opgedragen om een stijgende vraag naar duurzame producten te realiseren, en daarbij hun
eigen aanbod en productie te verduurzamen. Anderzijds moeten de ketenpartijen expliciet en transparant
aangeven hoe zij de boer ondersteunen bij zijn / haar duurzaamheidsinspanningen (bijvoorbeeld via het
geven van afzetzekerheid, spreiding risico’s, eerlijke verdeling marges, etc.).
In de opdracht krijgen de partijen heldere kaders, grenzen en doelen mee, en daarbinnen kunnen
ketenpartijen hun eigen creativiteit, kennis en kunde aanboren om impact te realiseren op de positie van de
(ver)duurzame(nde) boer. Ketenpartijen moeten vervolgens zelf laten zien hoe hun acties bijdragen aan de
verduurzamingsslag van de landbouw en aan het verdienvermogen van boeren die duurzaam (willen)
produceren.
2.1.SO3.4 Interventielogica
Vorm van Soort interventie
interventie

Interventiecode (LS) Naam

Gemeenschappelijke
outputindicator

Sectoral INVRE(47(1)(a)) - investeringen in materiële en
Groenten en immateriële activa, onderzoek en experimentele en
fruit
innovatieve productiemethoden en andere acties

I.47 - 1(a) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
(SIG&F) - INVRE(47(1)(a))

Sectoral ADVI1(47(1)(b)) - adviesdiensten en technische
Groenten en bijstand, met name op het gebied van duurzame
plaag- en ziektebestrijdingstechnieken, duurzaam
fruit
gebruik van gewasbeschermers en
diergezondheidsproducten, aanpassing aan en
matiging van klimaatverandering, de
arbeidsvoorwaarden, werkgeversverplichtingen en
gezondheid en veiligheid op het werk

I.47 - 1(b) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
(SIG&F) - ADVI1(47(1)(b))

Sectoral TRAINCO(47(1)(c)) - opleiding, met inbegrip van
Groenten en coaching en uitwisseling van beste praktijken, met
name op het gebied van duurzame plaag- en
fruit
ziektebestrijdingstechnieken, duurzaam gebruik van
gewasbeschermers en diergezondheidsproducten, en
aanpassing aan en matiging van de
klimaatverandering, alsook het gebruik van
georganiseerde handelsplatformen en de handel in
grondstoffen op de spot- en termijnmarkten

I.47 - 1(c) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
(SIG&F) TRAINCO(47(1)(c))

Sectoral ORGAN(47(1)(d)) - biologische of geïntegreerde
Groenten en productie
fruit

I.47 - 1(d) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
(SIG&F) ORGAN(47(1)(d))

Sectoral TRANS(47(1)(e)) - acties om de duurzaamheid en de I.47 - 1(e) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
Groenten en efficiëntie van het vervoer en de opslag van producten interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
fruit
te verbeteren
(SIG&F) TRANS(47(1)(e))
Sectoral PROMO(47(1)(f)) - afzetbevordering, communicatie I.47 - 1(f) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
Groenten en en marketing, waaronder acties en activiteiten die in interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
fruit
het bijzonder zijn gericht op het vergroten van het
(SIG&F) consumentenbewustzijn voor kwaliteitsregelingen van PROMO(47(1)(f))
de Unie en het belang van gezonde eetgewoonten, en
op de diversificatie en consolidatie van afzetmarkten
Sectoral QUAL(47(1)(g)) - uitvoering van op het niveau van
Groenten en de Unie en op nationaal niveau ingestelde
fruit
kwaliteitsregelingen

I.47 - 1(g) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
(SIG&F) - QUAL(47(1)(g))

Sectoral TRACE(47(1)(h)) - invoering van traceerbaarheidsGroenten en en certificeringssystemen, met name

I.47 - 1(h) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
interventie Groenten & Fruit operationele programma’s

NL

58

NL

fruit

kwaliteitsmonitoring van de aan de eindverbruikers
verkochte producten

Sectoral CLIMA(47(1)(i)) - acties ter aanpassing aan en
Groenten en matiging van klimaatverandering
fruit

(SIG&F) TRACE(47(1)(h))
I.47 - 1(i) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
(SIG&F) - CLIMA(47(1)(i))

Sectoral SETUP(47(2)(a)) - het opzetten, vullen en aanvullen I.47 - 2(a) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
Groenten en van onderlinge fondsen door producentenorganisaties interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
fruit
en brancheorganisaties die zijn erkend op grond van (SIG&F) - SETUP(47(2)(a))
Verordening (EU) nr. 1308/2013 of op grond van
artikel 67, lid 7, van deze verordening
Sectoral WITHD(47(2)(f)) - uitdemarktneming voor gratis
Groenten en verstrekking of andere bestemmingen, met inbegrip
fruit
van de verwerkingskosten die nodig zijn om de
uitdemarktneming te faciliteren

I.47 - 2(f) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
(SIG&F) WITHD(47(2)(f))

Sectoral GREEN(47(2)(g)) - groen oogsten, waaronder wordt
Groenten en verstaan het oogsten op een bepaald areaal van de
fruit
totale hoeveelheid onrijpe, niet-afzetbare producten
die vóór het groen oogsten niet beschadigd zijn als
gevolg van weersomstandigheden, ziekte of andere
oorzaken

I.47 - 2(g) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
(SIG&F) GREEN(47(2)(g))

Sectoral NOHAR(47(2)(h)) - niet oogsten, waaronder wordt
Groenten en verstaan de beëindiging van de aan de gang zijnde
fruit
productiecyclus op het betrokken areaal wanneer het
product goed ontwikkeld en van gezonde
handelskwaliteit is, met uitzondering van de
vernietiging van producten wegens
weersomstandigheden of ziekte

I.47 - 2(h) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
(SIG&F) NOHAR(47(2)(h))

Sectoral HARIN(47(2)(i)) - oogstverzekeringen die de
I.47 - 2(i) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
Groenten en inkomsten van de producenten helpen veiligstellen bij interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
fruit
verliezen als gevolg van natuurrampen, ongunstige
(SIG&F) - HARIN(47(2)(i))
weersomstandigheden, ziekten of plagen en er tegelijk
voor zorgen dat de begunstigden de nodige
risicopreventiemaatregelen nemen
Sectoral COACH(47(2)(j)) - coaching van andere
Groenten en producentenorganisaties en brancheorganisaties die
fruit
zijn erkend op grond van Verordening (EU)
nr. 1308/2013 of artikel 67, lid 7, van Verordening
(EU) 2021/2115, of van individuele producenten

I.47 - 2(j) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
(SIG&F) COACH(47(2)(j))

Sectoral 3COUN(47(2)(k)) - uitvoering en beheer van sanitaire I.47 - 2(k) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
Groenten en en fytosanitaire protocollen van derde landen op het interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
grondgebied van de Unie om de toegang tot de
(SIG&F) fruit
markten van derde landen te vergemakkelijken
3COUN(47(2)(k))
Sectoral COMM(47(2)(l)) - communicatieacties gericht op
Groenten en bewustmaking en het informeren van consumenten
fruit

I.47 - 2(l) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
interventie Groenten & Fruit operationele programma’s
(SIG&F) - COMM(47(2)(l))

Sectoral Producten
van de
bijenteelt

ADVIBEES(55(1)(a)) - adviesdiensten, technische
I.55.1 - Sectorale interventie O.37. Aantal
bijstand, opleiding, voorlichting van en uitwisseling bijenteelt (SIB) - Advies en instandhoudings- of
van beste praktijken, onder meer via netwerkvorming, kennisverspreiding door
verbeteringsverrichtingen of voor bijenhouders en bijenhoudersorganisaties
netwerk
eenheden in de bijenteelt

Sectoral Producten
van de
bijenteelt

COOPAPI(55(1)(e)) - samenwerking met instanties
die gespecialiseerd zijn in de uitvoering van
onderzoeksprogramma's op het gebied van de
bijenteelt en de producten van de bijenteelt

I.55.2 - Sectorale interventie O.37. Aantal
bijenteelt (SIB) instandhoudings- of
Samenwerking
verbeteringsverrichtingen of onderzoeksprogramma's
eenheden in de bijenteelt

59

NL

Overzicht

NL

Sectorale Interventie Groente en Fruit en Sectorale Interventie Bijenteelt
Eén van de specifieke doelen van het GLB die de laatste jaren volop in de belangstelling staat in het
Europese en nationale debat is het ‘verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen’
(specifiek doel c). Primaire producenten nemen over het algemeen een zwakke positie in de keten in. Om
die positie te versterken geldt samenwerking tussen primaire producenten en in de keten als belangrijkste
middel. Het GLB (de GMO-verordening) voorziet daarom voor (horizontale en verticale)
samenwerkingsverbanden van boeren in een aantal uitzonderingen op de reguliere mededingingsregels.
Die uitzonderingen zijn bij uitstek van toepassing op erkende producentenorganisaties. Erkende
producentenorganisaties mogen zelfs prijsafspraken maken over de producten van hun leden voor zover
die door de producentenorganisaties worden afgezet. Door samenwerking in producentenorganisaties
kunnen boeren dus hun onderhandelingspositie versterken maar ook hun transactiekosten verbeteren.
Daarnaast kunnen producentenorganisaties boeren helpen hun afzetmogelijkheden te verbeteren door
gezamenlijk in te zetten op meer marktgerichte productie (specifiek doel b) en beter in te spelen op
maatschappelijke verwachtingen inzake (duurzaam) voedsel en gezondheid (specifiek doel i) maar ook bij
verduurzaming van de productie door gezamenlijk in te zetten op bijvoorbeeld een efficiënter beheer van
natuurlijke hulpbronnen (specifiek doel e) en risicobeheer (specifiek doel a). Producentenorganisaties
kunnen een vehikel zijn voor vrijwel alle specifieke doelen van het GLB, met uitzondering van de
specifieke doelen g (jonge boeren) en h (plattelandsgebieden), mits daartoe de producentenorganisaties
beschikken over afdoende middelen.
Lidstaten hebben verschillende mogelijkheden om steun te verlenen aan producentenorganisaties:
1. In het kader van de interventie ‘samenwerking’ onder de tweede pijler kan steun worden verleend
voor de oprichting en verdere ontwikkeling van producentenorganisaties maar ook voor diverse
activiteiten van producentenorganisaties (artikel 71, lid 1, onderdeel d);
2. In het kader van de sectorale interventies onder de eerste pijler kan steun aan
producentenorganisaties worden verleend voor het uitvoeren van operationele programma’s
bestaande uit acties die aan de GLB-doelen bijdragen (artikel 59 – 63).
Samenwerking in producentenorganisaties helpt producenten hun positie in de keten te verbeteren. Buiten
de groenten- en fruitsector is het potentieel van de producentenorganisatie echter nog niet volledig

NL

60

NL

ontwikkeld. Nederland zal daarom een sectoraal programma Groente en Fruit indienen (financiering
buiten het ELFPO om) en zal daarnaast beperkt (1,5 miljoen), maar wel actief, via de maatregel
Samenwerking voor ketens, sectoren, gebieden steun beschikbaar stellen om mogelijk in de toekomst tot
meer sectorale programma’s te komen.
Samenwerking voor ketens, sectoren, gebieden en innovatie EIP
Uit de SWOT en behoefteanalyse komt naar voren dat de transitie van de landbouw naar duurzaamheid
hét thema is voor het NSP. Om die transitie te kunnen laten slagen is het noodzakelijk dat de sector zelf
het voortouw neemt en regie voert. Vooral georganiseerde of anderszins samenwerkende agrarische
bedrijven hebben voldoende marktmacht om aan hun positie in de keten te werken en voldoende
innovatiekracht om innovaties, nieuwe duurzame verdienmodellen of experimenten succesvol vorm te
geven. Vandaar dat innovatie en ontwikkeling in groepen van ondernemers met andere belangrijke actoren
wordt gestimuleerd aan de hand van onder meer de transitiethema’s duurzame toegevoegde waardeketens,
Innovatieve digitalisering, gebiedsgerichte pilots, Sectorale initiatieven en Managementmaatregelen rond
ammoniakemissie.
Landbouwers ontwikkelen samen met kennispartners, toeleverende / verwerkende agro-industrie,
veredelaars, verslogistiek en/of andere partners): technische innovaties, nieuwe product-marktcombinaties, sociale innovaties enz).
Kennisverspreiding en informatie
Participeren in innovatietrajecten of in samenwerkingsverbanden die inzetten op verbeterde marktpositie,
vergen nieuwe kennis en vaardigheden, die een agrariër in de gangbare vakopleidingen, met accent op
agronomie, niet heeft opgedaan. Denk aan marketing en onderhandelingsvaardigheden, ICT-kennis,
octrooi- en IPO-kennis, kennis van mededingingsrecht of consumentengedrag. De echte veranderingen in
de landbouw gebeuren door de beslissingen die aan de keukentafel of op het boerenerf genomen worden
en vervolgens - met collega’s – worden vertaald in een innovatie of samenwerking. Ondersteuning in de
vorm van coaching en adviezen is daarbij essentieel. Het Agrarisch Kennis- en Innovatie Systeem (AKIS)
en het nieuwe GLB-netwerk en digitalisering zijn ondersteunend bij deze modernisering.
Bedrijfsmodernisering kan de positie van de landbouwer in de waardeketen verbeteren.
De sectorale interventie Groenten & Fruit draagt aanzienlijk bij aan het verbeteren van de positie van de
primaire sector groenten en fruit in de waardeketen. De volgende sectorale doelstellingen staan er mee in
verband: productieplanning, concentratie van het aanbod, verbetering van het concurrentievermogen,
onderzoek & ontwikkeling, afzetbevordering en marketing en crisispreventie en risicobeheer. Nederland
heeft dan ook een groot aantal interventietypen opengesteld om de rol van producentenorganisaties in de
keten te versterken.
Daaronder vallen interventies om product stromen te bundelen, zoals investeringen in sorteer-en
verpakcentra en distributiecentra. De verticale samenwerking in de keten kan versterkt worden, maar ook
de horizontale samenwerking in de keten door fusies, overnames of door de oprichting van unies van
producentenorganisaties. ICT-toepassingen ten behoeve van voorraadbeheer en distributie door de keten
dragen bij aan dit doel. Dat geldt eveneens voor de automatisering van de teelt door oogstrobots,
plukrobots, telen op afstand en technieken die leiden tot meer efficiëntie bij producenten.
2.1 SO3 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het bedrag en
de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale doelstelling
niet relevant
2.1 SO3.8 Selectie van de resultaatindicator(en)
Selectie van de resultaatindicator(en) voor deze specifieke doelstelling
Resultaatindicatoren [Aanbevolen resultaatindicatoren voor deze specifieke doelstelling zijn volledig vet
gedrukt]

NL

61

Streefwaarde

NL

R.10 CU PR - Betere organisatie van de voorzieningsketen Aandeel landbouwers dat
deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen,
producentenorganisaties, lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen

3,24 %

R.11/Groenten en fruit - Concentratie van het aanbod Percentage van de productiewaarde
afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen met operationele
programma’s in bepaalde sectoren

23,88 %

Motivering van de streefcijfers en gerelateerde mijlpalen

In bovenstaand overzicht staat weergegeven welke interventies bijdragen aan de verschillende
resultaatindicatoren. Voor de uitleg van de interventies en de gekozen uitgangspunten wordt verwezen
naar hoofdstuk 5.2.
2.1 SO3 9 Motivering van de financiële toewijzing
Het budget voor het sectorale programma Groente en Fruit en voor de bijenteelt is conform de EUvereisten.

NL

62

NL

2.1.SO4 Bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering, onder
meer door de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen en meer koolstof vast
te leggen, en duurzame energie te bevorderen

2.1.SO4.1 Samenvatting van de SWOT-analyse
2.1.SO4.1.1 Sterke punten
• Veel mogelijkheden voor klimaatadaptatie en -mitigatie
• Publiek-private samenwerking om klimaatopties toe te passen die in te passen zijn in de
bedrijfsvoering
• Kennis om te innoveren
• Initiatieven van ketenpartijen
2.1.SO4.1.2 Zwakke punten
• Goedkope fossiele brandstoffen vertragen transitie
• Toepassing van wind- en zonne-energie is nog afhankelijk van subsidies
• Uitstoot broeikasgassen relatief hoog
• Teelt biomassa kan niet concurreren met teelt akkerbouwgewassen
• Belemmeringen op het vlak van afval- en mestwetgeving staan hergebruik van stoffen in de weg
2.1.SO4.1.3 Kansen
• (Onderzoek naar) nieuwe en innovatieve bedrijfssystemen (bijvoorbeeld niet-kerende
grondbewerking en andere teeltsystemen)
• (Onderzoek naar) energiebesparing op boerenbedrijven en in de keten
(duurzaamheidsprogramma’s)
• Initiatieven van het bedrijfsleven
• Koploper worden in klimaat-neutrale land- en tuinbouw
2.1.SO4.1.4 Bedreigingen
• Business as usual in beleid en praktijk
• Toenemende concurrentie om de grond (ruimteclaims)
• Doorgaande klimaatverandering, met gevolgen als droogte, wateroverlast, hagelschade
• Verzilting van het grond- en oppervlaktewater
2.1.SO4.1.5 Andere opmerkingen
Klimaatverandering wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgassen. Voor matiging van de
klimaatverandering is het noodzakelijk dat die uitstoot afneemt. In de SWOT (p. 54, 71) wordt gerefereerd
aan de doelen voor de agrarische sector die in het Klimaatakkoord opgenomen zijn. De Nederlandse
agrarische sector heeft in de afgelopen jaren al veel inspanningen verricht om de uitstoot van
broeikasgassen en de milieubelasting door andere stoffen (zoals stikstof, fosfaat en andere stoffen die
milieudruk kunnen veroorzaken – bijvoorbeeld gewasbeschermingsmiddelen -) te verminderen. De
uitstoot/ milieubelasting per eenheid opgeleverd product is in Nederland gemiddeld genomen – in
vergelijking tot de productie van agrarische producten in andere landen – laag. Maar de (zeer) hoge
productie in Nederland zorgt ervoor dat de uitstoot/de (lokale) milieudruk in zijn totaliteit (zeker in de
nabijheid van stikstofgevoelige natuurgebieden) te hoog is en de waterkwaliteit lang niet overal aan
gestelde normen voldoet. De sector moet de emissie van broeikasgassen en het verlies van andere milieu
belastende stoffen dan ook nog verder verminderen.

NL

63

NL

Als N12 is dan ook onder meer geïdentificeerd “Klimaatmitigatie: lagere broeikasgasemissies en grotere
koolstofvastlegging”, met als aspecten/onderdelen van deze need:
* vermindering emissies vanuit veehouderij
* verbetering van de bodemkwaliteit
* voorkomen verspilling landbouwproducten in productie, oogst en naoogst fase
* brongerichte aanpak, door managementmaatregelen (fokkerij, aanpassing voeding).
Daarnaast zorgt de bodemdaling in Nederland, met name de bodemdaling in de veen(weide)gebieden,
voor doorgaande veenoxidatie en daarmee voor het vrijkomen van broeikasgassen. Deze bodemdaling
wordt onder meer veroorzaakt door het waterpeilbeheer: een (relatief) lage waterstand – van belang voor
de agrarische productie – zorgt voor de verdergaande veenoxidatie en steeds verder gaande bodemdaling.
Ook bewerking van het veen, bijvoorbeeld ploegen of scheuren, zorgt voor versnelde oxidatie van het
veen (waarbij broeikasgassen vrijkomen) en verdere inklinking en dus bodemdaling. Ook dit probleem
moet aangepakt en is eveneens onderdeel van N12 “Klimaatmitigatie: lagere broeikasgasemissies en
grotere koolstofvastlegging”, met als specifiek aspect/onderdeel:
* vermindering verdroging en/of mitigerende maatregelen.
Ook vergroting van de CO2 vastlegging is een mogelijkheid tot matiging van klimaatverandering en is
daarom eveneens in N12 opgenomen “Klimaatmitigatie: lagere broeikasgasemissies en grotere
koolstofvastlegging”. Aspecten/onderdelen van de need ‘grotere koolstofvastlegging’ zijn
* vastlegging van koolstof in bomen, struiken en planten (aanplant bomen, aanleg landschapselementen
als struiken/houtachtige elementen op landbouwgrond, agro forestry)
* Vergroting van de het gehalte aan organische stoffen, waaronder CO2, in de bodem / vastlegging van
organische stoffen (waaronder koolstof) in de bodem
Aanpassing aan klimaatverandering (klimaatadaptatie) is voor Nederland een belangrijk aandachtspunt,
gelet op de ligging van Nederland (grote delen van het land bevinden zich onder de huidige zeespiegel),
de toenemende verzilting van water in kustgebieden, zakkend grondwaterpeil en grondverdichting en de
toenemende, zich afwisselende, perioden van langdurige extreme droogte en zware regelval (en dus de
sterk wisselende waterkwantiteit). Maar ook gelet op de gevolgen van klimaatverandering voor
bijvoorbeeld landbouwhuisdieren (toename van hittestress). In 2020 heeft Nederland het Actieplan
klimaatadaptatie opgesteld. Uitvoering van het actieplan moet er toe leiden dat in 2030 alle ondernemers
in de land- en tuinbouw voorbereid zijn om duurzaam en effectief te kunnen omgaan met de
veranderingen in het klimaat. Het gaat bv. om verzilting, een zakkend grondwaterpeil, te veel of juist te
weinig water.
Als N13 is benoemd “Klimaatadaptatie, lagere ecologische en economische schade en waterkwantiteit”.
Aspecten/onderdelen van deze need zijn:
* Ondersteuning ondernemers in de land- en tuinbouw om duurzaam en effectief om te kunnen omgaan
met de veranderingen in het klimaat om economische en ecologische schade te voorkomen
* Robuustere watersystemen: inrichting en verbeteren regionale waterhuishoudkundige structuur (incl.
freatisch grondwater) die bestand is tegen de (nieuwe) weersextremen, en zeespiegelstijging, waardoor het
water kan verzilten.
* Ontwikkeling van vernieuwende vormen van landbouw / aanpassing van remmende wet- en regelgeving
/ ontwikkeling van perspectief door ontwikkeling verdienmodellen
* meer gebiedsgerichte en integrale aanpak van de problematiek
* Bijdragen van boeren aan een publiek gevraagde inzet t.b.v. waterkwantiteit, waaronder spaarzaam
omgaan met zoet water en bescherming van (freatisch) grondwater in tijden van droogte, maar ook om een
bijdrage te leveren t.a.v. het vasthouden en bufferen van water i.r.t. de waterhuishouding van NL
(robuustere watersystemen op bedrijfsniveau).

NL

64

NL

Nederland zet breed in op de omslag naar duurzame landbouw inclusief biologische landbouw. In de
transitie naar kringlooplandbouw wordt de biologische landbouw gezien als één van de mogelijke
duurzame productiemethoden. Met biologische landbouw wordt bijgedragen aan de opgaven op het
gebied van klimaat, water, stikstof, biodiversiteit en dierenwelzijn. Het Nederlandse actieplan voor de
biologische productie en consumptie wordt najaar2022 opgeleverd. De ambitie is om zowel het biologisch
areaal te vergroten als ook de marktvraag toe te laten nemen. Er is een precaire balans tussen vraag en
aanbod. Boeren en tuinders die willen omschakelen naar biologische landbouw kunnen al gebruik maken
van diverse instrumenten, bijvoorbeeld via het GLB, en het Omschakelprogramma Duurzame Landbouw.
Het stimuleren van duurzame energie (zon, wind, water, inzet restafval uit onder meer agrarische
productie als biomassa) krijgt in Nederland veel aandacht. Er zijn 30 energieregio’s aangewezen, waarin
overheden, inwoners, bedrijfsleven, netbeheerders en maatschappelijke organisaties samenwerken. Er is
onderzocht waar en hoe het best duurzame elektriciteit opgewekt kan worden en welke warmtebronnen te
gebruiken zijn. Ieder energieregio heeft een zogenaamde Regionale Energie Strategie opgesteld. Er
bestaan veel lokale, regionale en landelijke subsidieregelingen die burgers en bedrijven – ook agrarische
bedrijven - stimuleren om tot duurzame energie te komen en energiebesparing mogelijk maken.
N.14 “Opwekken duurzame energie en energiebesparing” is desondanks ook een binnen het GLB
geïdentificeerde behoefte, mede gelet op de oorlog in de Oekraïne en de daarmee samenhangende
problematiek rond ‘energie’.
2.1.SO4.2 Identificatie van behoeften
Behoefte
wordt
Prioritering op het niveau van het strategisch aangepakt
GLB-plan
in
strategisch
GLB-plan

Code

Titel

N.12

Klimaatmitigatie: lagere broeikasgasemissies en
Categorie 1
grotere koolstofvastlegging

Ja

N.13

Klimaatadaptatie: lagere ecologische,
economische schade en waterkwantiteit

Categorie 2

Ja

N.14

Opwekken duurzame energie en
energiebesparing

Categorie 2

Ja

Andere opmerkingen in verband met de behoeftebeoordeling.
N.12: De uitdagingen op het gebied van klimaatmitigatie zijn zeer groot en prioritair. Tussen 1990 en
2016 is de uitstoot van broeikasgassen door de landbouwsector in totaal met ruim 18% afgenomen, maar
neemt sinds 2012 weer licht toe. Het aandeel van de land- en tuinbouw in de totale broeikasgasemissies in
Nederland ligt de laatste 10 tot 15 jaar rond de 12 à 14%.
Met uitzondering van gesloten systemen zoals in de glastuinbouw, heeft landbouwproductie te maken met
‘verliezen naar de omgeving’, zoals de SWOT aangeeft, en ‘lijkt de grens aan wat technisch realiseerbaar
is aan reductie van milieubelasting te zijn bereikt’. Voor veenweidegebieden geldt een specifiek opgave
als het gaat om uitstoot van broeikasgassen. Door de doorgaande ontwatering, en daardoor bodemdaling,
neemt de uitstoot van CO2 als gevolg van de oxidatie van het veen nog steeds toe.
Het Nationale Klimaatakkoord van 28 juni 2019 bevat een pakket maatregelen dat er voor moet zorgen dat
in 2030 de uitstoot van broeikasgassen in Nederland met 49% is verminderd ten opzichte van 1990. Voor
de sector landbouw (inclusief glastuinbouw) en landgebruik betekent dit een reductiedoel van 6 megaton
CO2eq emissie.
In het klimaatakkoord staat ook dat rijk en provincies in overleg met de sector de opgave voor
broeikasgasreductie (en verduurzaming in het algemeen) van de varkenshouderij integreren in het

NL

65

NL

Nationaal Strategisch Plan (p.138). Dit geldt ook voor de aanpak in veenweidegebieden. De doelstelling is
om met het ondersteunen van investeringen in integraal emissiearme stallen, het verminderen van varkens
en jongvee, inclusief de stoppersregeling circa1,1 Mton minder uitstoot te hebben. Deze interventies
worden echter maar ten dele uit het GLB betaald. Dit is toegelicht in Hoofdstuk 3.1.3. Daarnaast wordt
een grote bijdrage verwacht door het ondersteunen van het verhogen van het waterpeil in de
veenweidegebieden (kustvlakveen). Voor uitstoot door veehouderij is in het Klimaatakkoord de
doelstelling opgenomen van 1,2-2,7 Mton CO2-equivalenten, waarvan ten minste 1 Mton Co2equivalenten aan emissiereductie methaan. Jaarlijks wordt de voortgang via de Klimaat en
Energieverkenning (KEV) gemonitord.
N.13: Een hoge urgentie. Het tekort aan voldoende zoet water (2018 en voorjaar 2020) leidt tot schade.
Door het tekort wordt het ook moeilijker om KRW-doelstellingen te halen in 2027. De eindrapportage van
beleidstafel droogte (2019) geeft aan dat de totale kwantificeerbare economische schade van de droogte
van 2018 voor de landbouw en natuur tussen € 820 en € 1.900 mln. ligt. Door de klimaatverandering,
zeespiegelstijging en het intensieve bodemgebruik in de landbouw worden steeds grotere stukken
landbouwgrond in ons land geconfronteerd met wateroverlast, droogte, verzilting, zakkend grondwaterpeil
en bodemverdichting. Droogte komt vaker voor en speelt in Nederland met name op de Hoge
Zandgronden (Midden-, Zuid- en Oost-Nederland) en in de Zuidwestelijke Delta.
De risico’s van droogte zijn het meest uitgesproken voor de landbouwketen en natuur. De economisch
nadelige effecten op landbouwketen zijn € 820 - 1.400 mln. en op natuur € 500 mln. (‘Rapport
Economische schade door droogte in 2018’, Ecorys, 2019). Nationale en regionale budgetten zijn beperkt.
Het budget dat overheden op dit moment voor waterkwantiteit kunnen inzetten is bedoeld voor
investeringen door overheden zelf (waterschappen e.d.). Voor ondersteuning van individuele boeren om
hun eigen land aan te passen zijn andere fondsen nodig. Via het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW)
is hier beperkt budget voor.
N.14: Opwekking van duurzame energie en energiebesparing is urgent. In 2016 had de Nederlandse landen tuinbouw (inclusief bosbouw) een aandeel van 4,3% in de nationale productie van duurzame energie.
Het gaat daarbij onder meer om windenergie, zonne-energie en energie uit biomassa (biodiesel, biogas en
bio-ethanol). Met name na 2005 is de productie van duurzame energie door de land- en bosbouw in een
versnelling gekomen, al is het aandeel nog relatief gering. Landelijk, provinciaal en gemeentelijk wordt er
al veel beleid uitgevoerd en er zijn veel subsidieregelingen voor burgers, agrarische bedrijven en andere
aanvragers op het platteland om de energietransitie te maken (SDE++, RES-gelden, klimaatenveloppe,
topsectorenbeleid, VAMIL/MIA (fiscale maatregelen), garantie- en leningfaciliteiten bij Invest.nl en
Groenfonds etc.). Vanwege de recente ontwikkelingen in Oekraïne wordt ook in het GLB aandacht
besteed aan de mogelijkheden voor de agrarische sector om energie te besparen of duurzame energie te
produceren of aanpassingen in stallen of management te doen die dit mogelijk maken.
2.1.SO4.3 Identificatie van de relevante (elementen van) nationale plannen die voortvloeien uit de in
bijlage XI bij de VSP bedoelde wetgevingsinstrumenten waarmee rekening is gehouden in de
behoefebeoordeling van het GLB-plan voor deze specifieke doelstelling
• Richtlijn (EU) 2018/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 ter
bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen
• Richtlijn 2012/27/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012
betreffende energie-efficiëntie, tot wijziging van Richtlijnen 2009/125/EG en 2010/30/EU en
houdende intrekking van de Richtlijnen 2004/8/EG en 2006/32/EG
• Verordening (EU) 2018/1999 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018
inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie, tot wijziging van Richtlijn
94/22/EG, Richtlijn 98/70/EG, Richtlijn 2009/31/EG, Verordening (EG) nr. 663/2009,
Verordening (EG) nr. 715/2009, Richtlijn 2009/73/EG, Richtlijn 2009/119/EG van de Raad,
Richtlijn 2010/31/EU, Richtlijn 2012/27/EU, Richtlijn 2013/30/EU en Richtlijn (EU) 2015/652
van de Raad, en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 525/2013

NL

66

NL

Het Integraal Nationaal Energie- en Klimaatplan (INEK) geeft formeel invulling aan de Governanceverordening, maar daarnaast zijn ook Europese doelstellingen voor emissiereducties (LULUCF- en ESRverordening), energie-efficiëntie (EED) en hernieuwbare energie (RED) opgenomen. De EED-richtlijn
bevat doelstellingen, definities, basisprincipes en verplichtingen voor energie-efficiëntie. De RED-richtlijn
bevat definities, basisprincipes, verplichtingen en streefcijfers voor de bevordering van energieverbruik uit
hernieuwbare bronnen. Het INEK is in belangrijke mate gebaseerd op het Klimaatakkoord uit 2019.
Voor het EU-doel van 32% hernieuwbare energie in 2030 acht de EU een bijdrage van 26% van
Nederland redelijk. Zelf zet Nederland in op 27% hernieuwbare energie in 2030. Volgens de KEV-raming
van 2021 (Klimaat- en Energieverkenning) zal een realisatie van 26,3% in 2030 realistisch zijn. Het
Planbureau voor de Leefomgeving benadrukt dat om het doel met meer zekerheid te halen, eventuele
beleidsaanpassingen tijdig ingezet moeten worden.
De maatregelen voor de landbouwsector om te voldoen aan de EED- en RED-doelstellingen zijn
vastgelegd in het Klimaatakkoord. In de glastuinbouw kunnen emissies omlaag door energiebesparing, het
opwekken van duurzame energie, het gebruik van restwarmte en door derden geleverde CO2. Verder
wordt de inzet van biomassa steeds belangrijker voor verduurzaming van de economie en het realiseren
van een klimaatneutraal 2050. Biomassa kan worden gebruikt als energiebron in klimaatsectoren, in de
landbouw is biomassa belangrijk voor onder andere bodemvruchtbaarheid en de koolstofvoorraad in de
bodem. Een voorbeeld van de stimulering van productie van hernieuwbare energie is de SDE++
(Stimuleringsregeling Duurzame Energie). Naast duurzame energie komen ook andere CO2-reducerende
technieken in aanmerking voor subsidie. Monitoring van het INEK en de doelen van de EED- en REDrichtlijn vindt plaats via de KEV van het PBL.
In het kader van de Europese Energie-Unie is de nationale strategie in het Klimaatakkoord vastgesteld om
langetermijn-reductiedoelstellingen te halen. Conform het Klimaatakkoord geeft het Nationaal Programma
Regionale Energie Strategie (NP RES) richtlijnen voor een integrale, sectoroverstijgende aanpak. In de 30
RES-regio’s dragen decentrale overheden de verantwoordelijkheid om via hun Energiestrategie 35TWh
aan hernieuwbare energie op te wekken in 2030, rekening houdend met de ruimtelijke inpassing,
systeemefficiëntie en maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak. Daarbij is samenwerking gezocht met
maatschappelijke partners, netbeheerders, het bedrijfsleven en bewoners, om tot regionaal gedragen
keuzes te komen. Naar verwachting zal dit worden mee genomen in het Nationaal Programma Landelijk
Gebied (coalitieakkoord 2021-2025).
De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geeft drie richtinggevende kaders mee die opgenomen zijn in de
handreiking RES. Daarvan zijn er twee relevant voor landbouw en natuur. Als eerste wordt er bij
grootschalige clustering aandacht gevraagd voor natuurinclusief ontwerp en beheer bij duurzame
energieprojecten. Op die manier wordt verstoring of aantasting van de natuur en biodiversiteit zoveel
mogelijk voorkomen. Als tweede heeft opwekking van hernieuwbare energie middels zonnecellen de
voorkeur boven andere vormen en geldt dan ook als leidraad in de regionale afweging. In de landbouw
kan zonne-energie bijvoorbeeld worden opgewekt door het aanleggen van zonnepanelen op
bedrijfsgebouwen. Locatiekeuze en het landschap zijn daarbij heel belangrijk. Met de zonneladder is een
afwegingskader gemaakt voor de aanleg van zonnevelden op landbouwgrond. In het NSP is hiervoor ook
een conditionaliteit opgenomen. Het Planbureau voor de Leefomgeving monitort de voortgang van de
RES’en. Hier wordt onder andere aandacht besteed aan natuurinclusiviteit en de nationale en regionale
effecten van de RES-plannen op landschap, natuur- en landbouwgronden.
• Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2000 tot
vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid
De KRW stelt als hoofddoel dat water een goede ecologische toestand bereikt, waarbij gewenste
waterplanten en -dieren voorkomen. In het kader daarvan is iedere lidstaat verplicht de nodige

NL

67

NL

maatregelen te nemen om een goede chemische en ecologische toestand voor alle Europese wateren te
realiseren. Daarnaast stelt de KRW ook eisen aan grondwaterlichamen. Er zijn Europese
milieukwaliteitseisen voor nitraat en bestrijdingsmiddelen vastgesteld. Voor een aantal andere stoffen zijn
aanvullend nationaal drempelwaarden voor de grondwaterkwaliteit vastgesteld. Voor de
grondwaterkwantiteit geldt de algemene eis dat er evenwicht is tussen onttrekking en aanvulling en zijn
overige aspecten uitgewerkt in nationale doelen. Verder mag zowel kwaliteit als kwantiteit geen
belemmering zijn voor het behalen van doelen voor drinkwater, oppervlaktewaterlichamen en
grondwaterafankelijke natuurgebieden. In een aantal gebieden is de grondwatertoestand ontoereikend
(https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/03/18/2-ontwerp-stroomgebiedsbeheerplannen2022-2027)
2.1.SO4.4 Interventielogica
Vorm van
interventie

Soort interventie

Interventiecode (LS) - Naam Gemeenschappelijke outputindicator

DPdecoupled Eco-scheme(31) - Regelingen voor I.31 - Eco-regeling voor
het klimaat, het milieu en
klimaat en leefomgeving
dierenwelzijn

O.8. Aantal hectaren of grootvee-eenheden
waarvoor ecoregelingen gelden

Sectoral Groenten en
fruit

INVRE(47(1)(a)) - investeringen in I.47 - 1(a) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde operationele
materiële en immateriële activa,
interventie Groenten & Fruit programma’s
onderzoek en experimentele en
(SIG&F) - INVRE(47(1)(a))
innovatieve productiemethoden en
andere acties

Sectoral Groenten en
fruit

CLIMA(47(1)(i)) - acties ter
aanpassing aan en matiging van
klimaatverandering

I.47 - 1(i) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde operationele
interventie Groenten & Fruit programma’s
(SIG&F) - CLIMA(47(1)(i))

RD

ENVCLIM(70) - Milieu-,
klimaatgerelateerde en andere
beheersverbintenissen

I.70.1 - Agrarisch Natuur- en O.14. Aantal hectaren (met uitzondering
Landschapsbeheer (ANLb)
van bosbouw) en aantal andere eenheden
vallend onder milieu- of
klimaatgerelateerde verbintenissen die
verder gaan dan de verplichte vereisten

RD

INVEST(73-74) - Investeringen,
met inbegrip van investeringen in
irrigatie

I.73.1b - Productieve
O.20. Aantal ondersteunde productieve
investeringen Groen - Blauw investeringsverrichtingen of -eenheden op
en dierenwelzijn
de boerderij

RD

INVEST(73-74) - Investeringen,
met inbegrip van investeringen in
irrigatie

I.73.1c - productieve
investeringen jonge
landbouwers

O.20. Aantal ondersteunde productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden op
de boerderij

RD

INVEST(73-74) - Investeringen,
met inbegrip van investeringen in
irrigatie

I.73.2 - Niet-productieve
investeringen op
landbouwbedrijven

O.21. Aantal ondersteunde niet-productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden op
de boerderij

RD

INVEST(73-74) - Investeringen,
met inbegrip van investeringen in
irrigatie

I.73.3 - Niet productieve
investeringen op nietlandbouwbedrijven

O.23. Aantal ondersteunde niet-productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden
buiten de boerderij

RD

COOP(77) - Samenwerking

I.77.3 - Samenwerking voor
plattelandsontwikkeling LEADER

O.31. Aantal ondersteunde plaatselijkeontwikkelingsstrategieën (LEADER) of
voorbereidende acties

RD

COOP(77) - Samenwerking

I.77.4 - Samenwerking voor O.1. Aantal projecten van operationele
Integrale gebiedsontwikkeling groepen in het kader van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP)

RD

COOP(77) - Samenwerking

I.77.5 - Samenwerking
O.1. Aantal projecten van operationele
veenweidegebieden en Natura groepen in het kader van het Europees
2000
innovatiepartnerschap (EIP)

Overzicht

NL

68

NL

NL

69

NL

Om een klimaatvriendelijkere en meer duurzame landbouw tot stand te kunnen brengen, is het belangrijk
om boeren te ondersteunen bij deze transitie, passend bij het bedrijf en de omgeving. Om de doelen bij de
groenblauwe architectuur (inclusief S05 en S06) te bereiken is één interventiestrategie ontwikkeld.
Belangrijke activiteiten voor klimaatmitigatie en -adaptie zijn het verhogen van het waterpeil in
veengronden en maatregelen om koolstof vast te leggen in de bodem, het verbeteren van de sponswerking
van de bodem, met name op hoge zandgronden, en het stimuleren van een minder intensieve landbouw.
De interventies die bijdragen aan het realiseren van de doelen zijn de conditionaliteiten voor de
basisbetaling, de eco-regeling, het ANLb, productieve en niet-productieve investeringen, en het
bevorderen van kennis en gebiedsgerichte samenwerking. Voor het verhogen van het waterpeil in de
veenweiden zijn de interventies nog niet helemaal uitgewerkt. Daarom ondersteunen we gebiedsprocessen
met als doel om het waterpeil te verhogen en landbouw te extensiveren. Dit willen we ondersteunen door
met inzet van art. 77 samenwerking te faciliteren, boeren te compenseren voor verminderde opbrengsten
en noodzakelijke investeringen als gevolg van deze aanpak te subsidiëren. Mogelijk wordt dit verder
ontwikkeld met inzet van de grondgebonden subsidies, waaronder wellicht een nu nog niet
geprogrammeerde vergoeding voor gebiedsspecifieke nadelen.
De inzet loopt langs twee sporen, met een nationale, meer generieke aanpak (met regionale
gebiedsgerichte accenten) langs de weg van conditionaliteiten en vooral de eco-regeling. Met name de
GLMC blijvend grasland, veenweide en wetlands en gewasrotatie zijn hier van belang. Bij de ecoregeling
gaat het over activiteiten die landelijk inzetbaar zijn, zoals diepwortellende gewassen (rustgewassen),
vanggewassen, jaarrond groen, niet-kerende grondbewerking, precisielandbouw, het bevorderen van natte
teelten en landschapselementen (houtopstanden). Tevens zetten we risicobeheer in, de brede
weersverzekering. Daarnaast is het mogelijk gemaakt om een bedrijfsduurzaamheidsplan op te stellen,
waar de effecten op klimaat van de boerenbedrijfsvoering worden meegewogen. Zo kunnen alle boeren in
Nederland een bijdrage leveren aan de klimaatdoelstellingen.
Het tweede spoor is de gebiedsgerichte aanpak. Binnen het ANLb zijn nieuwe gebieden aangewezen voor
klimaat en water, waar activiteiten die klimaatadaptie bevorderen kunnen worden ingezet. Voor de
veenweide starten we als onderdeel van de lopende gebiedsprocessen projecten op. De lopende

NL

70

NL

gebiedsprocessen hebben als doel om peilverhoging op 20.000 ha landbouwgrond te realiseren. Voor de
veenweide wordt bij GLMC 2 ‘het houden aan het peilbesluit’ ingevoerd. Daarnaast wordt aanvullende
inzet onderzocht. Dit kan bijvoorbeeld gepaard gaan met de inzet van artikel 22.2, een regionaal
gedifferentieerde basisbetaling. Omdat hiervoor kaartmateriaal moet worden ontwikkeld, wordt deze
aanvullende inzet niet voor 2024 ingevoerd.
Productieve en niet-productieve investeringen worden ingezet voor bijvoorbeeld het tegengaan van
emissie uit bedrijfsgebouwen, het aanleggen van stuwtjes, waterbekkens, houtopstanden en
precisielandbouw. Kleinere investeringen ten behoeve van grondgebonden activiteiten maken tevens
onderdeel uit van het onderdeel samenwerking ter versterking van de grondgebonden GBA-structuur.
Daarnaast kunnen boeren gesteund worden met subsidie op investeringen die bijdragen aan het minder
afhankelijk worden van inputs en energie. Gezien de actuele situatie in Oekraïne heeft dit extra prioriteit
gekregen. In de uitwerking zullen subsidies vanuit het GLB complementair worden ingezet ten aanzien
van de andere nationale subsidieregelingen. Zo zouden stalaanpassingen die nodig zijn om de efficiëntie
van het produceren van biogas te verhogen uit het GLB kunnen worden gefinancierd en de biogas
installatie zelf vanuit nationale regelingen zoals de SDE++ regeling.
Het belang van de thema’s klimaat, natuur en milieu maakt dat LEADER ook wordt ingezet voor
samenwerkingsverbanden tussen (overheids)organisaties, (landbouw)ondernemers of particulieren op het
platteland die met veel enthousiasme en op een eigen originele wijze hun eigen leef- en werkomgeving op
deze thema’s willen verbeteren. Aangezien er bij klimaatadaptie een sterk verband is met het specifieke
doel water, levert tevens de gebiedsgerichte samenwerking water een bijdrage aan dit doel.
Bij de sectorale interventie groenten en fruit wordt de gelijknamige sectorale doelstelling CLIMA ingezet
om bij te dragen aan de matiging van en aanpassing van de klimaatverandering. Voor deze doelstelling
zijn de interventietypen INVRE, ADVI1, TRAINCO en CLIMA opengesteld.
Hiermee wordt onder andere het gebruik van duurzame energie in de vorm van zonnepanelen,
zonnecollectoren, windmolens en aardwarmte gestimuleerd. De producentenorganisaties kunnen
energiebesparende technieken (energieopslag, warmtepompen) gaan toepassen en investeren in gesloten
en semi-gesloten kassystemen.
2.1 SO4 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het bedrag en
de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale doelstelling
niet relevant
2.1 SO4.7 Plant u een GLB-bijdrage aan het LIFE-programma (alleen voor SD4, SD5, SD6)
: Nee
2.1 SO4.8 Selectie van de resultaatindicator(en)
Selectie van de resultaatindicator(en) voor deze specifieke doelstelling
Resultaatindicatoren [Aanbevolen resultaatindicatoren voor deze specifieke doelstelling zijn volledig vet
gedrukt]

Streefwaarde

R.12 - Aanpassing aan klimaatverandering Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)
vallend onder ondersteunde verbintenissen ter verbetering van de aanpassing aan het klimaat

64,15 %

R.14 PR - Koolstofopslag in bodems en biomassa Percentage oppervlakte cultuurgrond
(OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen om emissies te beperken, koolstofopslag te
behouden en/of te verbeteren (met inbegrip van blijvend grasland, blijvende teelten met
blijvende groene bedekking, landbouwgrond in wetlands en veengebied)

64,18 %

R.15 CU - Hernieuwbare energie uit landbouw, bosbouw en andere hernieuwbare
bronnen Ondersteunde investeringen in productiecapaciteit voor hernieuwbare energie, onder
meer uit biologische bronnen (in MW)

1,00 MW

R.16 CU - Klimaatgerelateerde investeringen Percentage landbouwbedrijven dat GLB-

NL

71

3,62 %

NL

investeringssteun ontvangt als bijdrage aan matiging van en aanpassing aan
klimaatverandering, en de productie van hernieuwbare energie of biomaterialen
R.17 CU PR - Bebost land Areaal met steun voor bebossing en herstel van boslandbouw, met
inbegrip van uitsplitsing

40.000,00 ha

R.27 CU - Milieu-/klimaatgerelateerde prestaties door investering in landelijke gebieden
Aantal verrichtingen dat bijdraagt aan doelstellingen inzake milieuduurzaamheid en matiging
van en aanpassing aan klimaatverandering in plattelandsgebieden

650,00

Motivering van de streefcijfers en gerelateerde mijlpalen
In onderstaande overzichten staat weergegeven welke interventies bijdragen aan de verschillende
resultaatindicatoren. Voor de uitleg van de interventies en de gekozen uitgangspunten wordt verwezen
naar hoofdstuk 5.

NL

72

NL

2.1 SO4 9 Motivering van de financiële toewijzing
Voor de ecoregeling wordt 25% van het Nederlandse deel van het ELGF budget (na overheveling)
uitgetrokken in 2023, oplopend tot ongeveer 30% in 2027 (met toenemende overheveling). Hierdoor blijft
het budget nagenoeg gelijk.
Het rapport van Baayen et al (2021) (zie 2.1.) laat zien hoe de GLB-middelen zo kunnen worden ingezet
dat met die middelen -ook gelet op andere instrumenten- zo veel mogelijk doelen kunnen worden
gerealiseerd. Eén van de kernbevindingen was om een aanzienlijke overheveling van pijler 1 naar pijler 2
noodzakelijk is om een gebiedsgerichte aanpak te financieren. Daarom is er gekozen voor een

NL

73

NL

stapsgewijze verhoging van de overheveling van 15% naar 30% (2028). Met deze oplopende overheveling
zijn financiën toegewezen aan ANLb, samenwerking voor integrale gebiedsontwikkeling en
samenwerking Veenweide/N2000. Het budget van ANLb loopt op ten behoeve van een uitbreiding van
ANLb en is op basis van de allocatie in POP3. Een belangrijk deel van het budget is toegewezen aan de
nieuwe interventie samenwerking Veenweide/N2000 gezien het belang voor klimaatmitigatie.
De budgetten voor de verschillende investeringsinterventies zijn op basis van ervaringscijfers en
beschikbare cofinanciering.
Het budget voor het sectorale programma Groente en Fruit is conform de EU-vereisten.
Het budget voor Leader zal worden toegewezen als de Lokale Ontwikkelingsstrategieën gereed zijn.

NL

74

NL

2.1.SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van
natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en lucht, onder meer door de
afhankelijkheid van chemische middelen te verkleinen

2.1.SO5.1 Samenvatting van de SWOT-analyse
2.1.SO5.1.1 Sterke punten
• Efficiënte productie per eenheid product
• Milieudruk grond en oppervlaktewater met gewasbeschermingsmiddelen, stikstof en fosfaat is
stabiel tot afgenomen
• Initiatieven in sector en keten om milieubelasting door productie terug te brengen
• Veel kennis in sectoren en ketens om de milieubelasting van natuurlijke hulpbronnen te
verminderen
• Samenwerking tussen diverse partijen in de keten om te werken aan verduurzaming
2.1.SO5.1.2 Zwakke punten
• Nog niet alle milieudoelstellingen zijn gehaald, vergt ook nog veel inspanning
• Ook het voldoen aan de waterkwaliteitsdoelen voor grond- en oppervlaktewater vergt nog veel
inspanning
• Te veel focus op enkelvoudige doelstellingen
• Te weinig aandacht voor het systeem en de onderlinge afhankelijkheden
• Grens aan wat technisch haalbaar is aan verminderen
• Milieubelasting lijkt op sommige punten bereikt, gesloten systemen uitgezonderd
• Verschillende milieuproblemen zijn meer gebaat bij een regionale aanpak dan bij de huidige
generieke aanpak
• Kosten verduurzaming niet altijd uit de markt te halen
2.1.SO5.1.3 Kansen
• Ontwikkeling van nieuwe technieken en landbouwsystemen
• Onderzoek en praktijk werken volop aan nieuwe bedrijfssystemen en innovaties voor
verduurzaming
• Langzaam groeiende vraag naar duurzamer geproduceerde voedselproducten
• Visie Kringlooplandbouw biedt een wenkend perspectief voor systeemverandering en kan als
katalysator werken
2.1.SO5.1.4 Bedreigingen
• Noodzaak tot aanpassing grondgebruik vanwege klimaatverandering
• Verzilting en verslemping groeiend probleem
• Waterbeheer een grotere uitdaging als gevolg meer droge jaren en meer piekbelasting
• Verharding maatschappelijke discussie landbouw
• Grote gevolgen van de rechterlijke uitspraak inzake het Programmatische Aanpak Stikstof (PAS)
en de aanvullende wetgeving
2.1.SO5.1.5 Andere opmerkingen
Dit specifiek doel richt zich op de vraag hoe de agrarische sector bij kan dragen aan het beheer van de
natuurlijke hulpbronnen water, bodem en lucht. Een vraag die in Nederland – gelet op de matige kwaliteit
van genoemde hulpbronnen – urgent is.

NL

75

NL

Werken aan waterkwaliteit is voor Nederland een zeer prioritair onderwerp. Het deel van het nutriëntenoverschot dat niet afgevangen (stalsystemen, teeltsystemen) of opgeslagen wordt heeft een negatieve
invloed op de waterkwaliteit. Hoewel het aantal overschrijdingen van de waterkwaliteitsnormen gebaseerd
op de KRW de laatste jaren is afgenomen, zullen de doelen van de KRW en Nitraat richtlijn bij
gelijkblijvend beleid naar verwachting niet gehaald kunnen worden (aanvullende SWOT p. 17 ev/
stroomgebiedsbeheerplannen / nitraatrapportage). De biologische waterkwaliteit (waterplanten, vissen,
waterdiertjes, algen) blijft achter. De bronnen van drinkwater (grond- en oppervlaktewater) staan onder
toenemende druk, onder andere veroorzaakt door de aanwezigheid van te hoge concentraties nutriënten en
gewasbeschermingsmiddelen (aanvullende swot p. 35). Ondanks verbeteringen in de gemeten
concentraties gewasbeschermingsmiddelen (gemeten concentraties van gewasbeschermingsmiddelen in
het oppervlaktewater overschrijden minder vaak de waterkwaliteitsnormen) is een verdere aanpak nodig.
Schoon en voldoende drinkwater zijn van essentieel belang voor de inwoners van Nederland én voor de
landbouwproductie. Met de naar verwachting toenemende periodes van langdurige droogte, afgewisseld
met stortbuien/zeer natte periodes, neemt het risico op uitspoeling van met name stikstof en fosfaten toe,
omdat de opname van deze stoffen in planten minder goed voorspelbaar wordt.
Als N15 is dan ook als overkoepelende need benoemd “Betere chemische en biologische waterkwaliteit”.
Onder deze overkoepelende need, vallen de volgende aspecten/onderdelen:
* het voldoen aan verplichtingen voortvloeiend uit de KRW en Nitraatrichtlijn tav grond- en
oppervlaktewaterkwaliteit
* verbeteren van de waterkwaliteit oppervlaktewater en grondwater, met name met betrekking tot het
verminderen van emissies van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen vanuit de agrarische sector. Er
is in dat kader behoefte aan ontwikkeling en inzet nieuwe duurzame stalsystemen en nieuwe teeltsystemen
zoals stroken- of mengteelt, telen van vanggewassen, meer granen in het bouwplan en niet-kerende
grondbewerking, precisielandbouw, minder krachtvoergebruik, inzet van robottechnologie en 'big data',
onder meer gericht op het verder terugdringen van nutriëntenuitspoeling richting oppervlakte- en
grondwater.
* bescherming waterkwaliteit bij innamepunten tbv drinkwaterproductie
* verbeteren van de inrichting en het (ecologisch) beheer van het watersysteem. Er is behoefte aan aanleg
natuur vriendelijke oevers, verbeteren vismigratievoorziening en andere waterhuishoudkundige
voorzieningen die natuurlijke staat van wateren verbetert in landelijk gebied.
Integraal beleid dat gelijktijdig stuurt op de belangrijke opgaven voor bodem, water, mest, klimaat,
biodiversiteit en landschap en daardoor eenduidige signalen en prikkels geeft aan boeren, is van groot
belang. Daarvoor is onder meer nodig dat er sprake is van een goede aansluiting bij het 7e
Nitraatactieprogramma.
Voor het bereiken van een verbetering in de waterkwaliteit, maar ook voor een duurzame
landbouwproductie, is ook de bodemkwaliteit van belang (SWOT p. 61/62). Het vasthouden van water in
de bodem, als een buffer tussen het diepere grondwater en het omringende oppervlaktewater, is van belang
vanuit het perspectief van productie, watergebruik en de uitspoeling van mineralen en andere elementen.
Het is van belang landbouwpercelen zo te beheren dat er een optimale organische stofbalans is, dat er
minimale emissies zijn (van broeikasgassen en van stikstof- en fosfaat naar grond- en oppervlaktewater)
en dat er behoud/verbetering van de bodemstructuur en bodemgezondheid is. Ondergrondverdichting, het
organische stof gehalte en de hoeveelheid en samenstelling van het bodemleven zijn zorgpunten.
Streefbeeld van het Nationaal Programma landbouwbodems is dat in 2030 alle Nederlandse
landbouwbodems duurzaam worden beheerd, zodat de bodem optimaal kan functioneren en de kwaliteit
zo hoog mogelijk is en blijft voor volgende generaties. Aspecten die het functioneren van de bodem
vooral bepalen zijn: beheer van organische stof en bodemvruchtbaarheid, beheer van bodemstructuur en
beheer van bodemleven en weerbaarheid.
Als overkoepelende need N16 is daarom geïdentificeerd “Versterkte natuurlijke weerbaarheid en

NL

76

NL

waterbergend vermogen landbouwbodems”. Belangrijke aspecten van deze need zijn:
* het verbeteren van de organische stofbalans in de bodem
* het vastleggen van CO2 in de bodem
* watervasthoudend vermogen van de bodem vergroten / verbeteren bodemstructuur
* verbeteren bodemleven.
Schone lucht is voor de Nederlandse overheid een belangrijk aandachtspunt, vooral ook met het oog op de
gezondheidsaspecten van een minder goede luchtkwaliteit. Ook de landbouw speelt een rol bij de kwaliteit
van de lucht.
Als overkoepelend doel voor dit deel van deze SO is dan ook geïdentificeerd: N17 “Betere luchtkwaliteit:
minder emissies van broeikasgassen, geurstoffen en fijnstof”.
Aspecten / onderdelen van deze need zijn:
* aanpak van luchtkwaliteit door aanpak van de hoeveelheid ammoniak, NOx, fijnstof, geurstoffen en
endotoxinen in de lucht
* Vermindering van de stikstofuitstoot.
In 2020 heeft de staatssecretaris van I&W namens het Rijk het Schone Lucht Akkoord (SLA) getekend.
Doel van dit akkoord is de luchtkwaliteit in Nederland permanent te verbeteren. Het akkoord – dat is
gesloten tussen Rijk, de 12 provincies en inmiddels bijna 90 gemeenten – streeft ernaar de luchtkwaliteit
zodanig te verbeteren dat gezondheidswinst bereikt wordt.
Ook de landbouw heeft, onder meer via emissie van ammoniak (en daarmee stikstof) en secundair fijnstof
(afkomstig uit stallen en via bemesting) en primair fijnstof (vooral afkomstig is uit de pluimveehouderij),
invloed op de luchtkwaliteit en aanpak daarvan maakt onderdeel uit van het SLA. In het kader van het
uitvoeringsprogramma Schone Lucht Akkoord worden er reeds veel acties op het terrein van verbetering
van de luchtkwaliteit door aanpassingen in de agrarische bedrijfsvoering genomen. Denk aan de sanering
van varkenshouderijen, generieke emissie eisen voor biologisch gehouden kippen en varkens, verbetering
van de kwaliteit van emissie arme stallen / vergroting van de effectiviteit van en het toezicht op
luchtwassers, reductie van primair fijnstof in de pluimvee sector en sectorale afspraken over integrale
brongerichte reducties. Het belang van verdere verduurzaming van de veehouderij en de daarvoor
benodigde ontwikkeling van innovatieve stalsystemen is onderkend. Eén van de landelijk beschikbare
subsidieregelingen is de Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen
(Sbv). Hier worden integrale en brongerichte emissiereducerende technieken en managementmaatregelen
ontwikkeld, onderzocht en bemeten. Daarbij wordt gericht op de reductie van ammoniak, methaan, geur
en fijnstof, maar ook op brongericht voorkomen van de ontwikkeling van die stoffen. Breder gebruik van
bewezen technieken zal, bv. via een – al dan niet via het GLB open gestelde – investeringsregeling, daarna
gestimuleerd kunnen worden.
Het stikstofprobleem in Nederland is, zeker rond kwetsbare natuurgebieden, groot. De reductie van
stikstof emissies vanuit de agrarische sector is dan ook een zeer belangrijke behoefte. Per 1 juli 2021 is de
Wet Stikstof reductie en natuurverbetering in werking getreden, waarin onder meer is opgenomen dat de
landbouw een omslag moet maken naar een toekomstbestendige landbouw met zo min mogelijk emissies.
Er is 24 miljard euro uitgetrokken voor de aanpak van de stikstofproblematiek. Op 10 juni heeft het
kabinet het plan gepresenteerd om te komen tot de landelijke doelstelling van 74% van het areaal van
N2000 gebieden onder de Kritische Depositie Waarde (KDW) in 2030 te brengen. Het GLB is ingericht
om daar een belangrijke bijdrage aan te kunnen leveren.
Naast ammoniak, stikstof en (primair/secundair) fijnstof wordt de luchtkwaliteit ook beïnvloed door de
aanwezigheid van andere broeikasgassen en geurstoffen. De aanpak van geurstoffen is in Nederland
afdoende geregeld via wetgeving (normen voor geurbelasting). De aanpak van broeikasgassen lift mee
met de hiervoor beschreven aanpak van stikstof is daarnaast reeds meegenomen onder SO4.

NL

77

NL

Verkleining van de afhankelijkheid van chemische middelen is, voor zover het kunstmest betreft,
onlosmakelijk verbonden met de hiervoor beschreven aanpak.
Het andere onderdeel van de afhankelijkheid van chemische middelen betreft het streven naar de
vermindering van de afhankelijkheid van chemische gewasbeschermingsmiddelen. Nederland heeft al
decennia een eigenstandig gewasbeschermingsbeleid. Dat heeft zich in het verleden onder meer gericht
om een reductie van het gebruik (volume, kilogrammen actieve stof) en op reductie van risico’s en
effecten. Voor dat laatste lag de nadruk op waterkwaliteit en het terugdringen van overschrijdingen van
(KRW) waterkwaliteitsnormen. De Wet Gewasbeschermingsmiddelen en biociden en de daarbij
behorende regelingen bevatten wettelijke voorschriften voor het gebruik.
De afname van de beschikbaarheid van chemische gewasbeschermingsmiddelen en een verschuiving in
middelenpakket als gevolg van aangescherpte toelatingscriteria en de periodieke herbeoordeling van
werkzame stoffen, leiden tot het besef dat gewassen en teelten minder afhankelijk dienen te worden van
chemische gewasbeschermingsmiddelen. Maatschappelijke zorgen omtrent milieu (biodiversiteit) en
gezondheid over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen versterkten deze opgave. Daartoe is in
2019 met dertien partijen van overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties de Toekomstvisie
Gewasbescherming 2030 “naar weerbare en planten en teeltsystemen” vastgesteld. In 2020 volgde het
Uitvoeringsprogramma van deze Toekomstvisie, met meer dan 150 acties om de drie strategische doelen
van de Toekomstvisie te realiseren: een transitie naar weerbare planten en teeltsystemen, het verbinden
van land- en tuinbouw met natuur en het terugdringen van emissies naar het milieu en residuen op het
product tot nagenoeg nul. Eerdere doelen omtrent het tot nul terugdringen van het aantal overschrijdingen
van waterkwaliteitsnormen zijn ook weer overgenomen en vastgelegd in de Toekomstvisie. Het
Uitvoeringsprogramma bevat een breed scala aan maatregelen. Zo zal kennisontwikkeling over weerbare
teeltsystemen worden voortgezet, zullen pilotprojecten op demonstratiebedrijven worden opgezet,
agrariërs door adviseurs worden voorgelicht en onderwijs- en scholingsprogramma’s worden aangepast en
opgestart. Tevens bevat het Uitvoeringsprogramma een speciaal Plan van Aanpak om emissies naar het
milieu terug te dringen.
Geïntegreerde gewasbescherming staat centraal in het UitvoeringsprogrammaToekomstvisie. De drie
strategische doelen van de Toekomstvisie zijn een invulling van de principes van geïntegreerde
gewasbescherming zoals op het gebied van preventie en benutten van natuurlijke alternatieven
(voorkómen van gebruik van chemische middelen) en doelgericht en beperkt gebruik indien middelen
toch nodig zijn via precisielandbouw en risicomitigerende maatregelen, met een voorkeur voor de inzet
van laagrisicomiddelen.
Het nieuwe Kabinet heeft de ambities op het gebied van geïntegreerde gewasbescherming verder
geïntensiveerd door het voornemen om nieuwe tussendoelen te stellen, het bevorderen van innovatie en
precisielandbouw, stimuleren van groene alternatieven en loskoppelen van verkoop en advies.
De transitie naar weerbare planten en teeltsystemen vraagt een grote omslag voor telers omdat die
teeltsystemen nu nog niet beschikbaar zijn. Veel acties in het Uitvoeringsprogramma zijn dan ook gericht
op kennisontwikkeling en het verspreiden van kennis via praktijkvoorbeelden. Voor de transitie wordt
gebruik gemaakt van de ‘small wins’ transitietheorie die is ontwikkeld door WUR.*
* Small wins zijn kleine diepgaande veranderingen met tastbare resultaten voor direct betrokkenen. Het
cumuleren van small wins kan via drie transitiepaden: verspreiden (innovatie opschalen), verbreden
(innovatie toepassen op andere terreinen) of verdiepen (innovatie nog radicaler maken).
Recent heeft Nederland het nationaal actieplan duurzaam gebruik gewasbeschermingsmiddelen
geactualiseerd. Dit actieplan is een vereiste uit Richtlijn 2009/128 inzake duurzaam gebruik pesticiden.
Het actieplan verwijst voor kwalitatieve en kwantitatieve (tussen) doelen en diverse voorschriften uit de
richtlijn naar het hiervoor genoemde Uitvoeringsprogramma.

NL

78

NL

De harmoniseerde risico-indicatoren voor gewasbeschermingsmiddelen die in het kader van Richtlijn
2009/128 zijn vastgesteld (HRI’s) en het aantal normoverschrijdingen (ecologische) waterkwaliteit
(KRW) worden gebruikt om in het kader van het Uitvoeringsprogramma de voortgang te meten in de
vermindering van afhankelijkheid (daardoor minder gebruik), risico’s (door minder gebruik en
verschuiving in gebruik naar laag risicomiddelen) en effecten (minder emissies) van
gewasbeschermingsmiddelen. Tevens wordt onderzocht of andere indicatoren wenselijk en mogelijk zijn
om de transitie naar weerbare teeltsystemen en het verbinden van landbouw en natuur te volgen.
2.1.SO5.2 Identificatie van behoeften

Code

Titel

Behoefte
wordt
Prioritering op het niveau van het strategisch aangepakt
GLB-plan
in
strategisch
GLB-plan

N.15

Betere chemische en biologische waterkwaliteit

Categorie 1

Ja

N.16

Versterkte natuurlijke weerbaarheid en
waterbergend vermogen landbouwbodems

Categorie 2

Ja

N.17

Betere luchtkwaliteit: minder emissies van
broeikasgassen, geurstoffen en fijnstof

Categorie 1

Gedeeltelijk

Andere opmerkingen in verband met de behoeftebeoordeling.
N.15: De urgentie om te werken aan waterkwaliteit is groot: naast het belang van het behalen van de
KRW- en Nitraatrichtlijn-doelen is er de synergie met bodem, biodiversiteit, voedselveiligheid en kwaliteit. Schoon en voldoende water is van wezenlijk belang voor Nederland en de landbouwproductie.
De kwaliteit van meer dan de helft van de wateren in Nederland is onvoldoende. Nederland ligt niet op
koers om de KRW-doelen te halen in 2027. De Nationale Analyse Waterkwaliteit toont dat de kwaliteit
van het oppervlaktewater verbetert, maar er blijven – regionaal verschillende - opgaven. Dit komt doordat
de normen voor nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen in bepaalde wateren worden overschreden en
doordat de biologie in het water deels onvoldoende is (waterplanten, vissen, waterdiertjes, algen).
Hoewel de drinkwaterkwaliteit in Nederland zeer goed is, staan de bronnen van drinkwater onder
toenemende druk. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de aanwezigheid van nutriënten en
gewasbeschermingsmiddelen (eindrapport Nationale analyse Waterkwaliteit, 2020). Voor het grondwater
zijn er vooral blijvende knelpunten in de geschiktheid van grondwater voor grondwaterafhankelijk
oppervlaktewater, grondwaterafhankelijke natuur en voor drinkwaterwinningen(eindrapport Nationale
analyse Waterkwaliteit, 2020).
Voor het grondwater geldt bovendien dat de hoeveelheid nitraat op veel plekken nog niet aan de norm
voldoet (‘Balans voor de leefomgeving’ (2019) en ‘Eindrapport nationale analyse Waterkwaliteit’ (mei
2020)). Voor ruim 22% van de grondwatermeetpunten geldt dat het grondwater teveel nitraat bevat, met
name in het zuidelijk zandgebied.
N.16: De nationale ambitie is dat in 2030 alle landbouwbodems duurzaam worden beheerd. Een gezonde
bodem is de basis voor duurzame landbouw. Gezonde bodems dragen bij aan een gezonde leefomgeving,
een weerbaar ecosysteem en aan meerdere beleidsopgaven zoals op het gebied van klimaatadaptatie,
waterkwaliteit, biodiversiteit en koolstofvastlegging. De intensivering in de landbouw zet de kwaliteit van
landbouwbodems onder druk. Op ongeveer de helft van de Nederlandse landbouwbodems is sprake van
ondergrondverdichting. Ook zijn er zorgen over de kwaliteit, de hoeveelheid en de opbouw van stabiele
organische stof in de bodem. Een ander aandachtspunt is de hoeveelheid en de samenstelling van het
bodemleven. De chemische, fysische en biologische aspecten van de bodem bepalen uiteindelijk de
bodemkwaliteit en dragen alle bij aan de natuurlijke weerbaarheid van de bodem. Indien één of meerdere
van deze elementen niet op orde zijn, is de bodem kwetsbaarder voor ziekten, erosie, uitspoeling van
nutriënten en schade door droogte en wateroverlast. Een betere bodemkwaliteit is onderdeel van
klimaatmitigatie/adaptatie en draagt bij aan een betere waterkwaliteit.

NL

79

NL

N.17: Stikstofemissiereductie is een van de belangrijkste doelstellingen voor de agrarische sector, zo niet
de belangrijkste tot 2030. Geur is in het NSP geen prioriteit. Geurbelasting wordt aangepakt door normen
te stellen voor de geurbelasting. Voor de periode 2020-2030 is in EU-verband een afname van de
ammoniakemissie uit alle bronnen afgesproken van 13% ten opzichte van 2005 (133 mln. kg). Deze
doelstelling is al gehaald (Balans van de Leefomgeving, 2018). Dat geldt niet voor het stikstofoverschot,
dit stijgt de laatste jaren gemiddeld weer. De stikstofdepositie is nog te hoog om biodiversiteitsdoelen te
realiseren. De stikstofproductie was in 2017 voor het eerst hoger dan het plafond. De fijnstofemissie
vanuit de landbouw is sinds 2011 tamelijk stabiel. In 2019 heeft de Raad van State geoordeeld dat de PAS
niet meer kan worden gebruikt als instrument.
2.1.SO5.3 Identificatie van de relevante (elementen van) nationale plannen die voortvloeien uit de in
bijlage XI bij de VSP bedoelde wetgevingsinstrumenten waarmee rekening is gehouden in de
behoefebeoordeling van het GLB-plan voor deze specifieke doelstelling
Richtlijn 2009/147/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 november 2009 inzake het
behoud van de vogelstand.
Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke
habitats en de wilde flora en fauna.
De Nederlandse bijdrage aan het Europese netwerk van beschermde natuurgebieden (Natura 2000) bestaat
uit meer dan 160 gebieden. Deze gebieden liggen zowel op het land als op zee. De meeste gebieden zijn
inmiddels definitief aangewezen. Lange termijn doel is om overeenkomstig richtlijnen 2009/147/EG
inzake het behoud van de vogelstand en 92/43/EEG inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats
en de wilde flora en fauna, de betrokken typen natuurlijke habitats en habitats van soorten in hun
natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding behouden of in voorkomend
geval herstellen. Nederland is in het kader van de Habitatrichtlijn verantwoordelijk voor de
instandhouding van 52 habitattypen en 81 beschermde soorten. Voor de Vogelrichtlijn gaat het om de
instandhouding van alle 200 soorten broedvogels en 233 soorten niet-broedvogels (zoals trekvogels en
overwinterende soorten). Uit onderzoek van de WUR (2020) blijkt dat de gunstige staat van
instandhouding van habitattypen en soorten naar verwachting zou kunnen toenemen van 55% van de
soorten en habitats in 2015 tot 65% in 2027. Er blijft dan nog een verbeteropgave voor gemiddeld 35%
van de habitattypen en VHR-soorten. De Habitatrichtlijn (artikel 8) verplicht lidstaten het zogeheten
Prioritised Action Framework (PAF, Prioritair Actiekader) op te stellen voor Natura 2000-gebieden.
Omdat ook onder de Vogelrichtlijn gebieden worden aangewezen als Natura 2000, wordt dat deel van het
netwerk ook meegenomen. De opgave is het grootst voor natuurlijke habitats. Al jaren is er in Natura
2000-gebieden teveel stikstof (ammoniak en stikstofoxiden). Dat komt bijvoorbeeld door mest van
landbouwbedrijven, en door uitstoot van industrie en auto's. Voor de invulling van het Priority Action
Framework zijn zoveel mogelijk doelen en maatregelen uit het Natuurnetwerk Nederland, de
Kaderrichtlijn Water (KRW) en bijbehorende Stroomgebiedbeheerplannen (SGPB’s), de Structurele
Aanpak Stikstof en het Integraal Nationaal Energie- en Klimaatplan (INEK) meegenomen in de
beheerplannen van Natura 2000-gebieden. Daarnaast is er in Nederland, zoals opgenomen in de PAF
Natura 2000, een grote opgave voor het behoud en herstel van de weide- en akkervogelpopulatie. Bij de
bovenstaande opgaven is er aansluiting met het door maatschappelijke partijen opgestelde Deltaplan
Biodiversiteitsherstel, de nationale bijenstrategie (bestuivers) en het Aanvalsplan Grutto. Met het
Programma Natuur wordt de grootste bijdrage geleverd.
Aanvullend wordt vanuit het NSP ingezet op biodiversiteitsbehoud- en herstel op het landbouwareaal,
middels GLMC 8 gericht op niet productief areaal en landschapselementen en GLMC 9 ploegverbod in
kwetsbaar blijvend grasland in Vogelrichtlijngebieden en een breed palet eerste en
tweedepijlermaatregelen (in eerste instantie ANLb, investeringen, kennis en ecoregeling). Met name het
agrarisch natuur- en landschapsbeheer draagt bij aan het realiseren van opgaven voor weide- en
akkervogels op boerenland. Daarnaast wordt in Nederland een Regeling voor zeldzame
landbouwhuisdierrassen ingevoerd. Inzet van artikel 72 (gebieden met wettelijke beperkingen) is op
termijn mogelijk. De mogelijkheden hiertoe worden verkend in een experiment ‘samenwerking’.

NL

80

NL

Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2000 tot vaststelling
van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid.
Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen
verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen.
Kaderrichtlijn Water
De KRW stelt als hoofddoel dat water een goede ecologische toestand bereikt, waarbij gewenste
waterplanten en -dieren voorkomen. In het kader daarvan is iedere lidstaat verplicht de nodige
maatregelen te nemen om een goede chemische en ecologische toestand voor alle Europese wateren te
realiseren. Nederland is ingedeeld in vier stroomgebieden: dat van de Rijn, Maas, Eems en Schelde. Op
grond van de KRW moeten per stroomgebied iedere zes jaar doelen en maatregelen beschreven worden in
de Stroomgebiedsbeheerplannen (SGBP’s) en vervolgens worden uitgevoerd. De SGBP’s moeten in
samenhang met trends en maatregelen uit het aangrenzende 7e en 8e Actieprogramma Nitraatrichtlijn
(landbouwopgave nutriënten oppervlaktewater) en het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie
Gewasbescherming 2030 gelezen worden. Het Planbureau voor de Leefomgeving oordeelde in de in 2020
gepubliceerde beoordeling over de kwaliteit van het oppervlaktewater (Nationale Analyse Waterkwaliteit
(Gaalen, F. van, L. Osté & E. van Boekel (2020), Nationale analyse waterkwaliteit. Onderdeel van de
Delta-aanpak Waterkwaliteit, Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving) dat de waterkwaliteit in
Nederland verbetert, maar dat veel waterlichamen in 2027 naar verwachting nog niet aan de doelen
voldoen. De verwachting voor 2027 is dat circa 35 tot 65% van de regionale wateren de biologische
doelen van de KRW volledig behalen. Rijkswateren zullen de doelen van de KRW overigens naar
verwachting wel volledig bereiken. Daarvoor gelden over het algemeen minder strenge normen dan voor
regionale wateren omdat rekening gehouden wordt met de gebruiksfunctie van het water. De ex-ante
analyse van de SGBP’s welke in 2021 is opgeleverd, schetst een vergelijkbaar beeld (Roel Knoben, Cors
van den Brink, Andries Krikken, Jasmijn Rost, Niels Schoffelen, Martin de Haan, Bas van Spronsen,
Floris Verhagen, Herman Evenblij, 2021. Ex Ante Analyse Waterkwaliteit). Volgens het ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat zal in 2027 nog niet overal in Nederland alle doelen van de Kaderrichtlijn
Water gehaald worden. Hiervoor zijn verschillende oorzaken aan te wijzen: teveel stikstof en fosfor in het
water, waar de landbouw een grote rol speelt, en de aanvoer van nutriënten zoals stikstof uit het
buitenland. Kritisch zijn de uitspoeling gevoelige löss- en zandregio’s, waarbij de gemiddelde
concentraties voor 2016-2019 respectievelijk 63 en 50 mg/L bedroegen en bij 51% en 37% van alle
meetpunten de norm wordt overschreden. Door de droogte in 2018 en 2019 is er een stijging van
nitraatconcentraties te zien. Qua eutrofiëring van zoetwater is er een lichte verbetering op te merken in de
periode 2012 tot 2018, maar dat neemt niet weg dat in 2016-2018 59% van de zoete KRW-waterlichamen
eutroof was en circa 10% potentieel eutroof (Fraters, B. et al (2020), Landbouwpraktijk en waterkwaliteit
in Nederland; toestand (2016-2019) en trend (1992-2019). RIVM Rapport 2020-0121). Met name de uiten afspoeling van fosfor, een belangrijk nutriënt voor de ontwikkeling van gewassen, leidt tot eutrofiëring
van oppervlaktewater. De trend hiervan laat geen grote verandering zien. Tenslotte verschilt de mate van
uitspoeling per landbouwpraktijk, grondsoort, grondwaterstand en gewas. De akkerbouw-,
vollegrondsgroente- en uitspoelinggevoelige teelten in de veehouderijsector (maisteelt) veroorzaken veel
van de uitspoeling van nitraat op uitspoelinggevoelige gronden.
Nitraatrichtlijn
De Nitraatrichtlijn heeft tot doel om de waterverontreiniging die wordt veroorzaakt of teweeggebracht
door nitraten uit agrarische bronnen te verminderen en verdere verontreiniging van dien aard te
voorkomen. Lidstaten wijzen op grond van artikel 3 kwetsbare zones aan die de gebieden omvatten waarin
grondwater meer dan 50 mg/l nitraat bevat of zonder maatregelen zou kunnen bevatten en/of
oppervlaktewater eutroof is of dit zonder maatregelen zou kunnen worden of die in de kwetsbare zones
afwateren en tot de verontreiniging bijdragen. Nederland heeft ervoor gekozen om geen specifieke
kwetsbare zones aan te wijzen, maar het gehele grondgebied als kwetsbaar te beschouwen. De
Nitraatrichtlijnrapportage[3] geeft aan dat de waterkwaliteit in het oppervlaktewater iets is verbeterd de

NL

81

NL

afgelopen jaren, maar dat de verbeteringen beperkt zijn. In landbouwsloten is daarentegen duidelijk een
verslechtering zichtbaar sinds 2017, met name door de drogere perioden in 2018 en 2019. Uit de
doorberekening van de Nationale Analyse Waterkwaliteit en een aanvullende studie in de Maasregio,
blijkt dat de opgave nog groot is en aanvullende maatregelen bovenop het 6e Actieprogramma
noodzakelijk zijn om de doelen voor grond- en oppervlaktewater - tijdig - te halen. In de studie uit de
Maasregio wordt ook het belang van aanpak van overbemesting van dierlijke mest benadrukt.
Met de maatregelen in het 7e AP is gezocht naar een pakket maatregelen waarmee de doelen voor de
waterkwaliteit in zicht komen, waarbij ook oog is voor de uitvoerbaarheid en impact op de
landbouwsector. Het actieprogramma bevat een zestal pijlers en is een mix van verplichten en faciliteren
en een mix van landelijk geldende maatregelen en gebiedsspecifieke maatregelen.
Het gaat om:
A) duurzame bouwplannen ter verbetering van waterkwaliteit én bodemkwaliteit, voor zowel
graasdierbedrijven als bouwlandbedrijven, waarbij wordt ingezet op rotatie met rustgewassen en
vanggewassen op zand- en lössgrond en op een aandeel (permanent) grasland op melkveebedrijven en
vleesveebedrijven (weide- en zoogkoeien) in heel Nederland. Hieronder valt ook de maatwerkaanpak die
een coalitie van sectorpartijen heeft geïnitieerd;
B) een aanvullende gebiedsspecifieke aanpak in gebieden waar de waterkwaliteit van grond- en/of
oppervlaktewater achterblijft. Hierbij wordt voor het 7e AP koppeling gezocht met het vrijwillige spoor
van het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (spoor 3 toekomstig mestbeleid). Als resultaten gedurende het
7e AP niet voldoende blijken, zal met ingang van het 8e AP verdere regulering op gebiedsniveau nodig
zijn.;
C) overige regulerende maatregelen, zoals teeltvrije zones en verkorten uitrijdperiode en
D) kennis, communicatie en pilots.
E) De vijfde pijler beschrijft de aanvullende maatregelen voor de oppervlaktewaterkwaliteit en de
koppeling met de Stikstofaanpak.
F) De zesde pijler betreft controle en handhaving. Naast deze zes pijlers wordt de bestaande regelgeving
vanuit het 6e AP gecontinueerd. Met dit pakket aan maatregelen worden de doelen voor de
grondwaterkwaliteit bijna overal gehaald (behalve in de lössregio). Voor oppervlaktewaterkwaliteit
worden de doelen nog niet gehaald. Om deze doelen wel te halen zijn ingrijpende gebiedsspecifieke
maatregelen nodig. Hiervoor wordt nadrukkelijk de verbinding gezocht met integratie van de
waterkwaliteit in de structurele aanpak stikstof om zo doelbereik voor de waterkwaliteitsopgave in zicht te
brengen.
Met het 7e Nederlandse actieprogramma betreffende de Nitraatrichtlijn (2022-2025) zoals vastgesteld in
2021, voldoet Nederland aan de verplichting de Europese Commissie in kennis te stellen van wijzigingen
in het actieprogramma.
Vanuit het NSP wordt aan de KRW en de Nitraatrichtlijn bijgedragen door GLMC 4 (bufferstroken) en
GLMC 7 (vruchtwisseling of gewasrotatie). Hier wordt eenzelfde benadering gekozen om bij te dragen
aan vereenvoudiging. Daarnaast dragen de eco-regeling, ANLb (uitbreiding scope naar water), experiment
in N2000 overgangsgebieden, productieve en niet-productieve investeringen en kennis bij.
Richtlijn 2009/128/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2009 tot vaststelling
van een kader voor communautaire actie ter verwezenlijking van een duurzaam gebruik van
pesticiden.
In september 2020 is het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 vastgesteld. Dit
Uitvoeringsprogramma draagt bij aan de doelen van Richtlijn (EG) 2009/129 inzake duurzaam gebruik
pesticiden en vormt de basis voor een herzien nationaal actieplan (art. 4 van de Richtlijn). De centrale
ambitie is dat de land- en tuinbouw in 2030 uit een duurzame productie met weerbare planten en

NL

82

NL

teeltsystemen bestaat, dat land- en tuinbouw zijn verbonden met natuur, dat er nagenoeg geen emissies
meer zijn van gewasbeschermingsmiddelen naar het milieu en nagenoeg geen residuen op
voedselproducten. Een breed scala aan maatregelen zal worden ingezet. Zo zal kennisontwikkeling over
weerbare teeltsystemen worden voortgezet, zullen pilotprojecten op demonstratiebedrijven worden
opgezet, agrariërs door adviseurs worden voorgelicht en onderwijs- en scholingsprogramma’s worden
aangepast en opgestart.
Coalitieakkoord 2021-2025
Het beoogde kabinet wil de ingezette omslag naar geïntegreerde gewasbescherming bevorderen door het
stellen van tussendoelen, bevorderen van innovatie en precisielandbouw, stimuleren van groene
alternatieven en loskoppelen van verkoop en advies. De normen voor het gebruik van middelen worden
afgestemd op de Kaderrichtlijn Water. Verder wordt onderzoek naar gezondheidseffecten bij boeren en
omwonenden gedaan.
Vanuit het NSP wordt aan de doelstelling van Richtlijn (EG) 2009/128 bijgedragen middels de GLMC 4
(bufferstroken) en GLMC 7 (gewasrotatie en vang- en rustgewassen), via de ecoregeling (het betreft hier
10 maatregelen uit het totaal van 26 mogelijke maatregelen) en innovatie en investeringen (o.a
precisielandbouw). (zie ook 2.1.SO5.1.5 andere opmerkingen).
Richtlijn 2008/50/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2008 betreffende de
luchtkwaliteit en schonere lucht voor Europa.
In deze richtlijn, waarvoor de Commissie in 2022 overigens een herzieningsvoorstel zal doen, zijn
bindende doelstellingen vastgelegd voor de concentraties in de lucht van de belangrijkste luchtvervuilende
stoffen. De lidstaten dienen hieraan te voldoen. Hier horen ook grenswaarden bij. Om aan de Europese
grenswaarden voor de luchtkwaliteit te voldoen is in Nederland het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL) opgezet. Dit is een plan om de luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren. Het NSL
houdt rekening met voorgenomen grote projecten die de luchtkwaliteit verslechteren en zet hier
maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren tegenover. Het pakket van maatregelen is zo opgesteld dat
het de negatieve effecten van de ruimtelijke projecten ruimschoots compenseert. Het doel van het NSL is
te voldoen aan de Europese grenswaarden voor fijn stof (PM10) in 2011 en stikstofdioxide (NO2) in 2015.
Om de luchtkwaliteit in Nederland verder te verbeteren is in 2020 het Schone Lucht Akkoord afgesloten
tussen het Rijk en vele decentrale overheden. Doel is verlaging van emissies uit binnenlandse bronnen in
alle sectoren, om zo in 2030 50 % gezondheidswinst te bereiken. Hiermee komen de concentraties van de
belangrijkste luchtvervuilende stoffen ook dichter bij de WHO-advieswaarden die op 22 september 2021
zijn aangescherpt. Deze advieswaarden zijn ook een belangrijke leidraad bij de Europese discussie over
het ambitieniveau van de herziening van de Luchtkwaliteitsrichtlijn.
Richtlijn (EU) 2016/2284 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2016
betreffende de vermindering van de nationale emissies van bepaalde luchtverontreinigende stoffen,
tot wijziging van Richtlijn 2003/35/EG en tot intrekking van Richtlijn 2001/81/EG.
Afgesproken emissiedoelen voor Nederland en andere Europese lidstaten richten zich op de geleidelijke
verbetering van de grootschalige luchtkwaliteit over Europa. Met de afgesproken emissiedoelen voor
luchtverontreinigende stoffen wil de Europese Unie dichter bij de langetermijndoelstelling komen van een
luchtkwaliteitsniveau dat geen significante nadelige effecten heeft voor mens en natuur. Lidstaten zijn
verplicht om de emissies van stikstofoxiden, ammoniak, fijnstof (PM2,5), zwaveldioxide en niet-methaan
vluchtige organische stoffen vanaf 2030 en verder te verminderen tot een niveau dat respectievelijk 61,
21, 45, 53 en 15 procent lager ligt dan in 2005.
In 2020 is geconstateerd dat de uitstoot van alle luchtverontreinigende stoffen in de periode 2005-2018
aanzienlijk is gedaald maar dat het tempo van de emissiereductie van luchtverontreinigende stoffen
afneemt. Verder liggen de doelen binnen bereik, alleen het doelbereik voor ammoniak in 2030 is nog
onzeker. De doelen die gelden vanaf 2020 worden voor alle stoffen voor de periode 2020-2029 naar

NL

83

NL

verwachting gehaald. De doelen vanaf 2030 zijn strenger. Het reductiedoel voor ammoniak voor 2030 is
een daling van 21 procent ten opzichte van 2005, wat overeenkomt met een emissieplafond van 121
kiloton. De voor 2030 geraamde emissie van 120 kiloton (112-124) ligt dus rond het doel voor 2030. Het
doelbereik voor 2030 voor ammoniak is daarmee nog onzeker; bij tegenvallende ontwikkelingen zou de
uitstoot in 2030 boven het emissieplafond uit kunnen komen. De emissiedoelen voor 2030 voor overige
stoffen worden naar verwachting gehaald.
Met het NSP worden investeringen en een experiment in N2000 overgangsgebieden in het kader van de
interventie ‘samenwerking’ uitgevoerd met als doel vermindering van emissies.
2.1.SO5.4 Interventielogica
Vorm van
interventie

Soort interventie

Interventiecode (LS) - Naam Gemeenschappelijke outputindicator

DPdecoupled Eco-scheme(31) - Regelingen voor I.31 - Eco-regeling voor
het klimaat, het milieu en
klimaat en leefomgeving
dierenwelzijn

O.8. Aantal hectaren of grootvee-eenheden
waarvoor ecoregelingen gelden

Sectoral Groenten en
fruit

INVRE(47(1)(a)) - investeringen in I.47 - 1(a) - Sectorale
materiële en immateriële activa,
interventie Groenten & Fruit
onderzoek en experimentele en
(SIG&F) - INVRE(47(1)(a))
innovatieve productiemethoden en
andere acties

O.35. Aantal ondersteunde operationele
programma’s

Sectoral Groenten en
fruit

ORGAN(47(1)(d)) - biologische of I.47 - 1(d) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde operationele
geïntegreerde productie
interventie Groenten & Fruit programma’s
(SIG&F) - ORGAN(47(1)(d))

Sectoral Groenten en
fruit

CLIMA(47(1)(i)) - acties ter
aanpassing aan en matiging van
klimaatverandering

I.47 - 1(i) - Sectorale
interventie Groenten & Fruit
(SIG&F) - CLIMA(47(1)(i))

RD

ENVCLIM(70) - Milieu-,
klimaatgerelateerde en andere
beheersverbintenissen

I.70.1 - Agrarisch Natuur- en O.14. Aantal hectaren (met uitzondering
Landschapsbeheer (ANLb)
van bosbouw) en aantal andere eenheden
vallend onder milieu- of
klimaatgerelateerde verbintenissen die
verder gaan dan de verplichte vereisten

RD

INVEST(73-74) - Investeringen,
met inbegrip van investeringen in
irrigatie

I.73.1b - Productieve
O.20. Aantal ondersteunde productieve
investeringen Groen - Blauw investeringsverrichtingen of -eenheden op
en dierenwelzijn
de boerderij

RD

INVEST(73-74) - Investeringen,
met inbegrip van investeringen in
irrigatie

I.73.1c - productieve
investeringen jonge
landbouwers

O.20. Aantal ondersteunde productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden op
de boerderij

RD

INVEST(73-74) - Investeringen,
met inbegrip van investeringen in
irrigatie

I.73.2 - Niet-productieve
investeringen op
landbouwbedrijven

O.21. Aantal ondersteunde niet-productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden op
de boerderij

RD

INVEST(73-74) - Investeringen,
met inbegrip van investeringen in
irrigatie

I.73.3 - Niet productieve
investeringen op nietlandbouwbedrijven

O.23. Aantal ondersteunde niet-productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden
buiten de boerderij

RD

COOP(77) - Samenwerking

I.77.3 - Samenwerking voor
plattelandsontwikkeling LEADER

O.31. Aantal ondersteunde plaatselijkeontwikkelingsstrategieën (LEADER) of
voorbereidende acties

RD

COOP(77) - Samenwerking

I.77.4 - Samenwerking voor O.1. Aantal projecten van operationele
Integrale gebiedsontwikkeling groepen in het kader van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP)

RD

COOP(77) - Samenwerking

I.77.5 - Samenwerking
O.1. Aantal projecten van operationele
veenweidegebieden en Natura groepen in het kader van het Europees
2000
innovatiepartnerschap (EIP)

O.35. Aantal ondersteunde operationele
programma’s

Overzicht

NL

84

NL

NL

85

NL

Het Nederlandse uitgangspunt is dat een gezonde bodem en duurzaam bodembeheer moet leiden tot
minder nutriëntenverliezen en tevens bijdraagt aan biodiversiteit, verminderde afhankelijkheid van
chemische gewasbeschermingsmiddelen, betere waterkwaliteit en klimaat. Daarbij is het van belang dat de
reductie van verontreiniging en vermindering van de belasting van klimaat, milieu en biodiversiteit
leidend is. Een integrale benadering is noodzakelijk. In het coalitieakkoord wordt ernaar gestreefd natuur
en landbouw in balans met elkaar te brengen door de transitie naar kringlooplandbouw voort te zetten. Op
het terrein van voer, mest, bodem, pacht, dierenwelzijn en de daarbij behorende innovaties. Met inzet van
reststromen in veevoer, vervanging van kunstmest door organische mest en een grondgebonden
melkveehouderij sluiten we kringlopen. Nederland heeft een sterk innovatiesysteem, waarbij
ontwikkelingen naar precisielandbouw (NPPL), verwaarding van reststromen en het beperken van
emissies centraal staat.
In de wet ‘stikstofreductie en natuurverbetering’ zijn resultaatsverplichtende omgevingswaarden
opgenomen. Daarmee moet in 2025 40%, in 2030 50% en in 2035 74% van het areaal met voor stikstof
gevoelige habitats in Natura 2000-gebieden onder de Kritische Depositiewaarde (KDW) worden gebracht.
Nederland heeft het nieuwe GLB en het NSP benut om een betere verbinding te leggen tussen het
zelfstandige gewasbeschermingsbeleid dat mede voortvloeit uit Richtlijn 2009/128 en de mogelijkheden
die het GLB biedt om een bijdrage aan te leveren aan de drie strategische doelen van het
Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 en daarmee ook aan voorschriften uit
Richtlijn 2009/128. Deze bijdragen gaan via GLMC, ecoregeling en innovatie en investeringen.
Boeren worden in het NSP zowel individueel als collectief (en met andere actoren) gestimuleerd om een
stap zetten in de verduurzaming op het gebied van water, lucht en bodem. Met een gebiedsaanpak is er
synergie te halen door integratie van bodem-, water- en biodiversiteitsmaatregelen. Met de invulling van
de conditionaliteiten wordt de basis gelegd voor normering voor de water- en bodemkwaliteit op
bedrijfsniveau. Vanuit de water- en bodemkwaliteit bezien, is het in stand houden van het areaal blijvend
grasland een zeer effectieve maatregel (GLMC1). Met bufferstroken (GLMC4) worden bemestings- en
teeltvrije zones gereguleerd om de oppervlaktewaterkwaliteit te verbeteren. Met rotatie van rustgewassen
(GLMC7) wordt de grondwaterkwaliteit verbeterd.

NL

86

NL

Het NSP is hierin volgend op het 7e Nitraat Actieprogramma (lopend van 2022 tot en met 2025), dat op
termijn leidt tot het behalen van de benodigde reductie van nutriëntenbelasting vanuit de landbouw op
grondwater (Nitraatrichtlijn) én voldoende bijdraagt aan de benodigde reductie van
oppervlaktewaterbelasting vanuit de landbouw (Kader Richtlijn Water). Water en bodem zijn tenslotte
twee doelstellingen in de ecoregeling waar de boeren punten op kunnen halen.
Met de eco-regeling wordt een stap gemaakt om de basiskwaliteit van het milieu te verbeteren. Water- en
bodemmaatregelen zijn daar een belangrijk onderdeel van.
• Activiteiten in de ecoregeling zoals: rustgewas, strokenteelt en biologisch bedrijf dragen bij aan
het doel Weerbare planten en teeltsystemen.
• Activiteiten ecoregeling zoals: bufferstrook met kruiden, biologische bestrijding, houtige
elementen en niet productieve akkerranden dragen bij aan het doel Verbinding land- en tuinbouw
en natuur.
• Activiteiten in de ecoregeling zoals: geen gebruik van onkruidbestrijdingsmiddelen (glyfosaat) bij
onderwerken van een rustgewas of graszode dragen bij aan het doel nagenoeg geen emissie naar
het milieu.
De aanpak verschilt met die van de agrarische collectieven in het ANLb, waar aangesloten boeren in een
aangewezen gebied samen aan de slag gaan. In het ANLb wordt het gebruik van die
landbouwproductiemethodes die een gunstig effect hebben op het klimaat, het landschap en de kenmerken
daarvan, de natuurlijke hulpbronnen, de bodem, water en de genetische diversiteit (biodiversiteit)
gestimuleerd. De interventie wordt met name gericht op de instandhouding van biodiversiteit op en naast
landbouwgrond. Daarnaast wordt de inzet in het ANLb voor water gecontinueerd, en uitgebreid met een
inzet op klimaat, wat in Nederland in nauw verband staat met watermaatregelen. Voor een goede
afstemming tussen conditionaliteiten, de eco-regeling en het ANLb is een daarvoor ondersteunende
interventie ontwikkeld, die zowel de afstemming in een gebied als kleine niet-productieve investeringen
ondersteunt. Het gaat hierbij bijvoorbeeld over de aanleg van landschapselementen, bloem- en
kruidenrijke randen, taakkaarten voor precisielandbouw en/of plasdrassen.
Verschillende opgaven, zoals waterkwaliteit, hebben daarnaast baat bij een bredere gebiedsgerichte
aanpak. De interventie samenwerken voor integrale gebiedsontwikkeling richt zich op boeren die bottomup samenwerken met de overheid ten behoeve van bodem- en wateropgave. Hierin kunnen ook doelen
voor klimaat, landschap en biodiversiteit worden betrokken. In een intensieve samenwerking tussen de
agrarische sector en vooral waterschappen richten we ons op:
• Kennisverspreiding en samenwerking op het vlak van verminderen van agrarische emissie
(nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen);
• Het verbeteren van de bodem- en waterkwaliteit;
• Inrichtingsmaatregelen ter verbetering van de ecologische waterkwaliteit en aanpassing van de
waterhuishouding in het kader van klimaatadaptatie.
De samenwerkingstrajecten monden uit in gebiedsplannen die gekoppeld zijn aan andere interventies,
zoals het Agrarisch Kennis- en Innovatiesysteem (AKIS) en investeringen. Te denken valt aan bodem- en
waterbedrijfsplannen die zowel problemen en kansen als gepaste maatregelen schetsen op bedrijfsniveau.
Denk aan activiteiten binnen de ecoregeling, beheer en (niet-) productieve investeringen. Het belang van
thema’s klimaat, natuur en milieu maakt dat LEADER ook wordt ingezet voor samenwerkingsverbanden
tussen (overheids-)organisaties, (landbouw-)ondernemers of particulieren op het platteland die met veel
enthousiasme en op een eigen originele wijze hun eigen leef- en werkomgeving op deze thema’s willen
verbeteren.
De productieve investeringen zullen vooral gericht zijn op modernisering van het landbouwbedrijf en
verduurzaming van de landbouwpraktijk, zoals ammoniakmaatregelen, precisielandbouw of een lichter

NL

87

NL

machinepark.
De niet-productieve investeringen op landbouwbedrijven zullen gericht zijn bijvoorbeeld kleinschalig
landschap, erfinrichting of voorzieningen die bijdragen aan betere milieucondities, maar ook
onderwaterdrainage, peilgestuurde drainage of drukdrainage wordt ondersteund.
Met de interventie ‘niet-productieve investeringen op niet-landbouwbedrijven’ wordt ingezet op
grootschalige inrichtingsmaatregelen ten behoeve van waterkwaliteit en -kwantiteit, klimaat, landschap en
biodiversiteit. Daarnaast wordt ingezet op samenwerking EIP (stimuleren innovatie zoals aangepaste
machines of bewerkingsmethoden), LEADER (bottom-up platteland met aandacht voor duurzaamheid) en
ondersteuning van de GBA-structuur door kennis en kleine investeringen & informatievoorziening.
Een secundaire doelstelling is het versterken van de biologische landbouw, waarbij met secundair wordt
bedoeld dat het niet het hoofddoel is, maar een werkwijze die aan meerdere doelen bijdraagt.
De biologische landbouw voldoet aan Europees vastgestelde voorschriften die een bijdrage leveren aan
zowel een efficiënt beheer van bodem, water als lucht. De biologische landbouw wordt uitgezonderd van
GLMC 7, gewasrotatie, en daarnaast voldoen hectares biologische landbouw die onderdeel vormen van
een SKAL-certificaat als ‘groen per definitie’ in de ecoregeling, op het hoogste niveau. Dit geldt ook voor
bedrijven in omschakeling. Tevens wordt bij samenwerking de mogelijkheid gecreëerd om de positie van
de biologische landbouw in de keten te versterken.
Voor de afname van de ammoniak- en stikstofdepositie wordt verwezen naar 2.1.6 (specifiek doel F
Bescherming van de biodiversiteit).
Aan het specifieke doel ter bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van
natuurlijke hulpbronnen draagt bij de sectorale interventie groenten en fruit het sectorale doel
milieuvriendelijke productiemethoden bij. Er zijn diverse interventietypen met een breed pakket van
maatregen opengesteld om dit doel te bereiken. De uitgaven aan milieu- en klimaatactiviteiten moeten
minstens 15% van het operationeel programma uitmaken.
Onder andere het vervangen van bestaande assimilatielampen door energiezuinige LED-verlichting wordt
gestimuleerd. Het toepassen van innovatieve apparatuur op basis van niet-chemische
gewasbeschermingsmethoden om een weerbare teelt te bevorderden draagt bij aan dit doel. Andere
mogelijkheden zijn het gebruik van lage emissieapparatuur, precisiebemesting, het zuiveren van
proceswater ter voorkoming van lozingen, zodat water bespaard wordt. Naast het toepassen van
biologische of geïntegreerde gewasbescherming kunnen ook nieuwe technieken ingezet worden, zoals
drones om insecten te doden.
2.1 SO5 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het bedrag en
de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale doelstelling
niet relevant
2.1 SO5.7 Plant u een GLB-bijdrage aan het LIFE-programma (alleen voor SD4, SD5, SD6)
: Nee
2.1 SO5.8 Selectie van de resultaatindicator(en)
Selectie van de resultaatindicator(en) voor deze specifieke doelstelling
Resultaatindicatoren [Aanbevolen resultaatindicatoren voor deze specifieke doelstelling zijn volledig vet
gedrukt]

Streefwaarde

R.19 PR - Verbetering en bescherming van de bodem Percentage oppervlakte cultuurgrond
(OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen die gunstig zijn voor bodembeheer om
bodemkwaliteit en biota te verbeteren (zoals minder grondbewerking, bodembedekking met
gewassen, vruchtwisseling met peulgewassen)

60,56 %

NL

88

NL

R.20 PR - Verbetering van de luchtkwaliteit Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)
vallend onder ondersteunde verbintenissen om de emissie van ammoniak te verminderen

9,63 %

R.21 PR - Bescherming van de waterkwaliteit Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)
vallend onder ondersteunde verbintenissen voor de kwaliteit van waterlichamen

57,81 %

R.22 PR - Duurzaam nutriëntenbeheer Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend
onder ondersteunde verbintenissen in verband met verbeterd nutriëntenbeheer

55,06 %

R.23 PR - Duurzaam watergebruik Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)vallend
onder ondersteunde verbintenissen ter verbetering van de waterbalans

0,11 %

R.24 PR - Duurzaam en verminderd gebruik van pesticiden Percentage oppervlakte
cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde specifieke verbintenissen die leiden tot een
duurzaam gebruik van pesticiden ter vermindering van de risico's en effecten van pesticiden
zoals de uitspoeling van pesticiden

6,50 %

R.26 CU - Investeringen in verband met natuurlijke hulpbronnen Percentage boerderijen
dat profiteert van productieve en niet-productieve investeringssteun van het GLB in verband
met de zorg voor natuurlijke hulpbronnen

1,63 %

R.27 CU - Milieu-/klimaatgerelateerde prestaties door investering in landelijke gebieden
Aantal verrichtingen dat bijdraagt aan doelstellingen inzake milieuduurzaamheid en matiging
van en aanpassing aan klimaatverandering in plattelandsgebieden

650,00

R.29 PR - Ontwikkeling van biologische landbouw Percentage oppervlakte cultuurgrond
(OCG) dat door het GLB wordt ondersteund ten behoeve van biologische landbouw, met een
uitsplitsing tussen voortzetting van of omschakeling naar biologische landbouw

6,00 %

Motivering van de streefcijfers en gerelateerde mijlpalen
In onderstaande overzichten staat weergegeven welke interventies bijdragen aan de verschillende
resultaatindicatoren. Voor de uitleg van de interventies en de gekozen uitgangspunten wordt verwezen
naar hoofdstuk 5.

NL

89

NL

2.1 SO5 9 Motivering van de financiële toewijzing
Voor de ecoregeling wordt 25% van het Nederlandse deel van het ELGF budget (na overheveling)
uitgetrokken in 2023, oplopend tot ongeveer 30% in 2027 (met toenemende overheveling). Hierdoor blijft
het budget nagenoeg gelijk.
Het rapport van Baayen et al (2021) (zie 2.1.) laat zien hoe de GLB-middelen zo kunnen worden ingezet
dat met die middelen -ook gelet op andere instrumenten- zo veel mogelijk doelen kunnen worden
gerealiseerd. Eén van de kernbevindingen was om een aanzienlijke overheveling van pijler 1 naar pijler 2
noodzakelijk is om een gebiedsgerichte aanpak te financieren. Daarom is er gekozen voor een

NL

90

NL

stapsgewijze verhoging van de overheveling van 15% naar 30% (2028). Met deze oplopende overheveling
zijn financiën toegewezen aan ANLb, samenwerking voor integrale gebiedsontwikkeling en
samenwerking Veenweide/N2000. Het budget van ANLb loopt op ten behoeve van een uitbreiding van
ANLb en is op basis van de allocatie in POP3. Een belangrijk deel van het budget is toegewezen aan de
nieuwe interventie samenwerking Integrale gebiedsontwikkeling gezien het belang van KRW-doelen.
De budgetten voor de verschillende investeringsinterventies zijn op basis van ervaringscijfers en
beschikbare cofinanciering.
Het budget voor het sectorale programma Groente en Fruit is conform de EU-vereisten.
Het budget voor Leader zal worden toegewezen als de Lokale Ontwikkelingsstrategieën gereed zijn.

NL

91

NL

2.1.SO6 Bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van
biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot de
instandhouding van habitats en landschappen

2.1.SO6.1 Samenvatting van de SWOT-analyse
2.1.SO6.1.1 Sterke punten
• De diversiteit van het Nederlandse landschap door de ligging in een vruchtbare delta, de variatie in
grondsoorten en de ontginningsgeschiedenis
• Stelsel voor collectief agrarisch natuur- en landschapsbeheer, waarmee gebiedsgericht aan de slag
wordt gegaan voor biodiversiteit
• Groeiende bereidheid bij boeren om zich in te zetten voor natuur, ecosysteemdiensten en
biodiversiteit
• Ontwikkelingen in de keten om biodiversiteit in de landbouw te belonen
2.1.SO6.1.2 Zwakke punten
• De zeer zorgelijke toestand van biodiversiteit, ecosysteemdiensten en landschappen in het
landelijk gebied en het vooralsnog ontbreken van een positieve trend
• Het beperkte areaal dat onder collectief beheer kan worden gebracht
• Biodiversiteit maakt vrijwel geen deel uit van de agrarische bedrijfsvoering, inspanningen voor de
versterking van biodiversiteit worden veelal onvoldoende beloond
• Het betalen voor biodiversiteit door de markt en de consument is nog geen gemeengoed
• Afhankelijkheid van overheidssubsidies
• Landbouwgrond in Nederland is duur, maatregelen voor biodiversiteit zijn op bedrijfsniveau alleen
aantrekkelijk als er voldoende beloning tegenover staat
2.1.SO6.1.3 Kansen
• Groeiende maatschappelijke en politieke aandacht voor belang biodiversiteit (zoals onder andere
tot uiting komt in het Deltaplan Biodiversiteitsherstel)
• Toenemende belangstelling bij boeren voor natuur-inclusieve landbouw
• Streven van de overheid om zones van extensieve landbouw rondom Natura 2000-gebieden te
ontwikkelen
• Ontwikkeling van vergoedingen voor ecosysteemdiensten, in verschillende vormen van publiekprivate samenwerking
• Innovatievermogen door combinatie van kennis en expertise in de agrofoodsector, met kennis van
ecologie en biodiversiteit
• Behoud van zeldzame rassen en gewassen
2.1.SO6.1.4 Bedreigingen
• Intensivering agrarisch landgebruik (resulterend in vermesting, verdroging, verzuring,
versnippering)
• Industrialisering, verstedelijking en toename infrastructuur
• Klimaatverandering
• Energietransitie met aanleg van zonne-akkers en zonneweiden, evenals biomassagewassen
• Geen consistente registratie van landschapselementen
• Alleen de landschapselementen waar subsidie voor ontvangen wordt zijn geregistreerd in het
perceelsregister RVO

NL

92

NL

• Afname van insecten leidt tot minder natuurlijke bestuivers voor de landbouw
• Ontbreken van integraal beleid voor bodem, mest, klimaat, biodiversiteit en landschap
• Wegvallen van subsidies voor natuur- en landschapsbeheer
2.1.SO6.1.5 Andere opmerkingen
De toestand van biodiversiteit, ecosysteemdiensten en landschappen is in Nederland zorgelijk en de trend
is vooralsnog negatief (swot P. 91 ev). Het is van belang dat ingezet wordt op verbeteringen. Maar
ontwikkelingen als schaalvergroting en intensivering zijn ook de afgelopen jaren doorgegaan, wat een
bedreiging voor de biodiversiteit in landbouwgebieden vormt. De nog steeds te hoge stikstofbelasting van
natuurgebieden in ons land leidt ertoe dat het aantal soorten en organismen verder afneemt. En de
verdergaande verstedelijking, verdozing (toename van grote bedrijven (terreinen) in het buitengebied),
toename infrastructuur en klimaatverandering zijn eveneens belangrijke bedreigingen. Ook de
energietransitie, waar de komende jaren veel voor gaat gebeuren, kan een bedreiging vormen. Denk aan de
teelt van biomassagewassen of aanleg van zonneakkers- of weiden.
De achteruitgang van insecten (SWOT p. 91) is ook van directe en indirecte invloed op de landbouw,
omdat de ecosysteem diensten (diensten die het ecosysteem aan ons levert) afnemen. Productie van
landbouw komt onder druk te staan door de lagere beschikbaarheid van natuurlijke bestuivers. Daarnaast
zijn er minder natuurlijke vijanden beschikbaar tegen plagen, wat kan leiden tot een grotere inzet van
(chemische) gewasbescherming, met mogelijk extra belasting van water, bodem en lucht tot gevolg.
Landschapselementen zijn zeer waardevol, niet alleen voor de instandhouding van landschappen, maar
voor alle onder deze SO vallende onderwerpen. Landbouwgrond met landschapselementen als houtwallen,
bomen en heggen vormen te samen een groene infrastructuur in het landelijk gebied die belangrijk is voor
biodiversiteit en de landschappelijke waarde van een perceel.
Als overkoepelende needs bij dit SO zijn benoemd N18 “meer en herstel van biodiversiteit” en N19
“Behoud en herstel van (cultuur)landschappen”.
Aspecten / onderdelen van need N18 zijn met name
* ondersteuning van aanpassingen in de agrarische bedrijfsvoering, zodanig dat biodiversiteit in stand
gehouden wordt en een variëteit aan soorten en habitatten ontstaat. Dit met speciale aandacht voor
boerenland- en weidevogelsoorten
* stimuleren inrichting en onderhoud landschapselementen
* verlagen van de druk van de landbouw op de meest kwetsbare natuurgebieden, te weten de N2000
gebieden, onder meer door vermindering van het intensieve landgebruik in of aanpalend aan de N2000
gebieden.
* verbeteren inrichting en (ecologisch)beheer watersysteem
* in stand houden van (lokale) huisdierrassen voor de veehouderij. Voor het behoud van (genetische)
biodiversiteit is het van belang dat de zeldzame huisdierrassen behouden blijven. Ook met het oog op de
genetische bron van waaruit mogelijk robuustere huisdierrassen gekweekt kunnen worden.
De aspecten /onderdelen van N19 zijn met name:
* Ondersteunen van agrarisch cultuurlandschap (inclusief houtopstanden en landschapselementen)
* Behoud van bestaande landschappelijke en cultuurhistorische waarden
De natuur in Nederland is divers: duinen, heidevelden, moerassen, bossen etc. De groei- en
leefomstandigheden voor planten en dieren varieert van plek tot plek, zowel op regionale als lokale schaal.
Ook het (agrarisch) cultuurlandschap heeft altijd ruimte geboden aan tal van soorten. Verschillen in
ontstaansgeschiedenis (door rivieren, de zee, ijstijden en wind), de grondsoort (zand, leem of klei en
veen), processen (kwel, overstroming, verstuiving), reliëf, waterhuishouding en gebruik door de mens

NL

93

NL

bepalen het ‘soort’ landschap en daarmee de groei- en leefomstandigheden voor planten en dieren.
Daarnaast zijn er terreinen die niet zozeer van belang zijn voor de biodiversiteit, maar vooral als agrarisch
of cultuurhistorisch relict in stand houding verdienen.
2.1.SO6.2 Identificatie van behoeften

Code

Titel

Behoefte
wordt
Prioritering op het niveau van het strategisch aangepakt
GLB-plan
in
strategisch
GLB-plan

N.18

Meer en herstel van biodiversiteit

Categorie 1

Ja

N.19

Behoud en herstel van (cultuur)landschappen

Categorie 1

Ja

Andere opmerkingen in verband met de behoeftebeoordeling.
N.18: De toestand van de biodiversiteit is meer dan zorgelijk, zo geeft de EU-biodiversiteitsstrategie aan
(mei 2020), en is verwoord in het Nederlandse actieprogramma voor Natura 2000. Een historische
reconstructie laat zien dat de achteruitgang van boerenlandvogels (27 soorten) sinds 1960 meer dan de
helft bedraagt. Voor insecten geldt ongeveer hetzelfde. De oorzaken van de achteruitgang van
biodiversiteit met een directe relatie met de landbouw zijn: vermesting (te hoge stikstof-depositie),
verdroging (bijvoorbeeld te lage grondwaterstanden bij N2000-gebieden), verdwijnen en versnippering
van semi-natuurlijk areaal (het verdwijnen van perceelsgrenzen, landschapselementen, ‘overhoekjes’ en
dergelijke), monoculturen en vervuiling van de natuurlijke leefomgeving door chemische
gewasbeschermingsmiddelen. De stikstofdepositie in Nederland is nog te hoog om biodiversiteitsdoelen te
realiseren; het aantal soorten en organismen neemt verder af. Er lijkt geen kentering in schaalvergroting en
intensivering te zijn en dit vormt een bedreiging voor de biodiversiteit. Niet alleen voor de biodiversiteit
op boerenland, maar ook voor de diversiteit van landbouwhuisdierrassen. Biodiversiteit maakt vrijwel
geen deel uit van de agrarische bedrijfsvoering. Bewegingsruimte voor boeren om een ander pad te kiezen
is beperkt (PBL, 2017). Productie van landbouw komt onder druk te staan door de lagere beschikbaarheid
van natuurlijke bestuivers. Het vooralsnog ontbreken van integraal beleid voor bodem, mest, klimaat,
biodiversiteit en landschap draagt niet bij aan het herstel van biodiversiteit. Vernieuwende vormen van
landbouw die bijdragen aan verduurzaming lopen regelmatig vast op wet- en regelgeving.
Behoud van zeldzame huisdierrassen draagt bij aan specifiek doel F. (Lokale) huisdierrassen voor de
veehouderij dreigen verloren te gaan. Voor het behoud van (genetische) biodiversiteit is het van belang dat
de zeldzame huisdierrassen behouden blijven. Zeldzame huisdierrassen kunnen ook geschikt zijn voor
invulling van klimaatvriendelijke kringlooplandbouw en bijdragen aan het opbouwen van robuustere
landbouwsystemen.
N.19: Niet alleen Europees, maar vooral ook nationaal en regionaal is er maatschappelijke urgentie als het
gaat om een gevarieerder, mooier landschap en meer landschapselementen. Landschapselementen zijn
zeer waardevol (en dragen bij aan veel doelen), toch ontbreekt een consistente registratie ervan. Er wordt
daarom vooruitlopend op het NSP door RVO hard gewerkt om de landschapselementen op te nemen in
het perceelsregister. Doel is om in 2030 meer landbouwgronden te hebben met landschapselementen als
houtwallen, bomen en heggen. Deze vormen samen een groene infrastructuur in het landelijk gebied, die
belangrijk is voor biodiversiteit. Dit is in lijn met de doelstelling van het Commissievoorstel voor
natuurherstel (COM(2022)304), om het percentage landschapselementen in landbouwareaal met een
stijgende percentage toe te laten nemen tot 2030.
2.1.SO6.3 Identificatie van de relevante (elementen van) nationale plannen die voortvloeien uit de in
bijlage XI bij de VSP bedoelde wetgevingsinstrumenten waarmee rekening is gehouden in de
behoefebeoordeling van het GLB-plan voor deze specifieke doelstelling
Richtlijn 2009/147/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 november 2009 inzake het
behoud van de vogelstand.
Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke

NL

94

NL

habitats en de wilde flora en fauna.
De Nederlandse bijdrage aan het Europese netwerk van beschermde natuurgebieden (Natura 2000) bestaat
uit meer dan 160 gebieden. Deze gebieden liggen zowel op het land als op zee. De meeste gebieden zijn
inmiddels definitief aangewezen. Lange termijn doel is om overeenkomstig richtlijnen 2009/147/EG
inzake het behoud van de vogelstand en 92/43/EEG inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats
en de wilde flora en fauna, de betrokken typen natuurlijke habitats en habitats van soorten in hun
natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding behouden of in voorkomend
geval herstellen. Nederland is in het kader van de Habitatrichtlijn verantwoordelijk voor de
instandhouding van 52 habitattypen en 81 beschermde soorten. Voor de Vogelrichtlijn gaat het om de
instandhouding van alle 200 soorten broedvogels en 233 soorten niet-broedvogels (zoals trekvogels en
overwinterende soorten). Uit onderzoek van de WUR (2020) blijkt dat de gunstige staat van
instandhouding van habitattypen en soorten naar verwachting zou kunnen toenemen van 55% van de
soorten en habitats in 2015 tot 65% in 2027. Er blijft dan nog een verbeteropgave voor gemiddeld 35%
van de habitattypen en VHR-soorten. De Habitatrichtlijn (artikel 8) verplicht lidstaten het zogeheten
Prioritised Action Framework (PAF, Prioritair Actiekader) op te stellen voor Natura 2000-gebieden.
Omdat ook onder de Vogelrichtlijn gebieden worden aangewezen als Natura 2000, wordt dat deel van het
netwerk ook meegenomen. De opgave is het grootst voor natuurlijke habitats. Al jaren is er in Natura
2000-gebieden teveel stikstof (ammoniak en stikstofoxiden). Dat komt bijvoorbeeld door mest van
landbouwbedrijven, en door uitstoot van industrie en auto's. Voor de invulling van het Priority Action
Framework zijn zoveel mogelijk doelen en maatregelen uit het Natuurnetwerk Nederland, de
Kaderrichtlijn Water (KRW) en bijbehorende Stroomgebiedbeheerplannen (SGPB’s), de Structurele
Aanpak Stikstof en het Integraal Nationaal Energie- en Klimaatplan (INEK) meegenomen in de
beheerplannen van Natura 2000-gebieden. Daarnaast is er in Nederland, zoals opgenomen in de PAF
Natura 2000, een grote opgave voor het behoud en herstel van de weide- en akkervogelpopulatie. Bij de
bovenstaande opgaven is er aansluiting met het door maatschappelijke partijen opgestelde Deltaplan
Biodiversiteitsherstel, de nationale bijenstrategie (bestuivers) en het Aanvalsplan Grutto. Met het
Programma Natuur wordt de grootste bijdrage geleverd.
Aanvullend wordt vanuit het NSP ingezet op biodiversiteitsbehoud- en herstel op het landbouwareaal,
middels GLMC 8 gericht op niet productief areaal en landschapselementen en GLMC 9 ploegverbod in
kwetsbaar blijvend grasland in Vogelrichtlijngebieden en een breed palet eerste en
tweedepijlermaatregelen (in eerste instantie ANLb, investeringen, kennis en ecoregeling). Met name het
agrarisch natuur- en landschapsbeheer draagt bij aan het realiseren van opgaven voor weide- en
akkervogels op boerenland. Daarnaast wordt in Nederland een Regeling voor zeldzame
landbouwhuisdierrassen ingevoerd. Inzet van artikel 72 (gebieden met wettelijke beperkingen) is op
termijn mogelijk. De mogelijkheden hiertoe worden verkend in een experiment ‘samenwerking’.
Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2000 tot vaststelling
van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid.
Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen
verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen.
Kaderrichtlijn Water
De KRW stelt als hoofddoel dat water een goede ecologische toestand bereikt, waarbij gewenste
waterplanten en -dieren voorkomen. In het kader daarvan is iedere lidstaat verplicht de nodige
maatregelen te nemen om een goede chemische en ecologische toestand voor alle Europese wateren te
realiseren. Nederland is ingedeeld in vier stroomgebieden: dat van de Rijn, Maas, Eems en Schelde. Op
grond van de KRW moeten per stroomgebied iedere zes jaar doelen en maatregelen beschreven worden in
de Stroomgebiedsbeheerplannen (SGBP’s) en vervolgens worden uitgevoerd. De SGBP’s moeten in
samenhang met trends en maatregelen uit het aangrenzende 7e en 8e Actieprogramma Nitraatrichtlijn
(landbouwopgave nutriënten oppervlaktewater) en het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie
Gewasbescherming 2030 gelezen worden. Het Planbureau voor de Leefomgeving oordeelde in de in 2020

NL

95

NL

gepubliceerde beoordeling over de kwaliteit van het oppervlaktewater (Nationale Analyse Waterkwaliteit
(Gaalen, F. van, L. Osté & E. van Boekel (2020), Nationale analyse waterkwaliteit. Onderdeel van de
Delta-aanpak Waterkwaliteit, Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving) dat de waterkwaliteit in
Nederland verbetert, maar dat veel waterlichamen in 2027 naar verwachting nog niet aan de doelen
voldoen. De verwachting voor 2027 is dat circa 35 tot 65% van de regionale wateren de biologische
doelen van de KRW volledig behalen. Rijkswateren zullen de doelen van de KRW overigens naar
verwachting wel volledig bereiken. Daarvoor gelden over het algemeen minder strenge normen dan voor
regionale wateren omdat rekening gehouden wordt met de gebruiksfunctie van het water. De ex-ante
analyse van de SGBP’s welke in 2021 is opgeleverd, schetst een vergelijkbaar beeld (Roel Knoben, Cors
van den Brink, Andries Krikken, Jasmijn Rost, Niels Schoffelen, Martin de Haan, Bas van Spronsen,
Floris Verhagen, Herman Evenblij, 2021. Ex Ante Analyse Waterkwaliteit). Volgens het ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat zal in 2027 nog niet overal in Nederland alle doelen van de Kaderrichtlijn
Water gehaald worden. Hiervoor zijn verschillende oorzaken aan te wijzen: teveel stikstof en fosfor in het
water, waar de landbouw een grote rol speelt, en de aanvoer van nutriënten zoals stikstof uit het
buitenland. Kritisch zijn de uitspoeling gevoelige löss- en zandregio’s, waarbij de gemiddelde
concentraties voor 2016-2019 respectievelijk 63 en 50 mg/L bedroegen en bij 51% en 37% van alle
meetpunten de norm wordt overschreden. Door de droogte in 2018 en 2019 is er een stijging van
nitraatconcentraties te zien. Qua eutrofiëring van zoetwater is er een lichte verbetering op te merken in de
periode 2012 tot 2018, maar dat neemt niet weg dat in 2016-2018 59% van de zoete KRW-waterlichamen
eutroof was en circa 10% potentieel eutroof (Fraters, B. et al (2020), Landbouwpraktijk en waterkwaliteit
in Nederland; toestand (2016-2019) en trend (1992-2019). RIVM Rapport 2020-0121). Met name de uiten afspoeling van fosfor, een belangrijk nutriënt voor de ontwikkeling van gewassen, leidt tot eutrofiëring
van oppervlaktewater. De trend hiervan laat geen grote verandering zien. Tenslotte verschilt de mate van
uitspoeling per landbouwpraktijk, grondsoort, grondwaterstand en gewas. De akkerbouw-,
vollegrondsgroente- en uitspoelinggevoelige teelten in de veehouderijsector (maisteelt) veroorzaken veel
van de uitspoeling van nitraat op uitspoelinggevoelige gronden.
Nitraatrichtlijn
De Nitraatrichtlijn heeft tot doel om de waterverontreiniging die wordt veroorzaakt of teweeggebracht
door nitraten uit agrarische bronnen te verminderen en verdere verontreiniging van dien aard te
voorkomen. Lidstaten wijzen op grond van artikel 3 kwetsbare zones aan die de gebieden omvatten waarin
grondwater meer dan 50 mg/l nitraat bevat of zonder maatregelen zou kunnen bevatten en/of
oppervlaktewater eutroof is of dit zonder maatregelen zou kunnen worden of die in de kwetsbare zones
afwateren en tot de verontreiniging bijdragen. Nederland heeft ervoor gekozen om geen specifieke
kwetsbare zones aan te wijzen, maar het gehele grondgebied als kwetsbaar te beschouwen. De
Nitraatrichtlijnrapportage[3] geeft aan dat de waterkwaliteit in het oppervlaktewater iets is verbeterd de
afgelopen jaren, maar dat de verbeteringen beperkt zijn. In landbouwsloten is daarentegen duidelijk een
verslechtering zichtbaar sinds 2017, met name door de drogere perioden in 2018 en 2019. Uit de
doorberekening van de Nationale Analyse Waterkwaliteit en een aanvullende studie in de Maasregio,
blijkt dat de opgave nog groot is en aanvullende maatregelen bovenop het 6e Actieprogramma
noodzakelijk zijn om de doelen voor grond- en oppervlaktewater - tijdig - te halen. In de studie uit de
Maasregio wordt ook het belang van aanpak van overbemesting van dierlijke mest benadrukt.
Met de maatregelen in het 7e AP is gezocht naar een pakket maatregelen waarmee de doelen voor de
waterkwaliteit in zicht komen, waarbij ook oog is voor de uitvoerbaarheid en impact op de
landbouwsector. Het actieprogramma bevat een zestal pijlers en is een mix van verplichten en faciliteren
en een mix van landelijk geldende maatregelen en gebiedsspecifieke maatregelen.
Het gaat om:
A) duurzame bouwplannen ter verbetering van waterkwaliteit én bodemkwaliteit, voor zowel
graasdierbedrijven als bouwlandbedrijven, waarbij wordt ingezet op rotatie met rustgewassen en
vanggewassen op zand- en lössgrond en op een aandeel (permanent) grasland op melkveebedrijven en
vleesveebedrijven (weide- en zoogkoeien) in heel Nederland. Hieronder valt ook de maatwerkaanpak die
een coalitie van sectorpartijen heeft geïnitieerd;

NL

96

NL

B) een aanvullende gebiedsspecifieke aanpak in gebieden waar de waterkwaliteit van grond- en/of
oppervlaktewater achterblijft. Hierbij wordt voor het 7e AP koppeling gezocht met het vrijwillige spoor
van het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (spoor 3 toekomstig mestbeleid). Als resultaten gedurende het
7e AP niet voldoende blijken, zal met ingang van het 8e AP verdere regulering op gebiedsniveau nodig
zijn.;
C) overige regulerende maatregelen, zoals teeltvrije zones en verkorten uitrijdperiode en
D) kennis, communicatie en pilots.
E) De vijfde pijler beschrijft de aanvullende maatregelen voor de oppervlaktewaterkwaliteit en de
koppeling met de Stikstofaanpak.
F) De zesde pijler betreft controle en handhaving. Naast deze zes pijlers wordt de bestaande regelgeving
vanuit het 6e AP gecontinueerd. Met dit pakket aan maatregelen worden de doelen voor de
grondwaterkwaliteit bijna overal gehaald (behalve in de lössregio). Voor oppervlaktewaterkwaliteit
worden de doelen nog niet gehaald. Om deze doelen wel te halen zijn ingrijpende gebiedsspecifieke
maatregelen nodig. Hiervoor wordt nadrukkelijk de verbinding gezocht met integratie van de
waterkwaliteit in de structurele aanpak stikstof om zo doelbereik voor de waterkwaliteitsopgave in zicht te
brengen.
Met het 7e Nederlandse actieprogramma betreffende de Nitraatrichtlijn (2022-2025) zoals vastgesteld in
2021, voldoet Nederland aan de verplichting de Europese Commissie in kennis te stellen van wijzigingen
in het actieprogramma.
Vanuit het NSP wordt aan de KRW en de Nitraatrichtlijn bijgedragen door GLMC 4 (bufferstroken) en
GLMC 7 (vruchtwisseling of gewasrotatie). Hier wordt eenzelfde benadering gekozen om bij te dragen
aan vereenvoudiging. Daarnaast dragen de eco-regeling, ANLb (uitbreiding scope naar water), experiment
in N2000 overgangsgebieden, productieve en niet-productieve investeringen en kennis bij.
Richtlijn 2009/128/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2009 tot vaststelling
van een kader voor communautaire actie ter verwezenlijking van een duurzaam gebruik van
pesticiden.
In september 2020 is het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 vastgesteld. Dit
Uitvoeringsprogramma draagt bij aan de doelen van Richtlijn (EG) 2009/129 inzake duurzaam gebruik
pesticiden en vormt de basis voor een herzien nationaal actieplan (art. 4 van de Richtlijn). De centrale
ambitie is dat de land- en tuinbouw in 2030 uit een duurzame productie met weerbare planten en
teeltsystemen bestaat, dat land- en tuinbouw zijn verbonden met natuur, dat er nagenoeg geen emissies
meer zijn van gewasbeschermingsmiddelen naar het milieu en nagenoeg geen residuen op
voedselproducten. Een breed scala aan maatregelen zal worden ingezet. Zo zal kennisontwikkeling over
weerbare teeltsystemen worden voortgezet, zullen pilotprojecten op demonstratiebedrijven worden
opgezet, agrariërs door adviseurs worden voorgelicht en onderwijs- en scholingsprogramma’s worden
aangepast en opgestart.
Coalitieakkoord 2021-2025
Het beoogde kabinet wil de ingezette omslag naar geïntegreerde gewasbescherming bevorderen door het
stellen van tussendoelen, bevorderen van innovatie en precisielandbouw, stimuleren van groene
alternatieven en loskoppelen van verkoop en advies. De normen voor het gebruik van middelen worden
afgestemd op de Kaderrichtlijn Water. Verder wordt onderzoek naar gezondheidseffecten bij boeren en
omwonenden gedaan.
Vanuit het NSP wordt aan de doelstelling van Richtlijn (EG) 2009/128 bijgedragen middels de GLMC 4
(bufferstroken) en GLMC 7 (vang- en rustgewassen), via de ecoregeling (het betreft hier 10 maatregelen
uit het totaal van 26 mogelijke maatregelen) en innovatie en investeringen (o.a precisielandbouw).

NL

97

NL

Richtlijn 2008/50/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2008 betreffende de
luchtkwaliteit en schonere lucht voor Europa.
In deze richtlijn, waarvoor de Commissie in 2022 overigens een herzieningsvoorstel zal doen, zijn
bindende doelstellingen vastgelegd voor de concentraties in de lucht van de belangrijkste luchtvervuilende
stoffen. De lidstaten dienen hieraan te voldoen. Hier horen ook grenswaarden bij. Om aan de Europese
grenswaarden voor de luchtkwaliteit te voldoen is in Nederland het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL) opgezet. Dit is een plan om de luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren. Het NSL
houdt rekening met voorgenomen grote projecten die de luchtkwaliteit verslechteren en zet hier
maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren tegenover. Het pakket van maatregelen is zo opgesteld dat
het de negatieve effecten van de ruimtelijke projecten ruimschoots compenseert. Het doel van het NSL is
te voldoen aan de Europese grenswaarden voor fijn stof (PM10) in 2011 en stikstofdioxide (NO2) in 2015.
Om de luchtkwaliteit in Nederland verder te verbeteren is in 2020 het Schone Lucht Akkoord afgesloten
tussen het Rijk en vele decentrale overheden. Doel is verlaging van emissies uit binnenlandse bronnen in
alle sectoren, om zo in 2030 50 % gezondheidswinst te bereiken. Hiermee komen de concentraties van de
belangrijkste luchtvervuilende stoffen ook dichter bij de WHO-advieswaarden die op 22 september 2021
zijn aangescherpt. Deze advieswaarden zijn ook een belangrijke leidraad bij de Europese discussie over
het ambitieniveau van de herziening van de Luchtkwaliteitsrichtlijn.
Richtlijn (EU) 2016/2284 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2016
betreffende de vermindering van de nationale emissies van bepaalde luchtverontreinigende stoffen,
tot wijziging van Richtlijn 2003/35/EG en tot intrekking van Richtlijn 2001/81/EG.
Afgesproken emissiedoelen voor Nederland en andere Europese lidstaten richten zich op de geleidelijke
verbetering van de grootschalige luchtkwaliteit over Europa. Met de afgesproken emissiedoelen voor
luchtverontreinigende stoffen wil de Europese Unie dichter bij de langetermijndoelstelling komen van een
luchtkwaliteitsniveau dat geen significante nadelige effecten heeft voor mens en natuur. Lidstaten zijn
verplicht om de emissies van stikstofoxiden, ammoniak, fijnstof (PM2,5), zwaveldioxide en niet-methaan
vluchtige organische stoffen vanaf 2030 en verder te verminderen tot een niveau dat respectievelijk 61,
21, 45, 53 en 15 procent lager ligt dan in 2005.
In 2020 is geconstateerd dat de uitstoot van alle luchtverontreinigende stoffen in de periode 2005-2018
aanzienlijk is gedaald maar dat het tempo van de emissiereductie van luchtverontreinigende stoffen
afneemt. Verder liggen de doelen binnen bereik, alleen het doelbereik voor ammoniak in 2030 is nog
onzeker. De doelen die gelden vanaf 2020 worden voor alle stoffen voor de periode 2020-2029 naar
verwachting gehaald. De doelen vanaf 2030 zijn strenger. Het reductiedoel voor ammoniak voor 2030 is
een daling van 21 procent ten opzichte van 2005, wat overeenkomt met een emissieplafond van 121
kiloton. De voor 2030 geraamde emissie van 120 kiloton (112-124) ligt dus rond het doel voor 2030. Het
doelbereik voor 2030 voor ammoniak is daarmee nog onzeker; bij tegenvallende ontwikkelingen zou de
uitstoot in 2030 boven het emissieplafond uit kunnen komen. De emissiedoelen voor 2030 voor overige
stoffen worden naar verwachting gehaald.
Met het NSP worden investeringen en een experiment in N2000 overgangsgebieden in het kader van de
interventie ‘samenwerking’ uitgevoerd met als doel vermindering van emissies.
Verordening (EU) 2018/841 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2018 inzake de
opname van broeikasgasemissies en -verwijderingen door landgebruik, verandering in landgebruik
en bosbouw in het klimaat- en energiekader 2030, en tot wijziging van Verordening (EU) nr.
525/2013 en Besluit nr. 529/2013/EU
Verordening (EU) 2018/842 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2018 betreffende
bindende jaarlijkse broeikasgasemissiereducties door de lidstaten van 2021 tot en met 2030 teneinde
bij te dragen aan klimaatmaatregelen om aan de toezeggingen uit hoofde van de Overeenkomst van
Parijs te voldoen, en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 525/2013.

NL

98

NL

De verordeningen over Land Use, Land Use Change and Forestry (LULUCF) en de Effort Sharing
Regulation (ESR) gaan beide over het terugdringen van broeikasgasemissies; LULUCF legt de nadruk op
opname ervan, terwijl de ESR bindende nationale doelstellingen voor emissiereducties oplegt.
De huidige LULUCF-verordening is overeengekomen in 2018 en in 2021 in werking getreden.
Uitgangspunt van de huidige LULUCF-verordening is dat elke lidstaat, na toepassing van de in deze
verordening gespecificeerde boekhoudregels voor de verschillende landgebruikscategorieën, op zijn
grondgebied netto niet minder koolstof opneemt ofwel netto niet meer emissies uitstoot ten opzichte van
de referentieperiode. Dit staat bekend als de no-debit rule. Als er netto meer koolstof wordt vastgelegd dan
uitgestoten ten opzichte van de referentieperiode kunnen er zogenaamde kredieten worden opgebouwd die
tot op een bepaald niveau gebruikt kunnen worden ter compensatie van broeikasgasemissies uit de
sectoren die onder de Effort Sharing Regulation (ESR) vallen. In de LULUCF verordeningen (EU Besluit
529/2013 en verordening 841/2018) wordt aangegeven op welke manier broeikasgasemissies uit
landgebruik, landgebruiksveranderingen en bosbouw gemonitord moeten worden en hoe hierover
gerapporteerd moet worden. De methodiek is gedifferentieerd voor verschillende onderdelen van het
landgebruik, zoals gras- en akkerland, bos en bebouwd gebied.
De Commissie stelt in de herziening van de LULUCF-verordening voor Nederland als doel om in 2030
netto maximaal 4,5 megaton CO2-equivalenten uit te stoten in de LULUCF-sector. De Commissie stelt
voor om in 2025 een uitvoeringshandeling aan te nemen waarin voor de periode 2026-2029 jaarlijkse
bindende doelstellingen voor elke lidstaat worden vastgesteld. Voor de uitwerking van LULUCF zijn de
belangrijkste plannen het Klimaatakkoord uit 2019, onderdeel Landbouw en Landgebruik, het
duurzaamheidskader biogrondstoffen, de Landelijke Bossenstrategie, het Nationaal Programma
Landbouwbodems en het Veenweideprogramma.
Landelijke Bossenstrategie
In het Klimaatakkoord van 2019 is afgesproken dat het Rijk en de provincies samen een Bossenstrategie
opstellen om CO2-vastlegging in bos en bomen te versterken en te werken aan klimaatadaptatie en mitigatie. Daarnaast wordt, in het kader van de VHR-richtlijn, de biodiversiteit in bossen versterkt. De
additionele opgave voor het domein bos, bomen en natuur (BBN), vastgelegd in het Klimaatakkoord, is
een klimaatwinst van tenminste 0,4 Mton CO2 met een streven naar 0,8 Mton CO2. Circa 0,14 Mton valt
te realiseren via (natte) natuur maatregelen, het restant voor bos en bomen is 0,26 Mton. Aangezien
landbouw de grootste grondgebruiker is in de overgangszones tussen natuur en landbouw en
boscombinaties bovendien goed passen in een natuurinclusieve landbouw, is het grootste areaal
weggelegd voor een combinatie van bosaanleg en landbouw: circa 7.000 hectare bosuitbreiding in 2030.
Voor bomen buiten het bos is er een grote rol weggelegd voor de landbouw middels landschapselementen
en agroforestry, een combinatie van houtige gewassen met teelt van gewassen of dierlijke
productiesystemen. Voor eerstgenoemde wordt er een regeling, aanvalsplan en uitvoeringsprogramma
opgezet, in samenspraak met provincies, en de partners van het Deltaplan Biodiversiteitsherstel. Voor
agroforestry ligt er een ambitie van 25.000 hectare en 1.000 hectare aan voedselbossen op de lange termijn
(na 2030). Deze ambitie moet nog geconcretiseerd worden voor 2030. De inzet is om financiële prikkels
hiervoor te verankeren in het nieuwe GLB middels investeringen, ANLb en eco-regeling en buiten het
GLB (Omschakelfonds Kringlooplandbouw).
Nationaal Programma Landbouwbodems (NPL)
Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit stelt kringlooplandbouw centraal in haar visie
voor 2030. Aan de basis daarvan staat het Nationaal Programma Landbouwbodems (NPL), met als
doelstelling publieke en private partijen te committeren aan het streefdoel alle hectaren landbouwbodem
in Nederland in 2030 duurzaam beheerd te hebben. Dit draagt bij aan een aantal maatschappelijke
opgaven, zoals betere waterkwaliteit, grotere biodiversiteit, klimaatadaptatie en de klimaatopgave. Met
name laatstgenoemde is van belang voor de uitwerking van de LULUCF verordening, daar de focus ligt
op koolstofvastlegging. In het Klimaatakkoord is vastgelegd dat in 2030 er jaarlijks een extra vastlegging

NL

99

NL

van 0,5 Mton CO2-equivalent moet plaatsvinden in het areaal minerale landbouwbodems in Nederland
(ca. 1,8 mln. ha). Dit wordt door de partijen gerealiseerd door maatregelen toe te passen die voor een
toename van het organische stofgehalte en verminderde lachgasvorming in deze bodems zorgen. Er zijn
verschillende maatregelen in dit programma om de bovenstaande doelen te realiseren. Er wordt
bijvoorbeeld gewerkt aan een eenduidige meetmethode met bodemindicatoren voor de status van
Nederlandse landbouwbodems. Agrariërs en erfbetreders, worden geïnformeerd over duurzaam
bodembeheer en koolstofvastlegging met bijbehorende handelingsperspectieven, als tussendoel voor 2021.
Dit wordt onder meer verzorgd door (extra opgeleide) gekwalificeerde brede bodemadviseurs en
bijgeschoolde erfbetreders. De kennisverspreiding duurzaam bodembeheer en klimaatadaptatie loopt
vanaf 2020 via het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW). Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de
kennisbasis, de kenniscarrousel en kennis in uitvoering, ondersteund door onder andere bijeenkomsten,
proefboerderijen, pilots en geaccrediteerde adviseurs actief op het boerenerf ingezet. Verder zullen
langdurige pachtrelaties tussen pachter en verpachter worden bevorderd, om landbouwbodems duurzaam
te beheren. Ook wordt niet-kerende grondbewerking gestimuleerd. Verder wordt er in het nieuwe GLB
duurzaam bodembeheer gestimuleerd via de eco-regeling en ANLb. Tenslotte zullen regionale initiatieven
worden versterkt, omdat er in sommige gebieden een grotere opgave ligt voor koolstofvastlegging dan in
andere.
Veenweideprogramma
Veengrond kenmerkt zich door hoge vruchtbaarheid voor de landbouw, maar daarvoor is ontwatering
nodig. Bij dit proces komt er zuurstof bij het veen, waardoor er oxidatie plaatsvindt en er zodoende CO2
vrijkomt. Hoe dieper de ontwatering plaatsvindt, des te meer CO2-emissie. Daarnaast zijn
veenweidegebieden gevoelig voor bodeminklinking, waardoor dit proces versterkt wordt. Voor
veenweidegebieden in Nederland is de doelstelling om 1 Mton CO2 emissiereductie te bewerkstelligen in
2030, zoals opgenomen in het Klimaatakkoord. Dit wordt gerealiseerd via 6 provinciale
veenweidestrategieën waarin de maatregelen worden beschreven die in de veenweidegebieden uitgevoerd
gaan worden. De veenweidestrategieën worden onder regie van provincies opgesteld in samenspraak met
grondgebruikers, maatschappelijke actoren en andere overheden (waterschap, gemeente). Vanaf 2019 zijn
demo’s en pilots opgestart binnen de vier gebieden die lopen tot 2021/2023. Daarbij wordt gekeken wat de
effecten zijn van diverse maatregelen, om te komen tot een daadwerkelijke mix van maatregelen om de
gestelde doelstelling te behalen. Vanaf 2021/2023 tot 2030 zal er een definitieve aanpak komen voor circa
90.000 hectare veenweide (ongeveer een derde van het totaal aantal hectares veenweidegrond in
Nederland). Bij het pakket aan maatregelen is maatwerk belangrijk op twee verschillende sporen.
Enerzijds worden melkveehouders ondersteund om technische aanpassingen door te voeren, anderzijds
kunnen agrariërs in veenweidegebieden worden ondersteund om hun bedrijf te verplaatsen of te stoppen.
Daarbij valt te denken aan transitie naar natte teelten, verhogen van zomerwaterpeil en
drainagetechnieken. Instrumenten om deze maatregelen te verwezenlijken zijn onder andere verplichtende
of vrijwillige kavelruil; fiscale ondersteuning en afwaardering van gronden met financiële compensatie.
Een systeem waarbij agrariërs betaald worden voor de opslag van CO2 is in ontwikkeling en levert een
belangrijke bijdrage aan de te behalen doelstelling. De partijen monitoren gezamenlijk de voortgang en
effectiviteit van de maatregelen. Op basis daarvan wordt er meerjaarlijks besproken of tussentijdse
bijsturing op maatregelen of ambities noodzakelijk is. In het kader van lerende gebiedsprocessen voor
bodemdaling in veenweidegebieden zal er nauw worden samengewerkt met het Nationaal
Kennisprogramma Bodemdaling (NKB) voor (evaluatie van) kennisontwikkeling van de pilots. De
regionale strategieën zullen worden uitgevoerd in samenspraak met lopende processen zoals het Deltaplan
Agrarisch Waterbeheer (DAW), Nationaal Deltaprogramma, Natuurnetwerk Nederland (NNN) en het
NPL.
Specifieke GLB-NSP inzet in relatie tot deze verordening:
• Voor de veenweide starten we als onderdeel van de lopende gebiedsprocessen via het
samenwerkingsartikel projecten op, met als doel het realiseren van peilverhoging op 20.000 ha
landbouwgrond (melkveehouderij). Hierbij wordt ingezet op het realiseren van een zo hoog
mogelijke grondwaterstand tot ca. -20/-30cm als optimum tussen enerzijds het willen reduceren
van broeikasgasemissies en bodemdaling door vermindering van veenafbraak, en anderzijds het

NL

100

NL

voorkomen van (risico’s op) toename van methaanemissies bij hogere grondwaterstanden. Daarbij
wordt ingezet op het realiseren van plasdras-situaties mede ten behoeve van weidevogels in
combinatie met beperking van het mestgebruik.
• Voor de veenweide wordt bij GLMC 2 het houden aan het peilbesluit ingevoerd.
• Daarnaast wordt aanvullende inzet onderzocht. Dit kan gepaard gaan met de inzet van artikel 22.2,
een regionaal gedifferentieerde basisbetaling. Omdat hiervoor kaartmateriaal moet worden
ontwikkeld, wordt deze aanvullende inzet niet voor 2024 ingevoerd.
De ESR-verordening regelt de bindende nationale reductiepercentages voor broeikasgassen voor de EUlidstaten voor de niet-emissiehandelssectoren (gebouwde omgeving, transport, landbouw en een deel van
de industrie). Voor Nederland geldt een reductiedoel van 36% ten opzichte van 2005. Dit doel zal worden
opgehoogd naar aanleiding van het nieuwe Europese reductiedoel voor 2030 (ten minste 55%). Het
Commissievoorstel spreekt van een nieuw EU-breed reductiedoel van 40% t.o.v. 2005, wat voor
Nederland een nieuw reductiedoel van 48% betekent t.o.v. 2005. De invulling hiervan is aan het nieuwe
kabinet.

Richtlijn (EU) 2018/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 ter
bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen
Richtlijn 2012/27/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 betreffende
energie-efficiëntie, tot wijziging van Richtlijnen 2009/125/EG en 2010/30/EU en houdende
intrekking van de Richtlijnen 2004/8/EG en 2006/32/EG
Verordening (EU) 2018/1999 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 inzake
de governance van de energie-unie en van de klimaatactie, tot wijziging van Richtlijn 94/22/EG,
Richtlijn 98/70/EG, Richtlijn 2009/31/EG, Verordening (EG) nr. 663/2009, Verordening (EG) nr.
715/2009, Richtlijn 2009/73/EG, Richtlijn 2009/119/EG van de Raad, Richtlijn 2010/31/EU, Richtlijn
2012/27/EU, Richtlijn 2013/30/EU en Richtlijn (EU) 2015/652 van de Raad, en tot intrekking van
Verordening (EU) nr. 525/2013
Het Integraal Nationaal Energie- en Klimaatplan (INEK) geeft formeel invulling aan de Governanceverordening, maar daarnaast zijn ook Europese doelstellingen voor emissiereducties (LULUCF- en ESRverordening), energie-efficiëntie (EED) en hernieuwbare energie (RED) opgenomen. De EED-richtlijn
bevat doelstellingen, definities, basisprincipes en verplichtingen voor energie-efficiëntie. De RED-richtlijn
bevat definities, basisprincipes, verplichtingen en streefcijfers voor de bevordering van energieverbruik uit
hernieuwbare bronnen. Het INEK is in belangrijke mate gebaseerd op het Klimaatakkoord uit 2019.
Voor het EU-doel van 32% hernieuwbare energie in 2030 acht de EU een bijdrage van 26% van
Nederland redelijk. Zelf zet Nederland in op 27% hernieuwbare energie in 2030. Volgens de KEV-raming
van 2021 (Klimaat- en Energieverkenning) zal een realisatie van 26,3% in 2030 realistisch zijn. Het
Planbureau voor de Leefomgeving benadrukt dat om het doel met meer zekerheid te halen, eventuele
beleidsaanpassingen tijdig ingezet moeten worden.
De maatregelen voor de landbouwsector om te voldoen aan de EED- en RED-doelstellingen zijn
vastgelegd in het Klimaatakkoord. In de glastuinbouw kunnen emissies omlaag door energiebesparing, het
opwekken van duurzame energie, het gebruik van restwarmte en door derden geleverde CO2. Verder
wordt de inzet van biomassa steeds belangrijker voor verduurzaming van de economie en het realiseren
van een klimaatneutraal 2050. Biomassa kan worden gebruikt als energiebron in klimaatsectoren, in de
landbouw is biomassa belangrijk voor onder andere bodemvruchtbaarheid en de koolstofvoorraad in de
bodem. Een voorbeeld van de stimulering van productie van hernieuwbare energie is de SDE++
(Stimuleringsregeling Duurzame Energie). Naast duurzame energie komen ook andere CO2-reducerende
technieken in aanmerking voor subsidie. Monitoring van het INEK en de doelen van de EED- en REDrichtlijn vindt plaats via de KEV van het PBL.

NL

101

NL

In het kader van de Europese Energie-Unie is de nationale strategie in het Klimaatakkoord vastgesteld om
langetermijn-reductiedoelstellingen te halen. Conform het Klimaatakkoord geeft het Nationaal Programma
Regionale Energie Strategie (NP RES) richtlijnen voor een integrale, sectoroverstijgende aanpak. In de 30
RES-regio’s dragen decentrale overheden de verantwoordelijkheid om via hun Energiestrategie 35TWh
aan hernieuwbare energie op te wekken in 2030, rekening houdend met de ruimtelijke inpassing,
systeemefficiëntie en maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak. Daarbij is samenwerking gezocht met
maatschappelijke partners, netbeheerders, het bedrijfsleven en bewoners, om tot regionaal gedragen
keuzes te komen. Naar verwachting zal dit worden mee genomen in het Nationaal Programma Landelijk
Gebied (coalitieakkoord 2021-2025).
De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geeft drie richtinggevende kaders mee die opgenomen zijn in de
handreiking RES. Daarvan zijn er twee relevant voor landbouw en natuur. Als eerste wordt er bij
grootschalige clustering aandacht gevraagd voor natuurinclusief ontwerp en beheer bij duurzame
energieprojecten. Op die manier wordt verstoring of aantasting van de natuur en biodiversiteit zoveel
mogelijk voorkomen. Als tweede heeft opwekking van hernieuwbare energie middels zonnecellen de
voorkeur boven andere vormen en geldt dan ook als leidraad in de regionale afweging. In de landbouw
kan zonne-energie bijvoorbeeld worden opgewekt door het aanleggen van zonnepanelen op
bedrijfsgebouwen. Locatiekeuze en het landschap zijn daarbij heel belangrijk. Met de zonneladder is een
afwegingskader gemaakt voor de aanleg van zonnevelden op landbouwgrond. In het NSP is hiervoor ook
een conditionaliteit opgenomen. Het Planbureau voor de Leefomgeving monitort de voortgang van de
RES-en. Hier wordt onder andere aandacht besteed aan natuurinclusiviteit en de nationale en regionale
effecten van de RES-plannen op landschap, natuur- en landbouwgronden.
2.1.SO6.4 Interventielogica
Vorm van
interventie

Soort interventie

DPdecoupled

Eco-scheme(31) - Regelingen I.31 - Eco-regeling voor klimaat O.8. Aantal hectaren of grootvee-eenheden
voor het klimaat, het milieu en leefomgeving
waarvoor ecoregelingen gelden
en dierenwelzijn

Sectoral Groenten en
fruit

ORGAN(47(1)(d)) I.47 - 1(d) - Sectorale
biologische of geïntegreerde interventie Groenten & Fruit
productie
(SIG&F) - ORGAN(47(1)(d))

O.35. Aantal ondersteunde operationele
programma’s

RD

ENVCLIM(70) - Milieu-,
I.70.1 - Agrarisch Natuur- en
klimaatgerelateerde en andere Landschapsbeheer (ANLb)
beheersverbintenissen

O.14. Aantal hectaren (met uitzondering van
bosbouw) en aantal andere eenheden vallend
onder milieu- of klimaatgerelateerde
verbintenissen die verder gaan dan de verplichte
vereisten

RD

ENVCLIM(70) - Milieu-,
I.70.2 - Behoud van zeldzame
klimaatgerelateerde en andere landbouwhuisdierrassen
beheersverbintenissen

O.19. Aantal verrichtingen of eenheden ter
ondersteuning van genetische hulpbronnen

RD

INVEST(73-74) I.73.1b - Productieve
O.20. Aantal ondersteunde productieve
Investeringen, met inbegrip investeringen Groen - Blauw en investeringsverrichtingen of -eenheden op de
van investeringen in irrigatie dierenwelzijn
boerderij

RD

INVEST(73-74) I.73.1c - productieve
Investeringen, met inbegrip investeringen jonge
van investeringen in irrigatie landbouwers

O.20. Aantal ondersteunde productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden op de
boerderij

RD

INVEST(73-74) I.73.2 - Niet-productieve
Investeringen, met inbegrip investeringen op
van investeringen in irrigatie landbouwbedrijven

O.21. Aantal ondersteunde niet-productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden op de
boerderij

RD

INVEST(73-74) I.73.3 - Niet productieve
Investeringen, met inbegrip investeringen op nietvan investeringen in irrigatie landbouwbedrijven

O.23. Aantal ondersteunde niet-productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden buiten
de boerderij

RD

COOP(77) - Samenwerking

O.31. Aantal ondersteunde plaatselijkeontwikkelingsstrategieën (LEADER) of
voorbereidende acties

NL

Interventiecode (LS) - Naam Gemeenschappelijke outputindicator

I.77.3 - Samenwerking voor
plattelandsontwikkeling LEADER

102

NL

RD

COOP(77) - Samenwerking

I.77.4 - Samenwerking voor
Integrale gebiedsontwikkeling

O.1. Aantal projecten van operationele groepen
in het kader van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP)

RD

COOP(77) - Samenwerking

I.77.5 - Samenwerking
veenweidegebieden en Natura
2000

O.1. Aantal projecten van operationele groepen
in het kader van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP)

Overzicht

NL

103

NL

De biodiversiteit in Nederland neemt al decennia af. De achteruitgang van habitats en soorten heeft een
directe relatie met landbouw: een te hoge stikstofdepositie, met name rond Natura 2000 gebieden,
verdroging en het verdwijnen en versnipperen van habitats. Ook de verdere achteruitgang van
landschapselementen en van de boerenlandvogels is niet gekeerd. Er lijkt geen kentering in
schaalvergroting en intensivering te zijn. Dit is de belangrijkste achterliggende oorzaak voor de afname
van de biodiversiteit.
Nederland is in het kader van de Habitatrichtlijn verantwoordelijk voor de instandhouding van 52
habitattypen en 81 beschermde soorten. Voor de Vogelrichtlijn gaat het om de instandhouding van alle
200 soorten broedvogels en 233 soorten niet-broedende vogels, zoals trekvogels en overwinterende
soorten. Uit een evaluatie van het Natuurpact van 2020 bleek dat het voorgenomen Nederlandse
natuurbeleid slechts zal leiden tot circa 65% doelbereik van de Vogel- en Habitatrichtlijnen in 2027. Voor
habitattypen en soorten van de Habitatrichtlijn is de restopgave respectievelijk 88% (46 habitattypen) en
64% (52 soorten). Voor inheemse broedvogels resteert voor 32% van de soorten een opgave (64
broedvogels) en voor inheemse niet-broedvogels 18% (42 soorten) (Pouwels & Henkens, 2020). De
opgaven betreffen alle ecosystemen en alle provincies.
Voor de helft van de habitattypen en soorten van de Vogel- en Habitatrichtlijnen is zowel de kwaliteit van
het ecosysteem (vooral slechte milieu- en watercondities) als de oppervlakte een belemmering. Ongeveer
twee derde van de habitattypen en VHR-soorten zal baat hebben bij een verduurzaming van de landbouw
(o.a. verlaging van de stikstofdepositie en bestrijdingsmiddelengebruik). Daarnaast zijn er soorten die
verduurzaming van het waterbeheer nodig hebben (o.a. verbetering waterkwaliteit en vermindering
wateronttrekking). Verder neemt door intensivering van de landbouw de diversiteit van traditionele
Nederlandse landbouwhuisdierrassen de laatste 30 jaar sterk af. Om te komen tot een gunstige staat van
instandhouding zal veelal een combinatie van maatregelen moeten worden genomen.
In het NSP wordt op verschillende manieren bijgedragen aan behoud en herstel van de biodiversiteit.
Diverse GLMC’s en activiteiten in de eco-regeling dragen hier aan bij op bedrijfs- en perceelsniveau. De
belangrijkste GLMC die bijdraagt aan biodiversiteit is GLMC 8: het minimumaandeel van de oppervlakte
landbouwgrond dat bestemd is voor niet-productieve gebieden of kenmerken, het behoud van
landschapselementen en het verbod op het kappen van hagen en bomen tijdens het broed- en groeiseizoen.
Daarnaast wordt er een bijdrage geleverd door het verbod op het omzetten of ploegen van blijvend
grasland dat is aangewezen als milieugevoelige permanente graslanden in Natura 2000 gebieden, de
instandhouding van blijvend grasland, de bescherming van wetland en veenland en de aanleg van
bufferstroken langs waterlopen. In de eco-regeling worden bijvoorbeeld akkerranden, strokenteelt,
verlengde weidegang, kruidenrijk grasland, voer/eiwitgewas van eigen land, minder koeien per hectare,
houtopstanden en langjarig grasland gestimuleerd. Biologische bedrijven of bedrijven in omschakeling
worden in de ecoregeling beloond op het 'goud' niveau.
Met niet-grondgebonden investeringen is het mogelijk om emissiearme stallen te subsidiëren, waarbij het
van belang is dat dit past in de ingezette lijn van integrale en brongerichte emissiereductie. Daarnaast
dient dit te passen binnen de gebiedsgerichte aanpak. Bij de aanpak van het reduceren van stikstof is er in
het NSP een spoor dat gericht is op een sectorale aanpak in de melkveehouderij op bedrijfsniveau (zie
hierboven). Een tweede spoor richt zich specifiek op de gebiedsgerichte vermindering van stikstofemissies
in overgangsgebieden rondom Natura 2000 natuur.
De wet Stikstofreductie en natuurverbetering beoogt een oplossing te bieden voor de stikstofproblematiek
en de vergunningverlening weer op gang te brengen. Deze wet legt vast dat in 2030 in de helft van de
hectares natuur in stikstofgevoelige Natura 2000 gebieden de kritische depositiewaarde niet langer mag
worden overschreden. Het gaat daarbij niet om een inspanningsverplichting, maar om een
resultaatsverplichting. Voor 2035 dient 74% van de hectares natuur in stikstofgevoelige Natura 2000
gebieden onder de kritische depositiewaarde te zijn gebracht. Het kabinet heeft de ambitie om dit te

NL

104

NL

versnellen en heeft de ambitie van 2035 naar 2030 bijgesteld. Het kabinet heeft hiervoor een transitiefonds
ter beschikking gesteld.
Binnen het NSP wordt voor de stikstofreductie in de overgangsgebieden (gebieden die grenzen aan)
Natura 2000 een gebiedsgerichte aanpak ingezet gericht op het stimuleren van extensieve natuurinclusieve bedrijven in de overgangsgebieden. Samen met gebiedspartners (collectieven van boeren,
overheden en anderen) kunnen gebiedsplannen worden opgesteld en maatregelen geselecteerd die passen
binnen het gebied en effectief zijn om natuur te herstellen in Natura 2000 gebieden. De inrichtingskosten
en hydrologische maatregelen van de gebiedsplannen zullen zoveel mogelijk gefinancierd worden uit
Programma Natuur (nationaal). De beheerkosten om de landbouw te extensiveren kunnen uit NSP
gefinancierd worden door inzet van de interventie samenwerking. Het streven is om in 2027
gebiedsplannen beschikbaar te hebben voor 40.000 ha in 2027. Het GLB draagt daar aan bij. Kosten voor
opkopen van bedrijven en afwaardering van grond vallen niet onder het NSP.
Het herstel en instandhouding van habitats en landschappen vergt een integrale aanpak die past bij het
gebied. Het is belangrijk dat er samenwerking ontstaat tussen boeren, overheden en andere lokale
organisaties die een rol hebben bij het herstel van biodiversiteit en landschap. Het ANLb richt zich op
activiteiten die boeren samen ondernemen om doelsoorten te ondersteunen. Speciale aandacht gaat uit
naar het behoud en herstel van de populatie boerenlandvogels. De inzet hierop wordt uitgebreid. Er wordt
in het NSP ook budget vrijgemaakt om de acties zoals in ‘Aanvalsplan Grutto’ zijn geformuleerd uit te
gaan voeren via het ANLb.
Landschapselementen zoals houtwallen en poelen maken vanouds deel uit van het boerenland. Uit
oogpunt van rationalisatie van de bedrijfsvoering (schaalvergroting, intensivering) zijn veel
landschapselementen op landbouwgrond verwijderd. Momenteel bestaat nog 3,5% van het
landbouwareaal uit landschapselementen, een percentage dat volgens de Europese Biodiversiteitsstrategie
(2020) omhoog moet naar 10% om het biodiversiteitsverlies een halt toe te roepen.In het NSP wordt de
aanleg, behoud en beheer op verschillende manieren ondersteund. De landschapselementen
(houtopstanden en sloten) worden onderdeel van de subsidiabele landbouwgrond. Om te voldoen aan de
voorwaarden voor de basispremie, moeten de landschapselementen in stand worden gehouden (GLMC
8b). Het maximale aantal bomen dat per hectare is toegestaan wordt verhoogd van 50 naar 100. Er wordt
tenslotte 4% niet-productief areaal verplicht gesteld (uit te breiden met 7% met steun vanuit de ecoregeling). In de activiteiten binnen de eco-regeling wordt jaarlijks onderhoud aan landschapselementen in
het hele land subsidiabel. Meerjarig onderhoud telt mee in het puntensysteem, en kan worden vergoed
door bijvoorbeeld het ANLb.
Ook voor landschap, landschapselementen en agroforestry is een gebiedsaanpak belangrijk. In het ANLb
wordt de huidige aanpak voortgezet en wordt het uitgevoerde beheer versterkt. Daarnaast komt er een
samenwerking- en investeringsregeling. Deze eenvoudige investeringsregeling is bedoeld voor
afstemming tussen grondgebonden regelingen en de aanleg van niet-productieve elementen. Tenslotte
wordt er een mogelijkheid gecreëerd voor experimenten die als doel hebben dit beleid te versterken.
Daarnaast worden kennisvouchers ingezet die bijdragen aan het versterken van de kennis op het boerenerf,
ter versterking van biodiversiteit en landschap. Het belang van thema’s klimaat, natuur en milieu maakt
dat LEADER ook wordt ingezet voor samenwerkingsverbanden tussen (overheids)organisaties,
(landbouw)ondernemers of particulieren op het platteland die met veel enthousiasme en op een eigen
originele wijze hun eigen leef- en werkomgeving op deze thema’s willen verbeteren.
Tevens wordt er een versterkte inzet gepleegd voor het behoud van zeldzame landbouwhuisdierrassen. Het
primaire doel is het behoud van genetische diversiteit. Deze landbouwhuisdierrassen kunnen daarnaast een
bijdrage leveren in gebieden waar een extensievere vorm van landbouw wordt ingevoerd omdat zij vaak
juist hiervoor gefokt zijn.

NL

105

NL

2.1 SO6 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het bedrag en
de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale doelstelling
niet relevant
2.1 SO6.7 Plant u een GLB-bijdrage aan het LIFE-programma (alleen voor SD4, SD5, SD6)
: Nee
2.1 SO6.8 Selectie van de resultaatindicator(en)
Selectie van de resultaatindicator(en) voor deze specifieke doelstelling
Resultaatindicatoren [Aanbevolen resultaatindicatoren voor deze specifieke doelstelling zijn volledig vet
gedrukt]

Streefwaarde

R.25 - Milieuprestatie in de veehouderijsector Percentage grootvee-eenheden (GVE’s)
vallend onder ondersteunde verbintenissen om de ecologische duurzaamheid te verbeteren

2,49 %

R.27 CU - Milieu-/klimaatgerelateerde prestaties door investering in landelijke gebieden
Aantal verrichtingen dat bijdraagt aan doelstellingen inzake milieuduurzaamheid en matiging
van en aanpassing aan klimaatverandering in plattelandsgebieden

650,00

R.29 PR - Ontwikkeling van biologische landbouw Percentage oppervlakte cultuurgrond
(OCG) dat door het GLB wordt ondersteund ten behoeve van biologische landbouw, met een
uitsplitsing tussen voortzetting van of omschakeling naar biologische landbouw

6,00 %

R.31 PR - Instandhouding van habitats en soorten Percentage oppervlakte cultuurgrond
(OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen ter ondersteuning van
biodiversiteitsbehoud en -herstel, met inbegrip van landbouwpraktijken met een hoge
natuurwaarde

60,56 %

R.32 CU - Investeringen in verband met biodiversiteit Percentage landbouwbedrijven dat
GLB-investeringssteun ontvangt als bijdrage aan biodiversiteit

2,24 %

R.33 - Verbetering van het Natura 2000-beheer Percentage van het totale Natura 2000gebied vallend onder ondersteunde verbintenissen

44,66 %

R.34 PR - Behoud van landschapselementen Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)
vallend onder ondersteunde verbintenissen voor het beheer van landschapselementen, met
inbegrip van hagen en bomen

3,58 %

Motivering van de streefcijfers en gerelateerde mijlpalen

In onderstaande overzichten staat weergegeven welke interventies bijdragen aan de verschillende
resultaatindicatoren. Voor de uitleg van de interventies en de gekozen uitgangspunten wordt verwezen
naar hoofdstuk 5.
Statement R.29 biologische landbouw
Het doel van 6% biologische landbouw is de minimale waarde. Bij de eerstvolgende notificatie na het
uitkomen van het nationale plan voor biologische landbouw wordt het doel van 6% heroverwogen.

NL

106

NL

2.1 SO6 9 Motivering van de financiële toewijzing
Voor de ecoregeling wordt 25% van het Nederlandse deel van het ELGF budget (na overheveling)
uitgetrokken in 2023, oplopend tot ongeveer 30% in 2027 (met toenemende overheveling). Hierdoor blijft
het budget nagenoeg gelijk.
Het rapport van Baayen et al (2021) (zie 2.1.) laat zien hoe de GLB-middelen zo kunnen worden ingezet
dat met die middelen -ook gelet op andere instrumenten- zo veel mogelijk doelen kunnen worden
gerealiseerd. Eén van de kernbevindingen was om een aanzienlijke overheveling van pijler 1 naar pijler 2
noodzakelijk is om een gebiedsgerichte aanpak te financieren. Daarom is er gekozen voor een
stapsgewijze verhoging van de overheveling van 15% naar 30% (2028). Met deze oplopende overheveling
zijn financiën toegewezen aan ANLb, samenwerking voor integrale gebiedsontwikkeling en

NL

107

NL

samenwerking Veenweide/N2000. Het budget van ANLb loopt op ten behoeve van een uitbreiding van
ANLb en is op basis van de allocatie in POP3. Een belangrijk deel van het budget is toegewezen aan de
nieuwe interventie samenwerking Veenweide/N2000 gezien het belang voor biodiversiteit.
De budgetten voor de verschillende investeringsinterventies zijn op basis van ervaringscijfers en
beschikbare cofinanciering.
Het budget voor het sectorale programma Groente en Fruit is conform de EU-vereisten.
Het budget voor Leader zal worden toegewezen als de Lokale Ontwikkelingsstrategieën gereed zijn.

NL

108

NL

2.1.SO7 Het aantrekken en vasthouden van jonge landbouwers en andere nieuwe
landbouwers en bevordering van duurzame bedrijfsontwikkeling in
plattelandsgebieden

2.1.SO7.1 Samenvatting van de SWOT-analyse
2.1.SO7.1.1 Sterke punten
• Het opleidingsniveau van landbouwers
• Het economisch perspectief in vergelijking met andere EU-landen
2.1.SO7.1.2 Zwakke punten
• Hoge grondprijs en een beperkte toegang tot land
• Hoge marktwaarde vraagt aanzienlijk vermogen bij bedrijfsovername
• Een grote overnamesom kan leiden tot spanningen op sociaal vlak
2.1.SO7.1.3 Kansen
• Faciliteiten voor bedrijfsovername (fiscaal)
• Het Bedrijfsovername fonds
• Vermogensvorming, toegang tot kapitaal
• Niet-bancaire (alternatieve) financieringsvormen
• Multifunctionele landbouw/niches
• Samenwerkingsverbanden
2.1.SO7.1.4 Bedreigingen
• Aantrekkingskracht werk buiten de sector (kan deels ook kans zijn indien te combineren met werk
op bedrijf; zie samenwerkingsverbanden)
• Laag rendement op eigen vermogen
2.1.SO7.1.5 Andere opmerkingen
Voor een vitale en veerkrachtige landbouwsector is van belang dat boerenbedrijven ook op langere termijn
voortgezet worden. Uit de SWOT komt naar voren dat het aantal landbouwbedrijven met een
bedrijfshoofd jonger dan 40 in Nederland afneemt en lager is dan gemiddeld in de EU (SWOT p. 92).
60% van de land- en tuinbouwbedrijven in Nederland met een bedrijfshoofd van 51 jaar of ouder geen
opvolger (SWOT p. 22). Het animo voor bedrijfsovername is onder meer afhankelijk van de
verdiencapaciteit met het bedrijf en het (lokale) toekomstperspectief (SWOT p. 72). Generatievernieuwing
in de agrarische sector is urgent om de transitie in de landbouw mogelijk te kunnen maken.
Als N.20 is geïdentificeerd: Behoud van vitale en veerkrachtige landbouwsector en platteland. Aspecten
van die need zijn met name Vereenvoudiging van bedrijfsovername/bieden van hulp daarbij en het
Aantrekkelijker maken agrarisch ondernemerschap.
Tot slot is het voor het vasthouden van jonge landbouwers en andere nieuwe landbouwers ook van belang
dat er arbeidskrachten – bijvoorbeeld voor seizoensarbeid - beschikbaar zijn voor het bedrijf.
Aantrekkelijkere werkomstandigheden incl. arbeidsvoorwaarden voor landbouw werknemers (N22)
dragen hier aan bij.
NB: Need 21 ‘Aantrekkelijker ondernemersklimaat op het platteland voor niet-agrarische activiteiten’ is
komen te vervallen. Deze need is gedekt door N24 ‘Aantrekkelijker ondernemers- en werkklimaat’.

NL

109

NL

2.1.SO7.2 Identificatie van behoeften

Code

Titel

Behoefte
wordt
Prioritering op het niveau van het strategisch aangepakt
GLB-plan
in
strategisch
GLB-plan

N.20

Behoud van vitale en veerkrachtige
landbouwsector en platteland

Categorie 2

N.22

Aantrekkelijkere werkomstandigheden incl.
Categorie 3
arbeidsvoorwaarden voor landbouw werknemers

Ja
Nee

Andere opmerkingen in verband met de behoeftebeoordeling.
N.20: Aan behoefte G1 ‘Behoud van een vitale en veerkrachtige landbouwsector en platteland’ is een
gemiddelde prioriteit toegekend. Generatievernieuwing in de agrarische sector is urgent om de transitie in
de landbouw mogelijk te kunnen maken. Ook is het GLB-NSP een effectief en efficiënt instrument om
aan de behoefte bij te dragen.
N.22: De behoefte is weliswaar urgent, maar is effectiever buiten het GLB-kader op te pakken met wet- en
regelgeving en flankerend beleid, dan met subsidies. De sociale conditionaliteit ziet toe op de
werkomstandigheden van landbouwwerknemers.
2.1.SO7.4 Interventielogica
Vorm van
interventie

Soort interventie

Interventiecode (LS) - Naam Gemeenschappelijke
outputindicator

DPdecoupled

CIS-YF(30) - Aanvullende
I.30 - Aanvullende
inkomenssteun voor jonge landbouwers inkomenssteun voor jonge
landbouwers

O.6. Aantal hectaren waarvoor
aanvullende inkomenssteun voor
jonge landbouwers wordt ontvangen

Sectoral Groenten en
fruit

INVRE(47(1)(a)) - investeringen in
materiële en immateriële activa,
onderzoek en experimentele en
innovatieve productiemethoden en
andere acties

I.47 - 1(a) - Sectorale
interventie Groenten & Fruit
(SIG&F) - INVRE(47(1)(a))

O.35. Aantal ondersteunde
operationele programma’s

RD

INVEST(73-74) - Investeringen, met
inbegrip van investeringen in irrigatie

I.73.1c - productieve
investeringen jonge
landbouwers

O.20. Aantal ondersteunde
productieve investeringsverrichtingen
of -eenheden op de boerderij

RD

INSTAL(75) - Vestiging van jonge
I.75 - Vestiging van jonge
landbouwers en nieuwe landbouwers, en landbouwers
het opstarten van plattelandsbedrijven

O.25. Aantal jonge landbouwers dat
vestigingssteun ontvangt

RD

COOP(77) - Samenwerking

O.30. Aantal ondersteunde
verrichtingen of eenheden voor
generatievernieuwing (exclusief
vestigingssteun)

I.77.2 - Samenwerking voor
generatievernieuwing

Overzicht

NL

110

NL

Voor een toekomstbestendige agrarische sector zijn jonge landbouwers en zij-instromers (of: nieuwe
landbouwers) van belang. Ze zijn nodig voor het verder verduurzamen van de Nederlandse land- en
tuinbouwsector en dus ook ter bevordering van duurzame bedrijfsontwikkeling in plattelandsgebieden.
Verduurzamen heeft daarbij betrekking op drie facetten: 1) het bieden van economisch perspectief voor de
landbouwbedrijven, 2), het behalen van milieu- en klimaatdoelen en 3) het behouden en versterken van de
leefbaarheid, werkgelegenheid en culturele identiteit van de plattelandsregio’s.
Wat is de huidige situatie? Het aandeel jonge landbouwers neemt al jaren af in Nederland. In 2020 waren
er 51.334 landbouwbedrijven (inclusief tuinbouw) in Nederland. Van de bedrijfshoofden, was 8% ‘jonge
landbouwer’ van onder de 40 jaar en 52% ouder dan 55 jaar. In 2010 was dit 10%. Het risico bestaat dat
de komende 15 jaar, bedrijven zonder opvolger worden beëindigd of dat de bedrijven opgekocht worden
door de bedrijven die willen groeien (schaalvergroting). Door schaalvergroting blijft de overnamesom
stijgen, waardoor de mogelijkheid om een landbouwbedrijf over te nemen of te starten steeds moeilijker
wordt.
Waar is behoefte aan? In Nederland is behoefte aan het behouden van een vitale en veerkrachtige
landbouwsector en platteland. Daar kan alleen in voorzien worden als toekomstige generaties, jonge
landbouwers, kiezen voor het wonen en werken als boer of tuinder. Dat is de reden om in te zetten op het
aantrekken en behouden van jonge landbouwers en zij-instromers.
Uit de SWOT, behoefteanalyse en uit gesprekken met de doelgroep ‘Jonge landbouwers’ blijkt ten eerste
dat de hoge overnamesom van landbouwbedrijven het grootste knelpunt is waar jonge landbouwers in
Nederland tegenaan lopen. Het is niet eenvoudig om op jonge leeftijd aan voldoende kapitaal te komen
om een landbouwbedrijf te starten of over te nemen. Voor zij-instromers is dit nog moeilijker omdat zij
vanwege het ontbreken van de familieband vaak geen bedrijf met een prijs onder de marktwaarde kunnen
kopen. Het is een uitdaging om voldoende rendement te halen uit het eigen vermogen dat de jonge
landbouwer in het bedrijf steekt. Ten tweede zorgt een onzeker toekomstperspectief ervoor dat de
aantrekkingskracht om een baan buiten de landbouwsector te zoeken toeneemt.
In paragraaf 3.2 staat de uitgebreide interventiestrategie voor generatievernieuwing beschreven. Hieronder

NL

111

NL

volgt een samenvatting.
Interventies
Voor het bereiken van ‘generatievernieuwing’ wordt in het GLB-NSP ingezet op het stimuleren van:
-Vergemakkelijken bedrijfsovername/-start met vestigingssteun voor jonge landbouwers;
-Modernisering en verduurzaming met extra investeringssteun;
-Aantrekken jonge landbouwers en zij-instromers met innovatieve samenwerkingsprojecten voor
generatievernieuwing.
Omdat uit de gesprekken met de doelgroep en uit de evaluatie ‘Evaluation of the impact of the CAP on
generational renewal, local development and jobs in rural area’ uit 2021 van de Europese Commissie is
gebleken dat het effect van de aanvullende inkomenssteun voor jonge landbouwers op
generatievernieuwing onvoldoende is, wordt de inzet op deze interventie uitgefaseerd. Met dit pakket aan
interventies worden jonge landbouwers gestimuleerd om een landbouwbedrijf over te nemen of te starten
en om te investeren in verduurzaming van het bedrijf.
Er is voor de sectorale interventie groenten en fruit geen sectorale doelstelling door de regelgeving
gekoppeld aan het specifieke doel voor het aantrekken en vasthouden van jonge landbouwers. Het
sectorale doel om de arbeidsvoorwaarden en de handhaving van werkgeversverplichtingen te verbeteren
en de handhaving van de vereisten voor gezondheid en veiligheid op het werk te verbeteren kan hieronder
geplaatst worden.
Nederland heeft hiervoor de interventietypen INVRE en ADVI1 opengesteld. Hiermee worden
investeringen en het gebruikmaken van adviesdiensten bevorderd ten behoeve van de bescherming van de
gezondheid van medewerkers bij een uitbraak van humane ziekten.
2.1 SO7 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het bedrag en
de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale doelstelling
niet relevant
2.1.SO7.6 Plant u een GLB-bijdrage aan het Erasmus-programma?
: Nee
2.1 SO7.8 Selectie van de resultaatindicator(en)
Selectie van de resultaatindicator(en) voor deze specifieke doelstelling
Resultaatindicatoren [Aanbevolen resultaatindicatoren voor deze specifieke doelstelling zijn volledig vet
gedrukt]

Streefwaarde

R.36 CU PR - Generatievernieuwing Aantal jonge landbouwers dat een landbouwbedrijf kan
starten dankzij steun van het GLB, uitgesplitst naar geslacht

3.000,00

R.37 CU - Groei en banen in plattelandsgebieden Nieuwe banen in door het GLB
ondersteunde projecten

2.500,00

Motivering van de streefcijfers en gerelateerde mijlpalen
In onderstaand overzicht staat weergegeven welke interventies bijdragen aan de verschillende
resultaatindicatoren. Voor de uitleg van de interventies en de gekozen uitgangspunten wordt verwezen
naar hoofdstuk 5. De aanvullende inkomenssteun voor jonge landbouwers en productieve investeringen
voor jonge landbouwers zijn voor de volledigheid en overzicht opgenomen in onderstaand schema, maar
dragen niet bij aan de resultaatindicatoren die bij dit doel horen. Aantrekkelijke werkomstandigheden kent
geen resultaatindicator.

NL

112

NL

2.1 SO7 9 Motivering van de financiële toewijzing
Het budget voor jonge landbouwers is berekend op basis van ervaringen in POP3, beschikbare middelen
en op basis van de ringfencing voor jonge landbouwers.

NL

113

NL

2.1.SO8 Bevordering van de werkgelegenheid, groei, gendergelijkheid, waaronder
deelname van vrouwen in het boerenbedrijf, sociale inclusie en lokale
ontwikkeling in plattelandsgebieden, ook in de circulaire bio-economie en de
duurzame bosbouw

2.1.SO8.1 Samenvatting van de SWOT-analyse
2.1.SO8.1.1 Sterke punten
• Relatief geringe afstand tussen stad en platteland
• Goede ontsluiting van het platteland wat betreft wegen
• Bereikbaarheid voorzieningen meestal geen probleem, uitgezonderd voor mensen afhankelijk van
openbaar vervoer
• Relatieve rust en ruimte bieden goede omstandigheden voor bepaalde vormen van bedrijvigheid,
zoals recreatie en toerisme
• Agrarisch cultuurlandschap is een belangrijke factor in de aantrekkelijkheid van plattelandsregio’s
• Lokale saamhorigheid
2.1.SO8.1.2 Zwakke punten
• Tekort aan banen in met name de krimpgebieden
• Weinig werk voor hoogopgeleiden
• Leefbaarheid in bepaalde gebieden onder druk door het sluiten van scholen, banken, winkels en
andere voorzieningen
• Het wegtrekken van jongeren en de toenemende vergrijzing
• Een gebrekkige ontsluiting wat betreft het openbaar vervoer
• Toegang tot internet niet altijd even goed
• Landbouwsector is ruimtelijk gezien een belangrijke drager van het landelijk gebied, economisch
gezien is de rol van de primaire sector bescheiden
2.1.SO8.1.3 Kansen
• Kwaliteiten van het platteland bieden mogelijkheden om in te spelen op de groeiende vraag naar
toerisme en recreatie
• Vraag om lokaal voedsel en korte lijnen tussen stad en platteland bevorderen de ontwikkeling van
korte ketens
• Vraag naar streekproducten
• Digitalisering biedt mogelijkheden voor nieuwe en schone (mkb) bedrijvigheid op het platteland
• Toenemende vraag naar bio-based producten/kansen kringlopen
• Vrijkomende agrarische bebouwing en grond biedt kansen voor nieuwe, duurzame bedrijvigheid,
nieuwe woonvormen en natuurontwikkeling
2.1.SO8.1.4 Bedreigingen
• Demografische ontwikkelingen reden tot zorg- afnemende voorzieningen en bevolkingskrimp
versterken elkaar
• Kwaliteiten van het platteland onder druk door energietransitie en klimaatopgave
• Veranderingen in landbouwgebruik en -productie als gevolg van klimaatverandering
• Schaalvergroting landbouwbedrijven en bijbehorende stallen/opslagschuren kunnen
landschappelijke kwaliteit onder druk zetten
• Hergebruik vrijkomende agrarische bedrijfsbebouwing voor niet-agrarische activiteiten kan

NL

114

NL

landschappelijke kwaliteiten onder druk zetten
• Ontbrekend beleid voor hergebruik vrijkomende agrarische bebouwing
2.1.SO8.1.5 Andere opmerkingen
In krimp en anticipeergebieden is er sprake van krimp, leegloop en verdwijnen van voorzieningen (SWOT
p. 76/77). Ook staan (SWOT p. 105) de kwaliteiten van het platteland onder druk door een aantal
ontwikkelingen. Zo leidt de gewenste energietransitie tot zorg over de inpassing van windmolens en
zonneparken en de gevolgen hiervan voor de landschappelijke kwaliteit van gebieden. En
schaalvergroting kan gepaard gaan met grotere bedrijfsgebouwen (stallen, opslagschuren), die de
landschappelijke kwaliteit van het platteland kunnen aantasten als deze schaalvergroting niet goed wordt
ingepast in het landschap.
Als N23 is daarom geformuleerd: Aantrekkelijker platteland voor wonen en recreëren.
Aspecten van deze need zijn:
• Behoud, bereikbaarheid en betaalbaarheid van voorzieningen,
• Behoud en versterking sociale cohesie,
• Behoud cultuurhistorische elementen,
• Voorzieningen voor recreatie en toerisme.
Omdat de lokale situatie overal anders is of kan zijn, is een lokale/regionale aanpak van gesignaleerde
problemen wenselijk. Goede betrokkenheid van partijen die direct de gevolgen van te maken keuzen
ondervinden is wenselijk. Dit pleit voor een gebiedsgerichte en bottom-up aanpak. Deze need zal dan ook
via LEADER worden opgepakt.
Belangrijk aandachtspunt in Nederland is het vrijkomen van agrarische gebouwen (VAB) (SWOT p. 105 /
79). De vrijkomende bedrijfsgebouwen kunnen op verschillende manieren worden herbestemd. Het is van
belang beleid te ontwikkelen voor hergebruik van de VAB, het gaat dan vooral om voorwaarden aan wat
wel en wat niet is toegestaan aan nieuwe activiteiten, evenals om de landschappelijke inpassing daarvan.
Als N24 is daarom geformuleerd: Aantrekkelijk ondernemers- en werkklimaat (voor een divers palet aan
passende agrarische en niet-agrarische bedrijven/activiteiten). Het is van belang dat de opgaven in
samenhang worden bezien, zeker daar waar het gaat om te maken keuzes die op meerdere terreinen van
invloed zijn. Omdat de lokale situatie overal anders is of kan zijn, is een lokale/regionale aanpak van
gesignaleerde problemen wenselijk. Goede betrokkenheid van partijen die direct de gevolgen van te
maken keuzen ondervinden is wenselijk. Dit pleit voor een gebiedsgerichte en bottom-up aanpak. Deze
behoefte zal dan ook via LEADER worden opgepakt.
De bio-economiesector in Nederland groeit. De biobased producten zijn in deze definitie producten op
basis van groene grondstoffen die fossiele grondstoffen kunnen vervangen. Nederland streeft naar verdere
ontwikkeling van de bio-economie omdat het kan bijdragen aan grote maatschappelijke opgaven als het
bereiken van de klimaatdoelen, minder afhankelijkheid van schaarse grondstoffen, een duurzame en
veilige voedselvoorziening en werkgelegenheid en ontwikkeling in rurale gebieden (SWOT p 102-103:).
De eiwittransitie biedt kansen voor de plantaardige sectoren (tuinbouw en akkerbouw), omdat de vraag
naar plantaardige proteïnen zal toenemen. In die sectoren staat men open voor een dergelijke transitie,
zowel technisch als sociaal. Echter, substantiële toename van het marktaandeel is nodig om dit tot een
nieuw verdienmodel te maken (SWOT, p. 114). Als N25 is daarom onderkend: Versterkte bio-economie
en bosbouw.
2.1.SO8.2 Identificatie van behoeften
Code

NL

Titel

Behoefte
Prioritering op het niveau van het strategisch wordt
GLB-plan
aangepakt
in

115

NL

strategisch
GLB-plan
N.23

Aantrekkelijker platteland voor wonen en
recreëren

Categorie 2

Ja

N.24

Aantrekkelijker ondernemers- en werkklimaat

Categorie 3

Gedeeltelijk

N.25

Versterkte bio-economie en bosbouw

Categorie 3

Gedeeltelijk

Andere opmerkingen in verband met de behoeftebeoordeling.
N.23 en N.24:
1. Stimuleren aantrekkelijk platteland voor wonen en recreëren.
2. Aantrekkelijk ondernemers- en werkklimaat voor een divers palet aan passende agrarische en nietagrarische bedrijven/activiteiten.
Het platteland in Nederland kent urgente en uitdagende opgaven. De groene transitie opgaven van de
landbouw hebben een belangrijke samenhang met deze behoeften. Er zijn succesvolle ervaringen met de
bijdrage via de LEADER benadering bij de landbouwtransitie zie:
https://www.netwerkplatteland.nl/documenten/publicaties/2021/11/05/brochure-leader-en-landbouw. Bij
de helft van de LEADER-projecten in POP3 speelt de landbouw een belangrijke rol. Het is van belang dat
de opgaven in samenhang worden bezien, zeker daar waar het gaat om te maken keuzes die op meerdere
terreinen van invloed zijn. Omdat de lokale situatie overal anders is of kan zijn, is een lokale/regionale
aanpak van gesignaleerde problemen wenselijk. Goede betrokkenheid van partijen, burgers en individuele
ondernemers, die direct de gevolgen van te maken keuzen ondervinden is wenselijk. Voor alle opgaven is
een verbetering van de toegang tot zowel sociaal-economische als maatschappelijk gerichte diensten en
infrastructuur een belangrijke basis. De transitie van de landbouw heeft invloed op de
leefgemeenschappen en recreatie, vraagt om nieuw ondernemerschap, en tegelijk het aantrekkelijk houden
van het landelijk gebied voor oude en jonge generaties. Dit vraagt om te blijven innoveren en investeren
in deze diensten en infrastructuur. Ten aanzien van de sociale inclusie is het wenselijk om de kracht en
talenten van vrouwen sterker te benutten zowel bij het versterken van het organiserend en dynamiserend
vermogen van een Lokale actiegroep, als in concrete projecten. Dit pleit voor een gebiedsgerichte en
bottom-up aanpak. Deze behoeften zullen dan ook via LEADER worden opgepakt.
N.25:
Aan behoefte ‘Stimuleren bio-economie, bosbouw en eiwittransitie’ is voor het NSP een lage prioriteit
toegekend, behalve voor het onderdeel eiwitgewassen. Deze laatste spelen een belangrijke rol bij de
invoering van kringlooplandbouw. Veel initiatieven voor de bio-economie vinden plaats buiten het kader
van het GLB. De landbouw speelt wel een belangrijke rol bij het produceren en ontwikkelen van nieuwe
gewassen. De teelt van nieuwe gewassen heeft synergie met andere doelen. Een nieuw gewas kan
bijdragen aan een nieuw verdienmodel of bijvoorbeeld de mogelijkheden voor gewasrotatie vergroten.
Aan deze behoefte wordt daarmee al via andere doelen bijgedragen.
Rijk en provincies hebben een bossenstrategie opgesteld. Vanuit de bossenstrategie wordt al afdoende
bijdragen aan de behoefte in het stimuleren van bosbouw.
2.1.SO8.4 Interventielogica
Vorm van
interventie

Soort interventie Interventiecode (LS) - Naam

Gemeenschappelijke outputindicator

RD

COOP(77) Samenwerking

O.31. Aantal ondersteunde plaatselijkeontwikkelingsstrategieën (LEADER) of
voorbereidende acties

I.77.3 - Samenwerking voor
plattelandsontwikkeling - LEADER

Overzicht

NL

116

NL

Er ligt een opgave om samen te werken aan de sociaaleconomische ontwikkeling van het platteland en aan
een duurzaam gebruik/beheer van de ruimte, waar de landbouw een belangrijk onderdeel van uitmaakt. De
LEADER-werkwijze is bij uitstek nodig voor de initiatieven waarbij het van belang is dat gebiedspartijen
samenwerken. Het resulteert in de betrokkenheid van bewoners en ondernemers in een gebied om te
komen tot een goede gebiedsanalyse, ideeën en vervolgens de verantwoordelijkheid voor maatregelen en
projecten om de opgaven in de LEADER-context op te pakken. Doordat verduurzaming steeds
belangrijker wordt, wordt LEADER ook ingezet om een bijdrage te leveren aan klimaat, natuur en milieu.
Het aandeel vrouwelijke bedrijfsopvolgers blijft achter bij het Europees gemiddelde, maar er is wel sprake
van een inhaalslag. Dit blijkt uit de SWOT-analyse. Vergeleken met de jaren tachtig is er in de positie van
vrouwen op agrarische bedrijven een duidelijke verschuiving zichtbaar van meewerkende echtgenote naar
een verantwoordelijke en naar buiten gerichte rol. Vrouwen kunnen gegeven hun actieve en betrokken rol
belangrijke bijdragen leveren aan noodzakelijke of gewenste veranderingen op het bedrijf. De statistieken
geven echter een vertekend beeld, omdat veel vrouwen in de agrarische sector in een manvrouwmaatschap deelnemen, waarbij vaak de man als bedrijfshoofd wordt geadministreerd. Ook neemt
het aantal vrouwelijke studenten bij agrarische opleidingen toe.
De intentie is om de gelijkheid van mannen en vrouwen en positie van vrouwen in het landelijk gebied en
vooral de landbouw te bevorderen met de volgende NSP-maatregelen:
• Bij samenwerking in het kader van modernisering van AKIS nadrukkelijk ook aandacht voor
netwerken die zijn gericht op (aanstaande) boerinnen en zaken waar specifiek deze doelgroep mee
te maken krijgt;
• Bij LEADER dat er in de LOS (lokale ontwikkelingsstrategieën) aandacht is voor gender en
participatie van vrouwen bij de selectie van projecten;
• Bij kennisverspreiding en informatie is het mogelijk om in praktijknetwerken subsidie aan te
vragen rondom het versterken van vrouwelijk agrarisch ondernemerschap.
Veel initiatieven voor de bio-economie vinden plaats buiten het kader van het GLB. De landbouw speelt
wel een belangrijke rol bij het produceren en ontwikkelen van nieuwe gewassen, bijvoorbeeld het
ontwikkelen van natte teelten zoals lisdodde, wat tegelijkertijd als alternatief voor melkveehouderij in het
bodemdalingsgevoelige veenweide gebied kan zijn. De ontwikkeling van deze gewassen worden gesteund

NL

117

NL

via de activiteiten in de eco-regeling en zijn ook op langere termijn kansrijk indien er een goed
verdienmodel ontwikkeld wordt. Daarnaast worden eiwitgewassen meegenomen als mogelijke invulling
van GLMC 8 Niet-productief areaal, zonder gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, en maken deze
gewassen onderdeel uit van de eco-regeling. Er is dus sprake van synergie met andere doelen. Ook op het
terrein van verbreding, korte ketens, nieuwe product-markt-combinaties en verwaarding van reststromen
biedt de bio-economie kansen. Ook kunnen gewassen voor de bio-economie leiden tot meer
mogelijkheden voor teeltwisseling/gewasrotatie. Bijvoorbeeld gewassen die tevens de plaagdruk
verminderen of de biodiversiteit of bodemstructuur verbeteren. Ook kunnen nieuwe teelten mogelijk
gemaakt worden op gronden die nu maar voor specifieke gewassen geschikt zijn (veen of zilte gronden).
Ondersteuning via de interventies investeringen, samenwerking gebiedsgericht en samenwerking EIP kan
een goede bijdrage leveren aan het stimuleren van de kansen voor de bio-economie.
2.1 SO8 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het bedrag en
de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale doelstelling
niet relevant
2.1 SO8.8 Selectie van de resultaatindicator(en)
Selectie van de resultaatindicator(en) voor deze specifieke doelstelling
Resultaatindicatoren [Aanbevolen resultaatindicatoren voor deze specifieke doelstelling zijn volledig vet
gedrukt]

Streefwaarde

R.38 CU - Dekking van LEADER Aandeel van de plattelandsbevolking dat valt onder een
plaatselijke ontwikkelingsstrategie

51,05 %

R.41 CU PR - Aansluiting van het platteland van Europa Aandeel van de
plattelandsbevolking dat betere toegang tot diensten en infrastructuur door GLB-steun geniet

0,00 %

R.42 CU - Bevordering van sociale inclusie Aantal personen dat onder ondersteunde
projecten voor sociale inclusie valt

0,00

Motivering van de streefcijfers en gerelateerde mijlpalen
In onderstaand overzicht staat weergegeven welke interventies bijdragen aan de verschillende
resultaatindicatoren. Voor de uitleg van de interventies en de gekozen uitgangspunten wordt verwezen
naar hoofdstuk 5.

NL

118

NL

2.1 SO8 9 Motivering van de financiële toewijzing
Het budget voor Leader is op basis van de EU-vereisten ringfencing Leader.

NL

119

NL

2.1.SO9 Beter inspelen door de landbouw van de Unie op de maatschappelijke
verwachtingen inzake voedsel en gezondheid, onder meer wat betreft
hoogkwalitatief, veilig en voedzaam voedsel dat op duurzame wijze is
geproduceerd, en voorts vermindering van de voedselverspilling, verbetering van
het dierenwelzijn, en bestrijding van antimicrobiële resistentie

2.1.SO9.1 Samenvatting van de SWOT-analyse
2.1.SO9.1.1 Sterke punten
• Lange traditie in aandacht voor voedselveiligheid; Europese wetgeving en nationale regelgeving
op orde en duidelijk; Voedselveiligheid op relatief hoog niveau
• Relatief strenge regelgeving; dierenwelzijnsconcepten en keurmerken met bovenwettelijke eisen
en marktpotentie; sterke kennisinfrastructuur en dierenwelzijn geïntegreerd in veehouderij- en
veterinair onderwijs; gebruik van antibiotica relatief laag, evenals het aandeel 3e en 4e generatie
middelen; antimicrobiële resistentie algemeen stabiel en minder hoog dan in veel andere landen
• Groeiend bewustwording in termen van consumentenbestedingen aan duurzaamheidskeurmerken
(zoals Eko-keurmerk, On the way to planetproof en Beter Leven) en groeiend aantal flexitariërs;
toenemende samenwerking in de keten voor afzet van duurzaam geproduceerd en verwerkt voedsel
• Genoeg productie van gezonde producten tegen aantrekkelijke prijzen
• Nederland heeft zich gecommitteerd aan 50% minder voedselverspilling in 2030, ten opzichte van
2015; voedselverspilling bij consumenten neemt af (29% in 2010- 2019)
2.1.SO9.1.2 Zwakke punten
• Beperkte voedingskennis en voedselvaardigheden onder consumenten
• Aanhoudende marktdruk op lage kosten en de afwenteling op dierenwelzijn; aandeel integraal
duurzame stallen groeit langzaam en dierenwelzijn in integraliteit is relatief onderbedeeld
• Het gemiddelde eetpatroon (met veel dierlijke eiwitten) leidt tot maatschappelijke kosten zoals
gezondheidsverlies en een stevige milieudruk; Inzet van beleid, agrofoodbedrijven en
voedselaanbieders (supermarkten, horeca, catering) op duurzaamheid onvoldoende krachtig
• De huidige voedselomgeving verleidt de consument teveel tot ongezonde en niet-duurzame
keuzes, met nadelige impact op positie van primaire producent in voortbrengingsketen; Kloof
tussen de boer en de burger en de beperkte schaal van directe afzetkanalen van onbewerkt voedsel
van boer naar burger
• Cijfers over voedselverspilling zijn nog hoog en een groot deel van het voedsel verdwijnt uit de
voedselketen (wordt verbrand)
2.1.SO9.1.3 Kansen
• Technologische ontwikkelingen en (internationale) afspraken over een geharmoniseerde
methodiek voor het berekenen van de voetafdruk van voedsel en communicatie hierover, bieden
kansen voor verbetering van de transparantie; gezond en duurzaam kunnen zonder vermindering
van voedselveiligheid bestaan
• EU-ambities in het kader van de Green Deal en Farm to Fork; positief op dierenwelzijn te
profileren producten bij export naar omringende landen; groeiend maatschappelijk bewustzijn dat
dierenwelzijn verbetering behoeft; innovatieve technologie in combinatie met kunstmatige
intelligentie, blockchain en big-data; omslag naar kringlooplandbouw en mogelijkheden voor
integrale aanpak
• Opkomst van plantaardige eiwitbronnen en ‘nieuwe’ eiwitten zoals van insecten
• Korte keten is in ontwikkeling; nieuwe producten zoals snoepkomkommers en snoeptomaatjes als
substituut voor ongezonde snacks

NL

120

NL

• Initiatieven zoals ‘kromkommers’, ‘buitenbeentjes’ en ‘Too good to go’ in verschillende schakels
van de voedselketen om ‘afgekeurde’ producten nog te gebruiken als voedsel. Innovaties
(technisch) voor bijvoorbeeld langere houdbaarheid; Kringlooplandbouw: nieuwe verwaarding van
reststromen
• Transparantie over voedselverspilling in met name de retailsector
2.1.SO9.1.4 Bedreigingen
• Residuen van gewasbeschermings- en diergeneesmiddelen; consumenten weinig bereid meer te
betalen voor voedselveiligheid, duurzaamheid en transparantie; de gevaren van nieuwe vormen
van landbouw zoals kringlooplandbouw, diervriendelijke productiewijzen, nieuwe plantaardige
producten
• Concurrentie van landen met een lagere kostprijs, onder andere door minder vergaande eisen aan
het welzijn en de gezondheid van dieren; Nieuwe huisvestingseisen ten behoeve van milieu en
gezondheid (gesloten stallen, geen uitloop) die verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving
van dieren tegenwerken
• Verlies aan nuance bij duurzaamheids-discussies over vermindering van vleesconsumptie; Niet
alle vleesvervangers dragen bij aan een gezond voedingspatroon
• Aankoop- en consumptiepatronen veranderen maar langzaam
• Langzame consumentenacceptatie van nieuwe initiatieven; kringlooplandbouw met
reststroomverwaarding kan fraudegevoelig zijn
2.1.SO9.1.5 Andere opmerkingen
Uit de SWOT (p. 109 ev) komt naar voren dat op het gebied van voedselveiligheid veel bedrijven in de
afgelopen decennia ISO en HACCP doorgevoerd hebben, waardoor het aantal incidenten aanzienlijk is
teruggedrongen. De DALY’s (een maat voor de totale ziektelast) zijn in de periode 2009-2012 echter
toegenomen. Dat betekent dat de infecties die nog wel voorkomen, ernstiger zijn. In de aanvullende
SWOT (p 13) wordt aangegeven dat de ontwikkelingen rond dataficering kansen bieden voor
voedselveiligheid en procesoptimalisatie. Technologische ontwikkelingen bieden kansen voor verbetering
van de transparantie (SWOT p. 111). Voor wat betreft het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen geldt
er een (EU geharmoniseerd) ‘nee, tenzij’- beleid. Zo mogen geen gewasbeschermingsmiddelen worden
gebruikt en de residuen daarvan in voedsel aangetoond, tenzij na een wetenschappelijke risico beoordeling
de werkzame stof door de EU is goedgekeurd, gewasbeschermingsmiddelen door nationale autoriteiten
zijn toegelaten en maximale residu niveaus (MRL’s) door de EU zijn vastgesteld. Nederland streeft ernaar
– met het oog op waterkwaliteit en biodiversiteit - dat in 2030 nagenoeg geen residuen van
gewasbeschermingsmiddelen meer op producten worden gevonden (Toekomstvisie Gewasbescherming).
Als N26 is geformuleerd: Betere voedselveiligheid en transparantie, inclusief minder
gewasbeschermingsmiddelen.
Maatschappelijke groeperingen zetten expliciet in op opnieuw verbinding maken tussen consument en
producent, door onderwerpen als dierenwelzijn (plofkip), antibioticagebruik, kostprijsminimalisatie
(kiloknaller) onder de aandacht van het grote publiek te brengen (SWOT p. 81 ev). Hun motief is dat als
mensen weten wat er daadwerkelijk gebeurt in de productie van voedingsmiddelen, ze een andere keuze
maken. Een groeiend aandeel consumenten is gevoelig voor dierenwelzijn (SWOT p. 55), consumenten
willen meer inzicht in de productiewijze.
Op grond van de Wet dieren moet het welzijn van dieren, vanwege de intrinsieke waarde van de dieren,
gewaarborgd worden. Uit de aanvullende SWOT (p. 17) komt echter naar voren dat de marktdruk (lage
prijs) leidt tot een streven naar een zo laag mogelijke kostprijs en daardoor druk op dierenwelzijn. Private
keurmerken en concepten, inclusief onderliggende kwaliteitssystemen, blijken beperkt gevalideerd met
diergebonden welzijnsmetingen. Dierenwelzijn is complex en niet altijd eenduidig meetbaar (Aanvullende
SWOT, p.29). Zo kan antibiotica gebruik een indicatie zijn voor ‘ziekte’ en daarmee voor verminderd
dierenwelzijn. Een en ander vraagt echter om een gezamenlijk ontwikkeltraject waarbij gestart wordt met

NL

121

NL

meetpunten waar wetenschappelijk en/of maatschappelijk overeenstemming over bestaat. Als N27 is
geformuleerd: Beter dierenwelzijn inclusief diergezondheid
Niet alleen dierenwelzijn, ook andere duurzaamheidsvraagstukken worden meer en meer betrokken in het
maatschappelijk debat rond voedsel (SWOT p. 55, 81; aanvullende swot Duurzamer geproduceerd
voedsel). De voedselproductie en het huidige voedingspatroon met te veel dierlijke eiwitten leidt tot een
hoge milieudruk en de maatschappelijke verwachtingen om dit te veranderen zijn groot. In 2020 is de
Nationale Eiwitstrategie (NES) uitgebracht, waarin wordt aangegeven dat de productie van plantaardige
eiwitten en de benutting van eiwitten uit reststromen en andere bronnen wil vergroten. De NES zet onder
meer in op teelt van typisch Nederlandse eiwitrijke gewassen, waaronder aardappelen, gras en
vlinderbloemigen, zoals veldbonen, maar ook op stimuleren van innovatie en ontwikkeling van
alternatieve eiwitbronnen voor mens en dier, en het verhogen van het aandeel plantaardig eiwitrijk voedsel
in de totale consumptie. Als N28 is geïdentificeerd: Duurzamer geproduceerd voedsel inclusief
eiwittransitie
Om veranderingen in de voedselproductie te realiseren is het van belang dat consumenten weten wat ze
eten. Daarvoor is het van belang dat de consument een reële perceptie over voedsel heeft, de
duurzaamheidsimpact van voedsel kan achterhalen en weet welke producten beter zijn. Maar ook een
andere voedselomgeving (aanbod) die de consument helpt duurzamere en gezonde producten te kiezen als
de gemakkelijke en normale keuze is hierbij van belang. Hierbij speelt de agrarische sector een
belangrijke rol. Daarom is als N29 onderkend: Een landbouw die bijdraagt aan een gezond eetpatroon. In
dit kader speelt het Voedingscentrum een grote rol. Het Voedingscentrum biedt consumenten betrouwbare
informatie over voeding zodat consumenten gezonder, duurzamer en veiliger kunnen kiezen.
Ook het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport draagt bij aan het nationale beleid voor de
omslag naar een meer plantaardig en plantaardig dieet:
• Het gezamenlijke doel van ministeries van Volksgezondheid en Landbouw is dat meer mensen eten
volgens de zogenaamde Schijf van Vijf (zie: Voedingscentrum). De Schijf van Vijf bevat vijf
'compartimenten' met groepen gezonde producten. Als je je voeding baseert op de schijf van 5 is dat
volgens wetenschappelijk onderzoek gezond. Met deze Schijf van Vijf willen we mensen stimuleren om
duurzamere en plantaardigere voedselkeuzes te maken, bijvoorbeeld door vlees te vervangen door
peulvruchten. Het streefdoel in 2030 is een voedingspatroon waarin de verhouding tussen dierlijke en
plantaardige eiwitten 50/50 is. Deze verhouding past bij de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum die
zowel ziet op gezondheid als duurzaamheid. De huidige verhouding in de consumptie van dierlijke en
plantaardige eiwitten is 60/40.
• Om ervoor te zorgen dat deze verschuiving naar een meer plantaardig voedingspatroon ons voorziet van
de benodigde hoeveelheid voedingsstoffen zoals eiwitten, heeft ons ministerie - in nauwe samenwerking
met het ministerie van Landbouw - onze nationale Gezondheidsraad opdracht gegeven om ons te
adviseren over de mogelijke gezondheidseffecten van een overgang naar meer plantaardige
eiwitconsumptie (zie: Gezondheidsraad). Welke aandachtspunten zijn er vanuit voedingsoogpunt en zijn
er mogelijk specifieke aandachtspunten voor bepaalde bevolkingsgroepen zoals ouderen?
• Een ander relevant voorbeeld van een van onze beleidsdoelstellingen is de verlaging van de btw voor
groenten en fruit tot 0% (zie: Kamerbrief over gezonde voeding). We onderzoeken nu wat een passende
afbakening is van de definitie van groente en fruit. Deze definitie zou legaal moeten zijn, maar ook nuttig
vanuit voedingsoogpunt. Een van de meer gecompliceerde vragen die beantwoord moeten worden, is in
hoeverre bewerkte producten in aanmerking komen voor de belastingvermindering. We willen gedachten
uitwisselen over de manier waarop andere landen en EU-lidstaten hun definitie op dit punt hebben
afgebakend.
De SWOT (p. 113-114) geeft aan dat de Nederlandse overheid via campagnes halvering van de
voedselverliezen en voedselverspilling bereiken door in te spelen op het gedrag van consumenten,
ketenpartijen en producenten. Voor het terugdringen van voedselverspilling in de keten wordt samen met

NL

122

NL

ketenpartijen naar oplossingen gezocht. Kansen voor het verminderen van voedselverspilling liggen
bijvoorbeeld bij nieuwe initiatieven voor het vermarkten van voedsel dat anders weggegooid zou worden
(zoals ‘too good to go’ voor voedsel op de houdbaarheidsdatum of buitenbeentjes voor afwijkende
producten), kringlooplandbouw en het afdwingen van transparantie over voedselverspilling (in de
retailsector). Als behoefte N30 is geformuleerd: Minder voedselverspilling.
2.1.SO9.2 Identificatie van behoeften

Code

Titel

Behoefte
wordt
Prioritering op het niveau van het strategisch aangepakt
GLB-plan
in
strategisch
GLB-plan

N.26

Betere voedselveiligheid en transparantie,
inclusief minder gewasbeschermingsmiddelen

Categorie 3

Gedeeltelijk

N.27

Beter dierenwelzijn inclusief diergezondheid

Categorie 2

Ja

N.28

Duurzamer geproduceerd voedsel inclusief
eiwittransitie

Categorie 3

Gedeeltelijk

N.29

Een landbouw die bijdraagt aan een gezond
eetpatroon

Categorie 3

Nee

N.30

Minder voedselverspilling

Categorie 4

Nee

Andere opmerkingen in verband met de behoeftebeoordeling.
N.26: Het niveau van voedselveiligheid en transparantie is in Nederland weliswaar relatief goed dankzij
wet- en regelgeving en instituties, maar het NSP kan een belangrijke bijdrage leveren aan de doelen van
het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 en het Pakket van Maatregelen
emissiereductie gewasbescherming open teelten, door de afhankelijkheid van
gewasbeschermingsmiddelen te verminderen (weerbare teelten, functionele agrobiodiversiteit, verbinden
land- en tuinbouw en natuur) en emissie reducerende maatregelen (bufferzones, precisietechnieken).
N.27: Er is een groeiende kloof tussen maatschappelijke verwachtingen inzake dierenwelzijn en de
praktijk. Het NSP kan op een effectieve wijze een bijdrage leveren aan de behoefte, naast andere nationale
beleidsinstrumenten.
N.28: De voedselproductie en het huidige voedingspatroon met te veel dierlijke eiwitten leidt tot een hoge
milieudruk en de maatschappelijke verwachtingen om dit te veranderen zijn groot.
N.29: Het NSP draagt - via het sectorale programma en fruit - ook bij aan deze behoefte.
N.30: Deze behoefte wordt buiten het GLB voortvarend opgepakt, namelijk door de Stichting Samen
Tegen Voedselverspilling, die met een kleine 100 stakeholders en steun van LNV werkt aan het tegengaan
van voedselverspilling in de keten en in huishoudens .
2.1.SO9.4 Interventielogica
Vorm van
interventie

Soort interventie

Interventiecode (LS) - Gemeenschappelijke
Naam
outputindicator

DPdecoupled Eco-scheme(31) - Regelingen voor het klimaat, het
milieu en dierenwelzijn
Sectoral Groenten en
fruit

NL

I.31 - Eco-regeling voor O.8. Aantal hectaren of
klimaat en
grootvee-eenheden waarvoor
leefomgeving
ecoregelingen gelden

PROMO(47(1)(f)) - afzetbevordering, communicatie I.47 - 1(f) - Sectorale
O.35. Aantal ondersteunde
en marketing, waaronder acties en activiteiten die in interventie Groenten & operationele programma’s
het bijzonder zijn gericht op het vergroten van het
Fruit (SIG&F) consumentenbewustzijn voor kwaliteitsregelingen
PROMO(47(1)(f))
van de Unie en het belang van gezonde
eetgewoonten, en op de diversificatie en consolidatie
van afzetmarkten

123

NL

RD

INVEST(73-74) - Investeringen, met inbegrip van
investeringen in irrigatie

I.73.1b - Productieve
O.20. Aantal ondersteunde
investeringen Groen - productieve
Blauw en dierenwelzijn investeringsverrichtingen of eenheden op de boerderij

RD

INVEST(73-74) - Investeringen, met inbegrip van
investeringen in irrigatie

I.73.1c - productieve
investeringen jonge
landbouwers

RD

COOP(77) - Samenwerking

I.77.1 - Samenwerking O.1. Aantal projecten van
EIP operationele
operationele groepen in het kader
groepen
van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP)

O.20. Aantal ondersteunde
productieve
investeringsverrichtingen of eenheden op de boerderij

Overzicht

Nederlandse consumenten verwachten dat het voedselaanbod veilig is, in die zin dat er geen ongewenste
stoffen en micro-organismen in voorkomen die gezondheidsschade veroorzaken. In Nederland is dit in
hoge mate geborgd door regelgeving en toezicht op naleving daarvan. De verwachtingen van
voedselproductie nemen toe, in die zin dat er ook steeds meer belang wordt gehecht aan het produceren
van voedsel met oog voor de effecten op de omgeving en het welzijn van dieren. Doordat steeds meer
niet-agrariërs wonen in het landelijk gebied, nemen ook de zorgen toe over de effecten van agrarische
bedrijfsvoering op omwonenden en passanten. Aspecten die betrekking hebben op een verminderde
afhankelijkheid van chemische middelen en het terugdringen van emissies naar water en omliggende
gebieden komen nadrukkelijk terug in de Groenblauwe Architectuur (doelen klimaat, milieu en
biodiversiteit) en komen hier niet afzonderlijk aan bod.
De vijf behoeften binnen het doel kennen zes veelal gemeenschappelijke aspecten die een rol spelen bij de
prioritering en de interventiestratiegie en -logica:
a. Meer inzicht in duurzaamheidsimpact van voedsel: betrouwbare informatie over het verschil in impact
tussen reguliere en duurzamer geproduceerde producten (randvoorwaarde)
b. Reële percepties over voedsel: een consument die kennis heeft over duurzaamheidsimpact van voedsel
en weet welke producten beter zijn (goed voor motivatie om duurzamere producten te kopen).
c. Een andere voedselomgeving: (vnl. wijze van aanbod) die de consument helpt duurzamere en gezonde
producten te kiezen dan de gemakkelijke en normale keuze

NL

124

NL

d. Andere voedselvaardigheden: (anders dan informatie, kennis en daadwerkelijke keuzes in de winkel):
bijv. bereiding van innovatieve producten.
e. Gelijkwaardigere ketensamenwerking: (nodig voor a t/m d) zodat duurzaam produceren samengaat met
ondersteunend koop- en eetgedrag.
f. Normatieve instrumenten: als aanvulling op a – e, door met flankerend beleid, druk op de ketel zetten
met regelgeving, BTW tarieven, accijnzen, heffingen, etc.).
We streven naar een voedselsysteem waar investeringen van de landbouw in de productie van duurzamer
voedsel voor een gezond eetpatroon, zich op termijn gaan terugverdienen in de markt (en samenleving).
Aangezien het doel ’Maatschappelijke verwachting van voedsel’ meerdere thema’s kent en een cross
cutting/horizontaal karakter heeft, zijn meerdere interventies hiervoor van toepassing. Met uitzondering
van dierenwelzijn en gezond eetpatroon zijn geen specifieke interventies ingericht, maar koppelen de
doelen/behoeften mee met interventies die in beginsel voor andere meer prioritaire doelen zijn ingericht.
Dit meekoppelen houdt (voor de niet-grondgebonden interventies) in dat bij de
subsidiabiliteitsvoorwaarden aandacht is voor de prioritaire behoeften van de maatschappelijke
verwachting van voedsel, zodat activiteiten die hieraan bijdragen (meer) kans op steun krijgen.
De specifieke doelstelling voedselveiligheid en het voorkomen van voedselverspilling houdt verband met
de sectorale doelstellingen productieplanning, onderzoek & ontwikkeling, milieuvriendelijke
productiemethoden en het verhogen van de consumptie van groenten en fruit bij de sectorale interventie
groenten en fruit. Nederland heeft daarvoor het interventietype PROMO opengesteld.
Dit biedt de producentenorganisaties de mogelijkheid om voorlichtingsacties uit te voeren die gericht zijn
op het verhogen van het bewustzijn van de voordelen van de consumptie van groenten en fruit.
Activiteiten ter preventie van voedselverspilling door uitval in de keten of de aantasting van de
productkwaliteit verderop in de keten worden gestimuleerd. Het betreft onder andere de marketing van
minder esthetische groenten en fruit.

Dierenwelzijn inclusief diergezondheid

Verbeteren dierenwelzijn
Het nationale beleid is gericht op het bereiken en behouden van een toekomstbestendige veehouderij,
zoals onder andere weergegeven in de aanpak verduurzaming veehouderij en ambities voor verbetering
van dierenwelzijn. De ruggengraat van het dierenwelzijnsbeleid van Nederland is het concept van
duurzame kringlooplandbouw. Bij deze vorm van duurzame landbouw wordt er zorgvuldig omgegaan met
hulpbronnen, wordt de kringloop van het gebruik van hulpbronnen op het laagste niveau gesloten, wordt
milieu en biodiversiteit beschermd en is er sprake van een gezonde productie methoden voor mens en dier.
Dierenwelzijn is een integraal onderdeel van kringlooplandbouw. In het coalitieakkoord wordt genoemd
dat in overleg met boeren, marktpartijen, maatschappelijke organisaties en andere ‘stakeholders’ het
initiatief genomen zal worden tot een convenant over de ontwikkeling naar een dierwaardige veehouderij.
Dit convenant vormt de basis van wetgeving die de komende kabinetsperiode in werking treedt voor een
dierwaardige veehouderij in balans met de volksgezondheid. Onze ambitie is om de transitie naar een
dierwaardige veehouderij te realiseren (conform de 5-domeinen van Mellor en vanuit de intrinsieke
waarde van dieren).
We werken eraan om dit te bereiken door
1) te werken aan een convenant Dierwaardige Veehouderij met marktpartijen, NGO's en overheid en door
2) het opstellen van verbeterde wetgeving op basis van het convenant en het specificeren van de

NL

125

NL

aangenomen wijziging van de Dierenwet.
De doelen van het convenant zijn afspraken over de overgang naar huisvestingssystemen met diergericht
ontwerp, verlagen van incidentie van (veelvoorkomende) ziekten en het gebruik van dierenrassen met
eigenschappen die hen schaden verlagen.
Het convenant kan voortbouwen op bestaande duurzaamheidsplannen van de melkvee-, varkens-,
pluimvee- en geitensector. Dit is een ander onderdeel van ons landelijke beleid. In deze plannen, die op
initiatief van de overheid zijn opgesteld, hebben de sectoren aangegeven hoe zij willen verduurzamen,
onder meer hoe zij het dierenwelzijn willen verbeteren. Daarnaast is er al een subsidieregeling voor
duurzame stallen, inclusief verbetering dierenwelzijn.
Staartcouperen
Het stoppen met fysieke ingrepen die het gevolg zijn van de wijze van houden van dieren is een onderdeel
van de ontwikkeling naar een toekomstbestendige veehouderij. Om het staartcouperen uit te faseren, is het
noodzakelijk dat de oorzaken van staartbijten aangepakt worden. Dit vraagt in veel gevallen een
fundamentele aanpassing van de bedrijfsvoering en de nodige investeringen en daarmee aanpassing van
het verdienmodel. De Nederlandse regelgeving schrijft voor dat varkens van alle leeftijdscategorieën
minstens 18-50% meer ruimte hebben dan de Europese richtlijnen voorschrijven. Met de Nederlandse
varkenssector is een einddatum vastgesteld in 2030. Door die duidelijkheid nu te bieden, kan de
varkenshouder hier al de komende jaren bij investeringen rekening mee houden en ervaring opdoen met
het houden van varkens met intacte staarten door geleidelijk aan meer tomen met biggen te houden waar
niet gecoupeerd wordt. Hierdoor kan het couperen stapsgewijs afgebouwd worden. De hieronder
genoemde pilot voor een diergebonden ecoregeling voor dierenwelzijn kan hierbij helpen.
NL
Gewicht
EU richtlijn
regelgeving % meer
Biggen en
varkens
ruimte
vleesvarkens
Besluit
nationaal
Richtlijn
houders van boven EULevend
2008/120/EG
dieren art.
richtlijn
gewicht in kg van de RAAD
2.17
0,20m2 (voor
biggen van
< 10
0,15 m2
33% meer
minder dan 15
kg)
0,30 m2 (voor
10 – 20
0,20 m2
biggen 15 –
50% meer
30kg)
30 – 50
0,40 m2
0,50 m2
25% meer
50 - 85
0,55 m2
0,65 m2
18% meer
85 – 110
0,65 m2
0,80 m2
23% meer
1,00 m2

>110

NL

1,00 m2

Vleesvarkens
worden in NL
in het
algemeen
geslacht
voordat ze
110 kilo zijn

126

NL

Levensduur melkkoeien
Met meerdere Nederlandse veehouderijsectoren zijn de afgelopen jaren afspraken gemaakt over hoe zij
hun sector kunnen verduurzamen. Zo ook met de melkveehouderijsector. Melkproductie moet steeds
worden bezien in relatie tot dierenwelzijn, diergezondheid en levensduur van melkkoeien. Hiervoor is veel
aandacht in het eigen verduurzamingsplan van de Nederlandse melkveesector. Wat betreft de levensduur
zijn in het plan doelen gesteld voor een gemiddelde leeftijd voor 2025 en 2030. Uit de basismonitoring,
welke elk kwartaal wordt uitgevoerd blijkt dat er positieve resultaten geboekt worden, onder andere op
levensduur. De huidige gemiddelde leeftijd is 6 jaar, de hoogste in de afgelopen 5 jaar. We zien dus een
positieve trend, die ook verband houdt met de acties in het duurzaamheidsplan van de sector. Dit is de
reden waarom we hebben besloten om de levensduur van melkkoeien niet specifiek in het GLB aan te
pakken, maar dit te blijven stimuleren via nationaal beleid. De sector volgt een integrale aanpak gericht op
duurzame koeien en het continu verbeteren van dierenwelzijn, waarbij melkveehouders gestimuleerd
worden te werken aan het verlengen van de levensduur van de melkveestapel. Tevens wordt er middels
publiek-private samenwerking gewerkt aan meerdere onderzoeksdoelen, waaronder verlenging van de
levensduur. Dat gezegd hebbende, is het voor boeren mogelijk om de investeringsinterventie in te zetten
voor verbetering van het dierenwelzijn.
Uitfaseren kooihuisvesting
Voor wat betreft het uitfaseren van kooihuisvesting van bepaalde dieren, zijn er de afgelopen jaren al
stappen genomen. Zo geldt er sinds 1 januari 2021 een verbod op verrijkte kooien voor leghennen. Dit
betekent dat op dit moment in Nederland alleen alternatieve en zogenaamde
koloniekooihuisvestingssystemen zijn toegestaan. Het percentage leghennen dat in alternatieve systemen
wordt gehouden bedraagt bijna 90%. Voor wat betreft de individuele huisvesting van kalveren zien we in
de praktijk dat deze dieren doorgaans ruim voor de maximaal wettelijke periode van 8 weken al in
groepen worden gehouden.
Antibiotica resistentie
Antibioticaresistentie is een bedreiging voor de gezondheid van mens en dier. Het veterinair
antibioticumbeleid is erop gericht om de selectie op antibioticaresistentie zoveel mogelijk te beperken.
Samen met dierhouders en dierenartsen zetten we daarom al jaren succesvol in op een reductie van het
gebruik van antibiotica in de dierhouderij. Dit komt ook uit de SWOT (p. 109 ev) naar voren, namelijk dat
het antibioticumgebruik laag is. De behaalde reductie is ook effectief gebleken in de vermindering van
antibioticaresistentie. Over de periode 2009-2021 is in Nederland een aanzienlijke antibioticumreductie
van 70,8% bereikt. Dit resultaat zorgt ervoor dat Nederland het door de EU gestelde reductiedoel van 50%
voor 2030 reeds heeft behaald. Echter de inzet van Nederland blijft onverminderd groot om een verdere
reductie te bewerkstelligen, wat in lijn is met het huidige antibioticabeleid.
De focus van het huidige antibioticumbeleid ligt op een verdere reductie van het gebruik van antibiotica in
die diersectoren waar het antibioticumgebruik hoog is en op hooggebruikende bedrijven binnen de
verschillende diersectoren. Omdat de kans op ontwikkeling van antibioticaresistentie het grootst is in
situaties waar veel antibiotica worden gebruikt richt het vervolgbeleid zich met name op zogenaamde
‘hooggebruikers’. Het beleid is sectorspecifiek en volgt op het tot en met 2016 gehanteerde generieke
beleid. Het vervolgbeleid houdt rekening met de verschillen tussen sectoren en bedrijven en de diversiteit
aan diergezondheidssituaties die ten grondslag liggen aan het antibioticumgebruik. Het verbeteren van
diergezondheid in de dierhouderij is een van de speerpunten van dit beleid om tot een verdere reductie in
antibioticumgebruik te komen. Daarnaast is het van belang om te kijken waar verantwoord
antibioticumgebruik verder bevorderd kan worden.
In 2019 hebben de pluimvee-, varkens- en kalversector sectorale doelen gesteld voor 2024 voor verdere
reductie van het antibioticumgebruik. Op deze sectorale doelstellingen die toezien op het verlagen van het

NL

127

NL

aantal hooggebruikende bedrijven is goede voortgang.
Dierenartsen hebben een sleutelrol in het voorschrijven van antibiotica en in het adviseren over
preventieve maatregelen. Daarom blijft de inzet dat dierenartsen en dierhouders samen blijven werken
(ook met andere erfbetreders) aan een verantwoord antibioticumgebruik. In het NSP zijn ten aanzien van
antibioticagebruik geen specifieke maatregelen in het NSP voorzien, omdat dit adequaat wordt
geadresseerd met nationaal beleid.
Andere dierenwelzijnsverbeteringen
Ook bij andere dierenwelzijnsverbeteringen blijft de afbouw van interventies plaatsvinden op basis van
wetenschappelijk onderzoek. Zo bestaat er reeds een verbod op snavelkappen voor leghennen. Het
verwijderen van de achterste teen van haantjes en snavelkappen van ouderdieren, eendagskuikens voor
export en kalkoenen is echter nog steeds mogelijk om verwondingen van de andere dieren te voorkomen.
Voor deze genoemde ingrepen die nog zijn toegestaan zijn er tijdschema's voor verbod (januari 2023 voor
verwijderen achterste teen, september 2023 voor snavelkappen) en voor al die ingrepen wordt onderzocht
of en hoe de afbouw op een dergelijke manier kan worden gedaan dat er een balans is tussen de gevolgen
van het stoppen van de ingreep voor het welzijn van het dier en de gevolgen voor het dier zelf.
Inzet GLB voor verbetering dierenwelzijn
Verduurzaming van het GLB betekent ook een betere positie van het dier in het GLB. In het GLB-NSP
wordt dierenwelzijn integraal opgenomen, door te borgen dat GLB-interventies geen voorziene negatieve
uitwerking op dierenwelzijn hebben en indien mogelijk bijdragen aan dierenwelzijn. Indien een
interventie betrekking heeft op de veehouderij, zal dierenwelzijn worden meegewogen via voorwaarden,
doelen of selectiecriteria. Dierenwelzijn houdt in ieder geval in het borgen van goede voeding, goede
omgeving, goede gezondheid, natuurlijk gedrag, positieve emotionele toestand (Five Domains model,
Mellor, 2016) en de intrinsieke waarde en integriteit van het dier.
Het staartcouperen bij biggen en de huidige levensduur van melkkoeien zijn beide signalen dat er
verbeteringen nodig zijn in de huidige wijze van veehouderij. Deze signalen staan niet op zich en zijn van
vele factoren afhankelijk, wat daarmee het komen tot een oplossing complex maakt. Om die reden worden
in het NSP boeren zoveel als mogelijk ondersteund om de nodige transitie mogelijk te maken.
Dierwaardige veehouderijpraktijken worden onder meer bevorderd door binnen de investeringsregeling
ruimte te bieden voor investeringen voor dierenwelzijns- en diergezondheidsverbeteringen op het gebied
van onder andere huisvesting en diermanagement. Hier vallen dus ook investeringen onder die kunnen
leiden tot een langere levensduur van melkkoeien en het verminderen van het risico op staartbijten bij
varkens, waardoor het mogelijk wordt om geleidelijk te stoppen met staartcouperen van biggen, maar ook
investeringen voor andere transities zoals het uitfaseren van kooihuisvesting van dieren genoemd in het
“End the Cage Age”-initiatief. Nadruk zal liggen op de verdere uitfasering van kooihuisvesting. Zoals
aangegeven mogen leghennen niet meer in verrijkte kooien worden gehouden. Dit willen we doorzetten
voor de andere dieren uit het “End the Cage Age” initiatief die in Nederland nog in kooien gehouden
worden. Een volgende stap is het werken naar een verbod op koloniekooihuisvesting voor leghennen.
Ook de samenwerking EIP- en kennisuitwisselingsinterventies staan open voor dierenwelzijns- en
diergezondheidsinitiatieven. Dierenwelzijn wordt expliciet meegenomen in het Agrarische Kennis en
Innovatie Systeem (AKIS).
Daarnaast komt er binnen de tweede pijler een pilot om te onderzoeken of een diergebonden ecoregeling
gericht op met name de verbetering van dierenwelzijn (incl. diergezondheid) mogelijk is. Deze pilot wordt
nadrukkelijk samen met de markt en het maatschappelijk veld en de markt uitgewerkt, om te toetsen
welke activiteiten effectief en verifieerbaar zijn en hoe deze verbeteringen zoveel mogelijk binnen de
keten bestendigd kunnen worden Hierdoor wordt ervaring opgedaan met activiteiten op het gebied van

NL

128

NL

bijvoorbeeld duurzaamheid, dierenwelzijn - zoals verdere vermindering van het risico van staartbijten bij
varkens - en diergezondheid. In deze pilot wil de overheid varkenshouders en overige ketenpartijen
stimuleren om varkens met hele staarten te houden en het vlees van deze dieren af te zetten.
Het doel is
1) het gezamenlijk ontwikkelen van samenwerkingsverbanden in de varkenshouderijketen die moeten
leiden tot het op de (Nederlandse) markt brengen van varkensvlees afkomstig van varkens met hele - niet
gecoupeerde – staarten en
2) het verspreiden van kennis en ervaring over (de aanpak van) het houden van varkens met hele staarten
en de vermarkting daarvan.
Het totaal budget van de pilot wordt geraamd op ongeveer 5 miljoen Euro en de looptijd op 2 jaar. Het
streven is om de pilot in 2023 te starten. Per project zal een samenwerkingsverband moeten bestaan uit
o.a. tenminste 5 varkenshouders en er wordt gestreefd naar in ieder geval 3 projecten. De varkenshouders
die al gestopt zijn met staartcouperen dienen als voorbeeld voor de verdere invulling en ervaringen binnen
de biologische veehouderij worden meegenomen. Bij goede resultaten zal nog in dezelfde GLB-periode
gestart worden met een diergebonden ecoregeling.
2.1 SO9 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het bedrag en
de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale doelstelling
niet relevant
2.1 SO9.8 Selectie van de resultaatindicator(en)
Selectie van de resultaatindicator(en) voor deze specifieke doelstelling
Resultaatindicatoren [Aanbevolen resultaatindicatoren voor deze specifieke doelstelling zijn volledig vet
gedrukt]

Streefwaarde

R.44 PR - Verbetering van dierenwelzijn Aandeel grootvee-eenheden (GVE’s) vallend
onder ondersteunde acties ter verbetering van dierenwelzijn

2,74 %

Motivering van de streefcijfers en gerelateerde mijlpalen
In onderstaand overzicht staat weergegeven welke interventies bijdragen aan de verschillende
resultaatindicatoren. Voor de uitleg van de interventies en de gekozen uitgangspunten wordt verwezen
naar hoofdstuk 5.
De berekening van deze resultaatindicator R.44 is afgeleid van de mijlpalen en streefcijfer voor
biologische landbouw R.29. Aan R.44 zijn de cijfers van de pilot voor diernwelzijn toegevoegd. De
streefcijfers zijn opgenomen louter ten behoeve van statistische doeleinden.

NL

129

NL

2.1 SO9 9 Motivering van de financiële toewijzing
Inschatting is gebaseerd op de uitvoering POP3, uitgaande van een intensivering van innovatie (EIP) en
een nieuwe pilot voor dierenwelzijn.
De budgetten voor de verschillende investeringsinterventies zijn op basis van ervaringscijfers en
beschikbare cofinanciering.

NL

130

NL

2.1.XCO Horizontale doelstelling: de sector moderniseren door kennis, innovatie
en digitalisering in de landbouw en in plattelandsgebieden te stimuleren en te
delen, en het benutten daarvan bevorderen

2.1.XCO.1 Samenvatting van de SWOT-analyse
2.1.XCO.1.1 Sterke punten
• De ‘gouden driehoek’ samenwerking tussen onderwijs, onderzoek en adviesorganisaties
• Goed ontwikkeld en vitaal onderzoeks- en onderwijssysteem
• Samenwerking binnen het groen onderwijs en het onderzoek
• Korte lijnen tussen onderzoek en bedrijfsleven met grote historie
• Veel ervaring met gelijkwaardige kennisuitwisseling tussen ondernemers
• Grote verscheidenheid aan voorlichters, kennismakelaars en intermediairs
• Groot gebruik van POP3-instrumenten voor kennisoverdracht en innovatie
• Gemiddelde opleidingsniveau van de agrarische ondernemers
• Breed aanbod aan reguliere en deeltijdopleidingen
• Sterke grondpositie binnen de rurale, innovatieve ontwikkelingen
• Sterke internationaal imago van de innovatiekracht
2.1.XCO.1.2 Zwakke punten
• Gebrekkige doorstroming van kennis naar het ‘boerenerf’
• Relatief lage publieke investeringen in R&D t.o.v. industriële sectoren
• Inzetten van AKIS instrumenten is complex, tijdrovend en risicovol
• Beperkte synergie tussen onderwijs, onderzoek en adviesorganisaties
• Beperkte middelen voor kennis en innovatie voor toeleverende MKB-bedrijven
• Beperkte bereidheid om te betalen voor advies en ondersteuning
• Overaanbod van informatie uit groot aantal informatiebronnen
• Beperkt overzicht van uit de praktijk afkomstige innovatie initiatieven
• Beperkte verbinding tussen innovaties door schotten tussen ondersteunende maatregelen
• Beperkte opschaling van praktijknetwerken
2.1.XCO.1.3 Kansen
• Pluriform systeem met diensten voor het faciliteren van innovatie
• Marktgerichte kennisorganisaties creëren vraag op internationaal niveau
• Ruime ervaring netwerken stimuleert de doorontwikkeling van deze structuren
• Brede productie oriëntatie: nichegericht naar exportgericht
• Brede doelgerichte infrastructuur voor verspreiding van kennis en innovatie
• Blijvende beschikbaarheid en toegankelijkheid van kennisbronnen
• Beschikbaarheid van kennis over kringlooplandbouw en klimaatvraagstukken
• Kennisontwikkeling vanuit de praktijk
• Digitalisering en toepassing van mobiele applicaties en tools binnen de bedrijfsvoering
2.1.XCO.1.4 Bedreigingen
• Herziening onafhankelijk bedrijfsadviessysteem
• Gebrek aan visie op de toekomst van de landbouw

NL

131

NL

• Gebrek aan visie op het kennisniveau en -profiel van agrarische ondernemers
• Sterke afhankelijkheid van onderzoeksinstellingen van overheidsfinanciering
• Veel belovende initiatieven moeten onder druk van private financiers te snel op eigen benen staan
• Spanning tussen publieke en private belangen bij innovatie
• Risicomijdend gedrag bij publiek gefinancierd onderzoek
• Afrekening onderzoek op belang voor de wetenschap i.p.v. de samenleving of de praktijk
• Onvoldoende risicospreiding bij experimenten en innovatie
2.1.XCO.1.5 Andere opmerkingen
Need 31 is een overkoepende behoefte voor kennis en innovatie voor alle 9 specifieke doelen van het
GLB. Om een integraal advies te kunnen geven en innovatieprojecten ruimte te geven om over meerdere
thema’s tegelijk naar oplossingen te zoeken, is deze behoefte bewust overkoepelend geformuleerd. Voor
onderdeel kennis is er een behoefte aan onpartijdige adviseurs en coaches. Hierbij hebben adviseurs de rol
om ondernemers met kennisoverdracht te helpen, waarbij coaches meer de rol hebben om ondernemers
zelf hun weg te helpen vinden. Om te borgen dat deze coaches en adviseurs onpartijdig zijn en beschikken
over de juiste kennis en vaardigheden is er behoefte aan een erkenningssysteem waarbij de coaches en
adviseurs geregistreerd staan en een kwaliteitsborging plaatsvind. Er is een behoefte om deze inzet van
adviseurs en coaches waar mogelijk goed te coördineren met de overige interventies zoals investeringen
en gebiedsgericht beleid, omdat dit de inzet veel efficiënter kan maken.
De adviseurs en coaches moeten toegang hebben tot beste kennis. Ten slotte is een goede verbinding met
de rest van het Agrarisch kennis en innovatiesysteem (AKIS) nodig zoals onderwijs, onderzoekers en
overheid. Adviseurs en coaches spelen ook een belangrijke rol in het verzamelen en terug-rapporteren van
ervaringen in het veld naar de rest van het AKIS.
Voor innovatie is er behoefte aan ondersteuning vanuit de overheid en het GLB. De meeste kleine
agrarische bedrijven hebben namelijk niet zelf de middelen of tijd om dit te doen. Er is een behoefte aan
betere samenwerking tussen ondernemers onderling en partijen daar om heen (zoals toelevering, keten,
regio, NGO’s, etc). Samen kunnen deze partijen innoveren en zo de doelen van het GLB nastreven. Deze
innovatiegroepen (operationele groepen van EIP) moeten gecoördineerd worden en verbonden met
Europees kennisnet. Er is behoefte aan een beter overzicht en meer gecoördineerde inzet van operationele
groepen voor innovatie.
2.1.XCO.2 Identificatie van behoeften

Code

Titel

Behoefte
wordt
Prioritering op het niveau van het strategisch aangepakt
GLB-plan
in
strategisch
GLB-plan

N.31

Goed functionerend Agrarisch Kennis en
Innovatie Systeem

Categorie 1

Ja

Andere opmerkingen in verband met de behoeftebeoordeling.
N.31: Uit de aard van dit doel is het ook gekoppeld aan andere geprioriteerde behoeften binnen het GLB
om synergievoordelen te behalen.
2.1.XCO.4 Interventielogica
Vorm van Soort interventie
interventie

Interventiecode (LS) Naam

Sectoral - ADVI1(47(1)(b)) - adviesdiensten en technische bijstand, I.47 - 1(b) - Sectorale
Groenten en met name op het gebied van duurzame plaag- en
interventie Groenten &
fruit
ziektebestrijdingstechnieken, duurzaam gebruik van
Fruit (SIG&F) gewasbeschermers en diergezondheidsproducten,
ADVI1(47(1)(b))

NL

132

Gemeenschappelijke
outputindicator
O.35. Aantal ondersteunde
operationele programma’s

NL

aanpassing aan en matiging van klimaatverandering, de
arbeidsvoorwaarden, werkgeversverplichtingen en
gezondheid en veiligheid op het werk
Sectoral - TRAINCO(47(1)(c)) - opleiding, met inbegrip van
I.47 - 1(c) - Sectorale
Groenten en coaching en uitwisseling van beste praktijken, met name interventie Groenten &
fruit
op het gebied van duurzame plaag- en
Fruit (SIG&F) ziektebestrijdingstechnieken, duurzaam gebruik van
TRAINCO(47(1)(c))
gewasbeschermers en diergezondheidsproducten, en
aanpassing aan en matiging van de klimaatverandering,
alsook het gebruik van georganiseerde handelsplatformen
en de handel in grondstoffen op de spot- en
termijnmarkten

O.35. Aantal ondersteunde
operationele programma’s

RD

COOP(77) - Samenwerking

I.77.1 - Samenwerking O.1. Aantal projecten van
EIP operationele groepen operationele groepen in het
kader van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP)

RD

COOP(77) - Samenwerking

I.77.4 - Samenwerking
voor Integrale
gebiedsontwikkeling

O.1. Aantal projecten van
operationele groepen in het
kader van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP)

RD

COOP(77) - Samenwerking

I.77.5 - Samenwerking
veenweidegebieden en
Natura 2000

O.1. Aantal projecten van
operationele groepen in het
kader van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP)

RD

KNOW(78) - Uitwisseling van kennis en verspreiding van I.78 - Kennisverspreiding O.33. Aantal ondersteunde
opleidings-, advies- en
informatie
en informatie
bewustmakingsacties of eenheden

Overzicht

Kennis en innovatie zijn onmisbaar bij een sterke, toekomstgerichte en duurzame landbouwsector. Pas als

NL

133

NL

een agrariër weet wat er mogelijk is en wat de nieuwe inzichten zijn, kan dat worden toegepast op het
boerenerf. Er is daarom behoefte aan maatregelen die kennis en innovatie echt doen landen op het
boerenerf. Hiervoor is in de eerste plaats een beter en vooral hechter AKIS nodig (zie hiervoor hoofdstuk
8).
Voor kennisverspreiding is de leer- en informatiebehoefte van de agrarische ondernemers de basis. Die
behoefte is heel verschillend. Daarom is voorzien in een vouchersysteem voor individueel leren,
mogelijkheden voor het volgen van een cursus (ook voor adviseurs), de mogelijkheid om in groepen
samen en van elkaar te leren (praktijknetwerken en projectsubsidies) en de mogelijkheid om te leren via
demonstraties en met behulp van een bedrijfsscan.
Voor innovatie volgen we dezelfde strategie om agrarische ondernemers centraal te stellen. Via
operationele groepen zijn ondernemers zelf aan zet om, met de actoren die ze nodig denken te hebben, te
werken aan oplossingen en kansen.
We zien kennis en innovatie als onderdeel van een innovatiecyclus, waarbij ondernemers vanaf de eerste
gedachte tot aan de daadwerkelijk implementatie ondersteund worden. Deze innovatiecyclus is sterk
interactief met onderzoek, onderwijs of adviesorganisaties.
Belangrijk hierbij is de integrale aanpak. Bij kennisverspreiding en innovatie moeten de verschillende
doelen en behoeftes samengebracht worden. Belangrijk is dat adviseurs die bijvoorbeeld adviseren over
verbetering van de bodemkwaliteit, ook de andere specifieke behoeftes en omstandigheden van het bedrijf
in hun advies meenemen. Vandaar ook dat het van belang is dat kennis en innovatie, een overkoepelend
doel is.
In de sectorale interventie groenten en fruit is de verplichting nieuw om ten minste 2% van het
operationeel programma te besteden aan onderzoek en ontwikkeling. Tot nu toe waren deze activiteiten
niet of nauwelijks in de programma’s opgenomen, zodat hier een positieve impuls verwacht mag worden
op het verhogen van kennis en innovaties. In de praktijk is het gebruikmaken van adviesdiensten op
allerlei gebied, maar met name bij teeltbegeleiding en biologische gewasbescherming, een goede
mogelijkheid voor telers om acties te ondernemen op actuele (teelt)problemen op het bedrijf.
De regeling biedt goede mogelijkheden voor producentenorganisaties, lidtelers en hun medewerkers om
met cursussen en opleidingen hun kennis of vaardigheden te vergroten, zodat het bedrijf zich verder
professionaliseert. Het onderling uitwisselen van kennis en ervaringen is in de sector gebruikelijk.
De digitalisering is in veel onderdelen van de sector groenten en fruit opgepakt en de behoefte aan verdere
automatisering en robotisering lijkt alleen maar toe te nemen door de ontwikkelingen in de arbeidsmarkt.
Het EIP geeft ook ruimte voor samenwerking voor integrale gebiedsontwikkeling en veenweide/N2000.
Bij deze twee interventies is ook de integrale aanpak en de co-innovatieve aanpak van operationele
groepen een belangrijke vereiste. Speciaal is dat deze operationele groepen zich meer op gebiedsgericht
beleid richten en daarbij tegemoet komen aan de needs voor klimaat, emissies en biodiversiteit met
aandacht voor verdienvermogen. De interventie veenweide/ bufferzones komen vooral de onderwerpen
rond veenweide en bufferzones bij N2000 gebieden aan bod.
2.1 XCO 5 Indien relevant, een motivering voor het gebruik van InvestEU, met inbegrip van het bedrag en
de verwachte bijdrage van InvestEU aan de specifieke doelstelling/horizontale doelstelling
niet relevant
2.1 XCO.8 Selectie van de resultaatindicator(en)
Selectie van de resultaatindicator(en) voor deze specifieke doelstelling
Resultaatindicatoren [Aanbevolen resultaatindicatoren voor deze specifieke doelstelling zijn volledig vet
gedrukt]

NL

134

Streefwaarde

NL

R.1 CU PR - Verbetering van prestaties door kennis en innovatie Aantal personen dat van
advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) die door het GLB worden ondersteund profiteert om betere
duurzame economische, sociale, milieu- en klimaatprestaties en prestaties op het gebied van
hulpbronnenefficiëntie te leveren

54.991,00

R.2 CU - Koppeling van advies- en kennissystemen Aantal adviseurs waarvoor steun wordt
ontvangen en die in de kennis- en innovatiesystemen voor de landbouw (AKIS) moeten
worden geïntegreerd

2.108,00

R.28 CU - Milieu- of klimaatgerelateerde prestaties door kennis Aantal personen dat van
advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) met steun van het GLB profiteert om betere milieu- of
klimaatgerelateerde prestaties te leveren

32.500,00

Motivering van de streefcijfers en gerelateerde mijlpalen
In onderstaand overzicht staat weergegeven welke interventies bijdragen aan de verschillende
resultaatindicatoren. Voor de uitleg van de interventies en de gekozen uitgangspunten wordt verwezen
naar hoofdstuk 5.

2.1 XCO 9 Motivering van de financiële toewijzing
Inschatting is gebaseerd op de uitvoering POP3, uitgaande van een intensivering van innovatie (EIP).
Het rapport van Baayen et al (2021) (zie 2.1.) laat zien hoe de GLB-middelen zo kunnen worden ingezet
dat met die middelen -ook gelet op andere instrumenten- zo veel mogelijk doelen kunnen worden
gerealiseerd. Eén van de kernbevindingen was om een aanzienlijke overheveling van pijler 1 naar pijler 2
noodzakelijk is om een gebiedsgerichte aanpak te financieren. Daarom is er gekozen voor een
stapsgewijze verhoging van de overheveling van 15% naar 30% (2028). Met deze oplopende overheveling
zijn financiën toegewezen aan ANLb, samenwerking (EIP) voor integrale gebiedsontwikkeling en
samenwerking (EIP) Veenweide/N2000. Een belangrijk deel van het budget is toegewezen aan de nieuwe,
innovatieve interventies samenwerking Integrale gebiedsontwikkeling en Veenweide/N2000 gezien het
belang voor KRW plus biodiversiteit en verspreiding van de innovatieve kennis.

NL

135

NL

Het budget voor het sectorale programma Groente en Fruit is conform de EU-vereisten.

NL

136

NL

2.2 Contextindicatoren en andere waarden die worden gebruikt voor de berekening van doelen
Contextindicatoren (PMEK-code)

C.01 Totale plattelandsbevolking – for
LEADER (R.38) (Aantal)

Uitgangswaarde Uitgangsjaar

105.192,00

Bijgewerkte Bijgewerkt
Motivering/Opmerkingen
waarde
jaar

2020 8.227.940,00

CBS - Centraal Bureau voor de
Inwoneraantal Nederland: 17.475.415. Minus
Statistiek. CBS - Statline: (1-1inwoners woonkernen (meer dan 30.000
2021
2021): Inwoneraantal Nederland
inwoners; niet persé aaneengesloten), resulteert
versus populatie in woonkernen
in rurale populatie.
(urbane gebieden).
CBS - Centraal Bureau voor de
Inwoneraantal Nederland: 17.475.415. Minus
Statistiek. CBS - Statline: (1-1inwoners woonkernen (meer dan 30.000
2021
2021): Inwoneraantal Nederland
inwoners; niet persé aaneengesloten), resulteert
versus populatie in woonkernen
in rurale populatie.
(urbane gebieden).

C.01b Total rural population – for services
and infrastructure (R.41) (Aantal)

105.192,00

2020 8.227.940,00

C.05 Totaal bosareaal (Hectares)

429.393,00

2018

C.12 Totaal aantal landbouwbedrijven
(Aantal)

55.680,00

2016

1.816.320,00

2019

67.181,00

2018

6.819.960,00

2016

78.800,00

2020

C.17 Totaal gebruikte oppervlakte
cultuurgrond (OCG) (Hectares)
C.19 Totaal landbouwareaal en bosareaal in
Natura 2000-gebieden (Hectares)
C.23 Totaal aantal grootvee-eenheden
(Aantal)
D.35 Totaal aantal aan de Commissie
gemelde bijenkorven: gemiddelde van de
laatste drie jaar dat beschikbaar was op het
moment dat het plan werd opgesteld.
(Aantal)

NL

Gegevensbron

137

NL

2.3 Plan met streefcijfers
2.3.1 Overzichtstabel
Resultaatindicator

Specifieke
doelstelling

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Algemene
streefwaarde

2029

R.1 CU PR Verbetering van prestaties door
kennis en innovatie
Aantal personen dat van advies, opleiding,
kennisuitwisseling of deelname aan
operationele groepen van het Europees
XCO
innovatiepartnerschap (EIP) die door het GLB
worden ondersteund profiteert om betere
duurzame economische, sociale, milieu- en
klimaatprestaties en prestaties op het gebied
van hulpbronnenefficiëntie te leveren

14.343

25.678

34.064

43.831

54.991

54.991

R.2 CU Koppeling van advies- en
kennissystemen
Aantal adviseurs waarvoor steun wordt
XCO
ontvangen en die in de kennis- en
innovatiesystemen voor de landbouw (AKIS)
moeten worden geïntegreerd

868

1.197

1.356

1.666

2.108

2.108

R.4 Koppeling van inkomenssteun aan
normen en goede praktijken
Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)
vallend onder inkomenssteun en onderworpen
SO1
aan conditionaliteit

%

96,35 %

96,35 %

96,35 %

96,35 %

96,35 %

%

96,35 %

R.4 Teller: Aantal betaalde hectaren

ha

1.750.000 ha

1.750.000 ha

1.750.000 ha

1.750.000 ha

1.750.000 ha

ha

1.750.000 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

%

8,65 %

9,06 %

9,41 %

9,41 %

9,41 %

%

9,41 %

4.814

5.047

5.240

5.240

5.240

R.4 Noemer: Totaal gebruikte oppervlakte
cultuurgrond (OCG)

R.5 Risicobeheer
Aandeel landbouwbedrijven met instrumenten
voor risicobeheer die in het kader van het
SO1
GLB worden ondersteund
R.5 Teller: Aantal boerderijen waarvoor relevante

NL

138

5.240

NL

Resultaatindicator

Specifieke
doelstelling

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Algemene
streefwaarde

2029

steun wordt ontvangen
R.5 Noemer: Totaal aantal landbouwbedrijven

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

%

104,51 %

104,36 %

104,44 %

104,27 %

105,80 %

%

115,92 %

R.6 Teller: Gemiddelde directe betaling/ha betaald aan
begunstigden onder de gemiddelde omvang van
landbouwbedrijven

EUR/ha

445 EUR/ha

428 EUR/ha

412 EUR/ha

396 EUR/ha

399 EUR/ha

EUR/ha

320 EUR/ha

R.6 Noemer: Gemiddelde directe betaling/ha betaald
aan alle begunstigden

EUR/ha

426 EUR/ha

410 EUR/ha

395 EUR/ha

380 EUR/ha

377 EUR/ha

EUR/ha

276 EUR/ha

%

1,77 %

3,48 %

5,06 %

6,46 %

7,66 %

%

7,66 %

987

1.939

2.817

3.599

4.264

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

%

1,71 %

2,55 %

3,24 %

3,24 %

3,24 %

%

3,24 %

951

1.418

1.804

1.804

1.804

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

R.6 PR Herverdeling naar kleinere
landbouwbedrijven
Percentage aanvullende rechtstreekse
betalingen per hectare voor in aanmerking
komende boerderijen onder de gemiddelde
boerderijomvang (ten opzichte van het
gemiddelde)

SO1

R.9 CU PR Modernisering van
landbouwbedrijven
Aandeel landbouwers dat investeringssteun
ontvangt voor herstructurering en
modernisering, waaronder ter verbetering van SO1, SO2
de hulpbronnenefficiëntie
R.9 Teller: Aantal begunstigden dat relevante steun
ontvangt
R.9 Noemer: Totaal aantal landbouwbedrijven

R.10 CU PR Betere organisatie van de
voorzieningsketen
Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door
het GLB ondersteunde
producentengroeperingen,
SO3
producentenorganisaties, lokale markten,
korte toeleveringsketens en
kwaliteitsregelingen
R.10 Teller: Aantal begunstigden van relevante steun
R.10 Noemer: Totaal aantal landbouwbedrijven

NL

55.680

139

4.264

1.804
55.680

55.680

NL

Resultaatindicator

R.11 /Groenten en fruit Concentratie van
het aanbod
Percentage van de productiewaarde afgezet
door producentenorganisaties of
producentengroeperingen met operationele
programma’s in bepaalde sectoren

Specifieke
doelstelling

2023

2024

%

2025

15,80 %

20,71 %

2026

23,88 %

2027

23,88 %

2028

Algemene
streefwaarde

2029

23,88 %

%

23,88 %

SO3

R.11 Teller: Totale waarde van de afgezette productie
door Po’s met operationele programma’s

EUR

1.870.536.543 2.450.797.907 2.826.630.907 2.826.630.907 2.826.630.907
EUR
EUR
EUR
EUR
EUR

EUR

2.826.630.907
EUR

R.11 Noemer: Totale productiewaarde van betrokken
sectoren

EUR

11.835.750.000 11.835.750.000 11.835.750.000 11.835.750.000 11.835.750.000
EUR
EUR
EUR
EUR
EUR

EUR

11.835.750.000
EUR

R.12 Aanpassing aan klimaatverandering
Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)
vallend onder ondersteunde verbintenissen ter
verbetering van de aanpassing aan het klimaat SO4

%

60,24 %

64,10 %

64,10 %

64,15 %

64,15 %

%

64,15 %

R.12 Teller: Aantal betaalde hectaren

ha

1.094.190 ha

1.164.190 ha

1.164.190 ha

1.165.190 ha

1.165.190 ha

ha

1.165.190 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

R.14 PR Koolstofopslag in bodems en
biomassa
Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)
vallend onder ondersteunde verbintenissen
om emissies te beperken, koolstofopslag te
behouden en/of te verbeteren (met inbegrip SO4
van blijvend grasland, blijvende teelten met
blijvende groene bedekking, landbouwgrond
in wetlands en veengebied)

%

60,24 %

64,11 %

64,12 %

64,18 %

64,18 %

%

64,18 %

R.14 Teller: Aantal betaalde hectaren

ha

1.094.190 ha

1.164.483 ha

1.164.600 ha

1.165.687 ha

1.165.775 ha

ha

1.165.775 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

MW

1 MW

1 MW

1 MW

1 MW

1 MW

MW

1 MW

R.12 Noemer: Totaal gebruikte oppervlakte
cultuurgrond (OCG)

R.14 Noemer: Totaal gebruikte oppervlakte
cultuurgrond (OCG)

R.15 CU Hernieuwbare energie uit
landbouw, bosbouw en andere
hernieuwbare bronnen
Ondersteunde investeringen in

NL

SO4

140

NL

Resultaatindicator

Specifieke
doelstelling

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Algemene
streefwaarde

2029

productiecapaciteit voor hernieuwbare
energie, onder meer uit biologische bronnen
(in MW)
R.16 CU Klimaatgerelateerde investeringen
Percentage landbouwbedrijven dat GLBinvesteringssteun ontvangt als bijdrage aan
matiging van en aanpassing aan
klimaatverandering, en de productie van
SO4
hernieuwbare energie of biomaterialen

%

0,65 %

1,40 %

2,21 %

2,91 %

3,62 %

361

780

1.232

1.618

2.015

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

SO4

ha

37.564 ha

38.264 ha

38.964 ha

39.664 ha

40.364 ha

ha

40.000 ha

R.19 PR Verbetering en bescherming van de
bodem
Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)
vallend onder ondersteunde verbintenissen die
gunstig zijn voor bodembeheer om
bodemkwaliteit en biota te verbeteren (zoals SO5
minder grondbewerking, bodembedekking
met gewassen, vruchtwisseling met
peulgewassen)

%

61,34 %

65,21 %

65,22 %

65,28 %

65,28 %

%

60,56 %

R.19 Teller: Aantal betaalde hectaren

ha

1.114.190 ha

1.184.483 ha

1.184.600 ha

1.185.687 ha

1.185.775 ha

ha

1.100.000 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

%

5,73 %

9,58 %

9,58 %

9,60 %

9,60 %

%

9,63 %

R.16 Teller: Percentage landbouwbedrijven dat GLBinvesteringssteun ontvangt als bijdrage aan matiging
van en aanpassing aan klimaatverandering, en de
productie van hernieuwbare energie of biomaterialen
R.16 Noemer: Totaal aantal landbouwbedrijven

R.17 CU PR Bebost land
Areaal met steun voor bebossing en herstel
van boslandbouw, met inbegrip van
uitsplitsing

R.19 Noemer: Totaal gebruikte oppervlakte
cultuurgrond (OCG)

R.20 PR Verbetering van de luchtkwaliteit SO5
Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)

NL

141

%

3,62 %

2.015

NL

Resultaatindicator

Specifieke
doelstelling

2023

Algemene
streefwaarde

2024

2025

2026

2027

2028

2029

ha

104.000 ha

174.000 ha

174.000 ha

174.333 ha

174.333 ha

ha

175.000 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

R.21 PR Bescherming van de waterkwaliteit
Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)
vallend onder ondersteunde verbintenissen
SO5
voor de kwaliteit van waterlichamen

%

54,05 %

57,91 %

57,91 %

57,96 %

57,96 %

%

57,81 %

R.21 Teller: Aantal betaalde hectaren

ha

981.750 ha

1.051.750 ha

1.051.750 ha

1.052.750 ha

1.052.750 ha

ha

1.050.000 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

R.22 PR Duurzaam nutriëntenbeheer
Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)
vallend onder ondersteunde verbintenissen in
SO5
verband met verbeterd nutriëntenbeheer

%

54,05 %

57,91 %

57,91 %

57,96 %

57,96 %

%

55,06 %

R.22 Teller: Aantal betaalde hectaren

ha

981.750 ha

1.051.750 ha

1.051.750 ha

1.052.750 ha

1.052.750 ha

ha

1.000.000 ha

R.22 Noemer: Totaal gebruikte oppervlakte
cultuurgrond (OCG)

1.816.320
ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

R.23 PR Duurzaam watergebruik
Percentage oppervlakte cultuurgrond
(OCG)vallend onder ondersteunde
verbintenissen ter verbetering van de
waterbalans

%

0,11 %

0,11 %

0,11 %

0,11 %

0,11 %

%

0,11 %

ha

2.000 ha

2.000 ha

2.000 ha

2.000 ha

2.000 ha

ha

2.000 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

%

6,32 %

6,54 %

6,59 %

6,62 %

6,62 %

%

6,50 %

vallend onder ondersteunde verbintenissen
om de emissie van ammoniak te verminderen
R.20 Teller: Aantal betaalde hectaren
R.20 Noemer: Totaal gebruikte oppervlakte
cultuurgrond (OCG)

R.21 Noemer: Totaal gebruikte oppervlakte
cultuurgrond (OCG)

SO5

R.23 Teller: Aantal betaalde hectaren
R.23 Noemer: Totaal gebruikte oppervlakte
cultuurgrond (OCG)

R.24 PR Duurzaam en verminderd gebruik
van pesticiden
Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) SO5
vallend onder ondersteunde specifieke
verbintenissen die leiden tot een duurzaam

NL

142

NL

Resultaatindicator

Specifieke
doelstelling

2023

Algemene
streefwaarde

2024

2025

2026

2027

2028

2029

ha

114.750 ha

118.750 ha

119.750 ha

120.250 ha

120.250 ha

ha

118.000 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

%

1,55 %

2,58 %

2,58 %

2,49 %

2,50 %

%

2,49 %

105.600

175.920

176.250

169.870

170.220

6.819.960

6.819.960

6.819.960

6.819.960

6.819.960

%

0,39 %

0,73 %

1,01 %

1,31 %

1,63 %

216

405

564

731

907

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

98

195

330

490

680

650

8.358

15.500

20.929

26.974

33.705

32.500

gebruik van pesticiden ter vermindering van
de risico's en effecten van pesticiden zoals de
uitspoeling van pesticiden
R.24 Teller: Aantal betaalde hectaren
R.24 Noemer: Totaal gebruikte oppervlakte
cultuurgrond (OCG)

R.25 Milieuprestatie in de
veehouderijsector
Percentage grootvee-eenheden (GVE’s)
vallend onder ondersteunde verbintenissen
om de ecologische duurzaamheid te
verbeteren

SO6

R.25 Teller: Aantal grootvee-eenheden waarvoor een
betaling is verricht
R.25 Noemer: Totaal aantal grootvee-eenheden

R.26 CU Investeringen in verband met
natuurlijke hulpbronnen
Percentage boerderijen dat profiteert van
productieve en niet-productieve
investeringssteun van het GLB in verband
met de zorg voor natuurlijke hulpbronnen

170.000

6.819.960 6.819.960

%

6.819.960

1,63 %

SO5

R.26 Teller: Aantal boerderijen dat relevante steun
ontvangt
R.26 Noemer: Totaal aantal landbouwbedrijven

55.680

907
55.680

55.680

CU

R.27
Milieu-/klimaatgerelateerde
prestaties door investering in landelijke
gebieden
SO4, SO5,
Aantal verrichtingen dat bijdraagt aan
SO6
doelstellingen inzake milieuduurzaamheid en
matiging van en aanpassing aan
klimaatverandering in plattelandsgebieden
R.28 CU Milieu- of klimaatgerelateerde

NL

XCO

143

NL

Resultaatindicator

Specifieke
doelstelling

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Algemene
streefwaarde

2029

prestaties door kennis
Aantal personen dat van advies, opleiding,
kennisuitwisseling of deelname aan
operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) met steun van het
GLB profiteert om betere milieu- of
klimaatgerelateerde prestaties te leveren
R.29 PR Ontwikkeling van biologische
landbouw
Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)
dat door het GLB wordt ondersteund ten
behoeve van biologische landbouw, met een SO5, SO6
uitsplitsing tussen voortzetting van of
omschakeling naar biologische landbouw
R.29 Teller: Aantal betaalde hectaren
R.29 Noemer: Totaal gebruikte oppervlakte
cultuurgrond (OCG)

%

4,51 %

4,82 %

5,12 %

5,72 %

6,02 %

%

6,00 %

ha

82.003 ha

87.463 ha

92.923 ha

103.843 ha

109.303 ha

ha

109.000 ha

1.816.320
1.816.320 ha
ha

1.816.320 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

R.31 PR Instandhouding van habitats en
soorten
Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)
vallend onder ondersteunde verbintenissen ter
ondersteuning van biodiversiteitsbehoud en - SO6
herstel, met inbegrip van landbouwpraktijken
met een hoge natuurwaarde

%

61,62 %

65,47 %

65,47 %

65,53 %

65,53 %

%

60,56 %

R.31 Teller: Aantal betaalde hectaren

ha

1.119.192 ha

1.189.194 ha

1.189.195 ha

1.190.197 ha

1.190.199 ha

ha

1.100.000 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

0,29 %

0,54 %

1,04 %

1,47 %

1,90 %

2,33 %

%

2,24 %

R.31 Noemer: Totaal gebruikte oppervlakte
cultuurgrond (OCG)

R.32 CU Investeringen in verband met
biodiversiteit
Percentage landbouwbedrijven dat GLBinvesteringssteun ontvangt als bijdrage aan
biodiversiteit

NL

SO6

144

NL

Resultaatindicator

Specifieke
doelstelling

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Algemene
streefwaarde

2029

R.32 Teller: Aantal boerderijen dat relevante steun
ontvangt

160

301

580

820

1.056

1.297

R.32 Noemer: Totaal aantal landbouwbedrijven

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

55.680

%

52,54 %

55,46 %

58,38 %

58,38 %

58,38 %

%

44,66 %

ha

35.300 ha

37.261 ha

39.222 ha

39.222 ha

39.222 ha

ha

30.000 ha

R.33 Noemer: Totaal landbouwareaal en bosareaal in
Natura 2000-gebieden

67.181 ha

67.181 ha

67.181 ha

67.181 ha

67.181 ha

67.181 ha 67.181 ha

67.181 ha

R.34 PR Behoud van landschapselementen
Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)
vallend onder ondersteunde verbintenissen
voor het beheer van landschapselementen,
met inbegrip van hagen en bomen

%

3,04 %

3,65 %

3,65 %

3,65 %

3,65 %

%

3,58 %

ha

55.256 ha

66.256 ha

66.256 ha

66.256 ha

66.256 ha

ha

65.000 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320 ha

1.816.320
ha

1.816.320 ha

R.36 CU PR Generatievernieuwing
Aantal jonge landbouwers dat een
SO7
landbouwbedrijf kan starten dankzij steun van
het GLB, uitgesplitst naar geslacht

460

487

1.084

1.769

2.546

2.951

3.000

R.37 CU Groei en banen in
plattelandsgebieden
SO7
Nieuwe banen in door het GLB ondersteunde
projecten

460

487

1.084

1.769

2.546

2.951

2.500

R.38 CU Dekking van LEADER
SO8
Aandeel van de plattelandsbevolking dat valt

%

51,05 %

51,05 %

51,05 %

51,05 %

51,05 %

R.33 Verbetering van het Natura 2000beheer
Percentage van het totale Natura 2000-gebied
vallend onder ondersteunde verbintenissen

SO6

R.33 Teller: Ha met relevante toezeggingen over
Natura 2000-gebieden

R.34 Teller: Oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend
onder ondersteunde verbintenissen voor het beheer van
landschapselementen, met inbegrip van hagen en
bomen

SO6

R.34 Noemer: Totaal gebruikte oppervlakte
cultuurgrond (OCG)

NL

1.250

145

%

51,05 %

NL

Resultaatindicator

Specifieke
doelstelling

2023

Algemene
streefwaarde

2024

2025

2026

2027

2028

2029

4.200.000

4.200.000

4.200.000

4.200.000

4.200.000

4.200.000

8.227.940

8.227.940

8.227.940

8.227.940

8.227.940

8.227.940 8.227.940

8.227.940

%

%

%

%

%

%

0

0

0

0

0

8.227.940

8.227.940

8.227.940

8.227.940

0

0

0

0

0

1,43 %

1,57 %

2,21 %

2,24 %

2,74 %

97.375

106.831

150.638

152.512

186.608

6.819.960

6.819.960

6.819.960

6.819.960

onder een plaatselijke ontwikkelingsstrategie
R.38 Teller: Onder plaatselijke actiegroepen vallende
landelijke bevolking, gefinancierd via Leader tijdens de
programmaperiode
R.38 Noemer: Totale plattelandsbevolking – for
LEADER (R.38)

R.41 CU PR Aansluiting van het platteland
van Europa
Aandeel van de plattelandsbevolking dat
betere toegang tot diensten en infrastructuur
door GLB-steun geniet

R.41 Noemer: Total rural population – for services and
infrastructure (R.41)

8.227.940

SO8

R.44 PR Verbetering van dierenwelzijn
Aandeel grootvee-eenheden (GVE’s) vallend
onder ondersteunde acties ter verbetering van
SO9
dierenwelzijn

%

R.44 Teller: Aantal grootvee-eenheden waarvoor een
betaling is verricht
R.44 Noemer: Totaal aantal grootvee-eenheden

NL

%

8.227.940 8.227.940

8.227.940

SO8

R.41 Teller: Plattelandsbevolking die profiteert van
relevante verbeteringen

R.42 CU Bevordering van sociale inclusie
Aantal personen dat onder ondersteunde
projecten voor sociale inclusie valt

%

6.819.960

146

%

6.819.960 6.819.960

2,74 %

186.608
6.819.960

NL

2.3.2 Geplande interventies en output met een rechtstreeks en duidelijk verband
met resultaatindicatoren
See the table in SFC2021 application

2.3.3 Samenhang met en bijdrage van het strategisch GLB-plan aan de EUstreefdoelen voor 2030 die zijn vastgesteld in de “van boer tot bord”-strategie en
de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030
Onderstaande beschrijft de bijdrage aan de zes Green Deal targets zoals genoemd in de aanbevelingen
voor Nederland (SWD 388/2020), aangevuld met dierenwelzijn, biodiversiteit en klimaat.
1. vermindering van het gebruik en het risico van pesticiden door verder te gaan met de uitvoering
van programma’s tot vermindering van het gebruik en risico van gewasbeschermingsproducten,
door niet-chemische plaagbestrijdingsmethoden en plaagbestrijding met lage pesticideninzet te
bevorderen en door te zorgen voor volledige implementatie van geïntegreerde gewasbescherming.
Het Nederlands beleid voor de verduurzaming van gewasbescherming is in september 2020 vastgesteld in
het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming 2030. Dit beleid richt zich op een transitie
naar weerbare planten en teeltsystemen, het verbinden van landbouw en natuur en het terugdringen van
emissies naar het milieu en residuen op voedselproducten naar nagenoeg nul. Het nationale beleid draagt
bij aan de doelstelling van de Europese Green Deal (Farm to Fork) inzake vermindering van het gebruik
van gewasbeschermingsmiddelen en risico’s voor mens en milieu en het bevorderen van niet-chemische
maatregelen in het kader van geïntegreerde gewasbescherming.
Het coalitieakkoord vermeldt op gebied van gewasbescherming een intensivering van de ingezette omslag
naar geïntegreerde gewasbescherming door het stellen van tussendoelen, bevorderen van innovatie en
precisielandbouw, stimuleren van groene alternatieven en loskoppelen van verkoop en advies. Verder
worden de normen voor het gebruik van middelen afgestemd op de Kaderrichtlijn Water.
Inzet GLB-NSP
Maatregelen voor het verminderen van het gebruik en de risico’s van gewasbeschermingsmiddelen zijn
geïntegreerd met maatregelen om de waterkwaliteit te beschermen en klimaatadaptatie, bodemkwaliteit en
biodiversiteit te bevorderen. Meer concreet betreft het een verbod op het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen in de bufferstroken die als conditionaliteit zijn opgenomen langs waterlopen
en de teelt van vang- en rustgewassen (koppeling aan KRW en nitraatrichtlijn maatregelen, GLMC4 en
GLMC7). De verplichte vruchtwisseling op bouwland (GLMC 7) en het verplichte percentage aan nietproductief areaal en landschapselementen (GLMC 8) draagt bij aan weerbare gewassen en teeltsystemen
en de verbinding tussen landbouw en natuur. In de lijst met mogelijke maatregelen ten behoeve van de
ecoregeling is een aantal maatregelen opgenomen die bijdragen aan de vermindering van gebruik en
risico’s van gewasbeschermingsmiddelen en het bevorderen van niet-chemische maatregelen en
geïntegreerde gewasbescherming. Het betreft de volgende maatregelen:
• rustgewas;
• bufferstrook met kruiden;
• strokenteelt;
• geen gebruik van onkruidbestrijdingsmiddelen (glyfosaat) bij het onder werken van een rustgewas
of graszode;
• biologische bestrijding;
• houtige elementen;
• niet productieve akker(rand) en
• biologisch bedrijf.

NL

147

Verder worden GLB-interventie maatregelen ingezet voor kennis, innovatie en investeringen op het
gebied van digitalisering en precisielandbouw (artikel 73 van de SPV). Relevant voor gewasbescherming
zijn bijvoorbeeld investeringen in monitoringssystemen, precisielandbouw, inclusief taakkaarten voor
verminderde gewasbescherming en nutriëntengebruik, en robotisering. Via pleksgewijze precisie
toedieningstechnieken, gekoppeld aan digitale (camera/sensoren) waarneming van ziekten/plagen, is naar
verwachting een substantiële reductie in gebruik en emissie van gewasbeschermingsmiddelen te
realiseren.
2. De nutriëntenverontreiniging van water en lucht verminderen, de stikstofdepositie in de voor
stikstof kwetsbare Natura 2000-gebieden terugdringen tot onder de kritieke waarden, en bijdragen
aan verwezenlijking van de doelstelling voor nutriëntenverliezen in Nederland uit de Europese
Green Deal, door middel van goed geïntegreerde maatregelen ter ondersteuning van de transitie
naar een duurzamere en minder intensieve landbouw. Via de onder de beide pijlers van het GLB
beschikbare steunmiddelen moet worden gewerkt aan een efficiënter gebruik van minerale en
biologische meststoffen en aan verbetering van het bodembeheer in algemene zin.
De geformuleerde ambitie in de aanbeveling is in lijn met de Visie ‘Waardevol en verbonden’, het 7e
Nitraatactieprogramma, de Kaderrichtlijn Water, het Programma Natuur, het Nationaal Programma
Landbouwbodems, de structurele aanpak stikstof, de Wet Stikstofreductie en Natuurverbetering en de
contouren van het nieuwe Mestbeleid. Het Nederlandse uitgangspunt is dat een duurzaam bodembeheer
moet leiden tot minder nutriëntenverliezen en daarmee bijdraagt aan een gezonde bodem, verbeterde
biodiversiteit, betere waterkwaliteit en klimaat. Hierbij is van belang dat de reductie van
nutriëntenverontreiniging en vermindering van de belasting van klimaat, milieu en biodiversiteit leidend
is. Een integrale benadering is noodzakelijk. Nederland heeft een sterk innovatie-systeem, waarbij
ontwikkelingen naar precisielandbouw (NPPL), verwaarding van reststromen en het beperken van
emissies centraal staat. Daarbij kijkt Nederland onder andere naar het gebruik van innovatieve
stalsystemen, managementmaatregelen en extensivering.
In de wet ‘Stikstofreductie en Natuurverbetering’ zijn resultaatsverplichtende omgevingswaarden
opgenomen. Daarmee moet in 2025 40%, in 2030 50% en in 2035 74% van het areaal met voor stikstof
gevoelige habitats in Natura 2000-gebieden onder de Kritische Depositiewaarde (KDW) worden gebracht.
Hiervoor heeft het kabinet 2017-2021 tot aan 2030 circa € 6 miljard vrijgemaakt. De helft daarvan wordt
ingezet ten behoeve van natuurherstel en -verbetering. € 2 miljard wordt gebruikt om met behulp van
bronmaatregelen stikstofdepositie te verminderen. Die maatregelen worden genomen in alle sectoren die
stikstof uitstoten. De resterende middelen worden ingezet om de partiële bouwvrijstelling op een
verantwoorde manier mogelijk te maken, waarbij 500 miljoen euro besteed zal worden aan
stikstofreductie in de bouw en 500 miljoen euro zal gaan naar aanvullende maatregelen binnen of buiten
de bouw.
In het nieuwe coalitieakkoord 2021-2025 is de ambitie opgenomen om de realisatie van doelen versnellen
van 2035 maar 2030. Een Nationaal Programma Landelijk Gebied pakt de uitdagingen in de landbouw en
natuur aan met een transitiefonds waarin tot 2035 cumulatief ca €25 miljard beschikbaar komt.
In 2027 dienen de KRW- doelen voor chemische en biologische waterkwaliteit te zijn behaald. In het 7e
Nitraatactieprogramma worden maatregelen vastgelegd om uit- en afspoeling van nutriënten naar gronden oppervlaktewater terug te dringen. Het betreft bouwplanmaatregelen, bemestingsmaatregelen en het
aanhouden van een bufferstrook langs water en het toepassen van gewasrotatie. Deze maatregelen zijn
vertaald naar de GLMC’s en ecoregeling. De prioritaire maatregelen in het 7e Nitraat Actie Programma
gericht op blijvend grasland, rustgewassen en vanggewassen hebben door de diepere beworteling van deze
gewassen een versterkende werking op de bodemkwaliteit, de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater,
het waterbufferend vermogen van landbouwbodems en de koolstofvastlegging.

NL

148

Inzet GLB-NSP
Aanvullend daarop worden in het GLB-NSP duurzaam bodem- en waterbeheer en koolstofvastlegging
gestimuleerd.
In de GLMC’s 4 (bufferstroken) en 7 (gewasrotatie) wordt ingezet op vermindering van
nutriëntenverliezen.
In de ecoregeling worden doelen voor bodem en water nagestreefd. Voorbeelden van activiteiten gericht
op het voorkomen van nutriëntenverontreiniging zijn:
• Stikstofbindend gewas
• Rustgewas
• Graslandrand
• Grasland met kruiden
• Niet-kerende grondbewerking
• Bedekt houden van percelen
• Niet-productieve akkerrand (>3m)
• Biologische landbouw
• Blijvend grasland
• Vanggewas
• Verlengde weidegang
Met het ANLb, het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer, is primair gericht op het versterken van
biodiversiteit op boerenland. Met het ANLb worden ook beheermaatregelen gestimuleerd ter verbetering
van bodemkwaliteit en voorkomen van emissies, bijvoorbeeld door het ondersteunen van langjarig
kruidenrijk grasland, het aanhouden van verbrede bufferstroken (evt met kruiden) of een infiltratiegreppel.
Daarnaast wordt een verbetering van waterkwaliteit, vaak in combinatie met klimaatadaptie, gestimuleerd.
Het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer heeft als doel om in samenwerking tussen landbouwsector en
waterschappen invulling te geven aan waterkwaliteits- en kwantiteitsopgaven en daarbij een potentiële
productieverhoging mogelijk te maken. Financiering van de DAW-structuur vindt voornamelijk plaats
door Min IenW. Voor het vaststellen van de regionale wateropgaven zijn Gebiedsdocumenten Agrarisch
Waterbeheer opgesteld, deze worden in 2021 vertaald in uitvoeringsplannen. Deze plannen zij de kern
voor uitvoeren van maatregelen en beschrijven op welke doelen wordt gestuurd en wie daarbij welke rol
heeft. Voor de uitvoering van de plannen wordt sterk geleund op de interventies uit het GLB. Het
Deltaplan Agrarisch Waterbeheer richt zich op kennisverspreiding en toepassing van maatregelen voor
een betere bodem- en waterkwaliteit en waterbufferend vermogen op alle Nederlandse landbouwgronden.
Het betreft met name maatregelen uit de ecoregeling en kennisverspreiding, samenwerking en productieve
investeringen uit pijler 2. Aanvullend kunnen gebiedsspecifieke maatregelen van het ANLb worden
ingezet, die niet alleen de biodiversiteit maar ook klimaat en waterkwaliteit versterken zoals diverse
bufferstroken.
Investeringen
• Productieve investeringen voor bedrijfsmodernisering, onder anderen ten behoeve van
precisielandbouw om emissies van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen te voorkomen c.q.
terug te dringen
• Niet productieve investeringen door landbouwers, onder anderen ter vermindering van emissies uit
stallen en van erven, kleinschalige inrichtingsmaatregelen in en langs water
• Niet-productieve investeringen door niet-landbouwbedrijven: gericht op grootschalige
investeringen die onder anderen bijdragen aan verbetering waterhuishouding (doelen KRW en
vasthouden van water)

NL

149

Overgangsgebieden N2000: Om nutriëntenverontreiniging van water en lucht op N2000-gebieden te
verminderen, en verdroging en stikstofdepositie terug te dringen is, vanuit het oogpunt van
doeltreffendheid en doelmatigheid, een gebiedsgerichte aanpak essentieel. Deze gebiedsgerichte aanpak
van de overgangsgebieden N2000 wordt vormgegeven via inzet van artikel 77 SPV. Door in te zetten op
extensivering van de landbouw in deze gebieden en maatregelen te treffen die passen bij de kenmerken
van het gebied, wordt er toegewerkt naar een vermindering van stikstofemissies in deze
overgangsgebieden en daarmee de depositie op N2000-gebieden.
Afstemming en investeringen GBA: De afstemming tussen landbouwers over hun inzet van
beheermaatregelen in de ecoregeling en het ANLb, met inachtneming van conditionaliteiten, wordt
versterkt door middel van samenwerkingsprojecten, ondersteund met kleine investeringen. Deze zijn
gericht zijn op activiteiten die de nutriëntenverontreiniging van water en lucht verminderen, en de transitie
naar een duurzamere en minder intensieve landbouw ondersteunen.
Kennis en informatievoorziening: Via inzet op een kennis-regeling, wordt de kennispositie van
landbouwers versterkt middels bedrijfsadvisering.
3. De totale verkoop van antimicrobiële stoffen voor landbouwhuisdieren en in de aquacultuur in de
EU tegen 2030 met 50 % te doen afnemen.
Het voorkómen van resistente micro-organismen vraagt om een aanpak over diverse domeinen heen.
Resistente micro-organismen komen voor bij mensen, bij dieren, in ons voedsel en in het milieu. Op die
domeinen moeten we onze aandacht richten. We noemen dit een One Health aanpak. Alleen aandacht
hiervoor in Nederland, is zeker niet voldoende. Micro-organismen houden zich door het internationale
verkeer en transporten niet aan landsgrenzen. Internationale samenwerking is dus van groot belang.
Innovatie en onderzoek blijven belangrijk in het verminderen van het ontstaan van resistentie. Investeren
in nieuwe antibiotica en alternatieve behandelstrategieën is noodzakelijk. Het kabinet wil de komende
jaren het juiste gebruik van antibiotica bevorderen waarmee een stabilisering en waar mogelijk een daling
van het gebruik in de zorg en de dierhouderij wordt bewerkstelligd (Kamerbrief over Voortgang aanpak
antibioticaresistentie van 29 februari 2021). Voortzetting van de surveillance bij dieren, voedsel en
mensen is van belang. Alleen het ontwikkelen van nieuwe (alternatieven voor) antibiotica, is niet
voldoende. Het is bijvoorbeeld evenzeer van belang om te onderzoeken of het gebruik in de zorg en
dierhouderij nog verder geoptimaliseerd kan worden, hoe de diagnostiek verbeterd kan worden en hoe we
via innovatieve infectiepreventie infecties kunnen voorkomen. Verondersteld wordt dat verbetering van
het dierenwelzijn ook bijdraagt aan diergezondheid en vermindering van het gebruik van antibiotica.
Antibioticaresistentie is een bedreiging voor de gezondheid van mens en dier. Het veterinair
antibioticumbeleid is erop gericht om de selectie op antibioticaresistentie zoveel mogelijk te beperken.
Samen met dierhouders en dierenartsen zetten we daarom al jaren succesvol in op een reductie van het
gebruik van antibiotica in de dierhouderij. Dit is in Nederland effectief gebleken in de vermindering van
antibioticaresistentie. Over de periode 2009-2021 is in Nederland een aanzienlijke antibioticumreductie
van 70,8% bereikt. Dit resultaat zorgt ervoor dat Nederland het door de EU gestelde reductiedoel van 50%
voor 2030 reeds heeft behaald. Echter de inzet van Nederland blijft onverminderd groot om een verdere
reductie te bewerkstelligen, wat in lijn is met het huidige antibioticabeleid.
De focus van het huidige antibioticumbeleid ligt op een verdere reductie van het gebruik van antibiotica in
die diersectoren waar het antibioticumgebruik hoog is en op hoog gebruikende bedrijven binnen de
verschillende diersectoren. Omdat de kans op ontwikkeling van antibioticaresistentie het grootst is in
situaties waar veel antibiotica worden gebruikt richt het vervolgbeleid zich met name op zogenaamde
‘hooggebruikers’. Het beleid is sectorspecifiek en volgt op het tot en met 2016 gehanteerde generieke
beleid. Het vervolgbeleid houdt rekening met de verschillen tussen sectoren en bedrijven en de diversiteit
aan diergezondheidssituaties die ten grondslag liggen aan het antibioticumgebruik.. Het verbeteren van

NL

150

diergezondheid in de dierhouderij is een van de speerpunten van dit beleid om tot een verdere reductie in
antibioticumgebruik te komen. Daarnaast is het van belang om te kijken waar verantwoord
antibioticumgebruik verder bevorderd kan worden.
In 2019 hebben de pluimvee-, varkens- en kalversector sectorale doelen gesteld voor 2024 voor verdere
reductie van het antibioticumgebruik. Op deze sectorale doelstellingen die toezien op het verlagen van het
aantal hooggebruikende bedrijven is goede voortgang. Dierenartsen hebben een sleutelrol in het
voorschrijven van antibiotica en in het adviseren over preventieve maatregelen. Daarom blijft de inzet dat
dierenartsen en dierhouders samen blijven werken (ook met andere erfbetreders) aan een verantwoord
antibioticumgebruik.
Inzet GLB-NSP
Volgens de Europese Commissie (aanbevelingen NO-SWD2020_388) zijn al duidelijke resultaten in
Nederland geboekt, aangezien de verkoop tussen 2010 en 2018 met 61% is gedaald, in aanmerking
nemende dat een groot deel van de veestapel uit varkens en vleeskalveren bestaat. Een aanvullende,
secundaire indicator ter beoordeling van de voortgang bij het bestrijden van AMR is de verkoop van
antimicrobiële stoffen die het grootste risico opleveren voor de volksgezondheid: die zijn volgens de
meest recente nationale monitor afgenomen tot een absoluut minimum in de veestapel.
Via het GLB komt er voor dierenwelzijn er binnen de investeringsregeling ruimte voor investeringen voor
dierenwelzijnsverbeteringen inclusief diergezondheid. Ook de samenwerking- en
kennisuitwisselingsinterventies staan open voor dierenwelzijns- en diergezondheidsinitiatieven. Daarnaast
komt er binnen de tweede pijler een pilot om te onderzoeken of een diergebonden ecoregeling gericht op
m.n. het verbetering van dierenwelzijn (incl. diergezondheid) mogelijk is. Deze pilots worden
nadrukkelijk samen met de markt uitgewerkt, om ervoor te zorgen dat deze interventie de initiatieven die
nu al bestaan in de markt op het gebied van dierenwelzijn versterkt en niet verstoort. De maatregelen die
diergezondheid stimuleren dragen indirect bij aan verlaging van antibioticumgebruik aangezien gezonde
dieren geen behandeling met antibiotica nodig zullen hebben.
Vanuit het GLB-NSP wordt verder bijgedragen met subsidieregeling voor innovatie en verduurzaming
van stallen. Deze levert een bijdrage aan de vermindering van emissies, een gezond stalklimaat en
daarmee aan hoger niveau van dierenwelzijn en diergezondheid. Ook de inzet van antibiotica kan hierdoor
verder worden verminderd. Via de subsidiemodule agrarische bedrijfsadvisering en educatie (SABE) kan
advies verkregen worden antibiotica resistentie ten te gaan.
4. Tegen 2030 op ten minste 25 % van de landbouwgrond in de EU biologische landbouw bedrijven.
Nederland zet breed in op de omslag naar duurzame landbouw inclusief biologische landbouw. Ook in het
nieuwe coalitieakkoord wordt aangegeven dat de transitie naar kringlooplandbouw wordt voortgezet. In
deze transitie naar kringlooplandbouw wordt de biologische landbouw gezien als één van de mogelijke
duurzame productiemethoden. Deze omslag wordt op verschillende wijzen ondersteund. Zo is gestart met
het opstellen van een nationaal actieplan voor biologische productie en consumptie. Deze wordt in de loop
van 2022 verwacht. Met het opstellen van dit nationale actieplan levert Nederland een bijdrage aan de
nationale en Europese ambities voor verduurzaming van de landbouw, zoals gepresenteerd door de
Europese Commissie in de Green Deal en de daaruit volgende strategieën. Een belangrijk element van het
nationale actieplan is een duurzaam verdienmodel en evenwichtige groei van de biologische sector door
aandacht te besteden aan de precaire balans tussen vraag en aanbod.
Boeren en tuinders die willen omschakelen naar biologische landbouw kunnen al gebruik maken van
diverse instrumenten, bijvoorbeeld via het GLB, en het Omschakelprogramma Duurzame Landbouw. Als
onderdeel van het Omschakelprogramma Duurzame Landbouw, is in juli 2021 het ‘Investeringsfonds
Duurzame Landbouw’ gestart met een pilot. Naast het Investeringsfonds is per 1 januari 2022 een
borgstellingregeling voor werkkapitaal opengesteld met gunstiger voorwaarden dan de reguliere
borgstellingsregeling om zo het knelpunt van liquiditeitstekort in de omschakelperiode weg te nemen.

NL

151

Daarnaast worden bedrijven die willen omschakelen extra geholpen bij hun omschakeling met
subsidievouchers voor het opstellen van een bedrijfsplan voor omschakeling. Tevens kunnen reeds
omgeschakelde bedrijven (demonstratiebedrijven) een subsidie krijgen voor het delen van kennis en
ervaring met andere agrariërs.
Inzet GLB-NSP
Ook het nieuwe GLB biedt mogelijkheden om biologische landbouw te stimuleren, bijvoorbeeld via
ecoregeling of in de conditionaliteiten. Hier wordt invulling aan gegeven door de biologische sector als
‘green-by-definition’ te beschouwen voor de ecoregeling. Op deze manier komen biologische agrariërs
automatisch in aanmerking voor de hoogste vergoeding van de ecoregeling (niveau goud). Ook bedrijven
die in omschakeling zijn worden als ‘green-by definition’ beschouwd. Deze bedrijven houden zich
namelijk al een de eisen van biologische productiemethoden. Ook worden hiermee bedrijven extra
ondersteund in een lastige periode aangezien er in de periode van omschakeling al wel hoge kosten
worden gemaakt maar er nog niet geprofiteerde kan worden van hogere prijzen onder het SKALcertificaat.
De biologische sector wordt uitgezonderd voor GLMC 7 rondom gewasrotatie en kleine biologische
bedrijven (≤ 10 hectaren) worden uitgezonderd voor GLMC 8 over bufferstroken. Bovendien wordt de
biologische sector nadrukkelijk meegenomen in het Agrarische Kennis en Innovatie Systeem (AKIS) en
bij de interventie productieve investeringen. In deze beide interventies wordt in de beoordeling van
subsidieaanvragen extra belang gegeven aan subsidie verzoeken van biologische landbouwers. Tevens
wordt via de samenwerkingsinterventie de mogelijkheid gecreëerd om de positie van de biologische
landbouw in de keten te versterken.
5. Minstens 10 % van het landbouwareaal bestaat uit landschapselementen met grote diversiteit.
Vanuit het klimaatakkoord zal worden ingezet op de aanleg van extra bomen, bos en natuurgebieden
binnen en buiten het natuurnetwerk Nederland, in de openbare ruimte, bij infrastructuur en op
landbouwgrond. Op 11 maart is door de partners van het Deltaplan biodiversiteitsherstel (ongeveer 100
organisaties waaronder overheid en het maatschappelijk middenkader) een ‘Aanvalsplan versterking
landschappelijke identiteit via landschapselementen’ aangeboden. Het Aanvalsplan biedt concrete
handvatten voor het versterken van landschapselementen, wat bijdraagt aan de grote maatschappelijke
opgaven voor klimaat, biodiversiteit, omgevingsbeleid en bossenstrategie. De ambitie is 10%
groenblauwe dooradering van het landelijk gebied. LNV, BZK, OCW en het IPO zijn samen met de
partners van het Deltaplan in gesprek ben over het vervolg, om keuzes te maken over de realisatie van de
ambitie van 10% landschapselementen. LTO heeft zich ook gecommitteerd om zich met (de)centrale
overheden in te zetten op meer bomen en houtige landschapselementen op bedrijven.
Inzet GLB-NSP
Met diversiteitsrijke landschapselementen, als een groenblauwe dooradering door het landschap wil
Nederland bijdragen aan de Europese biodiversiteitsstrategie. In de ecoregeling worden onder andere
kruidenrijke randen, verschillende vormen van houtopstanden en waterelementen als poelen en
boerensloten gestimuleerd. Daarnaast is een diversiteitsrijk landschap gebaat bij diversiteit in teelten,
zoals bijvoorbeeld de teelt van rustgewassen, eiwitgewassen, verschillende typen van kruidenrijk
grasland, strokenteelt en diversiteit in gewassen. Deze maatregelen komen terug in de ecoregeling.
De aanleg, behoud en beheer van landschapselementen worden op verschillende manieren ondersteund.
De landschapselementen (houtopstanden en sloten) worden onderdeel van de subsidiabele
landbouwgrond. Om te voldoen aan de voorwaarden voor de basispremie, moeten de
landschapselementen in stand worden gehouden (GLMC 8b). Voor het NSP wordt de definitie van
landbouwgrond aangepast, waardoor er meer ruimte wordt geboden voor landschapselementen en

NL

152

agroforestry. Dit houdt in dat vanaf 2023 niet 50 maar 100 bomen verspreid per hectare en lijnelementen
(bomenrijen en dergelijke), als onderdeel worden gezien van subsidiabele landbouwgrond. Meer bomen
per hectare zijn bovendien al mogelijk in het geval van permanente teelten, waar voedselbossen onder
vallen. Er wordt tenslotte 4% niet-productief areaal verplicht gesteld (uit te breiden met 7% met steun
vanuit de ecoregeling). In de activiteiten binnen de ecoregeling wordt jaarlijks onderhoud aan
landschapselementen in het hele land subsidiabel. Meerjarig onderhoud telt mee in het puntensysteem, en
kan worden vergoed door bijvoorbeeld het ANLb.
Ook voor landschap, landschapselementen en agroforestry is een gebiedsaanpak belangrijk. In het ANLb
wordt de huidige aanpak voortgezet en uitgebreid. Daarnaast komt er in pijler 2 een samenwerking- en
investeringsregeling. Deze eenvoudige investeringsregeling is bedoeld voor afstemming tussen
grondgebonden regelingen en de aanleg van niet-productieve elementen. Tenslotte wordt er een
mogelijkheid gecreëerd voor experimenten die als doel hebben dit beleid te versterken. Met de
experimenten wordt in de praktijk geleerd over innovatieve aanpakken die daarna opgenomen kunnen
worden in bestaande of nieuwe bestendige maatregelen. Daarnaast worden kennisvouchers ingezet die
bijdragen aan het versterken van de kennis op het boerenerf, ter versterking van biodiversiteit en
landschap. Het belang van thema’s klimaat, natuur en milieu maakt dat LEADER ook wordt ingezet voor
samenwerkingsverbanden tussen (overheids)organisaties, (landbouw)ondernemers of particulieren op het
platteland die met veel enthousiasme en op een eigen originele wijze hun eigen leef- en werkomgeving op
deze thema’s willen verbeteren.
6. Toegang tot breedband internet
De Commissie wil de introductie van snel breedbandinternet in plattelandsgebieden versnellen om de
doelstelling van 100 % toegang tegen 2025 te bereiken. Nederland heeft reeds een (zeer) hoge dekking
van breedband internet. Verdere uitrol loopt autonoom. Via het GLB-NSP wordt niet geïnvesteerd in
basisvoorzieningen, wel worden GLB-interventiemaatregelen ingezet voor kennis, innovatie en
investeringen op het gebied van digitalisering, robotisering en precisielandbouw. Via pleksgewijze
precisie toedieningstechnieken, gekoppeld aan digitale (camera/sensoren) waarneming van ziekten/plagen,
is naar verwachting een substantiële reductie in gebruik en emissie van gewasbeschermingsmiddelen te
realiseren.
7. Het dierenwelzijn op landbouwbedrijven verbeteren door ambitieuzere maatregelen te treffen ter
bevordering van de beste veehouderijpraktijken, in het bijzonder voor varkens en melkkoeien.
Het nationale beleid is gericht op het bereiken en behouden van een toekomstbestendige veehouderij,
zoals onder andere weergegeven in de aanpak verduurzaming veehouderij en ambities voor verbetering
van dierenwelzijn. De ruggengraat van het dierenwelzijnsbeleid van Nederland is het concept van
duurzame kringlooplandbouw. Bij deze vorm van duurzame landbouw wordt er zorgvuldig omgegaan met
hulpbronnen, wordt de kringloop van het gebruik van hulpbronnen op het laagste niveau gesloten, wordt
milieu en biodiversiteit beschermd en is er sprake van een gezonde productie methoden voor mens en dier.
Dierenwelzijn is een integraal onderdeel van kringlooplandbouw. In het coalitieakkoord wordt genoemd
dat in overleg met boeren, marktpartijen, maatschappelijke organisaties en andere ‘stakeholders’ het
initiatief genomen zal worden tot een convenant over de ontwikkeling naar een dierwaardige veehouderij.
Dit convenant vormt de basis van wetgeving die de komende kabinetsperiode in werking treedt voor een
dierwaardige veehouderij in balans met de volksgezondheid. Onze ambitie is om de transitie naar een
dierwaardige veehouderij te realiseren (conform de 5-domeinen van Mellor en vanuit de intrinsieke
waarde van dieren). We werken eraan om dit te bereiken door 1) te werken aan een convenant
Dierwaardige Veehouderij met marktpartijen, NGO's en overheid en door 2) het opstellen van verbeterde
wetgeving op basis van het convenant en het specificeren van de aangenomen wijziging van de Dierenwet.
De doelen van het convenant zijn afspraken over de overgang naar huisvestingssystemen met diergericht
ontwerp, verlagen van incidentie van (veelvoorkomende) ziekten en het gebruik van dierenrassen met
eigenschappen die hen schaden verlagen.

NL

153

Het convenant kan voortbouwen op bestaande duurzaamheidsplannen van de melkvee-, varkens-,
pluimvee- en geitensector. Dit is een ander onderdeel van ons landelijke beleid. In deze plannen, die op
initiatief van de overheid zijn opgesteld, hebben de sectoren aangegeven hoe zij willen verduurzamen,
onder meer hoe zij het dierenwelzijn willen verbeteren. Daarnaast is er al een subsidieregeling voor
duurzame stallen, inclusief verbetering dierenwelzijn.
Het stoppen met fysieke ingrepen die het gevolg zijn van de wijze van houden van dieren is een onderdeel
van de ontwikkeling naar een toekomstbestendige veehouderij. Om het staartcouperen uit te faseren, is het
noodzakelijk dat de oorzaken van staartbijten aangepakt worden. Dit vraagt in veel gevallen een
fundamentele aanpassing van de bedrijfsvoering en de nodige investeringen en daarmee aanpassing van
het verdienmodel. De Nederlandse regelgeving schrijft voor dat varkens van alle leeftijdscategorieën
minstens 18-50% meer ruimte hebben dan de Europese richtlijnen voorschrijven. Met de Nederlandse
varkenssector is een einddatum vastgesteld in 2030. Door die duidelijkheid nu te bieden, kan de
varkenshouder hier al de komende jaren bij investeringen rekening mee houden en ervaring opdoen met
het houden van varkens met intacte staarten door geleidelijk aan meer tomen met biggen te houden waar
niet gecoupeerd wordt. Hierdoor kan het couperen stapsgewijs afgebouwd worden. De hieronder
genoemde pilot voor een diergebonden ecoregeling voor dierenwelzijn kan hierbij helpen.
Met meerdere Nederlandse veehouderijsectoren zijn de afgelopen jaren afspraken gemaakt over hoe zij
hun sector kunnen verduurzamen. Zo ook met de melkveehouderijsector. Melkproductie moet steeds
worden bezien in relatie tot dierenwelzijn, diergezondheid en levensduur van melkkoeien. Hiervoor is veel
aandacht in het eigen verduurzamingsplan van de Nederlandse melkveesector. Wat betreft de levensduur
zijn in het plan doelen gesteld voor een gemiddelde leeftijd voor 2025 en 2030. Uit de basismonitoring,
welke elk kwartaal wordt uitgevoerd blijkt dat er positieve resultaten geboekt worden, onder andere op
levensduur. De huidige gemiddelde leeftijd is 6 jaar, de hoogste in de afgelopen 5 jaar. We zien dus een
positieve trend, die ook verband houdt met de acties in het duurzaamheidsplan van de sector. Dit is de
reden waarom we hebben besloten om de levensduur van melkkoeien niet specifiek in het GLB aan te
pakken, maar dit te blijven stimuleren via nationaal beleid. De sector volgt een integrale aanpak gericht op
duurzame koeien en het continu verbeteren van dierenwelzijn, waarbij melkveehouders gestimuleerd
worden te werken aan het verlengen van de levensduur van de melkveestapel. Tevens wordt er middels
publiek-private samenwerking gewerkt aan meerdere onderzoeksdoelen, waaronder verlenging van de
levensduur. Dat gezegd hebbende, is het voor boeren mogelijk om de investeringsinterventie in te zetten
voor verbetering van het dierenwelzijn.
Voor wat betreft het uitfaseren van kooihuisvesting van bepaalde dieren, zijn er de afgelopen jaren al
stappen genomen. Zo geldt er sinds 1 januari 2021 een verbod op verrijkte kooien voor leghennen. Dit
betekent dat op dit moment in Nederland alleen alternatieve en zogenaamde
koloniekooihuisvestingssystemen zijn toegestaan. Het percentage leghennen dat in alternatieve systemen
wordt gehouden bedraagt bijna 90% . Voor wat betreft de individuele huisvesting van kalveren zien we in
de praktijk dat deze dieren doorgaans ruim voor de maximaal wettelijke periode van 8 weken al in
groepen worden gehouden.
Ook bij andere dierenwelzijnsverbeteringen blijft de afbouw van interventies plaatsvinden op basis van
wetenschappelijk onderzoek. Zo bestaat er reeds een verbod op snavelkappen voor leghennen. Het
verwijderen van de achterste teen van haantjes en snavelkappen van ouderdieren, eendagskuikens voor
export en kalkoenen is echter nog steeds mogelijk om verwondingen van de andere dieren te voorkomen.
Voor deze genoemde ingrepen die nog zijn toegestaan zijn er tijdschema's voor verbod (januari 2023 voor
verwijderen achterste teen, september 2023 voor snavelkappen) en voor al die ingrepen wordt onderzocht
of en hoe de afbouw op een dergelijke manier kan worden gedaan dat er een balans is tussen de gevolgen
van het stoppen van de ingreep voor het welzijn van het dier en de gevolgen voor het dier zelf.
Inzet GLB-NSP
Verduurzaming van het GLB betekent ook een betere positie van het dier in het GLB. In het GLB-NSP

NL

154

wordt dierenwelzijn integraal opgenomen, door te borgen dat GLB-interventies geen voorziene negatieve
uitwerking op dierenwelzijn hebben en indien mogelijk bijdragen aan dierenwelzijn. Indien een
interventie betrekking heeft op de veehouderij, zal dierenwelzijn worden meegewogen via voorwaarden,
doelen of selectiecriteria. Dierenwelzijn houdt in ieder geval in het borgen van goede voeding, goede
omgeving, goede gezondheid, natuurlijk gedrag, positieve emotionele toestand (Five Domains model,
Mellor, 2016) en de intrinsieke waarde en integriteit van het dier.
Het staartcouperen bij biggen en de huidige levensduur van melkkoeien zijn beide signalen dat er
verbeteringen nodig zijn in de huidige wijze van veehouderij. Deze signalen staan niet op zich en zijn van
vele factoren afhankelijk, wat daarmee het komen tot een oplossing complex maakt. Om die reden worden
in het NSP boeren zoveel als mogelijk ondersteund om de nodige transitie mogelijk te maken.
Dierwaardige veehouderijpraktijken worden onder meer bevorderd door binnen de investeringsregeling
ruimte te bieden voor investeringen voor dierenwelzijns- en diergezondheidsverbeteringen op het gebied
van onder andere huisvesting en diermanagement. Hier vallen dus ook investeringen onder die kunnen
leiden tot een langere levensduur van melkkoeien en het verminderen van het risico op staartbijten bij
varkens, waardoor het mogelijk wordt om geleidelijk te stoppen met staartcouperen van biggen, maar ook
investeringen voor andere transities zoals het uitfaseren van kooihuisvesting van dieren genoemd in het
“End the Cage Age”-initiatief. Nadruk zal liggen op de verdere uitfasering van kooihuisvesting. Zoals
aangegeven mogen leghennen niet meer in verrijkte kooien worden gehouden. Dit willen we doorzetten
voor de andere dieren uit het “End the Cage Age” initiatief die in Nederland nog in kooien gehouden
worden. Een volgende stap is het werken naar een verbod op koloniekooihuisvesting voor leghennen.
Ook de samenwerking EIP- en kennisuitwisselingsinterventies staan open voor dierenwelzijns- en
diergezondheidsinitiatieven. Dierenwelzijn wordt expliciet meegenomen in het Agrarische Kennis en
Innovatie Systeem (AKIS). Daarnaast komt er binnen de tweede pijler een pilot om te onderzoeken of een
diergebonden ecoregeling gericht op met name de verbetering van dierenwelzijn (incl. diergezondheid)
mogelijk is. Deze pilot wordt nadrukkelijk samen met de markt en het maatschappelijk veld en de markt
uitgewerkt, om te toetsen welke activiteiten effectief en verifieerbaar zijn en hoe deze verbeteringen
zoveel mogelijk binnen de keten bestendigd kunnen worden. Hierdoor wordt ervaring opgedaan met
activiteiten op het gebied van bijvoorbeeld duurzaamheid, dierenwelzijn - zoals verdere vermindering van
het risico van staartbijten bij varkens - en diergezondheid. In deze pilot wil de overheid varkenshouders en
overige ketenpartijen stimuleren om varkens met hele staarten te houden en het vlees van deze dieren af te
zetten. Het doel is 1) het gezamenlijk ontwikkelen van samenwerkingsverbanden in de
varkenshouderijketen die moeten leiden tot het op de (Nederlandse) markt brengen van varkensvlees
afkomstig van varkens met hele - niet gecoupeerde – staarten en 2) het verspreiden van kennis en ervaring
over (de aanpak van) het houden van varkens met hele staarten en de vermarkting daarvan. Het totaal
budget van de pilot wordt geraamd op ongeveer 5 miljoen Euro en de looptijd op 2 jaar. Het streven is om
de pilot in 2023 te starten. Per project zal een samenwerkingsverband moeten bestaan uit o.a. tenminste 5
varkenshouders en er wordt gestreefd naar in ieder geval 3 projecten. De varkenshouders die al gestopt
zijn met staartcouperen dienen als voorbeeld voor de verdere invulling en ervaringen binnen de
biologische veehouderij worden meegenomen. Bij goede resultaten zal nog in dezelfde GLB-periode
gestart worden met een diergebonden ecoregeling.

8. Een gunstige staat van instandhouding bereiken van habitats en soorten die in verband staan met
landbouwsystemen, de fragmentatie van habitats en het verlies van biodiversiteit verminderen en
bijdragen aan de doelstelling van de Europese Green Deal inzake diversiteitsrijke
landschapselementen, door in Natura 2000-gebieden en, waar van toepassing, andere
landbouwgebieden passende beheerpraktijken en andere natuurherstelmaatregelen te bevorderen,
waaronder het invoeren en handhaven van praktijken voor landschapselementen waarmee de
achteruitgang van weidevogels en andere akkervogels, alsmede van wilde bestuivers, kan worden
gestopt en de toestand van grasland-, wetland- en veengrondhabitats kan worden verbeterd.

NL

155

Het dalende aantal akker- en weidevogels in Nederland is vooral terug te voeren op een verminderd
broedsucces. De belangrijkste oorzaken voor het verminderde broedsucces is als volgt samen te vatten:
verkleining van het areaal dat zich leent als broedbiotoop, omgevingsfactoren (zoals openheid), predatie
van legsels en kuikens en afname van voedselaanbod. Het aanwijzen en inrichten van leefgebieden van
voldoende omvang in combinatie met een verdienmodel voor de deelnemende agrariërs in samenhang met
predatiebeheer vormt de kern van de aanpak gericht op herstel van de boerenlandvogelpopulatie. Het
versterken van het weide- en akkervogelbeheer op boerenland wordt primair vormgegeven via het NSPGLB, met inachtneming van het PAF Natura 2000, het aanvalsplan Grutto en scenariostudies. De
maatregelen in het GLB-NSP die bijdragen aan het behoud van akker- en weidevogels dragen ook bij aan
het behoud van insecten en vice versa. Met het NSP wordt ook een grote stap gezet richting het versterken
van bestuivers en functionele agrobiodiversiteit. Het ondersteunen van verschillende typen insecten is van
belang voor een natuurinclusieve landbouw. Behoud en verbetering van natuur en biodiversiteit vraagt een
evenwichtig en integraal natuur- en landbouwbeleid, waarbij het verschil tussen maatregelen die worden
ingezet voor het behoud en versterken van soortenpopulaties die afhankelijk zijn van boerenland, en de
intensiteit van de landbouw er omheen niet te groot wordt. Dat is ook de kern van de landbouwvisie
gericht op de transitie naar kringlooplandbouw, en ook een reden om tevens in te zetten op het
ondersteunen van zeldzame landbouwhuisdierrassen. Deze rassen zijn vaak een resultaat van een
extensievere vorm van landbouw dan nu in Nederland gebruikelijk is, en kunnen er dus aan bijdragen om
een meer natuurinclusieve landbouw mogelijk te maken.
Het nieuwe GLB in Nederland richt zich met name op het versterken van de milieu- en leefomgeving op
en aanpalend aan landbouwgrond en landbouwbedrijven. Het beheer van Natura 2000-gebieden wordt
primair nationaal gefinancierd.
Het versterken van de terrestrische en aquatische biodiversiteit op en aanpalend aan boerenland, zoals op
weide- en akkergronden en in de sloot, maar ook in de doorwerking van de landbouw op Natura 2000gebieden is een speerpunt voor het GLB-NSP. De inzet van Nederland is gericht op een volledige gunstige
staat van instandhouding conform de Vogel- en Habitatrichtlijn. Hierbij zet Nederland in op het
terugdringen van de stikstofemissies om de forse overschrijdingen in kritische stikstofdepositie waarden te
verminderen. Met de structurele aanpak stikstof wordt ingezet op het verminderen van stikstofdepositie op
de stikstofgevoelige habitats, het treffen van natuurbehoud- en herstelmaatregelen, en het versterken van
de natuur door een natuurinclusieve ruimtelijke inrichting. De aanpak, inclusief resultaatverplichtende
omgevingswaarden voor 2025, 2030 en 2035, zijn vastgelegd in de wet Stikstofreductie en
Natuurverbetering. In het nieuwe coalitieakkoord 2021-2025 is de ambitie opgenomen om de realisatie
van doelen versnellen van 2035 maar 2030. Een Nationaal Programma Landelijk Gebied pakt de
uitdagingen in de landbouw en natuur aan met een transitiefonds waarin tot 2035 cumulatief €25 miljard
beschikbaar komt.
Inzet GLB-NSP
In het GLB-NSP is uitgewerkt hoe een extra inzet op deze doelen vormgegeven kan worden. Hierbij
spelen met name de ecoregeling en het ANLB en de invulling van de conditionaliteit een belangrijke rol.
Het ANLB wordt versterkt en uitgebreid (budget groei van €80 mln. naar jaarlijks €120 mln.).
Ecosysteemdiensten die een agrariër levert op zijn landbouwgrond, kunnen bijdragen aan zowel
klimaatdoelstellingen, het versterken van natuurlijke hulpbronnen, de biodiversiteit en
landschapskwaliteit. Daar waar het huidige beleid op ANLB zich richt op het beheren van habitats voor
specifieke soorten, zoals de akker- en weidevogels, en daarvoor een integrale aanpak subsidieert, richt de
ecoregeling zich meer op het generiek verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving, met als doel een
op de lange termijn rendabele landbouw die bijdraagt aan de biodiversiteit, milieu en de klimaatopgave.
De mate waarin insecten voorkomen in dit landschap is een goede graadmeter voor de ecologische
kwaliteit van het landschap.
Met diversiteitsrijke landschapselementen, als een groenblauwe dooradering door het landschap wil

NL

156

Nederland bijdragen aan de Europese biodiversiteitsstrategie. In de ecoregeling worden onder andere
kruidenrijke randen, verschillende vormen van houtopstanden en waterelementen als poelen en
boerensloten gestimuleerd. Daarnaast is een diversiteitsrijk landschap gebaat bij diversiteit in teelten,
zoals bijvoorbeeld de teelt van rustgewassen, eiwitgewassen, verschillende typen van kruidenrijk
grasland, strokenteelt en diversiteit in gewassen. Deze maatregelen komen terug in de ecoregeling.
Naast het ANLB en het versterken van landschapselementen is in het GLB-NSP ruimte gecreëerd voor
een gebiedsgerichte aanpak. Dit gaat met name om de veenweidegebieden en overgangsgebieden rond
Natura2000-gebieden. De aanpak voor veenweidegebieden is primair gericht op vermindering
broeikasgasemissies. Door het verhogen van het waterpeil zullen ook de condities worden verbeterd voor
het herstel van weidevogels. In de gebieden rond Natura2000-gebieden steunt het GLB boeren met de
extensivering van de bedrijfsvoering. Hiermee wil Nederland de stikstofdepositie verminderen op
Natura2000-gebieden en de verdroging terugdringen.
Concreet steunt Nederland de aanbeveling over versterken van biodiversiteit in het GLB-NSP door:
• Versterken en verbreden van het ANLB. Enerzijds door meer financiële middelen en anderzijds
door meer hectares in aanmerking te laten komen.
• Het ecologisch beheer van randen, stroken en oevers wordt ondersteund door de ecoregeling en het
ANLb, samen met andere vormen van niet-productief areaal, zoals heggen, hagen en bomenrijen.
• GLMC Bufferstroken draagt bij aan ruimte voor bestuivers en functionele agrobiodiversiteit.
• Gebiedsgerichte aanpak voor veenweidegebieden en overgangsgebieden N2000
• Stimuleren van samenwerking en integrale gebiedsontwikkeling
• In de ecoregeling zitten diverse maatregelen die de condities van water, bodem en lucht voor
herstel biodiversiteit verbeteren.
• Daarnaast wordt er gestart met een regeling voor het ondersteunen van zeldzame
landbouwhuisdierrassen.
• Met Leader worden samenwerkingsverbanden tussen (overheids-)organisaties, (landbouw)ondernemers of particulieren op het platteland gestimuleerd die met veel enthousiasme en op een
eigen originele wijze hun eigen leef- en werkomgeving waaronder biodiversiteit willen verbeteren
• Met de kennisregeling kunnen boeren hun kennisniveau op dit gebied verbeteren.
9. Klimaatneutraal in 2050 en uitstoot van broeikasgas tegen 2030 met 55 % verminderen.
Doel is om emissies van andere stoffen dan CO2 door de veehouderij en bodembemesting te verminderen
en de capaciteit voor koolstofopslag te verhogen door het herstel van veengronden en wetlands te
ondersteunen via koolstoflandbouw en omschakeling naar een biogebaseerde en circulaire economie.
Duurzaam bodembeheer en koolstofvastlegging dragen bij aan een gezondere leefomgeving en een
weerbaarder ecosysteem. Nederland onderscheidt daarbij veenbodems en minerale bodems. In het
Realisatieplan Visie LNV wordt aangegeven dat het essentieel is om ook vanuit het Klimaatakkoord en de
daarin opgenomen ambitie voor extra vastlegging van koolstof een koppeling te maken met
kringlooplandbouw. Voor minerale bodems is de ambitie dat in 2030 alle landbouwbodems (ca. 1,8 mln.
ha) in Nederland duurzaam worden beheerd en er jaarlijks 0,5 Mton CO2 extra wordt vastgelegd.
Daarnaast kunnen aangepaste oogstmethoden, waarbij de bodem in het natte najaar minder wordt
dichtgereden, bijdragen aan een vermindering van de N2O-emissie. De ambitie in veenweidegebieden
(0,15 mln. ha) is om een reductie van 1Mton CO2-eq te bewerkstelligen door maatregelen te treffen die
met name gericht zijn op een verhoging van de grondwaterstand. Een hogere grondwaterstand draagt
tevens bij aan versterking van het weidevogelbeheer in veenweidegebieden. De omslag naar
kringlooplandbouw zal ook bijdragen aan efficiënt grondstoffengebruik van productiesystemen, en minder
emissies naar het milieu. Verder geeft het Nationaal Programma Landbouwbodems het nationale
beleidskader weer met verschillende aanknopingspunten en maatregelen voor de bodem.

NL

157

Daarnaast wordt, conform de methaanstrategie, koolstofvastlegging in minerale landbouwbodems
gestimuleerd door bomen en andere houtige elementen op landbouwgrond (agroforestry en
landschapselementen). Dit vanwege de voordelen die dit biedt voor klimaatmitigatie door CO2vastlegging in landbouwbodems en biomassa. Bovendien dragen bomen op landbouwgrond bij aan
klimaatadaptatie door het vergroten van de weerbaarheid tegen weersextremen en klimaatgerelateerde
ziekten en plagen, en door verbetering van het watervasthoudend vermogen van landbouwbodems.
in de glastuinbouw veel potentie is om koploper te zijn in energiezuinige en circulaire productie van
hoogwaardige producten. De sector kan zelfs CO2-postitief worden, maar leunt nu nog vooral op aardgas.
De coalitie wil deze overstap stimuleren in plaats van ontmoedigen. Beoogd wordt om de
randvoorwaarden te creëren om de glastuinbouw verder te verduurzamen en koploper te laten zijn in
energiezuinige, circulaire producten.
Inzet GLB-NSP
Beleidsimpulsen uit het GLB-instrumentarium zullen worden benut om (extra) inspanningen voor de
klimaatopgave te bevorderen, door bijvoorbeeld duurzaam bodembeheer en kringlooplandbouw te
stimuleren. Ook hier wil Nederland het GLB-NSP benutten om de aanpak integraal verder uit te werken
en middelen in goede samenhang met elkaar in te zetten. Dit betekent onder meer dat via GLBinterventies ondersteuning moet worden geboden voor de verschuiving naar productiesystemen in de
veehouderij met minder uitstoot. Overeenkomstig de methaanstrategie wordt duurzaam mestbeheer ook in
aanmerking genomen. Met verschillende maatregelen wordt koolstofvastlegging in het NSP gestimuleerd:
• Extra koolstofvastlegging op minerale landbouwbodems zal met name gerealiseerd worden met
meer blijvend grasland, rustgewassen en vanggewassen. Deze maatregelen zijn verankerd in de
conditionaliteiten GLMC 1 (blijvend grasland) en GLMC 7 (rotatie met rustgewas en vanggewas).
Meer toepassing van deze maatregelen wordt gestimuleerd met de ecoregeling. Aanvullend
worden ook voedselbossen en agroforestry gestimuleerd voor koolstofvastlegging.
• Het stimuleren van agroforestry (inclusief voedselbossen) en het aanleggen van houtige
landschapselementen zal leiden tot extra koolstofvastlegging. Daarmee zijn ook positieve effecten
te verwachten voor de biodiversiteit. De investeringen hiervoor zullen vanuit het GLB-NSP
worden ondersteund. Het beheer en onderhoud van landschapselementen wordt ondersteund door
de ecoregeling en het ANLb.
• Voor de veenweide starten we als onderdeel van de lopende gebiedsprocessen via het
samenwerkingsartikel projecten op, met als doel het realiseren van een peilverhoging op 20.000
hectare landbouwgrond (melkveehouderij). Hierbij wordt ingezet op het realiseren van een zo
hoog mogelijke grondwaterstand tot ca. -20/-30cm als optimum tussen enerzijds het willen
reduceren van broeikasgasemissies en bodemdaling door vermindering van veenafbraak, en
anderzijds het voorkomen van (risico’s op) toename van methaanemissies bij hogere
grondwaterstanden. Daarbij wordt ingezet op het realiseren van plasdras-situaties mede ten
behoeve van weidevogels in combinatie met beperking van het mestgebruik.
• De inzet van ANLb wordt verbreed naar water en klimaat
• Voor de veenweide wordt bij GLMC 2 het houden aan het peilbesluit ingevoerd.
• In de ecoregeling worden natte teelten in veenweidegebieden als eco-activiteit ondersteund.
Daarmee kan het waterpeil hoog gehouden worden en de CO2 uitstoot verminderen.

NL

158

3 Samenhang van de strategie en complementariteit
3.1 Overzicht van de architectuur van het strategisch GLB-plan op het
gebied van milieu en klimaat
3.1.1 Een beschrijving van de algehele bijdrage van conditionaliteit aan de
specifieke milieu- en klimaatgerichte doelstellingen als vastgelegd in artikel 6, lid
1, punten d), e) en f)
De conditionaliteiten worden in Nederland op een zodanig niveau ingericht dat deze aansluiten bij de EUbaseline. Daarmee wordt een grote maximale deelnamebereidheid (aan basispremie én ecoregeling)
verwacht. Met de invulling wordt bijgedragen aan de specifieke doelen:
GLMC 1 (behoud van blijvend grasland):
De ambitie is om in heel Europa het aandeel blijvend grasland ongeveer gelijk te houden ten opzichte van
het aandeel in het referentiejaar 2018. Het vasthouden van koolstof (het voorkomen van CO2 uitstoot bij
ploegen) is het doel. In Nederland is ongeveer 40% van het landbouwareaal blijvend grasland. Nederland
mag niet meer dan 5% inleveren in de komende GLB-periode en moet boeren verplichten tot het inzaaien
van grasland als het aandeel te ver daalt. Als het nationale aandeel blijvend grasland met meer dan 5% zou
dalen, komt er een individuele verplichting. Nederland kiest ervoor het aandeel blijvend grasland landelijk
te monitoren. Er komt dus geen individuele verplichting uit voort. Alleen als het aandeel landelijk met
meer dan 5% dreigt te dalen zal Nederland passende individuele maatregelen invoeren.
Jaarlijks zal LNV op basis van de gegevens van RVO het betaalorgaan het aandeel blijvend grasland
berekenen en vergelijken met het referentieaandeel.
GLMC 2 (bescherming van veenweiden en wetlands):
Veen dat aan de buitenlucht is blootgesteld, doordat het waterpeil verlaagd is, breekt langzaam af. Er
komen hierdoor kooldioxide en nutriënten vrij en er is sprake van bodemdaling. Dit soort veengrond komt
in Nederland voor. De voorwaarde om deze koolstofrijke bodems te beschermen is in Nederland dus van
toepassing. De invulling vanaf 1 januari 2023 zal zijn dat landbouwers op veengrond, tot ca. 1m boven
NAP dat niet vrij afwaterend is, zich moeten houden aan het peilbesluit. Een meer ambitieuze invulling
van deze GLMC vereist een actualisatie van de grondsoortenkaart, waarbij ook onderscheid wordt
gemaakt naar dit specifieke typealle veengebieden. De update van de grondsoortenkaart wordt ten
behoeve van het mestbeleid zal gedurende het( 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn) in 2023
geactualiseerd, waarna in 2024 een invulling voor deze GLMC wordt genotificeerd, die alle
landbouwgrond die is geclassificeerd als veen, zal omvatten. Deze aanpassing van de GLMC zal in 2025
worden ingevoerd. Actieprogramma worden geactualiseerd. Deze kaart wordt per 2024 effectief.
GLMC 3 (verbod op het verbranden van stoppels):
Het doel van dit verbod is het handhaven van organisch materiaal in de bodem en wordt ingevuld conform
de EU baseline: een verbod op het verbranden van stoppels.
GLMC 4 (bufferstroken langs waterlopen):
De waterkwaliteit in Nederland voldoet nog niet aan de doelstellingen in de Kaderrichtlijn Water (KRW)
en de Europese Nitraatrichtlijn (NR). Er zitten nog te veel nitraat, fosfaat en bestrijdingsmiddelen in het
oppervlaktewater, omdat deze onder andere uit- en afspoelen van percelen. Maatregelen zijn nodig om de
waterkwaliteit te verbeteren, natuur te beschermen en de kosten van het zuiveren van drinkwater
betaalbaar te houden. Het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn Actieprogramma speelt hierin een
belangrijke rol, net als de 3e Stroomgebiedsbeheerplannen. Daarnaast zal het GLB bijdragen aan een
bescherming van waterlopen tegen vervuiling door deze GLMC 4. Een bufferstrook waarin geen
nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen mogen worden toegepast, draagt in veel gevallen bij aan een
betere kwaliteit van het oppervlaktewater. De algemene lijn is aangesloten bij het 7e Nitraat

NL

159

Actieprogramma (7e NAP), te weten:
• 5 meter brede bufferstrookken (teeltvrije zones genoemd in 7e NAP) wordt toegepast langs ecologisch
kwetsbare waterlopen en langs KRW-waterlichamen en;
• 3 meter brede bufferstrook is van toepassing bij alle overige watervoerende waterlopen.
Voor percelen geldt dat de oppervlakte van de bufferstrook nooit meer dan 5% van het perceel hoeft te
zijn. Een waterloop is een voor de waterbeheersing bestemde geul die meestal permanent water bevat
(zoals rivier, kanaal, beek, sloot, gracht), waarbij een watervoerende sloot een gegraven geul is van
maximaal 10m breed die meestal water bevat. Voor sloten die gedurende de zomer droog staan, wordt
GLMC 10 ingevoerd.
De volgende uitzonderingen zijn van toepassing:
- 3 meter breed bij een KRW-waterlichamen langs alle waterlopen indien de oppervlakte van de
bufferstrook van 5 meter breed, meer dan 4% van het perceel uitmaakt;
- 1 meter breed langs KRW-watervoerende sloten, als de oppervlakte van de bufferstrook van 3 meter
breed meer dan 4% van het perceel uitmaakt;
- 1 meter breed langs overige watervoerende sloten als de oppervlakte van de bufferstrook van 3 meter
breed meer dan 4% van het perceel uitmaakt;
- 0,5 meter breed langs overige watervoerende sloten als de oppervlakte van de bufferstrook van 1 meter
breed meer dan 4% van het perceel uitmaakt.
In alle gevallen wordt de breedte van de huidige bufferstroken zoals genoemd in het Activiteitenbesluit
Milieubeheer uit 2021 als minimumbreedte aangehouden, indien deze een bredere bufferstrook
voorschrijft dan hierboven beschreven.
Langs alle watervoerende sloten in het gebied Waterschap Rijnland, regio geldt een specifieke
uitzondering, wanneer synthetische emissieschermen worden gebruikt. Waterbeheerders krijgen de
mogelijkheid om op basis van hun kennis van lokale omstandigheden te bepalen waar een smallere
teeltvrije zone afdoende is voor de waterkwaliteit. Afwijking kan op basis van een nog op te stellen
wetenschappelijk onderbouwde leidraad waarbij de huidige oppervlaktewaterkwaliteit een criterium is. In
de leidraad wordt daarnaast een stimulans opgenomen voor kruidenrijk grasland, door als criterium toe te
voegen dat bij grasland een teeltvrije zone van één meter i.p.v. twee meter kan worden gehanteerd indien
deze zone uit kruidenrijk grasland bestaat (behalve bij KRW-waterlichamen en ecologisch kwetsbare
waterlopen), uiteraard mits de waterkwaliteit voldoet. Als minimum breedte dient de huidige teeltvrije
zone behouden te blijven zoals nu opgenomen in het Activiteitenbesluit milieubeheer (2021).
GLMC 5 (erosie tegengaan):
In Nederland speelt dit alleen in de regio Limburg (‘heuvelachtig gebied’). Erosie kan optreden wanneer
grond op hellend terrein bewerkt wordt en er een grotere kans is op afspoeling van water en grond. Dit kan
schade en overlast geven en op langere termijn kan de bodemvruchtbaarheid verminderen. In dit gebied
worden de bestaande regels gecontinueerd, zoals bijvoorbeeld de eis dat er in een bepaalde richting
(ondiep) geploegd wordt, zodat grond niet, of minder, naar beneden spoelt bij hevige regen.
GLMC 6 (minimale bodembedekking):
Deze voorwaarde heeft tot doel de bodem te beschermen in periodes dat ze gevoelig is. In Nederland
worden zowelt de zomer als de herfst/winter als meest gevoelige periodes gezien. omdat het warmer is en
er dan meer activiteit in de bodem is. Als er dan geen gewas groeit, houdt de bodem nutriënten niet vast.
Voor de zomerperiode wordt Conform de bestaande regelgeving voortgezet, en isis het verplicht om de
bodem gedurende de zoemrperiode bedekt te houden. Indien gebruik wordt gemaakt van een
groenbemester, in te zaaien op een perceel dat uit productie is genomen. De groenbemester moet deze
worden ingezaaid worden voor 31 mei en mag deze niet worden vernietigd worden voor 31 augustus. In
plaats van inzaaien met een groenbemester is het ook toegestaan dat de bodem is bedekt met gewasresten
of ruige stalmest. Er wordt nog onderzocht of voor deze GLMC er een uitzondering mogelijk is voor de

NL

160

biologische landbouw.
Nederland voert voor twee perioden een verplichting voor het bedekken van de bodem, voor de zomer en
voor de herfst/winter:
Zomer:
In de zomer geldt de verplichting om de bodem bedekt te houden op percelen die uit productie zijn
genomen, en die de landbouwer in aanmerking wil laten komen voor steun. Indien gebruik wordt gemaakt
van een groenbemester, behoort deze voor 31 mei te worden ingezaaid en mag deze niet worden
vernietigen voor 31 augustus.
In plaats van inzaaien met een groenbemester is het ook toegestaan de bodem te bedekken met organisch
materiaal, zoals gewasresten of mulchen.
Herfst/winter:
De volgende vier onderdelen zijn in de herfst/winter van toepassing op grasland, bouwland en blijvende
teelten:
1. Vanaf 16 september tot 1 februari is het niet toegestaan grasland of blijvende teelten te vernietigingen,
met uitzondering van:
- het grasland mag worden vernietigd tot 30 november, indien direct daarna lente bloembollen worden
geplant;
- het grasland op klei mag worden vernietigd van 1 november tot en met 31 december, indien de volgende
teelt geen gras is;
- het grasland mag worden vernietigen indien direct daarna landschapselementen worden aanplant (onder
voorwaarde dat de Nederlandse mestwetgeving dit toestaat);
- Kwekerijen / boomteelt.
2. Van oktober t/m 1 februari wordt op zand en löss, voor teelten op bouwland anders dan grasland, een
vanggewas gecombineerd met een gedifferentieerde korting op de stikstofgebruiksnorm in het
daaropvolgende jaar, tenzij het een meerjarig gewas is of een wintergewas.
3. Vanggewassen tot 1 februari zijn verplicht na maïsteelt op zand- en lössgronden, en bepaalde
aangewezen klei en veengronden.
Op kleigronden is het verplicht om tussen 1 augustus en 1 november, op minimaal 80% van het
landbouwareaal op bedrijfsniveau minimaal 6 weken bodembedekking te hebben. De winterbedekking, na
oogst van het hoofdgewas, kan bestaan uit een ingezaaid wintergewas, een vanggewas, stoppels, mulchen,
plantenresten of groenbemester.

GLMC 7 (vruchtwisseling op bouwland):
Vruchtwisseling draagt bij aan bodemgezondheid. Het maakt de bodem weerbaarder, voorkomt ziektes en
verbetert de bodemstructuur. Nederland past in 2023 de derogatie toe. Als gevolg daarvan past de
landbouwer vanaf 2024 op bouwland voor alle grondsoorten gewasrotatie op perceelniveau toe. Vanaf
2023 zorgt de landbouwer ervoor dat er elk volgend jaar op minimaal 1/3 van zijn bouwland gewasrotatie
plaatsvindt, onder voorwaarde dat na 4 jaar op elk perceel een ander gewas als hoofdteelt wordt
verbouwd. De jaarlijks verplichte gewasrotatie op minimaal 1/3 van het areaal kan ook worden ingevuld
met een of meerdere volgteelten na de hoofdteelt binnen hetzelfde kalenderjaar, tot de inzaai van het
hoofdgewas van het volgende jaar, mits de volgteelt bestaat uit een andere gewassoort dan de hoofdteelt.
Daarnaast geldt, in aansluiting op het 7e Actieprogramma nitraatrichlijn, vanaf 1 januari 2023 op zand en
löss als aanvullende verplichting, dat er één keer per vier jaar een rustgewas behoort te worden geteeld.
Vanaf 2027 is dit 1 maal per 3 jaar.
Op zware kleigrond waar het noodzakelijk is om grondbewerking uit te voeren in de herfst, wordt
gewasdiversificatie toegestaan met minimaal drie teelten, waarbij het hoofdgewas, bestaande uit

NL

161

wintertarwe, wintergerst, winterkoolzaad of winterraapzaad op maximaal 75% van het bouwland mag
voorkomen. De derde teelt behoort op minimaal 5% van het bouwland voor te komen.
De rotatievereiste is niet van toepassing wanneer:
a) wanneer meer dan 75 % van het bouwland wordt gebruikt voor de productie van grassen of andere
kruidachtige voedergewassen, braak ligt, wordt gebruikt voor de teelt van vlinderbloemige gewassen of
wordt gebruikt voor een combinatie van deze toepassingen;
b) wanneer meer dan 75 % van het subsidiabele landbouwareaal blijvend grasland is, wordt gebruikt voor
de productie van grassen of andere kruidachtige voedergewassen of voor de teelt van gewassen onder
water, hetzij voor een aanzienlijk deel van het jaar of voor een aanzienlijk deel van de gewascyclus, of
onderworpen is aan een combinatie van die toepassingen;
c) meerjarige gewassen, grassen en andere kruidachtige voedergewassen, en braakliggend land. Deze
tellen wel mee voor de rotatieverplichting op bedrijfsniveau, maar hoeven op perceelsniveau niet te
roteren.
Landbouwers die in het bezit zijn van een SKAL-certificaat, worden geacht te voldoen aan deze GLMCnorm.Een boer moet gewasrotatie – dat wil zeggen vruchtwisselingen op perceelniveau – toepassen op
ieder perceel bouwland. Ieder jaar moet er een ander gewas op hetzelfde stuk grond geteeld worden.
Een volgteelt (een vanggewas, en dat kan ook een rustgewas zijn) na de hoofdteelt binnen hetzelfde jaar
wordt vanuit het GLB ook beschouwd als rotatie. Graan, bijvoorbeeld wintertarwe, wordt als een
rustgewas erkend. Voor continuteelt van rustgewassen (o.a. graan en tijdelijk grasland) geldt de noodzaak
tot rotatie niet. Daarnaast moet, in aansluiting op het 7e NAP, per 2023 minimaal eens per vier jaar een
rustgewas als hoofdteelt geteeld worden op zand en löss. Vanaf 2027 geldt dit eens per 3 jaar.
Gecertificeerde biologische landbouwbedrijven zijn uitgezonderd van deze maatregel

GLMC 8 (niet productief areaal en landschapselementen):
Ieder bedrijf met bouwland moet tenminste 4% van zijn bouwland niet-productief laten. Zo wordt het
boerenland ‘dooraderd’ met een leefgebied’ voor dieren en planten.
Nederland past in 2023 de derogatie toe. In 2023 mag maximaal 96% van het bouwland van de aanvrager
bestaan uit mais/soja/kortlopend hakhout, onder voorwaarde dat de hoeveelheid beteelbaar bouwland op
perceelsniveau niet toeneemt. Daarnaast is voor niet-productief areaal bij de ecoregeling en het agrarisch
natuur en landschapsbeheer, de derogatie niet van toepassing.
Het 4% niet-productief laten van bouwland Dit kan worden ingevuld worden met sloten, poelen, plasdrassen, houtopstanden, houtwallen, individuele of groepen bomen, bomenrijen, bufferstroken, groene
braak, of akkerranden.
Landbouwers kunnen ook kiezen om 7% van het bouwland niet-productief in te richten, waarbij 4%
vergoed kan worden via de ecoregeling, of kiezen voor het telen van stikstofbindende gewassen
(waaronder ook een eiwitgewas voor menselijke consumptie). Indien stikstofbindende gewassen geteeld
worden mag er geen gebruik gemaakt worden van gewasbeschermingsmiddelen. Bedrijven worden
conform de Europese verordening vrijgesteld indien meer dan 75% van het bouwland gebruikt wordt voor
de productie van grassen of andere kruidachtige voedergewassen, (groene) braak ligt, gebruikt wordt voor
de teelt van vlinderbloemige gewassen, of voor een combinatie daarvan. Hetzelfde geldt wanneer meer
dan 75% van het subsidiabele landbouwareaal blijvend grasland is, gebruikt wordt voor de productie van
grassen of andere kruidachtige voedergewassen, of gedurende een aanzienlijk deel van het jaar - of een
aanzienlijk deel van de gewascyclus - wordt beplant met gewassen die onder water staan, of gebruikt
wordt voor een combinatie daarvan. Onder deze GLMC valt ook de bescherming van
landschapselementen. Hiervoor wordt aangesloten bij de vereisten vanuit de Wet Natuurbescherming.
Bomenwallen en boomgroepen mogen alleen verwijderd worden als daar een vergunning voor is
afgegeven. Tot slot bevat deze GLMC de verplichting dat in het broedseizoen de vogels niet verstoord

NL

162

mogen worden, conform staande praktijk.
GLMC 9 (blijvend graslandbescherming in Natura 2000 gebieden):
Aangewezen ecologisch kwetsbaar blijvend grasland in Natura 2000 gebieden (of elders) mag niet
geploegd of omgezet worden. De kaart met aangewezen ecologisch kwetsbaar blijvend grasland in Natura
2000 gebieden wordt geactualiseerd, waarbij bij het. ploegen en opnieuw inzaaien van blijvend grasland in
vogelrichtlijngebieden een sterker verband wordt gelegd met de instandhoudingsdoelen voor het
betreffende Natura 2000-gebied.

GLMC 10 (sloten die gedurende de zomer droog staan)
De waterkwaliteit in Nederland voldoet nog niet aan de doelstellingen in de Kaderrichtlijn Water (KRW)
en de Europese Nitraatrichtlijn (NR). Er zitten nog te veel nitraat, fosfaat en gewasbeschermingsmiddelen
in het oppervlaktewater, omdat deze uit- en afspoelen van percelen. Voor de bescherming van
waterkwaliteit speelt het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn Actieprogramma een belangrijke rol, net als
de 3e Stroomgebiedsbeheerplannen. Deze GLMC ziet toe op het verminderen van uitspoeling langs sloten
die gedurende de zomer droogvallen. Dit in aanvulling op GLMC 4. Nederland past een bufferstrook van
minimaal 1 meter toe langs waterlopen die in de zomer opdrogen (die waterlopen zijn in ieder geval droog
in de periode van 1 april tot 1 oktober).

3.1.2 Overzicht van de complementariteit tussen de relevante basisvoorwaarden,
als bedoeld in artikel 31, lid 5, en artikel 70, lid 3, de conditionaliteit en de
verschillende interventies die zijn gericht op de milieu- en klimaatgerelateerde
doelstellingen
Leeswijzer
De groenblauwe architectuur in Nederland sluit sterk aan de doelstellingen, omschreven in de Nationale
visie Landbouw, Natuur en Voedsel: Waardevol en Verbonden beschrijft de omslag naar
kringlooplandbouw en wat het van Nederland zal vragen, om de toekomst van onze voedselvoorziening
veilig te stellen. De gebiedsgerichte component van deze visie is verwoord in het Nationaal Programma
Landelijk gebied. De doelstellingen van dit programma, en de samenhang daarvan met het NSP wordt
toegelicht in hoofdstuk 3.1.3. In dat hoofdstuk wordt de context beschreven waarbinnen deze groenblauwe
architectuur is ontwikkeld.
De reikwijdte van het NSP instrumentarium
De doelstelling is een omslag in de landbouw naar toekomstbestendig boeren te faciliteren. Bij het
realiseren van de omslag speelt het NSP financieel een belangrijke, maar wat beperktere rol. Het NSP kan
daarnaast een grote rol spelen voor het ontwerpen van interventies om deze omslag mee te realiseren, en
het borgen van continuïteit wanneer de omslag is gerealiseerd. Bij het ingediende NSP heeft bij de
gebiedsgerichte interventies het doel centraal gestaan, met een demarcatie van wat bij elk doel subsidiabel
is. Het GLB is een set van mogelijke subsidie-instrumenten, zowel gericht op het versterken van kennis,
investeringen als langjarige ondersteuning van een inzet voor maatschappelijke diensten. Ook het GLB
maakt een grote transitie door, van primair inkomensondersteuning voor het borgen van voedselzekerheid
naar prestatiebetalingen voor resultaten op het gebied van klimaat, natuurlijke hulpbronnen, biodiversiteit
en landschap. Het huidige GLB hinkt dan ook op twee gedachten: aan de ene kant worden de
instapeisen/conditionaliteiten voor de basisbetaling (inkomensondersteuning) verzwaard, en aan de andere
kant wordt meer ruimte gegeven voor het uitbetalen voor maatschappelijke diensten, met name door de
invoering van de ecoregeling en een sterkere nadruk op groenblauwe doelen, inclusief het versterken van
kennis, in de 2e Pijler. Steun voor ecosysteemdiensten ter verbetering van klimaat en leefomgeving is veel
meer een gebiedsgericht beleid dan het ondersteunen van voedselzekerheid. Daarmee komt er dus in
Nederland een andere focus op instrumenten die primair met het GLB worden ingezet. In figuur 1 is met
behulp van het Doern-continuüm, de interventieladder voor gedragsverandering in de landbouw ten
behoeve van duurzaamheid aangegeven.

NL

163

Figuur 1. Verschillen in focus van de diverse interventies op de ladder. Naar onderen worden
inspanningen beloond, naar boven resultaten. Het domein van gebiedsgerichte interventies is groen
gemarkeerd.
Op de onderste helft van de ladder worden inspanningen beloond, met name door het ondersteunen van
kennis, planvorming en bijvoorbeeld keurmerken. Bovenaan de ladder gaat het om bewezen resultaten op
het gestelde doel, vastgelegd in normen en voorschriften. Gebiedsgerichte steun speelt zich af rond de
interventie ‘beloning’ (keurmerken, beprijzen en normering spelen alle op landelijk niveau). Een gevolg
daarvan is, dat het GLB beter geschikt is als beloningsinstrument voor het leveren van ecosysteemdiensten
dan als instrument waarbij de vervuiler betaalt. Daarbij zet Nederland in op het waar mogelijk belonen
voor resultaten, in plaats van inspanningen. De ecoregeling en het agrarisch natuur- en landschapsbeheer
zijn hier voorbeelden van. Dit sluit tevens aan bij het nationale beleid voor kringlooplandbouw, sturend op
kritische prestatie-indicatoren.
Naar een interventielogica voor een Nederlandse groenblauwe architectuur in het NSP
Om het behalen van gestelde doelen te vertalen in maatregelen en het succes daarvan te kunnen monitoren
geldt in het nieuwe GLB een systematiek die op logische wijze doelen, maatregelen en monitoring en
evaluatie van het beleid verbindt en uitgaat van een Plan-do-check-act cyclus:

NL

164

Figuur 2. Plan-do-check-act cyclus in het nieuwe GLB
Om invulling te geven aan die systematiek moet de implementatie van het nieuwe GLB allereerst gestoeld
worden op helder gedefinieerde beleidsdoelen, gebaseerd op maatschappelijke behoeften (Plan). Hierbij
gaat het om het vertalen van de gemeenschappelijke GLB-doelen naar nationale en eventueel regionale
doelen. In de systematiek van de Verordening Strategische Plannen gebeurt dit door een SWOT-analyse
uit te voeren voor de lidstaat, gevolgd door een behoeften-analyse (needs assessment). Op grond daarvan
heeft Nederland vastgesteld wat er bereikt moet worden, wat prioriteit heeft en wat de streefcijfers bij de
gestelde doelen zijn. De resultaten van de behoeften-analyse komen sterk overeen met de behoeften,
geformuleerd in het Nationaal Programma Landelijk Gebied.
Vervolgens is een logische koppeling nodig tussen doelen, maatregelen en middelen (budgetten),
geprogrammeerd over de volledige GLB-periode, en uitvoering daarvan (Do). Het GLB instrumentarium
voor ecosysteemdiensten is daarbij een onderdeel van een groter pakket aan interventies en budgetten, die
Nederland voornemens is om in de periode 2023-2027 uit te voeren.
Wanneer de maatregelen geïmplementeerd zijn volgt er een evaluatie van de effecten (Check).
Uiteindelijk kan op basis van de bevindingen van monitoring en evaluatie het beleid worden bijgesteld
(Act). Daarbij bepaalt de Verordening Strategische Plannen dat de jaarlijkse uitgaven worden geëvalueerd
op basis van outputindicatoren, de jaarlijkse beleidsprestaties op basis van resultaatindicatoren en de
algehele beleidsprestaties meerjarig op basis van impactindicatoren. Er is, op advies van de Europese
Commissie, gekozen voor een breed pallet aan resultaatindicatoren, wat monitoren op een breed spectrum
van doelen mogelijk maakt.

NL

165

Prioriteiten en een mogelijke interventiestrategie
Wageningen Environmental Research (WEnR) heeft in afstemming met andere onderdelen van de
Wageningen Universiteit en Research (WUR)) een analyse uitgevoerd van de (kosten)effectiviteit van
mogelijke interventies om de nationale GLB doelen te realiseren. In het onderzoek is gekeken naar de
doelen, behoeften en opgaven voor de Nederlandse landbouw, de effectiviteit (doeltreffendheid) en
kosteneffectiviteit (doelmatigheid) van mogelijk in te zetten interventies, mogelijke beleidsvarianten en de
economische, ecologische en sociale effecten daarvan. Dit onderzoek heeft als basis gediend voor het
bepalen van prioriteiten en een mogelijke interventiestrategie voor het Nederlandse NSP.
Kernbevindingen vanuit het onderzoek zijn
• De belangrijkste opgaven voor de Nederlandse landbouw liggen op het gebied van duurzaamheid:
klimaat, milieu en biodiversiteit.
• Gebiedsgerichte invulling van het NSP is het meest effectief en doelmatig.
• Om dit te effectueren in het NSP zal de ecoregeling zo gebiedsgericht mogelijk moeten worden
ingevuld. Sommige eco-activiteiten kunnen landelijk ingezet worden (landschapselementen,
bloemrijke akkerranden en natuurvriendelijke randen langs watergangen).
• Een aanzienlijke overheveling van pijler 1 naar pijler 2 is noodzakelijk. Hiermee kan een
gebiedsgerichte aanpak worden gefinancierd. 30% overheveling zou daarbij optimaal kunnen zijn.
• Om tot een blijvend duurzamer landbouw te komen is het niet alleen nodig om de urgente opgaven
ten aanzien van de leefomgeving te adresseren, maar ook te zorgen voor concurrentiekracht en
innovatie. Inzetten op innovatie, kennis en investeringssteun en (onafhankelijke) advisering is
verstandig, mits dit wordt gericht op bevordering van duurzaamheid. Hierbij kan gedacht worden
aan omschakelsubsidies voor duurzamere bedrijfsvoering.
• De verschillen in negatieve inkomenseffecten van de beleidsvarianten zijn relatief beperkt, ook bij
aanzienlijke overheveling, omdat het inkomensverlies wordt gecompenseerd met de extra
inkomsten voor de sector doordat ze groene maatregelen treffen. Ten opzichte van het huidige
GLB is het verlies groter. De inkomensverliezen voor specifieke sectoren en gebieden kunnen
aanzienlijk afwijken. Dit hangt voor een groot deel samen met de omvang van de bedrijven en de
gebiedsgerichte doorwerking van sommige conditionaliteiten, mede omdat gelijktijdig met het
NSP er in Nederland een nieuw Actieprogramma nitraatrichtlijn wordt ingevoerd.
• Voor de milieutechnische opgaven (water, bodem) is sprake van een dilemma tussen scherpere
normstelling om de opgaven te realiseren en subsidieverlening om boeren daarbij te helpen. Dit is
verder toegelicht bij de uitleg van het Doern-continuüm. Het NSP als subsidie instrument is
primair geschikt voor het belonen van ecosysteemdiensten (provider gets), en minder voor
normering of beprijzen (polluter pays).
Doelstelling Groenblauwe architectuur in Nederland
Net Nederlandse NSP neemt als startpunt dat het NSP behoort bij te dragen aan het versterken van
toekomstbestendig boeren, wat in feite een afbakening betekent tot het subsidiëren van activiteiten die een
verduurzaming van het landelijk gebied versterken, door het steunen van activiteiten die bijdragen aan de
verduurzaming van de landbouw, dan wel activiteiten die mogelijke negatieve effecten van de landbouw
op haar omgeving tegengaan. De bijdrage die het GLB kan leveren ter versterking van toekomstbestendig
boeren, is het stimuleren, zowel financieel als door kennis, van ecosysteemdiensten. De grondgebonden
landbouw in Nederland is afhankelijk van een vruchtbare bodem, van voldoende water van voldoende
kwaliteit, een stabiel klimaat en van de beschikbaarheid van nutriënten, zaden, gezonde dieren en het
bestand zijn tegen plagen. Tegelijkertijd heeft de landbouw een grote impact op ecosystemen: door de
intensivering van het landgebruik met een sterke focus op voedselproductie, is de diversiteit van
ecosystemen sterk afgenomen. Daarbij heeft het gebruik van kunstmest, gewasbeschermingsmiddelen en
peilbeheer vaak negatieve effecten op het ecosysteem. Landbouw levert de samenleving hiermee
‘negatieve diensten’, in de vorm van bijvoorbeeld biodiversiteitsverlies, waterverontreiniging, verdroging,
verzuring en versnippering. Daartegenover staan de positieve ecosysteemdiensten van de landbouw, zoals

NL

166

voedsel, agrarische landschappen, maar ook de waterbergingsfunctie bij rivieren en de symbolische
waarde van het Nederlandse agro-ecosysteem. Ruimtelijke verschillen in de spreiding en ontwikkeling
van de verschillende ecosysteemdiensten spelen een belangrijke rol bij ecosysteemdiensten
(gebiedsgerichte aanpak).
In figuur 3 is aangegeven hoe een aantal van de genoemde aanpassingen in meer of mindere mate (van
zwart tot oranje en rood) leiden tot een afname van de voedselproductie op korte termijn en een toename
van een combinatie van ecosysteemdiensten (verschillende tinten groen). Of een afname van de
voedselproductie ook leidt tot een afname van agrarische inkomens hangt af van de mate waarin er voor
de levering van de verschillende ecosysteemdiensten wordt betaald. Zeker is dat zonder compensatie a)
boeren niet geneigd zullen zijn om een andere mix van ecosysteemdiensten te leveren, en b) er een
conflict ontstaat tussen de verschillende beleidsdoelstellingen, namelijk een ecologisch en economisch
duurzaam landbouwsysteem.

NL

167

Figuur 3: De levering van ecosysteemdiensten uit de landbouw, uitruil en synergie
N= stikstof; P = fosfor, NH4 = ammonium.
De bovenstaande figuur bevat niet alle mogelijke ecosysteemdiensten[1], en sommige van de bovenstaande
diensten zijn overlappend[2]. Het GLB kan worden ingezet voor het stimuleren van al deze diensten.
Daarnaast zijn niet alle ecosysteemdiensten gelijk in de mate van publiek goed, baten in de toekomst en
schaal. Het maatschappelijk belang, en daarmee een inzet door ondersteuning met subsidies ligt meer voor
de hand wanneer het meer een publiek goed is, de baten in de toekomst hoger zijn en de schaal groter is.
Het Planbureau voor de leefomgeving onderscheidt de volgende verdeling:
[1] Bij biodiversiteit is bijvoorbeeld het tegengaan van predatie een belangrijke dienst die niet terugkomt
in de bovenstaande figuur.
[2] Met overlappend wordt hier bedoeld dat een dienst, bijvoorbeeld organische stof in de bodem, wordt
ondersteund door een andere dienst, bijvoorbeeld toename groen-, vang- rustgewassen, verruiming
bouwplan en kruidenrijk en permanent grasland.
Mate van
Baten in
publiek goed toekomst
Voedsel en
Primair
Nee
biomassa
privaat
Primair
Luchtkwaliteit
Nee
publiek
Klimaatregula Primair
Ja,
tie
publiek
grotendeels
Bodemkwalite Primair
Ja,
it
privaat
grotendeels
Biodiversiteit Primair
Ja,
en habitat
publiek
grotendeels
Waterberging (Semi)publiek Deels

NL

Schaal
Lokaal
Lokaal /
regionaal
Mondiaal
Lokaal
Regionaal /
mondiaal
Regionaal
168

en -kwaliteit
Landschap en
(Semi)publiek Deels
recreatie

Lokaal /
regionaal

Tabel 1 Karakterisering van de ecosysteemdiensten van het agro-ecosysteem
Bij het bepalen van de inzet op activiteiten uit figuur 3, gerelateerd aan de SWOT en Europese
aanbevelingen, is een afweging gemaakt aan de hand van het door de WUR uitgewerkte
beoordelingskader:
• Maatschappelijk belang: is de aard van het belang overwegend publiek of privaat en wat is de
omvang van dat belang?
• Rol (relevantie) van de landbouw: in hoeverre is de opgave overwegend geassocieerd met de
landbouw, i.e. biedt de landbouw belangrijke kansen om de opgave te realiseren dan wel heeft de
landbouw de opgave mede veroorzaakt?
• Rol (relevantie) van het GLB: in hoeverre is het GLB het geëigende beleidsinstrument dan wel
andere nationale of Europese beleidsinstrumenten en bronnen van publieke middelen?
• Betekenis van steun onder het GLB: welke interventies zijn voor de opgave beschikbaar in het
GLB, in hoeverre is de inzet daarvan geëigend in termen van doeltreffendheid (effectiviteit),
doelmatigheid (efficiëntie) en passendheid (legitimiteit) van het inzetten van publieke middelen en
in hoeverre helpt die inzet om de opgave te realiseren?
Dit beoordelingskader ligt ook ten grondslag aan de beoordeling van behoeften, zoals omschreven in
hoofdstuk 2 van het NSP. In H2 zijn de behoeften aangegeven, en is ervoor een interventiestrategie
beschreven.
Een groenblauwe architectuur
Het zwaartepunt van de aanpak in de groenblauwe architectuur (GBA), ligt bij het samenspel tussen:
1. de voorwaarden om voor de basispremie en andere grondgebonden steun in aanmerking te komen
(conditionaliteiten). Startpunt daarbij is het voldoen aan nationale en Europese regelgeving;
2. de mogelijkheid voor agrariërs om maatschappelijk wenselijke diensten te leveren op het bedrijf
via deelname aan de grondgebonden ecoregeling. Hiermee wordt een deken van
duurzaamheidsmaatregelen over Nederland gelegd, wat gebiedsgericht kan afwijken, naarmate de
behoeften in een gebied;
3. in daarvoor geselecteerde gebieden: een gebiedsgerichte aanpak ten behoeve van natuur,
landschap, water en klimaat, waarvoor een bedrijfsniveau overkoepelende aanpak noodzakelijk is
via het agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb). Dit geldt primair voor situaties waar
gebieden eenduidig zijn gedefinieerd en activiteiten zijn ontwikkeld, zoals voor activiteiten met als
doel biodiversiteit op boerenland, maar ook voor bepaalde klimaat- en wateractiviteiten;
4. productieve investeringen en niet-productieve investeringen voor bedrijfsmodernisering op
landbouwbedrijven, gekoppeld aan de doelen klimaat en leefomgeving (doelen d e f) EN
dierenwelzijn;
5. het starten met gebiedsgerichte samenwerkingsprojecten (EIP), bestaande uit de categorieën
samenwerking voor integrale gebiedsontwikkeling en samenwerking voor klimaatmaatregelen in
veenweidegebieden en het extensiveren van de landbouw in en rond Natura 2000 gebieden. Het
doel is om interventies te ontwikkelen en uit te voeren die op termijn robuust in de bovenstaande
interventies kunnen worden geïntegreerd, dan wel nationaal kunnen worden gecontinueerd. De
interventies bestaan uit zowel uit het gebiedsgericht bevorderen van samenwerking,
kennisoverdracht (conform art 78), investeringen op landbouwbedrijven, en nietlandbouwbedrijven (conform artikel 73) en daar waar het een nieuw doel betreft, het opstarten van
beheeractiviteiten (conform artikel 70). Bij deze samenwerkingsprojecten ligt de focus op
investeringen en een start maken met beheeractiviteiten;
6. experimenteren met zowel technische als systeeminnovaties (Samenwerking EIP en kennis). Uit
de SWOT- en behoefteanalyse komt de noodzaak naar voren om het kennissysteem te verbeteren.

NL

169

Bij een systeemverandering die de Nederlandse overheid voorstaat is dit zeker zo belangrijk als
subsidie. Daarbij zijn twee categorieën van belang: technische innovaties die bijdragen aan het
verminderen van milieudruk en systeemveranderingen waarbij de sector en maatschappelijke
organisaties experimenteren met ‘het beleid van de toekomst’. Hiervoor wordt zowel de interventie
samenwerking voor ketens, sectoren, duurzamer voedsel, GLB-pilots en innovatie EIP ingezet als
de interventie kennisverspreiding en informatie.
7. het versterken van de LEADER-aanpak, waarbij meer focus wordt aangebracht op klimaat en
leefomgeving. De LEADER aanpak heeft echter wel een bredere doelstelling, en is daarnaast veel
sterker een Bottom-up aanpak, waardoor het sturen op doelrealisatie ten behoeve van een
veranderend landbouwsysteem niet primair bij LEADER is ondergebracht. De aanpak leent zich
echter wel in hoge mate voor het ondersteunen van de diversificatie van bedrijfsvoering,
ondersteunend de leefbaarheid in het landelijk gebied.
Dit bovenstaande is weergegeven in figuur 4. Daarnaast zijn er sectorale interventies die klimaat en
leefomgeving ondersteunen. Activiteiten die mogelijk zijn in de grondgebonden GBA-structuur, zijn niet
subsidiabel bij deze sectorale interventies. Bij investeringen is het wel mogelijk dat dezelfde investering
subsidiabel is. Bij het tegengaan van dubbele financiering wordt hierbij dezelfde werkwijze gehanteerd als
nu het geval is, en bij het beoordelen van de subsidiabliteit van de investering, gecontroleerd of de
investering niet wordt gesubsidieerd onder artikel 73.

NL

170

Figuur 4: de interventielogica voor groenblauwe diensten in beeld
Interventies in de eerste pijler, niveau 1 en 2
Bij niveau 1, de basisbetaling (hectarepremie) zijn definities aangepast en de conditionaliteit gewijzigd.
Een belangrijke wijzigingen bij de definities is dat de subsidiabele landbouwgrond is uitgebreid met
elementen, omschreven als permanent niet-productief areaal, zijnde sloten, poelen, oevers, heggen, hagen,
solitaire bomen, kleine groepjes van bomen, bomenrijen en plasdrassen. Arealen met zonnepanelen
blijven niet subsidiabel. Wel wordt er meer dan in het huidige GLB ruimte gemaakt voor de toepassing
van innovatieve oplossingen om de plaatsing van zonnepanelen te combineren met landbouwactiviteiten.
Daarnaast wordt het aantal toegestane verspreide bomen op bouw- en grasland verhoogd van 50 naar 100
bomen. Voedselbossen zijn daarnaast aangemerkt als permanente teelt. Bij de conditionaliteiten heeft
Nederland ervoor gekozen om voor een invulling te kiezen die uitgaat van de huidige situatie en/of
voortvloeit uit wettelijke verplichtingen. Dit met het oog op ruimte voor het vergoeden van doelgerichte
betalingen, inclusief het extra overhevelen van middelen van Pijler 1 naar Pijler 2. De reden daartoe is dat
Nederland een verandering in de landbouw wil bewerkstelligen en niet de huidige situatie in stand wil
houden. Met name door de aangescherpte EU-regelgeving en de invoering in Nederland van het 7e
Actieprogramma nitraatrichtlijn vindt er wel een verzwaring van de conditionaliteiten plaats. Daarnaast
heeft Nederland ervoor gekozen om bij GLMC 2 ervoor te kiezen om nu de voorwaarde ‘houden aan het

NL

171

peilbesluit’ in te voeren, en een nadere uitwerking voor GLMC in 2025 te implementeren. Bij GLMC 8
zijn vanggewassen als invulling voor niet-productief areaal niet toegestaan. Dit is momenteel de primaire
invulling door agrariërs van ecologische aandachtsgebieden. GLMC 8 is een Europese verplichting binnen
het GLB, maar wat betreft nationale wetgeving, bovenwettelijk. Indien een agrariër geen gebruik maakt
van GLB-subsidies, hoeft hij niet aan deze verplichting te voldoen. Daarbij geldt dat bij een productie op
akkerland, met een opbrengst van ca €5.000,-/ha, 4% inleveren van productief areaal een bovenwettelijke
kostenpost is van maximaal €200,-. De basispremie daalt van nu €260,-/ha (en €115,-/ ha vergroening),
onder de eerstvolgende GLB periode van €220,-/ha naar €165,-/ha. Daarnaast leiden andere GLMC’s, met
name GLMC 4 en GLMC 7 tot extra kosten. Dit zijn in de meeste situaties nationale wettelijke
verplichting. Voor GLMC 7 geldt dat niet voor de gewasrotatie. Echter, door het invoeren van sloten,
oevers en houtopstanden als subsidiabele landbouwgrond is de 4% norm in veel landbouwgebieden in de
praktijk niet direct van invloed. Door het opnemen van deze elementen in de basisbetaling wordt hierdoor
ook een generieke subsidie ingevoerd, wat neerkomt op een nieuwe subsidie voor deze elementen van ca
€20 mln/jaar. Het overgrote deel van de landbouwers in Nederland zal aan de GLMC’s kunnen voldoen,
waarbij de vergoeding voor de basisbetaling opweegt tegen de extra kosten voor Europees verplichte,
maar nationaal facultatieve voorwaarden. Er zullen landbouwers afvallen omdat de kosten hoger zijn dan
de baten, zeker in het licht van de huidige prijsstijgingen. Daarnaast zullen landbouwers afvallen omdat
een omzetting in productiefaciliteiten en kennis niet opweegt tegen de subsidie. Deze landbouwers vallen
dan niet alleen af bij de basisbetaling, maar ook bij andere grondgebonden subsidies.
Niveau 2, de ecoregeling, is nieuw. De ecoregeling voor klimaat en leefomgeving geeft de mogelijkheid
tot een doelgerichte inzet van middelen in de 1e pijler, en maakt het mogelijk alle boeren te ondersteunen
voor hun inzet voor klimaat en leefomgeving. De ecoregeling wordt landsdekkend beschikbaar gemaakt
middels een puntensysteem voor klimaat-, bodem-, water-, biodiversiteits- en landschapsopgaven. Er zijn
regionale accenten mogelijk, afhankelijk van opgaven in een gebied. In het puntensysteem moet de boer
een minimaal aantal punten realiseren om voor subsidie in aanmerking te komen. Hiermee wordt een
integrale aanpak voor klimaat en leefomgeving gestimuleerd. Daarnaast worden boeren gestimuleerd om
een extra inzet te doen, door te betalen op goud-, zilver- of brons-niveau. Een boer die meer activiteiten
kiest uit een lijst met een 25-tal activiteiten wordt daarvoor hoger beloond. De activiteiten die toepasbaar
zijn op landbouwgrond, zijn bijvoorbeeld het hebben van rust- of eiwitgewassen, landschapselementen of
het hebben van langjarig grasland, wat niet geploegd of gescheurd is. Bij de keuze van activiteiten is
gekeken naar de Kritische prestatie-indicatoren (KPI’s) die zijn ontwikkeld binnen de Nationale Visie
voor kringlooplandbouw, en wordt waar mogelijk aansluiting bij gezocht. Dit bevordert afstemming met
certificaten die in de keten worden toegepast. Het areaal dat biologisch is geteeld voldoet automatisch aan
de voorwaarden voor de ecoregeling. Op basis van hun certificaat krijgen biologische boeren, inclusief de
agrariërs die zich hebben aangemeld voor een certificaat en in omschakeling zijn naar biologisch boeren,
een gouden vergoeding voor de ecoregeling. De ecoregeling is in nauwe afstemming ontwikkeld met
agrariërs. Daarvoor zijn in een eerder stadium pilots gedraaid, een uitvraag geweest bij de LNVcommunity, en twee praktijktoetsen uitgevoerd waar circa 250 boeren bij betrokken zijn. De ecoregeling
is in 2023 nog niet af. Het doel is om te beginnen met een redelijk eenvoudige versie, en deze tijdens de
GLB-periode verder te ontwikkelen. Bij de ecoregeling staat de algemene verduurzaming van de
landbouw centraal, met een focus op bodem en water, en een hogere waardering voor activiteiten die
bijdrage aan biodiversiteit en landschap. Dit is nieuw in het NSP. De bodem was in het huidige GLB van
ondergeschikt belang. De bodem is privaat bezit. Echter, een goede bodemkwaliteit vormt de basis voor
een duurzame landbouwproductie. Daarnaast draagt een duurzame bodem bij aan het realiseren van
diverse maatschappelijke opgaves waaronder een betere waterkwaliteit, biodiversiteit en
waterbeschikbaarheid. Duurzaam bodembeheer betreft met name goed organisch stofbeheer. De kwaliteit
en kwantiteit van organische stof speelt, in samenhang met een goede doorlatendheid van de bodem, een
sleutelrol in de bodemkwaliteit, bijvoorbeeld of er voldoende van in de bodem blijft of wordt opgebouwd.
Duurzaam bodembeheer sluit aan bij meerdere activiteiten in figuur 3. Organische stof draagt bij aan de
gewasgroei en aan de vochthuishouding (water vast houden en leveren), bodemstructuur (doorlatendheid
voor lucht en vocht), bodemleven (dat geactiveerd wordt door organische stof) en aan koolstofopslag (en
daarmee aan de klimaatopgave). Goed organisch stofbeheer gericht op het jaarlijks extra vastleggen van
koolstof betreffen met name teeltplan (of ‘bouwplan’) maatregelen. Dit is de reden waarom er bij de

NL

172

ecoregeling een bouwplanbenadering is gekozen. Activiteiten toename, groen-, vang en rustgewas (tot de
volgteelt en zonder gewasbeschermingsmiddelen), verlagen pesticide en kunstmestgebruik zijn activiteiten
die ook via de ecoregeling worden gestimuleerd. In 2024 worden daar bewerkingen aan toegevoegd, zoals
precisielandbouw, ecologisch slootbeheer, en niet kerende grondbewerking. De reden om deze niet in
2023 toe te voegen is dat dit onvoldoende controleerbaar is gebleken om de implementatietoets van het
Betaalorgaan te doorstaan. Het sturingsinstrument voor verandering bij de ecoregeling is overigens niet
primair het bouwplan, maar eerder de schijf van vijf doelen. Verwijzend naar figuur 3 en het uitgangspunt
dat ‘a) boeren niet geneigd zullen zijn om een andere mix van ecosysteemdiensten te leveren, en b) er een
conflict ontstaat tussen de verschillende beleidsdoelstellingen, namelijk een ecologisch en economisch
duurzaam landbouwsysteem’, is ervoor gekozen om juist activiteiten op niet productief areaal extra punten
te geven ten behoeve van biodiversiteit en landschap, zodat deze activiteiten, in lijn met de nationale (en
Europese) doelstellingen, voor boeren meer aantrekkelijk worden om te kiezen. Bij het uitbreiden van
keuzemogelijkheden qua activiteiten, zal de schijf in het puntensysteem meer (regionaal) sturend worden
in relatie tot de doelstellingen. De opgaven voor klimaat en leefomgeving in verschillende regio’s, zoals
eerder dit hoofdstuk is te zien bij de ruimtelijke weergave voor de condities water, bodem, natuur en
stikstof in relatie tot de landbouw, komt daarbij meer centraal te staan. (Hoofdstuk 3.1.3.) Het eerste jaar
is een overgangsjaar waardoor er ruimte is voor agrariërs om te leren. Bij uitbreiding van activiteiten in de
regelgeving, zal er meer focus komen in een gebied op prioritaire opgaven, zodat het voor de agrariër in
een gebied noodzakelijk is om te kiezen voor activiteiten die bijdragen aan deze prioritaire doelstellingen.
Interventies in de tweede pijler, niveau 3 en niet-grondgebonden interventies
In de tweede pijler staat een meer gebiedsgerichte aanpak centraal, gericht op primair (semi) publieke
doelen: klimaat, biodiversiteit (inclusief lucht), landschap en waterhuishouding. Dit in lijn met de studie
die ten grondslag heeft gelegen van de beoordeling van behoeften en instrumentarium (H2). Daar waar de
omslag in de landbouw, door het verbeteren van de basiskwaliteit voor klimaat en leefomgeving primair
wordt gefinancierd vanuit de 1e Pijler, worden urgente gebiedsgerichte doelen gefinancierd vanuit de 2e
Pijler. De gedachte hierachter is dat wanneer de basiskwaliteit niet wordt gerealiseerd, inclusief de omslag
in denken die dit bij agrariërs vergt, specifieke doelstellingen in het kader van publieke doelstellingen (zie
tabel 1) op termijn onhaalbaar zijn.Nederland is een klein, druk bevolk land, met een vrij goed
ontwikkelde economie en grote verscheidenheid aan landschapstypen, waarvan een deel uniek is in
Europa, met name omdat het primair een delta is van meerdere rivieren en omdat het land voor een deel
uit de zee gewonnen is. Het is ook een land met een lange geschiedenis in planologie: daar waar een
activiteit het beste uitgevoerd kan worden, wordt deze planologisch vastgelegd. Ruimte is kostbaar,
grondprijzen worden gestuurd door de planologische bestemming. Grond bestemd als natuur is
bijvoorbeeld 1/10 van de waarde van landbouwgrond. Met de inzet van de 2e Pijler middelen wordt juist
ingezet op het behouden van deze unieke gebieden. Deze eerder omschreven omslag in het landelijk
gebied wordt maar voor een deel gefinancierd met het NSP, al wordt wel de overheveling van Pijler 1 naar
Pijler 2 stapsgewijs verhoogd, van in het huidige GLB 8% naar op termijn 30%. De extra middelen in de
2e Pijler worden met name ingezet voor de bovenstaande doelen door het versterken van het ANLb en het
uitbreiden van samenwerking. Met de herinrichting van het GLB-instrumentarium wordt tevens een start
gemaakt met het ontwikkelen van interventies die op termijn, na definitieve nationale besluitvorming, ook
kunnen worden ingezet voor de bredere opgave, zoals geformuleerd in het Nationaal Programma
Landelijk Gebied en het addendum op het 7e Actieprogramma nitraatrichtlijn. Met het ontwikkelen van
deze interventies ontstaat er een mogelijkheid om de bredere opgave versneld in te voeren.
Het NSP richt zich met name op activiteiten op of aanpalend landbouwgrond, of -bedrijf. Voor de opgave
in natuurgebieden, grotere watersystemen en bijvoorbeeld ook voor technische installaties als
mestvergisters, worden nationale middelen ingezet. In feite is de inzet van het NSP er op gericht om op
langere termijn een extensievere vorm van landbouw te faciliteren, en draagt het bij aan de herinrichting
van landbouwgebieden met als doel verdroging, vermesting en verzuring tegen te gaan, met name door het
versterken van biodiversiteit op boerenland, het bufferen van Natura 2000 gebieden en beekdalen,
inclusief hydrologische ingrepen, en het verhogen van het waterpeil in Veenweidegebieden.

NL

173

De interventielogica die daarbij is gevolgd, is dat voor onderdelen, zoals het weide- en akkervogelbeheer,
waar gebieden eenduidig zijn gedefinieerd en activiteiten zijn ontwikkeld, met name niveau 3, het
collectieve stelsel voor agrarisch natuurbeheer (ANLb) wordt ingezet. Het Agrarisch natuur- en
landschapsbeheer wordt gecontinueerd en versterkt. Het budget voor het ANLb is/wordt binnen het GLB
in minder dan 10 jaar verdubbeld, van €60 mln/j in 2016 tot €120 mln/j in 2023. De verwachting is dat
hier op termijn extra nationale middelen bij gaan komen. Met name de inzet voor weide- en akkervogels
wordt uitgebreid, en in lijn gebracht met het Aanvalsplan grutto. Dit is in lijn met wat is opgenomen in het
PAF Natura 2000. Tevens worden er specifieke sets van activiteiten ontwikkeld ter ondersteuning van
leefgebieden voor bestuivers. Daarnaast wordt een nieuwe categorie ingevoerd, inclusief een set van
activiteiten: de categorie klimaat en water. Deze is primair gericht op activiteiten voor klimaatadaptie en mitigatie op boerenland. Ook wordt er een interventie ingevoerd ter ondersteuning van zeldzame
huisdierrassen, waarvoor in totaal €16 mln is begroot.
Voor onderdelen die nog in ontwikkeling zijn, en waarvoor gebieden nog precies behoren te worden
gedefinieerd en/of in hogere mate behoren te worden ingericht wordt gewerkt met de interventie
samenwerking. Samenwerking wordt ingezet voor integrale gebiedsontwikkeling, met name voor de
thema’s water en biodiversiteit. Daarnaast wordt het thema samenwerking ingezet voor 2 urgente
gebiedsgerichte opgaven: het verhogen van het waterpeil in Veenweidegebieden, ten behoeve van het voor
circa 15.000 hectare, 1/6 van de klimaatopgave, verminderen van uitstoot van broeikasgassen en voor
ongeveer 15.000 ha met NSP-middelen (met aanvullende nationale financiering ca. 60.500 ha), het
bufferen van stikstofgevoelige Natura 2000 gebieden. In deze gebieden behoort de landbouw een grote
stap te zetten richting een andere, extensievere, vorm. De samenwerkingsprojecten hebben als doel om
gebiedsgericht oplossingen uit te werken en vooral te implementeren. Het doel hierbij is dat op termijn,
wanneer de gebieden eenduidig zijn gedefinieerd, noodzakelijke investeringen zijn uitgevoerd en
activiteiten ontwikkeld, de inzet wordt ingevuld met bijvoorbeeld het ANLb of en/of wellicht een
vergoeding voor Gebiedsspecifieke nadelen als gevolg van bepaalde verplichte vereisten (art 72), in lijn
met het advies van de WUR, wat is bijgevoegd bij het NSP. Inzet van artikel 72 is nu niet mogelijk omdat
normstellingen niet in wet zijn vastgelegd, en deze gebieden nog niet eenduidig op kaart zijn vastgelegd.
Het invoeren van een vergoeding voor gebiedsspecifieke nadelen is actueel voor twee soorten gebieden:
veenweidegebieden en agrarische gebieden voor het bufferen van Natura 2000 gebieden. Voor de
veenweidegebieden zal de afweging worden meegenomen bij het invoeren van een nadere specificatie van
GLMC 2. Het invoeren voor een vergoeding voor het bufferen van Natura 2000 gebieden is afhankelijk
van de concreetheid van plannen hiervoor, die medio 2023 worden verwacht.
Overigens, in deze gebieden is nu ook veelal sprake van ANLb. In de Veenweidegebieden gaat het dan
met name om weidevogelbeheer en watermaatregelen. Bij het bufferen van Natura 2000 is een breder
pallet van toepassing, en worden bijvoorbeeld ook corridors door het ANLb ondersteunt. Daarnaast is de
ecoregeling in beider gebieden van toepassing, wat maakt dat op het overgrote deel van het areaal
extensiveringsmaatregelen, al vanaf 2023 kunnen worden toegepast.
Daarnaast wordt in Pijler 2 bij investeringen primair ingezet op GBA-doelen, en kennis en innovatie
versterkt door extra ruimte te maken voor Pilots die innovatieve systemen en werkwijzen kunnen toetsen,
voor ze worden opgenomen in andere NSP-interventies. Een belangrijke doelstelling daarbij is om kleine
investeringen makkelijker te maken door inzet van vereenvoudigde kostenopties, bijvoorbeeld voor de
aanleg van landschapselementen. De investeringsregelingen in het huidige Nederlandse GLB worden als
te ingewikkeld ervaren, waardoor landbouwers er voor kiezen om er geen gebruik van te maken – en met
name investeringen die publieke doelen raken, niet te doen. Naar verwachting zal ook het
investeringsbudget op termijn met nationale middelen worden uitgebreid, met name voor het ondersteunen
van de doelstelling 10% niet-productief areaal in het landelijk gebied, in de vorm van
landschapselementen met hoge natuurwaarden.
Tevens wordt de uitbreiding bij Leader ingezet om burgerparticipatie bij het verduurzamen van de
landbouw, te versterken.

NL

174

Effecten voor de boer, en zijn bedrijfsvoering
Uitspraak boer uit Groningen: wanneer agrariërs zegt met behulp van de overheid 80% van het doel
kunnen realiseren, ga voor die 80%, op termijn krijg je dan wellicht 110%, zoals bij het ANLb. Wanneer
je 100% blijft vragen, krijg je waarschijnlijk 0%. Te veel ambtenaren denken daarbij alleen aan hun
100%. Op mijn bedrijven zijn dat 100, 100% doelen, en al zou ik het willen en kunnen betalen, ik kan ze
niet allemaal voor 100% invullen, want de doelen spreken elkaar tegen.
Voor agrariërs biedt het vernieuwde stelsel een kans om hun positie als duurzaam ondernemer in hun
boerenlandschap te versterken. Daarmee wordt gewerkt aan een "groener" imago dat beter past bij de
wensen van andere bewoners in het landelijk gebied, en een robuuster landbouwsysteem, wat beter past
binnen de wettelijke verplichtingen. Dit is een richting die de meeste agrariërs ondersteunen. Zij zijn vaak
ook trots op hun verduurzamingsinspanning. Echter, de effecten van het NSP hebben qua bedrijfsvoering
ook een keerzijde. het toekomstig GLB heeft een effect op zowel de wijze van bedrijfsvoering als de
liquiditeit van een bedrijf. Gebouwen en machines zijn afgestemd op de schaalgrootte en productiewijze.
Het introduceren van nieuwe teelten, of het extensiveren van productie, heeft hier direct een effect op,
zowel qua productiecapaciteit als de kennis en extra arbeid die daarvoor bij de boer aanwezig behoort te
zijn. Agrariërs hebben vaak een leveringsplicht aan verwerkingsbedrijven, en hebben hun machines en
gebouwen op de productie aangepast. Ecosysteemdiensten kosten productieruimte en zijn meestal meer
arbeids- en kennisintensief. Het effect van ecosysteemdiensten werkt ook door op aanpalende teelten. Het
effect van de omslag in het GLB naar ecosysteemdiensten werkt daarom direct door op zowel opbrengsten
(minder inkomensondersteuning) als kosten (meer kosten en arbeid voor het invoeren van
ecosysteemdiensten), op ketenpartijen (productie per bedrijf gaat omlaag, dus voor een gelijkblijvende
productie bij een verwerkingsbedrijf zijn meer agrarische bedrijven nodig), prijzen voor producten (dit is
vooral een autonome ontwikkeling, maar het GLB kan ook een prijsopdrijvend effect hebben) en
bedrijfsopvolging (gezien de onzekere vooruitzichten haken met name hoog opgeleide bedrijfsopvolgers
af). Indirect, alhoewel de doelstelling is de leefbaarheid in het landelijk gebied te versterken, kan op de
korte termijn het effect zijn dat de leefbaarheid van het landelijk gebied duidelijk afneemt door met name
schaalvergroting van bedrijven en leegstand van gebouwen.
Om de verduurzaming van de sector vorm te kunnen geven moeten agrarisch ondernemers over voldoende
(vreemd) kapitaal kunnen beschikken om te kunnen investeren in duurzaamheid. De basispremie vormt
(met de ecoregeling) een stabiel onderdeel van het inkomen en is daarmee van belang voor het kunnen
lenen van kapitaal. Het biedt meer zekerheid voor de kapitaalverstrekker. Daarnaast is het voor de
financiële positie van de agrariërs van belang risicobeheerinstrumenten (in Nederland de brede
weersverzekering) te ondersteunen, om te grote fluctuaties in het inkomen door externe factoren te
dempen. Ook het versterken van de positie van de boer in de keten, zodat de primaire producent een reëel
deel van de consumentenverkoopprijs ontvangt, is van belang. Dat kan door het stimuleren van
samenwerking, bijvoorbeeld gericht op korte ketens, maar ook door inzet via bestaande
producentenorganisaties of op te richten producentenorganisaties die de positie van de boer in de keten
sterker maken. Daarmee wordt het inkomen van de agrarisch ondernemer positief beïnvloed.
Specifieke beschrijving van de complementariteit tussen de relevante basisvoorwaarden en
grondgebonden interventies in het NSP.
Bij de interventies en in de koppeltabel zijn de relevante conditionaliteit en andere voor het berekenen van
de vergoeding voor een activiteit, relevante wettelijke verplichtingen. Elke maatregel gaat verder dan de
conditionaliteit en de voor de maatregel relevante wetgeving. Het is het startpunt voor de berekening van
de betaling. In het NSP zijn de uitgangspunten opgeschreven. Zowel de ecoregeling als het ANLb werken
met een bepaling van het maximale steunbedrag (gemiddeld hectarebedrag) als een bepaling voor het
verantwoorden van dit maximale steunbedrag (waarde, de waarde van de som van activiteiten die een
begunstigde uitvoert behoort altijd gelijk of hoger te zijn dan het uitbetaalde subsidiebedrag). Het verschil
tussen het maximale subsidiebedrag, en hoe dit behoort te worden verantwoord met waarde is voor de
ecoregeling en het Agrarisch natuur- en landschapsbeheer toegelicht bij de beschrijving van de interventie.
. De berekeningen voor activiteiten worden uitgevoerd op basis van, en gevalideerd door een Technisch

NL

175

Economische Werkgroep (TEWG). Deze werkgroep bestaat uit diverse onderzoekers van Wageningen
University & Research en adviseert het betaalorgaan met betrekking tot de berekeningsmethodiek. Zij
levert de technische en economische basisgegevens en controleert de toepassing hiervan door het
betaalorgaan. De berekeningsgrondslag is als bijlage bij het NSP gevoegd, en de resultaten van de
berekeningen zijn opgenomen in de bijlage Koppeltabel. Deze baseline is geactualiseerd, met als
peildatum 1 april 2022 en zal worden aangepast wanneer in Nederland voor de baseline relevante nieuwe
wetgeving wordt aangenomen, bijvoorbeeld voor het invoeren van het 7e Actieprogramma nitraat. De
koppeltabeltabel bevat alle subsidiabele bovenwettelijke beheeractiviteiten, inclusief per activiteit welke
RBE en/of GLMC ervoor relevant is. Teen is als bijlage opgenomen, de concordantietabel, de baseline
voor de ecoregeling en de baseline voor het Agrarisch natuur- en landschapsbeheer. In deze laatste
tabellen staan de relevante baselines per activiteit waarvoor geen vergoeding wordt betaald, en waarbij
een overtreding van de baseline leidt rot het niet uitbetalen van subsidie voor de activiteit waarvoor een
overtreding is geconstateerd.
Het kan daarnaast voorkomen dat een activiteit wordt gesubsidieerd uit meerdere interventies binnen het
GLB. Binnen het GLB kan een akkerrand bijvoorbeeld (gedeeltelijk) worden ingezet als bufferstrook
(GLMC 4) en/of niet-productief areaal (GLMC 8a), een braakrand bij de ecoregeling, een vogelrand bij
het ANLb en een breder buffer ter bescherming van beken bij samenwerking (samenwerking wordt
toegepast conform de voorwaarden die gelden bij het ANLb). Vaak gelden dan verschillende
voorwaarden, bijvoorbeeld qua breedte of het te gebruiken zaadmengsel, maar elementen van de activiteit
kunnen overlappen. Deze ongeoorloofde cumulatie van subsidie komt met name voor bij generiek
beschreven activiteiten (Voorbeeld: een rand behoort 12m breed te zijn, ingezaaid met mengsel x, er mag
van 1 maart tot 15 juli geen landbouwkundige activiteit worden uitgevoerd ), en niet-generiek geldende
GLMC’s, zoals GLMC 4 en 8A. Om dubbele financiering binnen het GLB te voorkomen geldt dan het
volgende:
1. Indien de activiteit bij de ecoregeling/ANLb tevens wordt gebruikt om aan een GLMC te voldoen,
wordt in voorkomend geval geen uitbetaling gedaan voor de uit de GLMC voortvloeiende
basisvoorwaarden. Bij GLMC 4 betekent dit bijvoorbeeld dat de kosten/opbrengsten van niet
bemesten/geen gewasbeschermingsmiddelen niet worden uitbetaald, en bij GLMC 8A dat er überhaupt
geen gederfde inkomsten worden toegekend.
2. Indien een activiteit wordt uitgevoerd onder de ecoregeling en dezelfde activiteit is ook opgenomen in
de ANLb op dezelfde oppervlakte, dan kan de activiteit meetellen voor het aantal verzamelde punten
onder de ecoregeling, maar niet worden gebruikt om de betaling van het maximale subsidiebedrag
rechtvaardigen. De activiteit wordt uitbetaald via de ANLb. Daarmee wordt de waarde van een activiteit
in de koppeltabel die zowel bij de ecoregeling als het ANLb is opgenomen, maximaal bij 1 van de
regelingen daadwerkelijk uitbetaald. Met het wel toekennen van punten wordt voorkomen dat een
begunstigde niet aan de instapeis van de ecoregeling zou voldoen, terwijl op zijn bedrijf wel de benodigde
activiteiten aanwezig zijn. Echter, de begunstigde zal elders meer subsidiabele activiteiten moeten
uitvoeren om het uit te betalen bedrag te verantwoorden.
Daarnaast is het mogelijk om activiteiten op een perceel te stapelen, mits niet voor hetzelfde doel subsidie
wordt gegeven. Bij de ecoregeling is het bijvoorbeeld mogelijk om subsidie te krijgen voor permanent
grasland, en op hetzelfde perceel voor beweiding. De berekeningsgrondslagen daarvan zijn namelijk
verschillend. Landelijk hebben we dat vertaald in tabellen met maatregelen die niet op hetzelfde perceel
kunnen plaatsvinden, maatregelen die wel op hetzelfde perceel kunnen plaatsvinden, maar alleen in één
van de regelingen worden betaald (AECM/ECO), en maatregelen die (gedeeltelijk) op hetzelfde perceel
kunnen plaatsvinden.
Nederland heeft niet gekozen voor een geografisch onderscheid tussen de ecoregelingen en de ANLb. Het
doel tussen de regelingen is anders: de ecoregeling zorgt voor een basiskwaliteit op landbouwgrond voor
klimaat en leefomgeving, terwijl het ANLb zich richt op specifieke doelstellingen: soorten, klimaat en
water. Bij de ecoregeling staat dus centraal dat een begunstigde aan alle doelen een extra bijdrage levert.
Bij het ANLb worden specifieke extra voorwaarden gesteld aan zowel inhoudelijk als in ruimtelijke
samenhang. Deze extra eisen zijn vaak niet te verdisconteren in het maximale subsidiebedrag, en kunnen
per gebied/doel verschillen.

NL

176

Tot slot
Met de hierboven beschreven groenblauwe architectuur is er beleid ontwikkeld waarbij er een omslag
wordt gemaakt van inkomensondersteuning naar een vergoeding voor maatschappelijke diensten, waarbij
er balans is tussen het generiek versterken van de inzet van de landbouw voor klimaat en leefomgeving, en
het specifiek inzetten op urgente doelen. Daarnaast is er invulling gegeven aan een balans tussen een
ecologisch en economisch duurzaam landbouwsysteem.

3.1.3 Verklaring van de wijze waarop de in artikel 105 bedoelde grotere algehele
bijdrage moet worden bereikt
Nederlands perspectief voor de landbouw
Het toekomstperspectief voor de landbouw in Nederland ziet er voor iedere boer en voor elk bedrijf anders
uit en is afhankelijk van persoonlijke ambities en de mogelijkheden of beperkingen die de omgeving
bieden. Maar de richting die het uit moet is voor de hele agrarische sector eensluidend:
kringlooplandbouw. De noodzaak daarvoor staat buiten kijf omdat de ecologische grenzen in een zodanige
mate overschreden worden dat dit niet houdbaar is voor de toekomst. Om die reden gelden er
onontkoombare doelen op het gebied van stikstof, water, klimaat en natuur die Nederland op betrekkelijk
korte termijn wil en moet halen. Dit is niet alleen nodig omdat de leefomgeving dit vraagt, maar ook
vanwege internationale verplichtingen die gelden én om ruimte te bieden voor nieuwe ontwikkelingen
binnen en buiten de agrarische sector. De praktische consequenties van de opgaven waar de landbouw
voor staat, werken op gebiedsniveau verschillend uit maar raken iedere agrarische ondernemer. En
onderdeel is dat niet alle boeren door kunnen. Zeker niet in alle gebieden. En niet elke boer kan door op de
manier waarop hij of zij al jaren gewend is om te werken.
Centraal komt te staan, een zorgvuldige omgang met grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen, het
terugdringen van schadelijke emissies naar water, lucht en bodem, productiewijzen die gezond zijn voor
mens en dier en de versterking van de kwaliteit van de biodiversiteit en de bodem. Kringlooplandbouw
heeft zo een bredere betekenis dan alleen het sluiten van nutriëntenkringlopen op verschillende
schaalniveaus. Nederland ziet kringlooplandbouw en natuurinclusieve landbouw, biologische landbouw
en regeneratieve landbouw als elkaar overlappende en versterkende begrippen en richtingen. Steeds staat
centraal het verminderen van milieudruk én het bijdragen aan natuur en landschap: natuurlijke processen
staan zoveel mogelijk aan de basis van de bedrijfsvoering en de kringlopen van grondstoffen en
hulpbronnen worden op een zo laag mogelijk schaalniveau gesloten.
Nationaal Programma Landelijk Gebied, en de rol van het GLB daarbij.
Het GLB is oorspronkelijk opgezet ter versterking van voedselzekerheid in Europa. Nederlandse boeren
hebben daar optimaal invulling aan gegeven, wat heeft geleid tot een intensieve en kosteneffectieve
landbouw. De laatste 20 jaar is er een kentering in het GLB opgetreden, en is voedselzekerheid minder
centraal komen te staan. In plaats daarvan groeit het belang van klimaat en leefomgeving, met meer
aandacht voor maatschappelijke diensten, en extra steun daar waar extra inspanning voor natuur en milieu
nodig is. In Nederland betekent dit een cultuuromslag bij boeren naar een toekomstbestendige landbouw.
Het GLB-budget, ca €950 mln/j, is onvoldoende om dit te bewerkstelligen. Dit wordt versterkt door de
hoge kosten die een verandering in bedrijfsvoering met zich meebrengt. Grote veranderingen zijn
daarnaast kennisintensief, zij vragen andere vaardigheden van een agrariër. Besluiten over de inrichting
van een bedrijf worden daarom gemiddeld genomen eens in de 25 jaar gemaakt. Het Nederlandse landelijk
gebied staat aan de vooravond van grote veranderingen. De natuur staat momenteel onder grote druk. We
moeten de biodiversiteit herstellen en een balans bereiken tussen wat de natuur kan dragen en wat we van
haar vragen als samenleving. Ook het klimaat verandert en de landbouw zet verdere stappen om te
verduurzamen. Het doel is om, met het water- en bodemsysteem, als startpunt voor het landgebruik in het
landelijk gebied, minimaal te voldoen aan internationale verplichtingen op het gebied van natuur, klimaat
en water.

NL

177

De drie kernopgaven voor een omslag in het landelijk gebied, zoals omschreven in het Nationaal
Programma Landelijk Gebied, kunnen als volgt nader geduid worden:
• Natuur. Voor de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) hebben de verplichtingen betrekking op de
instandhouding van Europees beschermde soorten en habitats binnen Natura2000-gebieden, maar
ook daarbuiten.
• Water. Vanuit de KRW wordt de kwaliteit van oppervlakte- en grondwater meegenomen voor
zover beïnvloed door landbouw (nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen) en ook de
grondwaterkwantiteit is onderdeel van de KRW. Waterkwantiteit (droogte en wateroverlast) is
onderdeel voor zover noodzakelijk voor natuur en landbouw, immers zonder water geen natuur.
Grondwateronttrekkingen zijn daarmee dus ook onderdeel.
• Klimaat. De internationale klimaatafspraken, de Europese klimaatwetgeving, de nationale
Klimaatwet en het Klimaatakkoord landbouw en landgebruik (broeikasgassen als gevolg van
landbouw en landgebruik) bepalen de opgaven voor landbouw en landgebruik (veenweide,
veeteelt, glastuinbouw, landbouwbodems en bomen/bossen).
De kenmerken van het water- en bodemsysteem worden als onderlegger gebruikt. Deze kenmerken
vormen de ecologische grenzen voor de natuurkwaliteit én mogelijke activiteiten in een gebied. Om
suboptimale keuzes te voorkomen worden de gebiedsprogramma’s integraal en gebiedsgericht uitgewerkt.
Dat resulteert in structurerende keuzes, die beschrijven welke activiteiten voor het functioneren van het
water- en bodemsysteem wel of niet wenselijk zijn. Zo kan het verplaatsen van een bedrijf weliswaar
helpen om de stikstofdepositie in een gebied omlaag te brengen, maar haalt dit weinig uit voor de
klimaatdoelen en kan het een negatief effect hebben op de luchtkwaliteit in het gebied waar het bedrijf
naartoe wordt verplaatst. Ook kun je in veenweidegebieden broeikasgassen terugdringen door vernatting,
extensivering en afwaardering, maar daar moet dan wel voldoende zoet water voor beschikbaar zijn. In de
beekdalen op de hoge zandgronden zijn de doelen uit de Kaderrichtlijn Water (KRW) juist meer
maatgevend. Brede bufferstroken langs beken zijn al als maatregel opgenomen in het addendum bij het 7e
Nitraatactieprogramma. Daarmee worden de KRW-doelen voor stikstof en fosfaat in de beken
waarschijnlijk al bereikt voor wat betreft de landbouwopgave. Ten slotte is het bijvoorbeeld ongewenst als
veeteelt op de zandgronden wordt vervangen door (tijdelijke) uitspoelingsgevoelige gewassen die veel
water en/of gewasbeschermingsmiddelen vragen, zoals lelies. Deze voorbeelden illustreren het belang van
een integrale aanpak en hoe de doelstellingen in samenhang moeten worden bezien vanwege de
bovenliggende doelstellingen zoals de instandhoudingsdoelstellingen in de VHR en de doelstellingen van
de KRW.
Het totaaloverzicht van doelen ziet er als volgt uit:

NL

178

Door het combineren van doelen kan er een beeld geschetst worden van wat de ruimtelijke weergave is
voor de condities water, bodem, natuur en stikstof in relatie tot de landbouw. Dit is in de onderstaande
figuur weergegeven. Dit leidt tot een grote omslag in verhouding tot de huidige ruimtelijke invulling van
de landbouw.

NL

179

Figuur 1: Ruimtelijke weergave voor de condities water, bodem, natuur en stikstof in relatie tot de
landbouw.
De bovenstaande kaart laat indicatief de verbrede opgave zien in het landelijk gebied, waar
stikstofreductie één van de belangrijkste opgaven is. De belangrijkste elementen qua natuur, stikstof,
water en klimaat hebben al een plek in de kaart, maar nadere uitwerking is nog wel nodig. Deze kaart
geeft indicatief aan waar landbouwgebieden met minder beperkingen vanuit water, bodem, natuur en

NL

180

stikstof mogelijk is, rekening houdend met veenlandschappen, (buffers rond natuurgebieden en Natura
2000-gebieden, rivierbekkens en andere grotere Kaderrichtlijn water lichamen, risico op verzilting van
landbouwgrond door zeespiegelstijging en bebouwing.
De belangrijkste mijlpalen voor het NPLG zijn: de al bekende keuzes en doelen beschikbaar voor de
regionale overheden (met de NPLG-startnotitie), aangevulde keuzes en doelen beschikbaar voor de
regionale overheden (oktober 2022), hoofdlijnen NPLG naar de Tweede Kamer (oktober 2022),
uitgewerkt ontwerpprogramma NPLG inclusief planMER (voorjaar 2023), integrale provinciale
gebiedsprogramma’s (1 juli 2023). Definitieve afspraken in oktober 2023.
Om het plan te realiseren zijn budgetten vrijgemaakt. Deze zijn opgenomen in de onderstaande tabel. In de
tabel zijn zowel budgetten opgenomen, die zijn besloten maar nog niet door de Tweede kamer
geaccordeerd, als budgetten die wel zijn geaccordeerd. De lijst is niet compleet. De budgetten die zijn
opgenomen maken onderdeel uit van nationale fondsen (gereserveerde middelen, maar nog niet besloten)
en de nationale begroting, inclusief onderdelen die vanuit de nationale begroting worden gefinancierd,
maar wel door andere overheden kunnen worden uitgevoerd. Daarnaast kennen provincies, waterschappen
en gemeenten een eigen begroting, waaruit tevens middelen worden ingezet voor de bovenstaande doelen.
Zoals te zien in tabel 1, maakt de inzet van het GLB voor de doelen klimaat en leefomgeving 15%-20%
van het totale budget uit, wat in de periode 2023-2027 voor wordt vrijgemaakt, en dat is zonder de extra
inzet voor klimaat die niet via het gebiedsgerichte spoor, maar via het bedrijfsgerichte spoor worden
ondersteund, zoals bijvoorbeeld installaties die groen gas opwekken of windmolens.

NL

181

Het GLB concentreert zich op een inzet die bijdraagt aan toekomstbestendig boeren. Voor natuurbeheer
en natuurherstel, zoals ook verwoord in de Nederlandse PAF Natura 2000, zijn nationale middelen
beschikbaar. De kosten voor natuurbeheer worden momenteel betaald uit het natuurpact, en het
natuurpakket dat onderdeel is van de structurele aanpak stikstof (Programma natuur). Naar verwachting
zal het stikstoffonds leiden tot een uitbreiding van deze inzet. De bijdrage van het NSP aan deze nationale
doelstellingen is tweeledig. De middelen uit de eerste pijler worden met name ingezet om de
basiskwaliteit klimaat en leefomgeving te versterking, door met name inzet van conditionaliteiten en de
ecoregeling. Het overgrote deel van het tweede pijler budget gericht op milieu-, klimaat- en

NL

182

biodiversiteitsdoelen. Dit sluit aan bij de generieke doelen, zoals geformuleerd in het NPLG. Het NSP
wordt specifiek ingezet om bij te dragen aan de doelen:
• Natuur. In het NPLG is opgenomen dat voor de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) de
verplichtingen betrekking hebben op de instandhouding van Europees beschermde soorten en
habitats binnen Natura2000-gebieden, maar ook daarbuiten. Het NSP richt zich met name op de
biodiversiteit en landschap op of aanpalend landbouwgrond, zoals de bescherming van weide- en
akkervogels, hamsters, en het versterken van de groenblauwe dooradering (corridors). Met
samenwerking wordt een nieuwe interventie vormgegeven die als doel heeft het bufferen van
natura 2000 gebieden. De verwachting is dat, in lijn met de beoordeling van de WUR, in totaal ca
300.000 ha worden ingericht en/of beheerd met behulp van NSP-middelen. Duurzame bosbouw
maakt daarvan geen deel uit, omdat bosbouw wordt ondersteund via nationale strategieën en
interventies, zoals de Bossenstrategie en het stikstoffonds, de nationale aanpak stikstof en het
natuurpact, afhankelijk van of het over extra aanleg van bossen gaat, dan wel het beheer ervan.
• Water. In het NPLG is opgenomen dat vanuit de KRW de kwaliteit van oppervlakte- en
grondwater wordt meegenomen voor zover beïnvloed door landbouw (nutriënten en
gewasbeschermingsmiddelen) en ook de grondwaterkwantiteit onderdeel is van de KRW.
Waterkwantiteit (droogte en wateroverlast) is onderdeel voor zover noodzakelijk voor natuur en
landbouw, immers zonder water geen natuur. Activiteiten, nodig voor het behalen van de KRWdoelen, worden ten dele gefinancierd vanuit verschillende begrotingsposten, waarvan het
stikstoffonds en het onderdeel waterkwaliteit bij het Ministerie van I & W de grootste zijn. Het
NSP richt zich met name op het verbeteren van waterkwaliteit en -kwantiteit in relatie tot
boerenland. Met samenwerking integrale gebiedsaanpak wordt sterk ingezet op hydrologische,
inclusief hydromorfologische maatregelen. Hydromorfologische elementen zoals waterstroming en
substraat bieden een fysieke habitat voor biota zoals vissen, ongewervelde dieren en aquatische
macrofyten, en hebben een direct effect op de parameters voor het bepalen van waterkwaliteit. Zij
maken daarmee integraqal onderdeel uit van de hydrologische maatregelen. Indirect zijn ze
daarmee toch opgenomen?
• Klimaat. In het NPLG is opgenomen dat de internationale klimaatafspraken, de Europese
klimaatwetgeving, de nationale Klimaatwet en het Klimaatakkoord landbouw en landgebruik
(broeikasgassen als gevolg van landbouw en landgebruik) de opgaven bepalen voor landbouw en
landgebruik (veenweide, veeteelt, glastuinbouw, landbouwbodems en bomen/bossen). Met het
NSP wordt ingezet op veenweide, veeteelt, landbouwbodems en landschapselementen. Elementen
die zijn versterkt zijn een extra inzet voor veenweide, extensievere vormen van veeteelt, een
versterkte inzet op landschapselementen en investeringen voor de aanleg van stroken voor
bestuivers. Een extra inzet op veenweide draagt met name bij aan het tegengaan van CO2-uitstoot,
maar het verhogen van het waterpeil vermindert ook de kans dat zoutwater, als gevolg van
zeespiegelstijging, onder de kustbescherming door, het zoetwater beïnvloedt. De doelstelling is dat
met het NSP, een reductie in CO2-uitstoot wordt bewerkstelligd, van circa 1,36 tot 1,93 Mt, in lijn
met scenario 2, in het bij het NSP gevoegde WUR-rapport (Baayen, et al, 2021)
Overigens, middelen die in fondsen zijn opgenomen kunnen nog niet worden ingezet voor nationale
cofinanciering en aanvullende financiering. Financiële verplichtingen kunnen in Nederland alleen worden
vastgelegd, wanneer het parlement deze heeft goedgekeurd. Dit is vastgelegd in de Comptabiliteitswet. De
Comptabiliteitswet is voornamelijk een interne organisatiewet op basis van artikel 105 van de
Nederlandse Grondwet. De doorwerking van de Comptabiliteitswet betekent dat Nederland geen
toezeggingen kan doen op begrotingsvlak, tenzij hiervoor dekking is op de bestaande door het Parlement
goedgekeurde begroting. Aangezien de invulling van het voorgenomen beleid, hier met name relevant de
inzet van het in het Regeerakkoord opgenomen stikstoffonds, pas begrotingstechnisch in 2023 wordt
vastgesteld, is het in het NSP niet mogelijk om dit als aanvullende financiering op te nemen, terwijl
sommige instrumenten zeer zeker hiervoor geschikt zijn.
Het Nederlandse NSP zal zich dus verder blijven ontwikkelen. De verschillende onderdelen zullen steeds
passender worden gemaakt op het nationale beleid rondom het Nationaal Programma Landelijk Gebied of

NL

183

doordat interventies verder zijn ontwikkeld. De ontwikkeling van gebiedsgericht beleid, maar ook
bijvoorbeeld bij de biologische landbouw, zal tot gevolg hebben dat er steeds gekeken moet worden hoe
het NSP qua (financiële) programmering en interventies aansluit bij de uitvoering van het Nationaal
programma.
Overige middelen klimaat en brede welvaart
Duurzame energie:
De belangrijkste subsidieregeling ter ondersteuning van de opwekking van duurzame energie was de
SDE+, die recentelijk is geëvalueerd. Uit de evaluatie blijkt dat de subsidieregeling een belangrijke
bijdrage heeft geleverd aan de opschaling van de productie van duurzame energie in Nederland. In 2020 is
20 TWh duurzame energie geproduceerd met ondersteuning van SDE+-subsidie. Dit aantal groeit naar 50
TWh in 2025. In 2016 was de jaarproductie 5 TWh. In totaal was de SDE+ verantwoordelijk voor 33%
van alle duurzame energieproductie in Nederland in 2020. Het kabinet heeft extra budget beschikbaar
gesteld voor subsidies in 2021 en 2022 voor de opvolger van de SDE+, de SDE++. Ook de land- en
glastuinbouw hebben geprofiteerd van de SDE+ subsidieregeling. Tussen 2009 en 2018 is 42% van de
SDE+-subsidie (of 21 miljard euro) toegekend aan projecten in de land- en tuinbouw. Het grootste deel
van de subsidie is gebruikt voor wind- en zonne-energieprojecten en aardwarmteprojecten in de
glastuinbouw. Andere projecten zijn onder meer de opwekking van energie met biomassa. Het
Activiteitenbesluit Milieubeheer verplicht organisaties in Nederland die 50.000 kWh elektriciteit of
25.000 m3 aardgas (of een equivalent) of meer per jaar verbruiken, energiebesparende maatregelen te
nemen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder . Dit is de energie-efficiëntieverplichting. Ook
bedrijven in de landbouw moeten aan deze verplichting voldoen. Aan deze verplichting kan worden
voldaan door alle toepasselijke maatregelen op de Erkende Maatregelenlijst energiebesparing te nemen
voor de landbouw. In december 2020 is 72% van de geldende maatregelen voor de landbouwbedrijven
geheel of gedeeltelijk gehaald. Van 2016 tot 2019 hebben de landbouwsectoren voor 3 miljard euro aan
investeringen gedaan met steun van de EIA en MIA/Vamil subsidieregelingen. De totale beschikbare
middelen zijn aangegeven bij de begrotingspost Subsidie doelmatige energievoorziening en beperking van
de klimaatverandering.
Klimaatmaatregelen intensieve veehouderij:
In het Klimaatakkoord zijn meerdere maatregelen en instrumenten genoemd om de emissie van
broeikasgassen in de veehouderij te verminderen. De maatregelen dragen daarnaast ook bij aan andere
emissies zoals ammoniak, geur en fijnstof in de veehouderijsector. Voorbeelden van instrumenten die
onderdeel zijn van het Klimaatakkoord:
1. Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen (Sbv).
Toelichting: Stalinnovaties voor integrale emissiereductie (ammoniak, methaan, geur en fijnstof)
worden gestimuleerd via de Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en
managementmaatregelen (Sbv). Deze subsidieregeling bestaat uit een innovatiemodule en een
investeringsmodule. In de innovatiemodule wordt subsidie geven voor het onderzoeken en
ontwikkelen van nog niet-bewezen stalinnovaties. De investeringsmodule is gericht op de
investering in de aanschaf en het gebruiksklaar maken van bewezen brongerichte stalinnovaties.
2. Geïntegreerde aanpak uitstoot methaan en ammoniak: Integraal aanpakken. Toelichting: Bij de
start van het klimaatbeleid in 2018 bleek dat de huidige kennis en maatregelen niet voldoende zijn
om de gemaakte afspraken te behalen. In 2018 is daarom het onderzoeks- en innovatieprogramma
Integraal Aanpakken Methaan en Ammoniak in de veehouderij gestart. Het doel van het
programma is om te komen tot inzichten en werkbare maatregelen waar veehouders in de praktijk
mee aan de slag kunnen om hun bedrijf rendabel en toekomstgericht aan te passen aan de opgaven
voor klimaat en stikstof. Het programma bevat onderzoek, pilots, demobedrijven,
praktijknetwerken en kennisverspreidingsactiviteiten. Er worden praktische maatregelen voor voer,
dier, stal en mest ontwikkeld. Er wordt onder aan selectie melkvee, graslandmanagement en
emissiearme melkveestallen en varkensstallen gewerkt.
3. Subsidieregeling warme sanering varkenshouderij. Toelichting: In het Klimaatakkoord is

NL

184

opgenomen om in te zetten op verbetering van de leefomgeving via sanering met opkoop en
doorhalen van varkensrechten en sloop van varkensstallen. Hiervoor is een Subsidieregeling
sanering varkenshouderijen (Srv) opgesteld, met als doel om varkenshouderijlocaties in veedichte
gebieden onherroepelijk te beëindigen.
4. Subsidieregeling hoogwaardige mestverwerking. Toelichting: In 2022 wordt de subsidieregeling
hoogwaardig mestverwerking geïntroduceerd. Het doel is om hoogwaardige
mestverwerkingscapaciteit van staldiermest, en daarmee de productie van hoogwaardige
meststoffen uit dierlijke meststoffen, te stimuleren en op deze manier broeikasgas- en
ammoniakemissies te verminderen. Dit sluit aan bij de contouren van het toekomstig mestbeleid en
bij de transitie naar kringlooplandbouw.
Daarnaast wordt vanuit het Klimaatakkoord, het produceren van groen gas vanuit mestvergisting via de
Subsidiemodule Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) bevorderd.
In 2020 zijn maatregelen aangekondigd om de stikstofuitstoot in Nederland structureel omlaag te brengen:
de structurele stikstofaanpak. De maatregelen voor de veehouderij in deze aanpak dragen ook bij aan het
verlagen van de broeikasgasemissie. Ze zijn aanvullend op de maatregelen en instrumenten uit het
Klimaatakkoord. Voorbeelden van maatregelen die zowel ammoniak als methaan reduceren, zijn:
1. Landelijke beëindigingsregeling veehouderijen. Toelichting: De landelijke beëindigingsregeling
voor veehouderijen is een landelijke opkoopregeling waarmee veehouders subsidie krijgen als zij
vrijwillig willen stoppen. De regeling wordt in 2022 opengesteld en is gericht op het definitief
sluiten van productielocaties voor de veehouderij. Doordat het aantal dieren afneemt, heeft de
regeling een reducerend effect op zowel de stikstof- als de broeikasgasuitstoot.
2. Aanscherping emissienormen voor ammoniak uit stallen. Toelichting: Uiterlijk eind 2023 worden
aangescherpte emissienormen voor ammoniak voor nieuwe stallen en geplande renovaties gesteld.
Deze normen zullen uiterlijk in 2025 voor alle relevante diergroepen ingaan. Voor bestaande
stallen zal een nog nader te bepalen overgangsperiode gaan gelden, waarbij rekening wordt
gehouden met de mogelijkheden van boeren.
3. Regeling gerichte aankoop veehouderijen. Toelichting: Met deze regeling worden provincies in
staat gesteld om piekbelastende bedrijven op te kopen. Het gaat om bedrijven in gebieden waarvan
de stikstofdepositie boven een bepaalde drempelwaarde uitkomt. Opkoop vindt plaats op
vrijwillige basis, net als bij de landelijke beëindigingsregeling veehouderijen.
Nationale methaanstrategie
Op 2 november 2021 hebben 103 landen, waaronder Nederland, tijdens de VN-klimaatconferentie
afgesproken om de mondiale uitstoot van methaan in 2030 tenminste met 30% te reduceren in vergelijking
met 2020. Nederland heeft zich gecommitteerd aan deze Global Methane Pledge en zal beleid inzetten om
de methaanuitstoot snel omlaag te brengen. Hoe dit wordt gedaan wordt vastgelegd in de Nationale
methaanstrategie. Het uitgangspunt is dat alle sectoren, waaronder de veehouderij, evenredig bijdragen
aan de benodigde reductie. De eerder genoemde klimaat- en stikstofmaatregelen zullen hier onderdeel van
zijn. Naar verwachting zal de Nationale Methaanstrategie in het najaar van 2022 worden gepubliceerd.
Aangezien de Global Methane Pledge zich ook richt op internationale samenwerking zet deze strategie
ook uiteen op welke wijze Nederland zich in internationaal verband inspant om de wereldwijde
methaanuitstoot te verminderen.
Gewasbescherming
Het Nederlands beleid voor de verduurzaming van gewasbescherming is in september 2020 vastgesteld in
het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming 2030. Dit beleid richt zich op een transitie
naar weerbare planten en teeltsystemen, het verbinden van landbouw en natuur en het terugdringen van
emissies naar het milieu en residuen op voedselproducten naar nagenoeg nul. Het beleid draagt dus bij aan
de doelstelling van de Europese Green Deal (Farm to Fork) inzake vermindering van het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen en risico’s voor mens en milieu en het bevorderen van niet-chemische
maatregelen in het kader van geïntegreerde gewasbescherming. Nederland kent al decennia (> 40 jaar) een
eigenstandig gewasbeschermingsmiddelenbeleid, los van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, en

NL

185

gefinancierd vanuit de landbouwbegroting, gericht op terugdringen van gebruik en risico’s. Bedacht moet
worden dat een aanzienlijk deel van het middelengebruik in Nederland plaatsvindt in land- en
tuinbouwsectoren die geen of nauwelijks gebruik maken van GLB. Vandaar dat beleid, doelen en
maatregelen op het gebied van gewasbescherming een generiek en vaak sectoroverschrijdend karakter
hebben, zoals eigen subsidie-instrumenten op het gebied van kennis en onderzoek en milieu regelgeving
(teeltvrije zones en emissiebeperkende technieken). Om dezelfde reden heeft Nederland vorig jaar al
besloten om zelf de trend van de twee F2F indicatoren voor reductie van gebruik en risico’s te berekenen
en te publiceren en al eerder (in 2013, 2de nota Gewasbescherming Gezonde Groei Duurzame Oogst) om
kwantitatieve doelen voor ecologische waterkwaliteit vast te stellen (terugdringen normoverschrijdingen
gehalte gewasbeschermingsmiddelen in oppervlaktewater en drinkwater tot nul overschrijdingen in 2027)
Dat neemt niet weg dat het GLB met zijn instrumentarium mogelijkheden biedt om daar bijdragen aan te
leveren en daar zet Nederland met het NSP ook op in. Maatregelen voor het verminderen van het gebruik
en de risico’s van gewasbeschermingsmiddelen zijn geïntegreerd met maatregelen om de waterkwaliteit te
beschermen en klimaatadaptatie, bodemkwaliteit en biodiversiteit te bevorderen. Meer concreet betreft het
een verbod op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de bufferstroken die als conditionaliteit
zijn opgenomen langs waterlopen en de teelt van vang- en rustgewassen (koppeling aan KRW en
nitraatrichtlijn maatregelen, GLMC4 en GLMC7). De verplichte vruchtwisseling op bouwland (GLMC 7)
en het verplichte % aan niet productieve areaal en landschapselementen (GLMC 8) dragen bij aan
weerbare gewassen en teeltsystemen en de verbinding tussen landbouw en natuur. In de lijst met 26
mogelijke maatregelen ten behoeve van de ecoregelingen zijn 10 maatregelen opgenomen die bijdragen
aan de vermindering van gebruik en risico’s van gewasbeschermingsmiddelen en het bevorderen van nietchemische maatregelen en geïntegreerde gewasbescherming. Het betreft: rustgewas, bufferstrook met
kruiden, strokenteelt, geen gebruik van onkruidbestrijdingsmiddelen (glyfosaat) bij het onder werken van
een rustgewas of graszode, biologische bestrijding, houtige elementen, niet productieve akker(rand) en
biologisch bedrijf. Verder wordt het GLB ingezet voor subsidiering van investeringen op het gebied van
digitalisering en precisielandbouw (art 73 van de SP VO). Relevant voor gewasbescherming zijn
bijvoorbeeld investeringen in monitoringssystemen, precisielandbouw en robotisering. Via pleksgewijze
precisie toedieningstechnieken, gekoppeld aan digitale (camera/sensoren) waarneming van ziekten/plagen,
is naar verwachting een substantiële reductie in gebruik en emissie van gewasbeschermingsmiddelen te
realiseren.
Relatie GLB en PAF Natura 2000
Het GLB concentreert zich op een inzet die bijdraagt aan toekomstbestendig boeren. Voor natuurbeheer
en natuurherstel, zoals ook verwoord in de Nederlandse PAF Natura 2000, zijn nationale middelen
beschikbaar. De kosten voor natuurbeheer, zoals eerder in dit hoofdstuk toegelicht, worden momenteel
betaald uit het natuurpact, en het natuurpakket dat onderdeel is van de structurele aanpak stikstof
(Programma natuur). Naar verwachting zal het stikstoffonds leiden tot een uitbreiding van deze inzet. Bij
de inzet van het GLB voor de PAF Natura 2000 is met name verwezen naar de inzet vanuit het Europees
landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling 2014-1022. Per activiteit is in de PAF Natura 2000 een
ambitie met financiering opgenomen. In de onderstaande tabel is een korte analyse gemaakt van de
ambitie in de PAF, en de meest vergelijkbare budgettaire posten in het NSP. Daarbij aangemerkt dat het
Nederlandse NSP niet dezelfde categorieën gebruikt als de PAF Natura 2000, waardoor een directe
vergelijking lastig is.

NL

186

In de bovenstaande tabel is niet de inzet voor bestuivers opgenomen. In Nederland wordt met name op
bestuivers ingezet door de inzet van de ecoregeling. Daarnaast worden binnen het Agrarisch natuur- en
landschapsbeheer specifieke clusters van activiteiten ontwikkeld, die leefgebieden van bestuivers
ondersteunen.
Regiofonds:
Met het Regiofonds, wordt ingezet op breder welvaart voor specifieke regio’s, aansluitend bij GLBdoelstellingen voor plattelandsontwikkeling.

3.1.4 Toelichting op de manier waarop de architectuur van het strategisch GLBplan op het gebied van milieu en klimaat moet bijdragen aan de reeds vastgestelde
nationale langetermijnstreefcijfers die zijn opgenomen in of voortvloeien uit de in
bijlage XI vermelde wetgevingsinstrumenten
• Richtlijn 2009/147/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 november 2009
inzake het behoud van de vogelstand.
• Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de
natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna.
De Nederlandse bijdrage aan het Europese netwerk van beschermde natuurgebieden (Natura 2000) bestaat
uit meer dan 160 gebieden. Deze gebieden liggen zowel op het land als op zee. De meeste gebieden zijn
inmiddels definitief aangewezen. Lange termijn doel is om overeenkomstig richtlijnen 2009/147/EG
inzake het behoud van de vogelstand en 92/43/EEG inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats
en de wilde flora en fauna, de betrokken typen natuurlijke habitats en habitats van soorten in hun
natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding behouden of in voorkomend
geval herstellen. Nederland is in het kader van de Habitatrichtlijn verantwoordelijk voor de
instandhouding van 52 habitattypen en 81 beschermde soorten. Voor de Vogelrichtlijn gaat het om de
instandhouding van alle 200 soorten broedvogels en 233 soorten niet-broedvogels (zoals trekvogels en
overwinterende soorten). Uit onderzoek van de WUR (2020) blijkt dat de gunstige staat van
instandhouding van habitattypen en soorten naar verwachting zou kunnen toenemen van 55% van de
soorten en habitats in 2015 tot 65% in 2027. Er blijft dan nog een verbeteropgave voor gemiddeld 35%
van de habitattypen en VHR-soorten. De Habitatrichtlijn (artikel 8) verplicht lidstaten het zogeheten
Prioritised Action Framework (PAF, Prioritair Actiekader) op te stellen voor Natura 2000-gebieden.
Omdat ook onder de Vogelrichtlijn gebieden worden aangewezen als Natura 2000, wordt dat deel van het
netwerk ook meegenomen. De opgave is het grootst voor natuurlijke habitats. Al jaren is er in Natura
2000-gebieden teveel stikstof (ammoniak en stikstofoxiden). Dat komt bijvoorbeeld door mest van
landbouwbedrijven, en door uitstoot van industrie en auto's. Voor de invulling van het Priority Action
Framework zijn zoveel mogelijk doelen en maatregelen uit het Natuurnetwerk Nederland, de
Kaderrichtlijn Water (KRW) en bijbehorende Stroomgebiedbeheerplannen (SGPB’s), de Structurele
Aanpak Stikstof en het Integraal Nationaal Energie- en Klimaatplan (INEK) meegenomen in de
beheerplannen van Natura 2000-gebieden. Daarnaast is er in Nederland, zoals opgenomen in de PAF
Natura 2000, een grote opgave voor het behoud en herstel van de weide- en akkervogelpopulatie. Bij de

NL

187

bovenstaande opgaven is er aansluiting met het door maatschappelijke partijen opgestelde Deltaplan
Biodiversiteitsherstel, de nationale bijenstrategie (bestuivers) en het Aanvalsplan Grutto. Met het
Programma Natuur wordt de grootste bijdrage geleverd.
Aanvullend wordt vanuit het NSP ingezet op biodiversiteitsbehoud- en herstel op het landbouwareaal,
middels GLMC 8 gericht op niet productief areaal en landschapselementen en GLMC 9 ploegverbod in
kwetsbaar blijvend grasland in Vogelrichtlijngebieden en een breed palet eerste en
tweedepijlermaatregelen (in eerste instantie ANLb, investeringen, kennis en ecoregeling). Met name het
agrarisch natuur- en landschapsbeheer draagt bij aan het realiseren van opgaven voor weide- en
akkervogels op boerenland. Daarnaast wordt in Nederland een Regeling voor zeldzame
landbouwhuisdierrassen ingevoerd. Inzet van artikel 72 (gebieden met wettelijke beperkingen) is op
termijn mogelijk. De mogelijkheden hiertoe worden verkend in een experiment ‘samenwerking’.
• Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2000 tot
vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid.
• Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water
tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen.
Kaderrichtlijn Water
De KRW stelt als hoofddoel dat water een goede ecologische toestand bereikt, waarbij gewenste
waterplanten en -dieren voorkomen. In het kader daarvan is iedere lidstaat verplicht de nodige
maatregelen te nemen om een goede chemische en ecologische toestand voor alle Europese wateren te
realiseren. Nederland is ingedeeld in vier stroomgebieden: dat van de Rijn, Maas, Eems en Schelde. Op
grond van de KRW moeten per stroomgebied iedere zes jaar doelen en maatregelen beschreven worden in
de Stroomgebiedsbeheerplannen (SGBP’s) en vervolgens worden uitgevoerd. De SGBP’s moeten in
samenhang met trends en maatregelen uit het aangrenzende 7e en 8e Actieprogramma Nitraatrichtlijn
(landbouwopgave nutriënten oppervlaktewater) en het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie
Gewasbescherming 2030 gelezen worden. Het Planbureau voor de Leefomgeving oordeelde in de in 2020
gepubliceerde beoordeling over de kwaliteit van het oppervlaktewater (Nationale Analyse Waterkwaliteit
(Gaalen, F. van, L. Osté & E. van Boekel (2020), Nationale analyse waterkwaliteit. Onderdeel van de
Delta-aanpak Waterkwaliteit, Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving) dat de waterkwaliteit in
Nederland verbetert, maar dat veel waterlichamen in 2027 naar verwachting nog niet aan de doelen
voldoen. De verwachting voor 2027 is dat circa 35 tot 65% van de regionale wateren de biologische
doelen van de KRW volledig behalen. Rijkswateren zullen de doelen van de KRW overigens naar
verwachting wel volledig bereiken. Daarvoor gelden over het algemeen minder strenge normen dan voor
regionale wateren omdat rekening gehouden wordt met de gebruiksfunctie van het water. De ex-ante
analyse van de SGBP’s welke in 2021 is opgeleverd, schetst een vergelijkbaar beeld (Roel Knoben, Cors
van den Brink, Andries Krikken, Jasmijn Rost, Niels Schoffelen, Martin de Haan, Bas van Spronsen,
Floris Verhagen, Herman Evenblij, 2021. Ex Ante Analyse Waterkwaliteit). Volgens het ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat zal in 2027 nog niet overal in Nederland alle doelen van de Kaderrichtlijn
Water gehaald worden. Hiervoor zijn verschillende oorzaken aan te wijzen: teveel stikstof en fosfor in het
water, waar de landbouw een grote rol speelt, en de aanvoer van nutriënten zoals stikstof uit het
buitenland. Kritisch zijn de uitspoeling gevoelige löss- en zandregio’s, waarbij de gemiddelde
concentraties voor 2016-2019 respectievelijk 63 en 50 mg/L bedroegen en bij 51% en 37% van alle
meetpunten de norm wordt overschreden. Door de droogte in 2018 en 2019 is er een stijging van
nitraatconcentraties te zien. Qua eutrofiëring van zoetwater is er een lichte verbetering op te merken in de
periode 2012 tot 2018, maar dat neemt niet weg dat in 2016-2018 59% van de zoete KRW-waterlichamen
eutroof was en circa 10% potentieel eutroof (Fraters, B. et al (2020), Landbouwpraktijk en waterkwaliteit
in Nederland; toestand (2016-2019) en trend (1992-2019). RIVM Rapport 2020-0121). Met name de uiten afspoeling van fosfor, een belangrijk nutriënt voor de ontwikkeling van gewassen, leidt tot eutrofiëring
van oppervlaktewater. De trend hiervan laat geen grote verandering zien. Tenslotte verschilt de mate van
uitspoeling per landbouwpraktijk, grondsoort, grondwaterstand en gewas. De akkerbouw-,
vollegrondsgroente- en uitspoelinggevoelige teelten in de veehouderijsector (maisteelt) veroorzaken veel

NL

188

van de uitspoeling van nitraat op uitspoelinggevoelige gronden.
De KRW heeft ook betrekking op de grondwaterkwantiteit. Hiervoor geldt de algemene eis dat er
evenwicht is tussen ontrekking en aanvulling om de weerbaarheid tegen droogte te verbeteren. Dit is
vastgelegd in het Deltabesluit Zoetwater wordt in het Deltaplan Zoetwater uitgevoerd.
Nitraatrichtlijn
De Nitraatrichtlijn heeft tot doel om de waterverontreiniging die wordt veroorzaakt of teweeggebracht
door nitraten uit agrarische bronnen te verminderen en verdere verontreiniging van dien aard te
voorkomen. Lidstaten wijzen op grond van artikel 3 kwetsbare zones aan die de gebieden omvatten waarin
grondwater meer dan 50 mg/l nitraat bevat of zonder maatregelen zou kunnen bevatten en/of
oppervlaktewater eutroof is of dit zonder maatregelen zou kunnen worden of die in de kwetsbare zones
afwateren en tot de verontreiniging bijdragen. Nederland heeft ervoor gekozen om geen specifieke
kwetsbare zones aan te wijzen, maar het gehele grondgebied als kwetsbaar te beschouwen. De
Nitraatrichtlijnrapportage[3] geeft aan dat de waterkwaliteit in het oppervlaktewater iets is verbeterd de
afgelopen jaren, maar dat de verbeteringen beperkt zijn. In landbouwsloten is daarentegen duidelijk een
verslechtering zichtbaar sinds 2017, met name door de drogere perioden in 2018 en 2019. Uit de
doorberekening van de Nationale Analyse Waterkwaliteit en een aanvullende studie in de Maasregio,
blijkt dat de opgave nog groot is en aanvullende maatregelen bovenop het 6e Actieprogramma
noodzakelijk zijn om de doelen voor grond- en oppervlaktewater - tijdig - te halen. In de studie uit de
Maasregio wordt ook het belang van aanpak van overbemesting van dierlijke mest benadrukt.
Met de maatregelen in het 7e AP is gezocht naar een pakket maatregelen waarmee de doelen voor de
waterkwaliteit in zicht komen, waarbij ook oog is voor de uitvoerbaarheid en impact op de
landbouwsector. Het actieprogramma bevat een zestal pijlers en is een mix van verplichten en faciliteren
en een mix van landelijk geldende maatregelen en gebiedsspecifieke maatregelen.
Het gaat om:
A) duurzame bouwplannen ter verbetering van waterkwaliteit én bodemkwaliteit, voor zowel
graasdierbedrijven als bouwlandbedrijven, waarbij wordt ingezet op rotatie met rustgewassen en
vanggewassen op zand- en lössgrond en op een aandeel (permanent) grasland op melkveebedrijven en
vleesveebedrijven (weide- en zoogkoeien) in heel Nederland. Hieronder valt ook de maatwerkaanpak die
een coalitie van sectorpartijen heeft geïnitieerd;
B) een aanvullende gebiedsspecifieke aanpak in gebieden waar de waterkwaliteit van grond- en/of
oppervlaktewater achterblijft. Hierbij wordt voor het 7e AP koppeling gezocht met het vrijwillige spoor
van het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (spoor 3 toekomstig mestbeleid). Als resultaten gedurende het
7e AP niet voldoende blijken, zal met ingang van het 8e AP verdere regulering op gebiedsniveau nodig
zijn.;
C) overige regulerende maatregelen, zoals teeltvrije zones en verkorten uitrijdperiode en
D) kennis, communicatie en pilots.
E) De vijfde pijler beschrijft de aanvullende maatregelen voor de oppervlaktewaterkwaliteit en de
koppeling met de Stikstofaanpak.
F) De zesde pijler betreft controle en handhaving. Naast deze zes pijlers wordt de bestaande regelgeving
vanuit het 6e AP gecontinueerd. Met dit pakket aan maatregelen worden de doelen voor de
grondwaterkwaliteit bijna overal gehaald (behalve in de lössregio). Voor oppervlaktewaterkwaliteit
worden de doelen nog niet gehaald. Om deze doelen wel te halen zijn ingrijpende gebiedsspecifieke
maatregelen nodig. Hiervoor wordt nadrukkelijk de verbinding gezocht met integratie van de
waterkwaliteit in de structurele aanpak stikstof om zo doelbereik voor de waterkwaliteitsopgave in zicht te
brengen.
Met het 7e Nederlandse actieprogramma betreffende de Nitraatrichtlijn (2022-2025) zoals vastgesteld in
2021, voldoet Nederland aan de verplichting de Europese Commissie in kennis te stellen van wijzigingen

NL

189

in het actieprogramma.
Vanuit het NSP wordt aan de KRW en de Nitraatrichtlijn bijgedragen door GLMC 4 (bufferstroken) en
GLMC 7 (vruchtwisseling of gewasrotatie). Hier wordt eenzelfde benadering gekozen om bij te dragen
aan vereenvoudiging. Daarnaast dragen de eco-regeling, ANLb (uitbreiding scope naar water), experiment
in N2000 overgangsgebieden, productieve en niet-productieve investeringen en kennis bij.
Richtlijn 2009/128/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2009 tot vaststelling
van een kader voor communautaire actie ter verwezenlijking van een duurzaam gebruik van
pesticiden.
In september 2020 is het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 vastgesteld. Dit
Uitvoeringsprogramma draagt bij aan de doelen van Richtlijn (EG) 2009/129 inzake duurzaam gebruik
pesticiden en vormt de basis voor een herzien nationaal actieplan (art. 4 van de Richtlijn). De centrale
ambitie is dat de land- en tuinbouw in 2030 uit een duurzame productie met weerbare planten en
teeltsystemen bestaat, dat land- en tuinbouw zijn verbonden met natuur, dat er nagenoeg geen emissies
meer zijn van gewasbeschermingsmiddelen naar het milieu en nagenoeg geen residuen op
voedselproducten. Een breed scala aan maatregelen zal worden ingezet. Zo zal kennisontwikkeling over
weerbare teeltsystemen worden voortgezet, zullen pilotprojecten op demonstratiebedrijven worden
opgezet, agrariërs door adviseurs worden voorgelicht en onderwijs- en scholingsprogramma’s worden
aangepast en opgestart.
Coalitieakkoord 2021-2025
Het beoogde kabinet wil de ingezette omslag naar geïntegreerde gewasbescherming bevorderen door het
stellen van tussendoelen, bevorderen van innovatie en precisielandbouw, stimuleren van groene
alternatieven en loskoppelen van verkoop en advies. De normen voor het gebruik van middelen worden
afgestemd op de Kaderrichtlijn Water. Verder wordt onderzoek naar gezondheidseffecten bij boeren en
omwonenden gedaan.
Vanuit het NSP wordt aan de doelstelling van Richtlijn (EG) 2009/128 bijgedragen middels de GLMC 4
(bufferstroken) en GLMC 7 (vang- en rustgewassen), via de ecoregeling (het betreft hier 10 maatregelen
uit het totaal van 26 mogelijke maatregelen) en innovatie en investeringen (o.a precisielandbouw).
Richtlijn 2008/50/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2008 betreffende de
luchtkwaliteit en schonere lucht voor Europa.
In deze richtlijn, waarvoor de Commissie in 2022 overigens een herzieningsvoorstel zal doen, zijn
bindende doelstellingen vastgelegd voor de concentraties in de lucht van de belangrijkste luchtvervuilende
stoffen. De lidstaten dienen hieraan te voldoen. Hier horen ook grenswaarden bij. Om aan de Europese
grenswaarden voor de luchtkwaliteit te voldoen is in Nederland het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL) opgezet. Dit is een plan om de luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren. Het NSL
houdt rekening met voorgenomen grote projecten die de luchtkwaliteit verslechteren en zet hier
maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren tegenover. Het pakket van maatregelen is zo opgesteld dat
het de negatieve effecten van de ruimtelijke projecten ruimschoots compenseert. Het doel van het NSL is
te voldoen aan de Europese grenswaarden voor fijn stof (PM10) in 2011 en stikstofdioxide (NO2) in 2015.
Om de luchtkwaliteit in Nederland verder te verbeteren is in 2020 het Schone Lucht Akkoord afgesloten
tussen het Rijk en vele decentrale overheden. Doel is verlaging van emissies uit binnenlandse bronnen in
alle sectoren, om zo in 2030 50 % gezondheidswinst te bereiken. Hiermee komen de concentraties van de
belangrijkste luchtvervuilende stoffen ook dichter bij de WHO-advieswaarden die op 22 september 2021
zijn aangescherpt. Deze advieswaarden zijn ook een belangrijke leidraad bij de Europese discussie over
het ambitieniveau van de herziening van de Luchtkwaliteitsrichtlijn.

NL

190

Richtlijn (EU) 2016/2284 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2016
betreffende de vermindering van de nationale emissies van bepaalde luchtverontreinigende stoffen,
tot wijziging van Richtlijn 2003/35/EG en tot intrekking van Richtlijn 2001/81/EG.
Afgesproken emissiedoelen voor Nederland en andere Europese lidstaten richten zich op de geleidelijke
verbetering van de grootschalige luchtkwaliteit over Europa. Met de afgesproken emissiedoelen voor
luchtverontreinigende stoffen wil de Europese Unie dichter bij de langetermijndoelstelling komen van een
luchtkwaliteitsniveau dat geen significante nadelige effecten heeft voor mens en natuur. Lidstaten zijn
verplicht om de emissies van stikstofoxiden, ammoniak, fijnstof (PM2,5), zwaveldioxide en niet-methaan
vluchtige organische stoffen vanaf 2030 en verder te verminderen tot een niveau dat respectievelijk 61,
21, 45, 53 en 15 procent lager ligt dan in 2005.
In 2020 is geconstateerd dat de uitstoot van alle luchtverontreinigende stoffen in de periode 2005-2018
aanzienlijk is gedaald maar dat het tempo van de emissiereductie van luchtverontreinigende stoffen
afneemt. Verder liggen de doelen binnen bereik, alleen het doelbereik voor ammoniak in 2030 is nog
onzeker. De doelen die gelden vanaf 2020 worden voor alle stoffen voor de periode 2020-2029 naar
verwachting gehaald. De doelen vanaf 2030 zijn strenger. Het reductiedoel voor ammoniak voor 2030 is
een daling van 21 procent ten opzichte van 2005, wat overeenkomt met een emissieplafond van 121
kiloton. De voor 2030 geraamde emissie van 120 kiloton (112-124) ligt dus rond het doel voor 2030. Het
doelbereik voor 2030 voor ammoniak is daarmee nog onzeker; bij tegenvallende ontwikkelingen zou de
uitstoot in 2030 boven het emissieplafond uit kunnen komen. De emissiedoelen voor 2030 voor overige
stoffen worden naar verwachting gehaald.
Met het NSP worden investeringen en een experiment in N2000 overgangsgebieden in het kader van de
interventie ‘samenwerking’ uitgevoerd met als doel vermindering van emissies.
• Verordening (EU) 2018/841 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2018 inzake
de opname van broeikasgasemissies en -verwijderingen door landgebruik, verandering in
landgebruik en bosbouw in het klimaat- en energiekader 2030, en tot wijziging van
Verordening (EU) nr. 525/2013 en Besluit nr. 529/2013/EU
• Verordening (EU) 2018/842 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2018
betreffende bindende jaarlijkse broeikasgasemissiereducties door de lidstaten van 2021 tot
en met 2030 teneinde bij te dragen aan klimaatmaatregelen om aan de toezeggingen uit
hoofde van de Overeenkomst van Parijs te voldoen, en tot wijziging van Verordening (EU)
nr. 525/2013.
De verordeningen over Land Use, Land Use Change and Forestry (LULUCF) en de Effort Sharing
Regulation (ESR) gaan beide over het terugdringen van broeikasgasemissies; LULUCF legt de nadruk op
opname ervan, terwijl de ESR bindende nationale doelstellingen voor emissiereducties oplegt.
De huidige LULUCF-verordening is overeengekomen in 2018 en in 2021 in werking getreden.
Uitgangspunt van de huidige LULUCF-verordening is dat elke lidstaat, na toepassing van de in deze
verordening gespecificeerde boekhoudregels voor de verschillende landgebruikscategorieën, op zijn
grondgebied netto niet minder koolstof opneemt ofwel netto niet meer emissies uitstoot ten opzichte van
de referentieperiode. Dit staat bekend als de no-debit rule. Als er netto meer koolstof wordt vastgelegd dan
uitgestoten ten opzichte van de referentieperiode kunnen er zogenaamde kredieten worden opgebouwd die
tot op een bepaald niveau gebruikt kunnen worden ter compensatie van broeikasgasemissies uit de
sectoren die onder de Effort Sharing Regulation (ESR) vallen. In de LULUCF verordeningen (EU Besluit
529/2013 en verordening 841/2018) wordt aangegeven op welke manier broeikasgasemissies uit
landgebruik, landgebruiksveranderingen en bosbouw gemonitord moeten worden en hoe hierover
gerapporteerd moet worden. De methodiek is gedifferentieerd voor verschillende onderdelen van het
landgebruik, zoals gras- en akkerland, bos en bebouwd gebied.

NL

191

De Commissie stelt in de herziening van de LULUCF-verordening voor Nederland als doel om in 2030
netto maximaal 4,5 megaton CO2-equivalenten uit te stoten in de LULUCF-sector. De Commissie stelt
voor om in 2025 een uitvoeringshandeling aan te nemen waarin voor de periode 2026-2029 jaarlijkse
bindende doelstellingen voor elke lidstaat worden vastgesteld. Voor de uitwerking van LULUCF zijn de
belangrijkste plannen het Klimaatakkoord uit 2019, onderdeel Landbouw en Landgebruik, het
duurzaamheidskader biogrondstoffen, de Landelijke Bossenstrategie, het Nationaal Programma
Landbouwbodems en het Veenweideprogramma.
Landelijke Bossenstrategie
In het Klimaatakkoord van 2019 is afgesproken dat het Rijk en de provincies samen een Bossenstrategie
opstellen om CO2-vastlegging in bos en bomen te versterken en te werken aan klimaatadaptatie en mitigatie. Daarnaast wordt, in het kader van de VHR-richtlijn, de biodiversiteit in bossen versterkt. De
additionele opgave voor het domein bos, bomen en natuur (BBN), vastgelegd in het Klimaatakkoord, is
een klimaatwinst van tenminste 0,4 Mton CO2 met een streven naar 0,8 Mton CO2. Circa 0,14 Mton valt
te realiseren via (natte) natuur maatregelen, het restant voor bos en bomen is 0,26 Mton. Aangezien
landbouw de grootste grondgebruiker is in de overgangszones tussen natuur en landbouw en
boscombinaties bovendien goed passen in een natuurinclusieve landbouw, is het grootste areaal
weggelegd voor een combinatie van bosaanleg en landbouw: circa 7.000 hectare bosuitbreiding in 2030.
Voor bomen buiten het bos is er een grote rol weggelegd voor de landbouw middels landschapselementen
en agroforestry, een combinatie van houtige gewassen met teelt van gewassen of dierlijke
productiesystemen. Voor eerstgenoemde wordt er een regeling, aanvalsplan en uitvoeringsprogramma
opgezet, in samenspraak met provincies, en de partners van het Deltaplan Biodiversiteitsherstel. Voor
agroforestry ligt er een ambitie van 25.000 hectare en 1.000 hectare aan voedselbossen op de lange termijn
(na 2030). Deze ambitie moet nog geconcretiseerd worden voor 2030. De inzet is om financiële prikkels
hiervoor te verankeren in het nieuwe GLB middels investeringen, ANLb en eco-regeling en buiten het
GLB (Omschakelfonds Kringlooplandbouw).
Nationaal Programma Landbouwbodems (NPL)
Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit stelt kringlooplandbouw centraal in haar visie
voor 2030. Aan de basis daarvan staat het Nationaal Programma Landbouwbodems (NPL), met als
doelstelling publieke en private partijen te committeren aan het streefdoel alle hectaren landbouwbodem
in Nederland in 2030 duurzaam beheerd te hebben. Dit draagt bij aan een aantal maatschappelijke
opgaven, zoals betere waterkwaliteit, grotere biodiversiteit, klimaatadaptatie en de klimaatopgave. Met
name laatstgenoemde is van belang voor de uitwerking van de LULUCF verordening, daar de focus ligt
op koolstofvastlegging. In het Klimaatakkoord is vastgelegd dat in 2030 er jaarlijks een extra vastlegging
van 0,5 Mton CO2-equivalent moet plaatsvinden in het areaal minerale landbouwbodems in Nederland
(ca. 1,8 mln. ha). Dit wordt door de partijen gerealiseerd door maatregelen toe te passen die voor een
toename van het organische stofgehalte en verminderde lachgasvorming in deze bodems zorgen. Er zijn
verschillende maatregelen in dit programma om de bovenstaande doelen te realiseren. Er wordt
bijvoorbeeld gewerkt aan een eenduidige meetmethode met bodemindicatoren voor de status van
Nederlandse landbouwbodems. Agrariërs en erfbetreders, worden geïnformeerd over duurzaam
bodembeheer en koolstofvastlegging met bijbehorende handelingsperspectieven, als tussendoel voor 2021.
Dit wordt onder meer verzorgd door (extra opgeleide) gekwalificeerde brede bodemadviseurs en
bijgeschoolde erfbetreders. De kennisverspreiding duurzaam bodembeheer en klimaatadaptatie loopt
vanaf 2020 via het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW). Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de
kennisbasis, de kenniscarrousel en kennis in uitvoering, ondersteund door onder andere bijeenkomsten,
proefboerderijen, pilots en geaccrediteerde adviseurs actief op het boerenerf ingezet. Verder zullen
langdurige pachtrelaties tussen pachter en verpachter worden bevorderd, om landbouwbodems duurzaam
te beheren. Ook wordt niet-kerende grondbewerking gestimuleerd. Verder wordt er in het nieuwe GLB
duurzaam bodembeheer gestimuleerd via de eco-regeling en ANLb. Tenslotte zullen regionale initiatieven
worden versterkt, omdat er in sommige gebieden een grotere opgave ligt voor koolstofvastlegging dan in
andere.

NL

192

Veenweideprogramma
Veengrond kenmerkt zich door hoge vruchtbaarheid voor de landbouw, maar daarvoor is ontwatering
nodig. Bij dit proces komt er zuurstof bij het veen, waardoor er oxidatie plaatsvindt en er zodoende CO2
vrijkomt. Hoe dieper de ontwatering plaatsvindt, des te meer CO2-emissie. Daarnaast zijn
veenweidegebieden gevoelig voor bodeminklinking, waardoor dit proces versterkt wordt. Voor
veenweidegebieden in Nederland is de doelstelling om 1 Mton CO2 emissiereductie te bewerkstelligen in
2030, zoals opgenomen in het Klimaatakkoord. Dit wordt gerealiseerd via 6 provinciale
veenweidestrategieën waarin de maatregelen worden beschreven die in de veenweidegebieden uitgevoerd
gaan worden. De veenweidestrategieën worden onder regie van provincies opgesteld in samenspraak met
grondgebruikers, maatschappelijke actoren en andere overheden (waterschap, gemeente). Vanaf 2019 zijn
demo’s en pilots opgestart binnen de vier gebieden die lopen tot 2021/2023. Daarbij wordt gekeken wat de
effecten zijn van diverse maatregelen, om te komen tot een daadwerkelijke mix van maatregelen om de
gestelde doelstelling te behalen. Vanaf 2021/2023 tot 2030 zal er een definitieve aanpak komen voor circa
90.000 hectare veenweide (ongeveer een derde van het totaal aantal hectares veenweidegrond in
Nederland). Bij het pakket aan maatregelen is maatwerk belangrijk op twee verschillende sporen.
Enerzijds worden melkveehouders ondersteund om technische aanpassingen door te voeren, anderzijds
kunnen agrariërs in veenweidegebieden worden ondersteund om hun bedrijf te verplaatsen of te stoppen.
Daarbij valt te denken aan transitie naar natte teelten, verhogen van zomerwaterpeil en
drainagetechnieken. Instrumenten om deze maatregelen te verwezenlijken zijn onder andere verplichtende
of vrijwillige kavelruil; fiscale ondersteuning en afwaardering van gronden met financiële compensatie.
Een systeem waarbij agrariërs betaald worden voor de opslag van CO2 is in ontwikkeling en levert een
belangrijke bijdrage aan de te behalen doelstelling. De partijen monitoren gezamenlijk de voortgang en
effectiviteit van de maatregelen. Op basis daarvan wordt er meerjaarlijks besproken of tussentijdse
bijsturing op maatregelen of ambities noodzakelijk is. In het kader van lerende gebiedsprocessen voor
bodemdaling in veenweidegebieden zal er nauw worden samengewerkt met het Nationaal
Kennisprogramma Bodemdaling (NKB) voor (evaluatie van) kennisontwikkeling van de pilots. De
regionale strategieën zullen worden uitgevoerd in samenspraak met lopende processen zoals het Deltaplan
Agrarisch Waterbeheer (DAW), Nationaal Deltaprogramma, Natuurnetwerk Nederland (NNN) en het
NPL.
Specifieke GLB-NSP inzet in relatie tot deze verordening:
• Voor de veenweide starten we als onderdeel van de lopende gebiedsprocessen via het
samenwerkingsartikel projecten op, met als doel het realiseren van peilverhoging op 20.000 ha
landbouwgrond (melkveehouderij). Hierbij wordt ingezet op het realiseren van een zo hoog
mogelijke grondwaterstand tot ca. -20/-30cm als optimum tussen enerzijds het willen reduceren
van broeikasgasemissies en bodemdaling door vermindering van veenafbraak, en anderzijds het
voorkomen van (risico’s op) toename van methaanemissies bij hogere grondwaterstanden. Daarbij
wordt ingezet op het realiseren van plasdras-situaties mede ten behoeve van weidevogels in
combinatie met beperking van het mestgebruik.
• Voor de veenweide wordt bij GLMC 2 het houden aan het peilbesluit ingevoerd.
• Daarnaast wordt aanvullende inzet onderzocht. Dit kan gepaard gaan met de inzet van artikel 22.2,
een regionaal gedifferentieerde basisbetaling. Omdat hiervoor kaartmateriaal moet worden
ontwikkeld, wordt deze mogelijke aanvullende inzet niet voor 2024 ingevoerd.
De ESR-verordening regelt de bindende nationale reductiepercentages voor broeikasgassen voor de EUlidstaten voor de niet-emissiehandelssectoren (gebouwde omgeving, transport, landbouw en een deel van
de industrie). Voor Nederland geldt een reductiedoel van 36% ten opzichte van 2005. Dit doel zal worden
opgehoogd naar aanleiding van het nieuwe Europese reductiedoel voor 2030 (ten minste 55%). Het
Commissievoorstel spreekt van een nieuw EU-breed reductiedoel van 40% t.o.v. 2005, wat voor
Nederland een nieuw reductiedoel van 48% betekent t.o.v. 2005. De invulling hiervan is aan het nieuwe
kabinet.

NL

193

• Richtlijn (EU) 2018/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 ter
bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen
• Richtlijn 2012/27/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012
betreffende energie-efficiëntie, tot wijziging van Richtlijnen 2009/125/EG en 2010/30/EU en
houdende intrekking van de Richtlijnen 2004/8/EG en 2006/32/EG
• Verordening (EU) 2018/1999 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018
inzake de governance van de energie-unie en van de klimaatactie, tot wijziging van Richtlijn
94/22/EG, Richtlijn 98/70/EG, Richtlijn 2009/31/EG, Verordening (EG) nr. 663/2009,
Verordening (EG) nr. 715/2009, Richtlijn 2009/73/EG, Richtlijn 2009/119/EG van de Raad,
Richtlijn 2010/31/EU, Richtlijn 2012/27/EU, Richtlijn 2013/30/EU en Richtlijn (EU) 2015/652
van de Raad, en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 525/2013
Het Integraal Nationaal Energie- en Klimaatplan (INEK) geeft formeel invulling aan de Governanceverordening, maar daarnaast zijn ook Europese doelstellingen voor emissiereducties (LULUCF- en ESRverordening), energie-efficiëntie (EED) en hernieuwbare energie (RED) opgenomen. De EED-richtlijn
bevat doelstellingen, definities, basisprincipes en verplichtingen voor energie-efficiëntie. De RED-richtlijn
bevat definities, basisprincipes, verplichtingen en streefcijfers voor de bevordering van energieverbruik uit
hernieuwbare bronnen. Het INEK is in belangrijke mate gebaseerd op het Klimaatakkoord uit 2019.
Voor het EU-doel van 32% hernieuwbare energie in 2030 acht de EU een bijdrage van 26% van
Nederland redelijk. Zelf zet Nederland in op 27% hernieuwbare energie in 2030. Volgens de KEV-raming
van 2021 (Klimaat- en Energieverkenning) zal een realisatie van 26,3% in 2030 realistisch zijn. Het
Planbureau voor de Leefomgeving benadrukt dat om het doel met meer zekerheid te halen, eventuele
beleidsaanpassingen tijdig ingezet moeten worden.
De maatregelen voor de landbouwsector om te voldoen aan de EED- en RED-doelstellingen zijn
vastgelegd in het Klimaatakkoord. In de glastuinbouw kunnen emissies omlaag door energiebesparing, het
opwekken van duurzame energie, het gebruik van restwarmte en door derden geleverde CO2. Verder
wordt de inzet van biomassa steeds belangrijker voor verduurzaming van de economie en het realiseren
van een klimaatneutraal 2050. Biomassa kan worden gebruikt als energiebron in klimaatsectoren, in de
landbouw is biomassa belangrijk voor onder andere bodemvruchtbaarheid en de koolstofvoorraad in de
bodem. Een voorbeeld van de stimulering van productie van hernieuwbare energie is de SDE++
(Stimuleringsregeling Duurzame Energie). Naast duurzame energie komen ook andere CO2-reducerende
technieken in aanmerking voor subsidie. Monitoring van het INEK en de doelen van de EED- en REDrichtlijn vindt plaats via de KEV van het PBL.
In het kader van de Europese Energie-Unie is de nationale strategie in het Klimaatakkoord vastgesteld om
langetermijn-reductiedoelstellingen te halen. Conform het Klimaatakkoord geeft het Nationaal Programma
Regionale Energie Strategie (NP RES) richtlijnen voor een integrale, sectoroverstijgende aanpak. In de 30
RES-regio’s dragen decentrale overheden de verantwoordelijkheid om via hun Energiestrategie 35TWh
aan hernieuwbare energie op te wekken in 2030, rekening houdend met de ruimtelijke inpassing,
systeemefficiëntie en maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak. Daarbij is samenwerking gezocht met
maatschappelijke partners, netbeheerders, het bedrijfsleven en bewoners, om tot regionaal gedragen
keuzes te komen. Naar verwachting zal dit worden mee genomen in het Nationaal Programma Landelijk
Gebied (coalitieakkoord 2021-2025).
De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geeft drie richtinggevende kaders mee die opgenomen zijn in de
handreiking RES. Daarvan zijn er twee relevant voor landbouw en natuur. Als eerste wordt er bij
grootschalige clustering aandacht gevraagd voor natuurinclusief ontwerp en beheer bij duurzame
energieprojecten. Op die manier wordt verstoring of aantasting van de natuur en biodiversiteit zoveel
mogelijk voorkomen. Als tweede heeft opwekking van hernieuwbare energie middels zonnecellen de
voorkeur boven andere vormen en geldt dan ook als leidraad in de regionale afweging. In de landbouw
kan zonne-energie bijvoorbeeld worden opgewekt door het aanleggen van zonnepanelen op

NL

194

bedrijfsgebouwen. Locatiekeuze en het landschap zijn daarbij heel belangrijk. Met de zonneladder is een
afwegingskader gemaakt voor de aanleg van zonnevelden op landbouwgrond. In het NSP is hiervoor ook
een conditionaliteit opgenomen. Het Planbureau voor de Leefomgeving monitort de voortgang van de
RES-en. Hier wordt onder andere aandacht besteed aan natuurinclusiviteit en de nationale en regionale
effecten van de RES-plannen op landschap, natuur- en landbouwgronden.

3.1.5 Indien relevant, GLB-bijdrage aan LIFE-projecten

3.2 Overzicht van de strategie voor generatievernieuwing
Overzicht van de strategie ten aanzien van generatiewisseling
Jonge landbouwers (onder de 40 jaar) spelen een sleutelrol in het levensvatbaar houden van de landbouw
in Nederland en in de transitie naar een landbouw met een duurzamere productiewijze. Tegelijkertijd is
het voor jonge landbouwers niet eenvoudig om landbouwbedrijven over te nemen of te starten. Veel jonge
landbouwers twijfelen aan een toekomst als boer of tuinder in ons land door een combinatie van factoren:
• Er is een onzeker toekomstperspectief in gebieden in en nabij natuurgebieden en/of in de gebieden
waar grond gewild is voor woningbouw of bedrijventerreinen.
• hoge overnamesommen bij bedrijfsovername
• beperkte beschikbaarheid van landbouwgrond,
• hoge grond- en pachtprijzen en
• moeilijkheden tot het vinden van kapitaal.
Het nieuwe GLB-NSP zet daarom specifiek in op het stimuleren van jonge landbouwers om te kiezen
voor een duurzaam agrarisch ondernemerschap.
Situatieschets[1]
Waarom is inzetten op generatievernieuwing nodig? Het aandeel jonge landbouwers neemt al jaren af. In
2020 waren er 51.334 landbouwbedrijven (inclusief tuinbouw) in Nederland. Van de bedrijfshoofden, was
8% ‘jonge landbouwer’ van onder de 40 jaar en 52% ouder dan 55 jaar. Ten opzichte van de jaren ervoor
is het aandeel jonge landbouwers afgenomen van 16% in 2000 en 10% in 2010. Het risico bestaat dat veel
bedrijven niet overgenomen zullen worden door een nieuwe generatie. In 2020 had namelijk 60% van de
bedrijven met bedrijfshoofden van 51 jaar of ouder, geen opvolger. Dit betekent dat de komende 15 jaar,
bedrijven zonder opvolger worden beëindigd of dat de bedrijven opgekocht worden door de bedrijven die
willen groeien. De trend van schaalvergroting wordt hierdoor doorgezet en versterkt: het aantal
landbouwbedrijven neemt af en de gemiddelde bedrijfsomvang neemt toe. De overnamesom blijft
hierdoor ook stijgen, waardoor de mogelijkheid om een landbouwbedrijf over te nemen of te starten steeds
moeilijker wordt.
Een overnameproces heeft in Nederland doorgaans een duur van 10-15 jaar. In veel gevallen treedt de
zoon/dochter toe in de maatschap of V.O.F. en bouwt vervolgens langzaam eigen vermogen op. Vanwege
de hoge overnamesom en vanwege de onderlinge familiebanden blijft de oudere generatie vaak tot aan het
pensioen (65 jaar of ouder) bedrijfshoofd. De overnemer heeft tegen die tijd vaak een leeftijd bereikt van
boven de 40 jaar en valt dan niet meer onder de Europese definitie van jonge landbouwer.
Behoeften doelgroep
In Nederland is behoefte aan het behouden van een vitale en veerkrachtige landbouwsector en
platteland[2]. Daar kan alleen in voorzien worden als toekomstige generaties kiezen voor het wonen en
werken als boer of tuinder. Dit is dan ook de doelgroep. Uit de SWOT-analyse, behoeftenanalyse en uit
gesprekken met de doelgroep, adviseurs en banken komt naar voren dat de grootste bedreiging voor
generatievernieuwing bestaat uit de aantrekkingskracht bij jonge landbouwers om buiten de sector te gaan
werken. Dat komt door het twijfelachtige toekomstperspectief en het lage rendement op het eigen
vermogen in landbouwbedrijven. Dit wordt veroorzaakt door de eerder genoemde hoge kosten en beperkte
toegang tot grond en kapitaal. Kansen om hier wat aan te doen zijn het faciliteren van bedrijfsovername,

NL

195

het verbeteren van de toegang tot kapitaal en het stimuleren van samenwerkingsverbanden. Hiermee kan
het overnameproces worden versneld waardoor de jongere generatie eerder zeggenschap heeft over
bedrijfsbeslissingen. De aanvullende inkomenssteun (‘top up’) is vanuit die optiek niet effectief en dat
wordt ook door de doelgroep zo ervaren. Deze steun wordt - tot op heden - ook verstrekt aan
maatschappen en V.O.F.’s waarin de oudere generatie eveneens zeggenschap heeft over de te volgen
koers van het bedrijf. Het geeft zodoende geen prikkel om de overname te versnellen en om
generatievernieuwing te stimuleren.
Interventiestrategie en -logica
Voor het bereiken van ‘generatievernieuwing’ wordt in het GLB-NSP ingezet op het stimuleren van:
Stimuleren
Interventie
Vergemakkeli
jken
Vestigingssteu
bedrijfsoverna n
me/-start
Modernisering
Extra
en
investeringsst
verduurzamin
eun
g
Samenwerken
Aantrekken
voor
jonge
generatieverni
landbouwers
euwing.
Vergemakkelijken bedrijfsovername of -start
Jonge boeren komen in aanmerking als zij op basis van een ondertekende koopakte laten zien dat zij het
bedrijf geheel of gedeeltelijk[4] hebben overgenomen. Met de vestigingssteun wordt geprobeerd om het
overnamemoment naar voren te halen. De gedachte hierachter is dat de jonge landbouwer hierdoor eerder
zeggenschap en verantwoordelijkheid krijgt in het bedrijf dan in de huidige situatie met maatschappen en
V.O.F.’s waarin de oudere generatie vaak nog lang bedrijfshoofd blijft en de daadwerkelijke overname
pas plaatsvindt als de oudere generatie met pensioen gaat. Naast de Vestigingssteun wordt de
bedrijfsovername nationaal ondersteund door de Bedrijfsopvolgersregeling (BOR). Met deze regeling kan
een jonge landbouwer voor een deel vrijgesteld worden van het betalen van schenk- of erfbelasting voor
zover het betrekking heeft op het ondernemersvermogen. Het bedrag dat hiermee uitgespaard wordt kan
besteed worden aan de financiering van de bedrijfsovername.
Investeren in modernisering en verduurzaming
Omdat de jonge landbouwer na de overname of bedrijfsstart weinig financiële ruimte over heeft om te
investeren in het moderniseren en verduurzamen, wordt de GLB-interventie ‘Investeringen’ ingezet. In de
vorige programma’s hebben provincies hiervoor de subsidieregeling ‘Jonge Landbouwers’ (JOLA)
opengesteld. In het GLB-NSP zal de steun aan jonge landbouwers geïntegreerd worden in algemene
investeringsregelingen, waarbij de jonge landbouwers extra subsidie krijgen in de vorm van een hoger
subsidiepercentage (+10% of +15%). Deze werkwijze is uitvoeringstechnisch efficiënter dan een aparte
regeling voor jonge landbouwers. Naast de GLB-interventie, kunnen jonge landbouwers nationale steun
voor investeringen ontvangen via de Garantieregeling Vermogensversterkende Krediet (VVK). Met dit
financiële instrument kan de jonge landbouwer de leencapaciteit vergroten doordat de overheid garant
staat voor een groot deel van een achtergestelde lening. Ongeacht de leeftijd, kan de jonge landbouwer,
daarnaast ook nationaal voor de financiering van investeringen, aanspraak maken op de instrumenten uit
het ‘Omschakelprogramma duurzame landbouw’ dat zich richt op boeren en tuinders die willen
omschakelen naar een stikstofarme(re) en meer duurzame manier van produceren. Het programma bestaat
uit een investeringsfonds, een subsidieregeling voor het opstellen van een bedrijfsplan, een

NL

196

subsidieregeling voor het opstarten van demonstratiebedrijven en een borgstellingsregeling voor
werkkapitaal.
Samenwerken voor generatievernieuwing
De GLB-interventie Samenwerking voor generatievernieuwing biedt mogelijkheden om bottom-up ideeën
uit de sector te ondersteunen die zich richten op twee knelpunten waar de andere interventies niet aan
bijdragen: 1) zij-instromers en 2) toegang tot grond. Voor zij-instromers is het (nog) moeilijker om
bedrijven over te nemen of starten dan voor dochters of zonen die binnen de familie bedrijven overnemen
en in vaak bedrijven onder de marktwaarde kunnen kopen. Projecten kunnen zich richten op nieuwe
bedrijfsconstructies waarbij het eigenaarschap en de exploitatie gescheiden zijn en/of op het in contact
brengen van landeigenaren en zij-instromers. Projecten die zich richten op de toegang tot grond kunnen
ook gaan over nieuwe pachtsystemen waardoor de jonge landbouwer makkelijker grond kan pachten. Het
kan ook gaan over alternatieve financieringsbronnen voor de aankoop of pacht van grond. De interventie
zal als een aparte categorie met eigen budget, gekoppeld worden aan de landelijke EIPSamenwerkingsregeling.
Tot slot hebben jonge landbouwers behoefte aan kennis. Nationaal wordt hier op ingezet via het
opleidings- en coachingstraject van het Bedrijfsovernamefonds. Daarnaast kunnen de jonge landbouwers
gebruik van maken van de vouchers voor bedrijfsadvies en voor het opstellen van een bedrijfsplan.
Samenstel en -spel van interventies
Uiteindelijk moeten de Europese en nationale interventies leiden tot de gewenste impact op de lange
termijn. Voor generatievernieuwing is dit het aantrekken van jonge landbouwers als bedrijfshoofd in de
landbouwsector.[5] Dit zal afgeleid moeten worden uit de ontwikkeling van het aantal jonge
bedrijfshoofden, uitgesplitst naar geslacht.

Mijlpalen en streefwaardes generatievernieuwing
Per interventie zijn mijlpalen per jaar opgenomen en streefwaardes voor het totaal te behalen resultaat.
Alleen de jonge landbouwers die steun ontvangen vanuit de interventies Vestigingssteun en Samenwerken
voor generatievernieuwing tellen mee voor de resultaatindicator R.36. De jonge landbouwers die steun
ontvangen vanuit de aanvullende inkomenssteun tellen niet mee omdat deze jonge landbouwers al GLBsteun ontvingen vanuit de vorige programmaperiode. De extra investeringssteun draagt ook niet bij aan
R.36.
Interventie

Mijlpalen
2023

Vestigingssteu
450
n

NL

Streefwaarde
2024

2025

2026

2027

481

591

771

400

197

R.36: 3383

INSTAL(75)
Investeringsst
eun INVEST
(73c)
Samenwerkin
g voor
generatieverni 5
euwing
(COOP77.2)

draagt niet bij
aan R.36

5

5

5

5

R.36: 25

Ambitie
Hoeveel het GLB bijdraagt aan de gewenste impact is lastig in te schatten omdat de ontwikkeling van het
aantal jonge bedrijfshoofden afhankelijk is van veel externe factoren. Vooral op dit moment, bij de start
van het GLB-NSP, ervaren landbouwers een onzeker toekomstperspectief omdat momenteel
gebiedsplannen worden ontwikkeld waaruit zal moeten blijken welke vorm van landbouw mogelijk is in
bepaalde gebieden. Daarnaast hebben de coronacrisis en Oekraïnecrisis recent laten zien hoeveel effect
een onverwachte crisissituatie kan hebben op landbouwbedrijven. Vanuit dit perspectief is het realistisch
om ernaar te streven dat de daling van het aandeel jonge bedrijfshoofden stagneert. In de hoop dat de inzet
van het GLB helpt om nieuwe generaties eerder te laten overnemen zou dit kunnen leiden tot een snellere
transitie van de landbouw naar een sector met toekomstperspectief. Als dat lukt kan voorzichtig gestreefd
worden naar een lichte stijging van het aantal jonge bedrijfshoofden tot 10% in 2027.
Voor een benadering van de bijdrage van het GLB aan de beoogde impact (positieve ontwikkeling aantal
jonge bedrijfshoofden) kan gebruik gemaakt worden van resultaatindicator R.36 dat het aantal jonge
landbouwers telt dat door het GLB ondersteund wordt bij het starten van een landbouwbedrijf. In het GLB
draagt de Vestigingssteun bij aan R.36. En R.36 draagt bij aan R.37. De informatie die uit R.36 volgt, kan
afgezet worden tegenover het aantal jonge landbouwers dat bij bedrijfsovername/-start niet ondersteund
wordt door het GLB en kan vergeleken worden met het aantal overnames in het verleden. Het is
interessant om na een paar jaar te onderzoeken wat de inzet van met name de vestigingssteun doet met het
aantal bedrijfshoofden onder de 40 jaar. Als er een positief effect is, zal dit aantal toenemen en zal een
verschuiving zichtbaar worden in de leeftijd van bedrijfshoofden. Hierbij zal aandacht zijn voor de
verschillen per gender, landbouwsector, bedrijfstype en regio. Het streven is dus naar meer
bedrijfshoofden van onder de 40 jaar.
Bij het plaatsen van de ontwikkeling in de juiste context, wordt gebruik gemaakt van deze
contextindicatoren: C.12 landbouwbedrijven, C.14 Leeftijdsopbouw bedrijfsleiders, C.15 Agrarische
opleiding van bedrijfsleiders en C.16 Nieuwe bedrijfsleiders en jonge nieuwe bedrijfsleiders. Naast deze
Europees voorgeschreven indicatoren, is het interessant om data in te winnen over het aandeel vrouwelijke
bedrijfshoofden en het aantal zij-instromers in de landbouw. Ook zal data ingewonnen worden over de
rechtsvorm en het continuïteitspercentage in landbouwsectoren.
[1] Berkhout, P., A. Eweg, A. Jellema, H. van der Meulen, G. Venema, 2021, Analyse van de landbouw
en landelijk gebied in Nederland: een SWOT-analyse. Wageningen UR
[2] Behoefte ‘N20’.
[3] Het NAJK heeft aangegeven liever een hoger bedrag per jonge landbouwer te ontvangen, maar als het
budget ontoereikend is, vindt het NAJK de spreiding over alle overnemers belangrijker dan de hoogte van
het bedrag.
[4] Onder gedeeltelijke overname wordt verstaan: meer dan 50% van de overnamesom wordt gefinancierd
door de jonge landbouwer of door de jonge landbouwers die bedrijfshoofd zijn in hetzelfde bedrijf.
[5] Impactindicator I.23

NL

198

3.2.1 Indien relevant, GLB-bijdrage aan Erasmus-projecten
Nederland zal via het GLB geen directe bijdrage leveren aan Erasmus projecten.

3.3 Verklaring over hoe de interventies in het kader van gekoppelde
inkomenssteun als vermeld in Titel III, hoofdstuk II, deel 3, subsectie 1,
consistent zijn met de kaderrichtlijn water - 2000/60/EG
Nederland past geen gekoppelde inkomenssteun toe.

3.4 Overzicht van hoe wordt gewerkt aan de doelstelling van een eerlijkere
verdeling en het doeltreffender en doelmatiger toespitsen van de
inkomenssteun
Voor veel Nederlandse landbouwers is de directe inkomenssteun belangrijk, bijvoorbeeld om bij te
kunnen dragen aan investeringen in verduurzaming van het bedrijf. Een andere motivatie is om minder
kwetsbaar te zijn voor marktschommelingen en onverwachte klimaat- en natuurrisico’s. Omdat kleinere
en vooral middelgrote landbouwbedrijven extra kwetsbaar zijn en de kosten voor de transitie naar een
verduurzaming van het bedrijfsmodel extra zwaar drukken op het jaarinkomen, wordt voorzien in een
hogere basispremie voor de eerste 40 hectare, zodanig dat daarmee tegelijk wordt voldaan aan de
verplichting om minimaal 10% van de directe betalingen te herverdelen.
Door deze maatregel wordt tevens tegemoet gekomen aan de aanbeveling van de Europese Commissie aan
Nederland om de levensvatbaarheid van landbouwbedrijven te versterken via een meer gerichte verdeling
van de directe betalingen. Nederland zal hierbij inzetten op de minimaal verplichte 10%, omdat een
herverdeling van inkomenssteun in Nederland minder noodzakelijk is. De variatie in bedrijfsgrootte in
Nederland is namelijk minder groot dan in de rest van de EU. Deze trend lijkt zich verder door te zetten.
Tegelijkertijd wil Nederland geen bedrijven kunstmatig in stand houden die niet levensvatbaar zijn en
zodoende geen toekomstperspectief hebben. Gerichte steun via investeringen en kennisverwerving is in
dat opzicht beter om kleine en middelgrote bedrijven sterker en toekomstbestendiger te maken dan een
hogere basispremie. Nederland kiest voor een hogere premie tot 40 hectare vanwege de contextindicatoren
C25b en C26. Daarboven wordt de premie afgeroomd naarmate het bedrijf groter is.
Motivering voor de afwijking in verband met artikel 29, lid 1, tweede alinea en artikel 98
Niet van toepassing

3.5 Overzicht van de sectorgerelateerde interventies
3.5.1 Groenten en fruit
Producentenorganisaties zijn van groot belang voor de groenten- en fruitsector. Dankzij deze organisaties
wordt het aanbod in de keten geconcentreerd met een betere verwaarding van de producten en groter
concurrentievermogen als gevolg. Ook stelt ze de sector in staat om samen te werken aan verdere
verduurzaming van de keten en te anticiperen op klimaatveranderingen. Meer uitgewerkt gaat het om de
volgende doelstellingen:
• Anticiperen op marktmogelijkheden door productieplanning, concentratie van aanbod en afzet.
• Onderzoek en ontwikkeling van duurzame productiemethoden en innovatieve praktijken.
• Verhoging van handelswaarde en kwaliteit en afzetbevordering.
• Crisispreventie en risicobeheer.
Om aan deze doelstellingen invulling te kunnen geven zal gebruik gemaakt worden van een breed scala
aan interventies, zoals onder meer: investeringen, klimaatadaptatie, advisering en opleiding,
verduurzaming en logistiek, nieuwe tracering- en certificeringssystemen, oogst- en productieverzekering

NL

199

en biologisch geïntegreerde productie.

3.5.2 Producten van de bijenteelt
De Nederlandse bijenteeltsector heeft een relatief klein en hobbymatig karakter. Zo bevinden van de naar
schatting meer dan 18,000,000 bijenvolken in de EU bevinden zich slechts 82000 (2020), 80000 (2019),
74000 (2018) in Nederland. Het totale aantal imkers in Nederland blijft de afgelopen relatief stabiel
(10,000 – 11,000).
Het aantal gemiddelde bijenkasten per bijenhouder is dus relatief laag. De gemiddelde Nederlandse imker
houdt naar schatting 8 volken, tegenover een EU gemiddelde van circa 21. Het aantal gemiddeld volken
per Nederlandse imker was voor de periode 2019 -2021 stabiel. Dit ging specifiek om het volgende aantal
volken: 1 tot 5 (56%), 6 tot 10 (24%), 11 tot 25 (15%), 26 tot 50 (3%), 51 tot 100 (0%). De leeftijd van de
gemiddelde Nederland imker is relatief hoog: 60 jaar en heeft circa 15 jaar ervaring. Specifiek is slechts 12% van de bijenhouders is (gedeeltelijk) afhankelijk van de inkomsten van het imkeren (cijfers 20192020). De sector wordt door vier organisaties vertegenwoordigd. Dit zijn: de Nederlandse
BijenhoudersVereniging (NBV), Imkers Nederland (IN), de Biologisch-dynamisch werkende imkers (BD)
en de Beroepsvereniging Nederlandse Imkers (BVNI). De NBV (leden 2021: 8546, 2020: 8395, 2019:
8001) ondersteunt zowel hobby- als professionele imkers en begeleidt imkers bij het verbeteren van het
leefklimaat voor bijen. De verenigingen binnen de NBV opereren lokaal (verspreid over verschillende
provincies) en faciliteren het netwerk om de bijenteelt te optimaliseren. Binnen de NBV zijn verschillende
commissies en werkgroepen om kennis uit te wisselen. IN (leden 2021: 1334, 2020: 1210, 2019: 1163)
heeft als doel de toegankelijkheid van de bijenhouderij te verhogen. Daartoe organiseert IN regelmatig
educatieve activiteiten waaronder cursussen en studiedagen. De BD (2018 – 2021: circa 1200 leden) richt
zich specifiek op het biodynamische imkeren, dus volgens een benadering gestoeld op antropofische
principes (m.a.w. imkeren met zo weinig mogelijk menselijke ingrepen). De BD is geen strikte vereniging
maar georganiseerd in een aparte imkergroep die regelmatig bijeenkomsten organiseert en gezamenlijk
activiteiten uitvoert (zoals studiedagen, kastenbouw korven vlechten). De BVNI is een landelijk
opererende vereniging en behartigt de belangen van de beroepsmatige imkers (loondienst) of een imkerij
voeren. Het organiseert bijeenkomsten over gewasbestuiving en stimuleert professionele
imkerijactiviteiten.
De bijdrage van de Nederlandse bijenteeltsector aan de totale EU productie van honing en andere
bijenteeltproducten is door de organisatie van de sector en samenstelling relatief klein en vaak lokaal. Het
gaat om specifiek om de volgende productiecijfers: 1215t (2020), 650t (2019), 990t (2018). Circa 11 –
15% van de imkers produceert zelfs helemaal geen honing. Daarbij blijkt uit enquêtes dat een relatief
groot deel van de imkers geen aandacht besteed aan het monitoren (40%) of bestrijden (15%) van
bijenziekten zoals varroa en de kleine bijenkastkever.
Desalniettemin vervult een deel van de sector een belangrijke rol voor de Nederlandse landbouw en voor
het landschap (natuur) doordat het houden van honingbijen helpt bij de bestuiving van gewassen en
leveren van waardevolle ecosysteemdiensten. Dit helpt de positie van boeren te versterken omdat
bestuivingsdiensten en een gezond ecosysteem een positief effect hebben op de primaire productie van
landbouwgoederen. Het Nederlandse bijenhouden voegt vooral waarde toe door het stimuleren van
bestuivingsdiensten. Zo verbeteren de bijen in de sector de vruchtbaarheid van wilde bloemen en
gewassen waar wilde insecten (zoals wilde bijen) profijt van hebben.
Probleem situatie:
Door het kleinschalige karakter van de sector ontstaat in toenemende mate maatschappelijke zorg over de
negatieve effecten van hobbymatig imkeren op de biodiversiteit – zoals wilde plantensoorten - en in de
wilde bij (bijvoorbeeld door onderlinge concurrentie om voedsel en de bijengezondheid). Ook leidt het
hobbymatige karakter ertoe dat een optimale bijengezondheid niet altijd wordt gerealiseerd. De afgelopen
jaren is veel relevante wetenschappelijke kennis op het gebied van de honingbij beschikbaar gekomen die
deze problematiek kan verminderen. Deze kennis komt echter nog niet optimaal bij de Nederlandse
imkers terecht.

NL

200

Behoefte:
In het huidige verplichte Europese Honingprogramma (onder het gemeenschappelijk landbouwbeleid
EU/1308/2013, CMO) wordt bovenstaande problematiek nog onvoldoende geadresseerd. Er is daardoor
binnen de sector een sterkere behoefte aan acties en interventies om de kennisverspreiding naar imkers te
verbeteren en de positie van relevante kennisinstellingen te versterken. Gezien het kleinschalige nietprofessionele karakter van de bijenteeltsector zijn geen acties nodig om de kwaliteit of afzet
bijenproducten (zoals honing) te verbeteren.
Selectie van acties:
Voor de realisatie van de drie doelstellingen, zal Nederland – gedurende de periode van het nieuwe GLB –
twee interventies toepassen in de sector die de verspreiding van kennis stimuleren en de positie van
relevante kennisinstellingen te versterken.
Dit gaat specifiek om:
(1) adviesdiensten, technische bijstand, opleiding, voorlichting van en uitwisseling van beste praktijken,
onder meer via netwerkvorming, voor bijenhouders en bijenhouders organisaties (interventiecode
COOPAPI(55(1)(a))); en
(2) samenwerking met instanties die gespecialiseerd zijn in de uitvoering van onderzoeksprogramma's op
het gebied van de bijenteelt en de producten van de bijenteelt (interventiecode COOPAPI(55(1)(e))).

Beide interventies dragen bij aan de kennisoverdracht van kennisinstellingen of universiteiten naar imkers
over de eerder benoemde drie punten (bijengezondheid, bestuivingsdiensten en het behoud van
biodiversiteit).
De implementatie van beide interventies vindt plaats door kennisinstellingen iedere 2 of 3 jaar uit te
nodigen om jaarlijkse projecten te starten op het gebied van kennisverspreiding over goede
imkerpraktijken.
Complementariteit interventies met ander beleid
De interventies zijn complementair aan andere Nederlandse beleidstrajecten op het gebied van de (wilde)
bij. Dit zijn het bijengezondheidsprogramma uit 2013 en de nationale bijenstrategie uit 2018.
Daarnaast zijn de interventies complementair aan andere interventies en maatregelen in het strategisch
plan van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Dit gaat om een aantal van de steunmaatregelen voor
niet-productieve investeringen op (niet-)landbouwbedrijven voor het verbeteren van biodiversiteit. Dit
gaat specifiek om investeringen onder art. 73 van verordening 2021/2115. Zo is ook de aanleg van
bepaalde landschapselementen en het beheer van bossen bevorderlijk zijn voor de (wilde) bij. Daarnaast
zijn de interventies aanvullend aan maatregelen uit het Agrarisch Natuur en landschapsbeheer (ANLBmaatregelen), specifiek de Milieu-, klimaat- en andere beheersverbintenissen (Art. 70.1 verordening
2021/2115). ANLB-maatregelen kunnen bij voorbeeld de foerageergebieden van andere bestuivers
optimaliseren (voedselbeschikbaarheid) en de leefomgeving voor gehouden honingbijen verbeteren.
De twee interventies zijn binnen het GLB uniek voor de bijenteeltsector en als enige gericht op het
ondersteunen van imkers en kennis- en onderzoeksinstellingen die gespecialiseerd zijn in het bijenhouden.
Daarmee zijn ze strikt te onderscheiden van andere (complementaire) in het strategisch plan.
Analyse van de sector:
De Nederlandse bijenteeltsector heeft een relatief klein en hobbymatig karakter. Zo bevinden van de naar
schatting meer dan 18,000,000 bijenvolken in de EU bevinden zich slechts 82000 (2020), 80000 (2019),
74000 (2018) in Nederland. Het totale aantal imkers in Nederland blijft de afgelopen relatief stabiel

NL

201

(10,000 – 11,000).
Het aantal gemiddelde bijenkasten per bijenhouder is dus relatief laag. De gemiddelde Nederlandse imker
houdt naar schatting 8 volken, tegenover een EU gemiddelde van circa 21. Het aantal gemiddeld volken
per Nederlandse imker was voor de periode 2019 -2021 stabiel. Dit ging specifiek om het volgende aantal
volken: 1 tot 5 (56%), 6 tot 10 (24%), 11 tot 25 (15%), 26 tot 50 (3%), 51 tot 100 (0%). De leeftijd van de
gemiddelde Nederland imker is relatief hoog: 60 jaar en heeft circa 15 jaar ervaring. Specifiek is slechts 12% van de bijenhouders is (gedeeltelijk) afhankelijk van de inkomsten van het imkeren (cijfers 20192020). De sector wordt door vier organisaties vertegenwoordigd. Dit zijn: de Nederlandse
BijenhoudersVereniging (NBV), Imkers Nederland (IN), de Biologisch-dynamisch werkende imkers (BD)
en de Beroepsvereniging Nederlandse Imkers (BVNI). De NBV (leden 2021: 8546, 2020: 8395, 2019:
8001) ondersteunt zowel hobby- als professionele imkers en begeleidt imkers bij het verbeteren van het
leefklimaat voor bijen. De verenigingen binnen de NBV opereren lokaal (verspreid over verschillende
provincies) en faciliteren het netwerk om de bijenteelt te optimaliseren. Binnen de NBV zijn verschillende
commissies en werkgroepen om kennis uit te wisselen. IN (leden 2021: 1334, 2020: 1210, 2019: 1163)
heeft als doel de toegankelijkheid van de bijenhouderij te verhogen. Daartoe organiseert IN regelmatig
educatieve activiteiten waaronder cursussen en studiedagen. De BD (2018 – 2021: circa 1200 leden) richt
zich specifiek op het biodynamische imkeren, dus volgens een benadering gestoeld op antropofische
principes (m.a.w. imkeren met zo weinig mogelijk menselijke ingrepen). De BD is geen strikte vereniging
maar georganiseerd in een aparte imkergroep die regelmatig bijeenkomsten organiseert en gezamenlijk
activiteiten uitvoert (zoals studiedagen, kastenbouw korven vlechten). De BVNI is een landelijk
opererende vereniging en behartigt de belangen van de beroepsmatige imkers (loondienst) of een imkerij
voeren. Het organiseert bijeenkomsten over gewasbestuiving en stimuleert professionele
imkerijactiviteiten.
De bijdrage van de Nederlandse bijenteeltsector aan de totale EU productie van honing en andere
bijenteeltproducten is door de organisatie van de sector en samenstelling relatief klein en vaak lokaal. Het
gaat om specifiek om de volgende productiecijfers: 1215t (2020), 650t (2019), 990t (2018). Circa 11 –
15% van de imkers produceert zelfs helemaal geen honing. Daarbij blijkt uit enquêtes dat een relatief
groot deel van de imkers geen aandacht besteed aan het monitoren (40%) of bestrijden (15%) van
bijenziekten zoals varroa en de kleine bijenkastkever.
Desalniettemin vervult een deel van de sector een belangrijke rol voor de Nederlandse landbouw en voor
het landschap (natuur) doordat het houden van honingbijen helpt bij de bestuiving van gewassen en
leveren van waardevolle ecosysteemdiensten. Dit helpt de positie van boeren te versterken omdat
bestuivingsdiensten en een gezond ecosysteem een positief effect hebben op de primaire productie van
landbouwgoederen. Het Nederlandse bijenhouden voegt vooral waarde toe door het stimuleren van
bestuivingsdiensten. Zo verbeteren de bijen in de sector de vruchtbaarheid van wilde bloemen en
gewassen waar wilde insecten (zoals wilde bijen) profijt van hebben.
Probleem situatie:
Door het kleinschalige karakter van de sector ontstaat in toenemende mate maatschappelijke zorg over de
negatieve effecten van hobbymatig imkeren op de biodiversiteit – zoals wilde plantensoorten - en in de
wilde bij (bijvoorbeeld door onderlinge concurrentie om voedsel en de bijengezondheid). Ook leidt het
hobbymatige karakter ertoe dat een optimale bijengezondheid niet altijd wordt gerealiseerd. De afgelopen
jaren is veel relevante wetenschappelijke kennis op het gebied van de honingbij beschikbaar gekomen die
deze problematiek kan verminderen. Deze kennis komt echter nog niet optimaal bij de Nederlandse
imkers terecht.
Behoefte:
In het huidige verplichte Europese Honingprogramma (onder het gemeenschappelijk landbouwbeleid
EU/1308/2013, CMO) wordt bovenstaande problematiek nog onvoldoende geadresseerd. Er is daardoor
binnen de sector een sterkere behoefte aan acties en interventies om de kennisverspreiding naar imkers te
verbeteren en de positie van relevante kennisinstellingen te versterken. Gezien het kleinschalige niet-

NL

202

professionele karakter van de bijenteeltsector zijn geen acties nodig om de kwaliteit of afzet
bijenproducten (zoals honing) te verbeteren.

Selectie van acties:
Voor de realisatie van de drie doelstellingen, zal Nederland – gedurende de periode van het nieuwe GLB –
twee interventies toepassen in de sector die de verspreiding van kennis stimuleren en de positie van
relevante kennisinstellingen te versterken.
Dit gaat specifiek om:
(1) adviesdiensten, technische bijstand, opleiding, voorlichting van en uitwisseling van beste praktijken,
onder meer via netwerkvorming, voor bijenhouders en bijenhoudersorganisaties (interventiecode
COOPAPI(55(1)(a))); en
(2) samenwerking met instanties die gespecialiseerd zijn in de uitvoering van onderzoeksprogramma's op
het gebied van de bijenteelt en de producten van de bijenteelt (interventiecode COOPAPI(55(1)(e))).
Beide interventies dragen bij aan de kennisoverdracht van kennisinstellingen of universiteiten naar imkers
over de eerder benoemde drie punten (bijengezondheid, bestuivingsdiensten en het behoud van
biodiversiteit).
De implementatie van beide interventies vindt plaats door kennisinstellingen iedere 2 of 3 jaar uit te
nodigen om jaarlijkse projecten te starten op het gebied van kennisverspreiding over goede
imkerpraktijken.
Complementariteit interventies met ander beleid
De interventies zijn complementair aan andere Nederlandse beleidstrajecten op het gebied van de (wilde)
bij. Dit zijn het bijengezondheidsprogramma uit 2013 en de nationale bijenstrategie uit 2018.
Daarnaast zijn de interventies complementair aan andere interventies en maatregelen in het strategisch
plan van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Dit gaat om een aantal van de steunmaatregelen voor
niet-productieve investeringen op (niet-)landbouwbedrijven voor het verbeteren van biodiversiteit. Dit
gaat specifiek om investeringen onder art. 73 van verordening 2021/2115. Zo is ook de aanleg van
bepaalde landschapselementen en het beheer van bossen bevordelijk zijn voor de (wilde) bij. Daarnaast
zijn de interventies aanvullend aan maatregelen uit het Agrarisch Natuur en landschapsbeheer (ANLBmaatregelen), specifiek de Milieu-, klimaat- en andere beheersverbintenissen (Art. 70.1 verordening
2021/2115). ANLB-maatregelen kunnen bij voorbeeld de foerageergebieden van andere bestuivers
optimaliseren (voedselbeschikbaarheid) en de leefomgeving voor gehouden honingbijen verbeteren.
De twee interventies zijn binnen het GLB uniek voor de bijenteeltsector en als enige gericht op het
ondersteunen van imkers en kennis- en onderzoeksinstellingen die gespecialiseerd zijn in het bijenhouden.
Daarmee zijn ze strikt te onderscheiden van andere (complementaire) in het strategisch plan.
Dit fiche licht specifiek interventie (1) COOPAPI(55(1)(a))) toe.
Er is gekozen voor interventie COOPAPI(55(1)(a))) omdat veel van de wetenschappelijke kennis bij
relevante kennisinstellingen onvoldoende verspreidt naar Nederlandse imkers. De interventie voorziet
hierin door het stimuleren van advisering, technische bijstand, opleiding en voorlichting aan imkers en
goede imkerijpraktijken uit te wisselen (beste praktijken).
Door het verbeteren van adviserende diensten en technische bijstand aan imkers en de training en
uitwisseling van goede bijenhouderijpraktijken door kennisinstellingen neemt de de verspreiding van
kennis over goede imkerspraktijken toe. Zo kunnen kennis- of onderzoekinstellingen door de interventie

NL

203

betere instrumenten ontwikkelen en beschikbaar maken voor de imkers, die bijvoorbeeld de negatieve
impact op de biodiversiteit beperken of de bijengezondheid verbeteren. De interventie kan bovendien
bijdragen aan de professionalisering van de Nederlandse imkers, bijvoorbeeld door de uitwisseling van
goede imkerpraktijken tijdens bijeenkomsten van experts en imkers.
De interventie voorziet hierin door advisering, technische bijstand, opleiding en voorlichting aan imkers te
geven en goede imkerijpraktijken uit te wisselen (beste praktijken). De kennisverspreiding verbetert ook
door de totstandkoming van effectievere netwerken tussen imkers, experts op het gebied van bijen en
vertegenwoordigende organisaties in de sector.
Hiertoe worden kennis- en/of onderzoeksinstellingen periodiek uitgenodigd om subsidieaanvragen in te
dienen ter ondersteuning van projecten die bijdragen aan de totstandkoming van relevante adviesdiensten,
technische bijstand, opleiding, voorlichting van en uitwisseling van beste praktijken, onder meer via
netwerkvorming. Dit omschrijven zij in een projectplan, de ingeschatte kosten onderbouwd met
begrotingen. Activiteiten binnen een project kunnen alleen worden gesubsieerd als ze voldoende bijdragen
aan minstens één van de genoemde doelstellingen (het waarborgen van bijengezondheid, het faciliteren
van bestuivingsdiensten en het behoud van biodiversiteit). Het kunnen meerjarige projecten zijn waarbij
kennis- en onderzoeksinstellingen ten behoeve van financiering rekening moeten houden met
uitvoeringsjaren (standaard 1 juli tot 30 juni). De kennis- of onderzoeksinstellingen ontvangen achteraf
steun voor de gemaakte kosten voor de activiteiten activiteiten in de vorm van een vergoeding (conform
artikel 44, lid 1a Verordening (EU) 2021/2115).
Vereisten begunstigden
Imkers kunnen gebruik maken van de interventie door deel te nemen aan adviserende bijenkomsten, te
participeren in netwerken, nieuwe instrumenten te gebruiken (handleidingen) of trainingsdagen. Hierbij is
aandacht voor alle typen Nederlandse imkers, groot- als kleinschalige imkers. Kennisinstellingen kunnen
een projectplan indienen met daarin een beschrijving van de organisatie van deze bijenkomsten of
trainingsdagen en ontwikkeling of productie van hulpmiddelen. De kennisinstellingen dienen voor ieder
project een financiële verantwoording in te dienen. Via nationale wetgeving worden geschikte
rangschikkingscriteria gebruikt zodat – via projecten - alleen relevante en tastbare producten ontwikkeld
en beschikbaar worden gemaakt voor de Nederlandse imkers.
De interventie adresseert daarmee de volgende specifieke behoeften:
- Vorming van betere netwerken tussen instellingen, bijengezondheidsexperts, en imkerorganisaties voor
verbeterde kennisverspreiding;
- Meer praktische kennis bij imkers over goede bijenhouderijpraktijken door advisering, onderwijs,
begeleiding of training;
- Betere ondersteuning van imkers door praktische kennishulpmiddelen te ontwikkelen en beschikbaar te
stellen;
De volgende exemplarische acties kunnen worden ondersteund (inclusief kostensoorten):
- Organiseren van kennis- of netwerkbijeenkomsten (inhuur- of organisatiekosten);
- Organiseren van demonstratiedagen, bijvoorbeeld met bijenkasten en experts (materiaalkosten,
bijvoorbeeld voor het imkeren);
- Het ontwikkelen van websites of andere technische hulpmiddelen om imkers te ondersteunen
(productiekosten);
- Vorming van samenwerkingsverbanden, bijvoorbeeld tussen bijengezondheidsspecialisten en imkers
(organisatiekosten);
- Het ontwikkelen van richtlijnen, instructies of flyers voor het houden van bijen (productiekosten);
Specifieke nationale voorwaarden voor het verstrekken van subsidies zijn van toepassing.
Nederland geeft met de interventies invulling aan twee specifieke doelstellingen uit het nieuwe GLB

NL

204

(artikel 6 verordening EU/2021/2115).
Ten eerste, de verbetering van de positie van de landbouwers in de waardeketen (artikel 6, lid c van
EU/2021/2115).
Toelichting:
De positie van de Nederlandse landbouwer verbetert doordat verhoogde bestuivingsdiensten door
(gezondere) honingbijen de vruchtbaarheid van gewassen stimuleren.
Ten tweede, bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van
ecosysteemdiensten en tot de instandhouding van habitats en landschappen (artikel 6, lid f)
Toelichting:
De biodiversiteit wordt positief beïnvloed als bijenhouders meer kennis hebben over goede
imkerijpraktijken. Bijvoorbeeld omdat gehouden bijen een positief effect hebben op de vruchtbaarheid
van wilde bloemen en minder concurreren met wilde soorten.
Financiering:
Om de interventies te realiseren wordt jaarlijks een bedrag toegekend aan de bijenteeltsector conform
bijlage X van verordening EU/2021/2115. Nederland kiest om effectief te kunnen zijn – en gezien de
hoeveelheid middelen die onder het huidige programma beschikbaar worden gemaakt voor het nog
lopende EU honing programma – voor 50% nationale cofinanciering. Het nationale
financieringspercentage is voor Nederland dus 50%.
Voor het lopende EU honingprogramma in het huidige nationale actie plan (periode 1 augustus t/m 31
december 2022) is een publieke som van €250.000 beschikbaar gemaakt (hiervan wordt 50% door de
Europese Commissie gefinancierd, dus €125.000). Van het beschikbare EU budget van het financiële jaar
2023 voor het nieuwe bijenteeltprogramma wordt dus €125.000 gebruikt. Dit om de lopende periode (1
augustus t/m 31 december 2022) te financieren.
Beschrijving van een betrouwbare methode om het aantal bijenkasten gedurende de periode van het GLB
te berekenen (momenteel methode onder gemeenschappelijk landbouwbeleid EU/1308/2013, CMO)
Methode om het aantal bijenkasten te bepalen
Specifiek wordt het aantal bijenkasten gereed voor overwintering jaarlijks in Nederland berekend door het
totale aantal bijenhouders in te schatten en dit getal te vermenigvuldigen door het ingeschatte aantal
bijenvolken per bijenhouder. Een geschikte kennisinstelling in Nederland voert de berekening uit. Voor
deze inschatting worden gegevens van bijenhouders gebruikt. Deze zijn afkomstig uit enquêtes en waar
mogelijk uit al dan niet wettelijk verplichte registers. Gedurende de periode van het nieuwe GLB wordt
gekeken of deze methode verbeterd kan worden door betere gegevens te gebruiken. Bijvoorbeeld door het
gebruik van informatie uit registratie.
De interventie draagt bij aan specifieke doelstellingen C en F: de verbetering van de positie van de
landbouwers in de waardeketen (artikel 6, lid c van EU/2021/2115) en bijdragen tot het tot staan brengen
en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot de instandhouding
van habitats en landschappen.
Nederland geeft met de interventies invulling aan twee specifieke doelstellingen uit het nieuwe GLB
(artikel 6 verordening EU/2021/2115).
Ten eerste, de verbetering van de positie van de landbouwers in de waardeketen (artikel 6, lid c van
EU/2021/2115).

NL

205

Toelichting:
De positie van de Nederlandse landbouwer verbetert doordat verhoogde bestuivingsdiensten door
(gezondere) honingbijen de vruchtbaarheid van gewassen stimuleren.
Ten tweede, bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van
ecosysteemdiensten en tot de instandhouding van habitats en landschappen (artikel 6, lid f)
Toelichting:
De biodiversiteit wordt positief beïnvloed als bijenhouders meer kennis hebben over goede
imkerijpraktijken. Bijvoorbeeld omdat gehouden bijen een positief effect hebben op de vruchtbaarheid
van wilde bloemen en minder concurreren met wilde soorten.
Financiering:
Om de interventies te realiseren wordt jaarlijks een bedrag toegekend aan de bijenteeltsector conform
bijlage X van verordening EU/2021/2115. Nederland kiest om effectief te kunnen zijn – en gezien de
hoeveelheid middelen die onder het huidige programma beschikbaar worden gemaakt voor het nog
lopende EU honing programma – voor 50% nationale cofinanciering. Het nationale
financieringspercentage is voor Nederland dus 50%.
Voor het lopende EU honingprogramma in het huidige nationale actie plan (periode 1 augustus t/m 31
december 2022) is een publieke som van €250.000 beschikbaar gemaakt (hiervan wordt 50% door de
Europese Commissie gefinancierd, dus €125.000). Van het beschikbare EU budget van het financiële jaar
2023 voor het nieuwe bijenteeltprogramma wordt dus €125.000 gebruikt. Dit om de lopende periode (1
augustus t/m 31 december 2022) te financieren.
Description of an established reliable method for determining the number of beehives ready for wintering
in the territory of the Member States between 1 September and 31 December each year
Methode om het aantal bijenkasten te bepalen
Specifiek wordt het aantal bijenkasten gereed voor overwintering jaarlijks in Nederland berekend door het
totale aantal bijenhouders in te schatten en dit getal te vermenigvuldigen door het ingeschatte aantal
bijenvolken per bijenhouder. Een geschikte kennisinstelling in Nederland voert de berekening uit. Voor
deze inschatting worden gegevens van bijenhouders gebruikt. Deze zijn afkomstig uit enquêtes en waar
mogelijk uit al dan niet wettelijk verplichte registers. Gedurende de periode van het nieuwe GLB wordt
gekeken of deze methode verbeterd kan worden door betere gegevens te gebruiken. Bijvoorbeeld door het
gebruik van informatie uit registratie.
De interventie draagt bij aan specifieke doelstellingen C en F: de verbetering van de positie van de
landbouwers in de waardeketen (artikel 6, lid c van EU/2021/2115) en bijdragen tot het tot staan brengen
en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot de instandhouding
van habitats en landschappen.

3.5.3 Wijn
Nederland zal geen sectoraal plan voor de wijnsector indienen.

3.5.4 Hop
Nederland zal geen sectoraal plan voor de hopsector indienen.

3.5.5 Olijfolie en tafelolijven
Nederland zal geen sectoraal plan voor de sector olijfolie en olijven indienen.

3.5.6 Rundvlees
Niet van toepassing

NL

206

3.5.7 Melk en zuivelproducten
Niet van toepassing

3.5.8 Schapen en geiten
Niet van toepassing

3.5.9 Eiwithoudende gewassen
Niet van toepassing

3.5.10 Suikerbieten
Niet van toepassing

3.5.11 Andere sectoren
Nederland zal vooralsnog geen sectoraal plan voor andere sectoren indienen. In de eerste twee jaar van het
NSP zullen er pilots binnen de interventie samenwerking uitgevoerd worden om te bezien of sectorale
plannen in andere sectoren ontwikkeld kunnen worden. Als dit het geval is worden de betreffende sectoren
mogelijk - na de tussentijdse evaluatie van het NSP - aan het programma toegevoegd.

3.6 Overzicht van de interventies die bijdragen tot een coherente en
geïntegreerde aanpak van het risicobeheer, waar nodig
Calamiteiten die ernstige gevolgen hebben voor de inkomens en de continuïteit van economisch gezonde
bedrijven doen zich voor. De gevolgen van extreem weer horen bij de open teelten tot deze risico’s. Als
gevolg van klimaatverandering nemen die toe. Via het Actieprogramma klimaatadaptatie landbouw
bevordert de Nederlandse overheid – met nationale middelen - het anticiperen van de sector hierop.
Nederland werkt daarnaast aan het robuuster maken van het bodem- en watersysteem (via de Nationale
Bodemstrategie) en aan kennisbevordering met betrekking tot risicobeheer en preventieve maatregelen.
Die kennisbevordering zal ook via het GLB vormgegeven worden. Voor het nemen van preventieve
maatregelen kunnen middelen vanuit de interventie Investeringen ingezet worden.
Verzekeren wordt gezien als het sluitstuk van het risicomanagement. Nederland zal voor de (rest-) risico’s
van extreem weer de - met GLB steun mede te financieren - Brede weersverzekering (NB. alle
weersverschijnselen: droogte en regen, vorst, sneeuw en hagel, storm, bliksem) inzetten. Zonder financiële
steun is deze verzekering nog te duur c.q. wordt deze te weinig afgesloten om verzekerbaarheid van
weerrisico’s van open teelten in de markt te houden.

3.7 Wisselwerking tussen nationale en regionale interventies
3.7.1 Indien relevant, een beschrijving van de wisselwerking tussen nationale en
regionale interventies, met inbegrip van de verdeling van de financiële
toewijzingen per interventie en per fonds.
Niet van toepassing

3.7.2 Indien relevant, als elementen van het strategisch GLB-plan op regionaal
niveau zijn vastgesteld: hoe zorgt de interventiestrategie voor coherentie en
consistentie van deze elementen met de elementen van het strategisch GLB-plan
die op nationaal niveau zijn vastgesteld?
Niet van toepassing

NL

207

3.8 Overzicht van de wijze waarop het strategisch GLB-plan bijdraagt aan de
in artikel 6, lid 1, punt i), vastgestelde doelstelling om het dierenwelzijn te
verbeteren en antimicrobiële resistentie te verminderen, met inbegrip van de
basisvoorwaarden en de complementariteit
Voor dierenwelzijn komt er binnen de investeringsregeling ruimte voor investeringen voor
dierenwelzijnsverbeteringen (inclusief diergezondheid) op het gebied van o.a. huisvesting en
diermanagement. Ook de samenwerking- en kennisuitwisselingsinterventies staan open voor
dierenwelzijns- en diergezondheidsinitiatieven. Daarnaast komt er binnen de tweede pijler een pilot om te
onderzoeken of een diergebonden eco-regeling gericht op met name de verbetering van dierenwelzijn
(incl. diergezondheid) mogelijk is. Deze pilots worden nadrukkelijk in samenwerking met de markt
uitgewerkt, om ervoor te zorgen dat deze interventie de initiatieven die nu al bestaan in de markt op het
gebied van dierenwelzijn versterken en niet verstoren. De maatregelen die diergezondheid stimuleren
dragen indirect bij aan verlaging van antibioticumgebruik, aangezien gezonde dieren geen behandeling
met antibiotica nodig zullen hebben.
Tenslotte wordt dierenwelzijn meegekoppeld met andere GLB-interventies in ons NSP door te borgen dat
GBL-interventies geen voorziene negatieve uitwerking op dierenwelzijn hebben en indien mogelijk
bijdragen aan dierenwelzijn. Indien een interventie betrekking heeft op een veehouderij, zal dierenwelzijn
worden meegewogen via voorwaarden, doelen of selectiecriteria. Dierenwelzijn houdt in ieder geval in het
borgen van goede voeding, goede omgeving, goede gezondheid, natuurlijk gedrag, positieve emotionele
toestand (Five Domains model, Mellor, 2016) en de intrinsieke waarde en integriteit van het dier.

3.9 Vereenvoudiging en vermindering van administratieve lasten
Doel is om (gezien de geringe voorbereidingstijd) bij de start van het GLB de gewijzigde procedures rond
de uitvoering zo om te zetten dat de gebruikers een zelfde serviceniveau ervaren als de jaren daarvoor.
Vervolgens zal er gewerkt worden aan de verdere optimalisatie gericht op een verdere vereenvoudiging
voor de aanvrager en het verlagen van uitvoeringskosten met beheersing van de risico’s.
Het streven is om, in overleg met de sector, het zo eenvoudig mogelijk te maken voor de aanvragers, door
het toepassen van de principes van het RUS/USK.
RUS/USK: het Raamwerk Uitvoering Subsidies (RUS) en het Uniform Subsidiekader (USK) RUS/USK is
in Nederland verplicht voor alle subsidies en hebben tot een aantoonbaar vereenvoudigd en doelgericht
subsidieproces geleid.
Het RUS/USK kent drie uitvoeringsvarianten:
1. RUS 1: ‘One Touch’ - voor subsidies tot € 25.000 of subsidies met een laag risico.
Subsidieverstrekking wordt gekenmerkt door een eenmalig contactmoment tussen de aanvrager en de
uitvoering. De beoordeling is licht en vindt bij voorkeur geautomatiseerd plaats. Naar verwachting de
volgende interventies zullen gebruik maken deze variant: BISS/ECO.
2. RUS 2: Prestatie verantwoorden – voor investeringen en projecten van € 25.000 tot € 125.000 waarbij
het subsidiebedrag bij subsidieverlening kan worden bepaald. Bij subsidievaststelling wordt alleen
vastgesteld of de prestatie geleverd is.
3. RUS 3: Presteren & Inzicht in kosten – voor subsidies van 125.000 of meer. Bij deze variant vindt een
integrale verantwoording van de prestatie en de kosten plaats.
Naast het subsidiebedrag is tevens een risico analyse bepalend voor welke RUS variant van toepassing is.
Zo kan bij een subsidieregeling met subsidies tot € 25.000 met een hoog risico RUS variant 2 van
toepassing worden verklaard. Bij een subsidieregeling met subsidies van € 125.000 of meer met een laag
risico kan RUS variant 2 van toepassing worden verklaard.
Controles binnen het RUS/USK vinden steekproefsgewijs plaats. Het controle percentage wordt jaarlijks
op basis van een risicoanalyse bepaald.

NL

208

Door een dialoog te hebben met de aanvrager over de activiteiten die zijn verricht en de betaling die
daarbij hoort, wordt de aanvrager in staat gesteld een keuze te maken in het aanbod van te belonen
activiteiten. Dat helpt om de omslag te maken naar duurzaam boeren en een integrale ontwikkeling van
het platteland. Daarnaast gaan we zoveel mogelijk werken met vereenvoudigde kosten opties en
programmatisch handhaven. De basis hiervoor wordt gelegd in het controlesysteem. Voor de
grondgebonden interventies is het geautomatiseerde aanvraagsysteem het hoofdsysteem. Bij het systeem
hoeft de landbouwer alleen in het geospatiaal aanvraagsysteem op te geven waar zijn gronden liggen en
dat hij subsidie aanvraagt. RVO beschikt vervolgens over de data om te bepalen op hoeveel subsidie de
landbouwer recht heeft en RVO betaalt de landbouwer. Dit datagedreven proces is vergaand
geautomatiseerd, gebaseerd op feitelijkheden. De hoofdcontroles zijn vooraf. Hierdoor zijn
terugvorderingen als gevolg van fouten bijna niet aan de orde.
Het proces begint met een melding van deelname en een gecombineerde opgave in mei. Daarbij verklaart
de landbouwer op de hoogte te zijn van de Europese voorwaarden rondom subsidie en conditionaliteit. Op
basis van deze gegevens gaan het betaalorgaan en de aangewezen controle-instanties controles uitvoeren
om de GBCS-registers te vullen en te controleren. De definitieve aanvraag op 31 oktober wordt daarmee
gebaseerd op al door het betaalorgaan gecontroleerde en geverifieerde gegevens.
Zie bijlage 7.3.1.1.5 voor meer informatie

3.10 Conditionaliteit
3.10.1 Belangrijkste punt: Klimaatverandering (matiging van en aanpassing aan)

3.10.1.1 GLMC 1: Instandhouding van blijvend grasland op basis van een verhouding
blijvend grasland ten opzichte van het landbouwareaal
3.10.1.1.1 Samenvatting verplichting landbouwbedrijf (bv. regeling van voorafgaande
toestemming en heromzettingsverplichting)
Instandhouding blijvend grasland
Het aandeel blijvend grasland (afgezet tegen het gehele landbouwareaal op nationaal niveau) mag niet
meer dan 5% dalen ten opzichte van het referentiejaar (2018). Bij niet voldoen volgt individuele
verplichting tot omzetten bouwland in grasland. Minister van LNV wijst boeren/percelen aan.

3.10.1.1.2 Territoriaal toepassingsgebied (nationaal, regionaal, groepen bedrijven,
bedrijfsniveau)
nationaal
3.10.1.1.3 Waarde van de referentieratio (inclusief berekeningsmethode)
Verhouding 42.56
Toelichting
Het referentieareaal is vastgesteld op basis van de oppervlakte blijvend grasland afgezet tegen de totale
oppervlakte landbouwgrond van landbouwers die rechtstreekse betalingen hebben ontvangen.
3.10.1.1.4.Betrokken type landbouwers (alle landbouwers die blijvend grasland hebben)
Alle landbouwers met blijvend grasland.
3.10.1.1.5 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm
Blijvend grasland draagt bij aan het vastleggen en opslaan van koolstof.
Nederland heeft er in 2015 voor gekozen om het aandeel blijvend grasland op nationaal niveau te
monitoren, evenals in de vorige implementatieperiode van het GLB 2005-2014. Het aandeel blijvend
grasland blijft redelijk stabiel. Er is de laatste jaren meer aandacht voor goede graslandkwaliteit; de
inschatting is dat dit gunstig uitpakt voor de levensduur van grasland, waardoor een groter deel van het

NL

209

grasland meer dan vijf jaar blijft bestaan. Daarom ziet Nederland geen reden om een andere invulling van
deze GLMC in te voeren.
Het referentieaandeel 2018 is opnieuw vastgesteld omdat de definitie van blijvend grasland enigszins
wijzigt per 2023.
3.10.1.2 GLMC 2: Bescherming van wetlands en veengebieden
3.10.1.2.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf
Houden aan het peilbesluit.
3.10.1.2.2 Jaar van toepassing van de GLMC
Selecteer jaar: 2023
Rechtvaardiging
De bovenstaande invulling is een tijdelijke invulling op het deel van de veenweidegronden waar
afwatering plaatsvindt. Het kaartmateriaal waarop eenduidig alle veengrond als landbouwgrond wordt
geregistreerd is nog niet gereed en daarom stellen we de volledige invulling van GLMC 2 uit tot
aanvraagjaar 2025. De volledige invulling betreft alle veengrond als subsidiabele landbouwgrond. Bij de
volledige invulling van deze GLMC zal ook in ogenschouw worden genomen of aanvullende interventies,
zoals bijvoorbeeld de inzet van artikel 72, SP-verordening, wenselijk is.
De grondsoortkaart in Nederland wordt geactualiseerd. De kaart is naar verwachting eind 2023 gereed,
waarna in 2024 de definitieve invulling van deze GLMC zal worden genotificeerd. De definitieve
invulling wordt in de herfst van 2024 verwerkt in nationale regelgeving, waarna deze per 1 januari 2025
van kracht is.
3.10.1.2.3 Territoriaal toepassingsgebied en aangewezen gebied
Regionaal; alleen aan de orde in gebieden met kustvlakteveen: laag gelegen veengronden, tot ca. 1 m
boven NAP (niet vrij afwaterend), er geldt een peilbesluit en/of er is sprake van peilsturing.
Vanaf 2025 wordt het gebied uitgebreid zodat deze GLMC alle veengebieden bevat die dienen als
subsidiabele landbouwgrond.
3.10.1.2.4 Betrokken type landbouwers
Alle landbouwers met landbouwgrond op kustvlakteveen, en vanaf 2025 alle landbouwers met
veengronden.
3.10.1.2.5 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm
In het kader van de bescherming van koolstofrijke bodems, zijn met name wetlands en veengronden
belangrijk voor het vasthouden van koolstof in de bodem en moet achteruitgang worden voorkomen. De
bescherming van dergelijke gebieden is belangrijk in het kader van klimaatmitigatie. Veen dat aan de
buitenlucht is blootgesteld, doordat het waterpeil verlaagd is, breekt langzaam af. Er komt kooldioxide,
methaan en lachgas vrij en er is sprake van bodemdaling.
De hoger gelegen veengronden in Nederland zijn meestal geen landbouwgrond, en betreffen de nog
bestaande beekdalvenen, plateauvenen, vennenvenen en deltavenen (ca. 15% van veengronden). Deze zijn
gelegen binnen of nabij N2000-gebieden en kennen via GLMC 1 en 9 een passende bescherming en/of
worden meegenomen in het toekomstige Nationaal Programma Landelijk Gebied (overgangsgebieden
Natura 2000).
De moerige gronden, gronden met een dunne laag moerig materiaal op minerale gronden, die met de tijd
overgaan van organische gronden naar minerale gronden, zijn voornamelijk akkerbouwgronden. Vooral in
de Veenkoloniën is een nadere inventarisatie nodig welke percelen nog als organische grond kwalificeren
en vervolgens welke maatregelen het beste passen bij het vasthouden van organische stof in deze percelen.
De actualisatie van de grondsoortenkaart in 2023 zal de basis hiervan vormen. Op basis van deze nieuwe
grondsoortkaart zal deze GLMC in 2024 worden herzien zodat deze met ingang van 2025 alle
veengronden omvat.

NL

210

Wetlands zijn natte natuurgebieden in Nederland. In Nederland zijn in totaal 44 beschermde wetlands.
Deze zijn gelegen in de N2000 gebieden (op basis van de Vogelrichtlijn) en genieten daarmee ook
passende bescherming via GLMC 1 en GLMC 9.
Ten aanzien van kustvlakteveen (ca 85% van de veengronden) is het verhogen van de grondwaterstand en
in relatie daarmee het peilbesluit een van de meest relevante maatregelen die nodig is om de bodemdaling
tegen te gaan en daarmee ook de koolstofrijke bodems te beschermen. In het programma Veenweide - en
in uitwerking van de regionale Veenweidestrategie - worden daarover afspraken over gemaakt met de
provincies en waterschappen.
Het doel van de klimaatafspraken over veenweidegebieden is de bodemdaling tegen gaan en de CO2equivalent emissie te verminderen met 1 Megaton door o.a. verhoging van de grondwaterstand. Dit is
verwoord in de brief van 13 juli 2020 aan de Tweede Kamer over het Veenplan 1e fase (TK 32813-562).
Een meer ambitieuze invulling van deze GLMC, zoals verplichting van grasland en/of natte teelten op
kustvlakteveen, vereist een actualisatie van de grondsoortenkaart, waarbij ook onderscheid wordt gemaakt
naar dit specifieke type veengebied.
3.10.1.3 GLMC 3: Verbod op het verbranden van stoppels, behalve om fytosanitaire redenen
3.10.1.3.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf
Het is verboden om gewasresten op bouwland te verbranden, tenzij de landbouwer beschikt over een
vergunning van het collega van Burgemeester en Wethouders, welke uitsluitend wordt afgegeven op basis
van door de bevoegde autoriteit vastgesteld fytosanitaire reden.
3.10.1.3.2 Territoriaal toepassingsgebied
Nationaal.
3.10.1.3.3 Betrokken type landbouwers
Alle landbouwers met bouwland.
3.10.1.3.4 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm
Behoud van organisch stofgehalte in de bodem.

3.10.2 Belangrijkste punt: Water

3.10.2.1 GLMC 4: Het aanleggen van bufferstroken langs waterlopen
3.10.2.1.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf
Het verbod op het gebruik van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen in de bufferstrook.

3.10.2.1.2 Minimale breedte van de bufferstroken (in m)
0.5
3.10.2.1.3 Territoriaal toepassingsgebied, met inbegrip van definitie waterlopen
Nederland past een bufferstrook toe langs alle waterlopen en op enof aanpalend aan in Nederland gelegen
landbouwpercelen met uitzondering van, in overeenstemming met punt 3.1.e van bijlage I bij
Uitvoeringsverordening (EU) 2021/2289 van de Commissie, waterlopen die in gedurende de zomer
opdrogen (die waterlopen zijn in ieder geval droog in de periode van 1 april tot 1 oktober). Voor die
waterlopen geldt een minimumbreedte van 1 m voor bufferstroken (zie punt 3.10.5 van GAEC 10).
Nederland past een 5m brede bufferstrook toe langs ecologisch kwetsbare waterlopen en KRWwaterlichamen en een 3m brede bufferstrook langs overige waterlopen, inclusief watervoerende sloten.
Een waterloop is een voor de waterbeheersing bestemde geul die meestal permanent water bevat (zoals
rivier, kanaal, beek, sloot, gracht), waarbij een watervoerende sloot een gegraven geul is van maximaal
10m breed die meestal water bevat. Dit in tegenstelling tot een sloot die droogvalt gedurende de zomer,
wat een gegraven geul is die droog staan vanaf 1 april tot 1 oktober.

NL

211

Daarnaast past Nederland de voetnoot toe in waterrijke gebieden. Deze wordt als volgt toegepast:
- 5 meter breed langs ecologisch kwetsbare waterlopen (bredere invulling, voetnoot wordt hier niet
toegepast)
- 5 meter breed langs KRW-waterlichamen (bredere invulling)
- 3 meter breed langs KRW-waterlichamen (alle waterlopen) als de oppervlakte van de bufferstrook van 5
meter breed meer dan 4% van het perceel zou uitmaken
- 1 meter breed langs KRW-watervoerende sloten (maximaal 10m breed) als de oppervlakte van de
bufferstrook van 3 meter breed meer dan 4% van het perceel zou uitmaken
- 3 meter breed langs alle overige waterlopen
- 1 meter breed langs overige watervoerende sloten als de oppervlakte van de bufferstrook van 3 meter
breed meer dan 4% van het perceel zou uitmaken
- 0,5 meter breed langs overige watervoerende sloten als de oppervlakte van de bufferstrook van 1 meter
breed meer dan 4% van het perceel zou uitmaken
- in alle gevallen wordt de breedte van de huidige bufferstroken zoals genoemd in het Activiteitenbesluit
Milieubeheer uit 2021 als minimumbreedte aangehouden, indien deze een bredere bufferstrook
voorschrijft dan beschreven in de bovenstaande algemene norm.
Uitzonderingsbepaling:
- Langs alle watervoerende sloten in het gebied Waterschap Rijnland, regio Boskoop moet er altijd
voldoende afstand zijn tussen het gewas en de waterloop wanneer synthetische emissieschermen worden
gebruikt om emissies van bestrijdingsmiddelen te voorkomen. Deze afstand tussen het gewas en de
waterloop dient voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen minimaal 0,50 meter te zijn. Voor
nutriënten geldt de afstand tot de waterloop conform de bovengenoemde invulling wat betreft de breedte
van de bufferstrook in relatie tot de perceelsoppervlakte. De schermen moeten eigenschappen hebben die
emissies naar waterlopen voorkomen. Ze moeten bijvoorbeeld zijn samengesteld uit een niet-doorlatend
materiaal en zo zijn bevestigd dat er geen bestrijdingsmiddelen in waterlopen kunnen druppelen, conform
paragraaf 3.79 van het Activiteitenbesluit milieubeheer.
3.10.2.1.4 Betrokken type landbouwers
Alle landbouwers met landbouwgrond langs ecologische kwetsbare waterlopen, langs KRWwaterlichamen, en langs alle overige waterlopen.
3.10.2.1.5 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm
De waterkwaliteit in Nederland voldoet nog niet aan de doelstellingen in de Kaderrichtlijn Water (KRW)
en de Europese Nitraatrichtlijn (NR). Er zitten nog te veel nitraat, fosfaat en gewasbeschermingsmiddelen
in het oppervlaktewater, omdat deze uit- en afspoelen van percelen. Maatregelen zijn nodig om de
waterkwaliteit te verbeteren, natuur te beschermen en de kosten van het zuiveren van drinkwater
betaalbaar te houden. Dat volgt ook uit behoefte 15.
Bufferstroken waar geen bemesting en geen toepassing van gewasbeschermingsmiddelen plaatsvindt,
beperken de afspoeling van o.a. nutriënten naar het oppervlaktewater en zorgen zo voor een betere
kwaliteit van het oppervlaktewater.
Bufferstroken hebben een positief effect op het milieu. Een bufferstrook kan bijdragen aan het
verminderen van uit- en afspoeling van nutriënten naar het oppervlaktewater, het beperken van drift en
afspoeling van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater en kan bijdragen aan het vergroten
van de biodiversiteit, mits het oppervlak daartoe wordt benut. Ook kan het bijdragen aan het opslaan van
koolstof met organische stof in de bodem en het uitmijnen van fosfaat. Daarnaast beperkt een bufferstrook
de hoeveelheid mestplaatsingsruimte op een bedrijf. Daarmee wordt de nutriënteninput op een bedrijf
kleiner (zowel kunstmest als dierlijke mest). Wel is de effectiviteit van bufferstroken voor uit- en
afspoeling van nutriënten variabel en afhankelijk van grondwaterstand, helling van het oppervlak en
aanwezigheid van op het oppervlaktewater afwaterende drainagebuizen. Nederland vindt het belangrijk
dat de vereisten voor bufferstroken in het NSP en in het 7e Actieprogramma nitraatrichtlijn in synergie

NL

212

werken. Waarbij in afwijking, bij het NSP altijd een striktere regel voorgeschreven door het 7e
Actieprogramma nitraatrichtlijn als norm wordt toegepast voor het NSP.
De eisen aan bufferstroken in het GLB met GLMC4 en in het het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn zijn
dezelfde. In Nederland worden bredere bufferstroken ingevoerd bij ecologisch kwetsbare waterlopen en
KRW-waterlichamen: 5 meter.
Voor overige watervoerende sloten geldt een minimale breedte van 3 meter.
1. Nederland past in gebieden waar ontwaterings- en irrigatiesloten in hoge mate aanwezig zijn, de
voetnoot toe door de minimumbreedte aan te passen in overeenstemming met de specifieke plaatselijke
omstandigheden: langs KRW-waterlichamen (alle waterlopen), bij meer dan 4% van het perceel (i.p.v. 5
meter 3 meter en bij watervoerende sloten i.p.v. 3 meter 1 meter breed)
2. langs alle overige watervoerende sloten, bij meer dan 4% van het perceel (i.p.v. 3 meter 1 meter en
i.p.v. 1 meter 0,5 meter)

Om het uitvoeren van landbouwpraktijken in de waterrijke gebieden die in Nederland veelvuldig
voorkomen, met relatief veel kleine, langgerekte percelen, mogelijk te laten blijven hoeft per perceel niet
meer dan 4% van de oppervlakte te worden ingezet als bufferstrook. Echter langs ecologische kwetsbare
waterlopen is de minimale breedte altijd 5 meter. Ook in waterrijke gebieden. Bovendien is een smallere
bufferstrook dan 0,5 meter langs overige watervoerende sloten in zeer waterrijke gebieden niet toegestaan
(ook al zou dan meer dan 4% van het perceel betreffen). Zie ook 3.10.2.1.2.
Nederland maakt op basis van bovenstaande argumentatie regionaal en doelgericht gebruik van de
bepaling van voetnoot 1: “In gebieden waar ontwaterings- en irrigatiesloten van betekenis aanwezig zijn,
kunnen de lidstaten, indien dit voor het gebied in kwestie naar behoren gerechtvaardigd is, de
minimumbreedte aanpassen in overeenstemming met de specifieke plaatselijke omstandigheden.”. Deze
voetnoot wordt hiermee specifiek, regionaal en doelmatig ingezet. Doelmatig want voor alle ecologisch
kwetsbare waterlopen wordt de voetnoot niet toegepast. Regionaal want alleen in waterrijke gebieden en
alleen voor watervoerende sloten wordt de voetnoot toegepast.
De meeste KRW-waterlichamen in Nederland zijn rivieren, kanalen, beken en grachten. Slechts 0,5% van
de watervoerende sloten is KRW-waterlichaam. In totaal heeft Nederland 330.000 km sloot, waarvan
slechts 1.650 km sloot is gedefinieerd als KRW-waterlichaam. De gebieden waar dit van toepassing is,
zijn voornamelijk ten noorden van Amsterdam genaamd Broek-in-Waterland en langs de Friese meren. In
deze sterk gedraineerde gebieden komen vaak kleine langgerekte percelen voor, met bijvoorbeeld
afmetingen van 25x235 m, 30 x 430 of 40x290 m. Een bufferstrook van 3 meter breed zou respectievelijk
17%, 27% en 21% beslaan. In totaal betreft dit waarschijnlijk maximaal 25 agrariërs. In Broek-in
Waterland betreft het ca 15 agrariërs, die vrijwel allemaal doen aan agrarisch natuurbeheer, en zich
daarnaast inzetten voor biodiversiteit en natuurbeheer. Langs de Friese meren heeft de grond meestal als
hoofddoel natuur, waardoor er veelal sprake is van een striktere nationale norm dan volgend uit deze
GLMC.
Voor het toepassen van de 0,5 meter breedte norm langs overige watervoerende sloten is nog geen
eenduidige inschatting te maken qua areaal. Deze kan pas worden gemaakt wanneer de in het najaar op te
leveren landschapskaart gereed is, waar alle landschapselementen, inclusief waterlopen, op zijn
vastgelegd. Het positieve effect van deze norm is dat de agrariër deze bufferstrook behoort in te tekenen
bij het invullen van subsidieaanvraag, en dat de controleintensiteit wordt verhoogd. Qua
controleerbaarheid zijn satellietcontroles voor deze stroken niet toepasbaar. 0,5m is te smal om met deze
methode te monitoren. Nederland werkt echter ook met luchtfoto’s, waar 10 cm de norm is. Daarmee is
wel een indicatie te geven of er een ander gewas wordt geteeld, maar is lastig vast te stellen of er
daadwerkelijk geen meststoffen of gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt. De inschatting is dat

NL

213

het aantal percelen beperkt is, en daarom gecontroleerd kan worden door het programmatisch toepassen
van veldcontroles.
Emissieschermen in combinatie met een o,5 meter zone voor het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen worden slechts in een beperkt deel van Nederland toegepast (het gaat
ongeveer om 330-385 ha in gebieden rondom Boskoop). Vanaf 2023 is dit niet meer mogelijk, en wordt
aangepast naar de bovenstaande norm. Het is in Nederland gebruikelijk om in relatie tot het aanpassen van
wet- en -regelgeving een overgangsperiode in te stellen om kosten te beperken en in dit geval om kwekers
die momenteel een emissiescherm gebruiken en een teeltvrije zone van 0 meter hanteren, de gelegenheid
te bieden zich aan de nieuwe situatie aan te passen. Nederland stelt voor de bestaande schermen een
overgangsperiode in. Deze periode heeft de lengte van de nieuwe GLB-periode (tot 2027) en zo veelkorter
als mogelijk is.
Binnen dit NSP zijn de ecoregeling, het ANLB, investeringen en samenwerking erop gericht om boeren te
stimuleren verdergaande stappen te zetten om nutrientenverliezen tegen te gaan, om het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen te verminderen en om de biodiversiteit te versterken. Hierbij is bij de
invulling van GLMC4 nadrukkelijk de deelnamebereidheid van de Nederlandse boeren aan het GLB in
het algemeen en genoemde interventies specifiek meegewogen. Het bereiken van een zo groot mogelijke
totale impact staat daarbij centraal.
Deze GLMC4, bufferstroken, hangt niet alleen sterk samen met het 7e actieprogramma voor de
Nitraatrichtlijn maar ook met SMR7, Verordening (EG) nr. 1107/2009. In een aantal gevallen geldt voor
het mogen gebruiken van bepaalde gewasbeschermingsmiddelen bredere bufferstroken. Indien die bredere
bufferstrook op grond van SMR7 geldt, dan geldt die ook voor GLMC4. Zowel voor het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen als voor het gebruik van meststoffen. GLMC 4 leidt dus niet tot smallere
bufferstroken.

3.10.3 Belangrijkste punt: bodem (bescherming en kwaliteit)

3.10.3.1 GLMC 5: Bodembewerkingsbeheer, ter vermindering van het risico van
bodemdegradatie en erosie, onder meer▌door rekening te houden met de hellingshoek
3.10.3.1.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf
1) Het verbod op het gebruik van een perceel, met een hellingspercentage van 2% of meer, voor fruitteelt
tenzij met toepassing van specifieke voorschriften.
2) Diepte grondbewerking, Wissen trekkersporen, Perceel met helling 18% of meer uitsluitend gebruik als
grasland.
3) De landbouwer treft elk teeltjaar met betrekking tot elk perceel land- of tuinbouwgrond met een
hellingspercentage van 2% of meer en een hellingslengte van meer dan 50 meter de volgende
maatregelen:
a. één keer per jaar ondiep ploegen in het voorjaar in een bewerkingscyclus van niet-kerende
grondbewerking, eventueel gecombineerd met het breken van de bodem op grotere diepte waarbij geen
verstoring van de bodemopbouw plaatsvindt, in combinatie met een bodembedekking, of
b. toepassing van het mulchsysteem in combinatie met een buffervoorziening voor 20 m3 water per
hectare.
Punt 3) is niet van toepassing op land- en tuinbouwgronden, indien de landbouwer:
1°.geen andere dan de niet-kerende grondbewerking toepast en een bodembedekking inzaait, waarbij de
bodembedekking achterwege kan blijven indien op 15 september nog een gewas op het land staat;
2°.in het teeltjaar bij gewassen in ruggenteelt waterdrempels toepast die tussen de aanleg van de ruggen

NL

214

en het sluiten van het gewas gezamenlijk 100 m3 water per hectare kunnen bergen;
3°.in het teeltjaar uiterlijk op 1 januari een wateropvang heeft met een capaciteit van 100 m3 per hectare,
voor de percelen die afwateren in deze voorziening, of
4°.wintergraan teelt dat voor 1 januari van het desbetreffende teeltjaar wordt ingezaaid.
Meer specifiek:
1) Een perceel met een hellingspercentage van 2% of meer wordt niet gebruikt voor fruitteelt,
tenzij:
a.het gras in de boomgaard niet korter wordt gemaaid dan 5 cm;
b.op een perceel met een hellingspercentage tot 5% de hellingslengte in gebruik voor fruitteelt minder
bedraagt dan 300 meter of ten minste na elke 300 meter wordt onderbroken door een niet
erosiebevorderend gewas of een extra wendakker;
c.op een perceel met een hellingspercentage van 5% of meer de hellingslengte in gebruik voor fruitteelt
minder bedraagt dan 200 meter of ten minste na elke 200 meter wordt onderbroken door een nieterosiebevorderend gewas of een extra wendakker, en
d.op een perceel met een hellingspercentage van 5% of meer het snoeihout onder de bomen niet geruimd
wordt vóór 15 juni van elk jaar.
De voorwaarden onder a en d, zijn niet van toepassing voor fruitteelt waarbij de boomrijen dwars op de
helling zijn gelegen en er geen eenduidig concentratiepunt is voor het oppervlakkig afstromende water.
2) De landbouwer:
1°.voert zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk één maand na elke oogst van het desbetreffende teeltjaar, een
grondbewerking uit met een minimale diepte van vijftien centimeter, waarmee de verslemping,
verdichting, korstvorming en wielsporen worden opgeheven, behoudens bij de toepassing van ondergroei
of bij de aanwezigheid van meerjarige teelten. De genoemde diepte van vijftien centimeter mag worden
beperkt tot tien centimeter indien een hamsterovereenkomst van toepassing is;
2°.wist bij het inzaaien van bieten, maïs of uien de sporen van de trekkerwielen, tenzij de
directzaaimethode is toegepast, en
3°.gebruikt land- en tuinbouwgronden met een hellingspercentage van 18% of meer uitsluitend als
grasland.
3) De landbouwer treft elk teeltjaar met betrekking tot elk perceel land- of tuinbouwgrond met een
hellingspercentage van 2% of meer en een hellingslengte van meer dan 50 meter de volgende
maatregelen:
a.één keer per jaar ondiep ploegen in het voorjaar in een bewerkingscyclus van niet-kerende
grondbewerking, eventueel gecombineerd met het breken van de bodem op grotere diepte waarbij geen
verstoring van de bodemopbouw plaatsvindt, in combinatie met een bodembedekking, of
b.toepassing van het mulchsysteem in combinatie met een buffervoorziening voor 20 m3 water per
hectare.
2°.De landbouwer doet uiterlijk 1 februari van het lopende teeltjaar melding van de genomen maatregelen
bij de Limburgse Land- en Tuinbouw Bond te Roermond.

NL

215

Punt 3) is niet van toepassing op land- en tuinbouwgronden, indien de landbouwer:
1°.geen andere dan de niet-kerende grondbewerking toepast en een bodembedekking inzaait, waarbij de
bodembedekking achterwege kan blijven indien op 15 september nog een gewas op het land staat;
2°.in het teeltjaar bij gewassen in ruggenteelt waterdrempels toepast die tussen de aanleg van de ruggen
en het sluiten van het gewas gezamenlijk 100 m3 water per hectare kunnen bergen;
3°.in het teeltjaar uiterlijk op 1 januari een wateropvang heeft met een capaciteit van 100 m3 per hectare,
voor de percelen die afwateren in deze voorziening, of
4°.wintergraan teelt dat voor 1 januari van het desbetreffende teeltjaar wordt ingezaaid.
Verklaring begrippen:
-Landbouwgrond: grond waarop akkerbouw wordt beoefend, inclusief braakliggende landbouwgronden;
–tuinbouwgrond: grond waarop tuinbouw wordt beoefend, inclusief braakliggende tuinbouwgronden;
–erosie: de afvoer van bodemmateriaal door oppervlakkig afstromend water;
–erosiebevorderend gewas: alle eenjarige gewassen die worden gezaaid, geplant of gepoot na 1 januari
van het desbetreffende teeltjaar;
–perceel: een aaneengesloten oppervlakte grond, in eigendom of in gebruik bij één landbouwer, waarop
één gewas wordt geteeld;
–hellinglengte: lengte van de zijde van het perceel, die het minst parallel loopt met de hoofdrichting van
de hoogtelijnen;
–hellingspercentage: een gemiddeld in een absoluut getal uitgedrukt hellingspercentage van het perceel,
bepaald volgens de in bijlage 5 weergegeven methode;
–grondbewerking: het verplaatsen van bodemdeeltjes door middel van een werktuig;
–niet-kerende grondbewerking: grondbewerking, niet zijnde ploegen, waarbij de vermenging van de
bodem zich beperkt tot de bovenste 12 centimeter, eventueel gecombineerd met het breken van de bodem
op grotere diepte waarbij geen verstoring van de bodemopbouw plaatsvindt;
–bodembedekking: een gewas dat in het najaar direct na de oogst van het hoofdgewas wordt ingezaaid en
als levend gewas of als licht ingewerkte of niet ingewerkte gewasresten overwintert;
–hamsterverbintenis: een verbintenis aangegaan in het kader van subsidieregelingen van de provincie
Limburg met als specifiek doel de bescherming van de habitat voor de hamster;
–directzaaimethode: teeltmethode waarbij een bodembedekking wordt toegepast en in het voorjaar zonder
volledige grondbewerking het navolgende gewas wordt geteeld;
–wateropvang: een voorziening bestemd voor het tijdelijk bergen van oppervlakkig afstromend water;

NL

216

–teeltjaar: de periode van na oogst van het hoofdgewas of de hoofdgewassen in het ene jaar tot en met de
oogst van het hoofdgewas of de hoofdgewassen in het daaropvolgende jaar, waarbij bij de teelt van
meerdere gewassen achter elkaar de laatste oogst vóór 1 januari wordt bedoeld;
–ondergroei: een bodembedekker die tijdens de aanwezigheid van een gewas wordt ingezaaid in dit
gewas, en bij de oogst van het hoofdgewas in stand wordt gehouden;
–hoofdgewas: een gewas geteeld met het doel de opbrengst te verhandelen of te gebruiken;
–waterdrempel: een aarden rug, dwars in de rijen van een teelt op ruggen, dat afstromend water kan
bergen;
–fruitteelt: een opstand van bomen die bedrijfsmatig is aangeplant met als doel de oogst van vruchten;
–mulchsysteem: teeltsysteem waarbij de bodem in het najaar wordt geploegd, gevolgd door de inzaai van
een bodembedekking, waarbij in het voorjaar uitsluitend niet-kerende grondbewerking plaatsvindt;
–ondiep ploegen: kerende grondbewerking met een ploeg tot 12 cm diepte.

3.10.3.1.2 Territoriaal toepassingsgebied (inclusief gebieden met erosierisico en de
hellingsgraad)
Regionaal, de erosiebepalingen gelden enkel voor landbouwgronden met een hellingspercentage groter
dan 2% in het deel van de provincie Limburg ten zuiden van de doorgaande wegen Sittard-Wehr en
Sittard-Urmond, met uitzondering van het winterbed van de Maas en het inundatiegebied van Geul en
Gulp.

3.10.3.1.3 Betrokken type landbouwers
Alle landbouwers met percelen met een hellingspercentage ≥2% in het aangewezen gebied.

3.10.3.1.4 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm
Voorkomen van erosie door landbouwkundig gebruik.
Het doel is om uitputting van de bodem als gevolg van erosie te minimaliseren door gebruik te maken van
bodemvriendelijke grondbewerkingstechnieken en rekening te houden in hellende gebieden, waar het
risico op bodemerosie hoger is dan in vlakke gebieden. In hellende gebieden is de kans groter op
afspoeling van water en grond. Dit kan schade en overlast geven en op langere termijn kan de
bodemvruchtbaarheid verminderen.
Het voorkomen van verder bodemverlies draagt bij aan het behoud van een kwalitatief goede bodem voor
de landbouw.

3.10.3.2 GLMC 6: Minimale bodembedekking om in de meest kwetsbare perioden kale
grond te voorkomen
3.10.3.2.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf (met inbegrip van de betrokken
periode)
Nederland voert voor twee perioden een verplichting voor het bedekken van de bodem, voor de zomer en
voor de herfst/winter. Uitgangspunten daarbij zijn:
·In de zomer leidt de invulling tot 100% bodembedekking;
·In de herfst/winter leidt de invulling tot bodembedekking op minimaal 85% van het landbouwareaal, en
80% van het bouwland;
·Waar mogelijk, wordt het Nederlandse 7e Actieprogramma nitraatrichtlijn gevolgd.
Zomer:

NL

217

In de zomer geldt de verplichting om de bodem bedekt te houden op percelen die uit productie zijn
genomen, en die de landbouwer in aanmerking wil laten komen voor steun. Indien gebruik wordt gemaakt
van een groenbemester, behoort deze voor 31 mei te worden ingezaaid en mag deze niet worden
vernietigen voor 31 augustus.
In plaats van inzaaien met een groenbemester is het ook toegestaan de bodem te bedekken met
gewasresten (met in achtneming van Artikel 4, leden 1 t/m 5 en 12 Besluit gebruik meststoffen).
Herfst/winter:
De volgende vijf onderdelen zijn in de herfst/winter, van 1 augustus tot 1 februari, van toepassing op
grasland (met in achtneming van GLMC 1 en GLMC 9), bouwland en blijvende teelten. De vijf
onderdelen zijn toegespitst op type landbouwgrond en type grondsoort:
1.Vanaf 16 september tot 1 februari is het niet toegestaan grasland of blijvende teelten te vernietigingen,
met uitzondering van:
-het grasland mag worden vernietigd tot 30 november, indien direct daarna lente bloembollen worden
geplant;
-het grasland op klei mag worden vernietigd van 1 november tot en met 31 december, indien de volgende
teelt geen gras is;
-het grasland mag worden vernietigd indien direct daarna landschapselementen worden aanplant;
-Kwekerijen / boomteelt, uitgezonderd het gras tussen de permanente teelt.
2.Van oktober t/m 1 februari wordt op zand, löss en veen, voor teelten op bouwland anders dan grasland,
een vanggewas gecombineerd met een gedifferentieerde korting op de stikstofgebruiksnorm in het
daaropvolgende jaar, tenzij het gewassen zijn die in de herfst zijn gezaaid of geplant, meerjarige gewassen
en gewassen die in de winter worden geoogst, waardoor het niet mogelijk is om na de oogst een nieuwe
plantbedekking aan te leggen. Deze maatregel is van toepassing voor alle bouwland met deze
grondsoorten.
3.Als nadere specificatie voor maïsteelt op zand- en lössgronden, en bepaalde aangewezen klei en
veengronden, is tot 1 februari een vanggewas verplicht.
4.Op zware kleigronden is het verplicht om tussen 1 augustus en 1 november, op minimaal 80% van het
bouwland op bedrijfsniveau minimaal 6 weken bodembedekking te hebben. De winterbedekking kan
bestaan uit een ingezaaid wintergewas (een gewas dat van herfst tot de herfst groeit), vanggewassen,
stoppels, mulchen, plantenresten of groenbemester.
Op lichtere kleigronden is het verplicht om tussen 1 augustus en 30 november, op minimaal 80% van het
bouwland op bedrijfsniveau minimaal 8 weken bodembedekking te hebben. De winterbedekking kan
bestaan uit een ingezaaid wintergewas (een gewas dat van herfst tot de herfst groeit), vanggewassen,
stoppels, mulchen, plantenresten of groenbemester.

3.10.3.2.2 Territoriaal toepassingsgebied
Landbouwgrond (nationaal)

3.10.3.2.3 Betrokken type landbouwers
Alle landbouwers met landbouwgrond.

3.10.3.2.4 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm
Deze GLMC-voorwaarde heeft tot doel de bodemkwaliteit te beschermen in periodes dat deze het meest
gevoelig is. De uitspoelingsgevoeligheid is wel verschillend van zand- en lössgronden met kleigrond en
veengrond. Nederland kent ca. 70% zand- en lössgronden, ca 17% betreft kleigrond en de rest is
veengrond. Dit laatste betreft voornamelijk blijvend grasland.

NL

218

Nederland vindt het belangrijk dat er gedurende het gehele jaar geen sprake is van kale grond, met in
achtneming van goede landbouwkundige praktijken. De doelstelling daarbij is dat buiten de primaire
bewerkingsperiodes van het land minimaal 85% van het landbouwareaal, en minimaal 80% van het
akkerland, bedekking heeft. Deze GLMC geldt in de zomer voor alle grondsoorten. In Nederland wordt de
zomer als een gevoelige periode gezien, omdat het warmer is en er dan meer activiteit in de bodem is. Als
er dan geen gewas groeit, houdt de bodem nutriënten niet vast. In de winter is er een nadere invulling
voor kleigronden en uitzondering voor kwekerijen/boomtelers.
Kleigrond:
Op zware kleigronden is het verplicht om tussen 1 augustus en 1 november, op minimaal 80% van het
landbouwareaal bouwland op bedrijfsniveau minimaal 6 weken bodembedekking te hebben. Op lichtere
kleigronden is deze periode tussen 1 augustus en 30 november, en geldt minimaal 8 weken
bodembedekking. De winterbedekking kan bestaan uit een ingezaaid wintergewas (een gewas dat van
herfst tot de herfst groeit), vanggewassen, stoppels, mulchen, plantenresten of groenbemester. Daarnaast
tellenakkerranden en groene braak, die op beteelbare oppervlakten worden ingezet voor het voldoen aan
artikel 31 en/of 70 meetellen mee voor het realiseren van de gegarandeerde 80% bedekking van het
bouwland met deze GLMC.
Klei bestaat voornamelijk uit lutum: gronddeeltjes kleiner dan 2 µm die zijn samengesteld uit silicium- en
aluminiumhoudende mineralen. Door de vorm en samenstelling
van de gronddeeltjes worden water en nutriënten beter vastgehouden. Hoe hoger het kleigehalte van de
grond, hoe moeilijker hij te verkruimelen is. Bij zware kleigronden met weinig organische stof en een laag
kalkgehalte is de verkruimelbaarheid nog minder.
Kleigronden kun je alleen goed bewerken bij het juiste vochtgehalte. Zijn ze te nat, dan treed versmering
op. Zijn ze te droog, dan krijg je te veel kluiten. Als het juiste moment om de toplaag te bewerken
gekomen is, is de ondergrond vaak nog te nat. Natte ondergrond is kneedbaar en op dat moment gevoelig
voor versmering die aangeeft wat de waterdoorlaatbaarheid van de grond is. Op zware kleigrond verweren
kluiten door de tijd en door vorst, waardoor in het voorjaar minder bewerking nodig is, en versmering
wordt voorkomen. Daarom is het dus noodzakelijk om grondbewerking op deze gronden uit te voeren in
de herfst, waarbij zaaibedden worden voorbereid voor een in de lente gezaaid gewas.
Over het algemeen is de oogstperiode in Nederland van augustus tot oktober, met uitzondering van een
aantal gewassen die in de winter worden geoogst. Daarnaast is over het algemeen op klei, de grond
bewerkbaar tot december. Dit is niet het geval op zware kleigronden, ongeveer 2,5% van het
landbouwareaal. Hierbij is een eerdere grondbewerking dan 1 november noodzakelijk, ter voorbereiding
van het volgende teeltseizoen. Op deze gronden is het niet meer mogelijk om na regenval in het veld te
rijden zonder structurele schade te veroorzaken. Door een flexibel in te vullen periode van
bodembedekking wordt een optimale bedekking gegarandeerd, afhankelijk van kleitype.
Kwekerijen/boomteelt:
Kwekerijen/boomteelten beslaan landelijk een klein oppervlakte landbouwgrond, waarbij het niet te
vermijden valt dat een klein deel van de oppervlakte zwart is in de herfst/winter, aangezien de planten in
deze periode worden opgenomen en verkocht.
Met de ecoregeling stimuleren we (verdergaande) groenbedekking in de winterperiode.

3.10.3.3 GLMC 7: Gewasrotatie op bouwland, met uitzondering van gewassen die onder
water groeien
3.10.3.3.1 Samenvatting van de praktijk voor gewasrotatie op het landbouwbedrijf
Nederland past de derogatie op verordening (EU) 2021/2115 toe voor de toepassing van de normen voor
goede landbouw- en milieucondities (GLMC-normen) 7 en 8, voor aanvraagjaar 2023. Als gevolg daarvan

NL

219

past de landbouwer vanaf 2024 voor alle grondsoorten gewasrotatie op perceelniveau toe op bouwland.
Dit betekent, dat vanaf 2023 de landbouwer ervoor zorgt dat er elk jaar op minimaal 1/3 van zijn
bouwland gewasrotatie plaatsvindt, onder voorwaarde dat er elk 4e jaar een ander gewas als hoofdteelt
wordt verbouwd. De jaarlijks verplichte gewasrotatie op minimaal 1/3 van het areaal kan ook worden
ingevuld met een of of meerdere volgteelten na de hoofdteelt binnen hetzelfde kalenderjaar, tot de inzaai
van het hoofdgewas van het volgende jaar, mits de volgteelt bestaat uit een andere gewassoort dan de
hoofdteelt.
Daarnaast geldt er een aanvullende verplichting:
• De landbouwer is vanaf 1 januari 2023 verplicht om op zand- en lössgrond één keer per vier jaar
een rustgewas te telen. Vanaf 2027 is dit 1 maal per 3 jaar een rustgewas. Voor deze aanvullende
verplichting is de derogatie niet van toepassing.
De rotatievereiste is NIET van toepassing wanneer:
a) wanneer meer dan 75 % van het bouwland wordt gebruikt voor de productie van grassen of andere
kruidachtige voedergewassen, braak ligt, wordt gebruikt voor de teelt van vlinderbloemige gewassen of
wordt gebruikt voor een combinatie van deze toepassingen;
b) wanneer meer dan 75 % van het subsidiabele landbouwareaal blijvend grasland is, wordt gebruikt voor
de productie van grassen of andere kruidachtige voedergewassen of voor de teelt van gewassen onder
water, hetzij voor een aanzienlijk deel van het jaar of voor een aanzienlijk deel van de gewascyclus, of
onderworpen is aan een combinatie van die toepassingen;
c) meerjarige gewassen, grassen en andere kruidachtige voedergewassen, en braakliggend land. Deze
tellen wel mee voor de rotatieverplichting op bedrijfsniveau, maar hoeven op perceelsniveau niet te
roteren.
Landbouwers die zijn gecertificeerd in overeenstemming met Verordening (EU) 2018/848 worden geacht
te voldoen aan deze GLMC-norm.

3.10.3.3.2 Samenvatting van de praktijk voor gewasdiversificatie op het landbouwbedrijf
Op zware kleigrond waar het noodzakelijk is om grondbewerking op deze gronden uit te voeren in de
herfst, waarbij met name wintergewassen worden ingezaaid (inzaai in de herfst, en oogst in de herfst het
jaar erop), of zaaibedden worden voorbereid voor een in de lente gezaaid gewas mag wintertarwe,
wintergerst, winterkoolzaad of winterraapzaad jaarlijks worden geteeld. Dan moet op dat bedrijf tevens
gewasdiversificatie worden toegepast met minimaal drie teelten, waarbij het hoofdgewas, bestaande uit
wintertarwe, wintergerst, winterkoolzaad of winterraapzaad op maximaal 75% van het bouwland mag
voorkomen. De derde teelt behoort op minimaal 5% van het bouwland voor te komen. De impact van deze
toepassing zal worden gemonitord zodat de afwijking alleen van toepassing blijft op het aangegeven
beperkte gebied.

3.10.3.3.3 Territoriaal toepassingsgebied
Gewasrotatie: nationaal
Gewasdiversificatie in combinatie met continueelt van wintertarwe, wintergerst, winterkoolzaad en
winterraapzaad: De streek Oldambt en het eiland Hoekse waard. De streek Oldambt omvat behalve de
gelijknamige gemeente, delen van de gemeenten Eemsdelta en Midden-Groningen, vroeger ook Veendam
en delen van Pekela en Stadskanaal. Het gebied is gelimiteerd tot maximaal 0,5% van de hoeveelheid
bouwland in Nederland.

3.10.3.3.4 Betrokken type landbouwers
Alle landbouwers die bouwland ter beschikking hebben (geen vrijstelling)
Toepasselijke vrijstellingen
Ingeval meer dan 75 % van het subsidiabele landbouwareaal blijvend grasland is (voetnoot 7 van
bijlage III, punt 1 b))

NL

220

Ingeval meer dan 75 % van het bouwland wordt gebruikt voor de productie van grassen of andere
kruidachtige voedergewassen, braak ligt, gebruikt wordt voor de teelt van vlinderbloemige
gewassen, of voor een combinatie daarvan (voetnoot 7 van bijlage III, punt 1 a)

3.10.3.3.5 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm (met
name indien de lidstaat voor gewasdiversificatie heeft gekozen)
De eis van gewasrotatie geldt voor alle grondsoorten (dus ook voor kleigrond), met uitzondering van
zware klei. Als voor de gewassen wintertarwe, wintergerst, winterkoolzaad of winterraapzaad, die goed
zijn voor de bodem, niet kan worden voldaan aan de hoofdregel moet gewasdiversificatie worden
toegepast.
Door de vorm en samenstelling van klei worden water en nutriënten beter vastgehouden. Hoe hoger het
kleigehalte van de grond, hoe moeilijker deze te verkruimelen is. Bij zware kleigronden met weinig
organische stof en een laag kalkgehalte is de verkruimelbaarheid nog minder. Kleigronden kun je alleen
goed bewerken bij het juiste vochtgehalte. Zijn ze te nat, dan treedt versmering op. Zijn ze te droog, dan
krijg je te veel kluiten. Als het juiste moment om de toplaag te bewerken gekomen is, is de ondergrond
vaak nog te nat. Natte ondergrond is kneedbaar en op dat moment gevoelig voor versmering die aangeeft
wat de waterdoorlaatbaarheid van de grond is. Op zware kleigrond verweren kluiten door de tijd en door
vorst, waardoor in het voorjaar minder bewerking nodig is, en versmering wordt voorkomen. Daarom is
het dus noodzakelijk om grondbewerking op deze gronden uit te voeren in de herfst, waarbij
wintergewassen worden ingezaaid of zaaibedden worden voorbereid voor een in de lente gezaaid gewas.
De hoeveelheid hectaren landbouwgrond, bestaande uit zware klei is in Nederland minder dan 2,5%. De
uitzondering geldt alleen de telers die primair werken met wintergewassen, wat bodembedekking in de
winter bevorderd (GLMC 6).
Volgteelten dienen zo snel als mogelijk na het hoofdgewas te worden ingezaaid binnen de praktische
landbouwkundige mogelijkheden, ter voorkoming van een periode van braakligging. Dat betekent
inzaaien van de volgteelt na oogst van het hoofdgewas en laten staan tot aan de inzaai van het volgende
hoofdgewas.
Ter verbetering van de waterkwaliteit en bodemkwaliteit worden aanvullend op de basisvoorwaarde om
rotatie toe te passen op zand en löss nadere eisen aan de rotatie gesteld. Er wordt ingezet op een kortere
rotatie met rustgewassen. Op zand en löss moet de rotatie minimaal eens per 4 jaar uit een rustgewas
bestaan. Controle op perceelsniveau. De wortels van een rustgewas gaan dieper de grond in en kunnen
voedingstoffen dieper in de bodem opnemen. De betere bodemstructuur zorgt voor een betere
bodemkwaliteit. Er zal een lagere druk van gewas-gebonden ziektes zijn en het organische stof gehalte in
de bodem neemt toe. Dit vermindert de afspoeling van nutriënten en gewasbestrijdingsmiddelen richting
het oppervlaktewater en bevordert het waterbergend vermogen van de bodem.
Rustgewassen zijn met name grassen en granen, de volledige lijst met rustgewassen staat hieronder.
Lijst rustgewassen :
Wintergerst
Zomergerst
Graszaad
Haver
Hennepvezel
Italiaans raaigras
Karwijzaad
Engels raaigras
Winter koolzaad

NL

221

Zomer koolzaad
Lijnzaad
Luzerne
Raapzaad
Rietzwenkgras
Rogge
Sorghum
Winter tarwe
Zomer tarwe
Teff
Triticale
Veldbeemdgras
Vezelvlas
Wortelpeterselie
Peterselie
Blauwmaanzaad
Rode klaver
Witte klaver
Miscanthus
Spelt
Quinoa
Overige granen
Grasland, tijdelijk met kruiden
Grasland, tijdelijk gras/klaver
Grasland, tijdelijk

3.10.4 Belangrijkste punt: Biodiversiteit en landschap (bescherming en kwaliteit)

3.10.4.1 GLMC 8: Minimumaandeel landbouwareaal dat gewijd is aan niet-productieve
oppervlakten of elementen, op het gehele landbouwareaal, behoud van
landschapselementen en verbod op het snoeien van heggen en bomen in de
vogelbroedperiode
3.10.4.1.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf
Norm voor minimumaandeel:
Ten minste 4 % van het bouwland op bedrijfsniveau dat bestemd is voor niet-productieve arealen en
elementen, met inbegrip van braakliggend land.
Aandeel (%) landbouwareaal dat bestemd is voor niet-productieve arealen en elementen :
Ten minste 3 % van het bouwland op bedrijfsniveau dat bestemd is voor niet-productieve arealen en
elementen, met inbegrip van braakliggend land ingeval een landbouwer zich er in het kader van een
uitgebreide ecoregeling overeenkomstig artikel 31, lid 5, punt b), toe verbindt ten minste 7 % van zijn
bouwland te bestemmen voor niet-productieve arealen en elementen, braakliggend land inbegrepen.
Ten minste 7 % van het bouwland op bedrijfsniveau bestemd voor niet-productieve arealen en
elementen, met inbegrip van braakliggend land, en vanggewassen of stikstofbindende gewassen omvat die
geteeld worden zonder gebruikmaking van gewasbeschermingsmiddelen, waarvan 3 % braak ligt of nietproductieve arealen of elementen zijn. De lidstaten moeten voor vanggewassen de wegingsfactor 0,3
hanteren.
Aandeel (%) bouwland dat bestemd is voor niet-productieve arealen en elementen en voor vanggewassen
of stikstofbindende gewassen :

NL

222

Lijst van elementen (Indicatieve lijst van elementen en niet-productieve arealen die in aanmerking
komen voor de berekening van het minimumpercentage)
Buffer strips
Cairns
cultuurelementen
Sloten
Explanation
Sloot, weegfactor 1, ingetekende feitelijke oppervlakte, smaller dan 10 m (van insteek naar insteek)
Sloot grenzend aan beheerde rand/natuurvriendelijke oever, weegfactor 2, ingetekende feitelijke
oppervlakte, smaller dan 10 m (van insteek naar insteek)
Akkerranden, stukjes grond of percelen
Explanation
Beheerde akkerrand (inzaai): weegfactor 1,5, afmetingen min 3m en max 20m breed.
Onbeheerde akkerrand, bufferstrook en groene braak (spontane opkomst): weegfactor 1, ingetekende
(feitelijke) oppervlakte geldt, afmetingen min 0,5m en max 20m breed.
Stroken bouwland langs bos, weegfactor 1, tot maximaal 20 meter breed.
Schouwpad, weegfactor 1, ingetekende feitelijke oppervlakte, min 0,5m en max 20m breed.
Hagen, afzonderlijke bomen of groepen bomen, bomenrijen
Explanation
Heggen/houtwallen/ weegfactor 2, ingetekende feitelijke oppervlakte
Geïsoleerde boom/knotboom, weegfactor 1,5, standaardoppervlakte 20 m² per boom, afmetingen:
intekening boom geeft 1 m²
Boomgroepen: weegfactor 1,5, ingetekende (echte) oppervlakte geldt, afmeting max 1,5 ha
Braakliggend land
Explanation
Groene braak (inzaai), weegfactor 1,5, ingetekende feitelijke oppervlakte
Groene braak (spontane opkomst), weegfactor 1, ingetekende feitelijke oppervlakte
Andere
Explanation
Rietzoom, weegfactor 1,5, ingetekende feitelijke oppervlakte
Tuunwallen (van plaggen gemaakte afscheiding tussen twee percelen): weegfactor 1, ingetekende
feitelijke oppervlakte.

NL

223

Zandwallen, weegfactor 1, ingetekende feitelijke oppervlakte
Kleine plassen
Explanation
Vijvers/poelen: weegfactor 1,5, ingetekende (feitelijke) oppervlakte geldt, minimaal 0,001 en max 0,5 ha
Kleine wetlands
Explanation
Plas-dras op bouwland (tijdelijk grasland): weegfactor 1, ingetekende feitelijke oppervlakte geldt,
afmetingen: minimaal 0,1 ha. Vanaf 15 februari ten minste 2 maanden geïnundeerd, tenminste 5 cm boven
maaiveld.
Stapelmuurtjes
Waterlopen
Explanation
Natuurvriendelijke oever (bestaat uit een aaneengesloten oever langs een bestaande waterloop, in de vorm
van een plas- of drasberm of flauw talud (minimaal 1:3) met een begroeiing van inheemse planten:
weegfactor 1,5, ingetekende feitelijke oppervlakte, afmetingen: min 3 en max 10 m breed, minimaal 25m
lang.
Terrassen
Lijst van elementen (voor behoud)
- Hagen, afzonderlijke bomen of groepen bomen, bomenrijen
Verbod op het snoeien van heggen en bomen in de vogelbroedperiode (verplicht)

Het verbod om heggen en bomen te snoeien in de periode van 15 maart tot en met 15 juli en in het geval
buiten die periode in een heg of boom door vogels wordt gebroed.
Toelichting:
In Nederland regelt de Wet Natuurbescherming (in 2023 vervangen door de Omgevingswet) een algemene
zorgplicht voor het behoud van soorten en habitats. Ruimtelijke ingrepen (zoals verwijdering van
landschapselementen) die een leefgebied doen verdwijnen zijn niet toegestaan, zonder toestemming.
Dergelijke ingrepen zijn vergunning plichtig (bevoegde gezag: Rijk, provincie, gemeente of waterschap).
(artikel 2 van de Wet natuurbescherming; wordt in 2023 vervangen door de Omgevingswet en het Besluit
activiteiten leefomgeving) Het is bijvoorbeeld verboden om heggen en bomen te snoeien in de periode van
15 maart tot en met 15 juli en in het geval buiten die periode in een heg of boom door vogels wordt
gebroed
Maatregelen om invasieve plantensoorten te voorkomen
De regels om schade door invasieve exoten te voorkomen staan in de Verordening Invasieve Uitheemse
Soorten (IUS). Een belangrijk onderdeel hiervan is de Unielijst. Hierop staan de schadelijke soorten.
Soorten op deze lijst mag iemand niet:
in-, uit- of doorvoeren op het grondgebied van de EU. Ook niet onder douanetoezicht.
kweken, telen of laten voortplanten
verhandelen
gebruiken of ruilen
invoeren, uitvoeren of doorvoeren

NL

224

vrijlaten.
Voor elke invasieve exoot wordt een risicoanalyse gemaakt. Het reguleren en tegengaan van verspreiding
van invasieve exoten heeft vooral betrekking op dierenverzamelaars, handelaren, vissers en onderzoekers.
Deze nemen niet deel aan het GLB. Daarom zijn hiervoor in het GLB geen extra voorwaarden
opgenomen.

3.10.4.1.2 Territoriaal toepassingsgebied (van toepassing voor de norm “minimumaandeel”)
Alle landbouwers met bouwland.

3.10.4.1.3 Betrokken type landbouwers (van toepassing voor de norm “minimumaandeel”)
Alle landbouwers die bouwland ter beschikking hebben (geen vrijstelling)
Toepasselijke vrijstellingen
Met een oppervlakte bouwland van maximaal 10 hectare (voetnoot 5 van bijlage III, punt 1 c))
Ingeval meer dan 75 % van het subsidiabel landbouwareaal blijvend grasland is (voetnoot 7 van
bijlage III, punt 1 b))
Ingeval meer dan 75 % van het bouwland wordt gebruikt voor de productie van grassen of andere
kruidachtige voedergewassen, braak ligt, gebruikt wordt voor de teelt van vlinderbloemige
gewassen, of voor een combinatie daarvan (voetnoot 7 van bijlage III, punt 1 a)

3.10.4.1.4 Motivering van de bijdrage aan de hoofddoelstelling van de praktijk/norm
Nederland past de derogatie op verordening (EU) 2021/2115 toe voor de toepassing van de normen voor
goede landbouw- en milieucondities (GLMC-normen) 7 en 8 voor aanvraagjaar 2023.
Als gevolg daarvan past de landbouwer in 2023 de volgende voorwaarde toe: In 2023 mag maximaal 96%
van het bouwland van de aanvrager bestaan uit mais/soja/kortlopend hakhout, onder voorwaarde dat de
hoeveelheid beteelbaar bouwland op perceelsniveau niet toeneemt. Voor de toepassing van de in artikel 31
van Verordening (EU) 2021/2115 bedoelde ecoregeling en van de agromilieu- en klimaatverbintenissen
als bedoeld in artikel 70 van die verordening voor aanvraagjaar 2023, de baseline bedoeld in artikel 31, lid
5, eerste alinea, punt a), en 70, lid 3, eerste alinea, punt a), van die verordening met betrekking tot GLMC
8 blijft ongewijzigd.
Vanaf 2024 moet ten minste 4 procent van het bouwland dat op de peildatum bij de landbouwer in gebruik
is, bestemd zijn voor niet-productieve gronden voor zover de landschapselementen gelegen zijn op of
grenzen aan bouwland.
Deze 4% kan tot 3 procent worden beperkt indien dit percentage tot tenminste 7 procent van het
bouwland wordt aangevuld door middel van eco-activiteiten.
Deze 4% kan ook worden beperkt tot 3 procent worden indien dit percentage tot tenminste 7
procent van het bouwland met de teelt van stikstofbindende gewassen, zonder gebruikmaking van
chemische gewasbeschermingsmiddelen en biociden.
Notabene:
Een aanvulling op de 3 opties aan het begin van deze summary, Nederland gaat voor alledrie de opties
zoals ook aangevinkt, maar belangrijk: bij optie 3 zonder vanggewassen! Het format biedt geen
mogelijkheid dat aan te passen, dus bij deze de opmerking.
Deze verplichting geldt niet:
• voor bedrijven met een maximum oppervlakte bouwland van 10ha, mits het volledige bedrijf
biologisch is gecertificeerd.
• Ingeval meer dan 75% van het bouwland wordt voor de productie van grassen of andere
kruidachtige voedergewassen, braak ligt, gebruikt wordt voor de teelt van vlinderbloemige
gewassen, of voor een combinatie daarvan
• Ingeval meer dan 75% van het subsidiabel areaal van de landbouwer bestaat uit:
a) blijvend grasland, of
b) wordt gebruikt voor de productie van grassen of andere kruidachtige voedergewassen, of

NL

225

c) wordt gebruikt voor natte teelten (als hoofdteelt), of
d) een combinatie van de a en/of b en/of c
Het belangrijkste doel van de norm is het behoud van niet-productieve functies en gebieden om de
biodiversiteit van landbouwgronden, waaronder vogels en bestuivers, te verbeteren. Landschapselementen
bieden ook een aantal belangrijke milieuvoordelen voor de bodem, de waterkwaliteit en de
klimaatverandering (met name de koolstofvastleggingsrol van houtachtige kenmerken), met een
belangrijke rol in de levering van ecosysteemdiensten zoals ongediertebestrijding en erosiepreventie. Deze
elementen zorgen ook voor bredere connectiviteitscorridors en dragen bij aan de bouw van "groene
infrastructuur" in landbouwgebieden.
Met de aangegeven invulling voor de instandhouding van landschapselementen (houtopstanden en de
geldende voorwaarden voor het instandhouden van habitats) in combinatie met het feit dat
landschapselementen vanaf deze GLB-periode in aanmerking komen voor rechtstreekse betalingen, wordt
de inzet voor het behoud van landschapselementen versterkt, en naar verwachting voldoende geborgd.
Ter bescherming van habitats geldt een snoeiverbod in de vastgestelde periode. Daarnaast geldt het
snoeiverbod ook als er broedsels in de bomen en heggen aanwezig zijn. Daarmee geldt dat het gehele jaar
verstoring niet is toegestaan.
Deze GLMC zal na 2023 in Nederland een impuls geven aan de landschapselementen. Met
diversiteitsrijke landschapselementen, als een groenblauwe dooradering door het landschap wordt
bijgedragen aan de Europese biodiversiteitsstrategie. Het toepassen van de derogatie voor 2023, zonder
dat deze toepasbaar is voor de ecoregeling en het agrarisch natuur- en landschapsbeheer, kan echter ook
een negatief effect hebben op met name de toepassing van akkerranden, voor bijvoorbeeld bestuivers, en
de deelname van akkerbouwers aan het Agrarisch natuur- en landschapsbeheer.
Nederland kiest er heel bewust voor om vanggewassen niet toe te staan. Uit analyse over GLB en
biodiversiteit 422584 (wur.nl) blijkt dat vanggewassen een veel minder groot effect hebben op
biodiversiteit dan braak of landschapselementen.
Door deze invulling wordt de impuls richting van landschapselementen vergroot. De impact van deze
GLMC-eis is met name voor de akkerbouwsector heel groot, mede gelet op de hoge grondprijzen in
Nederland.
De derogatieverplichting voor mais, soja en kortlopend hakhout wordt in Nederland om administratieve
redenen ingevuld, zodat maximaal 96% van het bouwland van de aanvrager bestaat uit
mais/soja/kortlopend hakhout, onder voorwaarde dat de hoeveelheid beteelbaar bouwland op
perceelniveau niet toeneemt. Hiermee worden bestaande landschapselementen ontzien. In Nederland
hebben we 2602 bedrijven met meer dan 96% beteelbare oppervlakte bouwland met mais, soja of hakhout.
De totale oppervlakte van deze bedrijven is 24.260ha landbouwgrond, waarvan 16.924ha bouwland,
waarvan 16877,64 mais. Indien deze bedrijven willen voldoen aan de regel dat maximaal 96% van het
landbouwareaal mag bestaan uit mais, soja of hakhout, behoort dan 4% van 16.924ha (bijna 700ha
bouwland) omgezet te worden naar een ander gewas.

3.10.4.2 GLMC 9: Verbod op het omzetten of ploegen van blijvend grasland dat is
aangewezen als ecologisch kwetsbaar blijvend grasland in Natura 2000-gebieden
3.10.4.2.1 Samenvatting van de praktijk op het landbouwbedrijf
Ploegverbod en omzetverbod voor aangewezen ecologisch kwetsbaar blijvend grasland in Natura 2000gebieden. Bij de aanwijzing van ecologisch kwetsbaar blijvend grasland houden we rekening met de
huidige status als blijvend grasland en de doelstelling ten aanzien van behoud van waardevol blijvend
grasland.

3.10.4.2.2 Territoriaal toepassingsgebied

NL

226

Totaal indicatief gebied van ecologisch kwetsbaar blijvend grasland in Natura 2000-gebieden dat onder
GLMC valt, in hectare: 39807.0
3.10.4.2.3 Betrokken type landbouwers
Alle landbouwers met aangewezen ecologisch kwetsbaar blijvend grasland in Natura 2000-gebieden, en
daarbuiten.
3.10.4.2.4 Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstelling van de GLMC-norm
De doelstelling is het beschermen van waardevolle habitats en soorten in N2000-gebied of in andere
kwetsbare gebieden. Het is verboden om handelingen te verrichten die gelet op de
instandhoudingsdoelstellingen voor een Natura 2000-gebied de kwaliteit van de natuurlijke habitats of de
habitats van soorten in dat gebied kunnen verslechteren of een significant verstorend effect kunnen hebben
op de soorten waarvoor dat gebied is aangewezen. Bij elke bewerking zal een deel van de organische stof
mineraliseren. De stikstof die daarbij vrijkomt kan benut worden door de plant, tenzij de bewerking ver
buiten het groeiseizoen plaatsvindt. Dan is er risico van uitspoeling van de gemineraliseerde stikstof, ook
kan ploegen een verstorend effect hebben op de biodiversiteit in een gebied.
De beschreven invulling is een voortzetting van het huidige beleid. Al het kwetsbare blijvend grasland is
in beginsel gelegen binnen N2000 gebieden. Daarnaast is op dit moment ca.7 ha buiten N2000
aangewezen. In de periode 2014-2020 zijn ook de vogelrichtlijngebieden als kwetsbaar aangewezen, maar
dat wordt herzien.
Het ploegen en opnieuw inzaaien van blijvend grasland in de betreffende vogelrichtlijngebieden mag geen
significant negatief effect hebben op de instandhoudingsdoelen voor het betreffende Natura 2000-gebied.
Het bevoegd gezag voor het opstellen van het beheerplan voor het Natura 2000 gebied, provincies of
Rijkswaterstaat, geven in het beheerplan aan onder welke voorwaarden ploegen eventueel is toegestaan.
De reguliere voorwaarden met betrekking tot blijvend grasland blijven onverkort ook van toepassing op
graslanden in alle Natura 2000-gebieden.

3.10.5 Aanvullende GLMC (indien van toepassing)
Etableren van een bufferstrook langs droge sloten
Samenvatting:
Het verbod op het gebruik van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen in de bufferstrook van 1 meter
langs sloten die droogvallen gedurende de zomer
Territoriaal toepassingsgebied en definitie:
Een sloot die droogvalt gedurende de zomer is een gegraven geul van maximaal 10m breed die onder
normale omstandigheden droog staat vanaf 1 april tot 1 oktober. In feite bevat een sloot die droogvalt
gedurende de zomer alleen water bij wateroverlast. Nederland past een bufferstrook toe langs waterlopen
die in de zomer opdrogen (die waterlopen zijn in ieder geval droog in de periode van 1 april tot 1 oktober).
Voor die waterlopen geldt een minimumbreedte van 1 m voor bufferstroken .
Bij GLMC 4 zijn sloten die gedurende de zomer droogvallen uitgezonderd. Dit in overeenstemming met
punt 3.1.e van bijlage I bij Uitvoeringsverordening (EU) 2021/2289 van de Commissie. Langs deze
waterlopen die gedurende de zomer droog zijn (de waterlopen zijn in ieder geval droog in de periode van
1 april tot 1 oktober) wordt additioneel een bufferstrook ingevoerd met een minimumbreedte van 1 m.
Betrokken type landbouwers:
Alle landbouwers met landbouwgrond langs sloten die droogvallen gedurende de zomer.
Motivering van de bijdrage aan de belangrijkste doelstellingen van de GLMC-norm:

NL

227

De waterkwaliteit in Nederland voldoet nog niet aan de doelstellingen in de Kaderrichtlijn Water (KRW)
en de Europese Nitraatrichtlijn (NR). Er zitten nog te veel nitraat, fosfaat en gewasbeschermingsmiddelen
in het oppervlaktewater, omdat deze uit- en afspoelen van percelen. Maatregelen zijn nodig om de
waterkwaliteit te verbeteren, natuur te beschermen en de kosten van het zuiveren van drinkwater
betaalbaar te houden. Dat volgt ook uit de behoefteanalyse.
De effectiviteit van bufferstroken in het verminderen van uit- en afspoeling van nutriënten en
gewasbeschermingsmiddelen hangt samen met o.a. de helling van een perceel, de afwezigheid van
(buis)drainage, grondwaterstand, diepte van de bodem en eventuele bodemverdichting. Gelet op
geïdentificeerde behoefte 15 dient naast de verplichte bufferstrook langs alle waterlopen (GLMC 4) ook
langs een sloot die droogvalt gedurende de zomer (deze waterlopen zijn in ieder geval droog in de periode
van 1 april tot 1 oktober)bufferstroken van minimaal 1 meter breed gehanteerd te worden.
Binnen dit NSP zijn de ecoregeling, het ANLB, investeringen en samenwerking erop gericht om boeren te
stimuleren verdergaande stappen te zetten om nutrientenverliezen tegen te gaan, om het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen te verminderen en om de biodiversiteit te versterken. Hierbij is bij de
invulling van GLMC4 en GLMC 10 nadrukkelijk de deelnamebereidheid van de Nederlandse boeren aan
het GLB in het algemeen en genoemde interventies specifiek meegewogen. Het bereiken van een zo groot
mogelijke totale impact staat daarbij centraal.

NL

228

4 Elementen die gemeenschappelijk zijn voor verschillende
interventies
4.1 Definitie en minimumvereisten
4.1.1 Landbouwactiviteit

4.1.1.1 Definitie van productie
Het leveren van maatschappelijke diensten en goederen wordt in dit kader ook als productie beschouwd.

4.1.1.2 Definitie van instandhouding van landbouwareaal
4.1.1.2.1 Bouwland
Een landbouwareaal in een staat houden die begrazing of teelt mogelijk maakt zonder dat daarvoor
voorbereidende activiteiten nodig zijn die verder gaan dan activiteiten op basis van de gebruikelijke
landbouwmethoden en -machines.
Grasland dient minimaal eenmaal per jaar gemaaid te worden.
Het (overige) bouwland moet in een zodanige staat zijn, zodat regelmatig een akkerbouwgewas ingezaaid
kan worden.

4.1.1.2.2 Blijvende teelten
Een landbouwareaal in een staat houden die begrazing of teelt mogelijk maakt zonder dat daarvoor
voorbereidende activiteiten nodig zijn die verder gaan dan activiteiten op basis van de gebruikelijke
landbouwmethoden en -machines.
Het areaal blijvende teelt moet in een goede vegetatieve staat worden gehouden die productief potentieel
heeft.

4.1.1.2.3 Blijvend grasland
Een landbouwareaal in een staat houden die begrazing of teelt mogelijk maakt zonder dat daarvoor
voorbereidende activiteiten nodig zijn die verder gaan dan activiteiten op basis van de gebruikelijke
landbouwmethoden en -machines.
Grasland dient minimaal eenmaal per jaar gemaaid te worden.

4.1.2 Landbouwareaal

4.1.2.1 Elementen van agrobosbouwsystemen die op het landbouwareaal worden opgezet
of in stand worden gehouden
4.1.2.1.1 Bouwland
Een vorm van landbouw waarbij bomen en struiken bewust worden geteeld tussen niet-houtige gewassen
(akkerbouw of groenteteelt) op hetzelfde perceel, met maximaal 100 bomen/ha.
Agroforestry, ofwel boslandbouw, verwijst naar een teeltsysteem waarbij bomen en struiken bewust
worden gecombineerd met veehouderij, akkerbouw en/of groenteteelt op hetzelfde perceel. Deze
combinatie wordt ingezet om positieve interacties tussen gewassen, vee en de bomen en struiken te
stimuleren, en het verdienmodel te verbeteren. Dit laatste kan bijvoorbeeld door verbreding van het
verdienmodel door opbrengsten van fruit- en notenbomen. Agroforestry is, net als strokenteelt, een
teeltsysteem op bedrijfs- en perceelsniveau.
Agroforestry is een paraplubegrip en kent verscheidene vormen. In het NSP komen elementen hiervan op
verschillende plaatsen terug:
(1) Bomen en struiken in combinatie met gras- of bouwland. De agrariër kan dit op de volgende manieren

NL

229

registeren:
a. wanneer maximaal 100 bomen/ha aangeplant worden die verspreid staan over het perceel kan het
onderdeel uitmaken van bouw- of grasland en is geen aparte registratie van de bomen nodig.
b. een hoogstamboomgaard, waarbij de bomen verspreid staan over het perceel. Hiervoor bestaat één
gewascode.
c. stroken fruit- en notenbomen of bessenstruiken, die worden afgewisseld met stroken akkerbouw,
groenteteelt of grasland met vee. De stroken worden los van elkaar opgegeven, ieder met een eigen
gewascode.
d. Landschapselementen op een perceel gras- of bouwland, waaronder heggen en hagen, of bomenrijen.
Houtigen op bouw- en grasland zullen door RVO in eerste instantie geregisterd worden als
landschapselement. Als registratie als optie b of c (hoogstamboomgaard of rijen productieve teelt)
wenselijker is geeft de agrariër dit zelf aan bij RVO. Landschapselementen kunnen ingezet worden als
onderdeel van het niet-productief areaal op bouwland. Landschapselementen kennen geen
mestplaatsingsruimte.
(2) Voedselbossen als permanente teelt: dit gaat om een perceel met verschillende meerjarige boom- en
struiksoorten waarvan de soorten binnen afzienbare termijn voor eetbare producten zorgen. Dit past
binnen de gewascode voedselbosbouw.
(3) Wanneer percelen uit meer dan 100 bomen per hectare bestaan maakt het geen onderdeel uit van grasof bouwland. Wanneer in dit geval verschillende boom- en struiksoorten bewust worden geteeld tussen
niet-houtige gewassen, dierhouderij of beide, op hetzelfde perceel, (en de gewascode voedselbossen niet
past), kunnen de bomenrijen ook als stroken opgegeven worden. Waar onderscheid in stroken niet
mogelijk is kan de hoofdteelt geregistreerd worden.
Bij al deze vormen betreft het subsidiabele landbouwgrond, Als landbouwareaal komt tevens in
aanmerking boslandbouw op areaal dat in de periode tussen 2015 en 2022 werd aangemerkt als
landbouwareaal. Afhankelijk van de gewascodes die de agrariër kiest gelden andere eisen m.b.t.
mestplaatsingsruimte. De agrariër kiest zelf wat het best bij zijn/haar bedrijfsmodel past en of de bomen
ingezet worden als niet-productief areaal. Agroforestry staat in Nederland nog in de kinderschoenen. Bij
de mid-term review wordt geëvalueerd of bovenstaande aanpak voldoende werkt en hoe er verder
opgeschaald kan worden. Er volgt nog een gedetailleerdere instructie over het intekenen van bomen en
struiken in combinatie met gras- of bouwland.
De Nederlandse definitie bevat naast bomen ook struiken. De definitie luidt: ‘Een vorm van landbouw
waarbij bomen en struiken bewust worden geteeld tussen niet-houtige gewassen (akkerbouw of
groenteteelt) op hetzelfde perceel, met maximaal 100 bomen/ha.’
De motivatie om agroforestry van toepassing te laten zijn voor houtopstanden is enerzijds dat bij sommige
vormen van agroforestry, zoals kippenuitlopen, struiken effectiever zijn dan bomen, en anderzijds omdat
bomen vanuit landschappelijke- en biodiversiteitsdoelen niet overal in Nederland wenselijk zijn. Zo is het
in open klei- en veengebieden niet toegestaan om bomen te planten, en heeft dit tevens een negatief effect
op bijvoorbeeld weidevogelbeheer. Met struiken kan dan beter een duurzaam grondgebruik worden
bereikt.

4.1.2.1.2 Blijvende teelten
A1. voedselbos:
een perceel met verschillende meerjarige boom- en struiksoorten waarvan de soorten binnen afzienbare
termijn voor eetbare producten zorgen, onder de volgende voorwaarden:
1o. er mag een kruinlaag van hogere bomen staan die een ondersteunende functie voor de andere soorten
heeft;
2o. er zijn minimaal drie verticale vegetatielagen;
3o. de kruinlaag en vegetatielagen mogen nog in ontwikkeling zijn;

NL

230

A2. overige vormen van boslandbouw, niet zijnde voedselbossen, waarbij verschillende boom- en
struiksoorten bewust worden geteeld tussen niet-houtige gewassen, dierhouderij of beide, op hetzelfde
perceel, bestaande uit meer dan 100 bomen/ha.

4.1.2.1.3 Blijvend grasland
Een vorm van landbouw waarbij bomen en struiken bewust worden gecombineerd met dierhouderij op
hetzelfde perceel, met maximaal 100 bomen/ha.

4.1.2.2 Bouwland
4.1.2.2.1 Andere opmerkingen in verband met de definitie van bouwland
N.v.t.

4.1.2.3 Blijvende teelten
4.1.2.3.1 Definitie van kwekerijen
Arealen met jonge houtachtige planten in de open lucht, bestemd om later te worden verplant, en wel
kwekerijen van:
- wijnstokken en moederplanten;
- vruchtbomen en kleinfruitgewassen;
- siergewassen;
- voor de verkoop bestemde bosplanten, exclusief de in het bos gelegen bosboomkwekerijen voor de eigen
behoefte van het bedrijf;
- bomen en heesters ter beplanting van tuinen, parken, straten en wegbermen (bijvoorbeeld haagplanten,
rozen en andere sierheesters, sierconiferen), alsmede onderstammen en jonge zaailingen ervan)

4.1.2.3.2 Definitie van hakhout met korte omlooptijd
Boomsoorten behorende tot het geslacht wilg (Salix) met een maximale omlooptijd van vijf jaar
Voor populieren, wilgen, essen of elzen geldt een plantdichtheid van minstens tienduizend stoven per
hectare.

4.1.2.3.3 Andere opmerkingen in verband met de definitie van blijvende teelten
N.v.t.

4.1.2.4 Blijvend grasland
4.1.2.4.1 Definitie van grassen en andere kruidachtige voedergewassen
Alle kruidachtige planten die in Nederland traditioneel in natuurlijk grasland voorkomen en/of normaliter
in zaadmengsels voor grasland worden opgenomen, ongeacht of het betrokken grasland voor het weiden
van dieren wordt gebruikt.

4.1.2.4.2 Besluit om “ploeg”criterium te gebruiken in verband met de classificatie van blijvend
grasland
: Nee
4.1.2.4.3 Besluit om het criterium “frezen” te gebruiken in verband met de classificatie van blijvend
grasland
: Nee
4.1.2.4.4 Besluit om het criterium “opnieuw inzaaien met andere grassoorten” te gebruiken in verband met
de classificatie van blijvend grasland en de beschrijving ervan in geval van een positief antwoord
: Nee
4.1.2.4.5 Besluit in verband met het meerekenen van andere soorten, zoals struiken en/of bomen die
diervoeder produceren, mits de grassen en andere kruidachtige voedergewassen blijven overheersen
: Nee
4.1.2.4.6 Besluit in verband met het meerekenen van andere soorten, zoals struiken en/of bomen die
kunnen worden begraasd of die diervoeder produceren, waarbij grassen en andere kruidachtige
voedergewassen traditioneel niet overheersen of afwezig zijn in de graasgedeelten

NL

231

Besluit in verband met het meerekenen van andere soorten, zoals struiken en/of bomen die kunnen worden
begraasd of die diervoeder produceren, waarbij grassen en andere kruidachtige voedergewassen
traditioneel niet overheersen of afwezig zijn in de graasgedeelten : Nee
a) in geval van positief antwoord, van toepassing op de hele lidstaat/regio? : Nee
b) in geval van een negatief antwoord op vraag a), alleen van toepassing op land dat deel uitmaakt van de
gangbare plaatselijke praktijken? : Nee
c) in geval van een negatief antwoord op vraag a), niet beperkt tot of van toepassing op andere gebieden
dan gangbare plaatselijke praktijken? : Nee
4.1.2.4.7 Andere opmerkingen in verband met de definitie van blijvend grasland
Als blijvend grasland wordt beschouwd grond met een natuurlijke of ingezaaide vegetatie van grassen of
andere kruidachtige voedergewassen die minimaal vijf jaar niet in de vruchtwisseling van het bedrijf is
opgenomen. Meer dan 50% van de grond moet bestaan uit grassen of andere kruidachtige gewassen.
Mengsels van gras en stikstofbinders tellen mee. Riet en heide vallen hier niet onder.
4.1.2.5 Andere opmerkingen in verband met de definitie van landbouwareaal in het algemeen
De situatie op de peildatum is bepalend of sprake is van landbouwgrond.

4.1.3 Subsidiabele hectare

4.1.3.1 Criteria aan de hand waarvan overheersing van de landbouwactiviteit kan worden
vastgesteld indien het land ook voor niet-landbouwactiviteiten wordt gebruikt
Er is geen sprake van noemenswaardige hinder indien:
- maximaal 90 dagen in het jaar van aanvraag niet-landbouwactiviteiten plaatsvinden en
- de landbouwgrond na afloop van deze activiteiten weer in een staat verkeert waarin begrazing of teelt
mogelijk is;
Indien op een landbouwareaal voor meer dan 90 dagen niet-landbouwactiviteiten plaatsvinden in het kader
van
contracten op basis van subsidieregelingen ANLb of de Catalogus Groenblauwe diensten is geen sprake
van
noemenswaardige hinder
Op grond van de Algemene wet bestuursrecht zal iedere beslissing omtrent niet noemenswaardige hinder
een bezwaarclausule bevatten.

4.1.3.2 Criteria om te waarborgen dat de grond ter beschikking van de landbouwer staat
Op de peildatum van het jaar waarover steun wordt aangevraagd heeft de landbouwer de grond ter
beschikking, vanuit eigendom, huur of erfpacht, dan wel met toestemming van de eigenaar, verhuurder of
(erf)verpachter voor het gebruik van het perceel.

4.1.3.3 Periode waarin een areaal moet voldoen aan de definitie van “subsidiabele hectare”
Gedurende het kalenderjaar waarop de steunaanvraag betrekking heeft moet worden voldaan aan de
definitie van subsidiabele hectare. Een tijdelijke andere functie is toegestaan, mits dat geen belemmering
vormt voor de doelen die met de interventie worden nagestreefd.

4.1.3.4 Besluit in verband met het meerekenen van arealen die slechts om het jaar voor
landbouwactiviteiten worden gebruikt
: Nee
4.1.3.5 Besluit in verband met het meerekenen van andere landschapselementen (die in het kader van
GLMC-normen niet worden beschermd) op voorwaarde dat ze niet overheersen en de uitvoering van een
landbouwactiviteit niet aanzienlijk belemmeren door de oppervlakte die ze beslaan
: Ja
Als landschapselementen worden aangemerkt:

NL

232

a) landschapselementen: begroeide terrein- en waterdelen
begroeide terreindelen:
- houtige elementen:
o (boomgroepen met een maximum oppervlakte van 1,5 hectare op maaiveldniveau ,
o geïsoleerde bomen
o heggen/hagen
o houtsingels/houtwal
o struwelen
waterdelen:
- waterlopen, niet zijnde grachten, smaller dan tien meter (van insteek naar insteek), waarbij
geldt dat ze geheel meetellen als ze voor minimaal de helft van de lengte van de waterloop
smaller zijn dan tien meter;
- watervlakten met een oppervlakte tussen 0,001 hectare en 0,5 hectare.
b) overige elementen (niet productieve gronden) :
- rietkragen/rietzoom,
- stroken/randen van gras/kruiden die niet bij landbouwproductie horen, zo ook schouwpaden en
zand- en tuunwallen.
4.1.3.6 Besluit om op blijvend grasland met geïsoleerde niet-subsidiabele elementen vaste
verlagingscoëfficiënten toe te passen om het subsidiabel areaal te bepalen
: Nee
4.1.3.7 Besluit om de subsidiabiliteit van arealen die subsidiabel waren en niet meer voldoen aan de
definitie van “subsidiabele hectare” uit hoofde van artikel 4, punt 4, a) en b), van de VSP te behouden
vanwege de uitvoering van nationale regelingen, waarvan de voorwaarden compatibel zijn met de
interventies van het in artikel 63, lid 2, van de horizontale verordening bedoelde geïntegreerd systeem
voor de natte teelt van niet in bijlage I vermelde producten en die bijdragen tot een of meer milieu- of
klimaatgerelateerde doelstellingen van de VSP
: Ja
Natte teelten op areaal als bedoeld in artikel 4, vierde lid, onderdeel c, onder ii van verordening
2021/2115 worden als landbouwproductie aangemerkt en daarmee ook tot de subsidiabele hectare worden
gerekend.
The national scheme we refer to is the ecoscheme, more specific the activity paludiculture (natte teelt
H06) . National legislation: Uitvoeringsregeling artikel 18f. De ecoactiviteit natte teelt (H06) bevat de
volgende voorwaarden:
1°. de landbouwer teelt een gewas uit de gewassenlijst ‘natte teelt’ als bedoeld in bijlage 5.1 als
hoofdgewas met een zichtbare bedekking;
2°. de teelt vindt plaats op areaal dat tussen 2015 en 2022 werd aangemerkt als landbouwareaal; en
3°. de landbouwer oogst het gewas ten minste eenmaal per kalenderjaar.
Het betreft de volgende gewassen uit de gewassenlijst: Azola, Cranberry, Lamsoor, Lisdodde, Riet, Wilde
rijst, Zeekraal

4.1.4 Actieve landbouwer

4.1.4.1 Criteria om te bepalen welke landbouwers ten minste een minimumniveau aan
landbouwactiviteit verrichten
Inschrijving in het handelsregister, bedoeld in artikel 2 van de Handelsregisterwet 2007,

NL

233

onder de vermelding van de verkorte omschrijving van de landbouwactiviteit en de daarbij behorende
code van de Standaard Bedrijfsindeling (SBI) beginnend met de cijfers 011, 012, 013, 014, 015, 016 of
1051, voor zover minimaal 50% van de melk die wordt verwerkt op het eigen melkveebedrijf
geproduceerd wordt.
Indien de landbouwactiviteit een nevenactiviteit betreft, waaronder begrepen het in stand houden van het
landbouwareaal, moet worden aangetoond dat de landbouwactiviteit een aanzienlijk deel (1/3) uitmaakt
van de economische activiteiten van het bedrijf.
Een verlaging van de eis 1/3 (aanzienlijk deel vd economische activiteiten) tot 1/5 is na overleg met LTO
niet nodig gebleken.
De criteria voor inschrijving bij de KVK zijn:
1. Het bedrijf levert diensten en/of producten.
2. Het bedrijf vraagt hiervoor meer dan de kostprijs.
3. Het bedrijf doet zaken met derden en gaat de concurrentie aan met ondernemers die dezelfde of
gelijkwaardige diensten of producten verkopen.
Ook voor landbouwers gelden deze algemene criteria voor ondernemingen en daarnaast zijn er specifieke
bedrijfscodes voor het soort landbouwbedrijf. Hiermee is geborgd dat er een bepaald minimum niveau aan
ondernemingsactiviteiten en landbouwactiviteiten in de zin van het GLB recht worden uitgevoerd.
Daarnaast zal door middel van AMS voor alle landbouwgrond worden gecontroleerd of er is voldaan aan
de minimum activiteit op de landbouwgrond (maaien). Daarmee is er ook voor de landbouwers die onder
de 5000 euro grens blijven geborgd dat er een bepaalde mate van minimum landbouwactiviteit
plaatsvindt.

4.1.4.2 Besluit om een negatieve lijst van niet-landbouwactiviteiten te gebruiken als
aanvullend instrument
: Nee
4.1.4.3 Besluit tot vaststelling van een bedrag aan rechtstreekse betalingen, niet hoger dan 5 000 EUR,
waarbij de landbouwers in elk geval worden beschouwd als “actieve landbouwers”
: Ja
Er wordt een drempel gesteld van EUR 5000,- om de administratieve lasten voor de landbouwer als ook
de uitvoeringslasten door het Betaalorgaan te verminderen.
In de uitvoeringspraktijk en tijdens Europese audits is gebleken dat de actieve landbouwer toets toch wel
de nodige extra lasten met zich mee kan brengen. Een drempel voor vrijstelling leidt tot vereenvoudiging
van de uitvoering en verlaging administratieve lasten van de aanvragers.
Het gevolg van het doorvoeren van deze vereenvoudiging is dat het de ruimte biedt aan de “kleine boeren”
(o.a. hobbyhouders met wat landbouwgrond en gepensioneerde actieve boeren, nu vaak de meer natuur
inclusieve boeren) om deel te nemen aan het GLB.
De omslag naar meer doelgerichte betalingen betekent ook een omslag van inkomensondersteuning naar
bijdragen in duurzaamheid. Gelet op de grote opgave om de gestelde het doelen te realiseren geldt dat alle
kleine beetjes helpen.
Dit betreft ca. 12.000 boeren.

NL

234

4.1.5 Jonge landbouwer

4.1.5.1 Maximale leeftijdsgrens
Maximale leeftijdsgrens: 40
4.1.5.2 Voorwaarden om “bedrijfshoofd” te zijn
1. Oefent als natuurlijk persoon een landbouwbedrijf uit in eigen naam.
2. Is (mede) belast met de dagelijkse bedrijfsvoering.
3. Heeft als natuurlijk persoon blokkerende zeggenschap als bestuurder van een rechtspersoon,
beherende vennoot, maat in de maatschap of als bestuurder van een vereniging of stichting.
4.1.5.3 Vereiste passende opleiding en/of vaardigheden
Een landbouwdiploma ofwel een bewijs van vakbekwaamheid. Hiervoor geldt minimaal één van
volgende bewijzen:
1. een diploma of een getuigschrift van een basisopleiding landbouw, tuinbouw of aanverwant op het
niveau hoger secundair, hoger niet-universitair of universitair onderwijs
2. een bewijs van ten minste 2 jaar aantoonbare ervaring met land- en tuinbouwproductie op het tijdstip
van de steunaanvraag, aangevuld met een diploma of een getuigschrift van een cursus op het gebied van
bedrijfsovername, agrarische bedrijfsvoering of aanverwant.
Aantoonbare ervaring met land- en tuinbouwproductie, op basis van verklaring van ervaring als:
· zelfstandig helper, bedrijfsleider tweede categorie, meewerkend echtgenoot of niet betaald geregeld
meewerkend gezinslid op een landbouwbedrijf;
· werknemer op een landbouwbedrijf;
. stagiair op een landbouwbedrijf.
4.1.5.4 Andere opmerkingen in verband met de definitie van jonge landbouwer
Algemene definitie jonge landbouwer:
De jonge landbouwer is jonger dan 40 jaar op 31 december van het jaar waarin de steun wordt
aangevraagd, is bedrijfshoofd en beschikt over een adequate vakbekwaamheid en/ of vaardigheden.
De drie componenten leeftijd, bedrijfshoofd, opleiding en vaardigheden, zijn nader gespecificeerd in
4.5.1.1 (leeftijd), 4.1.5.2 (bedrijfshoofd), 4.1.5.3 (opleiding en vaardigheden).

4.1.6 Nieuwe landbouwer

4.1.6.1 Voorwaarden om voor het eerst “bedrijfshoofd” te zijn
nvt

4.1.6.2 Vereiste passende opleiding en vaardigheden
-

4.1.7 Minimumvereisten voor het ontvangen van rechtstreekse betalingen

4.1.7.1 Drempelwaarde
Drempelwaarde in ha:
Drempelwaarde in EUR: 500
4.1.7.2 Verklaring
De drempel is even hoog als de drempel zoals deze in de jaren 2015 tot en met 2022 van toepassing was,
daarmee een bekend gegeven voor de landbouwers.
Verhogen van de drempel is niet opportuun:,. De drempel van 500,- komt overeen met ca. 2 ha
landbouwgrond. Juist ook de wat kleinere boeren, met betalingen tussen de 500,- en 2000,- dragen bij aan
de realisatie van de doelen d, e en f.: het betreft ca. 4200 boeren in die groep. Die willen we niet uitsluiten

NL

235

en door de drempel gelijk te houden wordt voorkomen dat een grote groep landbouwers niet meer in
aanmerking zal komen voor betaling. Ook zijn die boeren in de regel allemaal verplicht om de
landbouwtelling in te vullen, waardoor zij geen disproportionele administratieve last zullen ervaren.
Van de bedrijven die in de periode 2015 t/m 2022 niet voor betaling hebben geopteerd, gaat het nagenoeg
in alle gevallen om intensieve bedrijven (dierhouderij of glastuinbouw) met veelal minder dan 2 ha grond.
Verlagen van de drempel zal daarmee dan ook niet die significante bijdrage aan de doelstellingen
opleveren.
Met betrekking tot de uitvoeringslasten: het uitvoeringsproces staat en is zodanig geoptimaliseerd dat
meer of minder aanvragers niet veel verschil uit maakt.
Het ophogen van de grens geeft geen lastenverlichting voor betaalorgaan en aanvragers. Het bestaande
systeem is geautomatiseerd en werkt goed. Het ophogen van de grens leidt tot een toename van lasten bij
het betaalorgaan omdat IT systemen aangepast moeten worden, de communicatie naar de sector aangepast
moet worden en de regelgeving aangepast moet worden. Het draagt ook niet bij aan stabiliteit in de sector.

NL

236

4.1.8 Andere in het GLB-plan gebruikte definities
Titel
Permanente kas of vaste
beschutting

Beschrijving

Permanente kas of vaste beschutting: Grond die zich onder een permanente kas of vaste beschutting bevindt wordt als niet
subsidiabel aangemerkt

Andere hoofdfunctie: Areaal waarvan de hoofdfunctie niet het uitvoeren van een landbouwactiviteit is wordt als niet-subsidiabel
aangemerkt.

Het gaat dan onder meer om:
- moes- en siertuinen;
- bermen tot een breedte van drie meter van de weg of breder voor zover de verkeersbestemming de landbouw hindert;
- speelweides;
- stroken grasland langs verharde landingsbanen voor vliegverkeer;
Andere hoofdfunctie

- onverharde landingsbanen voor luchtsport en luchtvaart;
- stroken langs gebouwen of kassen, smaller dan 1 meter;
- geluidswallen;
- springweides;
- kinderboerderijen;
- areaal waarop installaties voor de benutting van zonne-energie aanwezig zijn voor zover dat het uitvoeren van de
landbouwactiviteit onmogelijk maakt.

NL

237

NL

4.2 Element in verband met rechtstreekse betalingen
4.2.1 Beschrijving van de vaststelling van de betalingsrechten, indien van
toepassing, en werking van de reserve

4.2.1.1 Rechten
Blijft u rechten gebruiken ten minste gedurende het eerste jaar waarin de [verordening GLB-plannen]
wordt toegepast? : Nee
Indien ja, bent u van plan de rechten in die periode niet langer te gebruiken? : Nee
4.2.1.2 Territorialisatie
Past u de territorialisering van de BIS toe? (art. 22, lid 2) : Nee
Differentieert u het systeem van rechten volgens de groep gebieden? : Nee
Definitie van
de groep
gebieden

Gebruikt u
rechten in die
groep gebieden?

Indien ja, wat is het
Bent u van plan niet langer gebruik te maken
eerste jaar zonder
van rechten in de nieuwe
rechten (artikel 23,
programmeringsperiode na 2020 (art. 19, lid 2)?
lid 2)?

Toelichting

4.2.1.3 Systeem van interne convergentie
Differentiëert u de methode voor interne convergentie volgens de groep gebieden? : Nee
4.2.1.4 Werking van de reserve
Past u een reserve toe in elke groep gebieden (art. 26, lid 2)? : Nee
Differentiëert u de methode voor de vaststelling van de reserve volgens de groep gebieden? : Nee
Beschrijving van het systeem voor de vaststelling van de reserve
Categorieën in aanmerking komende landbouwers en andere regels in verband met toewijzingen uit de
reserve. (Artikel 26)
Titel van de categorie

Beschrijving

Voorschriften

Prioriteit

Young farmer

/

1

New Entrant

/

1

Voorschriften in verband met de financiële aanvulling van de reserve
Voorschriften in verband met het vervallen van de betalingsrechten en de overdracht naar de reserve
Andere elementen in verband met de reserve
4.2.1.5 Voorschriften in verband met overdrachten van betalingsrechten (indien van toepassing)

4.2.2 Verlaging van de rechtstreekse betalingen

4.2.2.1 Beschrijving van de verlaging en/of plafonnering van rechtstreekse betalingen
Past u verlaging van de betalingen toe? : Nee
Past u plafonnering toe (d.w.z. 100 % verlaging)? : Nee
4.2.2.2 Aftrek van de arbeidskosten
Past u aftrek van de arbeidskosten toe? : Nee

NL

238

4.2.2.3 Geraamde opbrengsten van de verlaging van de rechtstreekse betalingen en
plafonnering voor elk jaar
Aanvraagjaar

2023 2024 2025 2026 2027 Toelichting

Boekjaar

2024 2025 2026 2027 2028

Totale jaarlijkse geraamde opbrengst (EUR)

0

0

0

0

0

- gebruik voor herverdelingsbetaling (EUR)

0

0

0

0

0

- gebruik voor andere interventies in de vorm van rechtstreekse betalingen (EUR)

0

0

0

0

0

- overdracht naar het Elfpo (EUR)

0

0

0

0

0

4.2.3 Toepassing op het niveau van de leden van rechtspersonen of groepen/ op
het niveau van de groep van verbonden rechtspersonen (artikel 110)
- Toepassing van in de [VSP] of [horizontale verordening] vastgestelde drempels/bovengrenzen op
het niveau van de leden van rechtspersonen of groepen:
Artikel 17, lid 4, van [VSP] Verlaging van betalingen
Pas drempel toe : Nee
Artikel 29, lid 6, eerste alinea, van [VSP] CRIS
Pas drempel toe : Nee
Artikel 30, lid 4, van [VSP] CISYF
Pas drempel toe : Nee
Artikel 17, lid 1, van [VSP] Financiële discipline
Pas drempel toe : Nee
- In het geval van door de lidstaat vastgestelde drempels/bovengenzen; toepassing van deze
drempels/bovengrenzen op het niveau van de leden van rechtspersonen/groepen:
Artikel 28 van [VSP] Betaling voor jonge landbouwers
Pas drempel toe : Nee
Artikel 31 van [VSP] Ecoregelingen
Pas drempel toe : Ja
Rechtvaardig uw beslissing
Voor groepen landbouwers gelden dezelfde bepalingen als voor individuele. Het maximale subsidiebedrag
per hectare dat wordt uitbetaald aan de begunstigden kan jaarlijks variëren op basis van een herijking van
deelname, rekening houdend met de niveaus goud, zilver en brons.
Interventies:
I.31 - Eco-regeling voor klimaat en leefomgeving
Artikelen 32-34, van [VSP] CIS
Pas drempel toe : Nee
Artikel 70 van [VSP] Milieu-, klimaat- en andere beheersverbintenissen
Pas drempel toe : Ja
Rechtvaardig uw beslissing
I.70.1. ANLb
De eindbegunstigde is een gecertificeerd agrarisch collectief. Dit is een vereniging met
rechtsbevoegdheid. Het certificaat wordt op basis van een programma van eisen verstrekt en ge-audit door
een onafhankelijke certificeringscommissie, ingesteld door de overheid. In het certificaat is opgenomen

NL

239

NL

dat de deelnemende landbouwers en andere grondbeheerders gezamenlijk subsidie krijgen voor de
beheeractiviteiten die op hun grond worden uitgevoerd, en zij gezamenlijke verantwoordelijkheid zijn
voor een EU-conforme realisatie van de afgesproken prestaties van het collectief zoals vastgelegd in de
beschikking. Het collectief is in haar juridische entiteit van vereniging de ontvanger van de subsidie, en
dus voor de overheid aan te merken als eindbegunstigde. Het collectief betaalt vervolgens de leden die de
daadwerkelijke uitvoering doen, de grondbeheerders. De verantwoordelijkheden tussen het collectief en
de agrariër of andere grondbeheerder wordt vastgelegd in een privaatrechtelijk contract. Het collectief in
zijn geheel bestaat uit grondbeheerders, die elk afzonderlijk in aanmerking kunnen komen voor
inkomensondersteuning en ecoregeling uit de 1e Pijler van het GLB, en kan ook leden bevatten die niet
grondbeheerder zijn.
De eindbegunstigde is een gecertificeerd agrarisch collectief. Dit is een vereniging met
rechtsbevoegdheid. Het certificaat wordt op basis van een programma van eisen verstrekt en ge-audit door
een onafhankelijke certificeringscommissie, ingesteld door de overheid. Het collectief is in haar juridische
entiteit van vereniging de ontvanger van de subsidie, en dus voor de overheid aan te merken als
eindbegunstigde. Het collectief betaalt vervolgens de leden die de daadwerkelijke uitvoering doen, de
grondbeheerders. De verantwoordelijkheden tussen het collectief en de agrariër of andere grondbeheerder
wordt vastgelegd in een privaatrechtelijk contract. Het collectief in zijn geheel bestaat uit
grondbeheerders, maar kan ook leden bevatten die niet grondbeheerder zijn.
Het collectieve stelsel bestaat uit 2 hoofdprocessen:
1. Het hoofdproces om te komen tot een beschikking. De beschikking is vooral gebaseerd op het
natuurbeheerplan, het openstellingsbesluit en de gebiedsaanvragen. Het is een tenderprocedure
waarin een collectief aangeeft hoeveel hectares en minimum/maximum beheerfuncties zij kan
realiseren en voor welke prijs. Deze beheerfuncties samen vormen een mozaïek dat de
biodiversiteit en/of watermaatregelen ondersteunt. Het doel van de verbintenis is om een bepaald
aantal hectares leefgebied te realiseren. Het resultaat van dit proces is een bepaalde minimale en
maximale (100% - 115%) omvang te realiseren leefgebied, minimumeisen voor de samenstelling
van beheerfuncties en een afgesproken hectareprijs.
2. Het hoofdproces uitvoering en verantwoording van de beschikking. Daar waar het vorige proces
het doel heeft om te komen tot een afspraak tussen overheid en collectief over een
resultaatsubsidie, vastgelegd in de beschikking, heeft het proces van uitvoering en verantwoording
van de beschikking tot doel om vast te stellen dat het proces conform bestaande (Europese) weten regelgeving is uitgevoerd en er geen sprake is van overcompensatie. Daarbij staat de
beschikking centraal. Een collectief moet altijd voldoen aan de beschikking. Daarnaast is het voor
het collectief verplicht om al haar beheeractiviteiten vast te leggen in een database die wordt
beheerd door het Betaalorgaan. Deze database behoort altijd actueel te zijn waardoor het
Betaalorgaan op ieder gewenst moment kan controleren of het beheer voldoet aan de beschikking.
Deze database levert de brongegevens voor het doorvoeren van administratieve controles en
controles in het veld. Een collectief kan veranderingen aanbrengen aan haar beheer. Deze
flexibiliteit kan bestaan uit wijzigingen in activiteit, plaats en looptijd. Veranderingen kunnen
alleen worden doorgevoerd wanneer:
a. dit wordt gedaan nadat de informatie in de database is aangepast;
b. de verandering ecologisch is gemotiveerd.
Bedragen en steunpercentages
De uitbetaling aan het collectief wordt bepaald door een tender, en bestaat uit een hectareprijs voor het
beheer in het leefgebied. De uitbetaling is dus een resultaatsubsidie voor het realiseren van een hectare
leefgebied. Er kan meerdere malen per jaar een deelbetaling plaatsvinden.
De hectareprijs
In het stelsel wordt subsidie verleend per hectare leefgebied. Op basis van de doelen in een gebied worden
beheermozaïeken samengesteld bestaande uit de gewenste verhouding in omvang beheerfuncties en de
geprefereerde beheeractiviteiten. Het collectief koppelt aan deze beheerfuncties/-activiteiten een voor het

NL

240

NL

gebied realistisch bedrag per hectare. Dit bedrag per hectare voor het realiseren van een gebiedsspecifiek
leefgebied wordt opgenomen in de gebiedsaanvraag van het collectief. De overheid beoordeelt de
gebiedsaanvraag. Omdat de gebiedsaanvraag van elk collectief anders is (ander gebied, andere
beheerfuncties/activiteiten) zal de hectareprijs verschillen tussen de collectieven.
De maximaal uit te betalen vergoeding per activiteit en hectare
Er is dus sprake van een vaste maximaal uit te betalen vergoeding, zoals per activiteit aangegeven bij de
beschrijving hier onder van de verschillende leefgebieden/categorieën en opgenomen in de bijlage
koppeltabel ANLb. In de koppeltabel wordt ook onderscheid gemaakt tussen zand, klei en veengrond. De
maximale vergoeding van een activiteit is gekoppeld aan de grondsoort .
Deze maximale vergoedingen zijn veelal alleen mogelijk in combinatie met een andere activiteit, waarbij
het aangegeven bedrag de vergoeding is voor de combinatie van activiteiten. Bij de beschrijving van de
leefgebieden wordt ook aangegeven welke (clusters van) beheeractiviteiten er mogelijk zijn binnen een
beheerfunctie. Als in het Natuurbeheerplan bijvoorbeeld staat dat voor het leefgebied open grasland
minimaal 2% beheerfunctie ‘creëren nat biotoop’ verplicht is, dan betekent dit dat alle kruisjes
(beheeractiviteiten) binnen dit leefgebied met deze beheerfunctie mogelijk zijn. Dit houdt in dat er dus
verschillende groepen van beheeractiviteiten kunnen worden uitgevoerd, zoals plas-dras, hoog waterpeil
en bijvoorbeeld natuurvriendelijke oever. Per leefgebied of categorie geeft de koppeltabel dus tevens het
minimum aantal beheeractiviteiten aan die een collectief moet verrichten doordat het collectief met haar
uitgevoerde beheeractiviteiten minimaal het beheer moet voeren, binnen de in de beschikking opgenomen
beheerfuncties, zodat de hectareprijs is verantwoord.
In het ANLb onderscheiden we de volgende leefgebieden/categorieën:
Open grasland: Het leefgebied open grasland bestaat uit open landschappen met overwegend grasland,
waarvan een substantieel deel uit vochtig en kruidenrijk grasland bestaat. Vaak is dit leefgebied
doorsneden met een fijnmazig netwerk van lijnvormige wateren: sloten, weteringen en vaarten. Er kan in
beperkte mate opgaande begroeiing aanwezig zijn, bijvoorbeeld in de vorm van beplanting rond erven of
bomenlanen.
De prioriteit bij het beheer ligt bij broedende weidevogels, maar ook wintergasten worden door dit
leefgebied bediend. Voor wat betreft de broedende weidevogels is Nederland internationaal gezien vooral
van belang voor de grutto, maar ook voor bijvoorbeeld de scholekster, slobeend en tureluur. Beheer voor
soorten van open grasland is gericht op het creëren en handhaven van een aantrekkelijk vestigingsbiotoop,
een rustperiode waarin veilig kan worden gebroed en kuikens voldoende voedsel kunnen vinden en veilig
opgroeien. Op die manier kan er voldoende nageslacht komen.
Binnen dit leefgebied zijn de volgende activiteiten subsidiabel:

NL

241

NL

Open Akker: Het leefgebied open akker bestaat uit landschappen met overwegend bouwland waarin wordt
voldaan aan de eisen die akkersoorten stellen. Bouwland bestaat uit akkers bebouwd met gewassen zoals
granen, aardappels of suikerbieten. De akkers zijn doorsneden met bermen, sloten en meer of minder
opgaande begroeiing. De belangrijkste ecologische eisen van akkersoorten zijn: voldoende voedsel en
veilige broedgebieden in de zomer en voldoende voedsel en rustgebieden in de winter.
Binnen dit leefgebied zijn de volgende activiteiten subsidiabel:

Dooradering (landschap): Het leefgebied dooradering bestaat uit een breed scala aan opgaande en natte
landschapselementen met uiteenlopende dimensies.
De opgaande elementen bestaan uit o.a. bomenrijen, singels, struweel en ruigte. Kenmerkende doelsoorten
van zijn zowel soorten die voedsel in deze landschapselementen zelf vinden als broedvogels die er
broeden maar voedsel daarbuiten vinden (zomer en winter). De natte elementen bestaan uit watergangen
en poelen. De aanwezigheid van poelen en sloten is van belang voor het voorkomen van amfibieën en
libellen, en werken vaak als stapstenen. Met behulp van het ANLb kan onderhoud van
landschapselementen worden georganiseerd met als doel de instandhouding van deze elementen te
waarborgen en het creëren en behouden van voortplantingshabitat en rust, schuil- en foerageerplekken.
Binnen dit leefgebied zijn de volgende activiteiten subsidiabel:
Categorie Water: Een groot deel van de landbouwpercelen in Nederland heeft een watergang als grens. De
oevers van de watergangen kunnen door aanpassing van het normale talud (vloeiender overgang landwater bijvoorbeeld) veel diversiteit in flora en fauna bevatten en bijdragen aan de waterkwaliteit. Ook het
natuurvriendelijk schonen van watergangen draagt bij aan de waterkwaliteit. Om in te spelen op
veranderende klimaatomstandigheden is er daarnaast behoefte aan mogelijkheden het water (tijdelijk) op
een andere manier te beheren. Daarnaast worden beheermaatregelen via de categorie Water ingezet om
aan de fysisch chemische en biologische maatlatten uit de Kaderrichtlijn Water (KRW) te voldoen.
Binnen deze categorie zijn de volgende activiteiten subsidiabel:

NL

242

NL

Categorie Water: Een groot deel van de landbouwpercelen in Nederland heeft een watergang als grens. De
oevers van de watergangen kunnen door aanpassing van het normale talud (vloeiender overgang landwater bijvoorbeeld) veel diversiteit in flora en fauna bevatten en bijdragen aan de waterkwaliteit. Ook het
natuurvriendelijk schonen van watergangen draagt bij aan de waterkwaliteit. Om in te spelen op
veranderende klimaatomstandigheden is er daarnaast behoefte aan mogelijkheden het water (tijdelijk) op
een andere manier te beheren. Daarnaast worden beheermaatregelen via de categorie Water ingezet om
aan de fysisch chemische en biologische maatlatten uit de Kaderrichtlijn Water (KRW) te voldoen.
Binnen deze categorie zijn de volgende activiteiten subsidiabel:

Categorie Klimaat: Het gaat met name om waterberging, vasthouden van water en het opvangen van
waterpieken en verzilting. Daarnaast wordt er ingezet op het vastleggen van CO2 en het reduceren van

NL

243

NL

broeikasgassen. Het gaat hier met name om bodemmaatregelen. De categorie klimaat draagt bij aan het
behalen van doelen uit de nationale klimaatadaptatiestrategie, het klimaatakkoord en de bossenstrategie.
Binnen deze categorie zijn de volgende activiteiten subsidiabel:

Interventies:
I.70.1 - Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb)
Artikel 71 van [VSP] Natuurlijke en andere gebiedsspecifieke beperkingen
Pas drempel toe : Nee
Artikel 72 van [VSP] Gebiedsspecifieke nadelen als gevolg van bepaalde verplichte vereisten
Pas drempel toe : Nee
Artikel 73 van [VSP] Investeringen
Pas drempel toe : Ja
Rechtvaardig uw beslissing
I.73.1. productieve investeringen landbouwer
De begunstigde is dus een landbouwer: “een natuurlijk persoon of rechtspersoon dan wel een groep
natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de rechtspositie van de groep en haar leden volgens het
nationale recht, van wie het bedrijf zich bevindt binnen het territoriale toepassingsgebied van de verdragen
als omschreven in artikel 52 VWEU in samenhang met de artikelen 349 en 355 VWEU, en die een
landbouwactiviteit uitoefent.” De begunstigde kan ook een jonge landbouwer zijn. Steunpercentages:
a) Investering van tenminste € 50.000 met een subsidiepercentage van maximaal 65% en een te
verstrekken subsidiebedrag van ≥ € 20.000
b) Investeringen van tenminste € 25.000 met een subsidiepercentage van 80% en een te verstrekken
subsidiebedrag van tenminste € 20.000
c) Op basis van eenheidsprijs en forfaitaire bedragen.
I.73.2 niet productieve investeringen landbouwbedrijven
De begunstigden zijn deelnemers die behoren tot de volgende categorieën:

NL

244

NL

a.
b.
c.
d.
e.

landbouwbedrijven die voldoen aan de definitie ‘active farmer’.
grondeigenaren;
grondgebruikers;
overige (natuurlijke en rechtspersonen) die bijdragen aan de doelen van de aanvraag;
samenwerkingsverbanden van bovengenoemde begunstigden en landbouwers.

De steun wordt verleend op basis van de volgende voorwaarden:
·100% van de subsidiabele kosten
·Voor het vaststellen van de subsidie wordt gebruik gemaakt van RUS/USK niveau 2 en de vaste kosten
opties
I.73.3. niet productieve investeringen op niet-landbouwbedrijven
De begunstigden zijn deelnemers die behoren tot de volgende categorieën:
a. grondeigenaren;
b. grondgebruikers;
c. landbouworganisaties;
d. natuur- en landschapsorganisaties;
e. provincies, waterschappen en gemeenten;
f. overige (natuurlijke en rechtspersonen) die bijdragen aan de doelen van de aanvraag;
g. samenwerkingsverbanden van bovengenoemde begunstigden en landbouwers.
De steun wordt verleend op basis van de volgende voorwaarden:
·100% van de subsidiabele kosten
·Voor het vaststellen van de subsidie wordt gebruik gemaakt van RUS/USK niveau 3 en de vaste kosten
opties
Interventies:
I.73.3 - Niet productieve investeringen op niet-landbouwbedrijven
I.73.2 - Niet-productieve investeringen op landbouwbedrijven
Artikel 75 van [VSP] Vestiging van jonge landbouwers en het opstarten en ontwikkelen van
plattelandsbedrijven
Pas drempel toe : Ja
Rechtvaardig uw beslissing
De jonge landbouwer heeft de grootste zakelijke en bedrijfsmatige verantwoordelijkheid en zeggenschap
in het bedrijf. Hiervoor geldt per rechtsvorm:
-Eenmanszaak: oefent als natuurlijk persoon een landbouwbedrijf uit in eigen naam.
-B.V., Maatschap: heeft als natuurlijk persoon blokkerende zeggenschap als bestuurder van een
rechtspersoon, beherende vennoot, maat in de maatschap of als bestuurder van een vereniging of stichting
en is (mede) belast met de dagelijkse bedrijfsvoering.
De mate van zeggenschap kan naast de registratie van bevoegdheden aangetoond worden met het deel van
het bedrijf dat bij overname, overgenomen wordt, inclusief het deel dat al eerder verworven is. Bij een
rechtspersoon bepaalt de fractie van de aandelen die de jonge landbouwer in volle eigendom bezit de mate
waarin hij/zij eigenaar is.
De steun wordt verstrekt via een lump sum per bedrijf. De hoogte van het bedrag wordt gekoppeld aan het
te verwachten Bruto Bedrijfsresultaat (BBR) van het bedrijf waarop de aanvrager zich voor het eerst
vestigt als landbouwer, aangevuld met een bedrag dat te verkrijgen valt met een hoge score op de
verduurzamingsgraad van het bedrijfsplan. Het BBR moet hoger zijn dan 40.000 euro per bedrijfshoofd en
bedraagt maximaal 600.000 euro per bedrijfshoofd. De steun wordt uitbetaald in vijf gelijke schijven over
maximaal vijf jaar. Voor de uitbetaling van de laatste schijf wordt gecontroleerd of de voorwaarden voor

NL

245

NL

subsidieverlening worden nageleefd. De transitie naar een toekomstbestendige landbouw wordt in eerste
instantie gestimuleerd door bedrijfsplannen die gericht zijn op verduurzaming een hogere score te geven
waardoor deze aanvragen hoger gerangschikt worden. Daarnaast zal onderzocht worden of deze stimulans
ook verkregen kan worden door de lump sum op basis van het BBR te verhogen met een
verduurzamingsbonus. Bijvoorbeeld: score op duurzaamheid 1, 2, 3 koppelen aan een bonus van
respectievelijk 10.000, 20.000 of 30.000 euro.
• BBR vanaf 40.000 per bedrijfshoofd: 40.000 euro
• BBR vanaf 200.000 per bedrijf: 55.000 euro
• BBR vanaf 350.000 per bedrijf: 70.000
• Experiment met extra 10.000/20.000/30.000 te verkrijgen via score op duurzaamheidsgraad
bedrijfsplan

Interventies:
I.75 - Vestiging van jonge landbouwers
- Toepassing van drempels/bovengrenzen vastgesteld in de [VSP] op het niveau van een groep van
verbonden rechtspersonen:
Artikel 29, lid 6, tweede alinea, van [VSP] CRIS
Pas drempel toe : Nee

4.2.4 Bijdrage aan risicobeheersinstrumenten
Past u de optie toe om tot 3 % van de rechtstreekse betalingen slechts toe te kennen op voorwaarde dat dit
bedrag wordt gebruikt ter ondersteuning van de bijdrage aan een risicobeheersinstrument? : Nee
Wat is het percentage?
Belangrijkste elementen

4.3 Technische bijstand
4.3.1 Doelstellingen
Nederland zal tot maximaal de toegestane 6% van de ELFPO-middelen besteden aan Technische Bijstand.
De technische bijstand zal worden gebruikt voor het GLB-netwerk, monitoring- en evaluatierapportages,
voorlichting en communicatie, controle- en auditactiviteiten, de regieorganisatie en uitvoeringskosten van
regelingseigenaren en het betaalorgaan.

4.3.2 Reikwijdte en indicatieve planning van activiteiten
De technische bijstand zal gedurende de NSP periode worden gebruikt voor:
• Het oprichten en laten functioneren van het GLB-netwerk. De kosten van het GLB-netwerk
bestaan naar verwachting uit personele en materiële kosten en de uitgaven voor bijvoorbeeld het –
laten – ontwikkelen, uitvoeren of onderhouden van relevante communicatieactiviteiten (website),
workshops, conferenties en andere relevante zaken. Voor het GLB-netwerk wordt elk jaar een
werkplan opgesteld, dat ter goedkeuring aan het monitoringscomité wordt voorgelegd;
• Het opstellen van de vereiste monitoring- en evaluatierapportages en het uitvoeren van
monitoring- en evaluatiestudies, die daarvoor noodzakelijk geacht worden. De ELFPO-gelden
kunnen ook worden benut voor het inschakelen van andere organisaties, zoals kennisinstellingen

NL

246

NL

alsmede voor de dekking van kosten die regelingeigenaren maken voor monitoring – en
evaluatiestudies. Bij monitoring- en evaluatieactiviteiten gaat het primair over het monitoren en
evalueren van het NSP. Indien noodzakelijk kunnen de gelden deels worden benut voor de
financiering van de ex post-evaluatie van het POP3, voor zover de betaling nà de afsluiting van het
POP3 plaats zal vinden, en, indien in de toekomst relevant, het uitvoeren van een ex post-evaluatie
van het NSP;
• Acties gericht op algemene, tot begunstigden en/of het grote publiek gerichte, voorlichting en
communicatie, netwerkvorming (anders dan via het plattelandsnetwerk), de afhandeling van
klachten (algemene klachten, alsmede klachten van begunstigden) en controle- en auditactiviteiten;
• ICT-aanpassingen voor een goede uitvoering van het NSP, bijvoorbeeld ten behoeve van
monitoring, evaluatie en communicatie (website, koppeling sociale media), kunnen worden
medegefinancierd uit de middelen voor technische bijstand. Kosten die door regelingseigenaren,
het betaalorgaan of anderen (met uitzondering van de certificerende instantie) worden gemaakt ten
behoeve van de afhandeling van klachten en het uitvoeren van controles en audits, inclusief
werkzaamheden ten behoeve van controles en audits die vanuit de EU in Nederland uitgevoerd
worden, kunnen eveneens vanuit de middelen voor technische bijstand gefinancierd worden.

4.3.3 Begunstigden
• Regieorganisatie NSP, ondersteuningseenheid GLB-netwerk
• Regieorganisatie NSP
• Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)
• Ministerie van LNV
• Provincies

4.3.4 Percentage
Geef het percentage van de totale Elfpo-bijdrage aan het strategisch GLB-plan aan die zal worden
gebruikt om de acties in verband met technische bijstand te financieren. Een enkel percentage voor de hele
periode (tot 4 %/ tot 6 % voor BE, DK, EE, CY, LV, LT, LU, MT, NL, SI, SE) 0.9

4.4 GLB-netwerk
4.4.1 Samenvattend overzicht en doelstellingen van het nationaal GLB-netwerk,
met inbegrip van activiteiten ter ondersteuning van EIP en kennisstromen binnen
AKIS
Inleiding
In de beschrijving hieronder wordt een onderscheid gemaakt tussen het brede GLB netwerk en de netwerk
support unit die door allerlei activiteiten dit GLB netwerk faciliteert.
Het GLB netwerk
Het GLB gaat over (maatschappelijke) thema’s die iedereen aangaan. In die zin is er sprake van een breed
palet aan spelers die allen op een bepaalde manier kunnen bijdragen aan het realiseren van de GLB
doelstellingen. In potentie is het GLB netwerk dus heel breed.
Het GLB netwerk (Artikel 126) is in feite een netwerk van netwerken, zoals innovatie-netwerken, Leadernetwerken en netwerken voor agrarisch natuurbeheer en water. De interacties in het netwerk vinden op en
tussen verschillende niveaus plaats: lokaal, regionaal, nationaal en Europees, onder andere tussen praktijk,
onderzoek en overheid.
Het lokale of meer operationele niveau, is het niveau waar direct in de praktijk projecten plaatsvinden. In
dat verband heeft de boer en het directe netwerk rondom de boer een belangrijke plek in het GLB netwerk.
Op zijn/haar bedrijf kan hij/zij actief bijdragen aan bijvoorbeeld een goede kwaliteit van bodem, water en

NL

247

NL

lucht. In dit directe netwerk rondom de boer, wisselt de boer informatie, kennis en ervaringen uit. Dit
gebeurt onder andere met collega boeren, adviseurs en praktijkonderzoekers.
Ook partijen die meer strategisch met het GLB bezig zijn maken onderdeel uit van het GLB netwerk. Dit
is het niveau waar bijvoorbeeld besluitvorming plaatsvindt over de maatregelen die vanuit het GLB
ingezet gaan worden. Het gaat hier over bijvoorbeeld overheden maar ook maatschappelijke organisaties
die rond een bepaald thema iets willen bereiken.

Tussen de verschillende niveaus vinden interacties plaats bijvoorbeeld in een netwerk waar kennis en
innovaties tussen de diverse projecten (POP3, Topsectoren, Horizon-projecten) wordt uitgewisseld, bij
elkaar gebracht en vertaald naar de praktijk.
Uitdagingen voor het GLB netwerk
De opgaven voor het netwerk komen voort uit behoeften vanuit de nationale context (deels volgend uit de
SWOT van het AKIS) en anderzijds uit wat gevraagd wordt vanuit de verordening.
Voor het GLB netwerk komen de volgende uitdagingen naar voren:
1. Meer gericht vanuit de boer.
2. Doelgericht kennis laten stromen.
3. Een beweging op gang brengen waarbij iedereen die een bijdrage levert aan de GLB-doelen deel
kan nemen.
4. Samenwerking tussen partners zowel algemeen als specifiek tussen praktijk en onderzoek
(dynamiek).
5. Eigenaarschap, ambassadeurs op specifieke thema’s of gebieden.
6. Informatie, kennisuitwisseling tussen Nederland en andere lidstaten en samenwerking in Europa
(ENRD, EIP, Horizon Europe en Interreg).
7. Inzetten digitale technieken/ digitale data-verzameling.
Ad 1: Meer gericht vanuit de boer
Om de doelstellingen van het nieuwe GLB te halen worden veranderingen gevraagd om de omslag naar
duurzame landbouw te maken. Omdat het GLB voor een belangrijk deel gericht is op de boer zal het
netwerk specifiek moeten kijken wat er vanuit het netwerk kan worden bijgedragen om benodigde kennis,

NL

248

NL

innovatie en informatie ook van toepassing te laten zijn voor de praktijk.
Ad 2: Doelgericht kennis laten stromen
Bij deze uitdaging gaat het om het uitwisselen en verbinden van kennis en informatie binnen Nederland.
Voor een doelgerichte kennis- en informatiestroom is het relevant in te spelen op het Nederlandse
Agrarische kennis en Innovatie systeem (AKIS). Een AKIS systeem dat zich kenmerkt als sterk maar
fragmentarisch. Juist binnen deze context kan het netwerk een belangrijke rol spelen in het verbinden van
de verschillende onderdelen.
Binnen het netwerk is het belangrijk een klimaat van openheid en gelijkwaardigheid te creëren waardoor
kennis- en informatie uitwisseling optimaal kan verlopen.
Een eerste vereiste om de fragmentatie te verminderen is het zorgen voor overzichten van activiteiten,
kennis en projecten.
Ad 3: Een beweging op gang brengen waarbij iedereen die een bijdrage levert aan de GLB doelen deel
kan nemen.
Er is een rijkdom aan initiatieven in Nederland. Het is een uitdaging voor het netwerk om de energie die er
is te benutten en ook anderen te inspireren een bijdrage aan het netwerk (en daaraan gekoppeld de GLB
doelen) te leveren.
Ad 4: Samenwerking tussen partners in z’n algemeenheid en specifiek tussen praktijk en onderzoek
(dynamiek)
Binnen het netwerk neemt samenwerken een belangrijke plek in. Het samenwerken heeft o.a. tot doel om
te komen tot kennis die kan worden toegepast in de praktijk.
Ad 5: Eigenaarschap, ambassadeurs op specifieke thema’s of gebieden en ronde tafels
Een uitdaging is om het netwerk echt een GLB netwerk van de deelnemende partijen te laten zijn waar ze
zich eigenaar van voelen, door bijvoorbeeld het organiseren van netwerk bijeenkomsten met AKISactoren. Dit is ook belangrijk gezien de sterkere focus op gebiedsgerichte aanpak in het NSP.
Ad 6: Informatie, kennisuitwisseling tussen Nederland en andere lidstaten en samenwerking in Europa
(ENRD, EIP, Horizon Europe en Interreg)
Het is een uitdaging voor het netwerk om verbinding te leggen tussen de vraagstukken die binnen
Nederland spelen en de Europese ontwikkelingen. Het GLB netwerk kan een rol spelen in het gezamenlijk
opereren in het Europese netwerk, het versterken van de uitwisseling en het intensiveren van
samenwerking over de grens.
Ad 7: Inzetten digitale technieken/ digitale data-verzameling
Deze uitdaging kent verschillende aspecten. De digitalisering in de agrifoodsector is veelbelovend maar
veel is nog onduidelijk en er zijn valkuilen (zie ook Mansholtlezing 2021 ‘Navigating the Twilight Zone:
pathways towards digital transformation of food systems’). Eén van de valkuilen is de fragmentatie van
innovaties. Systemen en apps werken niet samen met andere apps of achterliggende grotere
informatiesystemen, wat het gebruiksgemak niet ten goede komt. De uitdaging is wat het GLB netwerk
kan bijdragen.
Een ander aspect is de digitale data-verzameling die kan helpen om projectresultaten beter, sneller te
ontsluiten en breed toegankelijk te maken.

NL

249

NL

Ambitie voor het GLB netwerk
De ambitie voor het Nederlandse GLB netwerk is om een netwerk te zijn dat netwerkactiviteiten
coördineert en samenwerkt met de netwerkpartners die bijdragen aan de GLB doelen. Het netwerk
verbindt en verrijkt kennis en ervaringen vanuit het GLB zodat deze snel toegepast wordt in de brede
praktijk.
Met deze ambitie wordt ingezet op een netwerk dat breder kijkt dan het GLB alleen voor realisatie van
NSP doelen en past bij een prestatiegerichte sturing. Bij deze ambitie hoort niet alleen het uitwisselen van
kennis en ervaringen met netwerkpartners, om hiermee te werken aan de GLB doelen, het stimuleert ook
samenwerking. Op deze manier draagt het GLB netwerk bij aan meer samenhang en versterking van het
AKIS. Een GLB- netwerk support unit faciliteert het GLB netwerk.
Doelen, GLB-netwerk support unit:
Een netwerk support unit zal het GLB netwerk faciliteren. Met de activiteiten van de netwerk support unit
wordt bijgedragen aan een goed verlopende implementatie van het NSP en het vergroten van de
samenhang tussen activiteiten en initiatieven op het gebied van kennis en innovatie.
Vanuit de uitdagingen die hierboven zijn beschreven zijn de doelen waar de netwerk support unit zich op
richt als volgt:
1. Algemene Communicatie over het GLB-NSP en het GLB netwerk.
2. Bevorderen van kennisuitwisseling en kennisontwikkeling.
3. Bevorderen van samenwerking zowel binnen Nederland als over de grens.
4. Bevorderen van levendige netwerken rond thema’s die spelen op het platteland.
5. Stimuleren van (duurzame) innovaties in de landbouw. Bekendheid geven aan- en het ontwikkelen van
EIP-Agri, Horizon Europe en andere Europese netwerken rond platteland en onderzoek.
6. Versterken van verbindingen in het GLB door het toepassen van moderne (digitale) technologie –
experimenteren met nieuwe digitale mogelijkheden.
7. Bijdragen aan monitoring- en evaluatie.
Ad 1: Algemene Communicatie
De algemene communicatie betreft onder andere:
- De algemene informatieverstrekking over het GLB programma bijvoorbeeld aan het brede publiek.
- Websites die informeren over het programma ten aanzien van bijvoorbeeld openstellingen en
voortgang.
- Het geven van overzicht van projecten en het inspireren door het geven van goede voorbeelden.
- Schakelen met het Europese netwerk, inclusief evt. noodzakelijke vertalingen.
- Organiseren van inbreng van netwerkpartijen via een GLB platform.
Er zijn verschillende partijen betrokken bij de algemene communicatie zoals provincies, RvO en LNV. De
netwerk support unit zal in overleg met deze partijen afspraken maken over wie, wat in relatie tot de
communicatie oppakt, onder andere ten aanzien van de door Europa gevraagde website.
Ad 2: Bevorderen van kennisuitwisseling en kennisontwikkeling
Het betreft het bevorderen van kennisuitwisseling tussen verschillende netwerkspelers. Daarbij gaat het
om het delen van goede, overdraagbare praktijken en de verspreiding van vernieuwende impulsen. Het
kan gaan over verschillende onderwerpen: gebiedsgerichte aanpak, hoe kom je tot innovaties, (bijv. op het
gebied van mestverwaarding) financieel administratieve afhandeling, etc. Interactie is bijvoorbeeld tussen
boeren onderling (peer to peer learning), tussen boer en onderzoek, tussen boer en adviseur, tussen
provincies en overheden onderling etc. Er zal ook aandacht zijn voor nieuwe elementen in het GLB en de

NL

250

NL

kennisuitwisseling die daarvoor nodig is zoals de ecoregelingen.
De GLB- netwerk support unit faciliteert o.a. door:
- Het organiseren van thematische en analytische uitwisselingen tussen betrokkenen. Bij uitwisseling
over inhoudelijke thema’s spelen adviseurs en projectleiders een centrale rol.
- Het verbinden van mensen en projecten. Bijvoorbeeld door het bij elkaar brengen van gelijksoortige
(thematische) projecten in uitvoering. Het gaat hierbij om projecten die in directe zin door het GLB
gefinancierd worden maar ook om projecten vanuit andere financieringsbronnen zoals topsectoren en
Horizon Europe. Maar naast projecten gaat het ook om verbinden met initiatieven/mensen die met
soortgelijke thema’s bezig zijn, denk hiervoor bijvoorbeeld aan proef of demonstratiebedrijven.
- Organiseren van masterclasses.
- Verbinden met het Horizon Europe project op specifieke thema’s.
Inbreng in het Horizon Europe project modern AKIS.
Ad 3: Bevorderen van samenwerking zowel binnen Nederland als over de grens
Het betreft bijvoorbeeld:
- Bevorderen en versterken van samenwerking in het netwerk, zoals met ANLb en DAW.
- Organiseren van (grens overstijgende) ontmoetingen.
- Werven van samenwerkingspartners binnen het netwerk.
- Specifiek (als aanvulling op ad 2) kennisuitwisseling en kennisontwikkeling op het gebied van
werkwijze, waaronder LEADER.
- Het verbinden met en bijdragen aan het Europese GLB netwerk.
- Bij samenwerking/uitwisseling aandacht voor synthese en het verrijken van kennis.
Ad 4: Zorgen voor levendige netwerken rond thema’s die spelen op het platteland
Ingezet wordt op actuele thema’s die spelen. Het netwerk kan een rol spelen in het samenbrengen van
partijen die een rol spelen bij deze thema’s. Een voorbeeld hiervan is de Leerreis Nutrientenkringloop die
in 2020 is gestart. Dit is een initiatief van het Regiebureau POP (NSU), het Nederlands Centrum voor
Mestverwaarding (NCM), ZLTO en Topsector Agri & Food. Deze leerreis loopt twee jaar en bestaat uit
bijeenkomsten in de vorm van webinars en de vorming van thematische communities. Tijden de leerreis
wordt stilgestaan bij wat er van elkaar geleerd kan worden, welke hobbels er opgelost kunnen worden en
op welke onderwerpen samengewerkt kan worden.
Bij het faciliteren van levendige netwerken kan ook gedacht worden aan het betrekken van minder voor de
hand liggende ontwikkelingen bijvoorbeeld op het gebied van citizen science (bijv. op het gebied van
voedselkwaliteit).
Het GLB netwerk beoogt een open en inclusief netwerk te zijn met aandacht voor gender.
Ten aanzien van LEADER voorzien wij onder andere de volgende activiteiten:
-Organiseren van overleg tussen LEADER-coördinatoren voor kennisuitwisseling.
-Een overzicht van Leader projecten ontsloten via website
-Het delen van goede voorbeelden over bijvoorbeeld (internationale) samenwerking door LAG’s en
methodieken van evaluatie.
-Het gezamenlijk met de LAG’s en provincies organiseren van een jaarlijkse LEADER- dag op locatie
Ad 5: Stimuleren van (duurzame) innovaties in de landbouw. Bekendheid geven aan- en het ontwikkelen
van EIP-Agri, Horizon Europe en andere Europese netwerken rond platteland en onderzoek.
Zie ook ad 2: Het gaat hierbij over het specifiek onder de aandacht brengen van wat er mogelijk is met
EIP.
Het betreft bijvoorbeeld:

NL

251

NL

- Boeren enthousiast maken voor operationele groepen.
- Bieden van overzicht van EIP projecten.
- Analyse van (EIP) projecten om zo te komen tot verrijking van kennis.
- Verbinden van EIP projecten met andere initiatieven; zoeken naar kansen om kennis/innovaties
breder toepasbaar te maken.
- Verbinden met, Europees EIP netwerk, focusgroepen, thematische netwerken en multi-actor approach
in Horizon Europe.
Ten aanzien van de operationele groepen voorzien wij onder andere de volgende activiteiten:
-Het verbinden van operationele groepen door het organiseren van masterclasses en/of
themabijeenkomsten over centrale thema’s die spelen
-Kennis over EIP-Agri bij adviseurs, innovatiemakelaars en agrariërs bevorderen
-Het actueel houden een database met EIP projecten
-Analyse van resultaten uit de EU Focus Groups & Thematic Groups op relevantie voor Nederland, het
vertalen van relevante informatie en het beschikbaar stellen van deze informatie.
-Resultaten van clusters van projecten analyseren (bijv per thema)
-Inbrengen analyse over resultaat en signalen over proces bij verantwoordelijken monitoring en evaluatie
.

Ad 6: Versterken van verbindingen in het GLB door het toepassen van moderne (digitale) technologie –
experimenteren met nieuwe digitale mogelijkheden.
Digitalisering biedt mogelijkheden om partijen (adviseurs, onderwijs, onderzoek, overheid, ondernemers)
en kennisstromen beter met elkaar te verbinden.
De verbinding wordt onder andere gezocht in:
Inspireren door gebruik te maken van digitale tools zoals webinars, podcast etc.
- Digitaal borgen van resultaten van projecten.
- Digitaal ontsluiten van de kennis en resultaten uit projecten.
Voor de digitale borging en ontsluiting van kennis wordt een samenwerking gezocht met het Groen
Kennisnet.
Ad 7: Bijdragen aan monitoring- en evaluatie
Het betreft activiteiten die bijdragen aan het in beeld brengen van de meer prestatiegerichte uitvoering.
Resources voor netwerk en tijdspad.
Goede samenwerking en verbindingen binnen het GLB netwerk leveren een belangrijke bijdrage aan het
versterken van het Nederlandse AKIS systeem. Ten opzichte van het huidige netwerk ligt voor het GLB
netwerk de ambitie om nog meer kennis uit het GLB maar ook andere programma’s betere afgestemd en
beschikbaar te laten komen voor de praktijk. Om dit te realiseren, zal ten opzichte van de huidige situatie
de personele omvang van de netwerksupport eenheid groeien. Over de precieze omvang is de
besluitvorming nog gaande.
Voor de uitwisseling van kennis en informatie zal ook een samenwerking worden aangegaan met het
Groen Kennis Net. ( Kennisplatform voor de groene sector), waarvoor budget zal worden gereserveerd.
Het netwerk is in voorbereiding en zal starten bij begin NSP-GLB.
Indicatieve tijdslijn voor start:
2022:- vormgeven Assembly voor het GLB netwerk

NL

252

NL

Begin 2023: start GLB netwerk met eerste bijeenkomst Assembly

4.4.2 Structuur, governance en werking van het nationaal GLB-netwerk
Het GLB netwerk wordt ondergebracht bij de Regieorganisatie voor het NSP.
Het GLB netwerk bestaat uit een Assembly, Cirkels rond thema's en Thematische/ Gebiedscommunities.
De Assembly is bedoeld om inhoudelijke input/advies te leveren aan het besluitvormingsproces zowel
over beleid als uitvoering. Met inhoud worden thema's bedoeld die gekoppeld zijn aan de GLB doelen,
zoals biodiversiteit, klimaat en water.
Deelnemers aan de Assembly zijn stakeholders vanuit het maatschappelijk veld, onderzoek en overheid.
De Assembly zal gemiddeld 3 keer per jaar bij elkaar komen.
Het secretariaat van de Assembly wordt gevoerd door de Regieorganisatie.
In de Cirkels rond thema's wordt door stakeholders per thema op hoofdlijnen verkend welke kennis en
ervaringen er zijn en waar nog hiaten zitten. Verdere uitwerking kan in een thematische community
worden opgepakt.
De Thematische- / gebiedscommunities zijn groepen van inhoudelijk experts, stakeholders en/of
gebiedspartijen. In de groepen worden vraagstukken verder uitgediept en eventueel uitgezet of uitgewerkt.
Bijvoorbeeld in de vorm van een Kennis op Maat aanvraag waarbij bestaande kennis uit onderzoek en
praktijk vertaald wordt naar handelingsperspectief voor de (toekomstige) MKB'er.

4.5 Overzicht van de coördinatie, afbakening en complementariteit tussen
het Elfpo-fonds en andere Uniefondsen die actief zijn in plattelandsgebieden
Lidstaat Nederland streeft naar maximale synergie tussen het GLB-NSP en andere Europese
programma’s. In de partnerschapsovereenkomst voor de Europese fondsen wordt een doorkijk gegeven
hoe in Nederland wordt samengewerkt op dit vlak. In de programmering en de uitvoering van de Europese
fondsen in Nederland wordt onderling goed gekeken naar samenwerking en demarcatie. Op lidstaatniveau
(rijksniveau) vindt coördinatie plaats door het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK).
Deze coördinatie richt zich op twee dimensies van synergie:
- Organisatorisch
- Inhoudelijk:
• Via thema’s
• Via programma’s
Organisatorische synergie, complementariteit en demarcatie
Wat betreft organisatorische samenwerking wordt op regelmatige basis overleg gevoerd tussen de EUprogramma’s betrokken ministeries en provincies. In Nederland vindt coördinatie tussen de verschillende
fondsen plaats via de interbestuurlijke werkgroep (IBW), voorgezeten door het ministerie van EZK. Via
deze werkgroep wordt samenwerking gezocht en demarcaties tussen programma’s bepaald.
Er is naast deze formele structuur ook ruimte voor informeel overleg. De uitvoering van het EMVAF is
naast onderhavig programma ook een verantwoordelijkheid van het ministerie LNV. Via het ministerie
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) is aansluiting op het ESF+ en JTF en via het ministerie EZK is
de MA aangehaakt bij EFRO en het JTF. Door regelmatig te overleggen met deze collega’s is de MA
aangesloten bij de genoemde programma’s en kan synergie gezocht worden waar mogelijk.
Daarnaast hebben de provincies in Nederland een belangrijke coördinerende rol in het thema vitaal
platteland. Vitaal platteland raakt verschillende onderwerpen, waaronder landbouw, milieu, waterbeheer,

NL

253

NL

bodem, energie en leefbaarheid. Provincies zorgen er in samenspraak met de Rijksoverheid,
waterschappen en gemeenten voor dat EU-fondsen vanuit een samenhangende visie op die onderwerpen
in de plattelandsgebieden worden ingezet. Gremia hierbij zijn landelijke werkgroepen,
interdepartementale overleggen, regionale samenwerkingen in Regionale energie- en innovatiestrategieën,
de connecties door bemensing van de verschillende Monitoringcomités, tot en met de jaarlijkse
gezamenlijke vergadering van alle programma’s met de Europese Commissie.
Goede afstemming tussen deze fondsen is ook geborgd doordat provincies een groot deel van
bovengenoemde interventies uitvoeren en tevens coördinerende rollen vervullen in de landsdelige
operationele programma’s met EFRO-middelen, in de Interreg-programma’s en in de geselecteerde
regio’s onder het JTF. Binnen provincies vindt informele afstemming plaats tussen collega’s over
invulling van calls en daarmee over invulling van synergie, demarcatie en complementariteit tussen
verschillende programma’s.
Daarnaast is coördinatie op vele andere Europese fondsen, zoals LIFE en Horizon Europe, binnen
Nederland belegd bij RVO, als uitvoeringsorganisatie van het coördinerende Ministerie EZK. De
uitvoeringsorganisaties van de Europese programma’s binnen Nederland hebben goede contacten met de
national contact points binnen RVO. RVO en regio’s werken daarnaast bijvoorbeeld operationeel samen
in Interreg B-commissies.
Het GLB-NSP is formeel geen onderdeel van de partnerschapsovereenkomst. Het GLB-NSP wordt wel in
de partnerschapsovereenkomst genoemd en is hier dus ook in gekend onder andere door te verwijzen naar
de invloed op biodiversiteit. Dit onderschrijft de goede afstemming die plaatsvindt tussen de verschillende
overheden in Nederland die betrokken zijn bij de Europese programma’s. Lidstaat Nederland maakt
(informeel) geen onderscheid tussen de programma’s en past de afspraken uit de
partnerschapsovereenkomst zoveel als mogelijk ook toe op het GLB-NSP.
Inhoudelijke synergie, complementariteit en demarcatie op thema’s
De inhoudelijke synergie, complementariteit en demarcatie zijn drie thema’s belangrijk:
- Milieu en klimaat
- Circulaire economie
- Biodiversiteit
Op het gebied van milieu en klimaat (bv. CO2-reducatie) wordt samenwerking gezocht met de fondsen
onder de partnerschapsovereenkomst, INTERREG en LIFE. Het GLB-NSP (via ELFPO) kan met behulp
van interventies zoals ‘Samenwerking’, ‘Uitwisseling en verspreiding van kennis en informatie’ en
‘Investeringen’, bijdragen aan het testen, en de verdere uitrol, van de technologische ontwikkelingen die
eerder met middelen uit andere programma’s zijn gefinancierd.
Eenzelfde synergie kan ontstaan op het thema circulaire economie. Met EFRO, INTERREG of LIFE kan
worden geïnvesteerd in innovaties op het gebied van circulaire economie en biobased materialen. Het
GLB-NSP (via ELFPO) kan met behulp van interventies zoals ‘Samenwerking’, ‘Uitwisseling en
verspreiding van kennis en informatie’ en ‘Investeringen’, bijdragen aan het ondersteunen van
investeringen, kennis en samenwerkingsprojecten (pilots) die een omslag naar natuur inclusieve en
kringlooplandbouw stimuleren. Een voorbeeld van mogelijke synergie is met het OPZuid. Binnen dit
programma is specifiek aandacht voor de landbouwtransitie. Met ondersteuning van het GLB-NSP kunnen
de innovaties die hier ontstaan verder uitgerold worden.
Het GLB-NSP neemt een kernpositie in op doelstelling om een bijdrage te leveren aan het verbeteren van
de biodiversiteit, een doelstelling die in alle EU programma’s belangrijk is. Hier is dus een sterke
demarcatie vereist. Deze demarcatie ziet er als volgt uit. Het EMVAF is het belangrijkste programma voor

NL

254

NL

biodiversiteit in het mariene milieu, het GLB-NSP op land en de andere programma’s hebben slechts een
indirecte bijdrage (via bv. innovaties). Hier is dus geen sprake van overlap tussen de programma’s.
Inhoudelijke synergie, complementariteit en demarcatie via programma’s
Waar relevant zal altijd samenwerking gezocht worden met andere Europese programma’s. We zien hier
vooral mogelijkheden voor synergie met EFRO, INTERREG, EMVAF en LIFE. In EFRO, INTERREG
en LIFE kunnen innovaties ontstaan die uitgerold worden met middelen uit het GLB-NSP. EMVAF staat
voor versterking van de visserij, hetgeen ook een agrarische sector is. Waar het gaat om de afbakening
tussen het ELFPO en de andere EU-fondsen, met name het EFRO, betreft de afbakening de specifieke
doelstellingen d, g, h en i van artikel 6 van de SP-verordening. De interventies die Nederland daarvoor
voornemens is in te zetten kunnen synergie en overlap met het EFRO hebben.
Het betreft in dit kader:
1. Samenwerking (art 77, lid 1 sub b (Leader), sub e en sub f SPV).
2. Productieve- en niet productieve investeringen (art 73 SPV).
Daarnaast is er een overlap in 2022 in de programmaperiode van het GLB-NSP met het
POP3+programma. Met de MA van het EMVAF kunnen ervaringen in verschillende calls worden
uitgewisseld.
Voor Horizon Europe geldt dat er een heldere samenwerking is op het gebied van het Europese Innovatie
Partnerschap (EIP). De opgezette operationele groepen onder het GLB-NSP spelen een belangrijke rol bij
de multi-actor approach, de thematische netwerken en focusgroepen in Horizon Europe, ondersteund door
het EIP netwerk. Ook zal de kennis uit Horizon Europe gebruikt worden bij de kennisverspreiding in het
GLB-NSP. Dit wordt geborgd doordat in het GLB-NSP netwerk een verbinding gemaakt wordt met de
National contact points van Horizon Europe (binnen RVO). Dit betreft ook de missies (oa over bodem) en
de partnerschappen (oa duurzame voedselsystemen).
Inhoudelijk is er sprake van een demarcatie tussen beide programma aangezien bij Horizon het vaak om
hoogwaardige innovaties in vroege TRL-niveau’s (Technology Readiness Level) gaat die daarmee nog
niet geschikt zijn voor de markt. Het EFRO, INTERREG of LIFE zijn daarmee een logische tussenstap
voordat synergie ontstaat met het GLB-NSP. Hier is het GLB-NSP dus complementair aan
HorizonEurope en dan de andere programma’s. Van lage TRL-niveau’s wordt via innovaties gefinancierd
via de Europese programma’s telkens een stapje hoger gezet op de TRL-ladder totdat uitgekomen wordt
bij implementatie via GLB-NSP.
Met het RRF in Nederland wordt weinig synergie verwacht met het NSP. Lidstaat Nederland zet in bij het
RRF op het financieren van reeds voorgenomen beleid en projecten; in de inventarisatie die is voorgelegd
aan de Tweede Kamer zijn geen projecten opgenomen die raken aan het GLB-NSP, enige uitzondering
daarop is Programma Natuur. De uitrol wordt van nabij gevolgd en wanneer samenwerking mogelijk is,
wordt deze opgezocht.
Van dubbele betaling is geen sprake. Hieronder een toelichting om dat te verduidelijken:
Programma Natuur bevat twee fases:
1.
Voor de eerste fase (2021-2023) is een bijdrage vanuit het RRF voorzien en valt buiten dit NSP.
Dit valt onder het staatsteunkader (SA.44848 (2017/N). Totale financiering vanuit het RRF is € 714,3 mln.
2.
De tweede fase start vanaf 2024. Dit betreft het onderdeel van activiteiten op of aangrenzend aan
landbouwareaal zoals vermeld voor de interventie Samenwerking Veenweide/N2000. Totale aanvullende
nationale financiering vanuit Programma Natuur aan het NSP is € 223 mln.

NL

255

NL

De provincies zijn verantwoordelijk voor de investeringen en managementpraktijken gefinancierd vanuit
het Programma Natuur. Zij stellen een integraal plan op, het natuurbeheer-plan. Alle aanvragen voor
subsidie door een begunstigde, vaak een samenwerkingsverband, zijn gelinkt aan dit integrale plan. Een
aanvraag staat nooit op zichzelf. De link aan het integrale plan geldt altijd, ongeacht uit welke fondsen
aangevraagd wordt.
Fase 1: Programma Natuur, onderdeel van het RRF
Potentiële overlap tussen subsidies gefinancierd door het RRF met het GLB kan alleen voorkomen met het
huidige POP3 programma bij investeringen, met name op het gebied van watermanagement. Voor beide
subsidies zijn de provincies verantwoordelijk voor de uitvoering. Er wordt gebruikgemaakt van hetzelfde
integrale plan waardoor gekeken kan worden of er sprake is van eventuele dubbele financiering. Daarnaast
is, in lijn met de staatsteunkaders, overcompensatie uitgesloten. De maximale vergoedingen zijn bewust
transparant en onafhankelijk vastgesteld door de Technische economische werkgroep, die bestaat uit
onafhankelijke wetenschappers. Door een strikte scheiding van gebieden wordt overlap van dezelfde
activiteit voorkomen. Als slot op de deur controleert het betaalorgaan (RVO) voordat ze overgaat tot
uitbetaling nogmaals op dubbele betaling voor elementen die ook met het GLB gefinancierd kunnen
worden.
Fase 2: Programma Natuur, niet onderdeel van het RRF
De middelen uit het tweede deel van het Programma Natuur worden vanaf het jaar 2024 voor een klein
gedeelte in het NSP opgenomen. Aangezien RRF middelen eindigen in 2023, is er geen sprake van
ongeoorloofde cumulatie met de RRF middelen. Daarnaast worden voor de onderdelen van het
Programma Natuur die geïntegreerd zijn met het GLB de resultaten opgenomen in het NSP. Indien dit
aandeel binnen het Programma Natuur groter wordt, wordt dit genotificeerd, en worden de resultaatindicatoren daarbij aangepast. Door het beschikbaar stellen van middelen volgens het GLB-systeem
ontstaat een geïntegreerd beeld van verschillende geldstromen en kan dubbele financiering worden
herkend en voorkomen. Dit wordt gecontroleerd door RVO door middel van een administratieve controle.
Ook het ESF+ in Nederland zal weinig synergie hebben met het GlB-NSP. De landbouwsector loopt tegen
een tekort aan arbeidskrachten aan. Het GlB-NSP maakt geen middelen vrij om dit te tekort tegen te gaan.
ESF+ heeft voor dergelijke problematiek wel gelden beschikbaar. Het EFS+ is wel onderdeel van de
partnerschapsovereenkomst en hier zijn geen voorstellen gedaan tot synergie tussen de ESF+ en het GlBNSP. Hieruit kan geconcludeerd worden dat er sprake is van een sterke demarcatie tussen deze
programma’s.

4.6 Financieringsinstrumenten
4.6.1 Beschrijving van het financieringsinstrument
Nederland past binnen het NSP geen financieringsinstrumenten toe.

4.7 Gemeenschappelijke elementen voor interventietypes
plattelandsontwikkeling
4.7.1 Lijst van niet-subsidiabele investeringen
De volgende investeringen zijn niet subsidiabel:
• de aankoop van landbouwproductierechten,
• de aankoop van betalingsrechten,
• investeringen die leiden tot een verslechtering van het dierenwelzijn,
• dieren en zaai- en pootgoed van eenjarige gewassen alsmede het planten daarvan voor een ander
doel dan:
o herstel van het landbouw- of bospotentieel na natuurrampen, ongunstige

NL

256

NL

weersomstandigheden of rampzalige gebeurtenissen,
o de bescherming van vee tegen grote roofdieren of van vee dat in de bosbouw in plaats van
machines wordt gebruikt,
o het in het kader van de in artikel 70 bedoelde verbintenissen fokken van met uitsterven
bedreigde rassen als omschreven in artikel 2, punt 24, van Verordening (EU) 2016/1012
van het Europees Parlement en de Raad, of
o het in het kader van de in artikel 70 bedoelde verbintenissen in stand houden van
plantenrassen die worden bedreigd door genetische erosie,
• debetrente,
• de aankoop van niet-bebouwde en bebouwde grond voor een bedrag van meer dan 10% van de
totale subsidiabele uitgaven van de betrokken verrichting. Met uitzondering van aankoop van land
ten behoeve van milieubehoud en het behoud van koolstofrijke bodems.
• investeringen in grootschalige infrastructuur, die geen deel uitmaken van de strategieën voor
vanuit de gemeenschap geleide lokale ontwikkeling beschreven in artikel 32 van Verordening
(EU) 2021/1060, met uitzondering van investeringen in breedbandinfrastructuur en van
preventieve acties tegen overstromingen ene ter bescherming van de kust, die gericht zijn op
inperking van de gevolgen van mogelijke natuurrampen, ongunstige weersomstandigheden of
rampzalige gebeurtenissen,
• investeringen in bebossing die niet verenigbaar zijn met de milieu- en klimaatgerelateerde
doelstellingen overeenkomstig de beginselen van duurzaam bosbeheer, zoals ontwikkeld in het
kader van de pan-Europese richtsnoeren voor bebossing en herbebossing,
• belasting op de toegevoegde waarde (btw), behalve indien deze niet compensabel of terug
vorderbaar is.

4.7.2 Definitie van plattelandsgebied en toepasbaarheid
Het plattelandsgebied is het gehele binnen de EU gelegen grondgebied van het Koninkrijk der
Nederlanden, met uitzondering van aaneengesloten woonkernen met meer dan 30.000 inwoners.
Voor LEADER kan worden afgeweken van de definitie van platteland. Onder lokale
ontwikkelingsstrategieën die gericht zijn op de ontwikkeling van het platteland via de versteviging van
stad-land relaties kunnen ook projecten worden uitgevoerd in stedelijk gebied. Hiermee komen ook
projecten in aanmerking voor steun via LEADER die uitgevoerd worden in kernen boven de 30.000
inwoners. Te denken valt aan projecten op het gebied van stadslandbouw, boerderijeducatie, vermarkting
en distributie van lokaal voedsel of andere verdienmodellen voor plattelandsondernemers. Het betreffende
stedelijk gebied dient hiervoor gemarkeerd te worden in de ontwikkelingsstrategie.

4.7.3 Aanvullende elementen die gemeenschappelijk zijn voor sectorale
interventies, voor interventies voor plattelandsontwikkeling, of die
gemeenschappelijk zijn voor zowel sectorale als
plattelandsontwikkelingsinterventies
Overmacht
Tenzij in de subsidieregeling of openstelling een andere omschrijving wordt gegeven, wordt als het niet
kunnen voldoen aan subsidieverplichtingen door overmacht in het kader van het NSP erkend:
1. het overlijden van de begunstigde;
2. langdurige arbeidsongeschiktheid van de begunstigde;
3. de onteigening van een groot deel van het bedrijf, indien deze onteigening op de dag waarop de
verbintenis is aangegaan, niet was te voorzien;
4. een ernstige natuurramp die grote schade aanricht aan grond van het bedrijf;
5. het door een ongeluk tenietgaan van veehouderijgebouwen van het bedrijf;
6. een epizoötie die de gehele veestapel van de landbouwer of een deel ervan treft.

NL

257

NL

Van gevallen van overmacht of uitzonderlijke omstandigheden dient de begunstigde of diens
rechthebbende de bevoegde autoriteit een schriftelijke kennisgeving, samen met relevante bewijzen, toe te
zenden. Toezending dient te geschieden binnen tien werkdagen te rekenen vanaf de datum waarop de
begunstigde of diens rechthebbende in staat is dit te doen.
Bijdrage in natura
Tenzij in de subsidieregeling of openstelling een andere definitie wordt gegeven, wordt in het kader van
het NSP onder een bijdrage in natura verstaan: Een door of namens de subsidieverkrijger op geld te
waarderen inbreng van producten en/of diensten, waar geen bonnen en betaalbewijzen voor beschikbaar
zijn, maar die voldoen aan de criteria genoemd in de artikelen 67 van Verordening (EU) Nr. 2021/1060.
Hieronder valt onder meer de inbreng van onbetaalde arbeid van vrijwilligers aan concrete acties. Van een
bijdrage in natura kan sprake zijn bij alle maatregelen, tenzij de toepasselijke regelgeving zich daartegen
verzet.
Overheid
Tenzij in de subsidieregeling een andere definitie wordt gegeven wordt in het kader van het NSP onder
overheid verstaan: gemeenten, waterschappen, provincies, het Rijk en samenwerkingsverbanden van
overheden op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Daarnaast kunnen ook andere
organisaties activiteiten, die als publieke activiteiten gezien kunnen worden, uitvoeren in opdracht of op
verzoek van een overheid. De betreffende organisatie wordt, in het kader van de uitvoering van de
betreffende taak, beschouwd als overheid.
Aankoop grond
Op grond van artikel 73 van Verordening (EU) Nr. 2021/2115 is de aankoop van land ten behoeve van
milieubehoud en het behoud van koolstofrijke bodems subsidiabel tot 30% van de totale subsidiabele
uitgaven van de betrokken verrichting.
Afwaardering van grond
Tenzij in de subsidieregeling of openstelling een andere definitie wordt gegeven, wordt onder
afwaardering van grond verstaan: Afschrijvingskosten zoals bedoeld in artikel 67 lid 2 van Verordening
(EU) Nr. 2021/1060 als gevolg van waardevermindering van grond door functieverandering of op de
grond gevestigde doorlopende verplichtingen, welke waardevermindering wordt vastgesteld door een
onafhankelijk taxateur of door middel van een daarmee vergelijkbare werkwijze.
Geringe verandering van bedrijfssituatie
Tenzij in de subsidieregeling een andere definitie wordt gegeven, wordt onder een geringe verandering in
de bedrijfssituatie onder meer verstaan: een reductie van de bedrijfsoppervlakte waarvoor een verbintenis
is aangegaan met ten hoogste 10%.
Subsidiabiliteit van kosten
Investeringsuitgaven voor maatregelen waarop artikel 42 van het Verdrag betreffende de Werking van de
Europese Unie van toepassing is, zijn subsidiabel indien deze uitgaven zijn gedaan nadat bij de bevoegde
autoriteit een subsidieverzoek is ingediend.
Hiervan kan worden afgeweken indien:
1. in de toepasselijke regelgeving expliciet is bepaald dat uitgaven slechts subsidiabel zijn indien deze
uitgaven worden gedaan na goedkeuring van de subsidieaanvraag, of
2. er sprake is van algemene kosten in verband met uitgaven voor investeringen zoals kosten voor
haalbaarheidsstudies, het inschakelen van architecten, ingenieurs en adviseurs, waarbij zijn inbegrepen
voorbereidende werkzaamheden voorafgaand aan de feitelijke start van (bouw)activiteiten, zonder dat
deze voorbereidende werkzaamheden tot een juridische verplichting tot het uitvoeren van de
(bouw)activiteiten leidt.

NL

258

NL

Tweede hands materiaal
De aanschaf van tweede hands materiaal is een subsidiabele kostenpost, mits de aankoop noodzakelijk is
voor de uitvoering van het project en de kosten aantoonbaar de marktwaarde niet overstijgen. De aanschaf
van tweede hands materiaal kan in de subsidieregeling beperkt worden.
Vereenvoudigde kosten
Vereenvoudigde kosten kunnen bij alle interventies en Technische Bijstand worden toegepast tenzij de
toepasselijke regelgeving zich daartegen verzet.
voorwaarde voor subsidieverlening
Indien een investering mogelijk negatieve effecten heeft op de omgeving, dient de aanvraag voor subsidie
-conform de geldende wettelijke voorschriften- onderbouwd te worden met een verkenning naar de
omgevingseffecten.

NL

259

NL

4.7.4 Op plattelandsontwikkelingsinterventies toepasselijk(e)
bijdragepercentage(s)
Nationale bijdragepercentage(s)
Artikel

Toepasselijk Minimumtarief Maximumtarief
tarief

155(2)(c) - Early retirement

20,00%

43,00%

91(2)(a) - Minder ontwikkelde regio’s

20,00%

85,00%

91(2)(b) - Ultraperifere gebieden en kleinere eilanden in de Egeïsche Zee

20,00%

80,00%

91(2)(c) - Overgangsregio’s in de zin van artikel 108, lid 2, eerste alinea, punt
b), van Verordening (EU) 2021/1060

20,00%

60,00%

20,00%

43,00%

91(3)(a) - Betalingen voor natuurlijke of andere gebiedsspecifieke
beperkingen in het kader van artikel 71

20,00%

65,00%

91(3)(b) - Betalingen uit hoofde van artikel 70, betalingen uit hoofde van
artikel 72, steun voor niet-productieve investeringen bedoeld in artikel 73,
steun voor de projecten van operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap uit hoofde van artikel 77, lid 1, punt a), en voor Leader
uit hoofde van artikel 77, lid 1, punt b)

20,00%

80,00%

91(3)(b) - 70 - Betalingen uit hoofde van artikel 70

20,00%

80,00%

91(3)(b) - 72 - Betalingen uit hoofde van artikel 72

20,00%

80,00%

91(3)(b) - 73 - Steun voor niet-productieve investeringen bedoeld in artikel 73

20,00%

80,00%

91(3)(b) - 77(1)(a) - Steun voor het Europees innovatiepartnerschap uit
hoofde van artikel 77, lid 1, punt a)

20,00%

80,00%

91(2)(d) - Andere regio’s

43,00%

91(3)(b) - 77(1)(b) - Leader uit hoofde van artikel 77, lid 1, punt b)

80,00%

20,00%

80,00%

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen die naar het
Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen 17 en 103

100,00%

20,00%

100,00%

91(3)(c) - 70 - Verrichtingen in het kader van artikel 70 die worden
gefinancierd met middelen die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van
de artikelen 17 en 103

20,00%

100,00%

91(3)(c) - 71 - Verrichtingen in het kader van artikel 71 die worden
gefinancierd met middelen die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van
de artikelen 17 en 103

20,00%

100,00%

91(3)(c) - 72 - Verrichtingen in het kader van artikel 72 die worden
gefinancierd met middelen die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van
de artikelen 17 en 103

20,00%

100,00%

91(3)(c) - 73-74 - Verrichtingen in het kader van artikel 73-74 die worden
gefinancierd met middelen die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van
de artikelen 17 en 103

20,00%

100,00%

91(3)(c) - 75 - Verrichtingen in het kader van artikel 75 die worden
gefinancierd met middelen die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van
de artikelen 17 en 103

20,00%

100,00%

91(3)(c) - 76 - Verrichtingen in het kader van artikel 76 die worden
gefinancierd met middelen die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van
de artikelen 17 en 103

20,00%

100,00%

91(3)(c) - 77 - Verrichtingen in het kader van artikel 77 die worden
gefinancierd met middelen die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van
de artikelen 17 en 103

20,00%

100,00%

91(3)(c) - 78 - Verrichtingen in het kader van artikel 78 die worden
gefinancierd met middelen die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van
de artikelen 17 en 103

20,00%

100,00%

NL

260

NL

Regionale bijdragepercentage(s)
Regio

NL

Artikel

Toepasselijk tarief

Minimumtarief

261

Maximumtarief

NL

5 In de strategie gespecificeerde rechtstreekse betalingen, sectorale en
plattelandsontwikkelingsinterventies
Fonds

Vorm van interventie

Soort interventie

Interventiecode (LS) - Naam

ELGF

Ontkoppelde rechtstreekse
betalingen
Ontkoppelde rechtstreekse
betalingen
Ontkoppelde rechtstreekse
betalingen

BISS(21)

I.21 - Basisinkomensteun (BISS)

CRISS(29)

O.7

ELGF

Ontkoppelde rechtstreekse
betalingen

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

Eco-scheme(31) / Artikel 31,
lid 7, punt b) Compensatiebedrag
INVRE(47(1)(a))

I.29 - Herverdelende
inkomenssteun (CRISS)
I.30 - Aanvullende
inkomenssteun voor jonge
landbouwers
I.31 - Eco-regeling voor klimaat
en leefomgeving

O.35

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

ADVI1(47(1)(b))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

TRAINCO(47(1)(c))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

ORGAN(47(1)(d))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

TRANS(47(1)(e))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

PROMO(47(1)(f))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

QUAL(47(1)(g))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

TRACE(47(1)(h))

I.47 - 1(a) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) INVRE(47(1)(a))
I.47 - 1(b) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) ADVI1(47(1)(b))
I.47 - 1(c) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) TRAINCO(47(1)(c))
I.47 - 1(d) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) ORGAN(47(1)(d))
I.47 - 1(e) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) TRANS(47(1)(e))
I.47 - 1(f) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) PROMO(47(1)(f))
I.47 - 1(g) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) QUAL(47(1)(g))
I.47 - 1(h) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) TRACE(47(1)(h))

ELGF
ELGF

NL

CIS-YF(30)

262

Gemeenschappelijke
outputindicator
O.4

O.6

O.8

O.35

O.35

O.35

O.35

O.35

O.35

O.35

NL

Gen.
Renewal

Env.

Kortingstelsel
ecoregeling

LEADER

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

CLIMA(47(1)(i))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

SETUP(47(2)(a))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

WITHD(47(2)(f))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

GREEN(47(2)(g))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

NOHAR(47(2)(h))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

HARIN(47(2)(i))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

COACH(47(2)(j))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

3COUN(47(2)(k))

ELGF

Sectoraal - Groenten en fruit

COMM(47(2)(l))

ELGF

Sectoraal - Producten van de
bijenteelt

ADVIBEES(55(1)(a))

ELGF

Sectoraal - Producten van de
bijenteelt

COOPAPI(55(1)(e))

Elfpo

Plattelandsontwikkeling

ENVCLIM(70)

Elfpo

Plattelandsontwikkeling

ENVCLIM(70)

Elfpo

Plattelandsontwikkeling

INVEST(73-74)

NL

263

I.47 - 1(i) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) CLIMA(47(1)(i))
I.47 - 2(a) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) SETUP(47(2)(a))
I.47 - 2(f) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) WITHD(47(2)(f))
I.47 - 2(g) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) GREEN(47(2)(g))
I.47 - 2(h) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) NOHAR(47(2)(h))
I.47 - 2(i) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) HARIN(47(2)(i))
I.47 - 2(j) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) COACH(47(2)(j))
I.47 - 2(k) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) 3COUN(47(2)(k))
I.47 - 2(l) - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F) COMM(47(2)(l))
I.55.1 - Sectorale interventie
bijenteelt (SIB) - Advies en
kennisverspreiding door netwerk
I.55.2 - Sectorale interventie
bijenteelt (SIB) - Samenwerking
onderzoeksprogramma's
I.70.1 - Agrarisch Natuur- en
Landschapsbeheer (ANLb)
I.70.2 - Behoud van zeldzame
landbouwhuisdierrassen
I.73.1a - Productieve
investeringen voor
bedrijfsmodernisering

O.35

O.35

O.35

O.35

O.35

O.35

O.35

O.35

O.35

O.37

O.37

O.14

Nee

Ja

Nee

Nee

O.19

Nee

Ja

Nee

Nee

O.20

Nee

Nee

NL

Nee

Elfpo

Plattelandsontwikkeling

INVEST(73-74)

Elfpo

Plattelandsontwikkeling

INVEST(73-74)

Elfpo

Plattelandsontwikkeling

INVEST(73-74)

Elfpo

Plattelandsontwikkeling

INVEST(73-74)

Elfpo

Plattelandsontwikkeling

INSTAL(75)

Elfpo
Elfpo

Plattelandsontwikkeling
Plattelandsontwikkeling

RISK(76)
COOP(77)

Elfpo

Plattelandsontwikkeling

COOP(77)

Elfpo

Plattelandsontwikkeling

COOP(77)

Elfpo

Plattelandsontwikkeling

COOP(77)

Elfpo

Plattelandsontwikkeling

COOP(77)

Elfpo

Plattelandsontwikkeling

KNOW(78)

NL

I.73.1b - Productieve
investeringen Groen - Blauw en
dierenwelzijn
I.73.1c - productieve
investeringen jonge landbouwers
I.73.2 - Niet-productieve
investeringen op
landbouwbedrijven
I.73.3 - Niet productieve
investeringen op nietlandbouwbedrijven
I.75 - Vestiging van jonge
landbouwers
I.76 - Brede Weersverzekering
I.77.1 - Samenwerking EIP
operationele groepen
I.77.2 - Samenwerking voor
generatievernieuwing
I.77.3 - Samenwerking voor
plattelandsontwikkeling LEADER
I.77.4 - Samenwerking voor
Integrale gebiedsontwikkeling
I.77.5 - Samenwerking
veenweidegebieden en Natura
2000
I.78 - Kennisverspreiding en
informatie

264

O.20

Nee

Ja

O.20

Ja

Nee

O.21

Nee

Ja

Nee

Nee

O.23

Nee

Ja

Nee

Nee

O.25

Ja

Nee

Nee

O.9
O.1

Nee
Nee

Nee
Nee

Nee
Nee

O.30

Nee

Nee

Nee

O.31

Nee

Nee

Ja

O.1

Nee

Nee

Nee

O.1

Nee

Nee

Nee

O.33

Nee

Nee

Nee

NL

Nee

Nee

Nee

5.1 Interventies in de vorm van rechtstreekse betalingen
BISS(21) - Basic income support for sustainability

I.21 - Basisinkomensteun (BISS)
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator

I.21
Basisinkomensteun (BISS)
BISS(21) - Basic income support for sustainability
O.4. Aantal hectaren waarvoor basisinkomenssteun wordt
ontvangen

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
De BISS is voor alle boeren in Nederland, die als actieve landbouwer zijn aan te merken conform de
definitie weergegeven in hoofdstuk 4 van het NSP. In heel Nederland en in alle sectoren hebben boeren te
maken met onzekerheid in de (wereld)markt (fluctuaties in prijs en volume), waardoor het genereren van
een voldoende jaarinkomen geen garantie is. Het betreft in eerste aanleg een uniform tarief voor geheel
Nederland.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele
Unie, ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een
economisch duurzame landbouwproductie in de Unie

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.01

Omslag van de Nederlandse
landbouw via rendabel
ondernemerschap

Categorie 1

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.4 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder inkomenssteun en onderworpen aan conditionaliteit
R.6 Percentage aanvullende rechtstreekse betalingen per hectare voor in aanmerking komende boerderijen onder de gemiddelde
boerderijomvang (ten opzichte van het gemiddelde)

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
De ontwikkeling van een duurzaam verdienmodel voor Nederlandse landbouwers vergt tijd en inspanning.
Voor veel Nederlandse landbouwers is de basisinkomenssteun een onmisbaar onderdeel van hun inkomen,
te meer om bij te kunnen dragen aan investeringen in verduurzaming van het bedrijf. Dit zal zo blijven
zolang er voor landbouwers in Nederland onvoldoende verdienmodellen zijn die een grotere garantie
geven op een langjarig redelijk inkomen. Bovendien maakt een gegarandeerd inkomensbestanddeel
bedrijven minder kwetsbaar voor de gevolgen van het optreden van risicogebeurtenissen en de gevolgen
daarvan voor hun opbrengsten en de prijzen voor landbouwproducten. Deze subsidie vormt ook een
compensatie voor de in het algemeen slechte marktpositie van landbouwers, en draagt bij aan het borgen
van de continuïteit van de landbouw, en daarmee van de voedselzekerheid, in de Europese Unie, inclusief
dus die in Nederland. Bovenstaande is des te meer van toepassing op kleinere landbouwbedrijven,
aangezien deze extra kwetsbaar zijn. Directe en ontkoppelde inkomenssteun, zoals de BISS, kent ook

NL

265

NL

nadelen. De steun verhoogt de grondprijs en is lastiger doelgericht te maken op een specifieke behoefte.
Daarom is gekozen voor een jaarlijkse geleidelijke afbouw van de hoogte van de BISS. Op basis van alle
behoeften gezamenlijk is vastgesteld dat de prioriteit ligt bij andere behoeften. Bovendien heeft het
verleden geleerd dat bij sectoren (met name gebleken bij de zetmeel- en de kalversector) waar de directe
inkomenssteun is verlaagd het inkomen uiteindelijk niet ingrijpend vermindert. Mede tegen deze
achtergrond daalt de hoogte van de basispremie in de Nederlandse interventiestrategie jaarlijks. Feitelijk is
de hoogte van de BISS en in het verlengde de CRISS een sluitpost. De CISYF wordt om dezelfde reden
uitgefaseerd. Het BISS-budget is gebaseerd op het overblijvende GLB-budget na toekenning van het
GLB-budget aan de andere behoeften die een hogere prioriteit hebben gekregen, zoals met name de
ecoregeling en de jaarlijkse overheveling naar het ELFPO.
Daarnaast wordt overwogen om bij de nadere invulling van GLMC 2 , waarschijnlijk vanaf kalenderjaar
2024, eventueel een tarief vast te stellen specifiek voor veenweidegebieden. Ook wordt overwogen om in
een later stadium voor landbouwgebieden in en rondom Natura2000 gebieden een tarief vast te stellen dat
hoger is dan het reguliere, uniforme tarief. Voor deze specifieke gebieden geldt dan een hogere BISS
vanwege de specifieke agronomische omstandigheden (artikel 22, lid 2), die om extra investeringen van
boeren vragen of tot inkomensverlies leiden. Daarnaast wordt overwogen om voor dit laatste doel artikel
72 in te zetten. Deze interventies op voornoemde specifieke gebieden maken vooralsnog geen deel uit van
het NSP. Zodra dit onderdeel nader is uitgewerkt, zal het NSP hierop (inclusief de resultaatindicatoren)
worden geamendeerd.
Er wordt aangesloten bij RUS/USK op niveau 1. Voor nadere informatie over RUS/USK wordt verwezen
naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal en, indien relevant, andere verplichtingen
Steun en voorwaarden
De steun is bedoeld voor alle actieve landbouwers van het GLB. Voor de voorwaarden zij verwezen naar
onderstaande paragraaf. De reden om de BISS steeds verder af te bouwen, is dat uiteindelijk steeds meer
het accent moet komen te liggen op doelgerichte betalingen in de vorm van ecoregelingen en de
interventies in de tweede pijler. Naast een geleidelijke afbouw van het aandeel BISS in de directe
betalingen zal er tegelijk een geleidelijke verhoging van de overheveling naar de tweede pijler
plaatsvinden. In de eerste jaren van de NSP-periode ligt het in de rede de BISS niet nog meer te verlagen
om de boer zo de tijd te geven de omslag te kunnen maken. Met een geleidelijke verlaging in plaats van
een te rigoreuze verlaging van de BISS direct al vanaf het begin van de NSP-periode willen we
voorkomen dat boeren afzien van het meedoen aan het GLB. Deze interventiestrategie draagt bij aan een
duurzame bedrijfsvoering, waarbij geleidelijk nieuwe verdienmodellen zich zullen ontwikkelen in transitie
naar een verduurzaming van de landbouw.
Complementariteit
• De NSP-interventie BISS ligt ten grondslag aan de interventie CRISS, die extra gericht is op het
voorzien in een redelijk gemiddeld inkomen voor specifieke boeren. De CRISS ziet specifiek op
de kleinere landbouwbedrijven, die extra kwetsbaar zijn.
Overige voorwaarden
• De landbouwer moet een actieve landbouwer zijn conform de definitie weergegeven in hoofdstuk
4 van het NSP.
• De grond moet voldoen aan de definitie subsidiabele landbouwgrond conform de definitie
weergegeven in hoofdstuk 4 van het NSP.
• De landbouwer moet de percelen op de peildatum (15 mei) in beheer hebben.
• De landbouwer komt niet in aanmerking voor steun, indien het totaalbedrag van de voor een
kalenderjaar aangevraagde of toe te kennen directe betalingen lager is dan € 500,-.

NL

266

NL

6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Steunpercentage en -bedragen
Beschrijving
De steun wordt berekend middels het beschikbare bedrag gedeeld door het aantal hectare dat wordt
aangemeld.
8 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
Is deze BIS-interventie een betaling voor kleine landbouwers? (Artikel 28)
Ja
Nee
Welke vorm van steun gebruikt u voor betalingen voor kleine landbouwers? (Artikel 28)
Vast(e) bedrag(en)
Betaling(en) per hectare
Wat is het maximale bedrag voor de betalingen voor kleine landbouwers? (Artikel 28)
Hebt u andere opmerkingen of verklaringen voor de betalingen voor kleine landbouwers?

9 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 5 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie betreft directe betalingen aan landbouwers. De steun wordt verstrekt wanneer voldaan
wordt aan de conditionaliteit. De steun wordt verleend zonder tussenkomst van de consument en heeft
geen effect op de prijs van landbouwproducten.

NL

267

NL

11 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Type gepland eenheidsbedrag

I.21.E.01 - Basisinkomensteun (BISS)

Homogeen

Regio(‘s)

Resultaatindicator(en)
R.4; R.6

Toelichting en motivering (inclusief flexibiliteit)
I.21.E.01 - Basisinkomensteun (BISS)
Inkomenssteun in de vorm van een basispremie blijft nog altijd noodzakelijk. Dat komt vooral, omdat de BISS een verplicht onderdeel is in de GLBsystematiek. Bovendien staan de boereninkomens onder druk vanwege de hogere kostprijs (energie-, voer- en kunstmestkosten stijgen hard) en mede
vanwege de verhoogde conditionaliteit is inkomenssteun in de vorm van basispremie in de GLB- systematiek onontkoombaar. Wel zet Nederland grote
stappen in de richting van duurzaamheid, met name door veel budget over te hevelen van het ELGF naar het ELFPO om daarmee GLB-subsidies
doelgerichter in te zetten. Dat betekent dat Nederland al in kalenderjaar 2023 kiest voor een verlaging van de basispremie van € 342 (kalenderjaar 2022) naar
€ 221 per hectare excl. CRISS om deze vervolgens stapsgewijs te laten dalen in de daarop volgende jaren naar € 165 per hectare excl. CRISS. € 342 per
hectare is het uitgangspunt voor de maximum unit amount. De daling van 2022 naar 2023 is met € 121 per hectare veruit het grootst. Boeren die meedoen aan
de ecoregeling kunnen door meer te doen dan de baseline wel iets terugverdienen, maar die premie is vooral gebaseerd op gederfde inkomsten en gemaakte
kosten. Een zo grote daling van de basispremie van 2022 naar 2023 is overmijdelijk, omdat in 2023 de eco-regeling wordt geïntroduceerd. Vervolgens wordt
de daling verder doorgevoerd met meer geleidelijke stappen van ongeveer € 15 per hectare per jaar.
Daar de hoogte van de basispremie een sluitpost is na toekenning van budgetten aan de interventies voor de geprioriteerde andere doelstellingen, is de € 165
in kalenderjaar 2027 een resultante daarvan. Een grotere afbouw van de BISS dan € 121 in het eerste jaar en afgerond telkens met nog eens € 15 euro per jaar
is op basis van de huidige situatie politiek onhaalbaar. Op basis van onze SWOT is op dit moment een verdere daling na 2027 niet uitgesloten, maar een
hernieuwde analyse voor de periode na 2027, op basis van de toekomstige inkomens van de Nederlandse boeren, lijkt ons zeer noodzakelijk.
De daling weergegeven in percentages
2023
342 -> 221
-35,4%

2024
221 -> 207
-6,3%

2025
207 -> 193
-6,8%

2026
193 -> 179
- 7,3%

2027
179 -> 165
- 7,8%

Omdat de daling van de basispremie het grootst is in 2023 (t.o.v. 2022), is de grootste variatie in eenheidsbedragen in 2023 gerechtvaardigd. In de jaren
daarna (2024-2027) daalt de premie met zo’n € 15 per hectare per jaar. Voor die jaren is daarom een variatie van € 15 gerechtvaardigd. In 2023 is een hogere
variatie gerechtvaardigd, maar het is niet nodig om die gelijk te stellen aan de daling van € 121 euro mede omdat ook de eco-regeling erbij komt dat jaar. Niet
iedereen doet echter mee aan de eco-regeling in 2023, maar we verwachten desalniettemin een deelname van 80%. Boeren die wel meedoen aan de ecoregeling kunnen door meer te doen dan de baseline wel meer directe steun ontvangen, maar die premie is vooral gebaseerd op gederfde inkomsten en
gemaakte kosten. Om die reden rekenen we, conform het WUR onderzoek, 20% van de eco-regeling toe aan inkomenssteun. Gecorrigeerd naar deze 20% is
er sprake van een daling van € 342 in 2022 naar € 342 - € 221- (20% van € 100) = € 101. Voor 2023 is voor het vaststellen van het maximum eenheidsbedrag
rekening gehouden met een deel aan inkomen uit de eco-regeling om uiteindelijk binnen een redelijke en gerechtvaardigde marge te blijven ten opzichte van

NL

268

NL

het geplande eenheidsbedrag. Voor de jaren 2024 t/m 2027 is het voor het vaststellen van het maximum eenheidsbedrag niet nodig om met de eco-regeling
rekening te houden, omdat de daling van de basispremie in die jaren veel minder groot is.
Gelet hierop geeft dat een variatie van € 101 (gekoppeld aan het maximum eenheidsbedrag) en € 15 euro (gekoppeld aan het minimum eenheidsbedrag) in
2023 en van ongeveer € 15 (beide kanten op) voor de jaren 2024 t/m/ 2027. Ofwel, het minimum eenheidsbedrag correspondeert met het eenheidsbedrag van
het volgend jaar en het maximum eenheidsbedrag correspondeert met het eenheidsbedrag van het vorige jaar. Door de variatie gelijk te houden aan de
stapsgewijze verlaging past Nederland een zeer beperkte variatie toe, die volledig aansluit bij de stapsgewijze verlaging van de BISS. Immers het vorige jaar
was het maximumbedrag nog het geplande eenheidsbedrag en het volgende jaar is het minimumbedrag het geplande eenheidsbedrag. Met deze variatie
ontstaat bovendien beperkt ruimte om een mee of tegenvallende deelname aan de eco-regeling op te vangen door de basispremie te verlagen of te verhogen,
waarbij we nooit grotere stappen maken dan de jaarlijks verlaging.
12 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Begrotingsjaar

2024

2025

2026

2027

2028

Totaal 2024 2028

Kalenderjaar

2023

2024

2025

2026

2027

Totaal 2023 2027

Gepland eenheidsbedrag

220,86

207,18

193,47

179,76

165,90

Minimumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag
Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag

207,00

193,00

179,00

165,00

150,00

322,00

221,00

207,00

193,00

179,00

Gepland eenheidsbedrag

I.21.E.01 - Basisinkomensteun
(BISS)

O.4 (eenheid: Hectares)
Geplande output * Gepland
eenheidsbedrag
TOTAAL

O.4 (eenheid: Hectares)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Out of which needed to reach the
minimum ringfencing requirement
(Annex XII) (only under article 30)
(Union contribution)
Waarvan moest worden
overgedragen - uitgaven (alleen van
toepassing op ecoregeling en alleen
met type betaling “compensatie”
(artikel 31, lid 7, punt b) als de
interventie overdracht omvat)

NL

269

1.750.045,59

1.750.061,60

1.750.076,52

1.750.139,01

386.515.069,01

362.577.762,29

338.587.304,32

314.604.988,44

1.750.045,59

1.750.061,60

1.750.076,52

1.750.139,01

386.515.069,01

362.577.762,29

338.587.304,32

314.604.988,44

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

NL

1.750.000,00
290.325.000,00 1.692.610.124,06
1.750.000,00

8.750.322,72

290.325.000,00 1.692.610.124,06

CRISS(29) - Complementary redistributive income support for sustainability

I.29 - Herverdelende inkomenssteun (CRISS)
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator

I.29
Herverdelende inkomenssteun (CRISS)
CRISS(29) - Complementary redistributive income support for
sustainability
O.7. Aantal hectaren waarvoor aanvullende herverdelende
inkomenssteun wordt ontvangen

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Heel Nederland.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele
Unie, ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een
economisch duurzame landbouwproductie in de Unie

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.01

Omslag van de Nederlandse
landbouw via rendabel
ondernemerschap

Categorie 1

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.4 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder inkomenssteun en onderworpen aan conditionaliteit
R.6 Percentage aanvullende rechtstreekse betalingen per hectare voor in aanmerking komende boerderijen onder de gemiddelde
boerderijomvang (ten opzichte van het gemiddelde)

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Voor veel Nederlandse landbouwers is de directe inkomenssteun onmisbaar, te meer om bij te kunnen
dragen aan investeringen in verduurzaming van het bedrijf. Dit zal zo blijven zolang er voor landbouwers
in Nederland onvoldoende verdienmodellen zijn, die een grotere garantie geven op een langjarig billijk
inkomen. Bovendien maakt een gegarandeerd inkomensbestanddeel bedrijven minder kwetsbaar voor de
gevolgen van het optreden van risicogebeurtenissen en de gevolgen daarvan voor hun opbrengsten en de
prijzen voor landbouwproducten. Omdat kleinere landbouwbedrijven extra kwetsbaar zijn, terwijl de
kosten voor de transitie naar een verduurzaming van het bedrijfsmodel extra zwaar drukken op het
jaarinkomen, wordt voorzien in een top-up bovenop de BISS, zodanig dat daarmee tegelijk wordt voldaan
aan de verplichting om minimaal 10% van de directe betalingen te herverdelen. Hiermee wordt tevens
tegemoet gekomen aan de aanbeveling van de Europese Commissie aan Nederland om de
levensvatbaarheid van landbouwbedrijven te versterken via een meer gerichte verdeling van de directe
betalingen, bijvoorbeeld door toepassing van een aanvullende, herverdelende inkomenssteun voor
duurzaamheid. Nederland zal hierbij inzetten op de minimaal verplichte 10%, omdat een herverdeling van
inkomenssteun in Nederland minder noodzakelijk is dan in andere lidstaten. De variatie in bedrijfsgrootte
in Nederland is namelijk minder groot dan in de rest van de EU. Deze trend lijkt zich verder door te
zetten. Tegelijkertijd wil Nederland geen bedrijven kunstmatig in stand houden, die niet levensvatbaar zijn
en zodoende geen toekomstperspectief hebben. Gerichte steun via investeringen en kennisverwerving is in

NL

270

NL

dat opzicht beter om kleine en middelgrote bedrijven sterker en toekomstbestendiger te maken dan een
hogere basispremie. Nederland kiest er voor om bedrijven tot zo’n 60 hectare extra te steunen op basis van
bewerkte EU-data op basis van de contextindicator C26b.
Berekend is dat met een extra premie tot maximaal 40 hectare alle landbouwbedrijven tot circa 60 hectare
extra worden gesteund. Bedrijven groter dan 60 hectare dragen op deze manier naarmate ze groter zijn
relatief steeds meer bij. Bovendien is (op basis van de bedrijfsgrootte in 2021) de gemiddelde
bedrijfsgrootte in Nederland ongeveer 40 hectare. Door de herverdelingspremie niet te geven op hectares
boven het huidige gemiddelde stimuleren we niet extra de trend dat bedrijven verder in omvang groeien.
We verwachten overigens niet dat deze trend met de herverdelingspremie zal stoppen. Andere factoren
zijn daarop namelijk ook van invloed.

Analyse inkomenseffect instrumenten directe betalingen
Voor deze analyse is onderstaande grafiek opgesteld. Deze grafiek moet worden geïnterpreteerd in het

NL

271

NL

licht van de actualiteit van de gebruikte gegevens, de onvermijdelijke onzekerheden over de
opnamepercentages van nieuw beleid en de noodzakelijke aannames, die naar aanleiding daarvan zijn
gemaakt. Onderstaande grafiek geeft de situatie in 2023 weer.
De volgende assumpties zijn gemaakt:
• Elke boerenbedrijf neemt deel aan de basisinkomensregeling. De vergoeding per hectare bedraagt € 220.
• Elk bedrijf krijgt € 54 extra voor maximaal 40 hectare in het kader van de herverdelingsregeling CRISS.
• Voor 80% van de hectares wordt een premie uit de ecoregeling betaald. Bedrijven die meedoen,
ontvangen gemiddeld € 100 per hectare. We hebben geen indicatie van een correlatie tussen
bedrijfsomvang en deelname aan de eco-regeling, dus we gaan ervan uit dat het effect nul is. Van elke
‘maatcategorie’ doet 80% mee.
• De top-up voor jonge boeren wordt niet toegepast, omdat de top-up alleen wordt toegekend aan jonge
boeren die onder het oude GLB nog recht hadden op de top-up (afbouw van die subsidie op grond van art.
30, lid 2, tweede alinea).
Verder is gebruik gemaakt van gegevens over bedrijfsomvang, aantal bedrijven, arbeidsjaareenheid per
bedrijf, loon per bedrijf en netto toegevoegde waarde per bedrijf, gemiddeld over de jaren 2017-2019.
Hoewel we weten dat het aantal bedrijven in de loop der jaren afneemt en de gemiddelde grootte van
bedrijven toeneemt, hebben we geen indicatie van het effect hiervan op het bedrijfsinkomen van boeren.
Aangezien de gegevens niet helemaal up-to-date zijn, kan worden verwacht dat de gemiddelde kosten en
de gemiddelde inkomsten sindsdien zijn veranderd vanwege de inflatie en recente externe
marktverstoringen.
Duidelijk is te zien dat door de herverdelingsregeling CRISS de rechtstreekse betaling per hectare afneemt
naarmate bedrijven de 60 hectare overschrijden, hetgeen het doel van de regeling is. Dit doel is gebaseerd
op C25B in de onderstaande grafiek; het inkomen per bedrijf is lager voor bedrijven kleiner dan 60
hectare, zoals hierboven toegelicht.
Met de huidige aannames heeft de eco-regeling geen invloed op de gemiddelde rechtstreekse betaling per
hectare tussen de grootteklassen. De BISS-vergoeding per hectare wordt de facto verlaagd door het
toepassen van de CRISS (BISS-betaling per hectare wordt verlaagd van € 255 naar € 220 ten behoeve van
de uitkering van € 54 voor de eerste 40 hectare van elke boerenbedrijf).
Een duidelijke uitschieter in de grafiek is de rechtstreekse betaling per hectare in 2017-2019 voor
bedrijven kleiner dan 5 hectare. Dit komt door de toeslagrechten, die in 2017 nog niet uniform waren. Te
zien is dat onder het nieuwe GLB de gemiddelde toeslag per hectare uniform wordt gemaakt.
De overheveling naar de tweede pijler, een cruciaal onderdeel van de interventiestrategie, zorgt voor een
aanzienlijke verlaging van de gemiddelde rechtstreekse betaling per hectare voor de landbouwbedrijven.
Hierbij is het belang afgewogen van directe inkomenssteun, waaraan de ecoregeling is toegevoegd, versus
gerichte steun specifiek voor investeringen in risicomanagement, kennis en innovatie, maar ook ANLb en
samenwerking. Deze interventies in de tweede pijler ondersteunen de duurzame transitie van de landbouw
en verbeteren daarmee de duurzaamheid van de inkomenspositie van Nederlandse boeren.
Volgens Nederland is het niet nodig om de directe inkomenstoeslagen te herverdelen. Er zijn dus geen
vastgestelde behoeften, die worden aangepakt door de herverdeling van de instrumenten voor directe
inkomenssteun. CRISS is gekoppeld aan SO1, hoewel de link volgens Nederland zwak is.

NL

272

NL

Bovenstaande grafiek geeft de rechtstreekse betalingen in 2023 weer ten opzichte van de situatie 20172019. Om het effect van de herverdeling op de rechtstreekse betalingen voor de verschillende
‘maatcategoriën’ duidelijker weer te geven, wordt in onderstaande grafiek alleen de situatie van 2023
weergegeven. De blauwe balken in de onderstaande grafiek komen overeen met de blauwe bolletjes in
bovenstaande grafiek.

Er wordt aangesloten bij RUS/USK op niveau 1. Voor nadere informatie over RUS/USK wordt verwezen
naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5.
Complementariteit
De NSP-interventie CRISS is een aanvulling op de basisinterventie . De laatste is gericht op alle actieve
landbouwers van het GLB, terwijl de CRISS specifiek bedoeld is voor de kleinere landbouwbedrijven.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal en, indien relevant, andere verplichtingen
Steun en voorwaarden

NL

273

NL

Het betreft een top-up bovenop de BISS door alle bedrijven voor de eerste maximaal 40 ha. een hogere
basispremie uit te betalen. De herverdeling is bedoeld voor de kleinere landbouwbedrijven, die extra
kwetsbaar zijn. Voor de voorwaarden zij verwezen naar onderstaande paragraaf. Door te kiezen voor de
eerste 40 ha. ontvangen alle bedrijven tot circa 60 ha. een hogere gemiddelde hectarepremie. Zoals uit de
grafieken hierboven blijkt, lijken bedrijven tussen de 4 en 60 hectare meer nood aan inkomenssteun te
hebben. Bovendien drukken de kosten voor de transitie naar een verduurzaming van het bedrijfsmodel
extra zwaar op het jaarinkomen. Alle bedrijven groter dan 60 ha. dragen naarmate ze groter zijn steeds
meer bij. Op deze manier worden de kleinere en middelgrote landbouwbedrijven tot circa 60 ha. dus extra
gesteund. Nederland wil geen bedrijven kunstmatig in stand houden, die niet levensvatbaar zijn en
feitelijk geen toekomstperspectief hebben. Uit oogpunt van vereenvoudiging en het feit dat er weinig
budget mee gemoeid is, maken we voor bedrijven met minder dan 4 hectare echter geen uitzondering, te
meer het in deze categorie eerder zal gaan om bedrijven die wel levensvatbaar zijn, doch voor hun
bedrijfsvoering niet afhankelijk zijn van (veel) landbouwgrond, zoals bijvoorbeeld varkenshouders.
Daarnaast overwegen boeren in Nederland steeds nadrukkelijker om niet deel te nemen aan het GLB
vanwege enerzijds de fors lagere basispremie en anderzijds de uitgebreide conditionaliteit, waarin vooral
de GLMC’s invloed hebben op de keus wel of niet aan het GLB deel te nemen. Bij grote varkenshouders
met weinig grond is de kans dat boeren afhaken groter en dat is een tweede reden om bedrijven met
minder dan 4 hectare niet uit te zonderen van de herverdelingspremie. De GLMC’s zijn juist ook voor
deze bedrijven met veel dieren en weinig grond relevant. Verder wordt met deze invulling van de
minimale 10% herverdeling voorkomen dat de grotere bedrijven er zodanig op achteruit gaan dat zij
daardoor minder investeringen zullen doen in verduurzaming van de bedrijfsvoering, terwijl juist de
grotere bedrijven vaak belangrijk zijn voor het doen van dure, innovatieve investeringen die fundamenteel
bijdragen aan de gewenste transitie naar een duurzame landbouw.
Overige voorwaarden
• De landbouwer moet een actieve landbouwer zijn conform de definitie weergegeven in hoofdstuk
4 van het NSP.
• De grond moet voldoen aan de definitie subsidiabele landbouwgrond conform de definitie
weergegeven in hoofdstuk 4 van het NSP.
• Percelen moet hij of zij op 15 mei in beheer hebben.
• De landbouwer komt niet in aanmerking voor steun, indien het totaalbedrag van de voor een
kalenderjaar aangevraagde of toe te kennen directe betalingen lager is dan € 500,-.
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Steunpercentage en -bedragen
Beschrijving
De steun wordt verleend door alle boeren in Nederland bovenop de BISS een top-up te betalen voor de
eerste maximaal 40 ha. van het landbouwbedrijf, uitgaande van 10% aan herverdeling van de steun aan
directe betalingen.
8 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
Past u de territorialisering voor CRISS toe?
Ja
Nee
Past u verschillende bedragen toe voor verschillende reeksen hectaren? (art. 29, lid 3)
Ja
Nee
Wat is het maximumaantal hectaren per landbouwer aan wie CRISS is betaald? (art. 29, lid 3)
40,00
- Sluit u landbouwbedrijven uit van CRISS op basis van hun fysieke omvang?
Ja
Nee

NL

274

NL

- Aanvullende regels en/of verklaringen in verband met CRISS

9 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 5 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie betreft directe betalingen aan landbouwers. De steun wordt verstrekt wanneer voldaan
wordt aan de conditionaliteit. De steun wordt verleend zonder tussenkomst van de consument en heeft
geen effect op de prijs van landbouwproducten.

NL

275

NL

11 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Type gepland eenheidsbedrag

I.29.E.01 - Herverdelende inkomenssteun (CRISS)

Homogeen

Regio(‘s)

Resultaatindicator(en)
R.4; R.6

Toelichting en motivering (inclusief flexibiliteit)
I.29.E.01 - Herverdelende inkomenssteun (CRISS)
Hiermee wordt een evenwichtige herverdeling van de BISS tot stand gebracht binnen de Nederlandse context, die wordt gekenmerkt door minder variatie in
bedrijfsgrootte dan in de rest van de EU het geval is. De herverdeling komt ten goede aan de kleinere en middelgrote bedrijven tot circa 60 ha. De extra
premie wordt gegeven tot ongeveer de gemiddelde bedrijfsgrootte. In 2023 verwachten we dat op basis van de omvang van de bedrijven in 2021 het
eenheidsbedrag uitkomt op ongeveer € 54. De overige jaren zijn berekend op basis van dezelfde bedrijfsgrootte en met het dalende budget van de directe
betalingen vanwege de toenemende overheveling van budget van het ELGF naar het ELFPO. Nederland zal jaarlijks de trend in bedrijfsgootte monitoren en
sluit een aanpassing van de grens van 40 hectare voor volgende jaren daarom niet bij voorbaat uit.
Het verschil tussen de maximale en minimale eenheidsbedragen is in beide gevallen door Nederland op 5 euro gezet. We schatten in dat de bedrijfsgrootte
vrij goed te voorspellen is en dat daarom het kleine verschil van 5 euro voldoende is om eventuele onvoorziene wijzigingen in de bedrijfsgrootte te kunnen
opvangen.
Nederland wil van 2027 naar 2028 ruim € 225 miljoen overhevelen naar het ELFPO. Daarop is onze interventielogica volledig gebaseerd. Omdat zowel
juridisch als SFC technisch dit (nog) niet mogelijk is, staat hieronder een afwijkend eenheidsbedrag en een licht afwijkende output voor 2027.
Gebaseerd op een fictieve verdeling van de directe betalingen zoals hieronder:
a.
Basispremie 290.325.000,00
b.
Herverdeling 71.999.997,30
c.
Ecoregeling 354.660.370,42
d.
Totaal
716.985.367,72
Het eenheidsbedrag is simpelweg berekend op basis van een budget van afgerond € 72 miljoen, een getal dat net iets meer is dan precies 10% van het
beschikbare budget aan directe betalingen, zoals genoemd in de Verordening. Op deze manier stellen wij de EC in staat ons plan goed te keuren, maar het
dient duidelijk te zijn dat dit eenheidsbedrag niet strookt met onze interventielogica. Om die reden hebben we het minimale eenheidsbedrag gebaseerd op
onze interventielogica, waarin wel overgeheveld wordt, en alleen het maximum eenheidsbedrag gebaseerd op het eenheidsbedrag van € 63 wat goedkeuring
van het NSP mogelijk moet maken.
12 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Gepland eenheidsbedrag

NL

Begrotingsjaar

2024

276

2025

2026

NL

2027

2028

Totaal 2024 2028

I.29.E.01 - Herverdelende
inkomenssteun (CRISS)

TOTAAL

NL

Totaal 2023 2027

Kalenderjaar

2023

2024

2025

2026

2027

Gepland eenheidsbedrag

54,00

51,00

49,00

46,00

63,00

Minimumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag

49,00

46,00

44,00

41,00

39,00

Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag

59,00

56,00

54,00

51,00

68,00

O.7 (eenheid: Hectares)

1.128.217,30

1.136.455,00

1.123.425,00

1.133.224,00

1.142.857,14

Geplande output * Gepland
eenheidsbedrag

60.923.734,20

57.959.205,00

55.047.825,00

52.128.304,00

71.999.999,82

298.059.068,02

O.7 (eenheid: Hectares)

1.128.217,30

1.136.455,00

1.123.425,00

1.133.224,00

1.142.857,14

5.664.178,44

Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)

60.923.734,20

57.959.205,00

55.047.825,00

52.128.304,00

72.000.000,00

298.059.068,20

Out of which needed to reach the
minimum ringfencing requirement
(Annex XII) (only under article 30)
(Union contribution)

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

Waarvan moest worden
overgedragen - uitgaven (alleen van
toepassing op ecoregeling en alleen
met type betaling “compensatie”
(artikel 31, lid 7, punt b) als de
interventie overdracht omvat)

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

277

NL

CIS-YF(30) - Aanvullende inkomenssteun voor jonge landbouwers

I.30 - Aanvullende inkomenssteun voor jonge landbouwers
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator

I.30
Aanvullende inkomenssteun voor jonge landbouwers
CIS-YF(30) - Aanvullende inkomenssteun voor jonge
landbouwers
O.6. Aantal hectaren waarvoor aanvullende inkomenssteun
voor jonge landbouwers wordt ontvangen

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Het aantrekkelijker maken van het agrarisch ondernemerschap voor de jonge landbouwer is gericht op
heel Nederland. In heel Nederland is sprake van een toenemende vergrijzing van de populatie
landbouwers, wat maakt dat er voor het gehele land een voldoende instroom van jonge landbouwers nodig
is om de landbouw in Nederland vitaal en concurrerend te houden.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele
Unie, ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een
economisch duurzame landbouwproductie in de Unie
SO7 Het aantrekken en vasthouden van jonge landbouwers en andere nieuwe landbouwers en bevordering van
duurzame bedrijfsontwikkeling in plattelandsgebieden

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.01

Omslag van de Nederlandse
landbouw via rendabel
ondernemerschap

Categorie 1

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.4 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder inkomenssteun en onderworpen aan conditionaliteit
R.6 Percentage aanvullende rechtstreekse betalingen per hectare voor in aanmerking komende boerderijen onder de gemiddelde
boerderijomvang (ten opzichte van het gemiddelde)

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Onderbouwing
Om de landbouw in Nederland vitaal en concurrerend te houden, is voldoende instroom van jonge
landbouwers nodig (generatievernieuwing). Voor jonge landbouwers is het financieel problematisch om
nieuwe economische activiteiten in de landbouwsector op te zetten en tot ontwikkeling te brengen. Jonge
landbouwers hebben bij de start van hun bedrijf vaak te maken met hoge lasten, omdat in Nederland de
grondprijs hoog is (hoogste in de EU) en de opstallen duur zijn. Voor zij-instromers zijn de
overnamekosten in veel gevallen hoger, omdat zij in tegenstelling tot overnemers in familiaire kring een
bedrijf meestal niet onder de marktwaarde kunnen kopen.
Extra inkomenssteun voor jonge landbouwers draagt bij aan een acceptabel inkomen voor jonge
landbouwers. Dit geldt zeker ook voor jonge landbouwers met kleinere bedrijven. De aanvullende
inkomenssteun voor jonge landbouwers zal echter in deze GLB-periode uitgefaseerd worden op basis van
aanvragen die nog zijn gedaan in de vorige GLB-periode en waarvan de vijfjaarsperiode nog niet volledig

NL

278

NL

is benut. Dit omdat voor deze inkomenssteun andere, meer effectieve instrumenten in het NSP zijn
opgenomen, zoals de vestigingssteun, samenwerkingssteun voor generatievernieuwing en de
investeringssteun voor jonge landbouwers, die meer doelgericht zijn. De uitfasering van de aanvullende
inkomenssteun voor jonge landbouwers is gebaseerd op artikel 30, lid 2 van de SP Verordening.
Er wordt aangesloten bij RUS/USK op niveau 1. Voor nadere informatie over RUS/USK wordt verwezen
naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5.
Complementariteit
De NSP-interventie BISS ligt ten grondslag aan de interventie voor aanvullende inkomenssteun aan de
jonge landbouwer.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal en, indien relevant, andere verplichtingen
Steun en voorwaarden
De steun betreft een aanvulling voor de jonge landbouwer op de BISS. Het totale budget voor deze
aanvullende steun is op jaarbasis aflopend van zo’n € 9,5 mln. in 2023 tot € 0 in 2027. De verplichting om
een bedrag ter hoogte van minstens 3% van het budget van de directe betalingen te besteden aan jonge
boeren (3% van € 717 mln. = € 21,5 mln.) wordt bereikt door het afnemende budget van de aanvullende
inkomenssteun over te hevelen naat pijler twee en toe te voegen aan het budget voor de vestigingssteun
aan jonge boeren, aangevuld met steun voor investeringen en samenwerkingsprojecten.
Jonge landbouwers, die nog onder het vorige GLB een top-up toegekend hebben gekregen en waarvan de
vijfjaarsperiode nog niet is afgelopen, zullen in deze GLB-periode recht hierop blijven houden onder de
voorwaarden die hiervoor gelden op grond van artikel 50 van Verordening (EU) nr. 1307/2013
Zo blijft gewaarborgd dat de aanvullende inkomenssteun ook daadwerkelijk bij jonge boeren terecht
komt.
De top-up zal verleend worden in de vorm van een lump sum ten bedrage van € 2.800 per jaar.
Voorwaarde is dat de jonge landbouwer ook recht heeft op de BISS.
Overige voorwaarden
·De jonge landbouwer draagt er zorg voor dat hij op de peildatum staat ingeschreven in het
Handelsregister.
·De jonge landbouwer heeft daadwerkelijk langdurige zeggenschap over het bedrijf.
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Steunpercentage en -bedragen
Beschrijving
De steun wordt verstrekt in de vorm van een uniform vastgesteld tarief als top-up op de BISS voor
maximaal vijf jaar. Het tarief wordt berekend op basis van een lumpsum per jaar.
Gemiddeld zijn bedrijven ongeveer 40 hectare groot in Nederland. € 2.800 betekent dan gemiddeld zo’n €
70 extra inkomenssteun per hectare.
8 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
Gedurende hoeveel jaar geeft de interventie steun aan jonge landbouwers? 5

NL

279

NL

Welke voorwaarden worden toegepast voor de definitie van nieuwe vestiging?
• Jonge landbouwers die voor het eerst een landbouwbedrijf oprichten of die al zo’n bedrijf
opgericht hebben in de periode van vijf jaar voorafgaande aan de eerste indiening van een
aanvraag (artikel 50 van Verordening (EU) nr. 1307/2013).
In welke vorm wordt de steun verstrekt: betaling van een vast bedrag
Wat is het steunbedrag per hectare/vast bedrag? 2800
Stelt u een maximum vast wat betreft het aantal ha? J/N
Ja
Nee
Andere opmerkingen over drempels?
n.v.t.
Past u continuïteit met de vorige regeling toe (betaling voor jonge landbouwers)?
Ja, het gaat hier om de ontvangers van een top-up die hiervoor een aanvraag hebben ingediend onder het
vorige GLB en waarvan de vijfjaarsperiode nog niet volledig is benut. Deze groep wordt uitgefaseerd.
Overige opmerkingen
n.v.t.
9 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 5 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie betreft een aanvulling op de basis inkomenssteun voor jonge landbouwers. De
inkomenssteun is gericht op duurzaamheid en niet gebaseerd op betalingsrechten. De steun wordt zonder
tussenkomst van consumenten verleend en leidt niet tot prijsondersteuning van producenten.

NL

280

NL

11 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Type gepland eenheidsbedrag

I.30.E.01 - Aanvullende inkomenssteun voor jonge landbouwers

Homogeen

Regio(‘s)

Resultaatindicator(en)
R.4; R.6

Toelichting en motivering (inclusief flexibiliteit)
I.30.E.01 - Aanvullende inkomenssteun voor jonge landbouwers
Het gekozen eenheidsbedrag van € 2.800 per jaar sluit aan bij de gemiddelde hoogte van de aanvullende inkomenssteun onder het vorige GLB, die via deze
regeling wordt uitgefaseerd. Gemiddeld zijn bedrijven ongeveer 40 hectare groot in Nederland. € 2.800 betekent dan gemiddeld zo’n € 70 extra
inkomenssteun per hectare. Dat komt neer op ongeveer een kwart van de basispremie plus herverdelingspremie voor de eerste 40 hectares van € 275 (€ 221 +
€ 54). Extra inkomenssteun draagt bij aan een acceptabel inkomen voor jonge landbouwers, doch het zwaartepunt daarbij zal liggen op het bijdragen in de
hoge kosten die gepaard gaan met het overnemen, starten en/of verduurzamen van een bedrijf via vestigings- en investeringssteun. Over 5 jaar betekent dit
een extra inkomenssteun van € 14.000 onafhankelijk van de bedrijfsomvang. Hiermee bewerkstellen we ook enig herverdelend effect, zodat heel grote
bedrijven niet al deze inkomenssteun wegkapen van de gemiddelde gezinsbedrijven. Nederland zal de ontwikkelingen monitoren en voor vervolgjaren
mogelijk de outputs en de eenheidsbedragen naar bevind van zaken aanpassen.
12 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Begrotingsjaar

2024

2025

2026

2027

2028

Totaal 2024 2028

Kalenderjaar

2023

2024

2025

2026

2027

Totaal 2023 2027

Gepland eenheidsbedrag

2.800,00

2.800,00

2.800,00

2.800,00

2.800,00

Minimumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag
Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag

2.600,00

2.600,00

2.600,00

2.600,00

2.600,00

3.000,00

3.000,00

3.000,00

3.000,00

3.000,00

Gepland eenheidsbedrag

I.30.E.01 - Aanvullende
inkomenssteun voor jonge
landbouwers

O.6 (eenheid: Hectares)

3.389,00

2.409,00

1.619,00

800,00

0,00

9.489.200,00

6.745.200,00

4.533.200,00

2.240.000,00

0,00

23.007.600,00

3.389,00

2.409,00

1.619,00

800,00

0,00

8.217,00

Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)

9.489.200,00

6.745.200,00

4.533.200,00

2.240.000,00

0,00

23.007.600,00

Out of which needed to reach the
minimum ringfencing requirement
(Annex XII) (only under article 30)
(Union contribution)

9.441.750,00

6.745.200,00

4.533.200,00

2.240.000,00

0,00

22.960.150,00

Waarvan moest worden
overgedragen - uitgaven (alleen van
toepassing op ecoregeling en alleen
met type betaling “compensatie”

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

Geplande output * Gepland
eenheidsbedrag
TOTAAL

NL

O.6 (eenheid: Hectares)

281

NL

Begrotingsjaar

2024

2025

2026

2027

2028

Kalenderjaar

2023

2024

2025

2026

2027

Gepland eenheidsbedrag
(artikel 31, lid 7, punt b) als de
interventie overdracht omvat)

NL

282

NL

Totaal 2024 2028
Totaal 2023 2027

Eco-scheme(31) - Regelingen voor het klimaat, het milieu en dierenwelzijn

I.31 - Eco-regeling voor klimaat en leefomgeving
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator

I.31
Eco-regeling voor klimaat en leefomgeving
Eco-scheme(31) - Regelingen voor het klimaat, het milieu en
dierenwelzijn / Artikel 31, lid 7, punt b) - Compensatiebedrag
O.8. Aantal hectaren of grootvee-eenheden waarvoor
ecoregelingen gelden

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal met regionale elementen
Code
NL
NLZ

Beschrijving
Nederland
Extra-Regio NUTS 1

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
De eco-regeling wordt opgezet als een puntensysteem met drie lagen:
a) Bepalen van het subsidiebedrag. Dit wordt geprogrammeerd voor alle subsidiabel areaal in Nederland
en er is potentieel 100% overlap tussen de hectaren directe inkomenssteun en de hectaren eco-regeling. De
verwachting is echter dat ca. 70% van de deelnemers bij de basisbetaling tevens deelneemt aan de
ecoregeling.
b) Puntensysteem: om in aanmerking te komen voor de ecoregeling behoort een begunstigde minimaal
een aantal punten te halen voor de doelen klimaat, bodem & lucht, water, biodiversiteit en landschap.
c) Verantwoorden van het uit te betalen subsidiebedrag: binnen de ecoregeling wordt een set van
activiteiten mogelijk gemaakt. Op basis van de gekozen activiteiten en de daaraan gekoppelde extra
kosten en inkomstenderving wordt bepaald of de begunstigde in aanmerking komt voor een
ecovergoeding op het niveau brons, zilver of goud.
De ecoregeling wordt geprogrammeerd als een nationaal systeem met gebiedsgerichte accenten. Voor het
bepalen van het subsidiebedrag per begunstigde wordt de ecoregeling geprogrammeerd voor alle
subsidiabel areaal in Nederland en er is op bedrijfsniveau 100% overlap tussen de hectaren basis
inkomenssteun en de hectaren ecoregeling.
Voor de doelen klimaat, bodem & lucht, water, biodiversiteit en landschap zijn regionale verschillen
wenselijk. De opgaven voor deze doelen in gebieden in Nederland kent namelijk grote verschillen. Een
keuze voor centrale invulling van een puntensysteem met regionale accenten zorgt voor samenhang en
balans qua doelen, acties en waardering daarvan.
De factoren voor regionale accenten in klimaat en leefomgeving-doelen zijn landschapstype, bedrijfstak,
grondsoort, specifieke urgenties in relatie tot Europese regelgeving (zoals opgenomen in bijlage 13 van de
Strategisch Plan Verordening), ruimtelijke situering en dekkingsgraad.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie
SO4 Bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering, onder meer door de uitstoot van broeikasgassen terug te
dringen en meer koolstof vast te leggen, en duurzame energie te bevorderen
SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en

NL

283

NL

lucht, onder meer door de afhankelijkheid van chemische middelen te verkleinen
SO6 Bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot
de instandhouding van habitats en landschappen
SO9 Beter inspelen door de landbouw van de Unie op de maatschappelijke verwachtingen inzake voedsel en gezondheid, onder
meer wat betreft hoogkwalitatief, veilig en voedzaam voedsel dat op duurzame wijze is geproduceerd, en voorts vermindering
van de voedselverspilling, verbetering van het dierenwelzijn, en bestrijding van antimicrobiële resistentie
Code + beschrijving ACTIEGEBIEDEN GLB
AOA-A matiging van klimaatverandering, met inbegrip van vermindering van de broeikasgasemissies als gevolg van
landbouwpraktijken, behoud van bestaande koolstofopslagplaatsen en vergroten van koolstofvastlegging
AOA-B aanpassing aan klimaatverandering, met inbegrip van acties om de veerkracht van voedselproductiesystemen en de
diversiteit van dieren en planten te verbeteren en zo de weerstand tegen ziekten en klimaatverandering te vergroten
AOA-C bescherming of verbetering van de waterkwaliteit en vermindering van de druk op de watervoorraden
AOA-D preventie van bodemaantasting, bodemherstel, verbetering van de bodemvruchtbaarheid en van het nutriëntenbeheer
[en van bodembiota]
AOA-E bescherming van de biodiversiteit, instandhouding of herstel van habitats of soorten, met inbegrip van behoud en
aanleg van landschapselementen of niet-productieve gebieden
AOA-F acties voor een duurzaam en verminderd gebruik van pesticiden, met name pesticiden die risico’s inhouden voor de
menselijke gezondheid of het milieu
AOA-G acties om het dierenwelzijn te verbeteren of antimicrobiële resistentie aan te pakken

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.01

Omslag van de Nederlandse
landbouw via rendabel
ondernemerschap

Categorie 1

N.12

N.13

Klimaatmitigatie: lagere
broeikasgasemissies en grotere Categorie 1
koolstofvastlegging
Klimaatadaptatie: lagere
ecologische, economische
Categorie 2
schade en waterkwantiteit

Ja

Ja

Ja

N.15

Betere chemische en
biologische waterkwaliteit

Categorie 1

Ja

N.16

Versterkte natuurlijke
weerbaarheid en waterbergend Categorie 2
vermogen landbouwbodems

Ja

N.17
N.18

Betere luchtkwaliteit: minder
emissies van broeikasgassen,
geurstoffen en fijnstof
Meer en herstel van
biodiversiteit

Categorie 1

Gedeeltelijk

Categorie 1

Ja

N.19

Behoud en herstel van
(cultuur)landschappen

Categorie 1

Ja

N.27

Beter dierenwelzijn inclusief
diergezondheid

Categorie 2

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.12 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen ter verbetering van de aanpassing
aan het klimaat
R.14 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen om emissies te beperken,
koolstofopslag te behouden en/of te verbeteren (met inbegrip van blijvend grasland, blijvende teelten met blijvende groene
bedekking, landbouwgrond in wetlands en veengebied)
R.17 Areaal met steun voor bebossing en herstel van boslandbouw, met inbegrip van uitsplitsing
R.19 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen die gunstig zijn voor
bodembeheer om bodemkwaliteit en biota te verbeteren (zoals minder grondbewerking, bodembedekking met gewassen,

NL

284

NL

vruchtwisseling met peulgewassen)
R.20 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen om de emissie van ammoniak te
verminderen
R.21 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen voor de kwaliteit van
waterlichamen
R.22 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen in verband met verbeterd
nutriëntenbeheer
R.23 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)vallend onder ondersteunde verbintenissen ter verbetering van de waterbalans
R.24 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde specifieke verbintenissen die leiden tot een
duurzaam gebruik van pesticiden ter vermindering van de risico's en effecten van pesticiden zoals de uitspoeling van pesticiden
R.25 Percentage grootvee-eenheden (GVE’s) vallend onder ondersteunde verbintenissen om de ecologische duurzaamheid te
verbeteren
R.29 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) dat door het GLB wordt ondersteund ten behoeve van biologische landbouw,
met een uitsplitsing tussen voortzetting van of omschakeling naar biologische landbouw
R.31 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen ter ondersteuning van
biodiversiteitsbehoud en -herstel, met inbegrip van landbouwpraktijken met een hoge natuurwaarde
R.33 Percentage van het totale Natura 2000-gebied vallend onder ondersteunde verbintenissen
R.34 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen voor het beheer van
landschapselementen, met inbegrip van hagen en bomen
R.4 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder inkomenssteun en onderworpen aan conditionaliteit
R.44 Aandeel grootvee-eenheden (GVE’s) vallend onder ondersteunde acties ter verbetering van dierenwelzijn
R.6 Percentage aanvullende rechtstreekse betalingen per hectare voor in aanmerking komende boerderijen onder de gemiddelde
boerderijomvang (ten opzichte van het gemiddelde)

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
De ecoregeling wordt ingezet om de omslag naar toekomstbestendig boeren te bevorderen, en om
uitvoering van landbouwpraktijken te stimuleren die primair bijdragen aan vijf subdoelen: klimaat, bodem
& lucht, water, biodiversiteit en landschap, zonder een negatief effect te hebben op één van deze doelen.
De ecoregeling heeft als doel de basiskwaliteit klimaat en leefomgeving in Nederland te versterken, en
sluit aan bij de voorgenoemde behoeften. Het invullen van een landbouw die meer in dienst staat van
klimaat en leefomgeving zal een hoge mate van diversiteit in agrarische bedrijfsvoering kennen. Sommige
ondernemers zullen zich richten op voedselproductie voor de lokale markt en multifunctionaliteit met
lokale partners, terwijl anderen mogelijkheden zien om naar de wereldmarkt te exporteren; veel
ondernemers zullen beide benaderingen combineren. Om een landbouw voor klimaat en leefomgeving te
laten slagen, is het belangrijk om een reeks mogelijke landbouwpraktijken te ondersteunen en het
eigenaarschap van boeren te ondersteunen op hun weg naar een duurzame landbouw. Uitgangspunt bij het
ondersteunen van dit eigenaarschap is een verschuiving van basispremie naar doelgerichte betalingen, met
flexibiliteit voor de boer en zijn of haar omgeving om hun eigen weg naar duurzaamheid te kiezen. De
ecoregeling dient dit doel, terwijl het ook daadwerkelijk een bijdrage levert aan de bovengenoemde
behoeften. De ecoregeling wordt daarom primair zo ingericht dat in principe alle landbouwers kunnen
deelnemen om zo met ondersteuning uit de ecoregeling een stap kunnen maken naar een meer
toekomstbestendige landbouw.
Het karakter van een puntensysteem is dat het integraal doelen invult. Het puntensysteem combineert
namelijk doelvoorschrift (doelen/subdoelen) met maatregelvoorschrift (activiteit). Het is een systeem dat
doelgerichte betalingen combineert met een verantwoording naar de WTO-regels met betrekking tot het
tegengaan van overcompensatie. De invulling van doelen is flexibel voor de begunstigde, en daarnaast
dragen activiteiten die een begunstigde onderneemt bij aan meerdere doelen. Het primaire doel is het
versterken van de basiskwaliteit voor klimaat en leefomgeving. Het puntensysteem biedt de ondernemer
de keuzevrijheid om de maatregelen te kiezen die het beste bij de bedrijfsvoering passen en vergroot
daarmee de deelnamebereidheid.
Zoals in de volgende paragraaf wordt toegelicht, dragen activiteiten bij aan meerdere resultaatindicatoren.

NL

285

NL

Per beoogde eco-activiteit wordt een primaire resultaatindicator aangewezen. In de onderstaande tabel is
per activiteit aangegeven op welke resultaatindicator elke activiteit wordt geprogrammeerd. Dit maakt het
mogelijk om alleen resultaten te rapporteren op de hectares per activiteit waar daadwerkelijk een
beheeractiviteit plaatsvindt.
Door de instapeis, de ‘schijf van vijf’, waarbij een boer een minimaal aantal punten moet halen voor ieder
van de vijf ecodoelen, wordt bijdrage aan meerdere doelen afgedwongen bij de deelnemers. Hiermee
wordt ook meer variatie in de uitgevoerde eco-activiteiten bewerkstelligd.
Verder wordt er ook regionaal op bepaalde doelen gestuurd: op basis van de SWOT blijkt dat de noodzaak
voor de bijdrage aan de doelen verschilt per regio. In de regio’s met hoofdzakelijk de bodemsoort klei en
veen, wordt meer accent gelegd op bodem, lucht en landschap. In de regio’s met hoofdzakelijk de
bodemsoort zand wordt een zwaarder accent gelegd op klimaat en biodiversiteit. Deze systematiek wordt
verderop toegelicht.

NL

286

NL

Bij de ecoregeling voor klimaat en leefomgeving zijn twee elementen specifiek van toepassing:
• Controleregime;
• Outputindicator versus resultaatindicator.

NL

287

NL

Controleregime
Het doel van het handhavings- en controleregime dat voor het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid
van toepassing is, is om rechtmatigheid te borgen en om de nationale en EC doelen te halen. Nederland
richt de processen zo in om prestaties te halen, naleving te stimuleren en om onrechtmatigheden te
voorkomen. Daarnaast wordt gestreefd naar efficiency en minder uitvoeringskosten. Programmatisch
handhaven maakt daar onderdeel van uit.
De volgende principes staan centraal:
• Meer sturen op het behalen van de doelen
• Menselijke maat
• Digitale controles waar mogelijk en data gedreven controles en gecombineerde programmatische
handhaving van interventies waar mogelijk
• Sancties zijn proportioneel (in verhouding van aangevraagd subsidiebedrag), maar wel
afschrikwekkend indien het verantwoord vertrouwen wordt geschaad
Het betaalorgaan heeft voor alle beoogde subsidiabele activiteiten een risicoanalyse gemaakt, en deze
beoordeeld op controleerbaarheid en verifieerbaarheid. De activiteiten zijn beoordeeld met een
aanvaardbaar risico.
Outputindicator versus resultaatindicator
De ecoregeling wordt geprogrammeerd voor alle hectaren van een bedrijf, voor alle deelnemende
bedrijven. De prognose is dat circa 70% van het landbouwareaal in aanmerking komt voor de
outputindicator O.8 'Aantal eenheden hectaren voor ecoregelingen', dat wil zeggen circa 1,4 mln hectare.
Echter, deze outputindicator geeft niet aan op hoeveel hectaren subsidiabel areaal daadwerkelijk een ecoactiviteit plaatsvindt, en tot welke resultaatindicator deze bijdraagt. Daarom is bij de ecoregeling, zoals
toegelicht bij het onderdeel resultaatindicatoren, tevens een prognose gemaakt van de verwachte bijdrage
per activiteit. Deze bijdrage kan in sommige gevallen terugkomen bij meerdere activiteiten, en daarnaast
kunnen bijdragen van verschillende activiteiten voor hetzelfde doel cumuleren met activiteiten in het
Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (art. 70). Bij rapportages over resultaatindicatoren bij de
ecoregeling zal cumulatie worden tegengegaan, en dus de hectare die meetelt voor één resultaatindicator
maar 1x worden geteld. In de onderstaande tabel is aangegeven hoe activiteiten en resultaatindicatoren
zich tot elkaar verhouden. Deze tabel is ook als bijlage toegevoegd.

NL

288

NL

Beschrijving van toezeggingen voor ecoregeling
In dit onderdeel worden de drie lagen van de ecoregeling voor klimaat en leefomgeving nader toegelicht.
De drie lagen zijn:
a) Het bepalen van het subsidiebedrag: de beschikking.
b) Subsidiabiliteitsvoorwaarden, inclusief het puntensysteem (zie tekstvak hieronder).
c) Verantwoorden van het uit te betalen subsidiebedrag.
a) Het bepalen van het subsidiebedrag: de beschikking:
Bij de ecoregeling staat een optimale invulling centraal. Daarbij wordt getoetst in welke mate de invulling
bijdraagt aan een klimaat en leefomgeving, en een stimulans geeft aan het gevoel van eigenaarschap van
landbouwers voor een klimaatvriendelijke kringlooplandbouw. De invulling behoort ook op de langetermijn, minimaal tot 2030, robuust en EU-conform te zijn. Daarnaast dient het systeem lage
administratieve en uitvoeringslasten te hebben. De ecoregeling is bedoeld om het peloton van
landbouwers een stap te laten maken richting een landbouw die beter is afgestemd op klimaat en
leefomgeving. Daarbij is het van belang dat vooraf duidelijk is wat de hoogte van de betaling zal zijn. Ook
is het van belang dat de betaling een weerspiegeling is van de inspanning die een landbouwer doet op zijn
gehele bedrijf. Daarom is gekozen voor een vast hectarebedrag, voor alle hectares op een (groep van)
bedrij(f)(ven). Zo wordt een vast en voorspelbaar budget voor landbouwers gegarandeerd, en in de

NL

289

NL

beschikking opgenomen. De ecoregeling voorziet in drie mogelijke hectarebedragen danwel
ambitieniveaus: brons, zilver en goud. Landbouwers die meer (kostbare) activiteiten uitvoeren dan
anderen, kunnen op een hoger niveau uitbetaald krijgen. Het niveau van betaling wordt bepaald op basis
van de subsidiabele waarde (zie verantwoorden van het subsidiebedrag) van activiteiten, nadat is voldaan
aan de subsidiabliteitsvoorwaarden, inclusief puntensysteem. Om te kunnen borgen dat er voor alle
deelnemers tenminste een minimale betaling kan worden gegarandeerd, wordt de ecoregeling gepland op
het zilveren niveau van inspanning. Het bronzen tarief is in beeld voor landbouwers die niet de zilveren
inspanning kunnen leveren. Het gouden tarief is beschikbaar voor boeren die meer willen doen dan de
standaard.
De landbouwer geeft voor de start van het beheerjaar zijn of haar voorgenomen eco-activiteiten aan, door
het indienen van een deelnamemelding. In 2023 heeft de landbouwer de mogelijkheid om de
deelnamemelding ook in het begin van het beheerjaar in te dienen. In het najaar van het beheerjaar wordt
een betaalverzoek ingediend, dat tevens diens als officiële aanvraag. Daarop wordt aangegeven welke ecoactiviteiten zijn uitgevoerd. Op basis van het betaalverzoek wordt bepaald of de landbouwer in
aanmerking komt voor uitbetaling van de ecoregeling en het niveau van de vergoeding; brons, zilver of
goud. Dit wordt bepaald op basis van de optelsom van subsidiabele activiteiten, mits wordt voldaan aan de
instapeisen voor het grondgebonden GLB (echte landbouwer, subsidiabel areaal) en de instapeis voor de
ecoregeling (puntensysteem), nadat eventuele ongeoorloofde financiering van de maximumsubsidie bij de
ecoregeling is afgetrokken EN de landbouwer voldoende activiteiten heeft uitgevoerd uit de lijst van
potentiële activiteiten om de betaling te kunnen verantwoorden. Landbouwbedrijven die op basis van
SKAL-certificaat volledig biologisch of in omschakeling zijn, wordt een vergoeding op het niveau goud
toegekend. Voor bedrijven die gedeeltelijk biologisch zijn, geldt dat voor de landbouwgrond die onder het
SKAL-certificaat valt, de eco-activiteit 'biologische landbouw' geldt. Om daadwerkelijk voor betaling in
aanmerking te komen, behoort op bedrijfsniveau voldaan te worden aan de instapeis voor de ecoregeling
(puntensysteem) en minimale betalingsverantwoording.
b) Subsidiabiliteitsvoorwaarden, inclusief het puntensysteem:
De ecoregeling voor klimaat en leefomgeving is primair ontwikkeld voor activiteiten op bouw- en
grasland, die een toekomstbestendige landbouw bevorderen, inclusief permanent niet-productief areaal dat
vanaf 2023 deel uitmaakt van de definitie subsidiabel areaal (houtopstanden, poelen, oevers en sloten). De
ecoregeling is ook toepasbaar voor permanente teelten.
De ecoregeling kent drie instapcriteria:
1. Landbouwers of groepen van landbouwers, waarbij alle landbouwers afzonderlijk voldoen aan de
definitie echte landbouwer;
2. De eco-activiteiten vinden plaats op subsidiabel areaal;
3. De landbouwer heeft voldoende activiteiten uitgevoerd om te voldoen aan het voor zijn of haar
gebied van toepassing zijnde puntensysteem.
Toelichting puntensysteem:
Om voor de ecoregeling in aanmerking te komen dient de landbouwer op het subsidiabel areaal waar hij
of zij het beheer over voert, activiteiten uit te voeren die een bijdrage leveren aan de vijf doelen: klimaat,
bodem & lucht, water, biodiversiteit en landschap. Het aantal punten wat een landbouwer minimaal
behoort te halen is afhankelijk van de hoeveelheid subsidiabel areaal die hij of zij in beheer heeft. De
punten in onderstaande tabel geven aan hoe groot de bijdrage van een activiteit is per doel. Een activiteit
krijgt geen punten als de bijdrage aan het doel nihil is, en krijgt 4 punten als de activiteit een belangrijke
bijdrage heeft bij het bepalen van het ecodoel. De punten in de tabel hieronder zijn gekoppeld aan het
uitvoeren van de activiteit op één hele hectare. De punten per activiteit zijn vastgesteld op basis van een
onafhankelijke wetenschappelijke expertanalyse onder leiding van Wageningen Universiteit en zijn tevens
gevalideerd in pilots/praktijkproeven waarbij landbouwers hun bouwplan invullen.
Op basis van de implementatietoets, uitgevoerd door het betaalorgaan, is geconstateerd dat niet alle
activiteiten in 2023 voldoende controleerbaar en verifieerbaar zijn. In de tabel is daarom ook aangegeven

NL

290

NL

(in de eerste kolom) welke activiteiten pas in 2024 of 2025 worden ingevoerd, wanneer deze voldoen aan
de voorwaarde dat ze controleerbaar en verifieerbaar zijn.

Als een landbouwer bijvoorbeeld activiteit 'rustgewas' uitvoert op 8 hectare, krijgt ze 8 * 4 = 32 punten
voor klimaat, 8* 4 = 32 punten voor bodem & lucht, 8 * 2 = 16 punten voor landschap, 8 * 2 = 16 punten
voor biodiversiteit. De punten voor alle eco-activiteiten die op de boerderij worden uitgevoerd, worden
opgeteld, zo, dat er een puntentotaal is voor elk van de doelen.
Hieronder volgt een korte omschrijving van de 22 activiteiten die in 2023 beschikbaar zullen zijn:
• Rustgewas: een gewas uit de lijst ‘rustgewassen’ als hoofdteelt met een zichtbare bedekking.
• Vezelgewas: een gewas uit de lijst ‘vezelgewassen’ als hoofdteelt met een zichtbare bedekking.
• Stikstofbindend gewas: een gewas uit de lijst ‘stikstofbindende gewassen’ als hoofdteelt met een
zichtbare bedekking.
• Meerjarige teelt: een gewas uit de lijst ‘meerjarige gewassen’ als hoofdteelt met een zichtbare
bedekking. Deze activiteit is subsidiabel vanaf het tweede jaar dat het gewas op het perceel staat.
• Langjarig grasland: het hele jaar is er blijvend grasland in stand gehouden.
Gewasbeschermingsmiddelen worden slechts pleksgewijs toegepast.
• Kruidenrijk grasland: er staat een (in ieder geval in de zomer duidelijk zichtbare) combinatie van
gras, kruiden en vlinderbloemigen. Deze activiteit is ook mogelijk bij agroforestry.
• Natte teelt: een gewas uit de lijst ‘natte teelt’ als hoofdteelt met een zichtbare bedekking en de

NL

291

NL

hoofdteelt wordt minstens één keer per jaar geoogst. De natte teelt is alleen subsidiabel op areaal
dat tussen 2015 en 2022 werd aangemerkt als landbouwareaal.
• Vroeg ras rooigewas 1 september: een gewas uit de lijst ‘vroeg ras rooigewas 1 september’ als
hoofdteelt met een zichtbare bedekking. Het gewas wordt geoogst vóór 1 september.
• Vroeg ras rooigewas 1 november: een gewas uit de lijst ‘vroeg ras rooigewas 1 november’ als
hoofdteelt met een zichtbare bedekking. Het gewas wordt geoogst vóór 1 november.
• Grasklaver: een (in ieder geval in het voorjaar duidelijk zichtbare) mix van gras en klaver wordt
geteeld.
• Strokenteelt: minimaal vijf verschillende hoofdteelt-stroken van minimaal drie en maximaal 24
meter breed. Ten minste twee productieve gewassen en één gewas uit de lijst ‘rustgewassen’. Een
strook met struiken/bomen/boslandbouw is toegestaan, een strook met landschapselementen is
toegestaan, met uitzondering van waterlopen. Een struik met blijvend grasland is uitgesloten.
• Onderzaai vanggewas: een gewas uit de lijst ‘onderzaai vanggewas’ als onderzaai in combinatie
met de hoofdteelt, met een zichtbare bedekking van het vanggewas tot aan de winter. Hoofdteelt
en onderzaai zijn verschillende gewassen.
• Groenbedekking: een gewas uit de lijst ‘groenbedekking’, met een zichtbare bedekking tijdens de
winter. Gewasbeschermingsmiddelen worden slechts pleksgewijs toegepast. De groenbedekking
wordt mechanisch ondergewerkt, zonder doodspuiten of branden.
• Biologische bestrijding: biologische bestrijding wordt toegepast op een perceel met één van de
gewassen uit de lijst ‘biologische bestrijding’. Voor 2023 is in ieder geval de steriele
insectentechniek (SIT) toegestaan. Later zullen meer technieken worden toegevoegd.
• Verlengde weidegang overdag: melkvee wordt in de zomer overdag geweid. deze activiteit wordt
beschouwd als uitgevoerd op alle bij het bedrijf behorende oppervlakte grasland.
• Verlengde weidegang dag en nacht: melkvee wordt in de zomer dag en nacht geweid. deze
activiteit wordt beschouwd als uitgevoerd op alle bij het bedrijf behorende oppervlakte grasland.
• Heg, haag, struweel: het hele jaar is de heg, haag, of struweel op of naast landbouwgrond in stand
gehouden.
• Landschapselement hout: het hele jaar is het landschapselement op of naast landbouwgrond in
stand gehouden.
• Groene braak: een gewas uit de lijst ‘groene braak’ als hoofdteelt met een zichtbare bedekking op
een niet-productieve akker of akkerrand, die minimaal drie meter breed is. Er wordt geen gebruik
gemaakt van bemesting of gewasbeschermingsmiddelen (incl. biociden). Er wordt niet geoogst of
beweid.
• Kruidenrijke bufferstrook langs bouwland: er staat een (in ieder geval in de zomer duidelijk
zichtbare) combinatie van gras, kruiden en vlinderbloemigen op de bufferstrook. Deze mag
samenvallen met de verplichte bufferstrook uit GLMC 4, is minimaal drie meter breed, en ligt
langs bouwland of permanente teelt, met uitzondering van tijdelijk grasland.
Gewasbeschermingsmiddelen (incl. biociden), bemesten, beweiden, en oogsten zijn niet
toegestaan.
• Kruidenrijke bufferstrook langs grasland: er staat een (in ieder geval in de zomer duidelijk
zichtbare) combinatie van gras, kruiden en vlinderbloemigen op de bufferstrook. Deze mag
samenvallen met de verplichte bufferstrook uit GLMC 4, is minimaal drie meter breed, en ligt
langs grasland. Gewasbeschermingsmiddelen (incl. biociden), bemesten, beweiden, en oogsten
zijn niet toegestaan.
• Biologische landbouw: de percelen zijn SKAL-gecertificeerd; biologisch of in omschakeling.
Voorafgaand aan het jaar waarin de activiteiten van de ecoregeling worden uitgevoerd, geeft de
landbouwer aan dat hij of zij wil deelnemen, inclusief de beoogde activiteiten. Dit wordt gedaan op
perceelsniveau in de deelnamemelding. In 2023 is heeft de landbouwer de mogelijkheid om de
deelnamemelding ook in het begin van het beheerjaar in te dienen.
Er wordt de landbouwer een voor zijn of haar gebied toegesneden keuzemenu getoond en er wordt een

NL

292

NL

indicatie gegeven of met de door de landbouwer geplande activiteiten aan de voorwaarden van de
ecoregeling wordt voldaan. Tot en met 15 mei kan de landbouwer nog activiteiten toevoegen aan het plan,
in de maanden daarna is het nog mogelijk om eventueel activiteiten te verwijderen. In oktober/november
van het beheerjaar wordt een betaalverzoek ingediend, waarna het betaalorgaan toetst of de landbouwer
voldoet aan de instapeisen van het grondgebonden GLB en de instapeis puntensysteem om in aanmerking
te komen voor een betaling binnen de ecoregeling.
De landbouwer behoort zowel in totaal een minimum aantal punten te behalen, als per doel. Het aantal te
behalen punten per doel kan per gebied verschillen, afhankelijk van de opgaven in een gebied. In 2023
zullen we werken met twee regiogroepen, gebaseerd op een regiokaart met acht gebieden, op basis van
dominant bodemtype/bouwplan, aangeleverd door Wageningen Universiteit.
Deze acht regio’s zijn nu in twee groepen verdeeld. In de komende jaren, naarmate de eco-regeling verder
wordt ontwikkeld, kunnen de wegingsfactoren voor de vijf ecodoelen verder worden aangepast om de
specifieke context, behoeften en uitdagingen in deze negen regio's weer te geven.
• Regiogroep 1: Veenkoloniën, Oostelijke Beekdalen en Ontginningen, Zuidelijke Beekdalen en
Ontginningen
• Regiogroep 2: Bouwhoek,Hogeland en Oldambt, Noordelijk Weidegebied, , Flevopolders,
Westelijk Holland, Zuidwestelijke Delta en Rivierenland

NL

293

NL

Per hectare subsidiabel areaal moet een minimaal aantal punten worden behaald, zoals vermeld in
onderstaande tabel:
Eco-doelen
Klimaat
Bodem en
lucht
Water
Landschap
Biodiversiteit

NL

Regiogroep 1 Regiogroep 2
1,5
1,25
0,75

1,25

0,75
0,5
1,5

0,75
0,75
1
294

NL

Deze punten kunnen ook uitgedrukt worden in een ‘schijf van vijf’, zoals onderstaande afbeelding voor
regiogroep 2 laat zien:

Als het bedrijf in regiogroep 2 ligt en 50 hectare groot is, moet de boer volgens de tabel en de schijf het
volgende aantal punten behalen om in aanmerking te komen voor deelname aan de ecoregeling:
• Klimaat: 50*1,25 = 62,50
• Bodem & lucht: 50*1,25 = 62,50
• Water: 50*0,75 = 37,50
• Landschap: 50*0,75 = 37,50
• Biodiversiteit: 50*1 = 50
Indien de landbouwer zowel in totaal als per onderdeel voldoende punten heeft, voldoet deze aan de
instapeis en komt hij of zij in aanmerking voor subsidie. We faciliteren deze berekening via een
simulatietool en aanmeldapplicatie. Een voorbeeld hoe dit eruit kan komen te zien:

NL

295

NL

c) Verantwoorden van het uit te betalen subsidiebedrag:
Elk jaar dient de landbouwer, voorafgaand aan het beheerjaar, een deelnamemelding in dat hij of zij wil
meedoen met de ecoregeling, en in oktober/november van het beheerjaar een betaalverzoek in, waarin is
opgenomen op hoeveel hectare activiteiten die zijn opgenomen in de ecoregeling zijn uitgevoerd. In 2023
heeft de landbouwer de mogelijkheid om de deelnamemelding ook in het begin van het beheerjaar in te
dienen.
Nadat is getoetst of de landbouwer voldoet aan de subsidiabiliteitsvoorwaarden, wordt beoordeeld of de
waarde van de activiteiten samen, voldoende is om te verantwoorden dat de subsidie wordt uitbetaald.
Aan de hand van deze verantwoording (en veld- en administratieve controles) wordt gecontroleerd op
welke en hoeveel hectares er welke beheeractiviteiten in het beheerjaar correct zijn uitgevoerd. Op dat
moment wordt ook bepaald of wijzigingen hebben plaatsgevonden, zonder dat dit afbreuk heeft gedaan
aan de doelstelling van de regeling. Het subsidiebedrag waar een landbouwer aanspraak op kan maken is
bepaald door een eenheidsbedrag per hectare beheerde subsidiabel areaal, onderverdeeld in goud, zilver en
brons. Dit subsidiebedrag wordt uitbetaald wanneer is aangetoond dat de landbouwer voldoende
activiteiten heeft uitgevoerd om het subsidiebedrag te verantwoorden.
Aan iedere eco-activiteit is een waarde per hectare gekoppeld, zie tabel onder. De waarde voor iedere ecoactiviteit is gebaseerd op de extra kosten en gederfde inkomsten, in zoverre die bovenwettelijk zijn en
verder gaan dan de conditionaliteiten. Deze waarde wordt voor de verantwoording toegepast.
De waarden voor bepaalde eco-activiteiten worden berekend, rekening houdend met het verschil in extra
kosten en gederfde inkomsten voor deze twee regiogroepen, op basis van dominant bodemtype/bouwplan.

NL

296

NL

De bereikte 'waarde' wordt berekend door de waarde op te tellen die is gekoppeld aan elk van de
uitgevoerde activiteiten. De waarde is, net als de punten, gekoppeld aan één hectare. Voor de activiteit
‘rustgewas’ op 8 hectare in regio 2, realiseert de landbouwer dus €60*8 = €480,-.
Wanneer een landbouwer voldoet aan de subsidievoorwaarden, inclusief het puntensysteem, kan de
aanvrager in aanmerking komen voor een vergoeding op het niveau van brons, zilver, of goud. Dit is
afhankelijk van of hij of zij het niveau kan verantwoorden door voldoende activiteiten uit te voeren, nadat
eventuele ongeoorloofde cumulatie van de vergoeding is afgetrokken. Indien de totale waarde aan ecoactiviteiten onvoldoende is om een betaling te verantwoorden (lager dan het niveau brons), zal er geen
subsidie worden uitbetaald.
In de onderstaande tabel is een rekenvoorbeeld gegeven:

NL

297

NL

Bedrijf van 50 hectare, regio 2
Grasland met kruiden, 35 hectare
Heg, haag, struweel, 0,75 hecare
Gepland
Waarde
subsidiebedrag
Brons

(50* 60) 3.000

Zilver

(50* 100) 5.000

Goud

(50* 200) 10.000

Waarde uitgevoerd beheer
(35* 181 en 0,75*4.221)
9.550,75
(35* 181 en
0,75*4.221) 9.550,75
(35* 181 en
0,75*4.221) 9.550,75

In dit rekenvoorbeeld heeft de landbouwer voldoende activiteiten ondernomen om in aanmerking te
komen voor een betaling op het niveau zilver, en krijgt hij of zij €5.000,- uitbetaald.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal en, indien relevant, andere verplichtingen
De ecoregeling kent drie instapcriteria:
1. Landbouwers of groepen van landbouwers, waarbij alle landbouwers afzonderlijk voldoen aan de
definitie echte landbouwer;
2. De eco-activiteiten vinden plaats op subsidiabel areaal;
3. De landbouwer heeft voldoende activiteiten uitgevoerd om te voldoen aan het voor zijn of haar gebied
van toepassing zijnde het puntensysteem.
Verder moet het te betalen subsidiebedrag te verantwoorden zijn middels de behaalde ‘waarde’.
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
Lijst van relevante GLMC en RBE
Code

Beschrijving

GAEC04

Het aanleggen van bufferstroken langs waterlopen

GAEC08

Minimumaandeel landbouwareaal dat gewijd is aan nietproductieve oppervlakten of elementen. Minimumaandeel van
ten minste 4 % van het bouwland op bedrijfsniveau dat
bestemd is voor niet-productieve gebieden en elementen, met
inbegrip van braakliggend land. Ingeval een landbouwer zich er
in het kader van een uitgebreide ecoregeling overeenkomstig
artikel 31, lid 6 bis, toe verbindt ten minste 7 % van zijn
bouwland te bestemmen voor niet-productieve arealen en
elementen, braakliggend land inbegrepen, wordt het aan de
naleving van deze GLMC toe te rekenen aandeel beperkt tot
3 %. Minimumaandeel van ten minste 7 % van het bouwland
op bedrijfsniveau indien dit ook vanggewassen of
stikstofbindende gewassen omvat die geteeld worden zonder
gebruikmaking van gewasbeschermingsmiddelen, waarvan 3 %
braak ligt of niet-productieve elementen zijn. De lidstaten
dienen voor vanggewassen de wegingsfactor 0,3 te hanteren.
Behoud van landschapselementen. Verbod op het snoeien van
heggen en bomen in de vogelbroedperiode. Facultatief,
maatregelen om invasieve plantensoorten te voorkomen.

NL

298

NL

GAEC09

Verbod op het omzetten of ploegen van blijvend grasland dat is
aangewezen als ecologisch kwetsbaar blijvend grasland in
Natura 2000-gebieden

SMR04

Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de
instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en
fauna: artikel 6, leden 1 en 2

SMR05

Verordening (EG) nr. 178/2002 van het Europees Parlement en
de Raad van 28 januari 2002 tot vaststelling van de algemene
beginselen en voorschriften van de levensmiddelenwetgeving,
tot oprichting van een Europese Autoriteit voor
voedselveiligheid en tot vaststelling van procedures voor
voedselveiligheidsaangelegenheden: artikelen 14 en 15, artikel
17, lid 1 en artikelen 18, 19 en 20

SMR11

Richtlijn 98/58/EG van de Raad van 20 juli 1998 inzake de
bescherming van voor landbouwdoeleinden gehouden dieren:
artikel 4

Lijst van relevante verplichte nationale normen
Voor het bepalen van de baseline voor de berekening van vergoeding is achting genomen van:
• art. 3:78 lid 1 in samenhang met de art. 3:78a t/m 3:83 Activiteitenbesluit milieubeheer
(gewasbeschermingsmiddelen i.r.t. teeltvrije zone)
• art. 20 lid 1 Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden in samenhang met art. 55, eerste en
tweede volzin van Vo. 1107/2009 (overtreding van de verordening)
• art. 4b Besluit gebruik meststoffen (Vernietigen graszode)
• art. 2.16 Uitvoeringsregeling rechtstreekse betalingen GLB (Verplichting weer omzetten naar
blijvend grasland)
• art. 2.15 Uitvoeringsregeling rechtstreekse betalingen GLB (Blijvend grasland in Natura 2000gebieden)
• art. 11.129 Besluit activiteiten leefomgeving (verbod houtopstanden te vellen zonder
herbeplanting, m.u.v. periodiek vellen griend- en hakhout);
• art. 3.1 lid 1, onderdeel b, en bijlage 4, paragraaf 6, onderdeel B, van de Uitvoeringsregeling
rechtstreekse betalingen GLB (snoeiverbod gedurende de periode 15 maart t/m 15 juli of als
broedende vogels aanwezig zijn)
In de bijlage bij hoofdstuk 3.1.2. is per activiteit de baseline toegelicht. De baseline wordt aangepast,
bij wijziging van regelgeving.
Verband tussen GLMC, RBE, nationale normen en de ecoregeling (verklaar hoe de ecoregeling verder
gaat dan de basis, met name RBE en nationale normen)
In de onderstaande tabel is per activiteit aangegeven welke baseline van toepassing is voor het bepalen
van de vergoeding, en waarvoor dus geen vergoeding wordt gegeven. De vergoeding bestaat uit
inkomensderving, daadwerkelijk gemaakte kosten en transactiekosten die verder gaan dan de voor de
activiteit relevante baseline. De vergoedingen, zoals toegepast voor activiteiten bij de ecoregeling zijn
altijd lager of gelijk dan de vergoedingen die volgen uit de berekeningsmethode. Wanneer er sprake is van
een overtreding van een conditionaliteit die als basis dient voor een vergoeding bij een activiteit binnen de
ecoregeling, wordt daar waar deze overtreding van toepassing is, geen vergoeding betaald voor de ecoactiviteit.

NL

299

NL

NL

300

NL

7 Steunpercentage en -bedragen
Beschrijving
Berekeningsmethode
De berekeningswijze voor vergoedingen is gelijk aan de berekeningswijze tijdens eerdere GLB-periodes,
en is gelijk voor zowel de ecoregeling als het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (art 70 SPV). Deze
berekeningswijze is in 2021 geactualiseerd. In bijlage Eco1a zijn de methodiek en referenties van de
berekeningen toegelicht, in bijlage Eco1b is de berekeningswijze toegelicht voor zowel de ecoregeling als
het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer. Daarnaast zijn er voor de ecoregeling twee specifieke
analyses gemaakt. Deze zijn toegevoegd als bijlage Eco1 en Eco3.
Uitgangspunt van de berekening van het maximaal toegestane steunbedrag is een vergoeding op basis van
extra kosten, gederfde inkomsten en een vergoeding voor transactiekosten. Voor de inkomstenderving is
uitgegaan van de productiederving als gevolg van het uitvoeren van beheermaatregelen, de toename van
arbeid en het saldo van exploitatie (opbrengsten minus kosten) van alle gewassen die door de
beheermaatregelen worden beïnvloed. De inkomstenderving als gevolg van de ecoregeling wordt
berekend aan de hand van gegevens van het praktijkonderzoek. Daarbij wordt de situatie met een
beheersubsidie vergeleken met een referentiebedrijf onder optimale omstandigheden. Nederland is een vrij
klein land, daarom is er voor gekozen voor de teelt van grasland om dit als één regio te zien, met één
referentiebedrijf. In Nederland is voor bouwland een differentiatie gemaakt in vergoedingen per regio.
Vooralsnog is de differentiatie berekend op twee groepen van regio’s.
De berekende vergoeding neemt alleen kosten in beschouwing die verder gaan dan de baseline. De
vergoedingen worden door een onafhankelijke werkgroep namens het betaalorgaan berekend. Gegevens
worden altijd op actuele onderzoeksgegevens gebaseerd en de berekeningen worden altijd doorgesproken
met de onderzoekswereld. Voor het NSP is een technisch-economische werkgroep (TEWG) ingesteld die
minimaal 1x per jaar de vergoedingen toetst aan de wetenschappelijke onderbouwingen waarmee een
onafhankelijke wetenschappelijke toets geformaliseerd is.
De TEWG bestaat uit vertegenwoordigers van Wageningen University & Research, te weten: WEnR,
WEcR en ASG, PPO. Deze TEWG adviseert het betaalorgaan op welke wijze de tarieven in de
rekensystemen voor de vergoedingen moeten worden aangepast. Daarbij wordt gebruikt gemaakt van de
wetenschappelijke gegevensverzamelingen van Wageningen UR. Deze gegevensverzameling is in 2021
geactualiseerd. De herziende tarieven zijn gebaseerd op twee jaarlijks gemiddelde. Gekozen is voor een
twee jaarlijks gemiddelde om de invloed van sterke prijsfluctuaties op de vergoedingen te verminderen.
Voor arbeid geld het tarief zoals vermeld in de CAO Bosbouw en tarief agrarische bedrijfsverzorging. Het
gaat om de volgende relevante tarieven:
• KVEM
• Kunstmest
• Arbeid
• Opbrengstprijzen akkerbouw
• Machines en werktuigen
De opbrengstderving, die de uitvoering van een submaatregel met zich meebrengt, is de resultante van één
van de volgende gebruiksbepalingen, met een eventueel onderscheid naar het huidig grondgebruik
(grasland, bouwland) en de grondsoort. De vergoedingsberekening voorziet in de mogelijkheid om de
opbrengstderving af te stemmen op een bouwplan. De vergoedingen worden jaarlijks geactualiseerd door
het betaalorgaan. Onderstaand figuur illustreert de vergoedingsberekening op clusterniveau voor de inzet
van grond in geval van opbrengstderving.

NL

301

NL

Op basis van deze berekeningswijze is door het betaalorgaan een vergoeding per (cluster van) activiteit
vastgesteld. Deze zijn opgenomen in de onderstaande tabel. Deze vergoedingen zijn gevalideerd door de
TEWG. Daaronder is tevens de wijze van controleren opgenomen.

NL

302

NL

Ongeoorloofde cumulatie
De activiteiten die in het kader van de ecoregeling kunnen worden uitgevoerd gaan altijd verder dan
conditionaliteiten, de relevante RBE’s en GLMC’s, en zijn (deels) ook mogelijk in het kader van het
ANLb en interventies samenwerking die voor beheermaatregelen, de systematiek van het ANLb volgen.
Ter voorkoming van dubbele financiering is het volgende van toepassing:
1. Indien de activiteit tevens wordt ingezet voor het invullen van een conditionaliteit, wordt daar
waar relevant geen inkomensderving toegekend.
2. Als een activiteit onder de ecoregeling wordt uitgevoerd en diezelfde activiteit wordt op hetzelfde
perceel ook in het ANLb opgevoerd, dan kan de activiteit bij de ecoregeling wel meetellen voor
het verzamelde aantal punten, maar kan niet worden ingezet voor het verantwoorden van
uitbetaling van het subsidiebedrag (brons, zilver, of goud). De activiteit wordt uitbetaald via het
ANLb.
3. Cumulatie van eco-activiteiten: sommige eco-activiteiten kunnen worden gecombineerd op
hetzelfde perceel, zoals ‘langjarig grasland’ en ‘kruidenrijk grasland’. Anderen zijn niet te
combineren. Onderstaande cumulatietabel laat dit zien.

NL

303

NL

Daarnaast is het mogelijk om maatregelen op een perceel te stapelen, mits de onderliggende
subsidieberekeningen niet overlappen. Bij de ecoregeling is het bijvoorbeeld mogelijk om subsidie te
krijgen voor permanent grasland, en op hetzelfde perceel voor verlengde weidegang. De
berekeningsgrondslagen daarvan zijn namelijk verschillend. Landelijk is dat vertaald in tabellen met
maatregelen die niet op hetzelfde perceel kunnen plaatsvinden, maatregelen die wel op hetzelfde perceel
kunnen plaatsvinden, maar alleen in één van de regelingen worden betaald (ANLb/ecoregeling), en
maatregelen die (gedeeltelijk) op hetzelfde perceel kunnen plaatsvinden.
Nederland heeft niet gekozen voor een geografisch onderscheid tussen de ecoregeling en het ANLb. Het
doel tussen de regelingen is anders: de ecoregeling zorgt voor een basiskwaliteit op landbouwgrond voor
klimaat en leefomgeving, terwijl het ANLb zich richt op specifieke doelstellingen: soorten, klimaat en
water. Bij de ecoregeling staat dus centraal dat een begunstigde aan alle doelen een extra bijdrage levert.
Bij het ANLb worden specifieke extra voorwaarden gesteld aan zowel inhoudelijk als in ruimtelijke
samenhang. Deze extra eisen zijn vaak niet te verdisconteren in het subsidiebedrag, en kunnen per
gebied/doel verschillen.
8 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
n.v.t.
9 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 12 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De borging dat er geen sprake kan en zal zijn van overcompensatie is voorzien in de verantwoording van
het subsidiebedrag. Daar wordt gegarandeerd dat nooit meer wordt uitbetaald dan op basis van
inkomensderving, daadwerkelijk gemaakte kosten en transactiekosten is toegestaan, nadat eventuele
ongeoorloofde dubbele financiering van het te betalen subsidiebedrag is afgetrokken.

NL

304

NL

11 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Type gepland
eenheidsbedrag

I.31.E.01 - Eco-regeling voor klimaat Gemiddeld
en leefomgeving

Regio(‘s) Resultaatindicator(en)

Is het eenheidsbedrag gebaseerd op
overgedragen onkosten?

NL;
NLZ;

Nee

R.12; R.14; R.17; R.19; R.20; R.21; R.22; R.23; R.24; R.25; R.29;
R.31; R.33; R.34; R.4; R.44; R.6

Toelichting en motivering (inclusief flexibiliteit)
I.31.E.01 - Eco-regeling voor klimaat en leefomgeving
De ecoregeling is geprogrammeerd als gemiddeld eenheidsbedrag. Het eenheidsbedrag is een gemiddelde, ervan uitgaande dat het budget voor de ecoregeling
wordt bepaald op 25% van het in 2023 beschikbare EOGLF-budget, na overheveling, en een deelname van 70% van de bedrijfsoppervlakte in Nederland,
bepaald conform de berekeningswijze voor het bepalen van de subsidie. Het subsidiebedrag per hectare dat wordt uitbetaald aan de begunstigden kan jaarlijks
variëren op basis van een herijking van deelname, rekening houdend met de niveaus goud, zilver en brons.
Het gemiddeld eenheidsbedrag is volgens deze berekeningswijze, bij een budget van €152 mln/j, ca €109/ha. Aangezien Nederland een groeimodel hanteert
bij overheveling van de 1e naar de 2e Pijler, waarbij het budget voor de ecoregeling constant blijft, groeit het aandeel ecoregeling in de 1e Pijler van 25% in
2023 naar 30% in 2027.
Nederland wil van 2027 naar 2028 ruim € 225 miljoen overhevelen naar het ELFPO. Daarop is onze interventielogica volledig gebaseerd. Omdat zowel
juridisch als SFC technisch dit (nog) niet mogelijk is, staan hieronder afwijkende eenheidsbedragen voor 2027.
Gebaseerd op een fictieve verdeling van de directe betalingen zoals hieronder:
a. Basispremie 290.325.000,00
b.
Herverdeling 71.999.997,30
c.
Ecoregeling 354.660.370,42
d.
Totaal
716.985.367,72
Het eenheidsbedrag is simpelweg berekend op basis van een budget van bijna € 355 miljoen, het bedrag dat we daadwerkelijk willen uitgeven aan de
ecoregeling (ca. € 152 mln.) verhoogd met het budget dat we zouden willen overhevelen (ca. € 225 mln.) minus het budget wat we om dezelfde reden hebben
moeten toevoegen aan de CRISS (ca. € 21 mln.). Op deze manier stellen wij de EC in staat ons plan goed te keuren, maar het dient duidelijk te zijn dat dit
eenheidsbedrag niet strookt met onze interventielogica. Om die reden hebben we het minimale eenheidsbedrag gebaseerd op onze interventielogica, waarin
wel overgeheveld wordt, en alleen het maximum eenheidsbedrag gebaseerd op het eenheidsbedrag van bijna € 233 wat goedkeuring van het NSP mogelijk
moet maken.
12 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Gepland eenheidsbedrag

NL

Begrotingsjaar

2024

305

2025

2026

NL

2027

2028

Totaal 2024 2028

Kalenderjaar

Totaal 2023 2027

2023

2024

2025

2026

2027

100,00

100,00

100,00

100,00

232,90

60,00

60,00

60,00

60,00

60,00

200,00

200,00

200,00

200,00

300,00

1.523.093,35

1.523.093,35

1.523.093,35

1.523.093,35

1.522.801,06

152.309.335,00

152.309.335,00

152.309.335,00

152.309.335,00

354.660.366,87

963.897.706,87

1.523.093,35

1.523.093,35

1.523.093,35

1.523.093,35

1.522.801,06

7.615.174,46

Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)

152.309.335,00

152.309.335,00

152.309.335,00

152.309.335,00

354.660.367,00

963.897.707,00

Out of which needed to reach the
minimum ringfencing requirement
(Annex XII) (only under article 30)
(Union contribution)

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

I.31.E.01 - Eco-regeling voor klimaat Gepland eenheidsbedrag
en leefomgeving
Minimumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag
Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag
O.8 (eenheid: Hectares)
Geplande output * Gepland
eenheidsbedrag
TOTAAL

NL

O.8 (eenheid: Hectares)

306

NL

5.2 Sectorale interventies
Groenten en fruit

NL

307

NL

Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag
I.47.E.01 - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F)

Type gepland eenheidsbedrag
Gemiddeld

Regio(‘s) Resultaatindicator(en)
R.1; R.10; R.11; R.14; R.15; R.16; R.19; R.24; R.28; R.29; R.5; R.9

Beschrijving
I.47.E.01 - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F)
De Nederlandse groenten en fruit sector wordt gekenmerkt door goede productieomstandigheden, een omvangrijke handelspositie en een sterk innovatief
vermogen. De sector is daardoor goed in staat om in te spelen op de toegenomen aandacht voor gezonde voeding en een gezonde leefomgeving. Nederland
wil de coöperatieve structuur behouden en te versterken, in het bijzonder door de implementatie van operationele programma’s in de groenten en fruit sector
(en andere sectoren) aan te moedigen. In de GLB 2023 -2027 periode wordt extra ingezet op versterking van de positie van primaire producent in de keten en
via de PO’s ingezet op de verduurzaming.
Open einde regeling: op dit moment is de inschatting dat er 8 producenten organisaties ingediend zullen worden. Inschatting is 8 miljoen per organisatie. Het
aantal deelnemende boeren kan in het verloop van het programma oplopen tot 1023 bedrijven.
Geplande eenheidsbedragen - financiële tabel met output
Gepland
eenheidsbedrag
I.47.E.01 Sectorale interventie
Groenten & Fruit
(SIG&F)

NL

Begrotingsjaar

2023

2024

2025

2026

2027

Totaal 2023 - 2027

Gepland
eenheidsbedrag
(Totale Unie-uitgaven
in EUR)
O.35 (eenheid:
Operationele
programma’s)

8.000.000,00

8.000.000,00

8.000.000,00

8.000.000,00

8.000.000,00

7,00

8,00

9,00

9,00

10,00

Jaarlijkse indicatieve
financiële toewijzing
(Totale Unie-uitgaven
in EUR)

56.000.000,00

64.000.000,00

72.000.000,00

72.000.000,00

80.000.000,00

308

NL

344.000.000,00

INVRE(47(1)(a)) - - investeringen in materiële en immateriële activa, onderzoek en
experimentele en innovatieve productiemethoden en andere acties
I.47 - 1(a) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - INVRE(47(1)(a))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 1(a)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) INVRE(47(1)(a))
INVRE(47(1)(a)) - investeringen in materiële en immateriële
activa, onderzoek en experimentele en innovatieve
productiemethoden en andere acties
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
BOOST(46(g)) verhoging van de handelswaarde en de kwaliteit van de producten, met inbegrip van het verbeteren van de
productkwaliteit en het ontwikkelen van producten met een beschermde oorsprongsbenaming of een beschermde geografische
aanduiding, of van producten die onder door de Unie of door de lidstaten erkende nationale kwaliteitsregelingen vallen
CLIMA(46(f)) bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering
COMP(46(c)) verbetering van het concurrentievermogen voor de middellange en lange termijn, met name door modernisering
CONC(46(b)) concentratie van het aanbod en het in de handel brengen van de producten, onder meer door middel van direct
marketing
EMPL(46(k)) verbeteren van de arbeidsvoorwaarden en handhaven van de werkgeversverplichtingen en van eisen voor
gezondheid en veiligheid op het werk overeenkomstig de Richtlijnen 89/391/EEG, 2009/104/EG en (EU) 2019/1152
MARKET(46(h)) afzetbevordering en marketing van producten
PROD(46(a)) productieplanning, aanpassing van de productie aan de vraag, met name wat kwaliteit en hoeveelheid betreft,
optimalisatie van de productiekosten en van het rendement op investeringen en stabilisatie van de producentenprijzen
PROMO(46(e)) afzetbevordering, ontwikkeling en uitvoering:
i)
milieuvriendelijke productiemethoden en -technieken;
ii)
plaag- en ziektebestendige productiepraktijken;
iii)
normen voor gezondheid en welzijn van dieren die verder gaan dan de minimumvoorschriften van het Unierecht en het
nationale recht;
iv)
afvalvermindering en milieuvriendelijk gebruik en beheer van bijproducten, met inbegrip van hergebruik en
valorisatie;
v)
bescherming en verbetering van de biodiversiteit, en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, met name de
bescherming van water, bodem en lucht.
REDE(46(d)) onderzoek naar en ontwikkeling van duurzame productiemethoden, waaronder de weerstand tegen plagen,
dierziektes en veerkracht en aanpassingsvermogen inzake klimaatverandering, innovatieve praktijken en productietechnieken
die het economisch concurrentievermogen vergroten en de marktontwikkelingen versterken
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie
SO2 Vergroting van de marktgerichtheid en het concurrentievermogen van landbouwbedrijven voor zowel de korte als de lange
termijn, onder meer door meer aandacht voor onderzoek, technologie en digitalisering
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen
SO4 Bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering, onder meer door de uitstoot van broeikasgassen terug te
dringen en meer koolstof vast te leggen, en duurzame energie te bevorderen
SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en

NL

309

NL

lucht, onder meer door de afhankelijkheid van chemische middelen te verkleinen
SO7 Het aantrekken en vasthouden van jonge landbouwers en andere nieuwe landbouwers en bevordering van duurzame
bedrijfsontwikkeling in plattelandsgebieden

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.01

Omslag van de Nederlandse
landbouw via rendabel
ondernemerschap

Categorie 1

Ja

Categorie 2

Ja

Categorie 3

Ja

N.05
N.08

Hogere toegevoegde waarde
voor de agrariër
Sterkere positie van
landbouwers in de keten

N.09

Meer en betere horizontale
samenwerking

Categorie 2

Ja

N.13

Klimaatadaptatie: lagere
ecologische, economische
schade en waterkwantiteit

Categorie 2

Ja

N.14
N.16

N.22

Opwekken duurzame energie
Categorie 2
en energiebesparing
Versterkte natuurlijke
weerbaarheid en waterbergend Categorie 2
vermogen landbouwbodems
Aantrekkelijkere
werkomstandigheden incl.
arbeidsvoorwaarden voor
landbouw werknemers

Categorie 3

Ja
Ja

Nee

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren
R.15 Ondersteunde investeringen in productiecapaciteit voor hernieuwbare energie, onder meer uit biologische bronnen (in
MW)
R.16 Percentage landbouwbedrijven dat GLB-investeringssteun ontvangt als bijdrage aan matiging van en aanpassing aan
klimaatverandering, en de productie van hernieuwbare energie of biomaterialen
R.19 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen die gunstig zijn voor
bodembeheer om bodemkwaliteit en biota te verbeteren (zoals minder grondbewerking, bodembedekking met gewassen,
vruchtwisseling met peulgewassen)
R.9 Aandeel landbouwers dat investeringssteun ontvangt voor herstructurering en modernisering, waaronder ter verbetering van
de hulpbronnenefficiëntie

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.
3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in

NL

310

NL

artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene
ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van

NL

311

NL

de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Onder het interventietype INVRE (artikel 47, eerste lid, onder a) worden opgevoerd:
1.Alle investeringen in materiële en immateriële vaste activa. Onder de andere interventietypen zijn geen
investeringen in materiële of immateriële vaste activa opgenomen.
2.Uitgaven die betrekking hebben op onderzoek en ontwikkeling van duurzame productiemethoden,
waaronder de weerbaarheid tegen plagen, weerstand tegen dierziektes en matiging van en aanpassing aan
klimaatverandering, innovatie praktijken en productietechnieken die het economisch
concurrentievermogen vergroten en de marktontwikkelingen versterken (de doelstelling zoals genoemd in
artikel 46, onder d).
1. Investeringen in materiële en immateriële vaste activa
Onder het interventietype INVRE (artikel 47, eerste lid, onder a) worden alle investeringen in materiële en
immateriële vaste activa opgenomen. Een investering is een investering in materiële of immateriële vaste
activa, indien de investering meerdere jaren ten dienste staat van een producentenorganisatie, een
dochteronderneming of een aangesloten producent en waarvan het bedrijfseconomisch en fiscaal
gebruikelijk is dat deze op de balans worden geactiveerd.
Allereerst worden de voorwaarden uitgeschreven die gelden voor alle investeringen. Daarna wordt
ingegaan op investeringen die gekoppeld zijn aan de sectorale doelstellingen uit artikel 46, eerste lid,
onderdelen e en f.
a.Voorwaarden die gelden voor alle investeringen
De verworven materiële activa moeten worden gebruikt overeenkomstig de aard, de doelstellingen en het
beoogde gebruik door de producentenorganisatie, de dochteronderneming of het aangesloten lid, zoals

NL

312

NL

beschreven in het goedgekeurde operationele programma. Deze verplichting geldt gedurende de gehele
instandhoudingstermijn van de investering. Op het gebruik is tevens artikel 24 van Verordening 2022/126
van toepassing. De producentenorganisatie moet het gebruik van de investering door middel van
schriftelijke bescheiden aan kunnen tonen.
De verworven materiële en immateriële activa moeten gedurende vijf jaar in eigendom blijven
(instandhouding) van de producentenorganisatie. Er geldt een uitzondering voor activa met een fiscale
afschrijvingsperiode die korter is dan vijf jaar. Voor deze activa geldt een instandhoudingstermijn die
gelijk is aan de fiscale afschrijvingsperiode.
De verworven activa worden geplaatst op het bedrijf van een producentenorganisatie, een
dochteronderneming of een aangesloten producent.
Indien de producentenorganisatie gedurende de instandhoudingstermijn het eigendom van de investering
verliest, dan wordt de restwaarde van de investering teruggevorderd. Het terug te vorderen bedrag wordt
bepaald naar rato van het aantal kalendermaanden dat resteert tot aan het einde van de
instandhoudingstermijn. Dit geldt ook indien de investering niet wordt gebruikt in overeenstemming met
artikel 24 van Verordening 2022/126 en de wijze waarop het is beschreven in het operationeel
programma.
Een uitzondering bestaat indien het eigendom verloren is gegaan als gevolg van brand of diefstal. Indien
in een dergelijk geval er een uitkering is geweest van een verzekeraar. In het geval deze uitkering niet in
mindering wordt gebracht op de vervangingswaarde, wordt deze uitkering teruggevorderd.
Indien een aangesloten producent de producentenorganisatie verlaat, moet de producentenorganisatie de
investering herplaatsten op een locatie van de producentenorganisatie, een dochteronderneming of een
andere producentenorganisatie. Lukt dit niet, dan moet het betreffende lid de restwaarde van de
investering in het actiefonds storten. Gebeurt dit niet binnen twee maanden of wordt het actiefonds niet
binnen twee aangewend om een operationeel programma te financieren, dan wordt de restwaarde
teruggevorderd.
De producentenorganisatie kan er voor kiezen om de materiële of immateriële activa, met inbegrip van die
activa die in het kader van leaseovereenkomsten worden gefinancierd, in één keer op te nemen of door
middel van jaarlijkse tranches. Deze jaarlijkse tranches mogen niet worden gewijzigd. Indien de
instandhoudingsperiode langer is dan de looptijd van het operationeel programma, dan kan de
producentenorganisatie de investering naar een daaropvolgend operationeel programma worden
overgedragen. Voorgaande is alleen mogelijk indien dit fiscaal en bedrijfseconomisch gebruikelijk is.
Het is niet toegestaan om bestaande vaste activa te vervangen door een exact gelijke investering. Er moet
altijd sprake zijn van een investering die tot meer in staat is dan de te vervangen investering. In het geval
van vervanging wordt de restwaarde van de vervangen investering of toegevoegd aan het actiefdons of in
mindering gebracht op de vervangingskosten.
Niet limitatieve lijst van investeringen (indien investeringen resulteren in een reductie van uitstoot van
vervuilende stoffen, kunnen deze ook zijn opgenomen in de niet-limitatieve lijst van investeringen die zijn
gekoppeld aan de doelstellingen uit artikel 46, onderdelen e en f, zie hieronder):
· uitgaven voor de aanschaf van LED belichtingsinstallaties;
· investeringen ten behoeve van het optimaliseren van de productkwaliteit in de keten, waaronder lange
en korte bewaring;
· investeringen voor de aanschaf van systemen voor aanvoerprognoses, aanvoerregistratie en
areaalenquêtes;
· investeringen ten behoeve van voorraadbeheer en distributie door de keten, indien het gaat om het

NL

313

NL

ontwerpen, bouwen en implementeren van ICT-systemen voor logistieke planning;
· investeringen in conditioneringssystemen ten behoeve van bewaring van producten;
· investeringen in gecombineerde oogst-, sorteer- en verpakkingssystemen, waaronder apparatuur
bestemd voor het reinigen, sorteren, wegen of verpakken van de geteelde gewassen;
· investeringen ten behoeve van fytosanitaire doelen;
. investeringen in ICT-systemen voor customer relationship management;
· investeringen in ICT-systemen voor markt en afzet;
· investeringen ter preventie van voedselverspilling door uitval in de keten of de aantasting van de
productkwaliteit verderop in de keten;
· investeringen in ICT-systemen ten behoeve van innovatieve bezorgsystemen;
· investeringen in logistiek, zoals sorteer- en verpakcentra en distributiecentra;
· uitgaven ten behoeve van de versterking van de samenwerking door beleggingen in aandelen;
· investeringen om een nieuw product of nieuw concept in de keten te borgen door deze onder te
brengen in een certificeringssysteem;
· investeringen in fertigatie in het kader van precisiebemestingstechnieken;
· investeringen bij substraatteelt ter verbetering van de waterkwaliteit bij de bron indien bedoeld om de
emissie van (vervuild) recirculatiewater te voorkomen;
· investeringen voor het opstellen van berekeningen ten aanzien van duurzaamheidsindicatoren zoals
een CO2 voetafdruk en een levenscyclusanalyse ten behoeve van de tuinbouw;
· investeringen ten behoeve van de bescherming van de gezondheid van medewerkers in geval van een
uitbraak van besmettelijke humane ziekten.
b.Investeringen ter verwezenlijking van de doelstellingen uit artikel 46, onderdelen e en f
Indien investeringen in immateriële en materiële activa ter verwezenlijking van de doelstellingen uit
artikel 46, onderdelen e en f dienen, dan worden met deze investering één of meer van de in artikel 12, lid
1, van Verordening 2022/126 doelen nagestreefd. In de niet limitatieve lijst van investeringen is ten
aanzien van de investeringen die zijn gekoppeld aan de doelen uit de onderdelen e en f aangegeven welk
doel uit artikel 12, eerste lid worden nagestreefd. De producentenorganisatie moet het bewijs van de
positieve bijdrage aan de milieudoelstelling levering. Ook moet de producentenorganisatie het verwachte
voordeel en extra effect van de interventie in verband met de agromilieuklimaatdoelstellingen ex ante aan
kunnen tonen aan de hand van projectspecificaties of andere technische documenten. Indien er een
milieuvoordeel is, is de gehele investering subsidiabel.
Indien investeringen in materiële activa bestaan uit systemen die energie opwekken, dan mag de
hoeveelheid opgewerkte energie niet groter zijn dan de hoeveelheid energie die jaarlijks voor de normale
activiteiten van de begunstigde kan worden gebruikt. Deze beoordeling wordt ex ante uitgevoerd. Indien
als gevolg van bijvoorbeeld gunstige weersomstandigheden meer energie wordt opgewekt, dan wordt hier
bij de jaarlijkse steunaanvraag geen rekening mee gehouden. Additioneel is in Nederland bepaald dat
investeringen die energie opwekken moeten resulteren in een vermindering in het gebruik van energie uit
fossiele bronnen van minimaal 15%.
Naast de reductie-eis voor energie moet in het geval van investering ook een reductie worden behaald op
het gebruik van water, meststoffen of gewasbeschermingsmiddelen of de uitstoot van lucht-, bodem- of
waterverontreinigende stoffen. Een reductieeis van 15% bestaat ook voor de productie van afval,
waaronder afvalwater in het productieproces. Deze eis is niet van toepassing voor de biologische
productie voor zover het meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen betreft.
Investeringen die verband houden met water zijn alleen toegestaan indien:
· De producentenorganisatie streefcijfers een minimale waterbesparing beoogt en ook realiseert van
minimaal 15%.
· Op het niveau van het bedrijf waar de investering die verband houdt met water wordt geplaatst is een

NL

314

NL

systeem aanwezig waarmee het waterverbruik kan worden gemeten of wordt in het kader van de
investering geïnstalleerd.
· Aan de hierna genoemde voorwaarden wordt voldaan.
Voor investeringen ter verbetering van bestaande irrigatieinstallaties of bestaande irrigatie
infrastructuuronderdelen geldt:
· Dat de begunstigde vooraf oordeelt dat de investeringen gezien de technische parameters van de
bestaande installaties of infrastructuur tot waterbesparingen kunnen leiden;
· De investeringen hebben gevolgen voor oppervlakte- of grondwaterlichamen waarvan in het
desbetreffende stroomgebiedbeheerplan waarin Richtlijn 200/60/EG voorziet, de toestand om redenen die
verband houden met de waterhoeveelheid, als minder dan goed is aangemerkt en het watergebruik wordt
daadwerkelijk verminderd, waarmee in de zin van artikel 4, lid 1 van de richtlijn wordt bijgedragen tot het
bereiken van een goede toestand van deze waterlichamen.
·
In de stroomgebiedbeheerplannen van Nederland staan geen waterbesparingsstreefcijfers genoemd.
De Kaderrichtlijn Water heeft wel doelen voor de kwantiteit grondwater; op het niveau van gehele
grondwaterlichamen mag de onttrekking niet meer zijn dan de toevoeging (evenwicht) en er zijn
specifieke doelen voor beschermde gebieden. Door de eis dat er een waterbesparing wordt bewerkstelligt
raken de doelen die in de Kaderrichtlijn Water gesteld worden niet buiten bereik.
De voorwaarden ten aanzien van bestaande irritatie-installaties, zoals hiervoor benoemd, gelden niet voor
investeringen ter verbetering van bestaande irrigatie-installaties of bestaande irrigatieinfrastructuuronderdelen die betrekking hebben op de aanleg van een reservoir of op het gebruik van
teruggewonnen water als die investeringen geen gevolgen hebben voor een bepaald oppervlakte of
grondwaterlichaam.
Voor investeringen in irrigatie die leiden tot een netto toename van het geïrrigeerde areaal en die gevolgen
hebben voor een bepaald grond- of oppervlaktewaterlichaam, geldt:
·
In het betrokken stroomgebiedbeheerplan is de toestand van het waterlichaam niet om redenen die
verband houden met de waterhoeveelheid als minder goed aangemerkt;
· Uit een milieueffectanalyse blijkt dat de investering niet tot significante negatieve milieueffecten zal
leiden. Die milieueffect beoordeling is uitgevoerd door dan wel goedgekeurd door de bevoegde autoriteit.
Voor investeringen in het gebruik van teruggewonnen water als alternatieve watervoorziening geldt dat
deze alleen subsidiabel zijn, indien deze in overeenstemming zijn met Verordening 2020/741. Artikel 2,
lid 1 van Verordening 2020/741 bepaalt dat Verordening 2020/741 van toepassing is wanneer gezuiverd
stedelijk afvalwater wordt hergebruikt voor landbouwirrigatie. Onder de sectorale interventie groenten en
fruit wordt geen investeringen open gesteld voor het hergebruik van gezuiverd stedelijk afvalwater.
Voor investeringen in de aanleg of uitbreiding van een reservoir voor irrigatiedoeleinden geldt dat zij geen
significante negatieve milieueffecten hebben.
Niet limitatieve lijst van investeringen in materiële en immateriële activa die bijdragen aan de
doelstellingen uit artikel 46, onderdeel e en f:
· investeringen in de vervanging van bestaande belichtingsinstallaties door LED belichtingsinstallaties;
(artikel 12, lid 1, onderdeel a van verordening 2021/126)
· investeringen in robots, technieken die leiden tot meer efficiency op de producentenbedrijven,
cameratechnieken voor het scannen voor prognoses, detectie van zieketen en plagen, oogsten en
gewasbehandelingen; (artikel 12, lid 1, onderdeel c van verordening 2021/126)
· investeringen in apparatuur en andere benodigdheden voor het gebruik van reststromen, zoals CO2-,
aardwarmte- en restwarmtenetwerken en biogas, op teeltbedrijven; (artikel 12, lid 1, onderdeel b, van
verordening 2021/126)

NL

315

NL

· investeringen voor apparatuur voor energieopslag en -uitwisselingssystemen, zoals energiebesparende
warmtepompen, warmtewisselaars, waterhoudende grondlagen voor warmte- en koudebuffering en
aquathermie, apparatuur voor gesloten en semi-gesloten kassystemen, zoals energiebesparende ventilatie-,
luchtbehandeling- en hogedruk vernevelingssystemen, energiebesparende tweede schermen en
innovatieve energiebesparende enisolerende dak- en gevelsystemen zoals airmix ventilatoren, en
apparatuur voor het energiezuinig drogen en opslag van producten zoals CO2-propaankoelng en andere
efficiënte apparatuur; (artikel 12, lid 1, onderdeel a van verordening 2021/126)
· investeringen in innovatieve apparatuur op basis van niet chemische methoden ten behoeve van
gewasbescherming door het bevorderen van weerbare teelt; (artikel 12, lid 1, onderdeel a van verordening
2021/126)
· investeringen voor lage emissie apparatuur; (artikel 12, lid 1, onderdeel a van verordening 2021/126)
· uitgaven voor investeringen in installaties ten behoeve van het zuiveren van water van
gewasbeschermingsmiddelen voorafgaand aan lozing; (artikel 12, lid 1, onderdeel a van verordening
2021/126)
· uitgaven voor investeringen in installaties ten behoeve van het zuiveren van water van ongewenste
concentraties zouten, zoals natrium, chloride , stikstof en fosfaat, al dan niet voorgaand aan lozing; (artikel
12, lid 1, onderdeel a van verordening 2021/126)
· uitgaven voor investeringen ter bestrijding van ziekten en plagen in het geval van biologische of
geïntegreerde gewasbescherming; (artikel 12, lid 1, onderdeel a van verordening 2021/126)
· uitgaven voor investering voor detectie en diagnosesystemen ten behoeve van precisietoediening in
verband met geïntegreerde gewasbescherming; (artikel 12, lid 1, onderdeel a van verordening 2021/126)
· uitgaven voor investeringen in apparatuur behorende bij biostimulanten in het kader van
geïntegreerde gewasbescherming; (artikel 12, lid 1, onderdeel a van Verordening 2021/126)
· uitgaven voor investeringen voor lagere emissieapparatuur; (artikel 12, lid 1, onderdeel a van
verordening 2021/126)
· uitgaven voor investeringen in teelttechnieken waar geen contact wordt gemaakt tussen het water en
nutriënten en de bodem; (artikel 12, lid 1, onderdeel c van verordening 2021/126)
· uitgaven voor investeringen in innovatieve installaties ten behoeve van waterbesparing; (artikel 12,
lid 1, onderdeel d van verordening 2021/126)
· uitgaven voor investering ten behoeve van de verwerking van uitsluitend restproducten van groenten
en fruit, indien het gaat om materialen voor de teelt van groenten en fruit, verpakkingen voor producten
bestemd voor menselijke of dierlijke voedselconsumptie, en andere toepassingen ten behoeve van
menselijke of dierlijke voedselconsumptie; (artikel 12, lid 1, onderdeel a van verordening 2021/126)
· uitgaven voor investeringen in bioreactoren ten behoeve van duurzame meststoffen en compost;
(artikel 12, lid 1, onderdeel c van verordening 2021/126)
· uitgaven voor investeringen om een nieuw product of nieuw concept in de keten te borgen door deze
onder te brengen in een certificeringssysteem; (artikel 12, lid 1, onderdeel c van verordening 2021/126)
· uitgaven van de producentenorganisatie voor investeringen in fertigatie in het kader van
precisiebemestingstechnieken, indien het gaat om een volledige investering in fertigatie die bestemd is
voor besparing en het gereguleerd doseren van water en meststoffen aan gewassen; (artikel 12, lid 1,
onderdeel c van Verordening 2021/126)
· uitgaven van de producentenorganisatie voor investeringen bij substraatteelt ter verbetering van de
waterkwaliteit bij de bron indien bedoeld om de emissie van (vervuild) recirculatiewater te voorkomen;
(artikel 12, lid 1, onderdeel c van Verordening 2021/126)
· uitgaven voor investeringen in duurzaam bodembeheer indien het gaat om een ecoploeg of
rupsbanden; (artikel 12, lid 1, onderdeel g van Verordening 2021/126)
· uitgaven voor investeringen in logistieke centra indien deze voldoen aan de kwalificatie ‘Exellent’ en
scoren minimaal 60% op de categorie ‘Energie’, volgens BREEAM-NL; (artikel 12, lid 1, onderdeel a van
Verordening 2021/126)
· uitgaven voor middelen ter voorkoming van ziekten en plagen zijn subsidiabel indien het gaat
biologische algendoders voor watersystemen; (artikel 12, lid 1, onderdeel a van verordening 2021/126)
· uitgaven voor investeringen voor het opstellen van berekeningen ten aanzien van

NL

316

NL

duurzaamheidsindicatoren zoals een CO2 voetafdruk en een levenscyclusanalyse; (artikel 12, lid 1,
onderdeel c van verordening 2021/126)
· uitgaven voor investeringen in duurzame energie zoals zonnepanelen, zonnecollectoren, windmolens
en aardwarmte; (artikel 12, lid 1, onderdeel a van verordening 2021/126)
· uitgaven voor investeringen in hagelnetten en regenkappen. (artikel 12, lid 1, onderdeel g van
Verordening 2021/126)
2. Uitgaven die betrekking hebben op onderzoek en ontwikkeling van duurzame productiemethoden,
waaronder de weerbaarheid tegen plagen, weerstand tegen dierziektes en matiging van en aanpassing aan
klimaatverandering, innovatie praktijken en productietechnieken die het economisch
concurrentievermogen vergroten en de marktontwikkelingen versterken.
In de nationale wetgeving en in het geautomatiseerde systeem van het betaalorgaan zijn de interventies die
bijdragen aan de doelstelling uit artikel 46, onderdeel d van Verordening 2021/2115 als zodanig
gekenmerkt. Alleen deze interventies tellen mee voor de vraag of een producentenorganisatie heeft
voldaan aan de eis die volgt uit artikel 50, zevende lid, onderdeel c) van Verordening 2021/2115.
Uitgaven van de producentenorganisatie voor onderzoek en ontwikkeling zijn subsidiabel indien het
onderzoek of de ontwikkeling voldoet aan de volgende voorwaarden:
· het is innovatief, moet voor de producentenorganisatie nieuw zijn en op de markt is er nog geen
oplossing voorhanden;
· het onderzoek en de resultaten moeten ten gunste van de producentenorganisatie en haar leden komen
en mogen niet commercieel geëxploiteerd worden door derden gedurende een periode van 5 jaar; en
· initiatief, opdracht en aansturing moeten bij de producentenorganisatie liggen.
Niet subsidiabel zijn:
· bijdragen aan sectoronderzoek of samenwerking met private maatschappelijke organisaties
(activiteiten mogen wel worden uitbesteed aan commerciële organisaties); en
· uitgaven in aanvulling op andere publieke financiering (PPS) of financiering via AVV.
Het onderzoek heeft betrekking op gebieden zoals:
· afzet;
· logistiek;
· kwaliteit;
· milieubescherming;
· teelttechniek;
· gewasbescherming;
· techniek; en
· waterkwaliteit.
Uitgaven van de producentenorganisatie voor soorten onderzoek en ontwikkeling zijn subsidiabel indien
het gaat om:
· toegepast onderzoek in de experimentele fase;
· praktijkonderzoek in het kader van de ontwikkeling van nieuwe producten, producteigenschappen,
technieken;
· eerste uitrol in de praktijk op experimentele basis; of
· ad hoc onderzoek in verband met ziekten en plagen.
Uitgaven voor onderzoek door de producentenorganisatie zijn niet subsidiabel indien het gaat om kosten
voor:
· een product dat uitontwikkeld is;
· een product dat al op de markt gebracht is;

NL

317

NL

· gederfde inkomsten en opbrengsten;
· voorbereidingskosten projectvoorstel;
· marktonderzoek;
· samenwerking met niet erkende producentenorganisaties, waarbij erkende producentenorganisaties
geen meerderheid vormen.
· algemene investeringen zoals kassen en normale bedrijfsuitrusting;
· routinematige ontwikkeling, kopiëren, imiteren of reverse-engineering van bestaande technologie en
het invoeren en implementeren van bestaande applicaties bij de ontwikkeling van technisch nieuwe
programmatuur; of
· producten die niet bestemd zijn voor menselijke consumptie.

Bij ieder onderzoek wordt een projectvoorstel gevoegd dat in ieder geval bevat:
· een beschrijving van het op te lossen knelpunt met onderbouwing dat er op de markt nog geen
oplossing voorhanden is;
· een omschrijving van het doel;
· een oplossingsrichting en een beschrijving van het gewenste resultaat;
· een omschrijving aan welke sectorale doelstelling het project bijdraagt;
· een omschrijving van aan wie de resultaten ten goede komen
· een planning;
· een begroting;
· een omschrijving van wie het onderzoek of de ontwikkeling uitvoert; en
· wie de opdrachtgever is.
Onder onderzoek en ontwikkeling zijn subsidiabel:
· personeelskosten
· duurzame productiemiddelen
· overige kosten, inclusief de kosten voor uitbesteding.
Niet-limitatieve lijst van interventies:
·investeringen in het kader van onderzoek en ontwikkeling die voldoen aan de algemene
subsidiabiliteitsvoorwaarden;
· Overige kosten, waaronder personeelskosten, die voldoen aan de algemene
subsidiabiliteitsvoorwaarden.
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 11 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO groene doos.
De interventie heeft betrekking op investeringen en voldoet aan Annex II, Art. 11 (Productie van een
bepaald product niet vereist / steun is beperkt tot de investeringskost en – tijd nodig om een bepaald goed
te verwerven).

NL

318

NL

ADVI1(47(1)(b)) - - adviesdiensten en technische bijstand, met name op het gebied
van duurzame plaag- en ziektebestrijdingstechnieken, duurzaam gebruik van
gewasbeschermers en diergezondheidsproducten, aanpassing aan en matiging van
klimaatverandering, de arbeidsvoorwaarden, werkgeversverplichtingen en
gezondheid en veiligheid op het werk
I.47 - 1(b) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - ADVI1(47(1)(b))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 1(b)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) ADVI1(47(1)(b))
ADVI1(47(1)(b)) - adviesdiensten en technische bijstand, met
name op het gebied van duurzame plaag- en
ziektebestrijdingstechnieken, duurzaam gebruik van
gewasbeschermers en diergezondheidsproducten, aanpassing
aan en matiging van klimaatverandering, de
arbeidsvoorwaarden, werkgeversverplichtingen en gezondheid
en veiligheid op het werk
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
CLIMA(46(f)) bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering
COMP(46(c)) verbetering van het concurrentievermogen voor de middellange en lange termijn, met name door modernisering
CONC(46(b)) concentratie van het aanbod en het in de handel brengen van de producten, onder meer door middel van direct
marketing
EMPL(46(k)) verbeteren van de arbeidsvoorwaarden en handhaven van de werkgeversverplichtingen en van eisen voor
gezondheid en veiligheid op het werk overeenkomstig de Richtlijnen 89/391/EEG, 2009/104/EG en (EU) 2019/1152
MARKET(46(h)) afzetbevordering en marketing van producten
PROD(46(a)) productieplanning, aanpassing van de productie aan de vraag, met name wat kwaliteit en hoeveelheid betreft,
optimalisatie van de productiekosten en van het rendement op investeringen en stabilisatie van de producentenprijzen
PROMO(46(e)) afzetbevordering, ontwikkeling en uitvoering:
i)
milieuvriendelijke productiemethoden en -technieken;
ii)
plaag- en ziektebestendige productiepraktijken;
iii)
normen voor gezondheid en welzijn van dieren die verder gaan dan de minimumvoorschriften van het Unierecht en het
nationale recht;
iv)
afvalvermindering en milieuvriendelijk gebruik en beheer van bijproducten, met inbegrip van hergebruik en
valorisatie;
v)
bescherming en verbetering van de biodiversiteit, en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, met name de
bescherming van water, bodem en lucht.
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen
XCO Horizontale doelstelling: de sector moderniseren door kennis, innovatie en digitalisering in de landbouw en in
plattelandsgebieden te stimuleren en te delen, en het benutten daarvan bevorderen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.08

Sterkere positie van

Categorie 3

NL

319

Ja

NL

N.31

landbouwers in de keten
Goed functionerend Agrarisch
Categorie 1
Kennis en Innovatie Systeem

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.1 Aantal personen dat van advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) die door het GLB worden ondersteund profiteert om betere duurzame economische, sociale,
milieu- en klimaatprestaties en prestaties op het gebied van hulpbronnenefficiëntie te leveren
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren
R.28 Aantal personen dat van advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) met steun van het GLB profiteert om betere milieu- of klimaatgerelateerde prestaties te leveren

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.
3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)

NL

320

NL

Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene
ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.

NL

321

NL

In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Onder dit interventietype vallen adviesdiensten en technische bijstand. Het omvat geen investeringen,
maar alleen overige kosten en personeelskosten.
Soorten adviesdiensten en technische bijstand waarvoor dit interventietype is opengesteld:
1.ICT toepassingen
2.Advieskosten die betrekking hebben op investeringen in technische apparatuur
3.Advieskosten die betrekking hebben op investeringen in gebouwen
4.Teeltbegeleiding
5.Fusies en overnames
6.Gezondheid en veiligheid op het werk
1.ICT toepassingen.
Advieskosten ten behoeve van de aanschaf en het ontwerpen, bouwen en implementeren van ICTsystemen in opdracht van en ten behoeve van de producentenorganisatie zijn subsidiabel.
Als voorwaarde is gesteld dat op verzoek van de minister op basis van een offerte (inclusief specificatie
van uren, taken en functies) aangetoond kan worden dat de ICT uitgaven uitsluitend bestemd zijn voor
gekozen subsidiabele activiteiten.
2.Advieskosten die betrekking hebben op investeringen in technische apparatuur.
Advieskosten en kosten vooronderzoek van investeringen in technische apparatuur zijn subsidiabel indien
ze zijn opgenomen in de totaalfactuur van de investering en het bedrijfseconomisch gebruikelijk is om
deze in de totaalfactuur te activeren.
Deze kosten zijn niet subsidiabel:
a.als het om onderzoek gaat als bedoeld in artikel 46 punt d van Vo 2021/2115;
b.als het om opleidingen gaat als bedoeld in artikel 47 lid 1 onder c Van Vo 2021/2115;
c.als duurzaam productiemiddel indien deze op een aparte factuur staan.
Indien advieskosten van investeringen in technische apparatuur niet zijn opgenomen in de totaalfactuur
van de investering dient aangetoond te worden dat het bedrijfseconomisch niet gebruikelijk is om deze in
de totaalfactuur te activeren.
3.Advieskosten die betrekking hebben op investeringen in gebouwen
Bij investeringen in nieuwbouw, verbouw of vervanging zijn de volgende uitgaven subsidiabel:
a. de kosten van bouwkundig advies;
b. de kosten van bouwbegeleiding;
c. de kosten van projectmanagement;
d. de kosten van onafhankelijk toezicht op uitvoering van een project;
e. de kosten van haalbaarheidsstudies;
f. juridische en administratiekosten; of
g. reis- en verblijfkosten.
De volgende uitgaven zijn niet subsidiabel:
a.Uitgaven waarvan het fiscaal en bedrijfseconomisch gebruikelijk is dat deze worden geactiveerd in het
investeringsbedrag.
b.Uitgaven als bedoeld in onderdeel g hierboven, indien het gaat om reis- en verblijfkosten voor het
personeel van de producentenorganisatie of haar leden.

NL

322

NL

4. Teeltbegeleiding
Adviesdiensten en technische bijstand in het kader van teeltadvies en teeltbegeleiding zijn op te splitsen in
drie onderdelen:
a.Algemeen advies en begeleiding ten behoeve van de teelt;
b.Specifieke advies en begeleiding ten behoeve van de geïntegreerde teelt en
c.Specifieke advies en begeleiding ten behoeve van de biologische teelt.
Onderdelen b en c kunnen bijdragen aan de agromilieuklimaatdoelstellingen, als aan de voorwaarden
wordt voldaan.
Advies en begeleiding dat betrekking heeft op de teelt van witlofpennen is niet subsidiabel.
Uitgaven voor algemeen advies en begeleiding ten behoeve van de teelt zijn subsidiabel indien het onder
meer gaat om:
a. gewasbeoordeling;
b. gewasbescherming;
c. watermanagement;
d. bemesting; of
e. klimaataansturing;
Uitgaven voor specifieke advies en begeleiding ten behoeve van de geïntegreerde teelt zijn subsidiabel
indien het onder meer gaat om:
a. gewasbeoordeling;
b. biologische gewasbescherming;
c. watermanagement;
d. bemesting en reduceren mineralengebruik;
e. klimaataansturing; of
f. energiereductie.
Uitgaven voor specifieke advies en begeleiding ten behoeve van de biologische teelt zijn subsidiabel
indien:
a. het onder meer gaat om:
1°. biologische teelt;
2°. bodemvruchtbaarheid
3°. biologische bemesting
4°. compostering
5°. vruchtwisseling
6°. rassenkeuze;
7°. biologische bestrijding en biologisch evenwicht; of
8°. biologische teelttechniek;
b. voldaan is aan de bij of krachtens verordening 2018/848, en verordening 889/2008 gestelde
voorschriften; en
c. deelnemende leden van de producentenorganisatie beschikken over een geldig Skal certificaat of een
bevestiging van Stichting Skal dat het bedrijf van het lid in omschakeling is naar biologische productie.
5. Fusies en overnames
Uitgaven voor adviesdiensten en technische bijstand ten behoeve van fusies en overnames of ten behoeve
van de oprichting van (transnationale) unies van producentenorganisaties zijn subsidiabel, indien het gaat
om:
a. de juridische kosten en administratiekosten; en
b. de kosten van haalbaarheidsstudies.

NL

323

NL

Uitgaven ten behoeve van de versterking van de verticale samenwerking in de keten door beleggingen in
aandelen zijn subsidiabel indien het gaat om uitgaven voor investeringen of kapitaal van ondernemingen
en indien deze investeringen rechtstreeks bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het
operationele programma.
Als voorwaarde geldt dat de producentenorganisatie aantoont dat een due dillgence onderzoek is
uitgevoerd, of een daarmee vergelijkbaar onderzoek.
Niet subsidiabel zijn kosten voor de overname van teeltbedrijven.
6. Gezondheid en veiligheid op het werk
Specifieke kosten voor adviesdiensten en technische bijstand ten behoeve van bescherming van de
gezondheid van medewerkers op de locatie van de producentenorganisatie, een dochteronderneming of
een lid in geval van een uitbraak van besmettelijke humane ziekten zijn subsidiabel. Deze activiteit moet
verder gaan dat is voorgeschreven op grond van Richtlijn 82/292/EEG (geïmplementeerd door de
Arbeidsomstandighedenwet), Richtlijn 2009/104 (geïmplementeerd door het Arbobesluit) en Richtlijn
2019/1152 (welke wordt geïmplementeerd in boek 7 van het Burgerlijk Wetboek).
Niet-limitatieve lijst van interventies, waarvoor dit interventietype is opengesteld.
Adviesdiensten en technische bijstand voor:
1.ICT systemen, zoals voor het telen op afstand.
2.Investeringen in innovatieve apparatuur
3.Investeringen voor lage emissie apparatuur en precisiebemesting
4.Teelttechnieken waar geen contact wordt gemaakt tussen water en nutriënten en de bodem.
5.Duurzame energie, de opwekking daarvan en energiebesparing.
6.Nieuwbouw en verbouwing
7.Teelt en teeltbegeleiding
8.Fusies en overnames
9.Hygiëne in het geval van humane ziekten.
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Met de interventie wordt steun verleend in relatie tot bijlage 2 WTO. De steun is gericht op onderdeel (c)
adviesdiensten en technische bijstand. De steun betreft geen rechtstreekse betalingen aan producenten, is
niet afhankelijk van handelingen van consumenten en is niet afhankelijk van prijzen.

NL

324

NL

TRAINCO(47(1)(c)) - - opleiding, met inbegrip van coaching en uitwisseling van
beste praktijken, met name op het gebied van duurzame plaag- en
ziektebestrijdingstechnieken, duurzaam gebruik van gewasbeschermers en
diergezondheidsproducten, en aanpassing aan en matiging van de
klimaatverandering, alsook het gebruik van georganiseerde handelsplatformen en de
handel in grondstoffen op de spot- en termijnmarkten
I.47 - 1(c) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - TRAINCO(47(1)(c))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 1(c)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) TRAINCO(47(1)(c))
TRAINCO(47(1)(c)) - opleiding, met inbegrip van coaching en
uitwisseling van beste praktijken, met name op het gebied van
duurzame plaag- en ziektebestrijdingstechnieken, duurzaam
gebruik van gewasbeschermers en diergezondheidsproducten,
en aanpassing aan en matiging van de klimaatverandering,
alsook het gebruik van georganiseerde handelsplatformen en de
handel in grondstoffen op de spot- en termijnmarkten
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
BOOST(46(g)) verhoging van de handelswaarde en de kwaliteit van de producten, met inbegrip van het verbeteren van de
productkwaliteit en het ontwikkelen van producten met een beschermde oorsprongsbenaming of een beschermde geografische
aanduiding, of van producten die onder door de Unie of door de lidstaten erkende nationale kwaliteitsregelingen vallen
CLIMA(46(f)) bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering
COMP(46(c)) verbetering van het concurrentievermogen voor de middellange en lange termijn, met name door modernisering
CONC(46(b)) concentratie van het aanbod en het in de handel brengen van de producten, onder meer door middel van direct
marketing
MARKET(46(h)) afzetbevordering en marketing van producten
PROD(46(a)) productieplanning, aanpassing van de productie aan de vraag, met name wat kwaliteit en hoeveelheid betreft,
optimalisatie van de productiekosten en van het rendement op investeringen en stabilisatie van de producentenprijzen
PROMO(46(e)) afzetbevordering, ontwikkeling en uitvoering:
i)
milieuvriendelijke productiemethoden en -technieken;
ii)
plaag- en ziektebestendige productiepraktijken;
iii)
normen voor gezondheid en welzijn van dieren die verder gaan dan de minimumvoorschriften van het Unierecht en het
nationale recht;
iv)
afvalvermindering en milieuvriendelijk gebruik en beheer van bijproducten, met inbegrip van hergebruik en
valorisatie;
v)
bescherming en verbetering van de biodiversiteit, en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, met name de
bescherming van water, bodem en lucht.
REDE(46(d)) onderzoek naar en ontwikkeling van duurzame productiemethoden, waaronder de weerstand tegen plagen,
dierziektes en veerkracht en aanpassingsvermogen inzake klimaatverandering, innovatieve praktijken en productietechnieken
die het economisch concurrentievermogen vergroten en de marktontwikkelingen versterken
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen
XCO Horizontale doelstelling: de sector moderniseren door kennis, innovatie en digitalisering in de landbouw en in

NL

325

NL

plattelandsgebieden te stimuleren en te delen, en het benutten daarvan bevorderen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

N.09

Meer en betere horizontale
samenwerking

Categorie 2

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.1 Aantal personen dat van advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) die door het GLB worden ondersteund profiteert om betere duurzame economische, sociale,
milieu- en klimaatprestaties en prestaties op het gebied van hulpbronnenefficiëntie te leveren
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren
R.28 Aantal personen dat van advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) met steun van het GLB profiteert om betere milieu- of klimaatgerelateerde prestaties te leveren

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.
3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126

NL

326

NL

van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene
ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur

NL

327

NL

(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Dit interventietype betreft het opleiden van lidtelers, medewerkers van lidtelers en medewerkers van de
producentenorganisatie. Het gaat om het verhogen van de kwalificatie van het personeel en het versterken
van de interne professionalisering. De activiteiten die hieronder vallen zijn gericht op:
1. Afzet en de markt.
2. Logistiek
3. Kwaliteit
4. Milieubescherming
5. Teelttechniek
6. Crisispreventie en risicobeheer
7. Fytosanitair bewustzijn
Subsidiabele kosten:
1. deelname aan opleidingen, trainingen en bijeenkomsten
2. trainers of externe deskundigen
3. uitgaven voor educatieve bijeenkomsten
4. cursusmateriaal
Niet subsidiabel zijn:
1. zaalhuur
2. uitgaven voor opleidingen ten behoeve van het verwerven van algemene kennis en vaardigheden.
In het kader van uitgaven voor educatieve bijeenkomsten zijn uitsluitend de door de organisatie van de
educatieve bijeenkomst in rekening gebrachte kosten voor deelname van leden, medewerkers van leden en
medewerkers van de producentenorganisatie of dochterondernemingen en de kosten van inhuur van
externe deskundigen subsidiabel.
De producentenorganisatie levert in het geval van educatieve bijeenkomsten de volgende informatie aan:
a. onderwerp(en) en leerdoel(en) van de bijeenkomst
b. het programma met een specificatie van de onderdelen en gehanteerde werkvormen
c. het aantal bijeenkomsten met vermelding van de data en de duur per bijeenkomst
d. de kosten van de bijeenkomst
e. een deelnemerslijst en
f. een aanwezigheidsregistratie per bijeenkomst per deelnemer voorzien van een handtekening van de
deelnemer.

Niet limitatieve lijst van interventies:
1. Uitgaven voor opleiding en training personeel, op de hierboven genoemde gebieden, bijvoorbeeld in
verband met het telen op afstand
2. Uitgaven voor educatieve bijeenkomsten, op de hierboven genoemde gebieden
3. Uitgaven voor versterking van de interne professionalisering op de hierboven genoemde gebieden
4. Uitgaven voor inhuur van externe deskundigen op de hierboven genoemde gebieden.

NL

328

NL

8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO groene doos.
Met de interventie wordt steun verleend in relatie tot Annex II sub 2 van de WTO agreement on
Agriculture. De steun is gericht op onderdeel (c) trainingsservices. De steun betreft geen rechtstreekse
betalingen aan producenten, is niet afhankelijk van handelingen van consumenten en is niet afhankelijk
van prijzen.

NL

329

NL

ORGAN(47(1)(d)) - - biologische of geïntegreerde productie
I.47 - 1(d) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - ORGAN(47(1)(d))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 1(d)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) ORGAN(47(1)(d))
ORGAN(47(1)(d)) - biologische of geïntegreerde productie
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
BOOST(46(g)) verhoging van de handelswaarde en de kwaliteit van de producten, met inbegrip van het verbeteren van de
productkwaliteit en het ontwikkelen van producten met een beschermde oorsprongsbenaming of een beschermde geografische
aanduiding, of van producten die onder door de Unie of door de lidstaten erkende nationale kwaliteitsregelingen vallen
CLIMA(46(f)) bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering
MARKET(46(h)) afzetbevordering en marketing van producten
PROMO(46(e)) afzetbevordering, ontwikkeling en uitvoering:
i)
milieuvriendelijke productiemethoden en -technieken;
ii)
plaag- en ziektebestendige productiepraktijken;
iii)
normen voor gezondheid en welzijn van dieren die verder gaan dan de minimumvoorschriften van het Unierecht en het
nationale recht;
iv)
afvalvermindering en milieuvriendelijk gebruik en beheer van bijproducten, met inbegrip van hergebruik en
valorisatie;
v)
bescherming en verbetering van de biodiversiteit, en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, met name de
bescherming van water, bodem en lucht.
REDE(46(d)) onderzoek naar en ontwikkeling van duurzame productiemethoden, waaronder de weerstand tegen plagen,
dierziektes en veerkracht en aanpassingsvermogen inzake klimaatverandering, innovatieve praktijken en productietechnieken
die het economisch concurrentievermogen vergroten en de marktontwikkelingen versterken
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen
SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en
lucht, onder meer door de afhankelijkheid van chemische middelen te verkleinen
SO6 Bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot
de instandhouding van habitats en landschappen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

N.15
N.16

Betere chemische en
Categorie 1
biologische waterkwaliteit
Versterkte natuurlijke
weerbaarheid en waterbergend Categorie 2
vermogen landbouwbodems

Ja
Ja
Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt

NL

330

NL

R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren
R.19 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen die gunstig zijn voor
bodembeheer om bodemkwaliteit en biota te verbeteren (zoals minder grondbewerking, bodembedekking met gewassen,
vruchtwisseling met peulgewassen)
R.24 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde specifieke verbintenissen die leiden tot een
duurzaam gebruik van pesticiden ter vermindering van de risico's en effecten van pesticiden zoals de uitspoeling van pesticiden
R.29 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) dat door het GLB wordt ondersteund ten behoeve van biologische landbouw,
met een uitsplitsing tussen voortzetting van of omschakeling naar biologische landbouw

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.
3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen

NL

331

NL

aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene
ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie

NL

332

NL

Dit interventietype is opengesteld voor interventies, die bijdragen aan biologische of geïntegreerde
productie. Het betreft geen investeringen, maar alleen overige kosten en personeelskosten.
De volgende interventies zijn voor biologische of geïntegreerde productie opengesteld.
1.Uitgaven voor organische materialen ten behoeve van gewasbescherming door bevorderen van weerbare
teelt en verminderde afhankelijkheid van middelen.
2.Uitgaven voor middelen ter voorkoming van ziekten en plagen.
3.Uitgaven voor middelen ter bestrijding van ziekten en plagen.
4.Uitgaven voor de aanschaf van biostimulanten in het kader van geïntegreerde gewasbescherming.
5.Uitgaven voor diensten voor detectie en diagnosesystemen ten behoeve van precisietoediening.
6.Uitgaven voor biologisch uitgangsmateriaal en de niet-chemische behandeling bij de zaden van
gangbare oorsprong.
7.Specifieke kosten voor duurzame meststoffen en compost.
8.Uitgaven ten behoeve van duurzaam bodembeheer.
9.Specifieke kosten voor biologisch afbreekbare bevestigingsmaterialen, zoals biologisch afbreekbare
clips en biologisch afbreekbaar touw.

1.Uitgaven voor organische materialen ten behoeve van gewasbescherming door bevorderen van
weerbare teelt en verminderde afhankelijkheid van middelen.
Subsidiabele uitgaven hierbij zijn: uitgaven voor organische onkruidwerende materialen. In het geval van
biologisch afbreekbare folie bestemd voor onkruidbestrijding komen alleen de specifieke kosten voor
biologisch afbreekbare folie in vergelijking met conventionele kunststoffolie in aanmerking voor
ondersteuning.
2.Uitgaven voor middelen ter voorkoming van ziekten en plagen.
Subsidiabele uitgaven hierbij zijn: biologische algendoders voor watersystemen. Niet subsidiabel zijn:
bodem- en materiaalsterilisatie in de kas en vliesdoeken.
3.Uitgaven voor middelen ter bestrijding van ziekten en plagen.
Uitgaven voor de bestrijding van ziekten en plagen zijn subsidiabel. In het geval van middelen voor
biologische of geïntegreerde gewasbescherming zijn de volgende kosten subsidiabel:
i.macrobiologische bestrijders en nematoden, die zijn toegelaten op grond van de Regeling
natuurbescherming.
ii.microbiologische bestrijders die zijn toegelaten op grond van de Wet gewasbeschermingsmiddelen en
biociden.
iii.overige gewasbeschermingsmiddelen van natuurlijke oorsprong die zijn toegelaten op grond van de
Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden.
iv.middelen voor feromoonverwarring die zijn toegelaten op grond van de Wet
gewasbeschermingsmiddelen en biociden.
v.feromonen als lokstof.
vi.kalkmelk voor de fruitteelt.
vii.organismen, voeding en middelen voor dosering ter ondersteuning van biologische
gewasbescherming.
viii.natuurlijke vijanden waarvoor een ontheffing van de minister geldt.
ix.natuurlijke vijanden waarvoor het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden een "dringend vereiste" vergunning heeft afgegeven.
x.gewasbeschermingsmiddelen met laagrisico stoffen of basisstoffen die zijn toegelaten door het
College Toelating Gewasbeschermingsmiddelen en voorzien zijn van N-nummer.
In het geval van biologische gewasbeschermingsmiddelen zijn de volgende kosten subsidiabel:

NL

333

NL

i.een scoutbox voor automatische detectie en diagnose van plagen;
ii.de kosten voor de scoutbox-softwarelicentie;
iii.sporenfilters voor de champignonteelt;
iv.vangplaten en rollertraps; en
v.zaaizaad Tagetes als aaltjesbestrijders.
Niet subsidiabel zijn:
i.gewasbescherming van conventionele, niet natuurlijke oorsprong;
ii.toeslag voor behandelingskosten doorbelast door leveranciers of plantenkwekers; en
iii.ondersteunende materialen zoals afdichtingsmateriaal ten behoeve van het afdichten van
champignoncellen.
Voor deze uitgaven geldt een forfaitair tarief van 40%.

4.Uitgaven voor de aanschaf van biostimulanten in het kader van geïntegreerde gewasbescherming.
De specifieke kosten voor de aanschaf van biostimulanten in het kader van geïntegreerde
gewasbescherming zijn subsidiabel indien de biostimulanten voldoen aan de voorwaarden uit verordening
2019/1009 en voorzien zijn van CE-markering.
5.Uitgaven voor diensten voor detectie en diagnosesystemen ten behoeve van precisietoediening.
Uitgaven voor detectie en diagnosesystemen, inclusief personeelskosten, ten behoeve van
precisietoediening in verband met geïntegreerde gewasbescherming zijn subsidiabel. Hiermee worden
onder meer bedoeld, uitgaven aan gewas-, water- en bodemanalyses. Gewas-, water en bodemanalyses die
bedoeld zijn om de hoeveelheid nutriënten te bepalen zijn niet subsidiabel.
6.Uitgaven voor biologisch uitgangsmateriaal en de niet-chemische behandeling bij de zaden van
gangbare oorsprong.
Uitgaven voor biologisch uitgangsmateriaal en niet-chemisch behandelde zaden van gangbare oorsprong
zijn subsidiabel indien zij door de Stichting Skal dan wel een op grond van artikel 46 van verordening
2018/848 erkende instantie, gecertificeerd zijn. Voor deze uitgaven geldt een forfaitair tarief van 25%.
Niet subsidiabel is niet-biologisch teeltmateriaal, met uitzondering van alle vrijstellingen die Skal heeft
verstrekt en goedgekeurd voor algemeen teeltmateriaal in de nationale bijlage.
7.Uitgaven voor duurzame meststoffen en compost.
Als uitgaven voor de meerkosten van aankoop van duurzame meststoffen en compost zijn subsidiabel:
i.mest en compost afkomstig van door SKAL gecertificeerde biologische landbouwbedrijven;
ii.meststoffen verkregen uit opgewerkte dierlijke mest en compost.
De uitgaven van de producentenorganisatie voor geconcentreerde handelsmeststoffen zijn niet subsidiabel.
8.Uitgaven ten behoeve van duurzaam bodembeheer.
Uitgaven ten behoeve van duurzaam bodembeheer zijn subsidiabel indien het gaat om uitgaven voor
groenbemesting.

9. Uitgaven voor biologisch afbreekbare bevestigingsmaterialen
De specifieke kosten voor biologisch afbreekbare bevestigingsmaterialen, zoals biologisch afbreekbare
clips en biologisch afbreekbaar touw, zijn subsidiabel.

NL

334

NL

Niet-limitatieve lijst van interventies, waarvoor dit interventietype is opengesteld:
Deze niet-limitatieve lijst bestaat uit de hierboven genoemde 9 punten.
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 12 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO groene doos.
Met de interventie wordt steun verleend in relatie tot Annex II paragraaf 12. Dit interventietype is
opengesteld voor interventies, die bijdragen aan biologische of geïntegreerde productie, waarmee o.m. een
bijdrage geleverd wordt aan duurzamer bodem- en waterbeheer.

NL

335

NL

TRANS(47(1)(e)) - - acties om de duurzaamheid en de efficiëntie van het vervoer en
de opslag van producten te verbeteren
I.47 - 1(e) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - TRANS(47(1)(e))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 1(e)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) TRANS(47(1)(e))
TRANS(47(1)(e)) - acties om de duurzaamheid en de
efficiëntie van het vervoer en de opslag van producten te
verbeteren
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
BOOST(46(g)) verhoging van de handelswaarde en de kwaliteit van de producten, met inbegrip van het verbeteren van de
productkwaliteit en het ontwikkelen van producten met een beschermde oorsprongsbenaming of een beschermde geografische
aanduiding, of van producten die onder door de Unie of door de lidstaten erkende nationale kwaliteitsregelingen vallen
COMP(46(c)) verbetering van het concurrentievermogen voor de middellange en lange termijn, met name door modernisering
CONC(46(b)) concentratie van het aanbod en het in de handel brengen van de producten, onder meer door middel van direct
marketing
PROD(46(a)) productieplanning, aanpassing van de productie aan de vraag, met name wat kwaliteit en hoeveelheid betreft,
optimalisatie van de productiekosten en van het rendement op investeringen en stabilisatie van de producentenprijzen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

N.09

Meer en betere horizontale
samenwerking

Categorie 2

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.

NL

336

NL

3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene

NL

337

NL

ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Dit interventietype is opengesteld voor interventies ten behoeve van de uitvoering van acties om de
duurzaamheid en de efficiëntie van het vervoer en de opslag van producten te verbeteren. Het omvat geen
investeringen, maar alleen overige kosten en personeelskosten.
Dit interventietype is opgesteld voor het volgende.
1.Het optimaliseren van de productkwaliteit in de keten.
2.Het opzetten van systemen om de duurzaamheid en de efficiëntie van het vervoer en de opslag van
producten te verbeteren.
3.De preventie van voedselverspilling door uitval in de keten.
1. Het optimaliseren van de productkwaliteit in de keten.
Voor het optimaliseren van de productkwaliteit in de keten gelden de volgende voorwaarden.
1. Uitgaven van de producentenorganisatie zijn subsidiabel, indien het gaat om uitgaven voor:
a. het verhogen van de houdbaarheid van de producten;
b. voedselveiligheid, met name residumonitoring, inclusief bladmonsters in het kader van keurmerken en
productmonsters, watermonsters voor microbiologisch onderzoek en fytosanitaire controles;
c. kwaliteitszorgsystemen, indien het gaat om:

NL

338

NL

1°. uitgaven voor de inhuur van gekwalificeerde externe diensten bestemd voor begeleiding en audits van
kwaliteitszorgsystemen;
2°. uitgaven voor de inhuur van gekwalificeerde externe diensten bestemd voor productcontroles;
3°. uitgaven voor certificering; of
4°. lidmaatschapskosten;
d. het verhogen van de fysieke productkwaliteit;
e. het vergroten van de duurzaamheid van het product en van het productieproces;
f. het ontwikkelen en verbeteren van ICT en registratiemodules; of
g. software van conditioneringssystemen ten behoeve van lange of korte bewaring van producten waarbij
productieplanning het doel is.
2. Niet subsidiabel zijn uitgaven voor:
a. certificering van meet- en weegapparatuur
b. aanschaf van bedrijfskleding;
c. materialen voor certificeringssystemen;
d. het schoonmaken van bedrijfsruimten; en
e. aanschaf van Global Location Number (GLN) codes in het kader van GlobalGAP.

2. Het opzetten van systemen om de duurzaamheid en de efficiëntie van het vervoer en de opslag
van producten te verbeteren.
Hieronder valt het volgende, onder voorwaarden.
1. Uitgaven van de producentenorganisatie, zoals het ontwerpen, bouwen en implementeren van ICT
systemen zijn subsidiabel.
2. Bij de indiening van het operationeel programma overlegt de producentenorganisatie aan de minister:
a. een begroting van het aantal uren per taak of functie; en
b. een omschrijving van de taken en functies.
3. Uitgaven zijn alleen subsidiabel indien zij voldoen aan de algemene voorschriften voor ICT.
4. Afhankelijk van het soort systeem kunnen specifieke, aanvullende voorwaarden gesteld worden.
Het opzetten van ICT-systemen voor logistieke planning hebben tot doel:
a. kwaliteitsverbetering van het proces, inclusief ICT-systeem voor werking koeling in de keten;
b. tracking and tracing van producten, inclusief ICT-systemen voor het volgen van kratten of bakken
hogerop in de keten, mits het ten behoeve van de producentenorganisatie is;
c. koppeling van vraag aan aanbod; of
d. efficiencyverbetering.
Onder de uitgaven vallen kosten voor de interface van ICT systemen voor logistieke planning, inclusief de
benodigde aanpassingen ten behoeve van de werking van de interface, met:
a. een aanvoerregistratiesysteem;
b. een verkoopsysteem;
c. het verladingssysteem;
d. een orderregistratiesysteem; of
e. een facturatiesysteem.
Hierbij geldt de volgende voorwaarde:
Uitgaven op locatie van de leden van de producentenorganisatie zijn slechts subsidiabel indien de
producentenorganisatie kan aantonen dat zij integraal onderdeel uitmaken van het systeem voor logistieke
planning van de producentenorganisatie.

NL

339

NL

3. De preventie van voedselverspilling door uitval in de keten.
Subsidiabel zijn uitgaven ter preventie van voedselverspilling, door uitval in de keten of de aantasting van
de productkwaliteit verderop in de keten, zoals:
a. het ver-of bewerken van groenten en fruit om verspilling te voorkomen; en
b. marketing van minder esthetische groenten en fruit.

Niet-limitatieve lijst van interventies, waarvoor dit interventietype is opengesteld:
1.Het optimaliseren van de productkwaliteit in de keten.
2.Het opzetten van systemen ten behoeve van voorraadbeheer en distributie.
3.Het opzetten van systemen voor markt en afzet.
4.Het opzetten van systemen voor customer relationship.
5.Het opzetten van innovatieve bezorgsystemen.
6.De preventie van voedselverspilling door uitval in de keten.
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 11 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO groene doos.
Met de interventie wordt steun verleend in relatie tot bijlage 2 WTO. De steun is gericht op onderdeel (c)
adviesdiensten en technische bijstand. De steun betreft geen rechtstreekse betalingen aan producenten, is
niet afhankelijk van handelingen van consumenten en is niet afhankelijk van prijzen.

NL

340

NL

PROMO(47(1)(f)) - - afzetbevordering, communicatie en marketing, waaronder
acties en activiteiten die in het bijzonder zijn gericht op het vergroten van het
consumentenbewustzijn voor kwaliteitsregelingen van de Unie en het belang van
gezonde eetgewoonten, en op de diversificatie en consolidatie van afzetmarkten
I.47 - 1(f) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - PROMO(47(1)(f))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 1(f)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) PROMO(47(1)(f))
PROMO(47(1)(f)) - afzetbevordering, communicatie en
marketing, waaronder acties en activiteiten die in het bijzonder
zijn gericht op het vergroten van het consumentenbewustzijn
voor kwaliteitsregelingen van de Unie en het belang van
gezonde eetgewoonten, en op de diversificatie en consolidatie
van afzetmarkten
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
BOOST(46(g)) verhoging van de handelswaarde en de kwaliteit van de producten, met inbegrip van het verbeteren van de
productkwaliteit en het ontwikkelen van producten met een beschermde oorsprongsbenaming of een beschermde geografische
aanduiding, of van producten die onder door de Unie of door de lidstaten erkende nationale kwaliteitsregelingen vallen
COMP(46(c)) verbetering van het concurrentievermogen voor de middellange en lange termijn, met name door modernisering
CONC(46(b)) concentratie van het aanbod en het in de handel brengen van de producten, onder meer door middel van direct
marketing
CONS(46(i)) verhoging van de consumptie van producten van de sector groenten en fruit, in verse dan wel verwerkte vorm
MARKET(46(h)) afzetbevordering en marketing van producten
PROD(46(a)) productieplanning, aanpassing van de productie aan de vraag, met name wat kwaliteit en hoeveelheid betreft,
optimalisatie van de productiekosten en van het rendement op investeringen en stabilisatie van de producentenprijzen
PROMO(46(e)) afzetbevordering, ontwikkeling en uitvoering:
i)
milieuvriendelijke productiemethoden en -technieken;
ii)
plaag- en ziektebestendige productiepraktijken;
iii)
normen voor gezondheid en welzijn van dieren die verder gaan dan de minimumvoorschriften van het Unierecht en het
nationale recht;
iv)
afvalvermindering en milieuvriendelijk gebruik en beheer van bijproducten, met inbegrip van hergebruik en
valorisatie;
v)
bescherming en verbetering van de biodiversiteit, en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, met name de
bescherming van water, bodem en lucht.
REDE(46(d)) onderzoek naar en ontwikkeling van duurzame productiemethoden, waaronder de weerstand tegen plagen,
dierziektes en veerkracht en aanpassingsvermogen inzake klimaatverandering, innovatieve praktijken en productietechnieken
die het economisch concurrentievermogen vergroten en de marktontwikkelingen versterken
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen
SO9 Beter inspelen door de landbouw van de Unie op de maatschappelijke verwachtingen inzake voedsel en gezondheid, onder
meer wat betreft hoogkwalitatief, veilig en voedzaam voedsel dat op duurzame wijze is geproduceerd, en voorts vermindering
van de voedselverspilling, verbetering van het dierenwelzijn, en bestrijding van antimicrobiële resistentie

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)

NL

341

NL

Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

N.29

Een landbouw die bijdraagt
aan een gezond eetpatroon

Categorie 3

Nee

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.
3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie

NL

342

NL

van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene
ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.

NL

343

NL

In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
De volgende activiteiten zijn opengesteld in het kader van projecten ter realisatie van het interventietype
afzetbevordering, communicatie en afzet, als bedoeld in artikel 47, eerste lid onderdeel f, van verordening
2021/2115. Voor de inrichting van de interventies is conform artikel 14 van verordening 2022/126
rekening gehouden met het volgende.
1. Interventies in de sector groenten en fruit op het gebied van afzetbevordering, communicatie en
marketing zijn bedoeld om:
a. meer bekendheid te geven aan de onderscheidende kwaliteiten van landbouwproducten uit de Unie en
aan de hoge normen die voor de methoden voor de productie ervan in de Unie gelden;
b. het concurrentievermogen en de consumptie van landbouwproducten en bepaalde verwerkte producten
uit de Unie te vergroten en die producten zowel binnen als buiten de Unie meer bekendheid te geven;
c. de bekendheid met de kwaliteitsregelingen van de Unie te vergroten, zowel binnen als buiten de Unie;
d. het marktaandeel van landbouwproducten uit de Unie en bepaalde verwerkte producten uit de Unie te
vergroten, met bijzondere aandacht voor de markten in derde landen die het grootste groeipotentieel
bieden;
e. in voorkomend geval bij te dragen tot het herstel van de normale marktvoorwaarden op de markt van de
Unie in het geval van ernstige marktverstoringen, een verlies van vertrouwen bij de consument of andere
specifieke problemen;
f. meer bekendheid te geven aan duurzame productie;
g. de bekendheid van de consumenten met merknamen en handelsmerken van producentenorganisaties,
unies van producentenorganisaties, transnationale producentenorganisaties, transnationale unies van
producentenorganisaties of dochterondernemingen daarvan in de sector groenten en fruit te vergroten; of
h. het verhogen van de consumptie van verse of verwerkte groenten en fruit door de consument bewuster
te maken van gezonde voeding, hoogwaardige, veilige en voedzame kenmerken van de producten.
2. Afzetbevorderingsmateriaal, dat voor algemene afzetbevordering en voor de afzetbevordering voor
kwaliteitsmerken bedoeld is, moet voorzien zijn van het embleem van de Unie en van de volgende
vermelding: “Gefinancierd door de Europese Unie”. Het embleem en de financieringsvermelding worden
afgebeeld overeenkomstig de technische kenmerken die zijn vastgelegd in Uitvoeringsverordening (EU)
nr. 821/2014 van de Commissie.
Onder dit interventietype vallen afzetbevordering, communicatie en marketing. Het omvat geen
investeringen, maar alleen overige kosten en personeelskosten.
Soorten afzetbevordering, communicatie en marketing waarvoor dit interventietype is opengesteld:
1. Generieke afzetbevordering
2. Marketing en verkoopbevordering van merken en handelsnamen
3. Reclameactiviteiten en reclameartikelen
4. Marktonderzoek en marktontwikkeling
5. Verbetering van concepten rondom verse, bewerkte en verwerkte producten
6. Verwerking van restproducten van de teelt van groenten en fruit.
1. Generieke afzetbevordering
Uitgaven ten behoeve van generieke afzetbevordering, inclusief personeelskosten, en voorlichtingsacties
gericht op het verhogen van bewustzijn van de voordelen van de consumptie van groenten en fruit, zijn
subsidiabel indien het gaat om uitgaven voor:
a. generieke promotie op consumentenbeurzen;
b. generieke promotie tijdens publieksevenementen;
c. generieke promotie in het kader van duurzaam telen;
d. generieke promotie gericht op doelgroepen;

NL

344

NL

e. sectorpromotie en PR-campagnes;
f. collectieve acties voor GMO producten door meerdere producentenorganisaties; of
g. het opzetten of verbeteren van websites en sociale media, indien het gaat om:
1°. het registreren van een domeinnaam;
2°. het bouwen van een website;
3°. het uitbreiden van een bestaande website met aantoonbaar nieuwe elementen; en
4°. het laten verzorgen van content door een professionele externe organisatie.
Niet subsidiabel zijn uitgaven voor:
a. activiteiten op het gebied van verkoop van producten;
b. activiteiten op het gebied van gezamenlijke verkoopbevordering waarvan de kosten mede worden
gedragen door een afnemer;
c. de kosten van producten in het geval van het gratis verstrekken van product;
d. abonnementen bij providers, hosting van serverruimte, communicatie met het web;
e. uitgaven voor sponsoring; en
f. uitgaven, waaronder personeelskosten, die worden gemaakt ten behoeve van de aanvraag voor
goedkeuring en uitvoering van promotieprogramma’s in het kader van verordening 1144/2014.
Daarnaast wordt de volgende voorwaarde gesteld.
De producentenorganisatie voorziet afzetbevorderingsmateriaal van het embleem van de Unie en van de
vermelding “Gefinancierd door de Europese Unie”.

2. Marketing en verkoopbevordering van merken en handelsnamen
Uitgaven ten behoeve van marketing en verkoopbevordering van merken en handelsnamen van de
producentenorganisatie zijn subsidiabel indien het gaat om uitgaven voor:
a. promotie van merken of handelsnamen op consumentenbeurzen;
b. promotie van merken of handelsnamen op publieksevenementen;
c. promotie van merken of handelsnamen in het kader van duurzaam telen;
d. promotie van merken of handelsnamen gericht op doelgroepen;
e. sectorpromotie en PR-campagnes;
f. het opzetten of verbeteren van websites en sociale media, indien het gaat om:
1°. het registreren van een domeinnaam;
2°. het bouwen van een website;
3°. het uitbreiden van een bestaande website met aantoonbaar nieuwe elementen; en
4°. het laten verzorgen van content door een professionele externe organisatie.
g. het opstellen en uitvoeren van plannen voor accountmanagement of categorymanagement; of
h. het laten uitvoeren van onderzoek op het gebied van afzetbeleid, voor zover niet gericht op de interne
organisatie van de producentenorganisatie.

Niet subsidiabel zijn uitgaven voor:
a. de aankoop van een merk;
b. activiteiten ten behoeve van een merk waarvan de licentie gehuurd of geleased is;
c. activiteiten op het gebied van verkoop van producten;
d. uitgaven voor gezamenlijke verkoopbevordering, waarvan de kosten mede worden gedragen door een
afnemer;
e. de kosten van producten in het geval van het gratis verstrekken van product;
f. abonnementen bij providers, hosting van serverruimte, communicatie met het web, het updaten van

NL

345

NL

bestaande websites, personeelskosten ten behoeve van berichtgeving in het kader van social media;
g. uitgaven voor sponsoring; en
h. PR-activiteiten richting potentiële leden van een producentenorganisatie.

3. Reclameactiviteiten en reclameartikelen
Uitgaven voor reclameactiviteiten en reclameartikelen voor producten waarvoor de
producentenorganisatie is erkend zijn subsidiabel als het gaat om uitgaven voor:
a. advertenties in magazines of kranten;
b. promotie in een blad of magazine van supermarkten, indien:
1°. in het blad of magazine duidelijk vermeld is dat de producentenorganisatie de afzender is; en
2°. er geen logo of verwijzing naar de supermarkt in de advertentie is opgenomen;
c. ontwikkelingskosten van de lay-out en extra kosten van reclamedrukwerk op verpakkingen of etiketten,
steekkaarten of wikkels voor zover gebruikt bij tijdelijke acties;
d. toonbankdisplays, flyers of folders, gadgets, belettering, aangekochte producten voor standaankleding;
e. billboards, radioreclame, tv-reclame, banners op websites;
f. kookdemonstraties;
g. bedrijfsrondleidingen, gericht op afnemers of potentiële afnemers, bij een producentenorganisatie of lid
van de producentenorganisatie, een open dag, opening of jubileum, met uitzondering van verstrekte
consumpties; of
h. deelname aan beurzen, indien deze beurzen gericht zijn op afnemers van de producentenorganisatie,
met uitzondering van verstrekte consumpties.

Niet subsidiabel zijn:
Reclameacties en reclameartikelen waarvan de kosten mede worden gedragen door een afnemer.

4. Marktonderzoek en marktontwikkeling
Uitgaven ten behoeve van marktonderzoek, marktontwikkeling en marketing zijn subsidiabel indien het
gaat om:
a. consumentenonderzoek en aankoop van marktdata en paneldata;
b. het testen van een product door middel van technische metingen op voor de markt relevante
producteigenschappen;
c. onderzoek naar het onderhouden van schap of retail positionering;
d. productmarktanalyses;
e. marktonderzoek;
f. het doen van marktonderzoek door middel van pop-up stores;
g. verkoopbevordering van merken en handelsnamen; en
h. afzetbeleid en marktstrategie, voor zover niet gericht op de interne organisatie van de
producentenorganisatie;

Onderzoeken naar verwerkte producten zijn slechts subsidiabel indien dit onderzoek betrekking heeft op
producten die bestemd zijn voor de food-markt.
Onder marktstrategie wordt verstaan samenwerking in de keten, reclame, innovatie en planning van het
productaanbod.

NL

346

NL

Uitgaven voor activiteiten gericht op het bepalen van een markstrategie zijn subsidiabel voor zover deze
betrekking hebben op het:
a. samenstellen van een innovatief, concurrerend en formulegericht assortiment per productgroep;
b. behouden van klanten of nieuwe klanten werven door acquisitieactiviteiten;
c. bepalen van de ontwikkeling, de productie, de marketing en het in de markt zetten van een product en
het analyseren van de resultaten met het oog op de commerciële lange termijn doelen;
d. bepalen van de marktstrategie door middel van marketingplannen en het ervoor zorgen dat deze
strategie wordt geïmplementeerd en nageleefd; of
e. onderzoek naar alle factoren op alle verschillende (potentiële) markten die de vraag naar een product
beïnvloeden, onder meer wat betreft trends, klanttevredenheid, de onderliggende behoeften van klanten en
het imago van de sector.
5. Verbetering van concepten rondom verse, bewerkte en verwerkte producten.
Uitgaven van de producentenorganisatie ten behoeve van de verbetering van concepten rondom verse,
bewerkte en verwerkte producten, inclusief personeelskosten, zijn subsidiabel indien het gaat om:
a. conceptontwikkeling op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en gemak;
b. ontwikkeling van nieuwe verpakkingen indien het rechtstreeks bijdrage aan kwaliteitsbehoud;
c. nieuwe verwerkte producten ten behoeve van de foodmarkt; en
d. ontwikkeling van ondersteunende voedingsproducten en niet voedingsproducten ten behoeve van
bewerkte en verwerkte producten.
6. Verwerking van restproducten van de teelt van groenten en fruit.
Uitgaven voor de verwerking van uitsluitend restproducten de afkomstig zijn van de teelt van groenten en
fruit door de producentenorganisatie zijn subsidiabel, inclusief personeelskosten, indien het gaat om
uitgaven voor verwerking tot:
a. materialen voor de teelt van groenten en fruit, zoals compost;
b. verpakkingen (niet de aanschaf, maar bijvoorbeeld de verwerking van plantresten tot verpakkingen)
voor producten bestemd voor menselijke of dierlijke voedselconsumptie; en
c. andere toepassingen ten behoeve van menselijke of dierlijke voedselconsumptie, zoals de verwerking
van afgevallen tomaten tot soep.
Hierbij geldt de voorwaarde dat in gevallen a. en b. het verwerking tot eindproduct betreft dat door de
producentenorganisatie, de leden of dochters wordt gebruikt en in geval c. de waarde van het eindproduct
niet wordt meegerekend in de waarde van de afgezette productie van de
producentenorganisatie [KJ(1]Verhuisd van ORGAN.

Niet limitatieve lijst van interventies, waarvoor dit interventietype is opengesteld:
-Uitgaven ten behoeve van generieke afzetbevordering
-Uitgaven voor marketing en de verkoopbevordering van merken en handelsnamen
-Uitgaven voor reclameactiviteiten en reclameartikelen
-Uitgaven ten behoeve van marktonderzoek, marktstrategie en marktontwikkeling
-Uitgaven voor de ontwikkeling en verbetering van producteigenschappen, zoals licenties
-Uitgaven ten behoeve van voedingsclaims
-Uitgaven voor het opstellen van berekeningen ten aanzien van duurzaamheidsindicatoren zoals een CO2
voetafdruk en een levenscyclusanalyse ten behoeve van de tuinbouw.
-Uitgaven ten behoeve van ontwikkeling en verbetering van concepten rondom verse producten.
Conceptontwikkeling op het gebied van duurzaamheid, gezondheid en gemak.
-Uitgaven ten behoeve van ontwikkeling en verbetering van concepten rondom bewerkte en verwerkte
producten.
-Uitgaven voor personeelskosten of overige kosten ten behoeve van de borging van een nieuw product of

NL

347

NL

concept in de keten of ten behoeve van keurmerken
-Uitgaven voor licenties voor aanvoermodules voor systemen voor aanvoerprognoses en areaalenquêtes.
- Uitgaven voor overige kosten op het gebied van ICT mits deze ICT voorzieningen ondersteunend zijn
voor subsidiabele activiteiten.
-Uitgaven voor personeelskosten en externe diensten voor ICT-systemen ten behoeve van voorraadbeheer
en distributie.
-Uitgaven voor personeelskosten en overige kosten voor ICT-systemen voor markt en afzet.
-Uitgaven voor personeelskosten en overige kosten voor customer relationship managementsystemen.
-Uitgaven voor het opzetten en ontwikkelen van ICT-systemen ten behoeve van innovatieve
bezorgsystemen.
-Uitgaven voor personeel en externe diensten voor nieuwbouw van investeringen ten behoeve van
afzetverbetering en bundeling van productstromen
-Uitgaven ten behoeve van de oprichting van (transnationale) unies van producentenorganisaties.
-Uitgaven van de producentenorganisatie ten behoeve van de verbetering van concepten rondom verse,
bewerkte en verwerkte producten.
-Uitgaven voor de verwerking van uitsluitend restproducten de afkomstig zijn van de teelt van groenten en
fruit
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO groene doos.
Met de interventie wordt steun verleend in relatie tot Annex II sub 2 van de WTO agreement on
Agriculture. De steun is gericht op onderdeel f (marketing and promotion services) . De steun betreft geen
rechtstreekse betalingen aan producenten, is niet afhankelijk van handelingen van consumenten en is niet
afhankelijk van prijzen.

NL

348

NL

QUAL(47(1)(g)) - - uitvoering van op het niveau van de Unie en op nationaal niveau
ingestelde kwaliteitsregelingen
I.47 - 1(g) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - QUAL(47(1)(g))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 1(g)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) QUAL(47(1)(g))
QUAL(47(1)(g)) - uitvoering van op het niveau van de Unie en
op nationaal niveau ingestelde kwaliteitsregelingen
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
BOOST(46(g)) verhoging van de handelswaarde en de kwaliteit van de producten, met inbegrip van het verbeteren van de
productkwaliteit en het ontwikkelen van producten met een beschermde oorsprongsbenaming of een beschermde geografische
aanduiding, of van producten die onder door de Unie of door de lidstaten erkende nationale kwaliteitsregelingen vallen
COMP(46(c)) verbetering van het concurrentievermogen voor de middellange en lange termijn, met name door modernisering
CONC(46(b)) concentratie van het aanbod en het in de handel brengen van de producten, onder meer door middel van direct
marketing
PROD(46(a)) productieplanning, aanpassing van de productie aan de vraag, met name wat kwaliteit en hoeveelheid betreft,
optimalisatie van de productiekosten en van het rendement op investeringen en stabilisatie van de producentenprijzen
PROMO(46(e)) afzetbevordering, ontwikkeling en uitvoering:
i)
milieuvriendelijke productiemethoden en -technieken;
ii)
plaag- en ziektebestendige productiepraktijken;
iii)
normen voor gezondheid en welzijn van dieren die verder gaan dan de minimumvoorschriften van het Unierecht en het
nationale recht;
iv)
afvalvermindering en milieuvriendelijk gebruik en beheer van bijproducten, met inbegrip van hergebruik en
valorisatie;
v)
bescherming en verbetering van de biodiversiteit, en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, met name de
bescherming van water, bodem en lucht.
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving

NL

349

NL

Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.
3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.

NL

350

NL

Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene
ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Dit interventietype is opengesteld voor interventies ten behoeve van de uitvoering van op het niveau van
de Unie en op nationaal niveau ingestelde kwaliteitsregelingen Het omvat geen investeringen, maar alleen
overige kosten en personeelskosten.
Dit interventietype is opgesteld voor het volgende.
1.Het deelnemen aan certificeringssystemen.
2.Het optimaliseren van de productkwaliteit in de keten.
3.Het opzetten van systemen ten behoeve van de uitvoering van kwaliteitsregelingen.

1. Het deelnemen aan certificeringssystemen.
Voor het deelnemen aan certificeringssystemen gelden de volgende voorwaarden.

NL

351

NL

1. Uitgaven voor deelname aan certificeringssystemen om een keurmerk te verkrijgen zijn subsidiabel
indien:
a. het certificeringssysteem bindende voorwaarden omvat met betrekking tot productiemethoden;
b. de naleving van de voorwaarden, bedoeld in onderdeel a, het onderwerp zijn van een onafhankelijke
controle door gekwalificeerde personen of organen; en
c. het gaat om de volgende uitgaven voor:
1°. advies, audits, certificering en lidmaatschapskosten;
2°. personeelskosten in verband met de certificeringssystemen;
3°. het ontwikkelen van materialen voor certificeringssystemen; en
4°. de kosten van ontwikkeling en verbeteren van ICT-systemen en registratiemodules met betrekking tot
certificeringssystemen.
2. Het betreft de volgende certificeringssystemen.
a. Nationale en internationale algemene certificeringssystemen en specifieke certificeringssystemen (zoals
van de producentenorganisatie zelf of van retailers) op het gebied van kwaliteit en voedselveiligheid;
b. certificeringssystemen op het gebied van duurzaamheid en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
(MVO), die bijdragen aan de agromilieuklimaatdoelstellingen.
3. Niet subsidiabel zijn:
a. uitgaven voor certificering van groenlabelkassen; en
b. de aanschaf van materialen.
2. Het optimaliseren van de productkwaliteit in de keten.
Voor het optimaliseren van de productkwaliteit in de keten gelden de volgende voorwaarden.
1. Uitgaven van de producentenorganisatie zijn subsidiabel, indien het gaat om uitgaven voor:
a. het verhogen van de houdbaarheid van de producten;
b. kwaliteitszorgsystemen, indien het gaat om:
1°. uitgaven voor de inhuur van gekwalificeerde externe diensten bestemd voor begeleiding en audits van
kwaliteitszorgsystemen;
2°. uitgaven voor de inhuur van gekwalificeerde externe diensten bestemd voor productcontroles;
3°. uitgaven voor certificering; of
4°. lidmaatschapskosten;
f. het ontwikkelen en verbeteren van ICT en registratiemodules; of

2. Niet subsidiabel zijn uitgaven voor:
a. certificering van meet- en weegapparatuur
b. aanschaf van bedrijfskleding;
c. materialen voor certificeringssystemen;
d. het schoonmaken van bedrijfsruimten; en
e. aanschaf van Global Location Number (GLN) codes in het kader van GlobalGAP.
3. Bij de indiening van een subsidieaanvraag die betrekking heeft op uitgaven als bedoeld in het eerste lid
overlegt de producentenorganisatie met gebruikmaking van een door de minister beschikbaar gesteld
middel informatie over kwaliteitszorgsystemen en residumonitoring aan de minister.
3. Het opzetten van systemen ten behoeve van de uitvoering van kwaliteitsregelingen.
1. Uitgaven van de producentenorganisatie, zoals het ontwerpen, bouwen en implementeren van ICT
systemen zijn subsidiabel.

NL

352

NL

2. Bij de indiening van het operationeel programma overlegt de producentenorganisatie aan de minister:
a. een begroting van het aantal uren per taak of functie; en
b. een omschrijving van de taken en functies.
3. Uitgaven zijn alleen subsidiabel indien zij voldoen aan de algemene voorschriften voor ICT.
4. Afhankelijk van het soort systeem kunnen specifieke, aanvullende voorwaarden gesteld worden.

Niet-limitatieve lijst van interventies, waarvoor dit interventietype is opengesteld:
1.Het deelnemen aan certificeringssystemen.
2.Het optimaliseren van de productkwaliteit in de keten.
3.Het opzetten van systemen ten behoeve van voorraadbeheer en distributie.
4.Het opzetten van systemen voor markt en afzet.
5.Het opzetten van systemen voor customer relationship.
6.Het opzetten van innovatieve bezorgsystemen.
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO groene doos.
De interventie heeft betrekking op het uitvoeren van kwaliteitsregelingen (onderdeel c) van punt 2 van
bijlage 2 WTO.
De steun wordt verstrekt op basis van duidelijke en vooraf kenbare criteria en wordt zonder tussenkomst
van consumenten verstrekt. De steun leidt niet tot prijsondersteuning.

NL

353

NL

TRACE(47(1)(h)) - - invoering van traceerbaarheids- en certificeringssystemen, met
name kwaliteitsmonitoring van de aan de eindverbruikers verkochte producten
I.47 - 1(h) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - TRACE(47(1)(h))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 1(h)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) TRACE(47(1)(h))
TRACE(47(1)(h)) - invoering van traceerbaarheids- en
certificeringssystemen, met name kwaliteitsmonitoring van de
aan de eindverbruikers verkochte producten
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
BOOST(46(g)) verhoging van de handelswaarde en de kwaliteit van de producten, met inbegrip van het verbeteren van de
productkwaliteit en het ontwikkelen van producten met een beschermde oorsprongsbenaming of een beschermde geografische
aanduiding, of van producten die onder door de Unie of door de lidstaten erkende nationale kwaliteitsregelingen vallen
COMP(46(c)) verbetering van het concurrentievermogen voor de middellange en lange termijn, met name door modernisering
CONC(46(b)) concentratie van het aanbod en het in de handel brengen van de producten, onder meer door middel van direct
marketing
MARKET(46(h)) afzetbevordering en marketing van producten
PROD(46(a)) productieplanning, aanpassing van de productie aan de vraag, met name wat kwaliteit en hoeveelheid betreft,
optimalisatie van de productiekosten en van het rendement op investeringen en stabilisatie van de producentenprijzen
PROMO(46(e)) afzetbevordering, ontwikkeling en uitvoering:
i)
milieuvriendelijke productiemethoden en -technieken;
ii)
plaag- en ziektebestendige productiepraktijken;
iii)
normen voor gezondheid en welzijn van dieren die verder gaan dan de minimumvoorschriften van het Unierecht en het
nationale recht;
iv)
afvalvermindering en milieuvriendelijk gebruik en beheer van bijproducten, met inbegrip van hergebruik en
valorisatie;
v)
bescherming en verbetering van de biodiversiteit, en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, met name de
bescherming van water, bodem en lucht.
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie

NL

354

NL

Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.
3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.

NL

355

NL

Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene
ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Dit interventietype is opengesteld voor interventies ten behoeve van het traceren en certificeren en ten
behoeve van kwaliteitsmonitoring. Het omvat geen investeringen, maar alleen overige kosten en
personeelskosten.
Dit interventietype is opengesteld voor het volgende.
1.Het deelnemen aan certificeringssystemen.
2. Het borgen van een nieuw product in een certificeringssysteem.
3.Het optimaliseren van de productkwaliteit in de keten.
4.Het opzetten van systemen ten behoeve van het traceren en certificeren en ten behoeve van
kwaliteitsmonitoring.
5.De preventie van voedselverspilling door uitval in de keten.

NL

356

NL

6.Het onderbouwen van voedingsclaims.
1. Het deelnemen aan certificeringssystemen.
Voor het deelnemen aan certificeringssystemen gelden de volgende voorwaarden.
1. Uitgaven voor deelname aan certificeringssystemen om een keurmerk te verkrijgen zijn subsidiabel
indien:
a. het certificeringssysteem bindende voorwaarden omvat met betrekking tot productiemethoden;
b. de naleving van de voorwaarden, bedoeld in onderdeel a, het onderwerp zijn van een onafhankelijke
controle door gekwalificeerde personen of organen; en
c. het gaat om de volgende uitgaven voor:
1°. advies, audits, certificering en lidmaatschapskosten;
2°. personeelskosten in verband met de certificeringssystemen;
3°. het ontwikkelen van materialen voor certificeringssystemen; en
4°. de kosten van ontwikkeling en verbeteren van ICT-systemen en registratiemodules met betrekking tot
certificeringssystemen.
2. Het betreft de volgende certificeringssystemen.
a. Nationale en internationale algemene certificeringssystemen en specifieke certificeringssystemen (zoals
van de producentenorganisatie zelf of van retailers) op het gebied van kwaliteit en voedselveiligheid;
b. biologische certificeringssystemen; en
c. certificeringssystemen op het gebied van duurzaamheid en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
(MVO), die bijdragen aan de agromilieuklimaatdoelstellingen.
3. Voor biologische certificeringssystemen, zoals bedoeld in lid 2 onder b, zijn subsidiabel uitgaven voor:
a. biologische certificeringssystemen in de EU gebaseerd op verordening 2018/848 inzake de biologische
productie en de etikettering van biologische producten, waaronder Skal;
b. uitgaven voor op grond van Verordening 2018/848 als equivalent erkende biologische
certificeringssystemen in derde landen; en
c. lidmaatschapskosten van Skal.
4. Niet subsidiabel zijn:
a. uitgaven voor certificering van groenlabelkassen; en
b. de aanschaf van materialen.
2. Een nieuw product borgen in een certificeringssysteem.
Uitgaven om een nieuw product of nieuw concept in de keten te borgen door deze onder te brengen in een
certificeringssysteem, zoals bedoeld onder het deelnemen aan certificeringssystemen, zijn subsidiabel.
Niet subsidiabel zijn uitgaven:
a. voor onderhoudsabonnementen;
b. voor de aanschaf van een Global Location Number (GLN);
c. om aan keurmerken te voldoen;
d. voor ICT voorzieningen:
1°. voor tracking en tracing systemen indien het gaat om de registraties van productherkomst, ziekten,
plagen, middelen of meststoffen; of
2°. het laten functioneren van oogstkarren, weeginstallaties of kantelinstallaties.
3. Het optimaliseren van de productkwaliteit in de keten.
Voor het optimaliseren van de productkwaliteit in de keten gelden de volgende voorwaarden.
1. Uitgaven van de producentenorganisatie zijn subsidiabel, indien het gaat om uitgaven voor:

NL

357

NL

a. het verhogen van de houdbaarheid van de producten;
b. voedselveiligheid, met name residumonitoring, inclusief bladmonsters in het kader van keurmerken
zoals bedoeld in artikel 110, tweede lid en productmonsters, watermonsters voor microbiologisch
onderzoek en fytosanitaire controles;
c. kwaliteitszorgsystemen, indien het gaat om:
1°. uitgaven voor de inhuur van gekwalificeerde externe diensten bestemd voor begeleiding en audits van
kwaliteitszorgsystemen;
2°. uitgaven voor de inhuur van gekwalificeerde externe diensten bestemd voor productcontroles;
3°. uitgaven voor certificering; of
4°. lidmaatschapskosten;
d. het ontwikkelen en verbeteren van ICT en registratiemodules; of
2. Niet subsidiabel zijn uitgaven voor:
a. certificering van meet- en weegapparatuur
b. aanschaf van bedrijfskleding;
c. materialen voor certificeringssystemen;
d. het schoonmaken van bedrijfsruimten; en
e. aanschaf van Global Location Number (GLN) codes in het kader van GlobalGAP.
3. Bij de indiening van een subsidieaanvraag die betrekking heeft op uitgaven als bedoeld in het eerste lid
overlegt de producentenorganisatie met gebruikmaking van een door de minister beschikbaar gesteld
middel informatie over kwaliteitszorgsystemen en residumonitoring aan de minister.
4. Het opzetten van systemen ten behoeve van het traceren en certificeren en ten behoeve van
kwaliteitsmonitoring.
1. Uitgaven van de producentenorganisatie, zoals het ontwerpen, bouwen en implementeren van ICT
systemen zijn subsidiabel.
2. Bij de indiening van het operationeel programma overlegt de producentenorganisatie aan de minister:
a. een begroting van het aantal uren per taak of functie; en
b. een omschrijving van de taken en functies.
3. Uitgaven zijn alleen subsidiabel indien zij voldoen aan de algemene voorschriften voor ICT.
4. Afhankelijk van het soort systeem kunnen specifieke, aanvullende voorwaarden gesteld worden.
5. De preventie van voedselverspilling door uitval in de keten.
Subsidiabel zijn uitgaven ter preventie van voedselverspilling, door uitval in de keten of de aantasting van
de productkwaliteit verderop in de keten, zoals:
a. het ver-of bewerken van groenten en fruit om verspilling te voorkomen; en
b. marketing van minder esthetische groenten en fruit.
6. Het onderbouwen van voedingsclaims.
Uitgaven van voedingsclaims, zoals het vermelden van gezondheidswaarden van groenten en fruit
producten om de afzet te bevorderen, zijn subsidiabel indien het gaat om:
a. kosten met betrekking tot onderzoek voor de onderbouwing van de voedingsclaim en de vastlegging; of
b. indien van toepassing, certificeringskosten.
Niet-limitatieve lijst van interventies, waarvoor dit interventietype is opengesteld:
1.Het deelnemen aan certificeringssystemen.
2.Een nieuw product borgen in een certificeringssysteem.
3.Het optimaliseren van de productkwaliteit in de keten.

NL

358

NL

4.Het opzetten van systemen ten behoeve van voorraadbeheer en distributie.
5.Het opzetten van systemen voor markt en afzet.
6.Het opzetten van systemen voor customer relationship.
7.Het opzetten van innovatieve bezorgsystemen.
8.De preventie van voedselverspilling door uitval in de keten.
9.Het onderbouwen van voedingsclaims.
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO groene doos.
De interventie heeft betrekking op het traceren en certificeren en op het monitoren van productkwaliteit
(onderdeel c) van punt 2 van bijlage 2 WTO.
De steun wordt verstrekt op basis van duidelijke en vooraf kenbare criteria en wordt zonder tussenkomst
van consumenten verstrekt. De steun leidt niet tot prijsondersteuning.

NL

359

NL

CLIMA(47(1)(i)) - - acties ter aanpassing aan en matiging van klimaatverandering
I.47 - 1(i) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - CLIMA(47(1)(i))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 1(i)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) CLIMA(47(1)(i))
CLIMA(47(1)(i)) - acties ter aanpassing aan en matiging van
klimaatverandering
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
CLIMA(46(f)) bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering
CONC(46(b)) concentratie van het aanbod en het in de handel brengen van de producten, onder meer door middel van direct
marketing
PROMO(46(e)) afzetbevordering, ontwikkeling en uitvoering:
i)
milieuvriendelijke productiemethoden en -technieken;
ii)
plaag- en ziektebestendige productiepraktijken;
iii)
normen voor gezondheid en welzijn van dieren die verder gaan dan de minimumvoorschriften van het Unierecht en het
nationale recht;
iv)
afvalvermindering en milieuvriendelijk gebruik en beheer van bijproducten, met inbegrip van hergebruik en
valorisatie;
v)
bescherming en verbetering van de biodiversiteit, en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, met name de
bescherming van water, bodem en lucht.
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen
SO4 Bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering, onder meer door de uitstoot van broeikasgassen terug te
dringen en meer koolstof vast te leggen, en duurzame energie te bevorderen
SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en
lucht, onder meer door de afhankelijkheid van chemische middelen te verkleinen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

Code

Beschrijving

N.12

Klimaatmitigatie: lagere
broeikasgasemissies en grotere Categorie 1
koolstofvastlegging

Ja

N.16

Versterkte natuurlijke
weerbaarheid en waterbergend Categorie 2
vermogen landbouwbodems

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren
R.14 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen om emissies te beperken,

NL

360

NL

koolstofopslag te behouden en/of te verbeteren (met inbegrip van blijvend grasland, blijvende teelten met blijvende groene
bedekking, landbouwgrond in wetlands en veengebied)
R.19 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen die gunstig zijn voor
bodembeheer om bodemkwaliteit en biota te verbeteren (zoals minder grondbewerking, bodembedekking met gewassen,
vruchtwisseling met peulgewassen)

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.
3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de

NL

361

NL

beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene
ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Dit interventietype is opengesteld voor interventies, die bijdragen tot matiging van en aanpassing aan
klimaatverandering. Het omvat geen investeringen, maar alleen overige kosten en personeelskosten.
Subsidiabel zijn uitgaven voor anti-verstuivingsmethoden ten behoeve van duurzaam bodembeheer.

Niet-limitatieve lijst van interventies, waarvoor dit interventietype is opengesteld:

NL

362

NL

a. bodembedekkers
b. papiercellulose
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 11 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO groene doos.
De interventie heeft betrekking op bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering. De
steun wordt verstrekt op basis van duidelijke en vooraf kenbare criteria en wordt zonder tussenkomst van
consumenten verstrekt. De steun leidt niet tot prijsondersteuning.

NL

363

NL

SETUP(47(2)(a)) - - het opzetten, vullen en aanvullen van onderlinge fondsen door
producentenorganisaties en brancheorganisaties die zijn erkend op grond van
Verordening (EU) nr. 1308/2013 of op grond van artikel 67, lid 7, van deze
verordening
I.47 - 2(a) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - SETUP(47(2)(a))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 2(a)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) SETUP(47(2)(a))
SETUP(47(2)(a)) - het opzetten, vullen en aanvullen van
onderlinge fondsen door producentenorganisaties en
brancheorganisaties die zijn erkend op grond van Verordening
(EU) nr. 1308/2013 of op grond van artikel 67, lid 7, van deze
verordening
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
RISK(46(j)) crisispreventie en risicobeheer, gericht op het voorkomen van en het omgaan met crises op de markten van de
betrokken sector
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.03

Versterkt risicobeheer in en
door de landbouw

Categorie 1

Ja

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren
R.5 Aandeel landbouwbedrijven met instrumenten voor risicobeheer die in het kader van het GLB worden ondersteund

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en

NL

364

NL

afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.
3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de

NL

365

NL

keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene
ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Mutual funds may be used to compensate:
1.decreases in income of affiliated producers due to unfavorable market conditions; and
2.loss of income after grubbing crops as a result of diseases and pests.
The following conditions apply to the mutual fund:
1.A mutual fund is established by means of a notarial deed, which in at least provides:
a.the cases in which and the conditions under which the mutual fund makes payments;
b.the way in which the mutual fund is managed, including sanctions in the event of non-compliance with
the conditions by members and repayment from the fund after a minimum of 5 years;
c.the way in which the mutual fund is filled, and
d.the manner how payments will be made.
2.The intention to establish the fund and the draft of the notarial deed are approved by the general
assembly.
3.If the contributions to or the payment from the mutual fund are differentiated, this differentiation is
recorded in the notarial deed.

NL

366

NL

4.The assets of the mutual fund shall be separated from other financial resources of the producer
organisation. At least a separate bank account is used for this purpose.
5.About the management of the mutual fund, an auditor's report from an accountant is attached to the aid
application.
Support for the administrative costs of setting up the mutual funds is only once and only provided for the
first three years of a mutual fund. The support (both Union support and producer organisation's
contribution) is limited to:
1.20% of the beneficiary's contribution to the capital of the mutual fund in the first year in which the
mutual fund exists;
2.16% of the beneficiary's contribution to the capital of the mutual fund in the second year in which the
mutual fund exists
3.8% of the beneficiary's contribution to the capital of the mutual fund in the third year of existence of the
mutual fund.
The filling of the mutual fund and the replenishing are only eligible if:
1.In the case of income loss compensation:
a.there is a decrease in the member's average income of more than 20% due to adverse market conditions,
the average income being calculated on the basis of the value of the member's marketed production over
the three preceding years ; or
b.the increase in the prices of raw materials by more than 20% over the previous three years without this
price increase resulting in a commensurate increase in the value of the member's marketed production; and
c.the compensation does not exceed 70% of the loss of income of the member concerned.
2.In the case of loss of income after crop grubbing due to pests and diseases:
a.this grubbing has resulted in a decrease in the member's average income of more than 20%, the average
income being calculated on the basis of the value of the member's marketed production over the three
preceding years; and
b.the compensation does not exceed 70% of the loss of income of the member concerned.
Non-exhaustive list of interventions that are open under this intervention type:
- setting up mutual funds
- filling mutual funds
- replenishing mutual funds
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 7 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO groene doos.
Er wordt voldaan aan de criteria genoemd in Annex II sub 7 van de WTO agreement on Agriculture.
Het fonds keert uit als het verlies aan inkomen groter is dan 30% van het driejaars gemiddelde over de
laatste vijf jaar waar bij het hoogste en laagste inkomen niet mee wordt gerekend.
Het fonds compenseert maximaal 70% van het inkomensverlies.

NL

367

NL

WITHD(47(2)(f)) - - uitdemarktneming voor gratis verstrekking of andere
bestemmingen, met inbegrip van de verwerkingskosten die nodig zijn om de
uitdemarktneming te faciliteren
I.47 - 2(f) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - WITHD(47(2)(f))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 2(f)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) WITHD(47(2)(f))
WITHD(47(2)(f)) - uitdemarktneming voor gratis verstrekking
of andere bestemmingen, met inbegrip van de
verwerkingskosten die nodig zijn om de uitdemarktneming te
faciliteren
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
RISK(46(j)) crisispreventie en risicobeheer, gericht op het voorkomen van en het omgaan met crises op de markten van de
betrokken sector
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.03

Versterkt risicobeheer in en
door de landbouw

Categorie 1

Ja

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren
R.5 Aandeel landbouwbedrijven met instrumenten voor risicobeheer die in het kader van het GLB worden ondersteund

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.

NL

368

NL

3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene

NL

369

NL

ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Dit interventietype is opengesteld voor de volgende producten:
1.tomaten
2.niet-scherpsmakende pepers (paprika’s)
3.bloemkool en broccoli
4.komkommers
5.appelen
6.peren
7.aardbeien
8.aubergines.
In het geval van een crisis kan de minister besluiten om dit interventietype ook voor andere producten
open te stellen.
De uit de markt genomen producten mogen worden afgezet naar:
1. de afvalverwerkende industrie, nadat het product is gedenatureerd en mits deze verwerkers beschikken
over een geldige milieuvergunning;
2. afvoer naar veehouders ten behoeve van vervoedering, nadat het product is gedenatureerd;

NL

370

NL

3. gratis vertrekking aan liefdadigheidsinstellingen of -organisaties.
Onderdelen 1 en 2 zijn alleen van toepassing op bederfelijke producten die zonder koeling niet duurzaam
kunnen worden opgeslagen in het normale handelsstadium van die producten. De afnemers van producten
die uit de markt genomen zijn mogen geen vergoeding betalen voor het uit de markt genomen product.
Als liefdadigheidsinstellingen worden aangewezen voedselbanken die op grond van artikel 5b, eerste lid,
van de Algemene wet inzake rijksbelastingen zijn aangemerkt als algemeen nut beogende instelling.
Als personen die op grond van nationale wetgeving recht hebben op overheidsbijstand, met name omdat
zij over onvoldoende middelen beschikken om in hun onderhoud te voorzien als bedoeld in artikel 52,
zesde lid, onder a) worden aangemerkt:
1. personen die op grond van artikel 11, eerste lid, van de Wet werk en bijstand recht hebben op een
overheidsuitkering; en
2. andere personen die ten genoegen van de voedselbank kunnen aantonen niet over voldoende middelen
te beschikken om in hun onderhoud te voorzien.
Het overnamecertificaat, zoals bedoeld in artikel 28 van verordening 2022/126, wordt getekend door:
a. het regionaal distributiecentrum, in het geval de uit de markt genomen producten geleverd worden aan
een regionale distributiecentrum voor voedselbanken; en
b. de voedselbank, in het geval de uit de markt genomen producten geleverd worden aan de voedselbank
die de uit de markt genomen producten daadwerkelijk uitreikt aan de eindontvangers.
Indien een voedselbank van haar aanvragers een symbolische bijdrage vraagt voor de voedselpakketten
vraagt de voedselbank hiervoor vooraf toestemming aan onze minister en houdt zij hiervoor een financiële
boekhouding bij.
Indien een voedselbank de op grond van deze regeling ontvangen producten verwerkt of laat verwerken
toont de voedselbank aan dat de verwerkte producten volledig ten goede komen aan de personen als
bedoeld in artikel 52, zesde lid, onder a.
In nationale regelgeving stelt de minister:
1. met inachtneming van de voorwaarden genoemd in Verordening 2022/126 vergoedingen vast voor de
uit de markt genomen producten en de vervoerskosten;
2. regels vast hoe producentenorganisaties hun voornemen tot het uit de markt nemen van producten
voorafgaand moeten melden.
Uitwerking melding door de begunstigden:
1. Producentenorganisaties die producten uit de markt willen nemen, melden dit vooraf bij de minister,
door middel van een door de minister voorgeschreven middel.
2. Een melding betreft een massa van ten hoogste 30.000 kilogram.
3. Indien de melding plaats vindt voor 0:00 uur, vindt de controle op hoeveelheid en kwaliteit uiterlijk de
derde werkdag plaats of informeert de minister de producentenorganisatie dat er geen controle zal
plaatsvinden.
4. De uit de markt genomen producten worden bij controle in dusdanige verpakking aangeboden dat
controle mogelijk is en in elk geval niet in een verpakking met een omvang groter dan 1 kubieke meter en
een gewicht van meer dan 300 kg.
5. In afwijking van het vierde punt worden de producten tomaat en aardbei in elk geval niet aangeboden in
verpakkingen van meer dan 25 kg.
6. Een producentenorganisatie toont aan dat bij het indienen van een melding van het uit de markt nemen
ten behoeve van gratis verstrekking, de afname door de liefdadigheidsinstelling of -organisatie verzekerd
is. Op verzoek van de minister overlegt de producentenorganisatie hiertoe schriftelijke bewijsstukken.
Ten aanzien van de uitvoering van deze interventie geldt het volgende:
1. Producentenorganisaties sluiten schriftelijke overeenkomsten met afnemers en transporteurs van uit de

NL

371

NL

markt genomen producten met gebruikmaking van een door de minister beschikbaar gesteld model,
waarin de afnemers en transporteurs worden verplicht:
a. tot naleving van de voorwaarden van artikel 28 van verordening 2022/126, inclusief het voeren van een
aparte voorraadboekhouding voor de betrokken concrete acties;
b. bij ontvangst van de uit de markt genomen producten de daarbij behorende door de minister ter
beschikking gestelde vrachtbrief te ondertekenen;
c. de vrachtbrief en de overeenkomst met de producentenorganisatie gedurende tenminste 7 kalenderjaren,
volgend op het kalenderjaar waarin het verkoopseizoen eindigt, te bewaren; en
d. tot vervoer van de uit de markt genomen producten zonder dat verlies uit het vervoermiddel van
producten of delen ervan plaatsvindt.
2. In aanvulling hierop worden ontvangers van uit de markt genomen producten verplicht om de uit de
markt genomen producten:
a. een niet voor menselijke consumptie geschikte bestemming te geven die:
1°. de normale afzet van de betrokken productie niet in de weg staat; en
2°. geen negatieve milieu-impact of negatieve ecologische of fytosanitaire gevolgen heeft, en
b. bij ontvangst per vracht te wegen en de weegbrieven gedurende tenminste 7 kalenderjaren, volgend op
het kalenderjaar waarin het verkoopseizoen eindigt, te bewaren.
3. Indien voor gratis verstrekking bestemd product door de verwerkende industrie wordt verwerkt toont de
afnemer ten genoegen van de minister aan de hand van bewijsstukken aan dat het product niet opnieuw in
het commerciële handelscircuit terecht komt.
4. Uit bewijsstukken blijkt:
a. vanaf welk adres de uit de markt genomen producten bestemd voor gratis uitreiking vervoerd zijn;
b. het adres waar de uit de markt genomen goederen bestemd voor gratis uitreiking zijn afgeleverd aan een
voedselbank; en
c. het aantal afgelegde kilometers.
Niet limitatieve lijst van interventies onder dit interventietype:
- vergoedingen voor het uit de markt nemen van producten
- vergoedingen voor sorteer-, verpakkingskosten en transportkosten
8 Naleving van de WTO-regels
Gele doos
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO gele doos .
Voor het uit de handel nemen, niet-oogsten of groen oogsten ontvangt de producent een minimumprijs
voor zijn product. Het biedt een inkomensvangnet voor de producent. De voorwaarden voldoen niet aan
de bepalingen van de groene doos zoals geformuleerd in Art. 7, Annex II:

NL

372

NL

GREEN(47(2)(g)) - - groen oogsten, waaronder wordt verstaan het oogsten op een
bepaald areaal van de totale hoeveelheid onrijpe, niet-afzetbare producten die vóór
het groen oogsten niet beschadigd zijn als gevolg van weersomstandigheden, ziekte of
andere oorzaken
I.47 - 2(g) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - GREEN(47(2)(g))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 2(g)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) GREEN(47(2)(g))
GREEN(47(2)(g)) - groen oogsten, waaronder wordt verstaan
het oogsten op een bepaald areaal van de totale hoeveelheid
onrijpe, niet-afzetbare producten die vóór het groen oogsten
niet beschadigd zijn als gevolg van weersomstandigheden,
ziekte of andere oorzaken
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Nederland als een regio.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
RISK(46(j)) crisispreventie en risicobeheer, gericht op het voorkomen van en het omgaan met crises op de markten van de
betrokken sector
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.03

Versterkt risicobeheer in en
door de landbouw

Categorie 1

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren
R.5 Aandeel landbouwbedrijven met instrumenten voor risicobeheer die in het kader van het GLB worden ondersteund

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.

NL

373

NL

3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene

NL

374

NL

ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Onder “groen oogsten” wordt verstaan het oogsten op een bepaald areaal van de totale hoeveelheid
onrijpe, niet-afzetbare producten die vóór het groen oogsten niet beschadigd zijn.
Dit interventietype is opengesteld voor de volgende producten:
1.tomaten
2.niet-scherpsmakende pepers (paprika’s)
3.bloemkool en broccoli
4.komkommers
5.appelen
6.peren
7.aardbeien
8. aubergines.
Uitgaven voor het groen oogsten van percelen beplant met appelbomen of perenbomen jonger dan twee
jaar, zijn niet subsidiabel.
In het geval van een crisis kan de minister besluiten om dit interventietype ook voor andere producten
open te stellen.

NL

375

NL

De in Vo. (EU) 2022/126 in artikel 17 genoemde voorwaarden zijn van toepassing.
1. de interventies vormen een aanvulling op en wijken af van de normale teeltmethoden en hebben
betrekking op 100 % van de verwachte productie van het betrokken product op een bepaald perceel.
2. de interventies op het gebied van groen oogsten vinden in de groeiseizoenen plaats voordat het product
een stadium bereikt waarin het kan worden afgezet, en vinden niet plaats voor producten waarvan de
normale oogst al is begonnen.
3. de minister stelt maximumtermijnen tijdens het productieseizoen voor de toepassing van de
interventies vast op het gebied van groen oogsten voor elk product waarop dergelijke interventies
betrekking hebben, alsmede andere subsidiabiliteitsvoorwaarden voor groen oogsten, in voorkomend
geval met inbegrip van rassen en categorieën producten.
4. steun voor groen oogsten heeft alleen betrekking op producten die fysiek op de velden aanwezig zijn
en daadwerkelijk groen worden geoogst.
5. de vergoedingen worden als betalingen per hectare door de minister vastgesteld op een niveau van niet
meer dan 90 % van het maximumsteunniveau voor uitdemarktnemingen, behalve gratis verstrekking, dat
van toepassing is op hetzelfde product.
6. begunstigden dienen de minister vooraf langs schriftelijke of elektronische weg te melden dat zij van
plan zijn om groen te oogsten.
7. de interventies hebben geen negatieve ecologische of fytosanitaire gevolgen;
8. het betrokken areaal is goed onderhouden, er heeft nog geen oogst plaatsgevonden, het product is goed
ontwikkeld en niet beschadigd en zou in het algemeen van een gezonde handelskwaliteit zijn.
9. geoogste producten zijn gedenatureerd.

In afwijking van de voorwaarden 2 en 8 is in de sector groenten en fruit bij groente- en fruitplanten met
een oogstperiode van meer dan een maand groen oogsten mogelijk nadat de normale oogst al is begonnen.
In zulke gevallen wordt met de financiële vergoeding alleen de productie vergoed die in de zes weken na
het groen oogsten zou worden geoogst en niet is afgezet als gevolg van dergelijke verrichtingen. Deze
groente- en fruitplanten worden in hetzelfde groeiseizoen niet gebruikt voor verdere productiedoeleinden;
In de sector groenten en fruit, met uitzondering van het hierboven genoemde punt, kunnen interventies op
het gebied van groen oogsten in een bepaald jaar niet tegelijkertijd gelden voor hetzelfde product en
areaal.
Uitwerking melding door de begunstigden:
1. In de melding wordt het door de minister toegekende registratienummer van het toepasselijke perceel
of de registratienummers van de toepasselijke percelen, zoals vermeld op het formulier, bedoeld in de
Regeling landbouwtelling en gecombineerde opgave zoals die geldt op het moment waarop de melding
wordt gedaan, opgegeven.
2. Ten behoeve van de melding maakt de producentenorganisatie of unie van producentenorganisaties
gebruik van een door de minister beschikbaar gesteld middel.
3. Indien de melding plaatsvindt voor 0:00 uur, vindt de controle uiterlijk de derde werkdag plaats;

Uitwerking artikel 17 lid 8 onder e van Vo (EU) 2022/126:
Voor producten waarvan de normale oogst reeds begonnen is maar die een langere oogstperiode dan een
maand hebben wordt de resterende oogstcapaciteit door de producentenorganisatie ten genoegen van de
minister bepaald aan de hand van:
a. afleverbonnen van de planten;
b. de normale productiecyclus van een gewas; en
c. de oorspronkelijk geplande ruimdatum.
Ten aanzien van de uitvoering van deze interventie geldt het volgende:

NL

376

NL

1. De producentenorganisatie voert het groen geoogste product af.
2. Als toegestane bestemmingen voor afvoer worden aangewezen:
a. afvalverwerkers; en
b. veehouders ten behoeve van vervoedering.
3. Afvalverwerkers beschikken over een geldige milieuvergunning.
4. Producentenorganisaties sluiten schriftelijke overeenkomsten met afnemers en transporteurs van de in
het eerste lid bedoelde gewassen en producten met gebruikmaking van een door de minister beschikbaar
gesteld model, waarin de afnemers en transporteurs worden verplicht:
a. tot naleving van de voorwaarden uit artikel 17 van verordening 2022/126, inclusief het voeren van een
aparte voorraadboekhouding voor de betrokken concrete acties;
b. bij ontvangst van de gewassen en producten de daarbij behorende door de minister ter beschikking
gestelde vrachtbrief te ondertekenen; en
c. de vrachtbrief en de overeenkomst met de producentenorganisatie gedurende tenminste 7 kalenderjaren,
volgend op het kalenderjaar waarin het verkoopseizoen eindigt, te bewaren.
5. In aanvulling op het vierde lid worden ontvangers van de gewassen en producten verplicht om deze
gewassen en producten:
a. een niet voor menselijke consumptie geschikte bestemming te geven die:
1°. de normale afzet van de betrokken productie niet in de weg staat; en
2°. geen negatieve milieu-impact of negatieve fytosanitaire gevolgen heeft als bedoeld in artikel 17,
zevende lid onder b, van verordening 2022/126; en
b. bij ontvangst per vracht te wegen en de weegbrieven gedurende tenminste 7 kalenderjaren, volgend op
het kalenderjaar waarin het verkoopseizoen eindigt, te bewaren.
6. De minister kan nadere voorwaarden vaststellen.
Niet limitatieve lijst van interventies:
-Uitgaven van de producentenorganisatie voor het groen oogsten van producten.
8 Naleving van de WTO-regels
Gele doos
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO gele doos
Voor het uit de handel nemen, niet-oogsten of groen oogsten ontvangt de producent een minimumprijs
voor zijn product. Het biedt een inkomensvangnet voor de producent. De voorwaarden voldoen niet aan
de bepalingen van de groene doos zoals geformuleerd in Art. 7, Annex II:

NL

377

NL

NOHAR(47(2)(h)) - - niet oogsten, waaronder wordt verstaan de beëindiging van de
aan de gang zijnde productiecyclus op het betrokken areaal wanneer het product
goed ontwikkeld en van gezonde handelskwaliteit is, met uitzondering van de
vernietiging van producten wegens weersomstandigheden of ziekte
I.47 - 2(h) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - NOHAR(47(2)(h))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 2(h)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) NOHAR(47(2)(h))
NOHAR(47(2)(h)) - niet oogsten, waaronder wordt verstaan de
beëindiging van de aan de gang zijnde productiecyclus op het
betrokken areaal wanneer het product goed ontwikkeld en van
gezonde handelskwaliteit is, met uitzondering van de
vernietiging van producten wegens weersomstandigheden of
ziekte
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
RISK(46(j)) crisispreventie en risicobeheer, gericht op het voorkomen van en het omgaan met crises op de markten van de
betrokken sector
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.03

Versterkt risicobeheer in en
door de landbouw

Categorie 1

Ja

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren
R.5 Aandeel landbouwbedrijven met instrumenten voor risicobeheer die in het kader van het GLB worden ondersteund

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.

NL

378

NL

2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.
3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds

NL

379

NL

democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene
ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Onder “niet oogsten” wordt verstaan de beëindiging van de aan de gang zijnde productiecyclus op het
betrokken areaal wanneer het product goed ontwikkeld en van gezonde handelskwaliteit is.
Dit interventietype is opengesteld voor de volgende producten:
1.tomaten
2.niet-scherpsmakende pepers (paprika’s)
3.bloemkool en broccoli
4.komkommers
5.appelen
6.peren
7.aardbeien
8.aubergines.
Uitgaven voor het niet oogsten van percelen beplant met appelbomen of perenbomen jonger dan twee jaar,

NL

380

NL

zijn niet subsidiabel.
In het geval van een crisis kan de minister besluiten om dit interventietype ook voor andere producten
open te stellen.
De in Vo. (EU) 2022/126 in artikel 17 genoemde voorwaarden zijn van toepassing.
1. de interventies vormen een aanvulling op en wijken af van de normale teeltmethoden en hebben
betrekking op 100 % van de verwachte productie van het betrokken product op een bepaald perceel.
2. de minister stelt subsidiabiliteitsvoorwaarden vast voor niet oogsten, in voorkomend geval met
inbegrip van rassen en categorieën producten.
3. financiële vergoedingen voor interventies op het gebied van niet oogsten zijn uitgesloten wanneer het
betrokken areaal tijdens de gewone productiecyclus al commerciële productie heeft opgeleverd.
4. de vergoedingen worden als betalingen per hectare door de minister vastgesteld op een niveau van niet
meer dan 90 % van het maximumsteunniveau voor uitdemarktnemingen, behalve gratis verstrekking, dat
van toepassing is op hetzelfde product.
5. begunstigden dienen de minister vooraf langs schriftelijke of elektronische weg te melden dat zij van
plan zijn om niet te oogsten.
6. de interventies hebben geen negatieve ecologische of fytosanitaire gevolgen;
7. het betrokken areaal is goed onderhouden, er heeft nog geen oogst plaatsgevonden, het product is goed
ontwikkeld en niet beschadigd en zou in het algemeen van een gezonde handelskwaliteit zijn.
8. geoogste producten zijn gedenatureerd.
In afwijking van de voorwaarden 3 en 7 is in de sector groenten en fruit bij groente- en fruitplanten met
een oogstperiode van meer dan een maand niet oogsten mogelijk, ook al heeft het betrokken areaal tijdens
de gewone productiecyclus commerciële productie opgeleverd. In zulke gevallen wordt met de financiële
vergoeding alleen de productie vergoed die in de zes weken na het niet oogsten zou worden geoogst en
niet is afgezet als gevolg van dergelijke verrichtingen. Deze groente- en fruitplanten worden in hetzelfde
groeiseizoen niet gebruikt voor verdere productiedoeleinden.
In de sector groenten en fruit, met uitzondering van het hierboven genoemde punt, kunnen interventies op
het gebied van niet oogsten in een bepaald jaar niet tegelijkertijd gelden voor hetzelfde product en areaal.
Uitwerking melding door de begunstigden:
1. In de melding wordt het door de minister toegekende registratienummer van het toepasselijke perceel
of de registratienummers van de toepasselijke percelen, zoals vermeld op het formulier, bedoeld in de
Regeling landbouwtelling en gecombineerde opgave zoals die geldt op het moment waarop de melding
wordt gedaan, opgegeven.
2. Ten behoeve van de melding maakt de producentenorganisatie of unie van producentenorganisaties
gebruik van een door de minister beschikbaar gesteld middel.
3. Indien de melding plaatsvindt voor 0:00 uur, vindt de controle uiterlijk de derde werkdag plaats;
Uitwerking artikel 17 lid 8 onder e van Vo (EU) 2022/126:
Voor producten waarvan de normale oogst reeds begonnen is maar die een langere oogstperiode dan een
maand hebben wordt de resterende oogstcapaciteit door de producentenorganisatie ten genoegen van de
minister bepaald aan de hand van:
a. afleverbonnen van de planten;
b. de normale productiecyclus van een gewas; en
c. de oorspronkelijk geplande ruimdatum.
Ten aanzien van de uitvoering van deze interventie geldt het volgende:
1. De producentenorganisatie voert het vernietigde gewas af.
2. Als toegestane bestemmingen voor afvoer worden aangewezen:
a. afvalverwerkers; en

NL

381

NL

b. veehouders ten behoeve van vervoedering.
3. Afvalverwerkers beschikken over een geldige milieuvergunning.
4. Producentenorganisaties sluiten schriftelijke overeenkomsten met afnemers en transporteurs van de in
het eerste lid bedoelde gewassen en producten met gebruikmaking van een door de minister beschikbaar
gesteld model, waarin de afnemers en transporteurs worden verplicht:
a. tot naleving van de voorwaarden uit artikel 17 van verordening 2022/126, inclusief het voeren van een
aparte voorraadboekhouding voor de betrokken concrete acties;
b. bij ontvangst van de gewassen en producten de daarbij behorende door de minister ter beschikking
gestelde vrachtbrief te ondertekenen; en
c. de vrachtbrief en de overeenkomst met de producentenorganisatie gedurende tenminste 7 kalenderjaren,
volgend op het kalenderjaar waarin het verkoopseizoen eindigt, te bewaren.
5. In aanvulling op het vierde lid worden ontvangers van de gewassen en producten verplicht om deze
gewassen en producten:
a. een niet voor menselijke consumptie geschikte bestemming te geven die:
1°. de normale afzet van de betrokken productie niet in de weg staat; en
2°. geen negatieve milieu-impact of negatieve fytosanitaire gevolgen heeft als bedoeld in artikel 17,
zevende lid onder b, van verordening 2022/126; en
b. bij ontvangst per vracht te wegen en de weegbrieven gedurende tenminste 7 kalenderjaren, volgend op
het kalenderjaar waarin het verkoopseizoen eindigt, te bewaren.
6. De minister kan nadere voorwaarden vaststellen.
Niet limitatieve lijst van interventies:
-Uitgaven van de producentenorganisatie voor het niet oogsten van producten.
8 Naleving van de WTO-regels
Gele doos
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO gele doos
Voor het uit de handel nemen, niet-oogsten of groen oogsten ontvangt de producent een minimumprijs
voor zijn product. Het biedt een inkomensvangnet voor de producent. De voorwaarden voldoen niet aan
de bepalingen van de groene doos zoals geformuleerd in Art. 7, Annex II:

NL

382

NL

HARIN(47(2)(i)) - - oogstverzekeringen die de inkomsten van de producenten helpen
veiligstellen bij verliezen als gevolg van natuurrampen, ongunstige
weersomstandigheden, ziekten of plagen en er tegelijk voor zorgen dat de
begunstigden de nodige risicopreventiemaatregelen nemen
I.47 - 2(i) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - HARIN(47(2)(i))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 2(i)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) HARIN(47(2)(i))
HARIN(47(2)(i)) - oogstverzekeringen die de inkomsten van
de producenten helpen veiligstellen bij verliezen als gevolg van
natuurrampen, ongunstige weersomstandigheden, ziekten of
plagen en er tegelijk voor zorgen dat de begunstigden de
nodige risicopreventiemaatregelen nemen
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
RISK(46(j)) crisispreventie en risicobeheer, gericht op het voorkomen van en het omgaan met crises op de markten van de
betrokken sector
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.03

Versterkt risicobeheer in en
door de landbouw

Categorie 1

Ja

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren
R.5 Aandeel landbouwbedrijven met instrumenten voor risicobeheer die in het kader van het GLB worden ondersteund

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en

NL

383

NL

afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.
3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de

NL

384

NL

keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene
ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Dit interventietype staat open voor producentenorganisaties, mits de betreffende producentenorganisatie
deze interventie openstelt voor al haar leden.
Op dit interventietype zijn de volgende voorwaarden van toepassing:
1. uitgaven zijn slechts subsidiabel indien zij betrekking hebben op het deel van de polis dat betrekking
heeft op gewasschade als gevolg van weersomstandigheden, klimatologische omstandigheden, ziekten of
plagen.
2. assurantiebelasting en polis- of andere soortgelijke kosten zijn niet subsidiabel.
3. deze verzekering mogen geen betrekking hebben op verzekeringsuitkeringen die meer dan 100% van
het door de producent geleden inkomensverlies dekken, inclusief vergoedingen die de producent ontvangt
op grond van andere steun- of verzekeringsregelingen voor het verzekerde risico.
Nederland verleent geen aanvullende nationale financiering voor onder het actiefonds vallende oogst- en
productieverzekeringsacties.
Niet limitatieve lijst van interventies:
- Uitgaven voor oogst- en productieverzekeringen

NL

385

NL

8 Naleving van de WTO-regels
Gele doos
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO gele doos
Er wordt een oogstverzekering voorzien in geval van natuurrampen, ongunstige klimaatomstandigheden
en, in voorkomend geval, ziekten en plagen. De voorwaarden voldoen niet aan de bepalingen van de
groene doos, zoals geformuleerd in Art 8, Annex II

NL

386

NL

COACH(47(2)(j)) - - coaching van andere producentenorganisaties en
brancheorganisaties die zijn erkend op grond van Verordening (EU) nr. 1308/2013 of
artikel 67, lid 7, van Verordening (EU) 2021/2115, of van individuele producenten
I.47 - 2(j) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - COACH(47(2)(j))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 2(j)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) COACH(47(2)(j))
COACH(47(2)(j)) - coaching van andere
producentenorganisaties en brancheorganisaties die zijn erkend
op grond van Verordening (EU) nr. 1308/2013 of artikel 67,
lid 7, van Verordening (EU) 2021/2115, of van individuele
producenten
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
RISK(46(j)) crisispreventie en risicobeheer, gericht op het voorkomen van en het omgaan met crises op de markten van de
betrokken sector
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.03

Versterkt risicobeheer in en
door de landbouw

Categorie 1

Ja

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren
R.5 Aandeel landbouwbedrijven met instrumenten voor risicobeheer die in het kader van het GLB worden ondersteund

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in

NL

387

NL

artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.
3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel

NL

388

NL

programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene
ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Dit interventietype is opengesteld, indien de betrokken interventies bedoeld zijn om:
1. beste praktijken uit te wisselen met betrekking tot interventies op het gebied van crisispreventie en
crisisbeheersing die de begunstigde helpen om ervaring met de uitvoering van interventies op het gebied
van crisispreventie te benutten;
2. te bevorderen dat nieuwe producentenorganisatie worden opgericht, producentenorganisaties fuseren of
individuele producenten zich bij een bestaande producentenorganisatie kunnen aansluiten, en
producentengroeperingen advies te verlenen over hun weg naar erkenning als producentenorganisatie
overeenkomstig Verordening (EU) nr. 1308/2013, of
3. netwerkkansen voor aanbieders en ontvangers van coaching te scheppen om met name de afzetkanalen
te versterken als middel voor crisispreventie en crisisbeheer.
De aanbieder van coaching is:
1. een producentenorganisatie,
2. een unie van producentenorganisaties,
3. een transnationale producentenorganisatie, of

NL

389

NL

4. een transnationale unie van producentenorganisaties.
De ontvangers van coaching activiteiten zijn:
1. producentenorganisaties
2. unie van producentenorganisaties
3. transnationale producentenorganisaties
4. transnationale unies van producentenorganisaties
5. producentengroeperingen
6. individuele producenten
Voorwaarden:
1. Alle subsidiabele kosten in verband met de coaching activiteit worden betaald aan de aanbieder van de
coaching die deze interventie in zijn operationele programma opneemt.
2. Coachinginterventies mogen niet worden uitbesteed.
In afwijking van andere interventies zijn slechts subsidiabel:
1. personeelskosten van de aanbieder van coaching
2. reis- en verblijfkosten van de aanbieder van coaching
Niet limitatieve lijst van interventies:
- Uitgaven voor begeleiding van producentenorganisaties, unies van producentenorganisaties,
transnationale unies van producentenorganisaties, producentengroeperingen en individuele producenten.
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO groene doos.
Met de interventie wordt steun verleend in relatie tot Annex II sub 2 van de WTO agreement on
Agriculture. De steun is gericht op onderdeel (c) trainingsservices. De steun betreft geen rechtstreekse
betalingen aan producenten, is niet afhankelijk van handelingen van consumenten en is niet afhankelijk
van prijzen.

NL

390

NL

3COUN(47(2)(k)) - - uitvoering en beheer van sanitaire en fytosanitaire protocollen
van derde landen op het grondgebied van de Unie om de toegang tot de markten van
derde landen te vergemakkelijken
I.47 - 2(k) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - 3COUN(47(2)(k))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 2(k)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) 3COUN(47(2)(k))
3COUN(47(2)(k)) - uitvoering en beheer van sanitaire en
fytosanitaire protocollen van derde landen op het grondgebied
van de Unie om de toegang tot de markten van derde landen te
vergemakkelijken
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
RISK(46(j)) crisispreventie en risicobeheer, gericht op het voorkomen van en het omgaan met crises op de markten van de
betrokken sector
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.03

Versterkt risicobeheer in en
door de landbouw

Categorie 1

Ja

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren
R.5 Aandeel landbouwbedrijven met instrumenten voor risicobeheer die in het kader van het GLB worden ondersteund

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.

NL

391

NL

3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene

NL

392

NL

ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het
operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Dit interventietype is opengesteld voor interventies, die bedoeld zijn voor de uitvoering en het beheer van
sanitaire en fytosanitaire voorschriften van derde landen op het grondgebied van de Europese Unie om de
toegang tot de markten van derde landen te vergemakkelijken.
In het geval dat biologische of geïntegreerde gewasbescherming vereist wordt in het kader van
fytosanitaire protocollen met derde landen geldt de volgende afwijking ten opzichte van andere
interventies. De (meer)kosten hiervan zijn volledig subsidiabel.
Niet limitatieve lijst van interventies die onder dit interventietype valt:
-Uitgaven die gerelateerd zijn aan de uitvoering en het beheer van sanitaire en fytosanitaire voorschriften
van derde landen op het grondgebied van de Europese Unie om de toegang tot de markten van derde
landen te vergemakkelijken.
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO

NL

393

NL

Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO groene doos.
De interventie heeft betrekking op sanitaire en fytosanitaire protocollen, die vereist worden door derde
landen (onderdeel c) van punt 2 van bijlage 2 WTO.
De steun wordt verstrekt op basis van duidelijke en vooraf kenbare criteria en wordt zonder tussenkomst
van consumenten verstrekt. De steun leidt niet tot prijsondersteuning.

NL

394

NL

COMM(47(2)(l)) - - communicatieacties gericht op bewustmaking en het informeren
van consumenten
I.47 - 2(l) - Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) - COMM(47(2)(l))
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.47 - 2(l)
Sectorale interventie Groenten & Fruit (SIG&F) COMM(47(2)(l))
COMM(47(2)(l)) - communicatieacties gericht op
bewustmaking en het informeren van consumenten
O.35. Aantal ondersteunde operationele programma’s

Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Transnationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Naast NL ook BE, DE, FR en PT.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING
RISK(46(j)) crisispreventie en risicobeheer, gericht op het voorkomen van en het omgaan met crises op de markten van de
betrokken sector
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.03

Versterkt risicobeheer in en
door de landbouw

Categorie 1

Ja

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.10 Aandeel landbouwers dat deelneemt aan door het GLB ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties,
lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen
R.11/Groenten en fruit Percentage van de productiewaarde afgezet door producentenorganisaties of producentengroeperingen
met operationele programma’s in bepaalde sectoren
R.5 Aandeel landbouwbedrijven met instrumenten voor risicobeheer die in het kader van het GLB worden ondersteund

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Een aantal voorwaarden volgt direct uit artikel 50 van Verordening 2021/2115, waaronder:
1.Operationele programma’s hebben een looptijd van ten minste drie jaar en ten hoogste zeven jaar.
2.Doelstellingen: operationele programma’s streven de in artikel 46 onder b) (concentratie van aanbod en
afzet), e) (milieu) en f) bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -mitigatie) na. Daarnaast is ook de in
artikel 46 onder d) (onderzoek en ontwikkeling) verplicht.
3.Minimale en maximale uitgaven:
-Ten minste 15 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekking op
interventies in verband met de in artikel 46 onder e) en f), bedoelde doelstellingen (klimaatadaptatie en -

NL

395

NL

mitigatie, milieu);
-operationeel programma’s bevatten 3 of meer acties gerelateerd aan de doelstellingen als bedoeld in
artikel 46 onder e) en f) – in geval meer dan 80% van de leden van de producentenorganisatie zijn
onderworpen aan één of meer identieke agro-milieu-klimaatverbintenissen of verbintenissen in het kader
van biologische landbouw, dan telt elk van deze verbintenissen als een actie;
-ten minste 2 % van de uitgaven in het kader van de operationele programma’s heeft betrekkingop
interventies in verband met de in artikel 46, onder d), bedoelde doelstelling (onderzoek); en
-de interventies in het kader van interventietypes als bedoeld in artikel 47 lid 2, onder f), g) en h) maken
niet meer dan één derde uit van de totale uitgaven in het kader van de operationele programma's (uit de
marktneming, groen oogsten en niet oogsten).
4.Indien een producentenorganisatie lid is van een unie van producentenorganisaties die ook een
operationeel programma voert, worden de operationele programma’s van de unie van
producentenorganisaties samen met de operationele programma’s van de aangesloten
producentenorganisaties beoordeeld. Met het oog daarop ziet de lidstaat er op toe:
-Beide programma’s mogen niet dezelfde interventies bevatten;
-De interventies in het programma van de unie dienen volledig gefinancierd te worden uit bijdragen van
de leden-producentenorganisaties middels hun actiefondsen,
-Interventies en de overeenkomstige financiële bijdrage worden vermeld in het operationele programma
van elke aangesloten organisatie, en
-er mag geen dubbele financiering zijn.
Op operationele programma’s zijn ook de aanvullende voorwaarden die volgen uit Verordening 2022/126
van toepassing. Voor zover de secundaire EU-regelgeving om nationale besluiten vraagt, zullen deze
worden vastgelegd in de nationale regelgeving.
Nationale eisen aan operationele programma’s
Structuur van de operationele programma’s (inhoud en coherentie)
Met de vaststelling van de Nationale Strategie GMO G&F 2017 – 2020 werd met het oog op verbetering
van de EU-conformiteit een nieuwe structuur voor operationele programma’s ingevoerd. Uit de evaluatie
van die Nationale Strategie in 2021 is gebleken dat de nieuwe structuur breed wordt gewaardeerd omdat
het de producentenorganisatie helpt om goed te focussen. Daarop is besloten de structuur in grote lijnen
aan te houden maar wel enigszins te vereenvoudigen.
De producentenorganisatie wordt net als nu het geval is gevraagd haar visie voor de toekomst van de
producentenorganisatie te overleggen en haar uitgangssituatie te beschrijven, inclusief een SWOTanalyse. Uit deze SWOT analyse volgen de sectorale doelstellingen die de producentenorganisatie in haar
operationeel programma wenst op te nemen. Op basis van de visie van de producentenorganisatie en de
beschrijving van de uitgangssituatie inclusief de SWOT-analyse werkt de producentenorganisatie
relevante projecten uit die een bijdrage dienen te leveren aan de gekozen sectorale doelstellingen en de
ontwikkeling van de producentenorganisatie op die doelen. Uit de projecten moet duidelijk blijken dat de
producentenorganisatie de ambitie heeft om met de uitkomsten van de SWOT aan de slag te gaan en te
werken aan verbetering van de uitgangssituatie.
Verantwoording keuzes, berekening en besteding van het actiefonds
Om te borgen dat de invulling van het operationeel programma enerzijds coherent is en anderzijds
democratisch tot stand gekomen worden verder eisen gesteld aan de wijze waarop verantwoording over de
keuzes in het operationeel programma wordt afgelegd. De producentenorganisatie dient het operationeel
programma of een verzoek tot wijziging voor de komende jaren ter goedkeuring aan de algemene
ledenvergadering voor te leggen.
In overeenstemming met artikel 51 van Verordening 2022/2115 dient voor de financiering van het

NL

396

NL

operationeel programma een actiefonds te worden opgezet dat wordt gefinancierd door enerzijds
financiële bijdragen van de leden en/of de producentenorganisatie zelf en anderzijds door middel van
financiële steun door de Europese Unie. Ook het besluit van de producentenorganisatie tot vaststelling van
de bijdragen van de individuele leden en bijdragen uit de eigen middelen van de producentenorganisatie
aan het actiefonds dient te worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de
producentenorganisatie.
Tenslotte moet de producentenorganisatie haar leden in de algemene vergadering jaarlijks na afloop van
het uitvoeringsjaar informeren over de besteding van het actiefonds.
Omdat er vanuit de Europese Unie geen uitvoeringsvoorschriften meer worden gegeven, wordt de
uitvoering gebaseerd op de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking (RUS/USK).
Op de sectorale interventie groenten en fruit is RUS arrangement 3 van toepassing. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. De
producentenorganisaties zijn verplicht om operatonele programma’s in te dienen door middel van een
ICT-systeem. In dit ICT-systeem worden ook alle verplichte percentages en maxima en minima
gecontroleerd.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
De steun wordt uitbetaald op grond van een verantwoording van de daadwerkelijk gemaakte kosten,
binnen de maxima, zoals gesteld in artikel 52. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van vereenvoudigde
kosten opties.
Personeelskosten worden gesubsidieerd op grond van de daadwerkelijk gemaakte uren ten behoeve van
een interventie. De uurtarieven worden berekend door de bruto arbeidskosten te delen door 1.720 uur
(artikel 23, lid 1 Vo 2022/126).
Kosten voor het beheer van het actiefonds, voor de voorbereiding en uitvoering en follow-up van het
operationeel programma worden vergoed met een forfaitair standaardtarief van 2% van het goedgekeurde
actiefonds.
In Nederland worden (vooralsnog) geen administratiekosten vergoed.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Dit interventietype is opengesteld voor interventies, die bedoeld zijn voor communicatieacties gericht op
bewustmaking en het informeren van consumenten en in verband staan met crisispreventie en
risicobeheer.
De voorwaarden voor deze uitgaven zijn gelijk aan de voorwaarden die gesteld worden voor
communicatieacties, die niet in verband staan met crisispreventie en risicobeheer.
Niet-limitatieve lijst van interventies, waarvoor dit interventietype is opengesteld:
-Uitgaven van de producentenorganisatie voor communicatieacties gericht op bewustmaking en het
informeren van consumenten.
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO groene doos.

NL

397

NL

De interventie heeft betrekking op communicatieacties (onderdeel c) van punt 2 van bijlage 2 WTO. De
steun wordt verstrekt op basis van duidelijke en vooraf kenbare criteria en wordt zonder tussenkomst van
consumenten verstrekt. De steun leidt niet tot prijsondersteuning.

NL

398

NL

Producten van de bijenteelt

ADVIBEES(55(1)(a)) - - adviesdiensten, technische bijstand, opleiding, voorlichting
van en uitwisseling van beste praktijken, onder meer via netwerkvorming, voor
bijenhouders en bijenhoudersorganisaties
I.55.1 - Sectorale interventie bijenteelt (SIB) - Advies en kennisverspreiding door netwerk
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.55.1
Sectorale interventie bijenteelt (SIB) - Advies en
kennisverspreiding door netwerk
ADVIBEES(55(1)(a)) - adviesdiensten, technische bijstand,
opleiding, voorlichting van en uitwisseling van beste
praktijken, onder meer via netwerkvorming, voor bijenhouders
en bijenhoudersorganisaties
O.37. Aantal instandhoudings- of verbeteringsverrichtingen of
-eenheden in de bijenteelt

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Het volledige Nederlandse grondgebied (Continentaal Europa)
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING

Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

Categorie 2

Ja

Categorie 3

Gedeeltelijk

N.09
N.10

Meer en betere horizontale
samenwerking
Meer korte ketens voor een
grotere netto-opbrengst voor
landbouwers

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Er is gekozen voor interventie COOPAPI(55(1)(a))) omdat veel van de wetenschappelijke kennis bij
relevante kennisinstellingen onvoldoende verspreidt naar Nederlandse imkers. De interventie voorziet
hierin door het stimuleren van advisering, technische bijstand, opleiding en voorlichting aan imkers en
goede imkerijpraktijken uit te wisselen (beste praktijken).
Door het verbeteren van adviserende diensten en technische bijstand aan imkers en de training en
uitwisseling van goede bijenhouderijpraktijken door kennisinstellingen neemt de de verspreiding van
kennis over goede imkerspraktijken toe. Zo kunnen kennis- of onderzoekinstellingen door de interventie

NL

399

NL

betere instrumenten ontwikkelen en beschikbaar maken voor de imkers, die bijvoorbeeld de negatieve
impact op de biodiversiteit beperken of de bijengezondheid verbeteren. De interventie kan bovendien
bijdragen aan de professionalisering van de Nederlandse imkers, bijvoorbeeld door de uitwisseling van
goede imkerpraktijken tijdens bijeenkomsten van experts en imkers.
De interventie voorziet hierin door advisering, technische bijstand, opleiding en voorlichting aan imkers te
geven en goede imkerijpraktijken uit te wisselen (beste praktijken). De kennisverspreiding verbetert ook
door de totstandkoming van effectievere netwerken tussen imkers, experts op het gebied van bijen en
vertegenwoordigende organisaties in de sector.
Hiertoe worden kennis- en/of onderzoeksinstellingen periodiek uitgenodigd om subsidieaanvragen in te
dienen ter ondersteuning van projecten die bijdragen aan de totstandkoming van relevante adviesdiensten,
technische bijstand, opleiding, voorlichting van en uitwisseling van beste praktijken, onder meer via
netwerkvorming. Dit omschrijven zij in een projectplan, de ingeschatte kosten onderbouwd met
begrotingen. Activiteiten binnen een project kunnen alleen worden gesubsieerd als ze voldoende bijdragen
aan minstens één van de genoemde doelstellingen (het waarborgen van bijengezondheid, het faciliteren
van bestuivingsdiensten en het behoud van biodiversiteit). Het kunnen meerjarige projecten zijn waarbij
kennis- en onderzoeksinstellingen ten behoeve van financiering rekening moeten houden met
uitvoeringsjaren (standaard 1 juli tot 30 juni). De kennis- of onderzoeksinstellingen ontvangen achteraf
steun voor de gemaakte kosten voor de activiteiten activiteiten in de vorm van een vergoeding (conform
artikel 44, lid 1a Verordening (EU) 2021/2115).
Vereisten begunstigden
Imkers kunnen gebruik maken van de interventie door deel te nemen aan adviserende bijenkomsten, te
participeren in netwerken, nieuwe instrumenten te gebruiken (handleidingen) of trainingsdagen. Hierbij is
aandacht voor alle typen Nederlandse imkers, groot- als kleinschalige imkers. Kennisinstellingen kunnen
een projectplan indienen met daarin een beschrijving van de organisatie van deze bijenkomsten of
trainingsdagen en ontwikkeling of productie van hulpmiddelen. De kennisinstellingen dienen voor ieder
project een financiële verantwoording in te dienen. Via nationale wetgeving worden geschikte
rangschikkingscriteria gebruikt zodat – via projecten - alleen relevante en tastbare producten ontwikkeld
en beschikbaar worden gemaakt voor de Nederlandse imkers.
De interventie adresseert daarmee de volgende specifieke behoeften:
-Vorming van betere netwerken tussen instellingen, bijengezondheidsexperts, en imkerorganisaties voor
verbeterde kennisverspreiding;
-Meer praktische kennis bij imkers over goede bijenhouderijpraktijken door advisering, onderwijs,
begeleiding of training;
-Betere ondersteuning van imkers door praktische kennishulpmiddelen te ontwikkelen en beschikbaar te
stellen;
De volgende exemplarische acties kunnen worden ondersteund (inclusief kostensoorten):
-Organiseren van kennis- of netwerkbijeenkomsten (inhuur- of organisatiekosten);
-Organiseren van demonstratiedagen, bijvoorbeeld met bijenkasten en experts (materiaalkosten,
bijvoorbeeld voor het imkeren);
-Het ontwikkelen van websites of andere technische hulpmiddelen om imkers te ondersteunen
(productiekosten);
-Vorming van samenwerkingsverbanden, bijvoorbeeld tussen bijengezondheidsspecialisten en imkers
(organisatiekosten);
-Het ontwikkelen van richtlijnen, instructies of flyers voor het houden van bijen (productiekosten);
-Specifieke nationale voorwaarden voor het verstrekken van subsidies zijn van toepassing.

NL

400

NL

6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Directe begunstigden zijn kennis- of onderzoekinstellingen en mogen periodiek steun aanvragen om de
feitelijke en reeds gedane kosten voor de door hun ontplooide activiteiten te dekken (d.w.z. aantal
activiteiten vermenigvuldigd met de kosten per activiteit).
Begunstigden moeten periodiek een onderbouwing van hun uitgaven en activiteiten geven.
Per project kan een minimumbedrag worden aangevraagd. Ook geldt een maximumbedrag project. Hierin
wordt voorzien door middel van nationale wettelijke criteria. Een kennisinstelling mag meer dan één
project aanvragen.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
Een beschrijving van een betrouwbare methode om het aantal bijenkasten gedurende de periode van het
GLB te berekenen (momenteel methode onder gemeeschappelijk landbouwbeleid EU/1308/2013, CMO)
beschreven onder interventie COOPAPI(55(1)(e))
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
Zijn groene box 2 maatregelen.
De interventie respecteert de vereisten van de WTO-overeenkomst. De interventie is in lijn met paragrafen
2 (c en d) van bijlage II omdat de interventie als doel heeft de bijenteeltsector te stimuleren met
advisiesdiensten en dus niet specifiek bijdraagt aan de steun van product en dus los staan van marktprijzen
en marktontwikkeling. Paragrafen 2 (c en d) zijn respectievelijk (c): voorlichtings- en adviesdiensten, met
inbegrip van het verstrekken van middelen om de overdracht van informatie en onderzoeksresultaten aan
producenten en consumenten te vergemakkelijken en (d): inspectiediensten, met inbegrip van algemene
inspectiediensten en de inspectie van bepaalde producten voor gezondheids-, veiligheids-, classificatie- of
standaardisatiedoeleinden.

NL

401

NL

9 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Type gepland eenheidsbedrag

1.55.1.E.01 - Sectorale interventie bijenteelt (SIB) - Advies en kennisverspreiding door netwerk

Gemiddeld

Regio(‘s) Resultaatindicator(en)

Beschrijving
1.55.1.E.01 - Sectorale interventie bijenteelt (SIB) - Advies en kennisverspreiding door netwerk
Het budget om de interventies voor de bijenteelt te ondersteunen is gebaseerd op de geschatte omvang van de bijenteeltsector (aantal bijenhouders en
bijenvolken). Hiertoe wordt voor iedere lidstaat in de EU een vast bedrag per financieel jaar vastgesteld. Nederland krijgt €295172 toegekend. Er zijn twee
interventies gekozen. Onderzoeksinstellingen worden in de oproep gevraagd om in projecten aandacht te hebben voor zowel adviesdiensten aan imkers als
samenwerking/onderzoek. Daarom is besloten om (als inschatting) per interventie 50% toe te kennen. Op basis van uitgaven voor heeft Nederland heeft
gekozen voor maximaal 50% EU contributie (de nationale schil per interventie bedraagt dus maximaal €147586). Dit bedrag is gebaseerd aan verstrekte
subsidiegelden van de afgelopen jaren (voor het honingprogramma).
10 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Gepland eenheidsbedrag

Begrotingsjaar

2023

2024

2025

2026

Totaal 2023
- 2027

2027

1.55.1.E.01 Gepland eenheidsbedrag (Totale
Unie-uitgaven in EUR)
Sectorale interventie bijenteelt
(SIB) - Advies en
O.37 (eenheid: Acties)
kennisverspreiding door netwerk
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale Unie-uitgaven
in EUR)

85.086,00

85.086,00

147.586,00 147.586,00 147.586,00 147.586,00 675.430,00

TOTAAL

Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)

170.172,00

295.172,00 295.172,00 295.172,00 295.172,00 1.350.860,00

Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale Unie-uitgaven
in EUR)
EU co-financing rate in %

85.086,00

147.586,00 147.586,00 147.586,00 147.586,00 675.430,00

NL

402

147.586,00 147.586,00 147.586,00 147.586,00

1,00

1,00

50,00

50,00

NL

1,00

50,00

1,00

50,00

1,00

50,00

COOPAPI(55(1)(e)) - - samenwerking met instanties die gespecialiseerd zijn in de
uitvoering van onderzoeksprogramma's op het gebied van de bijenteelt en de
producten van de bijenteelt
I.55.2 - Sectorale interventie bijenteelt (SIB) - Samenwerking onderzoeksprogramma's
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie

I.55.2
Sectorale interventie bijenteelt (SIB) - Samenwerking
onderzoeksprogramma's
COOPAPI(55(1)(e)) - samenwerking met instanties die
gespecialiseerd zijn in de uitvoering van
onderzoeksprogramma's op het gebied van de bijenteelt en de
producten van de bijenteelt
O.37. Aantal instandhoudings- of verbeteringsverrichtingen of
-eenheden in de bijenteelt

Soort interventie

Gemeenschappelijke outputindicator

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Het volledige Nederlandse grondgebied (Continentaal Europa).
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SECTORALE GLB-DOELSTELLING

Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO3 Verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.08

Sterkere positie van
landbouwers in de keten

Categorie 3

Ja

N.09

Meer en betere horizontale
samenwerking

Categorie 2

Ja

N.10

Meer korte ketens voor een
grotere netto-opbrengst voor
landbouwers

Categorie 3

Gedeeltelijk

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijving
Er is gekozen voor interventie COOPAPI(55(1)(e))) omdat er veel Nederlandse kennisinstellingen en/of
wetenschappelijke organisaties zijn met veel kennis over goede imkerpraktijken maar deze kennis nog
onvoldoende verspreiden naar imkers. Ook voorziet de interventie in de actualisatie van de
wetenschappelijke kennis bij deze partijen. Een betere samenwerking tussen instanties die gespecialiseerd
zijn in de uitvoering van onderzoeksprogramma's op het gebied van de bijenteelt en de producten van de
bijenteelt draagt bij aan betere kennisverspreiding.
Door een betere samenwerking met en tussen instanties die gespecialiseerd zijn in de uitvoering van
onderzoeksprogramma's op het gebied van de bijenteelt en de producten van de bijenteelt worden kennisof onderzoekinstellingen beter gestimuleerd om hun kennis te verspreiden en actueel te houden. De

NL

403

NL

interventie zorgt ook voor de stimulering van wetenschappelijk onderzoek.
Voor de interventie zijn projecten op het gebied van toegepast onderzoek de volgende aandachtsgebieden
per doelstelling als prioritair aangemerkt:
-Waarborgen van bijengezondheid: inzicht in jaarlijkse bijensterfte, kennis over bestaande en nieuwe
bedreigingen zoals de varroamijt, de kleine bijenkastkever of Amerikaans Vuilbroed en de totstandkoming
van weerbaardere bijenvolken en de relatie met imkermethoden;
-Faciliteren van bestuivingsdiensten: kennis voor het verbeteren van de landbouwproductie (m.n. klein- en
grootfruit) en behoud biodiversiteit (bijvoorbeeld wilgen) en ontwikkelen van innovatieve
stuifmeelvervangers;
-Behoud van biodiversiteit: kennis over het voedselaanbod voor de wilde bij en honingbij en de relatie
hiervan met imkeren, kennis over de relatie tussen de honingbijen en omringende biodiversiteit en de
effecten hiervan met imkeren;
Dit is conform de doelstellingen en behoeften binnen de bijenteeltsector.
Vereisten begunstigden
Kennisinstellingen die aanspraak willen maken op de gelden kunnen een geldig projectplan indienen met
daarin een omschrijving van de activiteiten die zij willen uitvoeren en kosten die ze daarbij maken. Het is
essentieel dat een begunstigde in staat is om een bijdrage te leveren aan het vormen van netwerken en
voldoende wetenschappelijke en praktische kennis heeft over goede bijenhouderijpraktijken (imkeren).
Onderzoeksinstellingen moeten in staat zijn een goede interactie tussen de begunstigden, bijenhouders
(imkers) en Nederlandse representatieve vertegenwoordigers op het gebied van de bijenteelt te realiseren
Activiteiten binnen een project kunnen alleen worden gesubsieerd als ze voldoende bijdragen aan
minstens één van de genoemde doelstellingen en prioritaire aandachtsgebieden (het waarborgen van
bijengezondheid, het faciliteren van bestuivingsdiensten en het behoud van biodiversiteit). Het kunnen
meerjarige projecten zijn waarbij kennis- en onderzoeksinstellingen ten behoeve van financiering rekening
moeten houden met uitvoeringsjaren (standaard 1 juli tot 30 juni). De kennis- of onderzoeksinstellingen
ontvangen achteraf steun voor de gemaakte kosten voor de activiteiten in de vorm van een vergoeding
(conform artikel 44, lid 1(a) Verordening (EU) 2021/2115).
Geschikte potentiële begunstigden zijn specifiek Nederlandse universiteiten, universiteiten en/of scholen
op het gebied van toegepaste wetenschappen, onderzoeksinstellingen, kennisorganisaties (zowel op het
gebied van onderzoek als kennisverspreiding), gevestigd in Nederland.
Via nationale wetgeving worden geschikte rangschikkingscriteria gebruikt om te waarborgen dat de
gehonoreerde projecten aansluiten bij deze interventie. Dit waarborgt dat een begunstigde rechtmatig
aanspraak doet op financiële middelen. Hierbij wordt samengewerkt met imkers en vertegenwoordigers
uit de sector – inclusief vertegenwoordigende organisaties op het gebied van de bijenteelt - om voldoende
kennisverspreiding te garanderen.
De interventie adresseert daarmee de volgende specifieke behoeften:
-Het betrekken van meerdere kennisinstellingen op het gebied van goede imkerijpraktijken;
-Netwerkvorming tussen instellingen onderling met kennis over goede imkerijpraktijken;
-Samenwerking tussen kennisinstellingen onderling;
-Actualisatie van de wetenschappelijke kennis;
De volgende exemplarische acties kunnen met projecten worden ondersteund (inclusief exemplarische
kosten):
-Organisatie van kennis- of netwerkbijeenkomsten (inhuurkosten, materiaal kosten));
-Toegepast of wetenschappelijk onderzoek (kosten voor onderzoekers, laboratoriumkosten,

NL

404

NL

aanschafkosten voor veldproeven);
-Vorming van samenwerkingsverbanden, bijvoorbeeld tussen instellingen onderling (organisatiekosten);
Specifieke nationale voorwaarden voor het verstrekken van subsidies zijn van toepassing.
6 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Kennis- en/of onderzoeksinstellingen worden periodiek uitgenodigd om subsidieaanvragen in te dienen ter
ondersteuning van projecten die bijdragen aan een betere samenwerking tussen instanties die
gespecialiseerd zijn in de uitvoering van onderzoeksprogramma’s op het gebied van bijenteelt en de
producten van de bijenteelt. Activiteiten binnen een project kunnen alleen worden gesubsieerd als ze
voldoende bijdragen aan minstens één van de prioritaire aandachtsgebieden (waarborgen van
bijengezondheid, faciliteren van bestuivingsdiensten en behoud van biodiversiteit).
Begunstigden mogen periodiek steun aanvragen om de feitelijke en reeds gedane kosten voor de door hun
ontplooide activiteiten te dekken (d.w.z. aantal activiteiten vermenigvuldigd met de kosten per activiteit).
Begunstigden moeten periodiek een onderbouwing van hun uitgaven en activiteiten geven.
Per project is een minimum- en maximumbedrag vastgesteld. Hierin wordt voorzien door middel van
nationale wettelijke criteria. Een kennisinstelling mag meer dan één project aanvragen.
7 Aanvullende informatie specifiek voor het type interventie
De interventies:
(a) adviesdiensten, technische bijstand, opleiding, voorlichting van en uitwisseling van beste praktijken,
onder meer via netwerkvorming, voor bijenhouders en bijenhoudersorganisaties
(e) samenwerking met instanties die gespecialiseerd zijn in de uitvoering van onderzoeksprogramma's op
het gebied van de bijenteelt en de producten van de bijenteelt;
De twee interventies dragen samen bij aan specifieke doelstellingen C en F: het verbeteren van de
landbouwers in de waardeketen en het bijdragen aan het tot staan brengen en ombuigen van
biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot de instandhouding van habitats en
landschappen. Door de geselecteerde twee interventies kunnen de bijenhouderijpraktijken (imkeren)
zodanig verbeterd worden dat de biodiversiteit beter wordt beschermd en dat de ecoysteem- en
bestuivingsdiensten worden verbeterd. Ook kan de gezondheid van bijen worden gegarandeerd.
De eerste interventie (a) adresseert de behoefte om op directe wijze de kennis van imkers over te
verhogen. Bijvoorbeeld door middel van projecten waarin bijvoorbeeld bijengezondheidspecialisten
worden opgeleid. De interventie (e) adresseert de behoefte om de samenwerking tussen kennisinstellingen
en imkers of representatieve vertegenwoordigers op het gebied van de bijenhouderij te verbeteren.
De twee interventies versterken de positie van Nederlandse landbouwers in de waardeketen indirect,
namelijkdoor een verbeterde vruchtvorming van hun gewassen door bestuivingsdiensten van honingbijen.
Het gaat hierbij dus niet om maatregelen zoals onder EARFD die de positie van boeren versterken door
activiteiten te subsidiëren die boeren of andere organisaties ondersteunen bij de ontwikkeling van het
platteland.
Voor het opstellen van het NSP is samengewerkt met vertegenwoordigende organisaties op het gebied van
bijenhouderij. Daarbij is specifieker vastgesteld dat de interventies invulling geven aan de realisatie van
de volgende drie specifieke doelen:
Ten eerste beogen de interventies om imkerpraktijken te stimuleren die helpen de biodiversiteit te
behouden en te beschermen. Er ontstaat namelijk in toenemende mate ongewenste concurrentie tussen
honingbijen en wilde bijen, bijvoorbeeld in en rond natuurgebieden. Goede imkerpraktijken, methoden en
kennis helpen de Nederlandse imker om deze concurrentie te verminderen.
Een tweede doel van de interventies is om de gezondheid van honingbijen te waarborgen door imkers de

NL

405

NL

juiste kennis en methoden te bieden om effectief op te treden tegen ziekten en plagen als de Varroamijt,
Amerikaans Vuilbroed of de nieuwe bedreigingen als de Kleine Bijenkastkever. Aandacht voor deze
problemen en dreigingen is belangrijk voor het NSP.
Het derde doel is het faciliteren van bestuivingsdiensten door de honingbij. De Nederlandse honingbij kan
namelijk een belangrijke rol bij de bestuiving van gewassen en productie spelen. vormen. Ook hiervoor
zijn goede imkerijpraktijken en methoden noodzakelijk.
Een meer gedetailleerde beschrijving van de behoeften waar de geselecteerde interventies invulling aan
geven staan hieronder.
Interventie (a) adviesdiensten, technische bijstand, opleiding, voorlichting van en uitwisseling van beste
praktijken, onder meer via netwerkvorming, voor bijenhouders en bijenhoudersorganisaties geeft invulling
aan de volgende behoeften:
- de behoefte om de praktische implementatie van wetenschappelijke kennis over goede imkerijpraktijken
te vergroten. Specifiek kennis in relatie tot bijengezondheid, voedselbeschikbaarheid, biodiversiteit en/of
bestuivingsdiensten (inclusief directe en indirecte diensten die bij kunnen dragen aan de productie van
landbouwgoederen). Voorbeeldmiddelen die hiervoor kunnen worden ingezet zijn het opleiden van
bijgezondheidsspecialisten, imkers of richtsnoeren die imkers kunnen gebruiken;
- de behoefte voor meer praktijkkennis onder de bijenhouders (imkers) om tegen bedreigingen voor de
bijengezondheid op te treden. Dit betreft zowel opkomende als nieuwe bedreigen (varroamijt, de kleine
bijenkastkever en Amerikaans vuilbroed);
- de behoefte aan actuele wetenschappelijke kennis over het monitoren van bijengezondheid en aantallen
bijen zodat de bijenteeltsector beter in staat is om te reageren op bijensterfte (met name tijdens de winter)
en om effectief op te treden tegen (nieuwe) ziekten en/of bedreigingen;
- de behoefte om praktijkkennis over weerbare bijen en imkerijpraktijken door de bijenteeltsector op
verschillende niveaus te implementeren (bijvoorbeeld van niveau op individuele bij tot kolonieniveau);
- de behoefte aan kennis over de praktische en toepasbare mogelijkheden om de aantallen en/of specifieke
locaties van bijenkasten (of volken) te monitoren door de professionalisering van de bijenteeltsector en/of
het gebruik van nieuwe technologieën en/of digitalisering (bijvoorbeeld het bijdragen aan registratie van
bijenkorven) met als doel de lokale biodiversiteit en de gezondheid van bijen te garanderen;
Interventie (e) samenwerking met instanties die gespecialiseerd zijn in de uitvoering van
onderzoeksprogramma's op het gebied van de bijenteelt en de producten van de bijenteelt geeft invulling
aan de volgende behoefte:
De behoefte voor internationale wetenschappelijke samenwerking en nationale netwerkvorming. Onder
andere samenwerking tussen onderzoeksinstellingen met veel kennis maar die nu niet aan
kennisverspreiding doen en representatieve vertegenwoordigers op het gebied van de bijenteelt) om een
stevige kennisbasis te behouden en te zorgen dat kennis effectief naar bijenhouders (imkers) verspreidt;
8 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
Zijn groene box 2 maatregelen.
De interventie respecteert de vereisten van de WTO-overeenkomst. Specifiek paragraaf 2 (a) van bijlage II
omdat de interventie als doel heeft de bijenteeltsector te stimuleren en dus niet specifiek bijdraagt aan de
steun van product en dus los staan van marktprijzen en marktontwikkeling. Paragraaf 2 (a) betreft
onderzoek, met inbegrip van algemeen onderzoek, onderzoek in verband met milieuprogramma's en
onderzoeksprogramma's met betrekking tot bepaalde producten.

NL

406

NL

9 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Type gepland eenheidsbedrag

1.55.2.E.01 - Sectorale interventie bijenteelt (SIB) - Samenwerking onderzoeksprogramma's

Gemiddeld

Regio(‘s) Resultaatindicator(en)

Beschrijving
1.55.2.E.01 - Sectorale interventie bijenteelt (SIB) - Samenwerking onderzoeksprogramma's
Het budget om de interventies voor de bijenteelt te ondersteunen is gebaseerd op de geschatte omvang van de bijenteeltsector (aantal bijenhouders en
bijenvolken). Hiertoe wordt voor iedere lidstaat in de EU een vast bedrag per financieel jaar vastgesteld. Nederland krijgt €295172 toegekend. Er zijn twee
interventies gekozen. Onderzoeksinstellingen worden in de oproep gevraagd om in projecten aandacht te hebben voor zowel adviesdiensten aan imkers als
samenwerking/onderzoek. Daarom is besloten om (als inschatting) per interventie 50% van het bedrag toe te kennen. Op basis van uitgaven voor heeft
Nederland heeft gekozen voor maximaal 50% EU contributie (de nationale schil per interventie bedraagt dus maximaal €147586). Dit bedrag is gebaseerd
aan verstrekte subsidiegelden van de afgelopen jaren (voor het honingprogramma).
10 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Begrotingsjaar

1.55.2.E.01 Sectorale interventie bijenteelt
(SIB) - Samenwerking
onderzoeksprogramma's

Gepland eenheidsbedrag (Totale
Unie-uitgaven in EUR)
O.37 (eenheid: Acties)

85.086,00

Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale Unie-uitgaven
in EUR)

85.086,00

147.586,00 147.586,00 147.586,00 147.586,00 675.430,00

TOTAAL

Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)

170.172,00

295.172,00 295.172,00 295.172,00 295.172,00 1.350.860,00

Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale Unie-uitgaven
in EUR)
EU co-financing rate in %

85.086,00

147.586,00 147.586,00 147.586,00 147.586,00 675.430,00

NL

2023

407

2024

2025

2026

Totaal 2023
- 2027

Gepland eenheidsbedrag

2027

147.586,00 147.586,00 147.586,00 147.586,00

1,00

1,00

50,00

50,00

NL

1,00

50,00

1,00

50,00

1,00

50,00

5.3 Plattelandsontwikkelingsinterventies
ENVCLIM(70) - Milieu-, klimaatgerelateerde en andere beheersverbintenissen

I.70.1 - Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb)
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator

Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.70.1
Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb)
ENVCLIM(70) - Milieu-, klimaatgerelateerde en andere
beheersverbintenissen
O.14. Aantal hectaren (met uitzondering van bosbouw) en
aantal andere eenheden vallend onder milieu- of
klimaatgerelateerde verbintenissen die verder gaan dan de
verplichte vereisten
Generatievernieuwing: Nee
Milieu: Ja
Kortingstelsel ecoregeling: Nee
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal met regionale elementen
Code
NL
NLZ

Beschrijving
Nederland
Extra-Regio NUTS 1

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Waar welke steun wordt gegeven, wordt als volgt bepaald:
1. Het leefgebied wordt bepaald: in een gebied wordt het aantal (potentieel) aanwezige relevante
soorten/soortgroepen uit de Vogel- en Habitatrichtlijn aangegeven waarvoor agrarisch natuur- en
landschapsbeheer een bijdrage kan leveren. Bij de selectie van soorten is verder het zogenaamde
“itz”-criterium” toegepast: wat is de internationale relevantie, trend en nationale zeldzaamheid.
2. Indien wordt voldaan aan drempelwaarden (aantal soorten, aantallen/dichtheden per soort, aantal
vindplaatsen) wordt het leefgebied (sub maatregel: weidevogelbeheer, akkerfaunabeheer,
botanisch beheer, landschap of leefgebiedenbeheer en categorieën water en klimaat) in een
provinciaal natuurbeheerplan opengesteld voor het aanvragen van activiteiten passend binnen dit
leefgebied.
3. Het gaat hierbij om het stimuleren van activiteiten zoals beweiding, maaien, slootkantbeheer,
randenbeheer, ecologisch onderhoud van landschapselementen, extra vermindering van vermesting
(fosfaatuitmijning) en gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen. Met de overeenkomsten
waarin deze maatregelen en acties zijn vastgelegd, verbinden begunstigden zich tot het uitvoeren
van een of meer categorieën. Begunstigden zijn groepen van boeren en andere beheerders van
landbouwgrond, verenigd in een collectief.
4. Wateractiviteiten hebben naast een bijdrage aan een leefgebied, een bijdrage aan de doelen van de
Kaderrichtlijn water en de Nitraatrichtlijn. Bijvoorbeeld door het beheer van natuurvriendelijke
oevers, ecologisch beheer van (natte en droge) bufferzones, beheer van zuiveringsmoerassen e.d.
die emissie van nutriënten en bestrijdingsmiddelen tegengaan.
5. Bij de categorie Klimaat gaat het met name om klimaat adaptieve activiteiten, en tevens om
activiteiten die de uitstoot van broeikasgassen tegengaan en/of koolstofopslag in bodems
bevordert.
6. Door synergie te zoeken met andere gebiedsopgaven, daarbij allianties te zoeken met andere
gebiedspartijen, kan winst geboekt worden op het vlak van waterkwaliteit, de inrichting van
watersystemen en ten behoeve van het verhogen van het water conserverend gehalte van
landbouwgronden. Dit in lijn met het ‘Prioritized Action Framework’ Natura 2000.
Binnen NUTS1 worden op provinciaal niveau specifieke doelgerichte leefgebieden onderscheiden waar de

NL

408

NL

ANLB regeling van toepassing is. Voor biodiversiteit wordt daarbij gekeken naar de specifieke
doelsoorten. Voor het leefgebied water en klimaat worden ook specifieke gebieden aangewezen daar waar
de maatregelen het effectiefst zijn.
De tarieven van de activiteiten worden berekend rekening houdend met het verschil in extra kosten en
gederfde inkomsten. Voor bouwland wordt binnen NUTS1 onderscheid gemaakt naar de twee
regiogroepen, welke gebaseerd zijn op dominant bodemtype/bouwplan met de mogelijkheid dit verder
naar specifieke regio in te vullen.
•
Regiogroep 1: Veenkoloniën, Oostelijke Beekdalen en Ontginningen, Zuidelijke Beekdalen en
Ontginningen
•
Regiogroep 2: Bouwhoek en Hogeland, Noordelijk Weidegebied, Oldambt, Flevopolders, Westelijk
Holland, Zuidwestelijke Delta en Rivierenland
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO4 Bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering, onder meer door de uitstoot van broeikasgassen terug te
dringen en meer koolstof vast te leggen, en duurzame energie te bevorderen
SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en
lucht, onder meer door de afhankelijkheid van chemische middelen te verkleinen
SO6 Bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot
de instandhouding van habitats en landschappen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code
N.12

N.13
N.15
N.16
N.18
N.19

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

Klimaatmitigatie: lagere
broeikasgasemissies en grotere Categorie 1
koolstofvastlegging
Klimaatadaptatie: lagere
ecologische, economische
Categorie 2
schade en waterkwantiteit
Betere chemische en
biologische waterkwaliteit

Categorie 1

Versterkte natuurlijke
weerbaarheid en waterbergend Categorie 2
vermogen landbouwbodems
Meer en herstel van
Categorie 1
biodiversiteit
Behoud en herstel van
Categorie 1
(cultuur)landschappen

Ja

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.12 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen ter verbetering van de aanpassing
aan het klimaat
R.14 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen om emissies te beperken,
koolstofopslag te behouden en/of te verbeteren (met inbegrip van blijvend grasland, blijvende teelten met blijvende groene
bedekking, landbouwgrond in wetlands en veengebied)
R.19 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen die gunstig zijn voor
bodembeheer om bodemkwaliteit en biota te verbeteren (zoals minder grondbewerking, bodembedekking met gewassen,
vruchtwisseling met peulgewassen)
R.20 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen om de emissie van ammoniak te
verminderen
R.21 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen voor de kwaliteit van
waterlichamen
R.22 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen in verband met verbeterd
nutriëntenbeheer

NL

409

NL

R.23 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)vallend onder ondersteunde verbintenissen ter verbetering van de waterbalans
R.24 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde specifieke verbintenissen die leiden tot een
duurzaam gebruik van pesticiden ter vermindering van de risico's en effecten van pesticiden zoals de uitspoeling van pesticiden
R.31 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen ter ondersteuning van
biodiversiteitsbehoud en -herstel, met inbegrip van landbouwpraktijken met een hoge natuurwaarde
R.34 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen voor het beheer van
landschapselementen, met inbegrip van hagen en bomen

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Nederland heeft sinds 2016 een collectieve aanpak voor agro-milieu- en klimaatdiensten. Het primaire
doel is het duurzaam beheer van een leefgebied voor bedreigde diersoorten op landschapsniveau, met
name vogels maar ook bijvoorbeeld hamsters of een boomkikker. Het leefgebied is een groot
aaneengesloten gebied, met daarin een groot aantal agrarische bedrijven. Daarnaast is er een categorie met
watermaatregelen ten behoeve van de Kaderrichtlijn water en de Nitraatrichtlijn. Tevens wordt er met
ingang van 2023 een nieuwe categorie ingevoerd, genaamd klimaat. De werking van het stelsel is in 2020
geëvalueerd, wat heeft geleid tot wat kleinere aanpassingen, die in 2023 van kracht worden. De algemene
conclusie van de evaluatie was dat het stelsel goed werkt. De deelnamebereidheid onder de agrariërs in
Nederland neemt ook toe, veel collectieven kennen momenteel wachtlijsten. De collectieven zien
mogelijkheden om binnen de bestaande leefgebieden het beheer verder te optimaliseren en uit te breiden.
Daarnaast biedt de verbreding van het ANLb een kans om het areaal verder uit te breiden.
Gecertificeerde collectieven
De eindbegunstigde is een gecertificeerd agrarisch collectief. Dit is een vereniging met
rechtsbevoegdheid. Het certificaat wordt op basis van een programma van eisen verstrekt en ge-audit door
een onafhankelijke certificeringscommissie, ingesteld door de overheid. Het collectief is in haar juridische
entiteit van vereniging de ontvanger van de subsidie, en dus voor de overheid aan te merken als
eindbegunstigde. Het collectief betaalt vervolgens de leden die de daadwerkelijke uitvoering doen, de
grondbeheerders. De verantwoordelijkheden tussen het collectief en de agrariër of andere grondbeheerder
wordt vastgelegd in een privaatrechtelijk contract. Het collectief in zijn geheel bestaat uit
grondbeheerders, maar kan ook leden bevatten die niet grondbeheerder zijn.
Het collectieve stelsel bestaat uit twee hoofdprocessen:
1. Het hoofdproces om te komen tot een beschikking.
De beschikking is vooral gebaseerd op het natuurbeheerplan, het openstellingsbesluit en de
gebiedsaanvragen. Het is een tenderprocedure waarin een collectief aangeeft hoeveel hectares en
minimum/maximum beheerfuncties zij kan realiseren en voor welke prijs. Deze beheerfuncties samen
vormen een mozaïek dat de biodiversiteit en/of watermaatregelen ondersteunt. Het doel van de verbintenis
is om een bepaald aantal hectares leefgebied te realiseren. Het resultaat van dit proces is een bepaalde
minimale en maximale (100% - 115%) omvang te realiseren leefgebied, minimumeisen voor de
samenstelling van beheerfuncties en een afgesproken hectareprijs.
2. Het hoofdproces uitvoering en verantwoording van de beschikking.
Daar waar het vorige proces het doel heeft om te komen tot een afspraak tussen overheid en collectief over
een resultaatsubsidie, vastgelegd in de beschikking, heeft het proces van uitvoering en verantwoording
van de beschikking tot doel om vast te stellen dat het proces conform bestaande (Europese) wet- en
regelgeving is uitgevoerd en er geen sprake is van overcompensatie. Daarbij staat de beschikking centraal.
Een collectief moet altijd voldoen aan de beschikking. Daarnaast is het voor het collectief verplicht om al
haar beheeractiviteiten vast te leggen in een database die wordt beheerd door het Betaalorgaan. Deze
database behoort altijd actueel te zijn waardoor het Betaalorgaan op ieder gewenst moment kan
controleren of het beheer voldoet aan de beschikking. Deze database levert de brongegevens voor het

NL

410

NL

doorvoeren van administratieve controles en controles in het veld. Een collectief kan veranderingen
aanbrengen aan haar beheer. Deze flexibiliteit kan bestaan uit wijzigingen in activiteit, plaats en looptijd.
Veranderingen kunnen alleen worden doorgevoerd wanneer:
a) dit wordt gedaan nadat de informatie in de database is aangepast;
b) de verandering ecologisch is gemotiveerd.
Bedragen en steunpercentages
De uitbetaling aan het collectief wordt bepaald door een tender, en bestaat uit een hectareprijs voor het
beheer in het leefgebied. De uitbetaling is dus een resultaatsubsidie voor het realiseren van een hectare
leefgebied. Er kan meerdere malen per jaar een deelbetaling plaatsvinden.
De hectareprijs
In het stelsel wordt subsidie verleend per hectare leefgebied. Op basis van de doelen in een gebied worden
beheermozaïeken samengesteld bestaande uit de gewenste verhouding in omvang beheerfuncties en de
geprefereerde beheeractiviteiten. Het collectief koppelt aan deze beheerfuncties/-activiteiten een voor het
gebied realistisch bedrag per hectare. Dit bedrag per hectare voor het realiseren van een gebiedsspecifiek
leefgebied wordt opgenomen in de gebiedsaanvraag van het collectief. De overheid beoordeelt de
gebiedsaanvraag. Omdat de gebiedsaanvraag van elk collectief anders is (ander gebied, andere
beheerfuncties/activiteiten) zal de hectareprijs verschillen tussen de collectieven.
De maximaal uit te betalen vergoeding per activiteit en hectare
Er is dus sprake van een vaste maximaal uit te betalen vergoeding, zoals per activiteit aangegeven bij de
beschrijving hier onder van de verschillende leefgebieden/categoriën en opgenomen in de bijlage
koppeltabel ANLb. In de koppeltabel wordt ook onderscheid gemaakt tussen zand, klei en veengrond. De
maximale vergoeding van een activiteit is gekoppeld aan de grondsoort .
Deze maximale vergoedingen zijn veelal alleen mogelijk in combinatie met een andere activiteit, waarbij
het aangegeven bedrag de vergoeding is voor de combinatie van activiteiten. Bij de beschrijving van de
leefgebieden wordt ook aangegeven welke (clusters van) beheeractiviteiten er mogelijk zijn binnen een
beheerfunctie. Als in het Natuurbeheerplan bijvoorbeeld staat dat voor het leefgebied open grasland
minimaal 2% beheerfunctie ‘creëren nat biotoop’ verplicht is, dan betekent dit dat alle kruisjes
(beheeractiviteiten) binnen dit leefgebied met deze beheerfunctie mogelijk zijn. Dit houdt in dat er dus
verschillende groepen van beheeractiviteiten kunnen worden uitgevoerd, zoals plas-dras, hoog waterpeil
en bijvoorbeeld natuurvriendelijke oever. Per leefgebied of categorie geeft de koppeltabel dus tevens het
minimum aantal beheeractiviteiten aan die een collectief moet verrichten doordat het collectief met haar
uitgevoerde beheeractiviteiten minimaal het beheer moet voeren, binnen de in de beschikking opgenomen
beheerfuncties, zodat de hectareprijs is verantwoord.
In het ANLb onderscheiden we de volgende leefgebieden/categorieën:
• Open grasland: Het leefgebied open grasland bestaat uit open landschappen met overwegend
grasland, waarvan een substantieel deel uit vochtig en kruidenrijk grasland bestaat. Vaak is dit
leefgebied doorsneden met een fijnmazig netwerk van lijnvormige wateren: sloten, weteringen en
vaarten. Er kan in beperkte mate opgaande begroeiing aanwezig zijn, bijvoorbeeld in de vorm van
beplanting rond erven of bomenlanen.
De prioriteit bij het beheer ligt bij broedende weidevogels, maar ook wintergasten worden door dit
leefgebied bediend. Voor wat betreft de broedende weidevogels is Nederland internationaal gezien vooral
van belang voor de grutto, maar ook voor bijvoorbeeld de scholekster, slobeend en tureluur. Beheer voor
soorten van open grasland is gericht op het creëren en handhaven van een aantrekkelijk vestigingsbiotoop,
een rustperiode waarin veilig kan worden gebroed en kuikens voldoende voedsel kunnen vinden en veilig

NL

411

NL

opgroeien. Op die manier kan er voldoende nageslacht komen.
Binnen dit leefgebied zijn de volgende activiteiten subsidiabel:(de onderstaande tabellen zijn tevens
toegevoegd als bijlage (koppeltabel Anlb)

• Open Akker: Het leefgebied open akker bestaat uit landschappen met overwegend bouwland
waarin wordt voldaan aan de eisen die akkersoorten stellen. Bouwland bestaat uit akkers bebouwd
met gewassen zoals granen, aardappels of suikerbieten. De akkers zijn doorsneden met bermen,
sloten en meer of minder opgaande begroeiing. De belangrijkste ecologische eisen van
akkersoorten zijn: voldoende voedsel en veilige broedgebieden in de zomer en voldoende voedsel
en rustgebieden in de winter.
Binnen dit leefgebied zijn de volgende activiteiten subsidiabel:

Dooradering (landschap): Het leefgebied dooradering bestaat uit een breed scala aan opgaande en natte
landschapselementen met uiteenlopende dimensies.
De opgaande elementen bestaan uit o.a. bomenrijen, singels, struweel en ruigte. Kenmerkende doelsoorten
van zijn zowel soorten die voedsel in deze landschapselementen zelf vinden als broedvogels die er
broeden maar voedsel daarbuiten vinden (zomer en winter). De natte elementen bestaan uit watergangen
en poelen. De aanwezigheid van poelen en sloten is van belang voor het voorkomen van amfibieën en
libellen, en werken vaak als stapstenen. Met behulp van het ANLb kan onderhoud van
landschapselementen worden georganiseerd met als doel de instandhouding van deze elementen te

NL

412

NL

waarborgen en het creëren en behouden van voortplantingshabitat en rust, schuil- en foerageerplekken.
Binnen dit leefgebied zijn de volgende activiteiten subsidiabel:

• Categorie Water: Een groot deel van de landbouwpercelen in Nederland heeft een watergang als
grens. De oevers van de watergangen kunnen door aanpassing van het normale talud (vloeiender
overgang land-water bijvoorbeeld) veel diversiteit in flora en fauna bevatten en bijdragen aan de
waterkwaliteit. Ook het natuurvriendelijk schonen van watergangen draagt bij aan de
waterkwaliteit. Om in te spelen op veranderende klimaatomstandigheden is er daarnaast behoefte
aan mogelijkheden het water (tijdelijk) op een andere manier te beheren. Daarnaast worden
beheermaatregelen via de categorie Water ingezet om aan de fysisch chemische en biologische
maatlatten uit de Kaderrichtlijn Water (KRW) te voldoen.
Binnen deze categorie zijn de volgende activiteiten subsidiabel:

NL

413

NL

• Categorie Klimaat: Het gaat met name om waterberging, vasthouden van water en het opvangen
van waterpieken en verzilting. Daarnaast wordt er ingezet op het vastleggen van CO2 en het
reduceren van broeikasgassen. Het gaat hier met name om bodemmaatregelen. De categorie
klimaat draagt bij aan het behalen van doelen uit de nationale klimaatadaptatiestrategie, het
klimaatakkoord en de bossenstrategie.
Binnen deze categorie zijn de volgende activiteiten subsidiabel:

Om zo effectief mogelijk gebruik te maken van de beschikbare middelen, maakt Nederland geen gebruik
van algemeen geformuleerde verplichtingen, maar zet Nederland bij alle sub-interventies gericht
(targeted) activiteiten in voor de leefgebieden.
Hoe wordt het subsidiebedrag bepaald, een rekenvoorbeeld:
Het collectief legt op peildatum (15 mei) vast op welke hectares beheer is gevoerd. Het subsidiebedrag is
gelijk aan het aantal hectares waarop beheer is gevoerd maal de hectareprijs, tenzij het aantal hectares met
beheer groter is dan het maximum in de subsidie. In dit laatste geval is het maximale subsidiebedrag wat
in de beschikking staat het subsidiebedrag.
Vervolgens wordt er door het betaalorgaan een interne rekensom gemaakt van de maximaal uit te betalen
vergoeding per hectare op basis van de maximaal uit te betalen vergoeding per (combinatie van)
beheeractiviteit. Uit de rekensom van het aantal hectares van alle beheeractiviteiten resulteert de totale
maximaal uit te betalen vergoeding voor het leefgebied. Het collectief moet minimaal de
beheeractiviteiten uitvoeren die uitbetaling van de hectareprijs rechtvaardigen. Zolang het totale
maximumbedrag groter of gelijk is aan het bedrag dat het collectief voor dat jaar via het betaalverzoek
heeft aangevraagd (aantal hectares * afgesproken hectareprijs), kan aangetoond worden dat er in dat
beheerjaar voldoende leefgebied is gerealiseerd en dat het verstrekte jaarbedrag niet het toegestane
maximum overschrijdt. Het aangevraagde bedrag zal worden uitbetaald. Hierna volgt een voorbeeld om
het bovenstaande te verduidelijken:
Rekenvoorbeeld

NL

414

NL

• Op grond van de beschikking mag het collectief jaarlijks met minimaal 900 ha en maximaal 1000 ha
deelnemen. De afgesproken prijs is € 350,- per ha. Het maximaal te verlenen subsidiebedrag over het
gehele 6-jarige tijdvak is dan € 2.100.000,- (1000 ha * € 350,- per ha * 6 jaar). Er kan dus per jaar nooit
meer dan € 350.000,- worden uitbetaald;
• Het collectief doet in 2016 een betaalverzoek voor 950 ha. Het maximale jaarbedrag is daarmee €
332.500,-;
• Bij het beoordelen van het betaalverzoek maakt het Betaalorgaan, uitgaande van de verantwoording op
het betaalverzoek en na verwerking van administratieve en fysieke controles, een rekensom op basis van
de maximale uit te betalen vergoeding. Er blijkt bijvoorbeeld het volgende gerealiseerd te zijn:
550 ha * beheeractiviteit A à € 100,- per ha
=
€ 55.000,150 ha * beheeractiviteit B à € 225,- per ha
=
€ 33.750,50 ha * beheeractiviteit C à € 2.000,- per ha
=
€ 100.000,200 ha * beheeractiviteit D à € 1.000,- per ha
=
€ 200.000,---------------------------------------------------------------------------------- +
950 ha * maximaal uit te betalen vergoeding
=
€ 388.750,Omdat de maximaal uit te betalen vergoeding (€ 388.750,-) hoger ligt dan het bedrag dat het collectief
vraagt (€ 332.500,-), is er een financiële buffer van € 56.250,-. Het aangevraagde subsidiebedrag
(€332.500,-) kan worden uitbetaald.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
De eindbegunstigde is een gecertificeerd agrarisch collectief. Dit is een vereniging met
rechtsbevoegdheid. Het certificaat wordt op basis van een programma van eisen verstrekt en ge-audit door
een onafhankelijke certificeringscommissie, ingesteld door de overheid. In het certificaat is opgenomen
dat de deelnemende landbouwers en andere grondbeheerders gezamenlijk subsidie krijgen voor de
beheeractiviteiten die op hun grond worden uitgevoerd, en zij gezamenlijke verantwoordelijkheid zijn
voor een EU-conforme realisatie van de afgesproken prestaties van het collectief zoals vastgelegd in de
beschikking. Het collectief is in haar juridische entiteit van vereniging de ontvanger van de subsidie, en
dus voor de overheid aan te merken als eindbegunstigde. Het collectief betaalt vervolgens de leden die de
daadwerkelijke uitvoering doen, de grondbeheerders. De verantwoordelijkheden tussen het collectief en
de agrariër of andere grondbeheerder wordt vastgelegd in een privaatrechtelijk contract. Het collectief in
zijn geheel bestaat uit grondbeheerders, die elk afzonderlijk in aanmerking kunnen komen voor
inkomensondersteuning en ecoregeling uit de 1e Pijler van het GLB, en kan ook leden bevatten die niet
grondbeheerder zijn.
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
De instapeisen zijn de algemene EU-voorwaarden, met daarnaast aanvullende voorwaarden.
Grondgebonden steun voor agro-milieu- en klimaatdiensten wordt alleen gegeven aan gecertificeerde
collectieven op gronden die zijn aangewezen in het Provinciale natuurbeheerplan. Tevens wordt in dit
plan aangegeven welke leefgebieden / categorie water/klimaat binnen die gebieden mogelijk zijn. Voor
elk aldus aangewezen gebied wordt door de overheid een doelstelling geformuleerd en een financieel
kader gesteld. Daarnaast behoort de oppervlakte waarvoor subsidie wordt gegeven bij het Betaalorgaan
geregistreerd te zijn als landbouwgrond.

Het collectief stelt binnen de bovenstaande contouren een beheerplan op. In dit beheerplan van het
collectief is ten aanzien van elk leefgebied en de categorie water een gezamenlijke aanpak vastgelegd
tussen agrariërs andere landgebruikers, evt. samen met terreinbeheerders. Door deze gezamenlijke aanpak
op planmatige wijze uit te voeren vindt een uitgekiend beheer plaats en wordt de effectiviteit van
beheermaatregelen verhoogd. Dit beheer moet leiden tot een aantrekkelijk vestigingsbiotoop. In dit
beheerplan wordt exact aangegeven welk beheer waar plaatsvindt. Jaarlijks wordt het beheerplan achteraf
getoetst door de overheid, en bepaald of het heeft voldaan aan de eisen voor ecosysteemdiensten in de
beschikking.

NL

415

NL

Het Natuurbeheerplan geeft invulling aan de natuur- en landschapsbeleid van de Europese Unie, het Rijk,
de provincie en het waterschap. In dit plan worden de beleidsdoelen en criteria beschreven. Hieraan zullen
de gebiedsaanvragen van de agrarische collectieven worden getoetst.
In het NBP is beschreven welke beleidsdoelen zijn vastgelegd, de begrensde gebieden, hoe tot de
begrenzing is gekomen en waar het gebied idealiter aan moet voldoen. Voor het agrarisch natuur- en
landschapsbeheer wordt het behoud van 68l soorten die van internationaal belang zijn. Per agrarisch
leefgebied zijn een aantal soorten genoemd, duiding van de soorten is eveneens te vinden via het rapport
“65 kansrijke gebieden voor agrarisch natuurbeheer” (RAP 2013). Naast deze soorten kan de provincie
ook extra aandacht geven aan soorten die specifiek voor die provincie van belang zijn.
Om de gewenste ecologische effectiviteit te bereiken zijn bij het begrenzen van de agrarische leefgebieden
keuzes gemaakt. De provincie heeft een aantal instapcriteria gehanteerd om te komen tot de begrenzing.
Het gaat hier onder andere om criteria t.a.v. de aanwezigheid doelsoorten en dichtheden van doelsoorten,
voldoende openheid, omvang en connectiviteit, draagvlak, synergie met andere doelen, beleidskaders en
financiën. Voor elk aldus aangewezen gebied wordt door de overheid een doelstelling geformuleerd en
een financieel kader gesteld. Daarnaast behoort de oppervlakte waarvoor subsidie wordt gegeven bij het
Betaalorgaan geregistreerd te zijn als landbouwgrond.
Collectieven kunnen dan alleen voor deze begrensde gebieden een gebiedsaanvraag doen.
De instapcriteria zijn de minimale criteria waaraan een gebiedsaanvraag moet voldoen. De
gebiedsaanvragen zullen eenmalig (bij aanvang) aan deze criteria worden getoetst door de provincie. (zie
onderstaande tabel) Voor het zoekgebied Water en Klimaat zijn geen instapcriteria opgesteld. Wel worden
er samen met de waterschappen afspraken gemaakt over de inzet voor de categorie water. Hierbij wordt
bijvoorbeeld gekeken naar de afspoeling van fosfaat, gewasbeschermingsmiddelen en de KRW-doelen.
De categorie klimaat wordt per 2023 opgenomen in de provinciale beheerplannen. De categorie Klimaat is
gericht op klimaatbeheermaatregelen die CO2-vastlegging, het verminderen van broeikasgassen en het
vasthouden en vertraagd afvoeren van water als doelstelling hebben. Deze doelstelling is opgesplitst in
klimaatmitigatie en klimaatadaptatie. In overeenstemming tussen de provincie, waterschappen en de
agrarische collectieven wordt hier in de looptijd van het GLB-NSP nadere invulling aan worden gegeven.
Tabel x: instapcriteria voor oppervlakte en broedparen

Open
Grasland

NL

Aanwezighei
d doelsoorten
Omvang
(komen de
gebied
relevante
soorten voor)
Minimaal 10
broedparen
van grutto per Minimaal 100
ha
100 ha óf
minimaal 50 samenhangen
de beheerde
broedparen
van de soorten oppervlakte
waarop
grutto,
leefgebied
tureluur,
open grasland
kieviet en
aanwezig is,
scholekster
samen per 100 of het gebied
is als
ha, of
weidevogelpar
Minimaal 30 el
broedparen
aangewezen.
van de
kritische
416

NL

soorten
(grutto,
tureluur,
veldleeuwerik,
graspieper,
gele
kwikstaart,
slobeend,
kuifeend,
wulp,
watersnip,
kwartel,
tafeleend,
zomertaling,
wintertaling,
witte
kwikstaart,
kluut,
knobbelzwaan
, krakeend,
bergeend en
patrijs) samen
per 100 ha.
In het gebied
of de directe
omgeving
Akkerbouwge
komt 1 van de
bied van
volgende
tenminste 250
soorten voor:
Open
hectare,
patrijs, kievit,
waarbinnen de
Akkerland
scholekster,
beheerde
grauwe
clusters
kiekendief,
liggen.
veldleeuwerik,
kneu, of gele
kwikstaart.
Er komt
minimaal 1
van de
doelsoorten
voor in het
gebied of het
gebied ligt
binnen het
Dooradering verspreidingsg
ebied van de
betreffende
soort(en)
Minimaal 1
van de
doelsoorten is
recent
(maximaal 2

NL

417

NL

jaar geleden)
vastgesteld in
het gebied óf
de
biotoopomsta
ndigheden zijn
optimaal
aanwezig voor
minimaal één
van de
doelsoorten én
er zijn
bronpopulatie
s van die soort
aanwezig op
een voor de
betreffende
soort te
overbruggen
afstand
Ecologische toets gebiedsaanvraag
Om de gewenste effectiviteit te bereiken heeft de provincie kwaliteitscriteria geformuleerd die gesteld
worden aan het habitat/leefgebied van de soorten. Het gaat hier om criteria die gesteld worden aan de
beheerde oppervlakte. Deze criteria zijn van belang bij het uitwerken van de gebiedsaanvraag door de
collectieven.
Per leefgebied is aangegeven voor welke gidssoorten de provincie zich specifiek wil inzetten. Maatregelen
gericht op deze soorten hebben prioriteit. Van de voor deze soorten genomen maatregelen zullen diverse
andere, vaak wat algemenere soorten ook profiteren. Het is belangrijk om de beheermaatregelen aan te
laten sluiten op de ecologische vereisten van de voorkomende soorten en hierin zo nodig gericht keuzes te
maken op welke soorten het beheer zich specifiek richt.
Monitoring
De monitoring is geborgd in de jaarcyclus (plan do check act) die collectieven uitvoeren op het ANLb
beheer en dit rapporteren in de voortgangsrapportage aan de provincies. Deze rapportage wordt besproken
en waar nodig wordt bijgestuurd door de provincies op de te behalen doelen uit het NBP.Naast de
monitoring door de collectieven vindt er beleidsmonitoring plaats door de provincies hiervoor is een
landelijk meetnet opgezet. De uitkomsten worden meegenomen in de gesprekken tussen provincie en
collectief.
Het collectief stelt binnen de bovenstaande contouren een beheerplan op. In dit beheerplan van het
collectief is ten aanzien van elk leefgebied en de categorie water een gezamenlijke aanpak vastgelegd
tussen agrariërs andere landgebruikers, evt. samen met terreinbeheerders. Door deze gezamenlijke aanpak
op planmatige wijze uit te voeren vindt een uitgekiend beheer plaats en wordt de effectiviteit van
beheermaatregelen verhoogd. Dit beheer moet leiden tot een aantrekkelijk vestigingsbiotoop. In dit
beheerplan wordt exact aangegeven welk beheer waar plaatsvindt. Jaarlijks wordt het beheerplan achteraf
getoetst door de overheid, en bepaald of het heeft voldaan aan de eisen voor ecosysteemdiensten in de
beschikking.
Het collectief behoort rekening te houden met de onderstaande randvoorwaarden:

NL

418

NL

• terrein moet voldoen aan de eisen behorend bij de categorie;
• geen cumulatie van subsidie met hetzelfde doel;
• categorieën moeten passen bij voor het gebied nagestreefde doelen.
Indien meerdere collectieven operationeel zijn in een gebied die opgeteld meer subsidie aanvragen dan het
vastgestelde totale subsidieplafond voor een leefgebied, kan er sprake zijn van een tender. Gezien de
gebiedsgerichtheid van de aanvragen komt dit niet vaak voor. Ingeval van tendering wordt voor de
deskundige-beoordeling van aanvragen de volgende werkwijze gehanteerd:
1. Indien meerdere subsidieaanvragen voor dezelfde percelen binnen een leefgebied zijn ingediend, wordt
een aanvraag geselecteerd door te bepalen welke aanvraag het meest ecologisch effectief wordt
uitgevoerd;
2. Indien de subsidieaanvragen het vastgestelde subsidieplafond voor het leefgebied te boven gaan, wordt
voor het bepalen van de onderlinge rangschikking voor de verdeling van de subsidie een afweging
gemaakt op basis van de volgende criteria:
a) de dekkingsgraad (mate van deelnemende percelen in een gebied);
b) de kwaliteit van beheer;
c) intensiteit van beheer.
Indien de aanvragen als gelijkwaardig worden beoordeeld, wordt de onderlinge rangschikking van die
aanvragen bepaald door de hectareprijs, waarbij de aanvraag met de laagste hectareprijs hoger wordt
gerangschikt.
Afgegeven beschikkingen kunnen jaarlijks worden uitgebreid tot maximaal 20% van de oorspronkelijk
aangevraagde oppervlakte. Indien de gewenste uitbreiding hoger is dan 20% behoren de beschikkingen te
worden ontbonden, en hernieuwd voor 6 jaar beschikt. Daarnaast wordt collectieven de mogelijkheid
geboden om vanaf 2023 de huidige beschikking te ontbinden, en een nieuwe beschikking aan te gaan,
onder dan geldende GLB-voorwaarden.
Specifieke subsidiabiliteit in verband met de regio’s, voor elke betrokken regio, indien nodig
n.v.t.
O14 Welk areaal komt in aanmerking?
Voor het GLB-plan gedefinieerd landbouwareaal
Landbouwgrond met inbegrip van landbouwareaal of verder
Niet-landbouwgrond
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
Lijst van relevante GLMC en RBE
Code

Beschrijving

GAEC01

Instandhouding van blijvend grasland op basis van een
verhouding blijvend grasland ten opzichte van het
landbouwareaal op nationaal, regionaal, subregionaal niveau of
op het niveau van groepen bedrijven of individuele bedrijven,
dit alles ten opzichte van het referentiejaar 2018. Maximale
daling van 5 % ten opzichte van het referentiejaar.

GAEC02

Bescherming van wetlands en veengebieden

GAEC04

Het aanleggen van bufferstroken langs waterlopen

GAEC06

Minimale bodembedekking om in de meest kwetsbare perioden
kale grond te voorkomen

GAEC08

Minimumaandeel landbouwareaal dat gewijd is aan nietproductieve oppervlakten of elementen. Minimumaandeel van

NL

419

NL

GAEC09

ten minste 4 % van het bouwland op bedrijfsniveau dat
bestemd is voor niet-productieve gebieden en elementen, met
inbegrip van braakliggend land. Ingeval een landbouwer zich er
in het kader van een uitgebreide ecoregeling overeenkomstig
artikel 31, lid 6 bis, toe verbindt ten minste 7 % van zijn
bouwland te bestemmen voor niet-productieve arealen en
elementen, braakliggend land inbegrepen, wordt het aan de
naleving van deze GLMC toe te rekenen aandeel beperkt tot
3 %. Minimumaandeel van ten minste 7 % van het bouwland
op bedrijfsniveau indien dit ook vanggewassen of
stikstofbindende gewassen omvat die geteeld worden zonder
gebruikmaking van gewasbeschermingsmiddelen, waarvan 3 %
braak ligt of niet-productieve elementen zijn. De lidstaten
dienen voor vanggewassen de wegingsfactor 0,3 te hanteren.
Behoud van landschapselementen. Verbod op het snoeien van
heggen en bomen in de vogelbroedperiode. Facultatief,
maatregelen om invasieve plantensoorten te voorkomen.
Verbod op het omzetten of ploegen van blijvend grasland dat is
aangewezen als ecologisch kwetsbaar blijvend grasland in
Natura 2000-gebieden

SMR02

Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991
inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door
nitraten uit agrarische bronnen: artikelen 4 en 5

SMR03

Richtlijn 2009/147/EG van het Europees Parlement en de Raad
van 30 november 2009 inzake het behoud van de vogelstand:
artikel 3, lid 1, artikel 3, lid 2, punt b), en artikel 4, leden 1, 2
en 4

SMR04

Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de
instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en
fauna: artikel 6, leden 1 en 2

SMR05

Verordening (EG) nr. 178/2002 van het Europees Parlement en
de Raad van 28 januari 2002 tot vaststelling van de algemene
beginselen en voorschriften van de levensmiddelenwetgeving,
tot oprichting van een Europese Autoriteit voor
voedselveiligheid en tot vaststelling van procedures voor
voedselveiligheidsaangelegenheden: artikelen 14 en 15, artikel
17, lid 1 en artikelen 18, 19 en 20

SMR11

Richtlijn 98/58/EG van de Raad van 20 juli 1998 inzake de
bescherming van voor landbouwdoeleinden gehouden dieren:
artikel 4

Lijst van relevante verplichte nationale normen
Voor het bepalen van de baseline voor de berekening van vergoeding is achting genomen van de volgende
nationale standaarden:
• art. 11.37 lid 1 Besluit activiteiten leefomgeving (verbod op zonder vergunning doden, vangen of
verontrusten soorten Vogelrichtlijn en verbod op verstoren van hun nesten);
• art. 11.46 lid 1, onderdeel e, van het Besluit activiteiten leefomgeving (verbod op zonder
vergunning plukken, houden of verhandelen plantensoorten Habitatrichtlijn/Verdrag van Bern);
• art. 11.54 lid 1, onderdeel c, van het Besluit activiteiten leefomgeving (verbod op het zonder
vergunning plukken, houden of verhandelen bepaalde vaatplanten);
• art. 7 t/m 12 Meststoffenwet in samenhang met de artt. 24 t/m 34 Uitvoeringsregeling
Meststoffenwet (gebruiksnormen);
• art. 4, leden 1 en 2, Besluit gebruik meststoffen (toegestane periode uitrijden);
• art. 3:78 lid 2 in samenhang met de art. 3:84 en 3:85 Activiteitenbesluit milieubeheer (meststoffen
i.r.t. teeltvrije zone);
• art. 7, 8, onderdelen b en c, 10, 11, 12, tweede t/m vijfde lid, Meststoffenwet in samenhang met de
art. 28 t/m 34 Uitvoeringsregeling Meststoffenwet (stikstof- en fosfaatgebruiksnorm);
• art. 3b Besluit gebruik meststoffen (toegestane periode uitrijden);

NL

420

NL

• art. 3:78 lid 1 in samenhang met de artt. 3:78a t/m 3:83 Activiteitenbesluit milieubeheer
(gewasbeschermingsmiddelen i.r.t. teeltvrije zone);
• art. 20 lid 1 Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden in samenhang met art. 55, eerste en
tweede volzin van Vo. 1107/2009 (overtreding van de verordening);
• art. 2.2 Uitvoeringsregeling rechtstreekse betalingen GLB (minimumactiviteit om landbouwgrond
in een voor begrazing of teelt geschikte staat te houden);
• art. 8a lid 1, onderdeel a, Besluit gebruik meststoffen in samenhang met art. 5 lid 1
Uitvoeringsregeling gebruik meststoffen (verplicht vanggewas na teelt maïs op zand- en
lössgrond);
• artikel 3.1 lid 1, onderdeel b, en bijlage 4, paragraaf 5, van de Uitvoeringsregeling rechtstreekse
betalingen GLB (snoeiverbod gedurende de periode 15 maart t/m 15 juli of als broedende vogels
aanwezig zijn);
• art. 2.2 Uitvoeringsregeling rechtstreekse betalingen GLB (minimumactiviteit om landbouwgrond
in een voor begrazing of teelt geschikte staat te houden);
• art. 11.54 lid 1, onderdeel c, van het Besluit activiteiten leefomgeving (verbod op het zonder
vergunning plukken, houden of verhandelen bepaalde vaatplanten);
• art. 4b Besluit gebruik meststoffen (Vernietigen graszode);
• art. 2.16 Uitvoeringsregeling rechtstreekse betalingen GLB? (Verplichting weer omzetten naar
blijvend grasland);
• art. 2.15 Uitvoeringsregeling rechtstreekse betalingen GLB (Natura 2000-gebieden);
• art. 2.2 Uitvoeringsregeling rechtstreekse betalingen GLB (minimumactiviteit om landbouwgrond
in een voor begrazing of teelt geschikte staat te houden);
• art. 11.129 Besluit activiteiten leefomgeving (verbod houtopstanden te vellen zonder
herbeplanting, m.u.v. periodiek vellen griend- en hakhout);
• artikel 3.1 lid 1, onderdeel b, en bijlage 4, paragraaf 6, onderdeel B, van de Uitvoeringsregeling
rechtstreekse betalingen GLB (snoeiverbod gedurende de periode 15 maart t/m 15 juli of als
broedende vogels aanwezig zijn);
• artikel 3.1 lid 1, onderdeel b, en bijlage 4, paragraaf 5, van de Uitvoeringsregeling rechtstreekse
betalingen GLB.
In de bijlage koppeltabel ANLb is per activiteit de baseline toegelicht. De baseline wordt aangepast, bij
wijziging van regelgeving.
Verband tussen GLMC, RBE, nationale normen en de interventie
In de onderstaande tabel is per activiteit aangegeven welke baseline van toepassing zijn voor het bepalen
van de vergoeding, en waarvoor dus geen vergoeding wordt gegeven. De vergoeding bestaat uit
inkomensderving, daadwerkelijk gemaakte kosten en transactiekosten die verder gaan dan de voor de
activiteit relevante baseline. De maximale vergoedingen, zoals toegepast voor activiteiten bij het ANLb
zijn altijd lager of gelijk dan de maximale vergoedingen die volgen uit de berekeningsmethode. Wanneer
er sprake is van een overtreding van een conditionaliteit die als basis dient voor een maximale vergoeding
bij een activiteit binnen het ANLb, wordt daar waar deze overtreding van toepassing is, geen vergoeding
betaald voor de activiteit.

NL

421

NL

Deze tabel is tevens opgenomen in de bijlage koppeltabel ANLb.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
GBCS
Niet-GBCS

GBCS-deel
Soort betaling
eenheidskosten op basis van aanvullende kosten en gederfde inkomsten
transactiekosten inbegrepen
eenmalige betaling
vaste bedragen
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
Financiële allocatie
Het totaalbudget voor de maatregel was in 2021 circa 80 miljoen (ELFO-financiering en nationale
cofinanciering). Onderstaande tabel toont de verdeling van ha en bedragen per leefgebied:

In het GLB-NSP wordt er ingezet op de optimalisatie van beheer in de bestaande leefgebieden en komt er

NL

422

NL

extra inzet voor water en klimaatmaatregelen. Ook komt er meer aandacht voor boerenlandvogels door
naast het bestaande ANLb in te zetten op 18-26 kerngebieden van 1000 ha. In deze gebieden wordt
ingezet op intensief beheer voor weidevogels, dat een grotere doorwerking heeft op de agrarische
bedrijfsvoering. Dit houdt in dat in deze gebieden 40-70% van het areaal zal bestaan uit kruidenrijk
grasland. Hierdoor zal het gemiddeld ha bedrag voor open grasland gaan toenemen tot €570,-/ha. Naast
extra inzet op weidevogels wordt ingezet op akkervogels door het beheer in leefgebied open akker uit te
breiden naar ruim 10.000ha. De leefgebieden natte en droge dooradering worden samengevoegd tot een
leefgebied dooradering. Hiermee wordt gehoor gegeven aan de aanbeveling uit de evaluatie ANLb uit
2021. Door de samenvoeging ontstaat er een ander gemiddeld bedrag per ha voor dit leefgebied. Dit
bedraagt €2058/ ha (gebaseerd op verhouding binnen de huidige leefgebieden). Uit de
optimalisatieplannen van de agrarische collectieven, opgesteld in 2019, blijkt dat er veel
groeimogelijkheden zijn voor beheer binnen dooradering. Een groei naar 15.000 ha is wenselijk. Het
streven is om de categorie water en de nieuwe categorieën klimaat mitigatie en klimaatadaptatie samen te
laten groeien naar 15.000 ha. Voor de beide categorieën klimaat wordt vooralsnog uitgegaan van
eenzelfde gemiddeld ha bedrag als bij de categorie water.
Door bovengenoemde extra inzet zal het ANLb in de komende GLB groeien van ruim 100.000 ha naar
130.000 ha. Het budget zal hierdoor stapsgewijs groeien van 100 mln. in 2023 naar 120 mln in 2025.
Daarnaast neemt het gemiddeld subsidiebedrag toe, van nu €784,42/ha naar €925,00/ha.
In de onderstaande tabel is de prognose nader uitgewerkt:

Berekeningsmethode
De betaling wordt verantwoord met inzet van voor 100% van de inkomensderving, daadwerkelijk
gemaakte kosten en 30% transactiekosten, op basis van de berekening van vergoedingen zoals hieronder is
toegelicht bij berekeningsmethode.
In het GLB-NSP wordt er ingezet op de optimalisatie van beheer in de bestaande leefgebieden en komt er
extra inzet voor water en klimaatmaatregelen. Ook komt er meer aandacht voor boerenlandvogels door
naast het bestaande ANLb in te zetten op 36 kerngebieden van 1000 ha. De uitvoering wordt gefaseerd
ingezet in 3 golven. In 2022/2023 wordt er al een start gemaakt in 13 gebieden. In 2023 zal via het GLBNSP een vervolg worden geven aan een aantal extra gebieden.
In het NSP is nog niet genoeg beheerbudget gereserveerd om alle benodigde gebieden van optimaal
beheer te kunnen voorzien. Vanuit het NPLG wordt voor de doelen uit de Vogelhabitat Richtlijn (VHR
doelen) en de PAF doelen, extra en aanvullend beheergeld beschikbaar gesteld vanaf 2024/2025.
Daarnaast gaat het Aanvalsplan Grutto er ook vanuit dat na deze NSP periode er nog steeds een verdere
doorontwikkeling van de gebieden zal zijn tot het benodigde aantal, dus ook na 2027 een verdere groei.
Nadere informatie via Aanvalsplan Grutto | (gruttoaanvalsplan.nl)

NL

423

NL

In deze gebieden wordt ingezet op intensief beheer voor weidevogels, dat een grotere doorwerking heeft
op de agrarische bedrijfsvoering. Dit houdt in dat in deze gebieden 40-70% van het areaal zal bestaan uit
kruidenrijk grasland. Hierdoor zal het gemiddeld ha bedrag voor open grasland gaan toenemen tot €570,/ha. Naast extra inzet op weidevogels wordt ingezet op akkervogels door het beheer in leefgebied open
akker uit te breiden naar ruim 10.000ha. De leefgebieden natte en droge dooradering worden
samengevoegd tot een leefgebied dooradering. Hiermee wordt gehoor gegeven aan de aanbeveling uit de
evaluatie ANLb uit 2021. Door de samenvoeging ontstaat er een ander gemiddeld bedrag per ha voor dit
leefgebied. Dit bedraagt €2058/ ha (gebaseerd op verhouding binnen de huidige leefgebieden). Uit de
optimalisatieplannen van de agrarische collectieven, opgesteld in 2019, blijkt dat er veel
groeimogelijkheden zijn voor beheer binnen dooradering. Een groei naar 15.000 ha is wenselijk. Het
streven is om de categorie water en de nieuwe categorieën klimaat mitigatie en klimaatadaptatie samen te
laten groeien naar 15.000 ha. Voor de beide categorieën klimaat wordt vooralsnog uitgegaan van
eenzelfde gemiddeld ha bedrag als bij de categorie water.
Door bovengenoemde extra inzet zal het ANLb in de komende GLB groeien van ruim 100.000 ha naar
130.000 ha. Het budget zal hierdoor stapsgewijs groeien van 100 mln. in 2023 naar 120 mln in 2025.
Daarnaast neemt het gemiddeld subsidiebedrag toe, van nu €784,42/ha naar €925,00/ha.
Het ANLb is een deel van de invulling voor de agro-milieu opgave in Nederland. De inzet via de generiek
beschikbare ecoregeling moet hierbij nog opgeteld worden. Nederland gaat uit van 80% deelname door de
Nederlandse boeren op een totaal areaal van 1.5 mln ha landbouwgrond. Het areaal voor deelnemende
boeren wordt 1.2 mln ha voor de ecoregeling. Binnen de ecoregeling is ca. 30% van de grondgebonden
maatregelen gericht op biodiversiteit. Dat zou betekenen dat binnen de ecoregeling 36.000 ha. aan
biodiversiteitsversterkende maatregelen binnen het landbouwareaal gerealiseerd wordt. Samen met de
groei van 30.000 ha zwaardere maatregelen binnen het ANLb wordt het totaal areaal agromilieu
maatregelen ingeschat op 66.000 ha.
Berekeningsmethode
De berekeningswijze voor vergoedingen is gelijk aan de berekeningswijze tijdens eerdere GLB-periodes,
en is gelijk voor zowel de ecoregeling (art 31 SPV) als het Agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Deze
berekeningswijze is in 2021 geactualiseerd. In bijlage Eco1a (zie eco-regelingen) zijn de methodiek en
referenties van de berekeningen toegelicht, in bijlage Eco1b (zie eco-regelingen) is de berekeningswijze
toegelicht voor zowel de ecoregeling als het Agrarisch natuur- en landschapsbeheer.
Uitgangspunt van de berekening van het maximaal toegestane steunbedrag is een vergoeding op basis van
extra kosten, gederfde inkomsten en een vergoeding voor transactiekosten. Voor de inkomstenderving is
uitgegaan van de productiederving als gevolg van het uitvoeren van beheermaatregelen, de toename van
arbeid en het saldo van exploitatie (opbrengsten minus kosten) van alle gewassen die door de
beheermaatregelen worden beïnvloed. De inkomstenderving als gevolg van de ecoregeling wordt
berekend aan de hand van gegevens van het praktijkonderzoek. Daarbij wordt de situatie met een
beheersubsidie vergeleken met een referentiebedrijf onder optimale omstandigheden. Nederland is een vrij
klein land, waardoor er voor gekozen is dit als één regio te zien, met een referentiebedrijf per
grondgebruik. Wel heeft Nederland voor bouwland verschillende vergoedingen voor klei- en zandgrond.
De berekende vergoeding neemt alleen kosten in beschouwing die verder gaan dan de baseline. De
vergoedingen worden door een onafhankelijk werkgroep namens het betaalorgaan berekend. Gegevens
worden altijd op actuele onderzoeksgegevens gebaseerd en de berekeningen worden altijd doorgesproken
met de onderzoekswereld. Voor het NSP is een technisch-economische werkgroep (TEWG) ingesteld die
minimaal 1x per jaar de vergoedingen toetst aan de wetenschappelijke onderbouwingen waarmee een
onafhankelijke wetenschappelijke toets geformaliseerd is.
De TEWG bestaat uit vertegenwoordigers van Wageningen UR te weten: WEnR, WEcR en ASG, PPO.
Deze TEWG adviseert het betaalorgaan op welke wijze de tarieven in de rekensystemen voor de
vergoedingen moeten worden aangepast. Daarbij wordt gebruikt gemaakt van de wetenschappelijke

NL

424

NL

gegevensverzamelingen van Wageningen UR. Deze gegevensverzameling is in 2021 geactualiseerd. De
herziende tarieven zijn gebaseerd op twee jaarlijks gemiddelde. Gekozen is voor een twee jaarlijks
gemiddelde om de invloed van sterke prijsfluctuaties op de vergoedingen te verminderen. Voor arbeid
geld het tarief zoals vermeld in de CAO Bosbouw en tarief agrarische bedrijfsverzorging. Het gaat om de
volgende relevante tarieven:
• KVEM
• Kunstmest
• Arbeid
• Opbrengstprijzen akkerbouw
• Machines en werktuigen
De opbrengstderving, die de uitvoering van een submaatregel met zich meebrengt, is de resultante van één
van de volgende gebruiksbepalingen, met een eventueel onderscheid naar het huidig grondgebruik
(grasland, bouwland) en de grondsoort. De maximale vergoedingsberekening voorziet in de mogelijkheid
om de opbrengstderving af te stemmen op een bouwplan. De maximale vergoedingen worden jaarlijks
geactualiseerd door het betaalorgaan. Onderstaand figuur illustreert de vergoedingsberekening op
clusterniveau voor de inzet van grond in geval van opbrengstderving.

Op basis van deze berekeningswijze is door het betaalorgaan een maximale vergoeding per (cluster van)
activiteit vastgesteld. Deze zijn opgenomen in de onderstaande tabel.Deze vergoedingen zijn gevalideerd
door de TEWG. In deze tabel is tevens de wijze van controleren opgenomen. In de bijlage koppeltabel
ANLb is de onderstaande tabel, als onderdeel van een grotere tabel, nogmaals opgenomen.

NL

425

NL

Ongeoorloofde cumulatie
Hoe wordt omgegaan met ongeoorloofde cumulatie bij de grondgebonden subsidies staat nader uitgelegd
in hoofdstuk 3.1.2.
De activiteiten die in het kader van het ANLb kunnen worden uitgevoerd gaan altijd verder dan
conditionaliteiten, de relevante RBE’s en GLMC’s, en zijn (deels) ook mogelijk in het kader van de
ecoregeling en interventies samenwerking die voor beheermaatregelen, de systematiek van het ANLb
volgen. Ter voorkoming van dubbele financiering is het volgende van toepassing:
1. Indien de activiteit tevens wordt ingezet voor het invullen van een conditionaliteit, wordt daar waar
relevant geen inkomensderving toegekend.
2. Als een activiteit onder de ecoregeling wordt uitgevoerd en die zelfde activiteit wordt op hetzelfde
perceel ook in het ANLb opgevoerd, dan kan de activiteit bij de ecoregeling wel meetellen voor het
verzamelde aantal punten, maar kan niet worden ingezet voor het verantwoorden van uitbetaling van het
maximale subsidiebedrag. De activiteit wordt uitbetaald via het ANLb.

Controleregime
In Nederland is het bij het opstellen van subsidies verplicht om gebruik te maken van het Raamwerk voor
Uitvoering van Subsidies (RUS) en het Uniform Subsidiekader (USK). Het RUS/USK is een effectieve
strategie om de NSP interventies uit te voeren en doelen te halen. Het helpt om processen te stroomlijnen
en beleidsmatige keuzes te maken of een interventie wel of niet efficiënt uitvoerbaar en controleerbaar is.
Het RUS/USK ondersteunt tevens het maken van een keuze voor welk handhavings- en controleregime
van toepassing is.
Het doel van het handhavings- en controleregime dat voor het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid
van toepassing is, is om rechtmatigheid te borgen en om de nationale en EC doelen te halen. Nederland
richt de processen zo in om prestaties te halen, naleving te stimuleren en om onrechtmatigheden te
voorkomen. Daarnaast wordt gestreefd naar efficiency en minder uitvoeringskosten. Programmatisch

NL

426

NL

handhaven maakt daar onderdeel van uit.
De volgende principes staan centraal:
• Meer sturen op het behalen van de doelen
• Menselijke maat
• Digitale controles waar mogelijk en data gedreven controles en gecombineerde programmatische
handhaving van interventies waar mogelijk
• Sancties zijn proportioneel (in verhouding van aangevraagd subsidiebedrag), maar wel afschrikwekkend
indien het verantwoord vertrouwen wordt geschaad
Het betaalorgaan heeft voor alle beoogde subsidiabele activiteiten een risicoanalyse gemaakt, en deze
beoordeeld op controleerbaarheid en verifieerbaarheid. De activiteiten zijn beoordeeld met een
aanvaardbaar risico. Op basis van subsidiebedrag en risico, wordt bij de ecoregeling primair gekozen voor
RUS/USK niveau 2: Prestatie verantwoorden. Bij subsidievaststelling wordt alleen vastgesteld of de
prestatie geleverd is. Bij ANLb wordt gewerkt met standaardbedragen voor de uitgevoerde activiteiten
(zie koppeltabel ANLb), waardoor er geen financiële verantwoording van de kosten is. Daarnaast kan het
ANLb redelijk gestandaardiseerd worden uitgevoerd. De activiteiten die op perceelsniveau worden
uitgevoerd zijn niet uniek. De activiteiten voldoen wel of niet aan de voorwaarden en worden wel of niet
op de juiste plek uitgevoerd. Daarnaast wordt verder ingezet op programmatisch handhaven en
verantwoord vertrouwen. Hierbij wordt onderzocht of er meer gebruik kan worden gemaakt van de
schouw, de interne controle van de gecertificeerde collectieven. Voor nadere informatie over RUS/USK
wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5.
Aanvullende toelichting
n.v.t.
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
Wat zijn de modellen voor de toezegging(en) in de interventie?
op resutaten gebaseerd (met mogelijkheid te selecteren en te kiezen)
op basis van het beheer (met mogelijkheid te selecteren en te kiezen)
combinatie (op basis van het beheer en van de resultaten)
Verklaar de verplichtingen/mogelijkheden voor begunstigden in verband met de in de interventie
vastgestelde toezeggingen
Zoals toegelicht in het hoofdstuk ‘Specific design, requirements and eligibility conditions of the
intervention’ bestaat het ANLb uit twee hoofdprocessen: het hoofdproces om te komen tot een
beschikking en het hoofdproces uitvoering en verantwoording van de beschikking. Bij het eerste proces
wordt een hectareprijs per gebied bepaald, een resultaatsubsidie. Bij het tweede proces is de
verantwoording zo ingericht dat er op basis van de berekeningen voor maximale vergoedingen voor
activiteiten, geen overcompensatie kan plaatsvinden: een verantwoording op basis van dat minimaal de
kosten voor uitgevoerd beheer gemaakt moeten zijn.
Wat is de looptijd van de contracten?
De looptijd van de agromilieuverbintenis is minimaal 6 jaar. De verbintenis kan na afloop van deze
periode jaarlijks worden verlengd tot een maximum van 12 jaar wanneer dit bijdraagt aan het bereiken van
de doelen. Sommige beheermaatregelen zijn effectiever als de verbintenis voor een langere periode kan
worden afgesloten (bijv. kruidenrijk grasland; de ontwikkeling hiervan duurt enkele jaren). Daarnaast zijn
er ook beheermaatregelen die een investering vragen zoals plas-dras. Hierbij is het wenselijk dat het
beheer langere tijd gecontinueerd kan worden. In de verbintenis wordt een herzieningsclausule

NL

427

NL

opgenomen die er op toeziet dat deze kan worden aangepast als gevolg van wijzigingen in de toepassing
van artikel 70 lid 3 SPV . Indien de begunstigde deze aanpassing niet aanvaardt, eindigt de verbintenis en
wordt geen terugbetaling verlangd voor de periode waarin de verbintenis is toegepast. Tussentijds is
daarnaast een uitbreiding van de verbintenis mogelijk. Dit kan tot een maximum van 20% (oppervlakte
beheerde areaal) van de oorspronkelijke verbintenis. Voor een uitbreiding gelden bij beoordeling dezelfde
instap- en beoordelingscriteria als bij het beoordelen van een nieuwe verbintenis.
10 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 12 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
Uitgangspunt van de berekening van het maximaal toegestane steunbedrag is een vergoeding op basis van
extra kosten, gederfde inkomsten en een vergoeding voor transactiekosten.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(2)(d) - Andere regio’s

43,00%

20,00%

43,00%

NL Nederland

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen
die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen
17 en 103

100,00%

20,00%

100,00%

NL

Toepasselijk
tarief

428

Minimumtarief Maximumtarief

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

Regio(‘s) Resultaatindicator(en)

Is het eenheidsbedrag gebaseerd
op overgedragen onkosten?

I.70.1.E.01 - Agrarisch Natuur- en
Landschapsbeheer (ANLb)

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

NL;
NLZ;

Nee

R.12; R.14; R.19; R.20; R.21; R.22;
R.23; R.24; R.31; R.34

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.70.1.E.01 - Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb)
Door extra inzet zal het ANLb in de komende GLB groeien van ruim 100.000 ha naar 130.000 ha. Het budget zal hierdoor stapsgewijs groeien van 100 mln.
in 2023 naar 120 mln in 2025. Daarnaast neemt het gemiddeld subsidiebedrag toe, van nu €784,42/ha naar €925,00/ha. Dit is toegelicht in in het hoofdstuk
‘Form and rate of support/premia/calculation methods’ onder de title financiële allocatie. Vanwege het collectieve stelsel, waarin het aantal aanvragers
beperkt is ( ongeveer 40 collectieven ) en de overeenkomsten bij ieder collectief uniek zijn, is er ook een verschillend eenheidsbedrag per hectare per
collectief van toepassing. Nadat alle overeengekomen activiteiten per collectief worden samengenomen onstaat per collectief een uniek eenheidsbedrag per
hectare. Er is op dat niveau geen sprake van een uniform eenheidsbedrag. Daarom hanteren we een gemiddeld eenheidsbedrag voor deze interventie. Bij een
gemiddeld eenheidsbedrag is het onnodig een maximum en mimum eenheidsbedrag te hanteren. Bovendien is de basis van de berekening van de betaling aan
het collectief gebaseerd op gederfde inkomsten, gemaakte kosten en transactiekosten wat uiteindelijk de grondslag is voor het unieke bedrag per collectief per
hectare. Overcompensatie is onmogelijk en in het jaarlijks prestatieverslagkunnen we eventuele verschillen voor de jaarlijkse financiële goedkeuring goed
toelichten
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Gepland eenheidsbedrag

Begrotingsjaar

2023 2024

I.70.1.E.01 - Agrarisch Natuur- en
Landschapsbeheer (ANLb) (Subsidie Gemiddeld)

Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)

0,00

TOTAAL

Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)

2025

2026

2027

2029

879,42

879,42

923,25

923,25

1.000,00

1.000,00

1.100,00

1.100,00

1.100,00

Totaal 2023 2029

923,25 0,00

O.14 (eenheid: Hectares)

0,00

113.711,00

113.711,00

129.975,00

129.975,00

129.975,00 0,00

617.347,00

O.14 (eenheid: Hectares)

0,00

113.711,00

113.711,00

129.975,00

129.975,00

129.975,00 0,00

617.347,00

Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke uitgaven in
EUR)

0,00 100.000.000,00 100.000.000,00 120.000.000,00 120.000.000,00 120.000.000,00 0,00 560.000.000,00

Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)

0,00 65.000.000,00 65.000.000,00 78.000.000,00 78.000.000,00 78.000.000,00 0,00 364.000.000,00

Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

2028

429

NL

Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van de
Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage XII te
bereiken (van toepassing op artikel 95,
lid 1, in het kader van de artikelen 73 en
75) (Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage XII te
bereiken (Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

430

NL

I.70.2 - Behoud van zeldzame landbouwhuisdierrassen
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.70.2
Behoud van zeldzame landbouwhuisdierrassen
ENVCLIM(70) - Milieu-, klimaatgerelateerde en andere
beheersverbintenissen
O.19. Aantal verrichtingen of eenheden ter ondersteuning van
genetische hulpbronnen
Generatievernieuwing: Nee
Milieu: Ja
Kortingstelsel ecoregeling: Nee
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
De interventie wordt toegepast (op het platteland) in heel Nederland.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO6 Bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot
de instandhouding van habitats en landschappen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.18

Meer en herstel van
biodiversiteit

Categorie 1

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.25 Percentage grootvee-eenheden (GVE’s) vallend onder ondersteunde verbintenissen om de ecologische duurzaamheid te
verbeteren

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Nederland zet zich in voor biodiversiteit, inclusief het behoud van genetische bronnen, waaronder de
instandhouding van zeldzame landbouwhuisdierrassen. Op dit moment zijn er volgens de WUR/Centrum
voor Genetische Bronnen Nederland (conform de Rassenlijst Nederlandse landbouwhuisdierrassen (CGN)
2020-06) teveel bedreigde landbouwhuisdierrassen, vooral runderen, dan geiten, vervolgens schapen en
paarden.
Met deze interventie wordt gestimuleerd om zeldzame landbouwhuisdierrassen (rund, schaap, geit) te
houden, te blijven houden en/of te gaan houden. Daarmee blijft de genetische biodiversiteit en ook de
inzet op dubbeldoeldieren behouden. De interventie draagt bij om de rassen uit de kritische zone van
‘zeldzaam’ te halen.
Zeldzame landbouwhuisdierrassen kunnen ook geschikt zijn voor invulling van klimaatvriendelijke
kringlooplandbouw en bijdragen aan het opbouwen van robuustere landbouwsystemen. Dubbeldoeldieren
zijn geschikt als melk-/wol- en/of vleesvee en bijvoorbeeld ook gelijktijdig geschikt voor onderhoud van
natuurgebieden of het begrazen van veengebieden met een hoog waterpeil.

NL

431

NL

Om voor steun in aanmerking te komen geldt een minimum aantal van 5 GVE (Grootvee-Eenheden) rund
(vrouwelijke dieren en fokstieren) en minimum aantal van 1,5 GVE geiten en schapen (vrouwelijke
dieren, fokbokken en fokrammen). Het minimum is gekozen omdat de zeldzame huisdierrassen vaak door
kleine bedrijven/houders gehouden worden. Met het minimum van 5 GVE voor runderen en 1,5 GVE
voor geiten en schapen is het voor landbouwers laagdrempelig om zeldzame huisdierrassen te gaan
houden.
De steun bedraagt maximaal € 200,- per GVE. De maximale hoogte van 200 euro van de vergoeding is
gebaseerd op artikel 28, lid 8, van Verordening 1305.2013 en Bijlage II van die verordening en op de
Richtsnoeren voor staatsteun in de landbouw- en bosbouwsector (PB 2015 C 204) randnummers 20162018 en 228. Met de steun wordt een deel van de gederfde inkomsten gecompenseerd aangezien de
zeldzame landbouwhuisdierrassen een lagere opbrengst hebben dan gangbare productieve
landbouwhuisdierrassen.
Wanneer het totaal aantal GVE waarvoor steun wordt gevraagd toeneemt, kan ervoor gekozen worden om
het bedrag per GVE lager te laten worden; het beschikbare budget voor deze interventie wordt dan
verdeeld over het totaal aantal aangemelde GVE. In de financiële tabel wordt hier de verwachting/ambitie
ook in geschetst.
De steun wordt verstrekt voor maximaal 100 GVE rund, schapen en geiten per houder. Indien de houder
zowel geiten en/of schapen en/of runderen houdt, blijft het minimum per diersoort (1,5 GVE schaap/geit
en 5 GVE rund) gelden en een maximum van 100 GVE in totaal per houder.
Alleen de gehouden dieren die onder de status ‘kritiek, bedreigd of kwetsbaar’ vallen, vallen onder deze
regeling. Deze status is bepaald in de Rassenlijst van CGN (Centrum voor Genetische Bronnen,
Nederland). Op deze website.
De volgende betekenis voor GVE-berekening wordt gehanteerd (gebaseerd op Vo. 2021/2290):
Dier
X GVE
Runderen van
meer dan 2
1,0 GVE
jaar oud
Runderen van
6 maanden tot 0,6 GVE
2 jaar
Schapen en
geiten vanaf 6 0,15 GVE
maanden

Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
Begunstigden zijn actieve landbouwers die houders zijn van zeldzame landbouwhuisdierrassen. De
landbouwhuisdierrassen die voor steun in aanmerking komen staan opgenomen in het I&R-register van
RVO en staan hierin geregistreerd als dieren van een zeldzaam ras. De subsidie wordt verstrekt aan
houders van runderen, schapen en geiten van zeldzame rassen die als zodanig bekend zijn in het I&R
systeem.

NL

432

NL

Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
IACS. Het gaat om het houden van zeldzame landbouwhuisdierrassen die zijn opgenomen in het I&Rregister van RVO en staan hierin geregistreerd als dieren van een zeldzaam ras. De subsidie wordt
verstrekt aan houders van runderen, schapen en geiten van zeldzame rassen die als zodanig bekend zijn in
het I&R systeem.
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante

NL

433

NL

verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
Lijst van relevante GLMC en RBE
Code

Beschrijving

SMR09

Richtlijn 2008/119/EG van de Raad van 18 december 2008 tot
vaststelling van minimumnormen ter bescherming van
kalveren: artikelen 3 en 4

SMR11

Richtlijn 98/58/EG van de Raad van 20 juli 1998 inzake de
bescherming van voor landbouwdoeleinden gehouden dieren:
artikel 4

Lijst van relevante verplichte nationale normen
SMR09
• Artikel 1.8, derde en vierde lid en artikel 2.5, derde lid, van het Besluit houders van dieren
(Materiaal boxen)
• Artikel 4 Richtlijn 2008/119/EG in samenhang met Bijlage I, onder 2 Elektrische leidingen &
apparatuur (Geen elektrische schokken)
• Artikel 2.5, vierde lid, van het Besluit houders van dieren Stalklimaat (Isolatie)
• Artikel 2.5, vijfde, zesde, achtste en negende lid en artikel 2.40 van het Besluit houders van dieren
(dagelijkse controle apparatuur)
• Artikel 2.37, eerste lid en tweede lid en artikel 2.5, tweede lid, van het Besluit houders van dieren
(Lichtvoorziening) De verplichting te zorgen voor voldoende daglicht voor kalveren.
• Artikel 2.4, tweede, derde en vijfde lid, artikel 1.7, onderdeel c en artikel 2.45 van het Besluit
houders van dieren (Goede verzorging)
• Artikel 2.34, eerste lid, van het Besluit houders van dieren (Inrichting stal).
• Artikel 2.31, eerste tot en met vierde lid, van het Besluit houders van dieren (Verbod aanbinden)
• Artikel 2.44, eerste en tweede lid van het Besluit houders van dieren (Reinigen en ontsmetten)
• Artikel 2.35, eerste lid en artikel 2,36, eerste en tweede lid van het Besluit houders van dieren
(Comfortabele en zindelijke ligruimte)
• Artikel 2.41, tweede, derde en vierde lid en artikel 2.31, vijfde lid van het Besluit houders van
dieren (Geschikt voer en verbod op muilkorven)
• Artikel 2.41, eerste lid en artikel 2.38, eerste lid, van het Besluit houders van dieren (Voederen)
• Artikel 1.7, onderdeel f en artikel 2.42, eerste en tweede lid, van het Besluit houders van dieren
(Watervoorziening)
• Artikel 2.39 van het Besluit houders van dieren Voeder- en drinkinstallatie (voeder- en
drinkinstallaties)
• Artikel 2.42, derde lid, van het Besluit houders van dieren (Koebiest)
SMR11
• Artikel 1.6, lid 1 Besluit houders van dieren Bewegingsvrijheid (Het verbod te beperkte
bewegingsruimte)
• Artikel 2.3 Besluit houders van dieren Voldoende ruimte (aangebonden)
• Artikel 1.6, lid 3 Besluit houders van dieren (Bescherming weer/ roofdieren/ risico’s gezondheid)
• Artikelen 1.7, onderdeel a, en 2.4, lid 1 Besluit houders van dieren (Kennis verzorgers)
• Artikel 2.4 lid 2 en 3 Besluit houders van dieren (Dagelijks controleren)
• Artikelen 1.7, onderdeel c, en 2.4, lid 5 Besluit houders van dieren (Verzorging/ dierenarts
raadplegen)
• Artikel 1.7, onderdeel e Besluit houders van dieren (Geschikt voer)
• Artikel 2.4, lid 7 Besluit houders van dieren (Onnodig lijden door voer/ drinken)
• Artikel 2.4, lid 6 Besluit houders van dieren (Tussenpozen voederen) De verplichting een dier te

NL

434

NL

voederen met tussenpozen die bij zijn fysiologische behoeften passen.
• Artikel 2.5, lid 2 Besluit houders van dieren (Voldoende verlichting)
Verband tussen GLMC, RBE, nationale normen en de interventie
SMR09 en SMR11 en de nationale standaarden hebben betrekking op het houden van landbouwdieren. De
interventie heeft eveneens betrekking op het houden van landbouwdieren.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
GBCS
Niet-GBCS

GBCS-deel
Soort betaling
eenheidskosten op basis van aanvullende kosten en gederfde inkomsten
transactiekosten inbegrepen
eenmalige betaling
vaste bedragen
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
Maximaal € 200,- Per Grootvee-Eenheid (GVE).
Er wordt aangesloten bij RUS/USK op niveau 1. Voor nadere informatie over RUS/USK wordt verwezen
naar het NSP hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5.
Berekeningsmethode
Het maximum van € 200,- per GVE is gebaseerd op berekeningen door de onafhankelijke instantie
ingevolge artikel 82 van de Strategisch Plan Verordening en op de Richtsnoeren voor staatssteun in de
landbouw- en bosbouwsector (PB 2014 C 204) randnummers 216-218 en 228.
Aanvullende toelichting
De ambitie is om het aantal GVE van de zeldzame landbouwhuisdierrassen toe te laten nemen. Inzet is 2%
per jaar, daarmee gaat het bedrag per GVE ook met x% omlaag.
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
Wat zijn de modellen voor de toezegging(en) in de interventie?
op resutaten gebaseerd (met mogelijkheid te selecteren en te kiezen)
op basis van het beheer (met mogelijkheid te selecteren en te kiezen)
combinatie (op basis van het beheer en van de resultaten)
Verklaar de verplichtingen/mogelijkheden voor begunstigden in verband met de in de interventie
vastgestelde toezeggingen
De interventie heeft betrekking op het houden van zeldzame huisdierrassen. De hoogte van de steun wordt
gebaseerd op het aantal GVE dat gehouden wordt door een landbouwer. R=1GVE.
Wat is de looptijd van de contracten?
De contracten duren een jaar. Op 4 momenten in het jaar (1 februari, 1 april, 1 augustus en 1 oktober)
wordt bepaald hoeveel GVE zeldzaam landbouwhuisdierras (geit/schaap/rund) de houder heeft. Jaarlijks
wordt daar een gemiddelde van genomen en zo het aantal GVE per houder vastgesteld. Rekenwijze voor
vaststelling aantal GVE voor jaar x: aantal GVE op elk van de vier peildata optellen en vervolgens delen

NL

435

NL

door 4. Op 15 oktober sluit de definitieve aanvraag. Deelname melding moet een jaar voorafgaand aan de
definitieve aanvraag (tussen 15 oktober en 30 november) gedaan worden.
10 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 12 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De steun wordt verleend op basis van vooraf duidelijke vereisten, de steun wordt alleen verstrekt voor het
houden van zeldzame landbouwhuisdierrassen (runderen, geiten en schapen) die zijn geregistreerd in het
I&R-register. De maximale hoogte van 200 euro van de vergoeding is gebaseerd op berekeningen door de
onafhankelijke instantie ingevolge artikel 82 van de Strategisch Plan Verordening en op de Richtsnoeren
voor staatssteun in de landbouw- en bosbouwsector (PB 2014 C 204) randnummers 216-218 en 228. Met
de steun wordt een deel van de gederfde inkomsten gecompenseerd aangezien de zeldzame
landbouwhuisdierrassen een lagere opbrengst hebben dan gangbare productieve landbouwhuisdierrassen.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen
die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen
17 en 103

NL

Toepasselijk
tarief

436

100,00%

Minimumtarief Maximumtarief
20,00%

100,00%

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

I.70.2.E.01 - Behoud van zeldzame
landbouwhuisdierrassen

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Homogeen

Regio(‘s) Resultaatindicator(en) Is het eenheidsbedrag gebaseerd op
overgedragen onkosten?
R.25

Nee

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.70.2.E.01 - Behoud van zeldzame landbouwhuisdierrassen
Het totale aantal GVE in NL die behoren tot de zeldzame landbouwhuisdierrassen wordt geschat op 16.104 GVE. Het budget is € 3,2 miljoen per jaar.
Schatting is dat tussen de 300 en 400 houders met deze regeling ondersteund worden.
voor deze interventie en dat voor alle GVE steun wordt gevraagd bedraagt de unit amount maximaal € 200,00 per GVE..
De Rassenlijst is opgenomen onder paragraaf 5.
Zeldzame landbouwhuisdierrassen:
·Rund: Brandrood rund, Fries Hollands vee (zwartbont), Groninger blaarkop, Lakenvelder, Roodbont Fries vee, Verbeterd Roodbont, kleurslagen: Witrik,
Vaal en Baggerbont
·Schaap: Blauwe Texelaar, Dassenkop Texelaar, Drents heideschaap, Flevolander, Groot heideschaap, Mergeiland schaap, Nederlands melkschaap (Zeeuws
en Fries), Noordhollander, Schoonebeeker, Veluws heideschaap, Zartbles
·Geit: Nederlandse Bonte geit, Nederlandse Landgeit, Nederlandse Toggenburger geit, Nederlandse Witte geit
Per kalenderjaar zal bepaald worden welke landbouwhuisdierrassen onder de regeling vallen. De rassen zijn zeldzaam op het moment dat deze vallen onder
de status kritiek, bedreigd of kwetsbaar.
Jaarlijks zal RVO een rapportage maken van de regeling waarin wordt weergegeven wat het aantal aangevraagde rassen en aantallen dieren zijn van dat jaar.

13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
2023

2024

2025

Begrotingsjaar

I.70.2.E.01 - Behoud van zeldzame
landbouwhuisdierrassen (Subsidie Homogeen)

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)

0,00

O.19 (eenheid: Grootvee-eenheden)

0,00

16.000,00

16.320,00

16.650,00

16.970,00

17.320,00 0,00

83.260,00

TOTAAL

O.19 (eenheid: Grootvee-eenheden)

0,00

16.000,00

16.320,00

16.650,00

16.970,00

17.320,00 0,00

83.260,00

NL

437

200,00

2026
196,08

2027
192,19

2028
188,57

2029

Totaal 2023 2029

Gepland eenheidsbedrag

184,76 0,00
0,00

NL

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Unie-bijdrage in EUR)

0,00 3.200.000,00 3.200.000,00 3.200.000,00 3.200.000,00 3.200.000,00 0,00 16.000.000,00
0,00 3.200.000,00 3.200.000,00 3.200.000,00 3.200.000,00 3.200.000,00 0,00 16.000.000,00

Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van de Unie in
EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (van
toepassing op artikel 95, lid 1, in het kader
van de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

438

NL

INVEST(73-74) - Investeringen, met inbegrip van investeringen in irrigatie

I.73.1a - Productieve investeringen voor bedrijfsmodernisering
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.73.1a
Productieve investeringen voor bedrijfsmodernisering
INVEST(73-74) - Investeringen, met inbegrip van
investeringen in irrigatie
O.20. Aantal ondersteunde productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden op de boerderij
Generatievernieuwing: Nee
Milieu: Nee
Kortingstelsel ecoregeling:
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Deze interventie betreft een investeringsregeling waarbij specifieke fysieke omstandigheden ter plaatste
niet relevant zijn. Het gaat hierbij om investeringen op het landbouwbedrijf, waarmee primair het
verdienvermogen van de ondernemer wordt vergroot of verstevigd. Het gaat daarbij om
investeringsmogelijkheden gericht op een veerkrachtige toekomstgerichte landbouw waarmee eerst en
vooral een rendabele(r) bedrijfsvoering mogelijk wordt.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie
SO2 Vergroting van de marktgerichtheid en het concurrentievermogen van landbouwbedrijven voor zowel de korte als de lange
termijn, onder meer door meer aandacht voor onderzoek, technologie en digitalisering

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.01

Omslag van de Nederlandse
landbouw via rendabel
ondernemerschap

Categorie 1

Ja

N.05

Hogere toegevoegde waarde
voor de agrariër

Categorie 2

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.9 Aandeel landbouwers dat investeringssteun ontvangt voor herstructurering en modernisering, waaronder ter verbetering van
de hulpbronnenefficiëntie

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Doelen
De interventie is gericht op het behoud van een veerkrachtige en toekomstgerichte landbouwsector (SO1)
en het versterken van het concurrentie en verdienvermogen van de individuele landbouwer (SO2).

NL

439

NL

Onderbouwing
Om de Nederlandse landbouwsector ook in de toekomst zeker te stellen is het nodig dat landbouwers een
zodanig inkomen kunnen verwerven dat de productie van landbouwproducten (alsmede de handel erin)
voor hen lonend blijft. Naast verbreding, multifunctionaliteit of het zich richten op nichemarkten, hebben
veel landbouwers zich vooral staande gehouden door efficiëntieverbetering, waardoor de kostprijs in
verhouding laag kon blijven. Trefwoorden hierbij zijn samenwerking, mechanisatie/automatisering,
schaalvergroting, intensivering en productiviteitsverhoging. De maatschappelijke uitdagingen op het
gebied van Farm to Fork-strategie, vragen van de landbouwers extra inspanningen, die met een focus op
het voortdurend verlagen van de kostprijs van producten niet haalbaar zal zijn. Specifieke investeringen
zijn daarom nodig om een omslag te maken naar kringlooplandbouw. Indachtig het rapport van de
taskforce verdienvermogen kringlooplandbouw (‘Je kunt niet groen doen als je rood staat’) zal de weg
naar kringlooplandbouw en een versterkt verdienvermogen alleen slagen als de boer de nodige
investeringen kan opbrengen en terugverdienen.
Landbouwbedrijven die optimaal en duurzaam willen produceren om zo op de lange termijn rendabel en
solvabel te zijn, zullen periodiek hun gebouwen en uitrusting moeten vernieuwen en aanpassen. Op deze
manier kan optimaal gebruik worden gemaakt van innovaties en kan hun bedrijf zich ontwikkelen in een
richting die past bij veranderende maatschappelijke wensen en eisen (‘license to produce’). Met
investeringen op het gebied van onder andere: robotisering, energiebesparing, kan hiermee op een
verantwoorde wijze invulling worden gegeven.
Complementair aan andere interventies
Deze interventie is complementair aan de interventies zoals beschreven onder INVEST I.73.1.b en
I.73.1.c. Tevens is deze interventie complementair aan de interventies COOP I.77.1, COOP I.77.2, COOP
I.77.3, COOP I.77.4 en COOP I.77.5.
Aanvullende financiering
Voor deze interventie is nationale aanvullende financiering beschikbaar (zie annex V).
Voor het vaststellen van de subsidie wordt gebruik gemaakt van RUS/USK niveau 1, 2 of 3. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
Steun en voorwaarden
Voor steun komen in aanmerking:
Investeringen in bedrijfsmiddelen zoals robotisering, systemen om groei van gewas te monitoren en voor
een innovatieve bedrijfsvoering .
Met deze investeringen in robotisering kan de landbouwsector vernieuwen zodat er perspectief blijft op
een rendabel ondernemerschap. Met investeringen in een innovatieve bedrijfsvoering kan de
landbouwondernemer beter inspelen op een veranderende consumentenvraag of marktomstandigheden.
Projecten die voor subsidie in aanmerking komen worden geselecteerd op basis van de selectiecriteria:
mate van effectiviteit, mate van efficiency, haalbaarheid/ kans op succes en mate van innovatie.
De mate van effectiviteit wordt bepaald op basis van het aantal doelen waaraan de investering bijdraagt.
Een investering in een stal die naast een efficiënter waterverbruik ook bijdraagt aan een efficiënter energie
verbruik, komt eerder geselecteerd dan een investering die alleen bijdraagt aan een efficiënter
waterverbruik.
Een andere wijze voor de selectie van projecten, is selectie op basis van een investeringslijst. In een
openstelling wordt een lijst opgenomen met investeringen waarvoor subsidie kan worden verstrekt. Aan
elke investering wordt een puntenaantal toegekend. Het puntenaantal wordt bepaald op basis van de
effectiviteit (bijdrage aan de doelen), mate van innovatie en efficiency.

NL

440

NL

Selectie vindt plaats op basis van het totaal aantal punten per project, waarbij het project met het hoogst
aantal punten als eerst wordt geselecteerd.
Uitgangspunt is dat Biologische boeren of boeren die omschakelen naar biologische landbouw, door
middel van een extra punt, prioriteit krijgen bij selectie van concrete acties. In gemotiveerde gevallen kan,
wanneer biologische landbouw conflicteert met te bereiken doelen van de specifieke subsidieregeling,
hiervan afgeweken worden.

Indien een investering mogelijk negatieve effecten heeft op de omgeving, dient de aanvraag voor subsidie
-conform de geldende wettelijke voorschriften- onderbouwd te worden met een verkenning naar de
omgevingseffecten.
Niet subsidiabel zijn:
• Investeringen die wettelijk verplicht zijn;
• Investeringen met een negatief effect op de omgeving
• Investeringen die leiden tot een verslechtering van dierenwelzijn
• In het geval van investeringen komen de uitgaven zoals omschreven in artikel 73 lid 3 van de
Verordening (EU) 2021/2115 niet voor subsidie in aanmerking;
• Kosten zoals omschreven in artikel 64 lid 1 sub a, b en c van Verordening (EU) nr. 2021/1060;
De steun wordt verleend op basis van de volgende voorwaarden:
· Er geldt een subsidiepercentage van 40%;
· Er zal een minimum bedrag worden toegepast; en
· Voor de regeling wordt waar mogelijk gebruik gemaakt van vereenvoudigde kostenopties (VKO’s).
Hierbij kan gedacht worden aan standaardschaal van eenheidsprijzen (bv. investeringen op basis van een
investeringslijst), vaste bedragen (bv. vaste bedragen op basis van een beoordeelde begroting) of vaste
percentages (bv. vast percentage loonkosten ten opzichte van de investering).
Overige voorwaarden
Landbouwbedrijven en samenwerkingsverbanden van landbouwbedrijven, waarbij een landbouwbedrijf
wordt gedefinieerd als ‘alle eenheden op het grondgebied van Nederland die voor landbouwactiviteiten
(als bedoeld in bijlage 1 VWEU) worden gebruikt en door een landbouwer worden beheerd.’
De begunstigde is dus een landbouwer: ‘een natuurlijk persoon of rechtspersoon dan wel een groep
natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de rechtspositie van de groep en haar leden volgens het
nationale recht, van wie het bedrijf zich bevindt binnen het territoriale toepassingsgebied van de verdragen
als omschreven in artikel 42 VWEU in samenhang met de artikelen 349 en 355 VWEU, en die een
landbouwactiviteit uitoefent.’
Er wordt geen steun verstrekt aan een onderneming:
die in moeilijkheden is als bedoeld in artikel 2 van Verordening (EU) Nr. 702/2014 van de Commissie van
25 juli 2014 waarbij bepaalde categorieënsteun in de landbouw- en de -bosbouwsector en in
plattelandsgebieden op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie met de interne markt verenigbaar worden verklaard (PbEU 2014, L 193), of
-waar tegen een uitstaand bevel tot terugvordering bestaat, volgend op een eerdere beschikking van de
Commissie van de Europese Gemeenschappen waarin steun onrechtmatig en onverenigbaar met de
gemeenschappelijke markt is verklaard.
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
De steun wordt verstrekt in de vorm van een subsidie, non-IACS

NL

441

NL

6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Steunvorm
Subsidie
Financieringsinstrument
Soort betaling
vergoeding van subsidiabele kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt door een begunstigde
eenheidskosten
vast bedrag
forfaitaire financiering
Basis voor de vaststelling
We bepalen de hoogte van de eenheidsprijzen op basis van referentiemateriaal gebaseerd op eerdere
openstellingen en onderzoeken van de Wageningen Economic Centre Research.
Gesubsidieerd worden alleen activiteiten die boven de baseline komen.
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
De steun bedraagt van 40% van de subsidiabele kosten
Het te verstrekken subsidiebedrag wordt geschat in de range van € 20.000 tot € 200.000 per investering
Aanvullende toelichting
De eenheidsprijzen zijn gebaseerd op ervaringsregels van vergelijkbare investeringen. Voor meer
informatie over de toepassing van de VKO’s verwijzen wij naar hoofdstuk 7.3 van het NSP.
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Vermeding van steunactiviteiten die buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU vallen
Investeringen ten behoeve van energiebesparing kunnen buiten het toepassingsgebied van artikel 42
VWEU vallen.
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
Wat komt niet in aanmerking voor steun?
• In het geval van investeringen komen de uitgaven zoals omschreven in artikel 73 lid 3 van de
Verordening (EU) 2021/2115 niet voor subsidie in aanmerking;
• Kosten zoals omschreven in artikel 64 lid 1 sub a, b en c van Verordening (EU) Nr. 2021/1060
• Investeringen die wettelijk verplicht zijn
• Investeringen met een negatief effect op de omgeving
Omvat de investering irrigatie?
Ja
Nee
Op de verbetering van bestaande irrigatie-installaties gerichte investeringen: wat is/zijn de vereiste
potentiële waterbesparing(en), uitgedrukt in een percentage
n.v.t.

NL

442

NL

Op de verbetering van bestaande irrigatie-installaties gerichte investeringen (die gevolgen hebben voor
waterlichamen waarvan de toestand minder dan goed is): wat is/zijn de vereiste(n) om tot een
daadwerkelijke vermindering van het watergebruik te komen, uitgedrukt in een percentage
n.v.t.
10 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 11 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
Met de interventie wordt steun verleend in relatie tot Annex II sub 11 van WTO Agreement on
Agriculture. Steun is gericht op structuuraanpassing en gericht op bescherming van het milieu maar heeft
geen gevolgen voor de internationale handel- en concurrentieverhoudingen.
De investeringen die voor subsidie in aanmerking komen dragen altijd bij aan de verduurzaming van de
landbouwonderneming. Om ook op lange termijn economisch duurzaam te zijn, moet de landbouwer
investeren in verduurzaming van zijn onderneming. Doordat de onderneming verduurzaamt wordt
bijgedragen aan de bescherming van het milieu.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(2)(d) - Andere regio’s

43,00%

20,00%

43,00%

NL Nederland

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen
die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen
17 en 103

100,00%

20,00%

100,00%

NL

Toepasselijk
tarief

443

Minimumtarief Maximumtarief

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

I.73.1a.E.01 - Productieve investeringen
bedrijfsmodernisering

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

Regio(‘s) Resultaatindicator(en) Is het eenheidsbedrag gebaseerd op
overgedragen onkosten?
R.9

Nee

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.73.1a.E.01 - Productieve investeringen bedrijfsmodernisering
De verwachting is dat na het opstartjaar 2023 het aantal aanvragen ongeveer gelijk blijven tussen de 200- 400. Het gemiddelde steunbedrag wordt ingeschat
op € 30.000
R9: unit amount is gebaseerd op de gemiddelde investering onder de POP3 maatregel "productieve investeringen", gemiddeld ca. 12.000 per investering en
circa 1000 investeringen tussen 2014 en 2020.
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Begrotingsjaar

I.73.1a.E.01 - Productieve investeringen
bedrijfsmodernisering (Subsidie Gemiddeld)

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
O.20 (eenheid: Concrete acties)

0,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00 0,00

0,00

225,00

181,00

129,00

144,00

167,00 0,00

846,00

O.20 (eenheid: Concrete acties)

0,00

225,00

181,00

129,00

144,00

167,00 0,00

846,00

TOTAAL

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Totaal 2023 2029

Gepland eenheidsbedrag

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)

6.750.000,00 5.430.000,00 3.870.000,00 4.320.000,00 5.010.000,00 0,00 25.380.000,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Unie-bijdrage in EUR)

3.989.347,00 3.182.718,00 1.980.678,00 2.648.760,00 3.475.731,00 0,00 15.277.234,00

Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van de Unie in
EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (van
toepassing op artikel 95, lid 1, in het kader
van de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)

NL

444

NL

1.742.000,00 1.742.000,00

3.484.000,00

1.742.000,00 1.742.000,00

3.484.000,00

Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

445

NL

I.73.1b - Productieve investeringen Groen - Blauw en dierenwelzijn
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.73.1b
Productieve investeringen Groen - Blauw en dierenwelzijn
INVEST(73-74) - Investeringen, met inbegrip van
investeringen in irrigatie
O.20. Aantal ondersteunde productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden op de boerderij
Generatievernieuwing: Nee
Milieu: Ja
Kortingstelsel ecoregeling: Nee
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Deze interventie betreft een investeringsregeling waarbij specifieke fysieke omstandigheden ter plaatste
niet relevant zijn. Het gaat hierbij om investeringen op het landbouwbedrijf, waarbij rekening wordt
gehouden met klimaat en milieu en dierenwelzijnsdoelen. Het gaat daarbij om investeringsmogelijkheden
gericht op verduurzaming op en van landbouwbedrijven (denk aan klimaatadaptatie en -mitigatie,
precisielandbouw, waterhuishouding en natuur-inclusieve landbouw), waarmee eerst en vooral een
rendabele(r) bedrijfsvoering mogelijk wordt.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie
SO2 Vergroting van de marktgerichtheid en het concurrentievermogen van landbouwbedrijven voor zowel de korte als de lange
termijn, onder meer door meer aandacht voor onderzoek, technologie en digitalisering
SO4 Bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering, onder meer door de uitstoot van broeikasgassen terug te
dringen en meer koolstof vast te leggen, en duurzame energie te bevorderen
SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en
lucht, onder meer door de afhankelijkheid van chemische middelen te verkleinen
SO6 Bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot
de instandhouding van habitats en landschappen
SO9 Beter inspelen door de landbouw van de Unie op de maatschappelijke verwachtingen inzake voedsel en gezondheid, onder
meer wat betreft hoogkwalitatief, veilig en voedzaam voedsel dat op duurzame wijze is geproduceerd, en voorts vermindering
van de voedselverspilling, verbetering van het dierenwelzijn, en bestrijding van antimicrobiële resistentie

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.01

Omslag van de Nederlandse
landbouw via rendabel
ondernemerschap

Categorie 1

Ja

N.05

Hogere toegevoegde waarde
voor de agrariër

Categorie 2

Ja

N.12

Klimaatmitigatie: lagere
broeikasgasemissies en grotere Categorie 1
koolstofvastlegging

Ja

N.13

Klimaatadaptatie: lagere
ecologische, economische
schade en waterkwantiteit

Categorie 2

Ja

N.14

Opwekken duurzame energie

Categorie 2

Ja

NL

446

NL

N.15
N.16

N.17
N.18

en energiebesparing
Betere chemische en
biologische waterkwaliteit

Categorie 1

Ja

Versterkte natuurlijke
weerbaarheid en waterbergend Categorie 2
vermogen landbouwbodems

Ja

Betere luchtkwaliteit: minder
emissies van broeikasgassen,
geurstoffen en fijnstof
Meer en herstel van
biodiversiteit

Categorie 1

Gedeeltelijk

Categorie 1

Ja

Categorie 1

Ja

N.19

Behoud en herstel van
(cultuur)landschappen

N.26

Betere voedselveiligheid en
transparantie, inclusief minder Categorie 3
gewasbeschermingsmiddelen

Gedeeltelijk

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.16 Percentage landbouwbedrijven dat GLB-investeringssteun ontvangt als bijdrage aan matiging van en aanpassing aan
klimaatverandering, en de productie van hernieuwbare energie of biomaterialen
R.17 Areaal met steun voor bebossing en herstel van boslandbouw, met inbegrip van uitsplitsing
R.26 Percentage boerderijen dat profiteert van productieve en niet-productieve investeringssteun van het GLB in verband met
de zorg voor natuurlijke hulpbronnen
R.32 Percentage landbouwbedrijven dat GLB-investeringssteun ontvangt als bijdrage aan biodiversiteit
R.44 Aandeel grootvee-eenheden (GVE’s) vallend onder ondersteunde acties ter verbetering van dierenwelzijn
R.9 Aandeel landbouwers dat investeringssteun ontvangt voor herstructurering en modernisering, waaronder ter verbetering van
de hulpbronnenefficiëntie

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Doelen
De interventie ondersteunt de landbouwer om zijn of haar bedrijf te verduurzamen door met specifieke
investeringen een bijdrage te leveren aan de milieu- en klimaatdoelen (SO4) en het efficiënt gebruik en
natuurlijke hulpbronnen, zoals water en bodem (SO5) en biodiversiteit (SO6). Daarnaast zal met de
interventie invulling gegeven worden aan maatschappelijke wensen met betrekking tot dierenwelzijn
(SO9).
Onderbouwing
De maatschappelijke uitdagingen op het gebied van klimaat en milieu, zoals verwoord in de Green Deal
en Farm to Fork-strategie, vragen van de landbouwers extra inspanningen, die met een focus op het
voortdurend verlagen van de kostprijs van producten niet haalbaar zal zijn. Specifieke investeringen zijn
daarom nodig om een omslag te maken naar kringlooplandbouw. waardoor (i) minder gebruik hoeft te
worden gemaakt van natuurlijke hulpbronnen en (ii) schadelijke externe effecten voor het klimaat,
biodiversiteit en milieu worden teruggedrongen.
Landbouwbedrijven zullen moeten verduurzamen om op de lange termijn rendabel en solvabel te zijn, die
past bij veranderende maatschappelijke opdracht en internationale afspraken ten aanzien van milieu en
klimaat. Met investeringen op het gebied van klimaatverandering (klimaatadaptatie) en vermindering van
de uitstoot van broeikasgassen (klimaatmitigatie) waaronder investeringen voor energiebesparing;
agroforestry (inclusief voedselbossen); verhoging van de biodiversiteit; bodembeheer; koolstofvastlegging
en verhoging van dierenwelzijn (waar dierengezondheid deel van uitmaakt) kan hiermee op een
verantwoorde wijze invulling worden gegeven.
De investeringen dragen vaak bij aan lagere emissies, betere rendementen (voerconversie) en aan beter

NL

447

NL

dierenwelzijn (en dierengezondheid en minder antibioticagebruik) zoals emissiearme en tevens
diervriendelijke stalvloeren, technieken om stallen beter te reinigen en het stalklimaat te verbeteren.
Complementair aan andere interventies
Deze interventie is complementair aan de interventies zoals beschreven onder INVEST I.73.1.a en
I.73.1.c. Tevens is deze interventie complementair aan de interventies COOP I.77.1, COOP I.77.2, COOP
I.77.3, COOP I.77.4 en COOP I.77.5.
Aanvullende financiering
Voor deze interventie is nationale aanvullende financiering beschikbaar (zie annex V).
Voor het vaststellen van de subsidie wordt gebruik gemaakt van RUS/USK niveau 1, 2 of 3. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
Steun en voorwaarden
Voor deze interventie zullen verschillende openstellingen plaatsvinden, namelijk:
1.Generieke openstellingen voor investeringen die bijdragen aan de milieu- en klimaatdoelen (SO4)
natuurlijke hulpbronnen, (SO5) biodiversiteit (SO6) en of dierenwelzijn (SO9);
2.Openstelling(en) specifiek gericht op dierenwelzijn.
Generieke openstellingen
Voor steun komen in aanmerking:
1. Investeringen in bedrijfsmiddelen zoals investeringen ten behoeve van de bodemverbetering,
precisie landbouw, vermindering van afspoeling van gewasbeschermingsmiddelen, investeringen
in stalsystemen en watergebruik/beheer, zoals
o Investeringen in beslissingsondersteunende systemen voor beregeling of
gewasbeschermingsmiddelen;
o Investeringen in spruittechnieken die drift vergaand reduceren;
o Investeringen voor precisiebemesting (GPS, taakkaarten, rijenbemesting)
• Aanplant van meerjarige houtige gewassen ten behoeve van agroforestry; zoals windsingels ter
bescherming van het gewas, fruitbomen/struiken ten behoeve van de productie van het bedrijf.
• Investeringen ten behoeve van het verbeteren van het dierenwelzijn zoals diervriendelijke
stalsystemen. Daarvoor zijn de volgende activiteiten voorzien (de lijst is niet limitatief):
• investeringen die uitoefenen natuurlijk gedrag bevorderen (bv. wroeten, scharrelen door
stalverrijking)
• investeringen die zorgen dat er meer ruimte per dier is (bv. vrijloopkraamhokken voor zeug en big,
vrije uitloop)
• investeringen in huisvesting die leiden tot minder ingrepen, zoals staart couperen biggen,
onthoornen kalveren, achterste teenverwijdering hanen (Investeringen die leiden tot beter
stalklimaat (bv. verneveling van water in de stal)
Investeringen die leiden tot een verslechtering van het dierenwelzijn komen niet voor subsidie in
aanmerking.
Projecten die voor subsidie in aanmerking komen worden geselecteerd op basis van de selectiecriteria:
mate van effectiviteit, mate van efficiency, haalbaarheid/ kans op succes en mate van innovatie.
De mate van effectiviteit wordt bepaald op basis van het aantal doelen waaraan de investering bijdraagt.
Een investering in een stal die naast klimaatmitigatie ook bijdraagt aan dierenwelzijn, komt eerder
geselecteerd dan een investering die alleen bijdraagt aan klimaatmitigatie. Op deze manier worden

NL

448

NL

landbouwers gestimuleerd om wanneer zij investeren in een nieuw stalsysteem ook te investeren in de
verbetering van dierenwelzijn.
Een andere wijze voor de selectie van projecten, is selectie op basis van een investeringslijst. In een
openstelling wordt een lijst opgenomen met investeringen waarvoor subsidie kan worden verstrekt. Aan
elke investering wordt een puntenaantal toegekend. Het puntenaantal wordt bepaald op basis van de
effectiviteit (bijdrage aan de doelen), mate van innovatie en efficiency.
Selectie vindt plaats op basis van het totaal aantal punten per project, waarbij het project met het hoogst
aantal punten als eerst wordt geselecteerd.
Uitgangspunt is dat Biologische boeren of boeren die omschakelen naar biologische landbouw, door
middel van een extra punt, prioriteit krijgen bij selectie van concrete acties. In gemotiveerde gevallen kan,
wanneer biologische landbouw conflicteert met te bereiken doelen van de specifieke subsidieregeling,
hiervan afgeweken worden.
Openstelling(en) specifiek voor dierenwelzijn
Voor de openstelling(en) specifiek voor dierenwelzijn wordt ten minste 5% van het budget van deze
interventie gealloceerd.
Voor steun komen in aanmerking:
a. Investeringen die uitoefenen natuurlijk gedrag bevorderen (bv. wroeten, scharrelen door overvloedigde
optimale stalverrijking, goede samenstelling van het dieet en wijze van verstrekking)
b. investeringen die zorgen dat er meer ruimte per dier is (bv. vrijloopkraamhokken voor zeug en big,
vrije uitloop)
c. Investeringen in huisvesting die leiden tot minder ingrepen, zoals staart couperen biggen, onthoornen
kalveren/runderen, achterste teenverwijdering hanen (bv. geschikte vloeren,
diergezondheidsmanagement);
d. Investeringen die leiden tot beter stalklimaat (bv. verneveling van water in de stal, luchtkwaliteit en
temperatuur regeling)
In het kader van het tegengaan van het staartbijten van varkens zijn investeringen alleen subsidiabel in het
geval de ruimte voor varkens wordt verruimd zoals in onderstaande tabel is weergegeven:

Gewicht
EU richtlijn
Biggen en
varkens
vleesvarkens
< 10 kg

0,15 m2

10 – 20

0,20

30 – 50
50 - 85
85 – 110

0,40 m2
0,55 m2
0,65

>110

1,00

NL

NL
regelgeving

BLK 1 ster

0,20m2
0,40
0,30 m2 (voor
biggen 15 –
0,40
30kg)
0,50
0,65 m2
0,80 m2
1,0 m2
1,00 m2

% meer
ruimte
nationaal
boven EUrichtlijn
33% meer
50% meer
25% meer
18% meer
23% meer

Vleesvarkens
worden in NL
in het
algemeen
geslacht
449

NL

voordat ze
110 kilo zijn

Projecten die voor subsidie in aanmerking komen worden geselecteerd op basis van de selectiecriteria:
mate van effectiviteit, mate van efficiency, haalbaarheid/ kans op succes en mate van innovatie. De mate
van effectiviteit wordt bepaald op basis van de mate waarin het dierenwelzijn verbeterd. Een project dat
betrekking heeft op de verbetering van het stalklimaat en er ook toe leidt dat staart couperen niet meer
nodig is, wordt eerder geselecteerd dan projecten die alleen leiden tot verbetering van het stalklimaat.

Niet subsidiabel zijn:
• In het geval van investeringen komen de uitgaven zoals omschreven in artikel 73 lid 3 van de
Verordening (EU) 2021/2115 niet voor subsidie in aanmerking;
• Kosten zoals omschreven in artikel 64 lid 1 van Verordening (EU) nr. 2021/1060;
• Investeringen die wettelijk verplicht zijn;
• Investeringen met een negatief effect op de omgeving;
• Investeringen met een negatief effect op dierenwelzijn.
De steun wordt verleend op basis van de volgende voorwaarden:
• Er geldt een subsidiepercentage van maximaal 40%;
• Er zal een minimum bedrag worden toegepast; en
• Hierbij kan gedacht worden aan standaardschaal van eenheidsprijzen (bv. investeringen op basis
van een investeringslijst), vaste bedragen (bv. vaste bedragen op basis van een beoordeelde
begroting) of vaste percentages (bv. vast percentage loonkosten ten opzichte van de investering).
Overige voorwaarden
Landbouwbedrijven en samenwerkingsverbanden van landbouwbedrijven, waarbij een landbouwbedrijf
wordt gedefinieerd als ‘alle eenheden op het grondgebied van Nederland die voor landbouwactiviteiten
(als bedoeld in bijlage 1 VWEU) worden gebruikt en door een landbouwer worden beheerd.’
De begunstigde is dus een landbouwer: ‘een natuurlijk persoon of rechtspersoon dan wel een groep
natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de rechtspositie van de groep en haar leden volgens het
nationale recht, van wie het bedrijf zich bevindt binnen het territoriale toepassingsgebied van de verdragen
als omschreven in artikel 42 VWEU in samenhang met de artikelen 349 en 355 VWEU, en die een
landbouwactiviteit uitoefent.’
Er wordt geen steun versterkt aan een onderneming:
• die in moeilijkheden is als bedoeld in artikel 2 van Verordening (EU) Nr. 702/2014 van de
Commissie van 25 juli 2014 waarbij bepaalde categorieënsteun in de landbouw- en de
bosbouwsector en in plattelandsgebieden op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie met de interne markt verenigbaar worden verklaard
(PbEU 2014, L 193), of
• waar tegen een uitstaand bevel tot terugvordering bestaat, volgend op een eerdere beschikking van
de Commissie van de Europese Gemeenschappen waarin steun onrechtmatig en onverenigbaar met
de gemeenschappelijke markt is verklaard.
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
De steun wordt verstrekt in de vorm van een subsidie, non-IACS.
6 Identificatie van relevante basislijnelementen

NL

450

NL

(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Steunvorm
Subsidie
Financieringsinstrument
Soort betaling
vergoeding van subsidiabele kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt door een begunstigde
eenheidskosten
vast bedrag
forfaitaire financiering
Basis voor de vaststelling
We bepalen de hoogte van de eenheidsprijzen op basis van referentiemateriaal gebaseerd op eerdere
openstellingen en onderzoeken van de Wageningen Economic Centre Research.
Gesubsidieerd worden alleen activiteiten die boven de baseline komen.
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
De steun bedraagt 40% van de subsidiabele kosten.
Het te verstrekken subsidiebedrag wordt geschat in de range van € 20.000 tot € 200.000.
Aanvullende toelichting
De eenheidsprijzen zijn gebaseerd op ervaringsregels van vergelijkbare investeringen. Voor meer
informatie over de toepassing van de VKO’s verwijzen wij naar hoofdstuk 7.3 van het NSP.
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Vermeding van steunactiviteiten die buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU vallen
steun voor de productie van hernieuwbare energie kan buiten de werkingssfeer van artikel 42 VWEU
vallen voor zover de geproduceerde energie niet op het eigen landbouwbedrijf wordt gebruikt.
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
Wat komt niet in aanmerking voor steun?
• In het geval van investeringen komen de uitgaven zoals omschreven in artikel 73 lid 3 van de
Verordening (EU) 2021/2115 niet voor subsidie in aanmerking;
• Kosten zoals omschreven in artikel 64 lid 1 sub a, b en c van Verordening (EU) Nr. 2021/1060;
• Investeringen die wettelijk verplicht zijn;
• Investeringen met een negatief effect op de omgeving
Omvat de investering irrigatie?
Ja
Nee
Op de verbetering van bestaande irrigatie-installaties gerichte investeringen: wat is/zijn de vereiste
potentiële waterbesparing(en), uitgedrukt in een percentage
n.v.t.

NL

451

NL

Op de verbetering van bestaande irrigatie-installaties gerichte investeringen (die gevolgen hebben voor
waterlichamen waarvan de toestand minder dan goed is): wat is/zijn de vereiste(n) om tot een
daadwerkelijke vermindering van het watergebruik te komen, uitgedrukt in een percentage
n.v.t.
10 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 11 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
Met de interventie wordt steun verleend in relatie tot Annex II sub 11 van WTO Agreement on
Agriculture. Steun is gericht op structuuraanpassing en gericht op bescherming van het milieu maar heeft
geen gevolgen voor de internationale handel- en concurrentieverhoudingen.
De investeringen die voor subsidie in aanmerking komen dragen altijd bij aan de verduurzaming van de
landbouwonderneming. Om ook op lange termijn economisch duurzaam te zijn, moet de landbouwer
investeren in verduurzaming van zijn onderneming. Doordat de onderneming verduurzaamt wordt
bijgedragen aan de bescherming van het milieu.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(2)(d) - Andere regio’s

43,00%

20,00%

43,00%

NL Nederland

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen
die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen
17 en 103

100,00%

20,00%

100,00%

NL

Toepasselijk
tarief

452

Minimumtarief Maximumtarief

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

I.73.1b.E.01 - Productieve investeringen
Groen - Blauw en dierenwelzijn

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

Regio(‘s) Resultaatindicator(en)

Is het eenheidsbedrag gebaseerd op
overgedragen onkosten?

R.16; R.17; R.26; R.32;
R.44; R.9

Nee

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.73.1b.E.01 - Productieve investeringen Groen - Blauw en dierenwelzijn
Het gemiddelde steunbedrag per investering wordt, op basis van ervaringen uit de POP3 periode, ingeschat op 30.000,-.
De verwachting is dat na het opstartjaar 2023 het aantal aanvragen ongeveer gelijk blijft tussen de 300- 500.
R. 16 totaal 942 investeringen
R. 17 totaal 372 ha
R. 26 totaal 673 investeringen
R. 32 totaal 942 investeringen
R. 44 totaal 134 bedrijven met per bedrijf 127,82 GVE*, totaal 17.128 GVE.
(*Aantal GVE per hectare: 2,2 in 2020 (bron agrimatie). Gemiddeld aantal hectare per (veehouderij) bedrijf in 2020 is 58,1 hectare (bron agrimatie )
Per bedrijf dus 58,1 maal 2,2 = 127,82 GVE. )
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Gepland eenheidsbedrag

Begrotingsjaar

2023

I.73.1b.E.01 - Productieve investeringen
Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
Groen - Blauw en dierenwelzijn (Subsidie - uitgaven in EUR)
Gemiddeld)
Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
TOTAAL

2024

2025

2026

2028

2029

Totaal 2023 2029

0,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00 0,00

O.20 (eenheid: )

0,00

448,00

365,00

259,00

292,00

324,00 0,00

1.688,00

O.20 (eenheid: aantallen investeringen)

0,00

448,00

365,00

259,00

292,00

324,00 0,00

1.688,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)

0,00 13.440.000,00 10.950.000,00 7.770.000,00 8.760.000,00 9.720.000,00 0,00 50.640.000,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)

0,00 7.952.895,00 6.438.336,00 4.008.456,00 5.383.263,00 6.651.519,00 0,00 30.434.469,00

Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)

NL

2027

453

NL

Waarvan overdracht (Bijdrage van de Unie
in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (van
toepassing op artikel 95, lid 1, in het kader
van de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

454

NL

I.73.1c - productieve investeringen jonge landbouwers
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.73.1c
productieve investeringen jonge landbouwers
INVEST(73-74) - Investeringen, met inbegrip van
investeringen in irrigatie
O.20. Aantal ondersteunde productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden op de boerderij
Generatievernieuwing: Ja
Milieu: Nee
Kortingstelsel ecoregeling:
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Deze interventie betreft een investeringsregeling waarbij specifieke fysieke omstandigheden ter plaatste
niet relevant zijn. Deze interventie is altijd complementair aan:
• I.73.1a: Deze interventie betreft een investeringsregeling waarbij specifieke fysieke
omstandigheden ter plaatste niet relevant zijn. Het gaat hierbij om investeringen op het
landbouwbedrijf, waarmee primair het verdienvermogen van de ondernemer wordt vergroot of
verstevigd. Het gaat daarbij om investeringsmogelijkheden gericht op een veerkrachtige
toekomstgerichte landbouw waarmee eerst en vooral een rendabele(r) bedrijfsvoering mogelijk
wordt.
of
• I.73.1b: Deze interventie betreft een investeringsregeling waarbij specifieke fysieke
omstandigheden ter plaatste niet relevant zijn. Het gaat hierbij om investeringen op het
landbouwbedrijf,waarbij rekening wordt gehouden met klimaat en milieu en
dierenwelzijnsdoelenHet gaat daarbij om investeringsmogelijkheden gericht op verduurzaming op
en van landbouwbedrijven (denk aan klimaatadaptatie en -mitigatie, precisielandbouw,
waterhuishouding en natuur-inclusieve landbouw), waarmee eerst en vooral een rendabele(r)
bedrijfsvoering mogelijk wordt.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie
SO2 Vergroting van de marktgerichtheid en het concurrentievermogen van landbouwbedrijven voor zowel de korte als de lange
termijn, onder meer door meer aandacht voor onderzoek, technologie en digitalisering
SO4 Bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering, onder meer door de uitstoot van broeikasgassen terug te
dringen en meer koolstof vast te leggen, en duurzame energie te bevorderen
SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en
lucht, onder meer door de afhankelijkheid van chemische middelen te verkleinen
SO6 Bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot
de instandhouding van habitats en landschappen
SO7 Het aantrekken en vasthouden van jonge landbouwers en andere nieuwe landbouwers en bevordering van duurzame
bedrijfsontwikkeling in plattelandsgebieden
SO9 Beter inspelen door de landbouw van de Unie op de maatschappelijke verwachtingen inzake voedsel en gezondheid, onder
meer wat betreft hoogkwalitatief, veilig en voedzaam voedsel dat op duurzame wijze is geproduceerd, en voorts vermindering
van de voedselverspilling, verbetering van het dierenwelzijn, en bestrijding van antimicrobiële resistentie

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

NL

Beschrijving

Prioritering op het niveau

455

Aangepakt in strategisch

NL

van het strategisch GLB-plan GLB-plan
N.01

Omslag van de Nederlandse
landbouw via rendabel
ondernemerschap

Categorie 1

Ja

N.05

Hogere toegevoegde waarde
voor de agrariër

Categorie 2

Ja

N.12

N.13

Klimaatmitigatie: lagere
broeikasgasemissies en grotere Categorie 1
koolstofvastlegging
Klimaatadaptatie: lagere
ecologische, economische
Categorie 2
schade en waterkwantiteit

Ja

Ja

N.14

Opwekken duurzame energie
en energiebesparing

Categorie 2

Ja

N.15

Betere chemische en
biologische waterkwaliteit

Categorie 1

Ja

N.16

N.17

N.20
N.27

Versterkte natuurlijke
weerbaarheid en waterbergend Categorie 2
vermogen landbouwbodems
Betere luchtkwaliteit: minder
emissies van broeikasgassen, Categorie 1
geurstoffen en fijnstof
Behoud van vitale en
veerkrachtige landbouwsector Categorie 2
en platteland
Beter dierenwelzijn inclusief
Categorie 2
diergezondheid

Ja

Gedeeltelijk

Ja
Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.16 Percentage landbouwbedrijven dat GLB-investeringssteun ontvangt als bijdrage aan matiging van en aanpassing aan
klimaatverandering, en de productie van hernieuwbare energie of biomaterialen
R.17 Areaal met steun voor bebossing en herstel van boslandbouw, met inbegrip van uitsplitsing
R.26 Percentage boerderijen dat profiteert van productieve en niet-productieve investeringssteun van het GLB in verband met
de zorg voor natuurlijke hulpbronnen
R.32 Percentage landbouwbedrijven dat GLB-investeringssteun ontvangt als bijdrage aan biodiversiteit
R.44 Aandeel grootvee-eenheden (GVE’s) vallend onder ondersteunde acties ter verbetering van dierenwelzijn
R.9 Aandeel landbouwers dat investeringssteun ontvangt voor herstructurering en modernisering, waaronder ter verbetering van
de hulpbronnenefficiëntie

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
doel
Dit fiche is gericht op SO.7, (het aantrekken en behouden van jonge landbouwers ten behoeve van een
veerkrachtige toekomstige landbouwsector met een nieuwe generatie landbouwers) en op SO8,
(Bevorderen van werkgelegenheid, groei, sociale inclusie en lokale ontwikkeling in plattelandsgebieden,
met inbegrip van bio economie en duurzame bosbouw. Omdat deze interventie complementair is aan
I.73.1a of I.73.1b draagt deze interventie ook altijd bij aan SO.1, SO.2, SO.4, SO.5, SO.5, SO.6 of SO.9
(onderdeel dierenwelzijn).
Onderbouwing
In aanvulling op de onderstaande onderbouwing van I.73.1a en I.73.1b is het van belang om de jonge
landbouwer extra te ondersteunen met een top-up (verhoogd subsidiepercentage) op productieve
investeringen om deze doelgroep toekomstperspectief te bieden in de landbouw en daarmee de gehele

NL

456

NL

landbouwsector. De extra investeringssteun voor jonge landbouwers biedt extra financiële ondersteuning
voor investeringen in de periode dat een jonge landbouwer weinig financiële ruimte heeft om te investeren
vanwege de hoge kosten die gepaard gaan met het starten van een bedrijf of met een bedrijfsovername.
Uit I.73.1a:
Om de Nederlandse landbouwsector ook in de toekomst zeker te stellen is het nodig dat landbouwers een
zodanig inkomen kunnen verwerven dat de productie van landbouwproducten (alsmede de handel erin)
voor hen lonend blijft. Naast verbreding, multifunctionaliteit of het zich richten op nichemarkten, hebben
veel landbouwers zich vooral staande gehouden door efficiëntieverbetering, waardoor de kostprijs in
verhouding laag kon blijven. Trefwoorden hierbij zijn samenwerking, mechanisatie/automatisering,
schaalvergroting, intensivering en productiviteitsverhoging. De maatschappelijke uitdagingen op het
gebied van Farm to Fork-strategie, vragen van de landbouwers extra inspanningen, die met een focus op
het voortdurend verlagen van de kostprijs van producten niet haalbaar zal zijn. Specifieke investeringen
zijn daarom nodig om een omslag te maken naar kringlooplandbouw. Indachtig het rapport van de
taskforce verdienvermogen kringlooplandbouw (‘Je kunt niet groen doen als je rood staat’) zal de weg
naar kringlooplandbouw en een versterkt verdienvermogen alleen slagen als de boer de nodige
investeringen kan opbrengen en terugverdienen.
Landbouwbedrijven die optimaal en duurzaam willen produceren om zo op de lange termijn rendabel en
solvabel te zijn, zullen periodiek hun gebouwen en uitrusting moeten vernieuwen en aanpassen. Op deze
manier kan optimaal gebruik worden gemaakt van innovaties en kan hun bedrijf zich ontwikkelen in een
richting die past bij veranderende maatschappelijke wensen en eisen (‘license to produce’). Met
investeringen op het gebied van onder andere, precisielandbouw, robotisering, het opwekken van energie,
energiebesparing, kan hiermee op een verantwoorde wijze invulling worden gegeven.
Of uit I.73.1b:
De maatschappelijke uitdagingen op het gebied van klimaat en milieu, zoals verwoord in de Green Deal
en Farm to Fork-strategie, vragen van de landbouwers extra inspanningen, die met een focus op het
voortdurend verlagen van de kostprijs van producten niet haalbaar zal zijn. Specifieke investeringen zijn
daarom nodig om een omslag te maken naar kringlooplandbouw. waardoor (i) minder gebruik hoeft te
worden gemaakt van natuurlijke hulpbronnen en (ii) schadelijke externe effecten voor het klimaat,
biodiversiteit en milieu worden teruggedrongen.
Landbouwbedrijven zullen moeten verduurzamen om op de lange termijn rendabel en solvabel te zijn, die
past bij veranderende maatschappelijke opdracht en internationale afspraken ten aanzien van milieu en
klimaat. Met investeringen op het gebied van klimaatverandering (klimaatadaptatie) en vermindering van
de uitstoot van broeikasgassen (klimaatmitigatie) waaronder investeringen voor energiebesparing;
agroforestry (inclusief voedselbossen); verhoging van de biodiversiteit; bodembeheer; koolstofvastlegging
en verhoging van dierenwelzijn (waar dierengezondheid deel van uitmaakt) kan hiermee op een
verantwoorde wijze invulling worden gegeven.
De investeringen dragen vaak bij aan lagere emissies, betere rendementen (voerconversie) en aan beter
dierenwelzijn (en dierengezondheid en minder antibioticagebruik) zoals emissiearme en tevens
diervriendelijke stalvloeren, technieken om stallen beter te reinigen en het stalklimaat te verbeteren.

Complementair aan andere interventies
Deze interventie is complementair aan de interventies zoals beschreven onder INVEST I.73.1.a en
INVEST I.73.1.b, INSTAL 75. 1 en COOP I.77.1, COOP I.77.2, COOP I.77.3, COOP I.77.4 en COOP
I.77.5.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
Begunstigde
De begunstigde is een jonge landbouwer zoals beschreven in paragraaf 4.1.5 van het NSP. Dit betekent

NL

457

NL

dat een jonge boer voldoende, langdurige, blokkerende zeggenschap heeft in het landbouwbedrijf waarin
hij (mede) bedrijfshoofd is. In de meeste gevallen zal het gaan over maatschappen en VOF’s.
Steun en voorwaarden
Voor steun komen in aanmerking:
Gelijk als I.73.1a:
• Investeringen in bedrijfsmiddelen zoals robotisering, systemen om groei van gewas te monitoren
en voor een innovatieve bedrijfsvoering .

Gelijk als I.73.1b:
• Investeringen in bedrijfsmiddelen zoals investeringen ten behoeve van de bodemverbetering,
precisie landbouw vermindering van afspoeling van gewasbeschermingsmiddelen, investeringen in
stalsystemen en watergebruik/beheer;
• Aanplant van meerjarige houtige gewassen ten behoeve van agroforestry; zoals windsingels ter
bescherming van het gewas, fruitbomen/struiken ten behoeve van de productie van het bedrijf.
• Investeringen ten behoeve van het verbeteren van het dierenwelzijn. Daarvoor zijn de volgende
activiteiten voorzien (de lijst is niet limitatief):
o investeringen die uitoefenen natuurlijk gedrag bevorderen (bv. wroeten, scharrelen door
stalverrijking)
o investeringen die zorgen dat er meer ruimte per dier is (bv. vrijloopkraamhokken voor zeug
en big, vrije uitloop)
o investeringen in huisvesting die leiden tot minder ingrepen, zoals staart couperen biggen,
onthoornen kalveren runderen, achterste teenverwijdering hanen;
o investeringen die leiden tot beter stalklimaat (bv. verneveling van water in de stal)
Projecten die voor subsidie in aanmerking komen worden geselecteerd op basis van de selectiecriteria:
mate van effectiviteit, mate van efficiency, haalbaarheid/ kans op succes en mate van innovatie.
De mate van effectiviteit wordt bepaald op basis van het aantal doelen waaraan de investering bijdraagt.
Een investering in een stal die naast klimaatmitigatie ook bijdraagt aan dierenwelzijn, komt eerder
geselecteerd dan een investering die alleen bijdraagt aan klimaatmitigatie. Op deze manier worden
landbouwers gestimuleerd om wanneer zij investeren in een nieuw stalsysteem ook te investeren in de
verbetering van dierenwelzijn.
Een andere wijze voor de selectie van projecten, is selectie op basis van een investeringslijst. In een
openstelling wordt een lijst opgenomen met investeringen waarvoor subsidie kan worden verstrekt. Aan
elke investering wordt een puntenaantal toegekend. Het puntenaantal wordt bepaald op basis van de
effectiviteit (bijdrage aan de doelen), mate van innovatie en efficiency.
Selectie vindt plaats op basis van het totaal aantal punten per project, waarbij het project met het hoogst
aantal punten als eerst wordt geselecteerd.
Uitgangspunt is dat Biologische boeren of boeren die omschakelen naar biologische landbouw, door
middel van een extra punt, prioriteit krijgen bij selectie van concrete acties. In gemotiveerde gevallen kan,
wanneer biologische landbouw conflicteert met te bereiken doelen van de specifieke subsidieregeling,
hiervan afgeweken worden.

Niet subsidiabel:
Niet subsidiabel zijn kosten die zijn uitgesloten in de interventies I.73.1a en I.73.1b aangezien dit fiche

NL

458

NL

een top-up betreft ten opzichte van deze twee fiches.

Er wordt geen steun wordt versterkt aan een onderneming:
• die in moeilijkheden is als bedoeld in artikel 2 van Verordening (EU) Nr. 702/2014 van de
Commissie van 25 juli 2014 waarbij bepaalde categorieënsteun in de landbouw- en de
bosbouwsector en in plattelandsgebieden op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie met de interne markt verenigbaar worden verklaard
(PbEU 2014, L 193), of
• waar tegen een uitstaand bevel tot terugvordering bestaat, volgend op een eerdere beschikking van
de Commissie van de Europese Gemeenschappen waarin steun onrechtmatig en onverenigbaar met
de gemeenschappelijke markt is verklaard
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
De steun wordt verstrekt in de vorm van een subsidie, non-IACS.
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Steunvorm
Subsidie
Financieringsinstrument
Soort betaling
vergoeding van subsidiabele kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt door een begunstigde
eenheidskosten
vast bedrag
forfaitaire financiering
Basis voor de vaststelling
We bepalen de hoogte van de eenheidsprijzen op basis van referentiemateriaal gebaseerd op eerdere
openstellingen en onderzoeken van de Wageningen Economic Centre Research.
Gesubsidieerd worden alleen activiteiten die boven de baseline komen.
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
De subsidie bedraag 55% van de subsidiabele kosten.
Het te verstrekken subsidiebedrag wordt geschat in de range van € 20.000 tot € 200.000.
Aanvullende toelichting
De eenheidsprijzen zijn gebaseerd op ervaringsregels van vergelijkbare investeringen. Voor meer
informatie over de toepassing van de VKO’s verwijzen wij naar hoofdstuk 7.3 van het NSP.
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Vermeding van steunactiviteiten die buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU vallen

NL

459

NL

investeringen in de productie van hernieuwbare energie kunnen buiten het toepassingsgebied van artikel
42 vallen als er meer energie wordt geproduceerd dan nodig is voor de productie.
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
Wat komt niet in aanmerking voor steun?
· In het geval van investeringen komen de uitgaven zoals omschreven in artikel 73 lid 3 van de
Verordening (EU) 2021/2115 niet voor subsidie in aanmerking;
· Kosten zoals omschreven in artikel 64 lid 1 sub a, b en c van Verordening (EU) Nr. 2021/1060;
· Investeringen die wettelijk verplicht zijn;
· Investeringen met een negatief effect op de omgeving
Omvat de investering irrigatie?
Ja
Nee
Op de verbetering van bestaande irrigatie-installaties gerichte investeringen: wat is/zijn de vereiste
potentiële waterbesparing(en), uitgedrukt in een percentage
n.v.t.
Op de verbetering van bestaande irrigatie-installaties gerichte investeringen (die gevolgen hebben voor
waterlichamen waarvan de toestand minder dan goed is): wat is/zijn de vereiste(n) om tot een
daadwerkelijke vermindering van het watergebruik te komen, uitgedrukt in een percentage
n.v.t.
10 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 11 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
Met de interventie wordt steun verleend in relatie tot Annex II sub 11 van WTO Agreement on
Agriculture. Steun is gericht op structuuraanpassing en gericht op bescherming van het milieu maar heeft
geen gevolgen voor de internationale handel- en concurrentieverhoudingen.
De investeringen die voor subsidie in aanmerking komen dragen altijd bij aan de verduurzaming van de
landbouwonderneming. Om ook op lange termijn economisch duurzaam te zijn, moet de landbouwer
investeren in verduurzaming van zijn onderneming. Doordat de onderneming verduurzaamt wordt
bijgedragen aan de bescherming van het milieu.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(2)(d) - Andere regio’s

43,00%

20,00%

43,00%

NL Nederland

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen
die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen
17 en 103

100,00%

20,00%

100,00%

NL

Toepasselijk
tarief

460

Minimumtarief Maximumtarief

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

I.73.1c.E.01 - Productieve
investeringen jonge landbouwers

Subsidie

91(2)(d)-NL-43,00% Gemiddeld
91(3)(c)-NL-100,00%

Regio(‘s) Resultaatindicator(en)

Is het eenheidsbedrag gebaseerd op
overgedragen onkosten?

R.16; R.17; R.26; R.32;
R.44; R.9

Nee

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.73.1c.E.01 - Productieve investeringen jonge landbouwers
Aangezien in deze interventie alleen de top-up voor jonge boeren ten opzichte van de investeringen onder de interventies zoals verwoord in I.73.1a en I.73.1b
zijn opgenomen, volgen hieronder de waarden zoals opgenomen in die twee fiches.
Gelijk als in I.73.1a:
De verwachting is dat na het opstartjaar 2023 het aantal aanvragen ongeveer gelijk blijven tussen de 200- 400. Het gemiddelde steunbedrag wordt ingeschat
op € 30.000.
- R9: unit amount is gebaseerd op de gemiddelde investering onder de POP3 maatregel "productieve investeringen", gemiddeld ca. 12.000 per investering en
circa 1000 investeringen tussen 2014 en 2020.
Gelijk als in I.73.1b:
Het gemiddelde steunbedrag per investering wordt, op basis van ervaringen uit de POP3 periode, ingeschat op 30.000,-. De verwachting is dat na het
opstartjaar 2023 het aantal aanvragen ongeveer gelijk blijft tussen de 300- 500.
- R.16 totaal 942 investeringen
- R.17 totaal 372 ha
- R.26 totaal 673 investeringen
- R.32 totaal 942 investeringen
- R.44 totaal 134 bedrijven met per bedrijf 127,82 GVE*, totaal 17.128 GVE. (*Aantal GVE per hectare: 2,2 in 2020 (bron agrimatie). Gemiddeld aantal
hectare per (veehouderij) bedrijf in 2020 is 58,1 hectare (bron agrimatie )
Per bedrijf dus 58,1 maal 2,2 = 127,82 GVE.
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Gepland eenheidsbedrag

Begrotingsjaar

I.73.1c.E.01 - Productieve investeringen
jonge landbouwers (Subsidie - Gemiddeld)

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
O.20 (eenheid: )

NL

461

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

0,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00 0,00

0,00

231,00

234,00

195,00

228,00

255,00 0,00

NL

Totaal 2023 2029

1.143,00

TOTAAL

O.20 (eenheid: investeringen)
Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Unie-bijdrage in EUR)

0,00
231,00
234,00
195,00
228,00
255,00
0,00 6.930.000,00 7.020.000,00 5.850.000,00 6.840.000,00 7.650.000,00

1.143,00
34.290.000,00

0,00 4.262.400,00 4.113.000,00 2.943.000,00 3.933.000,00 4.743.000,00

19.994.400,00

0,00 6.930.000,00 7.020.000,00 5.850.000,00 6.840.000,00 7.650.000,00

34.290.000,00

0,00 4.262.400,00 4.113.000,00 2.943.000,00 3.933.000,00 4.743.000,00

19.994.400,00

Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van de Unie in
EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (van
toepassing op artikel 95, lid 1, in het kader
van de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

462

NL

I.73.2 - Niet-productieve investeringen op landbouwbedrijven
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.73.2
Niet-productieve investeringen op landbouwbedrijven
INVEST(73-74) - Investeringen, met inbegrip van
investeringen in irrigatie
O.21. Aantal ondersteunde niet-productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden op de boerderij
Generatievernieuwing: Nee
Milieu: Ja
Kortingstelsel ecoregeling: Nee
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
De interventie is van toepassing op het gehele platteland van Nederland en gericht op niet-productieve
investeringen door de landbouwer op het landbouwbedrijf en landbouwareaal . De interventie wordt door
provincies opengesteld. Hoewel gebruik wordt gemaakt van een zo uniform mogelijke regeling kunnen
gebiedsspecifieke elementen worden opgenomen, zoals type grond (zand, klei, veen en löss).
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO4 Bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering, onder meer door de uitstoot van broeikasgassen terug te
dringen en meer koolstof vast te leggen, en duurzame energie te bevorderen
SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en
lucht, onder meer door de afhankelijkheid van chemische middelen te verkleinen
SO6 Bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot
de instandhouding van habitats en landschappen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

Code

Beschrijving

N.12

Klimaatmitigatie: lagere
broeikasgasemissies en grotere Categorie 1
koolstofvastlegging

Ja

N.13

Klimaatadaptatie: lagere
ecologische, economische
schade en waterkwantiteit

Ja

N.15
N.16

Categorie 2

Betere chemische en
Categorie 1
biologische waterkwaliteit
Versterkte natuurlijke
weerbaarheid en waterbergend Categorie 2
vermogen landbouwbodems

Ja
Ja

N.17

Betere luchtkwaliteit: minder
emissies van broeikasgassen,
geurstoffen en fijnstof

Categorie 1

Gedeeltelijk

N.18

Meer en herstel van
biodiversiteit

Categorie 1

Ja

N.19

Behoud en herstel van
(cultuur)landschappen

Categorie 1

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.16 Percentage landbouwbedrijven dat GLB-investeringssteun ontvangt als bijdrage aan matiging van en aanpassing aan

NL

463

NL

klimaatverandering, en de productie van hernieuwbare energie of biomaterialen
R.26 Percentage boerderijen dat profiteert van productieve en niet-productieve investeringssteun van het GLB in verband met
de zorg voor natuurlijke hulpbronnen
R.32 Percentage landbouwbedrijven dat GLB-investeringssteun ontvangt als bijdrage aan biodiversiteit

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Doelen
De basisdoelen zijn de opgaven voortvloeiend uit de Green Deal, de Kaderrichtlijn Water, de
Nitraatrichtlijn en het Klimaatakkoord. De opgaven bestaan uit het herstellen en verhogen van
biodiversiteit, in 2027 te voldoen aan de KRW-doelen en de CO2-uitstoot met 55% terug te brengen. Om
dit te bereiken wordt binnen de Nederlandse landbouwsector ingezet op een omschakeling naar
kringlooplandbouw om daarmee de maatschappelijke uitdagingen rond klimaat, milieu, biodiversiteit en
stikstofreductie te realiseren.
Met de interventie wordt ingezet op het ontwikkelen benutten en beschermen van de natuur en
biodiversiteit. Hierbij worden de natuurdoelen zoveel mogelijk gekoppeld aan de uitvoering van andere
doelen, zoals water en landbouw, maar ook klimaat.
Tevens wordt ingezet op het mitigeren van de effecten van de emissies van nitraat, fosfaat,
gewasbeschermingsmiddelen en stikstof door een efficiënter gebruik van (natuurlijke) grondstoffen,
herstel van verschillende habitats en cultuurlandschap.
Complementariteit met andere interventies
De interventie niet-productieve investeringen voor landbouwbedrijven sluit vooral aan bij de interventies:
1. Ecoregelingen
2. ANLb
3. De samenwerkingsfiches COOP I.77.1, COOP I.77.2, COOP I.77.3, COOP I.77.4 en COOP I.77.5.
4. De interventie INVEST I.73.3
Met de niet-productieve investeringen kan na realisatie van de investering mogelijk een hoger niveau van
ecoregeling worden of meer agrarisch natuur- en landschapsbeheer.
Aanvullende financiering
Voor deze interventie is nationale aanvullende financiering beschikbaar (zie annex V).
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
Steun en voorwaarden
Investeringen die voor subsidie in aanmerking komen zijn niet-productieve investeringen voor
biodiversiteit, natuur, landschap en water. Het betreft niet-productieve investeringen voor de inrichting en
herinrichting van het landelijkgebied voor zover het landbouwgrond betreft. Voor investeringen op andere
gronden dan landbouwgronden wordt I.73.3 gebruikt.
Met de aanleg van landschapselementen wordt bijgedragen aan de biodiversiteit en daarnaast ook aan het
mitigeren van de impact van uitstoot van nitraat, stikstof, fosfaat.
Investeringen in het watersysteem komen alleen voor subsidie in aanmerking wanneer het effect van de
investering groter is dan alleen voor het landbouwbedrijf. Een investering zoals een stuw of dam waardoor
water alleen wordt vastgehouden voor het bedrijf, komt dus niet voor subsidie in aanmerking. Dit betreft
een productieve investering (I.73.1b)

NL

464

NL

Investeringen in het watersysteem die wel onder deze interventie kan worden gesteund zijn bijvoorbeeld
investeringen voor het vasthouden van water in natte periodes, zodat in droge periodes het watersysteem
in het gehele gebied (dus ook dat wat buiten het landbouwbedrijf zelf valt) over voldoende water beschikt
om daarmee jaarrond van goede waterkwaliteit blijft.
Doordat de investeringen op landbouwgrond moeten worden uitgevoerd, heeft bij investeringen in het
watersysteem de landbouwer profijt van een betere beschikbaarheid van water. Hierom wordt de
investering niet voor 100% gesubsidieerd, maar voor 70% van de subsidiabele kosten.
Projecten die voor subsidie in aanmerking komen worden geselecteerd op basis van de selectiecriteria:
mate van effectiviteit, mate van efficiency, haalbaarheid/ kans op succes en mate van urgentie of mate van
innovatie.
De mate van effectiviteit wordt bepaald op basis van het aantal doelen waaraan met het project wordt
bijgedragen. Een project dat zowel bijdraagt aan landschap als aan biodiversiteit, wordt eerder
geselecteerd dan een project dat alleen één landschapselement bevat.
Een andere wijze voor de selectie van projecten, is selectie op basis van een investeringslijst. In een
openstelling wordt een lijst opgenomen met investeringen waarvoor subsidie kan worden verstrekt. Aan
elke investering wordt een puntenaantal toegekend. Het puntenaantal wordt bepaald op basis van de
effectiviteit (bijdrage aan de doelen), mate van innovatie en efficiency.
Selectie vindt plaats op basis van het totaal aantal punten per project, waarbij het project met het hoogst
aantal punten als eerst wordt geselecteerd.

Overige voorwaarden
De begunstigden zijn Landbouwbedrijven en samenwerkingsverbanden van landbouwbedrijven.
Uitgangspunt is dat Biologische boeren of boeren die omschakelen naar biologische landbouw, door
middel van een extra punt, prioriteit krijgen bij selectie van concrete acties. In gemotiveerde gevallen kan,
wanneer biologische landbouw conflicteert met te bereiken doelen van de specifieke subsidieregeling,
hiervan afgeweken worden.

Voor steun komen bijvoorbeeld in aanmerking:
• Herstel en aanleg singels, houtwallen, heggen, hagen, bosjes, solitaire bomen, pingo’s, dobben en
drenkpoelen;
• Minimaal aanleg aantal bomen per hectare (landschapselementen)
• Waterlopen, (op)vaarten en cultuurlandschappelijk slotenpatroon;
• Herstel en aanleg akkerranden, struweelranden, vogelakkers;
• Herstel en aanleg natuurvriendelijke oevers;
• Herstel beplanting agrarische erven;
• Herstel cultuurlandschappelijke begreppeling of bolle graslandakkers;
• Herstel terpen/wierden of kruinige percelen inclusief herstel sloten of greppels rond
terpen/wierden en kruinige percelen;
• Herstel historische dijkbiotoop: dijklichaam, grenssloot, struweel, kolken, dijkcoupures.
niet subsidiabele investeringen
Investeringen in het watersysteem waar alleen de landbouwer van profiteert zijn niet subsidiabel.
Bijvoorbeeld:
• investeringen in drainage poelen;
• investeringen in drainage systemen (met uitzondering van onderwaterdrainage voor veenweide
gebieden om bodemdaling tegen te gaan).

NL

465

NL

De steun wordt verleend op basis van de volgende voorwaarden:
• 100% van de subsidiabele kosten voor investeringen in landschap en biodiversiteit;
• 70% van de subsidiabele kosten voor investeringen ten behoeve van het watersysteem;
• Voor het vaststellen van de subsidie wordt gebruik gemaakt van RUS/USK niveau 1, 2 of 3 en
VKO’s . Voor nadere informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk
7.3.1.1.5.
• Voor de regeling wordt waar mogelijk gebruik gemaakt van vereenvoudigde kostenopties
(VKO’s). Hierbij kan gedacht worden aan standaardschaal van eenheidsprijzen (bv. investeringen
op basis van een investeringslijst), vaste bedragen (bv. vaste bedragen op basis van een
beoordeelde begroting) of vaste percentages (bv. vast percentage loonkosten ten opzichte van de
investering).
Er wordt geen steun verstrekt aan een onderneming:
• die in moeilijkheden is als bedoeld in artikel 2 van Verordening (EU) Nr. 702/2014 van de
Commissie van 25 juli 2014 waarbij bepaalde categorieënsteun in de landbouw- en de
bosbouwsector en in plattelandsgebieden op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie met de interne markt verenigbaar worden verklaard
(PbEU 2014, L 193), of
• waar tegen een uitstaand bevel tot terugvordering bestaat, volgend op een eerdere beschikking van
de Commissie van de Europese Gemeenschappen waarin steun onrechtmatig en onverenigbaar met
de gemeenschappelijke markt is verklaard.
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
De steun wordt verstrekt in de vorm van een subsidie, non-IACS.
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Steunvorm
Subsidie
Financieringsinstrument
Soort betaling
vergoeding van subsidiabele kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt door een begunstigde
eenheidskosten
vast bedrag
forfaitaire financiering
Basis voor de vaststelling
We bepalen de hoogte van de eenheidsprijzen op basis van referentiemateriaal gebaseerd op eerdere
openstellingen en onderzoeken van de Wageningen Economic Centre Research.
Gesubsidieerd worden alleen activiteiten die boven de baseline komen.
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
De steun bedraagt 100% van de subsidiabele kosten met uitzondering van niet-productieve investeringen
ten behoeve van het watersysteem, daarvoor geldt een steunpercentage van 70% van de subsidiabele
kosten.

NL

466

NL

Het te verstrekken subsidiebedrag wordt geschat in de range van € 10.000 tot € 200.000.
Aanvullende toelichting
De eenheidsprijzen zijn gebaseerd op ervaringsregels van vergelijkbare investeringen. Voor meer
informatie over de toepassing van de VKO’s verwijzen wij naar hoofdstuk 7.3 van het NSP.
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
Wat komt niet in aanmerking voor steun?
Niet subsidiabel zijn:
1. In het geval van investeringen komen de uitgaven zoals omschreven in artikel 73, lid 3 van de
Verordening (EU) 2021/2115 niet voor subsidie in aanmerking;
2. Kosten zoals omschreven in artikel 64 lid 1 sub a, b en c van Verordening (EU) nr. 2021/1060
3. Investeringen die wettelijk verplicht zijn;
4. Investeringen met een negatief effect op de omgeving
Omvat de investering irrigatie?
Ja
Nee
Op de verbetering van bestaande irrigatie-installaties gerichte investeringen: wat is/zijn de vereiste
potentiële waterbesparing(en), uitgedrukt in een percentage
n.v.t.
Op de verbetering van bestaande irrigatie-installaties gerichte investeringen (die gevolgen hebben voor
waterlichamen waarvan de toestand minder dan goed is): wat is/zijn de vereiste(n) om tot een
daadwerkelijke vermindering van het watergebruik te komen, uitgedrukt in een percentage
n.v.t.
10 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 11 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
Met de interventie wordt steun verleend in relatie tot Annex II sub 11 van WTO Agreement on
Agriculture. Steun is gericht op structuuraanpassing en gericht op bescherming van het milieu maar heeft
geen gevolgen voor de concurrentieverhoudingen.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(2)(d) - Andere regio’s

43,00%

20,00%

43,00%

NL Nederland

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen
die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen
17 en 103

100,00%

20,00%

100,00%

NL

Toepasselijk
tarief

467

Minimumtarief Maximumtarief

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

I.73.2.E.01 - Niet-productieve investeringen Subsidie
op landbouwbedrijven

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

Regio(‘s) Resultaatindicator(en) Is het eenheidsbedrag gebaseerd op
overgedragen onkosten?

91(2)(d)-NL-43,00% Gemiddeld
91(3)(c)-NL-100,00%

R.16; R.26; R.32

Ja

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.73.2.E.01 - Niet-productieve investeringen op landbouwbedrijven
De omvang van de niet-productieve investering kan sterk uiteenlopen, van enkele duizenden euro’s voor de aanleg van een kikkerpoel tot een grote
investering in een niet-eetbare bomenrij ten behoeve van het landschap.
Naar schatting zullen er op jaarbasis 200 aanvragen binnen komen met een gemiddeld bedrag van 125.000 euro
Verdeling
R16 klimaat 40%, 255 aanvragen = 51 p /jr
R26 hulpbronnen 30% 192 aanvragen 39 p/jr
R32 biodiversiteit 30% 191 aanvragen 38 p /jr
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
2025

2026

Begrotingsjaar

2023 2024

I.73.2.E.01 - Niet-productieve
investeringen op landbouwbedrijven
(Subsidie - Gemiddeld)

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
O.21 (eenheid: Concrete acties)

0,00

125.000,00

125.000,00

125.000,00

125.000,00

125.000,00 0,00

0,00

125,00

112,00

115,00

113,00

112,00 0,00

577,00

TOTAAL

O.21 (eenheid: Concrete acties)

0,00

125,00

112,00

115,00

113,00

112,00 0,00

577,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)

0,00 15.625.000,00 14.000.000,00 14.375.000,00 14.125.000,00 14.000.000,00 0,00 72.125.000,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Unie-bijdrage in EUR)

0,00 12.187.900,00 9.728.990,00 10.124.396,00 10.000.993,00 9.973.121,00 0,00 52.015.400,00

Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

468

NL

2027

2028

2029

Totaal 2023 2029

Gepland eenheidsbedrag

Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van de Unie
in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (van
toepassing op artikel 95, lid 1, in het kader
van de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

469

NL

I.73.3 - Niet productieve investeringen op niet-landbouwbedrijven
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.73.3
Niet productieve investeringen op niet-landbouwbedrijven
INVEST(73-74) - Investeringen, met inbegrip van
investeringen in irrigatie
O.23. Aantal ondersteunde niet-productieve
investeringsverrichtingen of -eenheden buiten de boerderij
Generatievernieuwing: Nee
Milieu: Ja
Kortingstelsel ecoregeling: Nee
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
De interventie is van toepassing op het gehele platteland van Nederland en gericht op niet-productieve
investeringen in het landelijk gebied. De interventie wordt door provincies opengesteld. Hoewel gebruik
wordt gemaakt van een zo uniform mogelijke regeling kunnen gebiedsspecifieke elementen worden
opgenomen, zoals type grond (zand, klei, veen, löss).
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO4 Bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering, onder meer door de uitstoot van broeikasgassen terug te
dringen en meer koolstof vast te leggen, en duurzame energie te bevorderen
SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en
lucht, onder meer door de afhankelijkheid van chemische middelen te verkleinen
SO6 Bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot
de instandhouding van habitats en landschappen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

Code

Beschrijving

N.12

Klimaatmitigatie: lagere
broeikasgasemissies en grotere Categorie 1
koolstofvastlegging

Ja

N.13

Klimaatadaptatie: lagere
ecologische, economische
schade en waterkwantiteit

Ja

N.15
N.16

Categorie 2

Betere chemische en
Categorie 1
biologische waterkwaliteit
Versterkte natuurlijke
weerbaarheid en waterbergend Categorie 2
vermogen landbouwbodems

Ja
Ja

N.17

Betere luchtkwaliteit: minder
emissies van broeikasgassen,
geurstoffen en fijnstof

Categorie 1

Gedeeltelijk

N.18

Meer en herstel van
biodiversiteit

Categorie 1

Ja

N.19

Behoud en herstel van
(cultuur)landschappen

Categorie 1

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.27 Aantal verrichtingen dat bijdraagt aan doelstellingen inzake milieuduurzaamheid en matiging van en aanpassing aan

NL

470

NL

klimaatverandering in plattelandsgebieden

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Doelen
Op basis van de opgave voortvloeiend uit het Klimaatakkoord, de Kaderrichtlijn Water en de
Biodiversiteitstrategie ligt er een opgave om de uitstoot van broeikasgassen te beperken, de waterkwaliteit
te verbeteren en de biodiversiteit te verhogen. Daarnaast is in de aanpak Landbouwbodems afgesproken
de bodemkwaliteit te verbeteren en speelt de adaptatie aan klimaatverandering een belangrijke rol.
Om dit te bereiken wordt binnen de Nederlandse landbouwsector ingezet op een omschakeling naar
kringlooplandbouw om daarmee de maatschappelijke uitdagingen rond klimaat, biodiversiteit en milieu te
realiseren.
Met interventie wordt ingezet op niet-productieve investeringen in het landelijk gebied met een
aantoonbare directe link met de landbouw. Deze niet productieve investeringen hebben betrekking op de
(her)inrichting/transformatie en het beheer van het landelijk gebied en daarmee bijdragen aan het
verhogen van de biodiversiteit (bijv. aanleg landschapselementen), inrichtingsmaatregelen ten behoeve
van waterkwaliteits- en -kwantiteitsbeheer, aanpassing aan klimaatverandering.
Bepaalde investeringen kunnen ook worden uitgevoerd op gronden van landbouwers, het gaat dan
bijvoorbeeld om investeringen in het kader van de KRW of klimaat. Voorbeelden van investeringen zijn:
de aanleg van natuurvriendelijke oevers of een waterberging door een waterschap, op gronden van
landbouwers.
Complementariteit met andere interventies:
Deze interventie ‘niet-productieve investeringen op niet-landbouwbedrijven’ sluit vooral aan bij de
interventies:
1.De samenwerkingsfiches COOP I.77.4 en COOP I.77.5.
2.De interventie INVEST I.73.2
Aanvullende financiering
Voor deze interventie is nationale aanvullende financiering beschikbaar (zie annex V).
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
Steun en voorwaarden
De investeringen hebben betrekking op herinrichting ten behoeve van verbetering van de
waterhuishouding, de waterkwaliteit en klimaatadaptatie, bijdrage aan doelen voor biodiversiteit door de
aanleg en beheer van landschapselementen en mitigeren van de impact van uitstoot van nitraat, stikstof,
fosfaat. De investeringsmogelijkheden leveren elk een bijdrage aan de hierboven beschreven
maatschappelijke opgaven en eisen.
De investeringen worden gedaan op niet-landbouwgronden.
Er worden twee typen investeringen ten behoeve van de waterhuishouding onderscheiden:
1. investeringen in het watersysteem die alleen gericht zijn op waterkwantiteit; bijvoorbeeld het
verbreden van watergangen. Doordat er door investeringen in waterkwantiteit meer water
beschikbaar is een gebied, is er meer water beschikbaar landbouwers in het gebied in droge
periodes Deze investeringen zijn subsidiabel voor 70% van de subsidiabele kosten.
2. investeringen in het watersysteem die gericht zijn op de verbetering van de waterkwaliteit;
bijvoorbeeld door aanleg van natuurvriendelijke oevers, de aanleg van vistrappen. Met deze
investeringen wordt bijgedragen aan het behalen van de KRW doelen. Daarnaast dragen deze
investeringen ook bij aan biodiversiteit. Het effect op de beschikbaarheid van water voor

NL

471

NL

landbouwers in droge periodes is gering. De investeringen zijn daarom subsidiabel voor 100% van
de subsidiabele kosten.
Overige voorwaarden
De begunstigden zijn deelnemers die behoren tot de volgende categorieën:
1. grondeigenaren;
2. grondgebruikers;
3. natuur- en landschapsorganisaties;
4. provincies, waterschappen en gemeenten;
5. overige (natuurlijke en rechtspersonen) die bijdragen aan de doelen van de aanvraag;
6. samenwerkingsverbanden van bovengenoemde begunstigden en landbouwers.
Voor steun komen in aanmerking niet-productieve investeringen op in het landelijk gebied zoals (niet
limitatief):
• investeringen ten behoeve van het uitvoeren van herstelmaatregelen en (grootschalige) inrichting
van gebieden, die bijdragen aan verbetering van de waterhuishouding, natuur, klimaatmitigatie en adaptatie en biodiversiteit
• investeringen in waterlopen, (op)vaarten en cultuurlandschappelijk slotenpatroon;
• herstel en aanleg natuurvriendelijke oevers;
• aanleg en herstel beplanting of omgrachting van terreinen van (oorspronkelijke) kastelen,
buitenplaatsen, staten of kloosters;
• herstel historische dijkbiotoop: dijklichaam, grenssloot, struweel, kolken, dijkcoupures.
De hierboven genoemde investeringen kunnen ook op gronden van landbouwers worden uitgevoerd. Het
gaat dan bijvoorbeeld om investeringen door een landschapsorganisatie of waterschap op gronden van
landbouwers. Het gaat dan bijvoorbeeld om investeringen in retentiegebieden of waterbergingen.
niet subsidiabele investeringen
Investeringen in het watersysteem waar alleen de landbouwer van profiteert zijn niet subsidiabel.
Bijvoorbeeld:
• investeringen in drainage poelen;
• investeringen in drainage systemen (met uitzondering van onderwaterdrainage voor veenweide
gebieden om bodemdaling tegen te gaan).

De steun wordt verleend op basis van de volgende voorwaarden:
• 100% van de subsidiabele kosten;
• 70% van de subsidiabele kosten voor investeringen die alleen gericht zijn op waterkwantiteit.
• Voor het vaststellen van de subsidie wordt gebruik gemaakt van RUS/USK niveau 2 en 3 en
deVKO’s . Voor nadere informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en
hoofdstuk 7.3.1.1.5.
• Voor de regeling wordt waar mogelijk gebruik gemaakt van vereenvoudigde kostenopties
(VKO’s). Hierbij kan gedacht worden aan standaardschaal van eenheidsprijzen (bv. investeringen
op basis van een investeringslijst), vaste bedragen (bv. vaste bedragen op basis van een
beoordeelde begroting) of vaste percentages (bv. vast percentage loonkosten ten opzichte van de
investering).
Er wordt geen steun verstrekt aan een onderneming:
• die in moeilijkheden is als bedoeld in artikel 2 van Verordening (EU) Nr. 702/2014 van de

NL

472

NL

Commissie van 25 juli 2014 waarbij bepaalde categorieënsteun in de landbouw- en de
bosbouwsector en in plattelandsgebieden op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie met de interne markt verenigbaar worden verklaard
(PbEU 2014, L 193), of
• waar tegen een uitstaand bevel tot terugvordering bestaat, volgend op een eerdere beschikking van
de Commissie van de Europese Gemeenschappen waarin steun onrechtmatig en onverenigbaar met
de gemeenschappelijke markt is verklaard.
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
Door de aard van de interventie betreft het ondersteuning die niet onder IACS valt (non-IACS).
Verantwoording vindt plaats bij de aanvraag tot vaststellen van de subsidie.
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Steunvorm
Subsidie
Financieringsinstrument
Soort betaling
vergoeding van subsidiabele kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt door een begunstigde
eenheidskosten
vast bedrag
forfaitaire financiering
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
Het te verstrekken subsidiebedrag wordt geschat in de range van € 200.000,- tot € 2.000.000,Aanvullende toelichting
De bedragen zijn gebaseerd op ervaringscijfers van vergelijkbare investeringen.
Voor meer informatie over de toepassing van de VKO’s verwijzen wij naar hoofdstuk 7.3 van het NSP.
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Vermeding van steunactiviteiten die buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU vallen
De gesteunde investeringen hebben wel een directe relatie met de landbouw, maar vinden plaats buiten het
landbouwbedrijf.
De investeringen hebben geen betrekking op de productie van landbouwproducten en vallen daarom
buiten de werkingssfeer van artikel 42 VWEU (TFEU)
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
Wat komt niet in aanmerking voor steun?
Niet subsidiabel zijn:
• In het geval van investeringen komen de uitgaven zoals omschreven in artikel 73, lid 3 van de
Verordening (EU) 2021/2115 niet voor subsidie in aanmerking;
• Kosten zoals omschreven in artikel 69 lid 1 sub a, b en c van Verordening (EU) nr. 2021/1060;

NL

473

NL

• Investeringen die wettelijke verplicht zijn;
• Investeringen met een negatief effect op de omgeving
Omvat de investering irrigatie?
Ja
Nee
Op de verbetering van bestaande irrigatie-installaties gerichte investeringen: wat is/zijn de vereiste
potentiële waterbesparing(en), uitgedrukt in een percentage
n.v.t.
Op de verbetering van bestaande irrigatie-installaties gerichte investeringen (die gevolgen hebben voor
waterlichamen waarvan de toestand minder dan goed is): wat is/zijn de vereiste(n) om tot een
daadwerkelijke vermindering van het watergebruik te komen, uitgedrukt in een percentage
n.v.t.
10 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 11 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
Met de interventie wordt steun verleend in relatie tot Annex II sub 11 van WTO Agreement on
Agriculture. Steun is gericht op structuuraanpassing en gericht op bescherming van het milieu maar heeft
geen gevolgen voor de concurrentieverhoudingen.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(2)(d) - Andere regio’s

43,00%

20,00%

43,00%

NL Nederland

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen
die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen
17 en 103

100,00%

20,00%

100,00%

NL

Toepasselijk
tarief

474

Minimumtarief Maximumtarief

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

I.73.3.E.01 - Niet-productieve investeringen Subsidie
op niet-landbouwbedrijven

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

Regio(‘s) Resultaatindicator(en) Is het eenheidsbedrag gebaseerd op
overgedragen onkosten?

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

R.27

Ja

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.73.3.E.01 - Niet-productieve investeringen op niet-landbouwbedrijven
Voor de realisatie van niet-productieve investeringen in het landelijk gebied is totaal voor de periode 2023 – 2027 per jaar gemiddeld € 14 miljoen
beschikbaar.
R.27: Per jaar worden er gemiddeld 20-25 aanvragen verwacht. Voor de unit amount wordt uitgegaan van een gemiddeld bedrag van € 650.000,-.
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Begrotingsjaar

2023 2024

I.73.3.E.01 - Niet-productieve
investeringen op nietlandbouwbedrijven (Subsidie Gemiddeld)

Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)

0,00

650.000,00

650.000,00

650.000,00

650.000,00

650.000,00

0,00

O.23 (eenheid: Concrete acties)

0,00

24,00

22,00

22,00

21,00

21,00

0,00

110,00

O.23 (eenheid: Concrete acties)

0,00

24,00

22,00

22,00

21,00

21,00

0,00

110,00

TOTAAL

NL

2025

2026

2027

2028

Totaal 2023 2029

Gepland eenheidsbedrag

2029

Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)

Jaarlijkse indicatieve financiële
0,00 15.600.000,00 14.300.000,00 14.300.000,00 13.650.000,00 13.650.000,00
toewijzing (Totale publieke uitgaven in
EUR)

0,00 71.500.000,00

Jaarlijkse indicatieve financiële
0,00 12.177.150,00 9.857.990,00 10.092.146,00 9.796.743,00 9.822.621,00
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)

0,00 51.746.650,00

Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)

12.291.500,00 12.291.500,00 12.291.500,00 12.291.500,00 49.166.000,00

Waarvan overdracht (Bijdrage van de
Unie in EUR)

6.145.750,00 6.145.750,00 6.145.750,00 6.145.750,00 24.583.000,00

475

NL

Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage XII te
bereiken (van toepassing op artikel 95,
lid 1, in het kader van de artikelen 73
en 75) (Totale overheidsuitgaven in
EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage XII te
bereiken (Bijdrage van de Unie in
EUR)

NL

476

NL

INSTAL(75) - Vestiging van jonge landbouwers en nieuwe landbouwers, en het
opstarten van plattelandsbedrijven

I.75 - Vestiging van jonge landbouwers
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.75
Vestiging van jonge landbouwers
INSTAL(75) - Vestiging van jonge landbouwers en nieuwe
landbouwers, en het opstarten van plattelandsbedrijven
O.25. Aantal jonge landbouwers dat vestigingssteun ontvangt
Generatievernieuwing: Ja
Milieu: Nee
Kortingstelsel ecoregeling:
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
In Nederland is de hoge overnamesom van landbouwberdijven het grootste knelpunt voor jonge
landbouwers. Hoewel de grondprijs varieert per gebied, is de overnameprijs overal dermate hoog dat alle
jonge landbouwers dit probleem ervaren. Om alle jonge landbouwers gelijk te behandelen en om de
uitvoering beheersbaar te houden heeft een nationale aanpak de voorkeur. Momenteel wordt nationaal het
gebiedsgerichte beleid uitgewerkt. Indien dit aanleiding geeft om hier rekening mee te houden bij het
verstrekken van vestigingsteun zal dit verwerkt moeten worden in deze interventie.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO7 Het aantrekken en vasthouden van jonge landbouwers en andere nieuwe landbouwers en bevordering van duurzame
bedrijfsontwikkeling in plattelandsgebieden

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

Code

Beschrijving

N.20

Behoud van vitale en
veerkrachtige landbouwsector Categorie 2
en platteland

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.36 Aantal jonge landbouwers dat een landbouwbedrijf kan starten dankzij steun van het GLB, uitgesplitst naar geslacht
R.37 Nieuwe banen in door het GLB ondersteunde projecten

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Algemene beschrijving
De interventie vestigingssteun voor jonge landbouwers bestaat uit het verstrekken van subsidie aan jonge
landbouwers bij het overnemen of starten van een landbouwbedrijf. De prestatie die geleverd wordt voor
het verkrijgen van de subisidie is de gehele, gedeeltelijke overname of bedrijfsstart. Jonge landbouwers
kunnen een steunbedrag krijgen van minimaal €25.000,- als zij op basis van een ondertekende koopakte
laten zien dat zij het bedrijf geheel of gedeeltelijk hebben overgenomen. De aanvraag moet vergezeld zijn
van een bedrijfsplan.

NL

477

NL

Doelen
De GLB-interventie ‘Vestigingssteun voor jonge landbouwers’ draagt bij aan SO7, het aantrekken en
behouden van jonge landbouwers, ook wel ‘generatievernieuwing’. Omdat de hoge overnamesom, de
generatievernieuwing belemmert, is de interventie gericht op het vergemakkelijken van bedrijfsovername
of -start. Met de vestigingssteun wordt geprobeerd om het overnamemoment naar voren te halen, om
daarmee de wisseling van generaties op landbouwbedrijven sneller te laten plaatsvinden. De gedachte
hierachter is dat de gewenste transitie in de landbouw hierdoor versneld. Of dit daadwerkelijk zo is, zal uit
evaluaties moeten gaan blijken. Daarnaast wordt indirect via het verplichte bedrijfsplan gestimuleerd dat
de interventie ook bijdraagt aan niet alleen economische verduurzaming, maar ook aan ecologische en
maatschappelijke verduurzaming. Dat wordt op een zachte wijze gedaan omdat het hier primair gaat om
het stimuleren van de jonge landbouwer om agrarisch ondernemer te worden. Met zachte wijze wordt
gedoeld op een lichte beoordeling van het bedrijfsplan. Daarbij wordt niet streng inhoudelijk
gecontroleerd op wat voor activiteiten die de jonge landbouwer gaat uitvoeren. Er wordt bekeken of de
jonge landbouwer nagedacht heeft over de ontwikkeling van het bedrijf, de toekomstige bedrijfsvoering
en of zij/hij hierbij ook bewust is van het werken aan ecologische en maatschappelijke doelen.
Te behalen doelen (targets), mijlpalen en streefwaardes
In 2020 waren er 4337 jonge bedrijfshoofden met een leeftijd onder de 40 jaar. Dat was 9% van alle
bedrijfshoofden in de Nederlandse landbouw in 2020. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
verstaat onder een agrarisch bedrijfshoofd zowel een persoon die voor eigen rekening en risico een
agrarisch bedrijf exploiteert (bedrijfshoofd) als een persoon met dagelijkse leiding bij een agrarisch bedrijf
dat een rechtspersoon (bedrijfsleiders).
Volgens de sector vinden per jaar 750 overnames plaats in de landbouw. Omdat de vestigingssteun een
nieuwe interventie is in Nederland, is het lastig in te schatten in hoeveel gevallen gebruik gemaakt wordt
van vestigingssteun. Vooral op dit moment, bij de start van het GLB-NSP, ervaren landbouwers een
onzeker toekomstperspectief omdat momenteel gebiedsplannen worden ontwikkeld waaruit zal moeten
blijken welke vorm van landbouw mogelijk is in bepaalde gebieden. Vanuit dit perspectief is het
realistisch om bij de vestigingssteun uit te gaan van een groeimodel, waarbij het aantal ondersteunde
overnames zal oplopen naar 750 in 2027. In totaal gaat het dan om een streefwaarde van ca. 3000
ondersteunde overnames in 2023-2027. Mijlpalen per jaar zijn: 450, 500, 600, 700, 750. Er vanuit gaande
dat elke overname een nieuwe baan oplevert op het platteland zijn dezelfde mijlpalen en is dezelfde
streefwaarde van toepassing op R.37 Groei en banen in plattelandsgebieden: Nieuwe in GLB-projecten
ondersteunde banen.
Ambitie
Gezien de onzekere tijden voor de landbouw, is het realistisch om te streven naar een stagnering van de al
jarenlang durende afname van het aandeel jonge bedrijfshoofden in Nederland. Dat betekent dat het
percentage niet onder de 9% daalt. In de hoop dat de vestigingssteun helpt om nieuwe generaties eerder te
laten overnemen zou dit kunnen leiden tot lichte stijging van het aantal jonge bedrijfshoofden tot 10% in
2027.
Vrouwelijke bedrijfshoofden
Voor het eerst zal bijgehouden worden hoeveel van de aanvragers man of vrouw zijn. Volgens de
statistieken is slechts 7% van de bedrijfshoofden onder de 35 jaar van het vrouwelijk geslacht. Het
Europees percentage is 30%. Het percentage van vrouwen die werkzaam zijn op familiebedrijven nadert
echter met 33,3% wel het Europees percentage. Dit komt waarschijnlijk doordat veel vrouwen werken in
man-vrouwmaatschappen waarbij de man geregistreerd is als bedrijfshoofd. Uit een recent onderzoek uit
2020 van landbouwvakblad De Nieuwe Oogst, blijkt dat het aandeel vrouwelijke opvolgers 16% is. Met
deze cijfers als context, is het realistisch om te streven naar een aandeel van 16% vrouwelijke
bedrijfshoofden die in aanmerking komen voor vestigingssteun. Om dit aandeel te halen, wordt ten eerste
gebruik gemaakt van communicatie. Uit workshops met boerinnen over de positie van de vrouw in de

NL

478

NL

agrarische sector kwam vooral naar voren dat de beeldvorming van belang is. Daarom zal bij de
interventie voor vestigingssteun nadrukkelijk aandacht worden besteed aan de gelijkheid van vrouwen en
mannen in communicatie uitingen zoals in beeldmateriaal (foto’s, video’s) en in teksten.
Onderbouwing
De generatievernieuwing in de Nederlandse landbouwsector wordt belemmerd door de hoge
overnameprijs. Jonge ondernemers moeten grote financiële risico’s nemen op jonge leeftijd als zij een
landbouwbedrijf willen overnemen of starten. De hoge overnamekosten hangen samen met de hoge
grondprijs (hoogste grondprijs in de EU) en dure opstallen in Nederland. De jonge landbouwers hebben
behoefte aan een financiële ondersteuning in de opstartfase van hun agrarisch ondernemerschap. De
vestigigingssteun wordt ingezet om middels een financiele bijdrage, de overname/-start te
vergemakkelijken. Deze ondersteuning kan de stimulans zijn om in het keuzeproces rond overname/start,
de drempel over te gaan om het bedrijf wel over te nemen. De gedachte hierachter is dat de jonge
landbouwer hierdoor eerder zeggenschap en verantwoordelijkheid krijgt in het bedrijf dan in de huidige
situatie met maatschappen en V.O.F.’s waarin de oudere generatie vaak nog lang bedrijfshoofd blijft en de
daadwerkelijke overname pas plaatsvindt als de oudere generatie met pensioen gaat. Naast de
Vestigingssteun wordt de bedrijfsovername nationaal ondersteund door de Bedrijfsopvolgersregeling
(BOR). Met deze regeling kan een jonge landbouwer voor een deel vrijgesteld worden van het betalen van
schenk- of erfbelasting voor zover het betrekking heeft op het ondernemersvermogen. Het bedrag dat
hiermee uitgespaard wordt kan besteed worden aan de financiering van de bedrijfsovername.
Selectie en rangschikking
De interventie is primair gericht op het stimuleren van bedrijfsovernames/-starts door jonge landbouwers.
Vanuit die optiek is in overleg met de jonge landbouwers gekozen voor een selectie van aanvragen die
voldoen aan de hieronder beschreven vereisten en subsidievoorwaarden. Indien de aanvragen voldoen,
worden de aanvragen gerangschikt en afgehandeld op volgorde van binnenkomst.
Voorwaarden
Om in aanmerking te komen voor vestigingssteun moet de jonge landbouwer ten eerste voldoen aan de
generieke definitie van een jonge landbouwer (zie paragraaf 4.5.1). Daarnaast gelden aanvullende,
specifieke voorwaarden (zie ook de voorwaarden onder ‘Begunstigde(n)’) om in aanmerking te komen
voor vestigingssteun en ten aanzien van het verplichte bedrijfsplan.
Subsidiabele periode
De jonge landbouwer kan in aanmerking komen voor vestigingssteun als de overname/start heeft
plaatsgevonden in de periode tot en met 12 maanden na de datum van ondertekening van de akte. De
persoon mag nog geen contractuele verbintenissen aangaan die betrekking hebben op de overname/start
buiten de toegestane periode.
Definitie vestiging
Vestigen is het moment waarop de jonge landbouwer als bedrijfshoofd een landbouwbedrijf start of
geheel of gedeeltelijk overneemt en dit bedrijf juridisch en economisch op basis van een ondertekende
akte, in eigendom krijgt. Het gaat in beginsel om een landbouwbedrijf, eventueel aangevuld met
inkomsten uit de verbreding van het bedrijf met niet-agrarische activiteiten. Het moment van vestigen is
de datum waarop de overname- of koopakte is ondertekend. De vestiging wordt gecontroleerd door na te
gaan of de jonge landbouwer en het bedrijf zijn geregistreerd in het Handelsregister van de Kamer van
Koophandel.
Gedeeltelijke overname
Een gedeeltelijke overname is het moment waarop de jonge landbouwer meer dan 50% van het bedrijf
economisch en juridisch in eigendom krijgt door meer dan 50% van de overnamesom te financieren. De
koopakte is ondertekend en het bedrijf staat mede op naam van deze persoon.

NL

479

NL

Meerdere bedrijfshoofden
Indien er meerdere bedrijfshoofden zijn in het landbouwbedrijf, wordt gekeken naar het aandeel van de
financiering dat op naam staat van de bedrijfshoofden die voldoen aan de algemene definitie van een
jonge landbouwer. Meer dan 50% van de financiering moet zijn gefinancierd door de jonge landbouwers
in het bedrijf.
Eén landbouwbedrijf per jonge landbouwer
Vestigingssteun wordt verstrekt per jonge landbouwer, afgetopt op één landbouwbedrijf. Indien de
begunstigde meerdere bedrijven in eigendom heeft, dan komt de begunstigde voor één bedrijf in
aanmerking. Hiermee wordt voorkomen dat jonge landbouwers meerdere keren vestigingssteun kunnen
krijgen indien zij zich vestigen op meerdere bedrijven. De gedachte hierachter is dat zoveel mogelijk
jonge landbouwers in aanmerking komen.
Levensvatbare bedrijven
Het is van belang dat de steun gaat naar bedrijven met toekomstperspectief. In het bedrijfsplan wordt
bekeken of het gaat om een bedrijf met een bepaalde economische volwaardigheid. Voor Nederland lijkt
de standaardverdiencapaciteit (SVC) het beste te passen bij het beoordelen van de economische
volwaardigheid van bedrijven. De SVC geeft een beeld van de vergoeding voor de inzet van arbeid en
kapitaal die een bedrijf op basis van standaarden gemiddeld in een jaar behaalt met de agrarische
productie. Deze benadering past bij het inschatten van de ‘volwaardigheid’, omdat het gaat om de
toegevoegde waarde i.p.v. de omzet van een bedrijf. De SVC is ook praktisch goed toe te passen omdat
het gelinkt is aan de gecombineerde opgave/landbouwtelling die jaarlijks ingewonnen wordt door
Europees betaalorgaan RVO. Daarnaast is er online een rekentool die ontwikkeld is door WeCR, waar
aanvragers en uitvoerders gebruik van kunnen maken.
Omdat het niet de bedoeling is dat de steun gaat naar personen die hobbymatig voedsel produceren of
dieren houden, wordt een ondergrens voor de SVC gehanteerd. In Nederland worden vijf klassen gebruikt
als het gaat om de SVC:
< 25.000 euro: zeer kleine bedrijven
25.000-60.000 euro: kleine bedrijven
60.000-100.000 euro: middelgrote bedrijven
100.000-250.000 euro: grote bedrijven
>= 250.000 euro: zeer grote bedrijven
In de klasse ‘zeer klein’ bevinden zich 19.000 bedrijven. Dit is 38% van de landbouwbedrijven. Van de
jonge landbouwers is 31% bedrijfshoofd van een zeer klein bedrijf Door een ondergrens van 25.000 SVC
te hanteren zouden veel jonge landbouwers geen aanspraak meer kunnen maken op vestigingssteun.
Daarom wordt de ondergrens gelegd bij een SVC van 15.000 euro.
Bedrijfsplan
Voor het verkrijgen van subsidie moet de aanvraag zijn voorzien van een ondertekende overname/koopakte èn een bedrijfsplan. Vaststelling geschiedt na goedkeuring van beide documenten. Omdat het
doel ‘vergemakkelijken bedrijfsovername/-start’ is, zal het bedrijfsplan ‘light’ beoordeeld worden op basis
van objectieve criteria waarbij bekekene wordt of het bedrijfsplan alle verplichte onderdelen bevat en of
de toekomstplannen van de jonge landbouwer degelijk zijn onderbouwd.
In het bedrijfsplan geeft de jonge landbouwer aan wat de situatie van het bedrijf is op het moment van
overname. Vervolgens schetst zij/hij de gewenste ontwikkeling van het bedrijf met daarbij opgenomen de
te behalen mijlpalen per jaar, voor een periode van vijf jaar. Het bedrijfsplan bevat onderstaande
onderdelen:
• Een beschrijving van de visie en scope van de jonge landbouwer over de gewenste ontwikkeling van het

NL

480

NL

bedrijf met mijlpalen per jaar voor de eerste vijf jaar na overname/start;
• Een beschrijving met berekeningen waaruit blijkt dat het om een bedrijfsmatige uitoefening van een
landbouwbedrijf gaat (niet-hobbymatig). Daarbij wordt aangesloten bij de Standaardverdiencapaciteit
(SVC), dat een beeld geeft van de vergoeding voor de inzet van arbeid en kapitaal die een bedrijf op basis
van standaarden gemiddeld in een jaar behaalt met de agrarische productie. Deze benadering past bij het
inschatten van de ‘volwaardigheid’, want gaat om de toegevoegde waarde i.p.v. de omzet van een bedrijf.
• Toelichting waaruit blijkt waar de aangevraagde steun aan besteed wordt en hoe deze besteding bijdraagt
aan de gewenste ontwikkeling van het bedrijf;
• Beschrijving van de manier waarop de steun bijdraagt aan de versterking van de veerkracht van het
bedrijf, met aandacht voor het vergroten van de inkomsten van het bedrijf en/ of aan het verbreden
(diversificatie) van inkomstenbronnen op het landbouwbedrijf.
• Omschrijving van de wijze waarop de steun bijdraagt aan een of meer van de GLB-doelen, waarbij
tenminste de bijdrage aan het behalen van doel S07 (generatievernieuwing) moet worden onderbouwd.
• Beschrijving van de aspecten in het bedrijfsplan die bijdragen aan de verduurzaming van de land- en
tuinbouw in Nederland.
Voor het bedrijfsplan wordt een format ontwikkeld. Het toont in elk geval aan dat het steunbedrag besteed
wordt aan een of meerdere van onderstaande kosten met betrekking tot de bedrijfsovername/-start:
• de aankoop en/of overname van bestaande bedrijfsinventaris op basis van facturen of geregistreerde
overnamecontracten en gedetailleerde inventarissen van de overgenomen goederen, eventueel aangevuld
met aankopen gericht op het vervolledigen van die inventaris.
• de aankoop van landbouwbedrijfsgebouwen als aanvulling op de overname van bedrijfsinventaris
inclusief de vaste uitrusting en constructies in onroerende staat die minder dan vijftien jaar oud zijn.
• de overname van aandelen van een rechtspersoon landbouwer, op basis van een geregistreerde
overeenkomst over de overname van de aandelen.
Wijzigingen
Indien de plannen anders verlopen dan in het bedrijfsplan staat vermeld, dan moet de aanvrager dit melden
(meldingsplicht) en toelichten bij de vaststelling. Indien de ontwikkeling niet meer past bij de situatie
zoals bij verlening is geschetst, kan de subsidie lager worden vastgesteld. Hier moet een
beoordelingskader voor worden opgesteld.
Complementariteit met andere interventies
Voor het bereiken van ‘generatievernieuwing’ wordt in het GLB-NSP ingezet op het stimuleren van:
Stimuleren
Interventie
Vergemakkeli
jken
Vestigingssteu
bedrijfsoverna n
me/-start
Modernisering
Extra
en
investeringsst
verduurzamin
eun
g
Samenwerken
Aantrekken
voor
jonge
generatieverni
landbouwers
euwing.
Inkomensonde Aanvullende
rsteuning
inkomenssteu
(uitfaseren)
n Jonge

NL

481

NL

Landbouwers
Steun aan jonge ondernemers kan betrekking hebben op de drie fases rondom bedrijfsovername: vóór, bij
na de overname. In de Nederlandse situatie ervaren jonge landbouwers in elke fase een drempel: 1) animo
twijfelachtig voor overname vanwege een onzeker toekomstperspectief. 2) hoge overnamesom bij
overname en 3) weinig financiële ruimte om te investeren na overname. De onderstaande interventies
worden ingezet voor de problemen die men ondervindt in deze drie fases.
Vestigingssteun: Met de vestigingssteun (art. 75) wordt fase 2 ondersteund: de overname- of opstartfase.
Investeringssteun: Na de overname (fase 3) heeft de jonge landbouwer weinig financiële ruimte om te
investeren. De jonge landbouwer heeft in die fase baat bij steun voor investeringen (art. 73). De jonge
landbouwers krijgen een top up op het algemeen geldende subsidiepercentage (maximaal 15%) voor
investeringen.
Samenwerkingssteun: Voorafgaand aan de overname (fase 1), vormt de beperkte toegang tot grond een
belemmering voor jonge landbouwers die zich willen vestigen als bedrijfshoofd. De GLB-interventie
Samenwerken voor generatievernieuwing biedt mogelijkheden om bottom-up ideeën uit de sector te
ondersteunen die zich richten op twee knelpunten waar de andere interventies niet aan bijdragen: 1) zijinstromers en 2) toegang tot grond. Zie paragraaf 3.2 en 5.3 COOP 77.4.
Kennis & Voorlichting: Voorafgaand aan de overname (fase 1) heeft de jonge landbouwer behoefte aan
advies, kennis en begeleiding bij de overname of bedrijfsstart. Jonge landbouwers kunnen binnen het NSP
gebruik maken van de kennisvouchers voor het opstellen van bedrijfsplannen die beschikbaar komen
vanuit de interventie kennis en voorlichting (art. 78).
Aanvullende inkomenssteun (art. 30): Deze steun wordt uitgefaseerd vanwege het geringe effect op
generatievernieuwing. Zie o.a. paragraaf 3.2
Nationale instrumenten: Ter verbetering van de toegang tot kapitaal wordt nationaal het
financieringsinstrument ‘Vermogensversterkend Krediet’ (VVK) ingezet. Het VVK is onderdeel van het
Bedrijfsovernamefonds. Met het VVK kunnen jonge landbouwers achtergestelde leningen aangaan
waarmee de jonge landbouwer kan omschakelen naar een duurzamere bedrijfsvoering. Een nationale
fiscale regeling waar jonge landbouwers veel gebruik van maken is de Bedrijfsopvolgersregeling (BOR).
Met deze regeling kan een jonge landbouwer voor een deel vrijgesteld worden van het betalen van schenkof erfbelasting voor zover het betrekking heeft op het ondernemersvermogen. Het bedrag dat hiermee
uitgespaard wordt kan besteed worden aan de financiering van de bedrijfsovername.
Nationaal wordt ook ingezet op het vergroten van kennis voor jonge landbouwers via het opleidings- en
coaching traject van het Bedrijfsovernamefonds.
Overig
De interventie Vestigingssteun is een nieuwe GLB-interventie voor Nederland. Om die reden en vanwege
de wensen van de doelgroep wordt de interventie in beginsel zo eenvoudig mogelijk gehouden. Dit
vertaalt zich in het gebruiken van een vast bedrag dat voor alle jonge landbouwers gelijk is en ‘light’
beoordeling van het bedrijfsplan op basis van objectieve criteria zoals de SVC. De uitvoering zal
tussentijds verbeterd worden zodra hier aanleiding voor is.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
Begunstigden
De begunstigden van de vestigingssteun voor jonge landbouwers zijn de jonge landbouwers die voldoen
aan de definitie van jonge landbouwer, zoals opgenomen in paragraaf 4.1.5. Daarnaast gelden de
onderstaande, meer specifieke voorwaarden voor jonge landbouwers die vestigingssteun willen aanvragen.
Voorwaarden voor jonge landbouwer bij vestigingssteun
1) Leeftijd
De jonge landbouwer is jonger dan 40 jaar op uiterlijk 31 december van het jaar waarin de steun wordt

NL

482

NL

aangevraagd.
2) Bedrijfshoofd
In paragraaf 4.1.5.2 staan drie generieke vereisten genoemd voor het zijn van een bedrijfshoofd, namelijk:
a) Oefent als natuurlijk persoon een landbouwbedrijf uit in eigen naam,
b) Is (mede) belast met de dagelijkse bedrijfsvoering en
c) Heeft als natuurlijk persoon blokkerende zeggenschap als bestuurder van een rechtspersoon, beherende
vennoot, maat in de maatschap of als bestuurder van een vereniging of stichting.
Bij het aanvragen van vestigingssteun zijn deze vereisten nader gespecificeerd. Bij vestigen gaat het om
het moment waarop de jonge landbouwer als bedrijfshoofd een landbouwbedrijf start of overneemt,
waarbij geldt:
a.
De jonge landbouwer krijgt het bedrijf juridisch en economisch, geheel of gedeeltelijk, op basis van
een ondertekende akte, in eigendom.
b. De jonge landbouwer is betrokken bij de dagelijkse bedrijfsvoering. Dit moet blijken uit het
minimaal aantal uren dat de persoon werkt in het bedrijf. Dit aantal uren wordt gelijk getrokken met het
urencriterium voor de zelfstandigenaftrek. Bijvoorbeeld: in 2021 gold een urencriterium van minimaal
1.225 gewerkte uren voor de onderneming in het desbetreffende kalenderjaar.
c.
De jonge landbouwer heeft de grootste zakelijke en bedrijfsmatige zeggenschap en
verantwoordelijkheid in het bedrijf. Hiervoor geldt per rechtsvorm:
·Eenmanszaak: De jonge landbouwer oefent als natuurlijk persoon een landbouwbedrijf uit in eigen naam
en heeft hierdoor volledige zeggenschap en verantwoordelijkheid over het landbouwbedrijf.
·Maatschap, V.O.F.: De jonge landbouwer (maat, vennoot) heeft meer dan 50% van de overnamesom/
koopsom gefinancierd en heeft overwegende zeggenschap over bedrijfsbeslissingen. Het contract van de
maatschap of de statuten van de vennootschap, mogen geen bepalingen bevatten die de bevoegdheden van
de landbouwer beperken.
·Rechtspersoon zoals B.V.: De jonge landbouwer heeft meer dan 50% van de aandelen in eigendom en
heeft blokkerende en beslissende zeggenschap in het bedrijf.
NB Indien de jonge landbouwer voldoet aan de voorwaarden met betrekking tot eigendom, kan er vanuit
gegaan worden dat de persoon ook beslissende zeggenschap in het bedrijf heeft. Een extra controle hierop
is nodig bij B.V.’s waar gekeken moet worden of er stemrecht is gekoppeld aan de aandelen en of de
persoon bij besluitvormingsmomenten, zelfstandig bevoegd is. De mate van zeggenschap kan naast de
registratie van bevoegdheden aangetoond worden met het deel van het bedrijf dat bij overname,
overgenomen wordt, inclusief het deel dat al eerder verworven is. Bij een rechtspersoon bepaalt de fractie
van de aandelen die de jonge landbouwer in volle eigendom bezit de mate waarin hij/zij eigenaar is.
3) Vakbekwaamheid en/of vaardigheden
In paragraaf 4.1.5.3 staat beschreven dat de vakbekwaamheid wordt afgeleid uit een landbouwdiploma of
bewijs van vakbekwaamheid. De vaardigheden moeten aangetoond worden met een verklaring van
ervaring. Alleen het aantal jaren ervaring tot op het moment van indiening van de steunaanvraag, wordt in
aanmerking genomen. Ervaring kan in rekening gebracht worden vanaf de leeftijd van 16 jaar. Met andere
woorden kan een 18-jarige die meegewerkt heeft op het ouderlijk bedrijf voldoen aan de vereiste van
vakbekwaamheid voor vestigingssteun.
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
De steun wordt verstrekt in de vorm van een subsidie, non-IACS
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Steunvorm

NL

483

NL

Subsidie
Financieringsinstrument
Soort betaling
vergoeding van subsidiabele kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt door een begunstigde
eenheidskosten
vast bedrag
forfaitaire financiering
Basis voor de vaststelling
Bij deze interventie is bewust gekozen voor eenvoud. Het doel is generatievernieuwing, het middel is het
verstrekken van een steunbedrag om de bedrijfsovername/-start te vergemakkelijken. De prestatie die
geleverd wordt is de overname/start. Indien de prestatie is geleverd, wordt het bedrag uitbetaald. Dat is
ook het moment waarop de steun het meest gewenst is bij de doelgroep. Bij deze uitvoering past een vast
bedrag dat voor alle aanvragers gelijk is. Meer differentiëren maakt de interventie complex en er zijn
onvoldoende steekhoudende argumenten om jonge landbouwers van elkaar te onderscheiden en om
meerdere eenheidsbedragen te hanteren.
Er wordt aangesloten bij RUS/USK op niveau 1. Voor nadere informatie over RUS/USK wordt verwezen
naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5.Bij deze interventie is bewust gekozen voor eenvoud. Het doel
is generatievernieuwing, het middel is het verstrekken van een steunbedrag om de bedrijfsovername/-start
te vergemakkelijken. De prestatie die geleverd wordt is de overname/start. Indien de prestatie is geleverd,
wordt het bedrag uitbetaald. Dat is ook het moment waarop de steun het meest gewenst is bij de
doelgroep. Bij deze uitvoering past een vast bedrag dat voor alle aanvragers gelijk is. Meer differentiëren
maakt de interventie complex en er zijn onvoldoende steekhoudende argumenten om jonge landbouwers
van elkaar te onderscheiden en om meerdere eenheidsbedragen te hanteren.
Er wordt aangesloten bij RUS/USK op niveau 1. Voor nadere informatie over RUS/USK wordt verwezen
naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5..
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
Vast bedrag van minimaal €25.000,- per jonge landbouwer, per landbouwbedrijf.
Aanvullende toelichting
Het streven is om geen €25.000,- maar om €50.000,- te verstrekken. Omdat het hier om een nieuwe
interventie gaat, zal eerst bekeken moeten worden hoeveel animo er voor deze interventie is, hoe effectief
het is en of het zinvol is om meer budget beschikbaar te stellen.
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
n.v.t.
10 Naleving van de WTO-regels
Gele doos
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie valt onder de WTO gele doos.
Er wordt steun verstrekt aan jonge landbouwers bij het overnemen of starten van een landbouwbedrijf.

NL

484

NL

Deze activiteit valt buiten bijlage II van de WTO overeenkomst inzake de landbouw.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen
die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen
17 en 103

NL

Toepasselijk
tarief

485

100,00%

Minimumtarief Maximumtarief
20,00%

100,00%

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

I.75.E.01 - Vestiging van jonge
landbouwers

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

Regio(‘s) Resultaatindicator(en) Is het eenheidsbedrag gebaseerd op
overgedragen onkosten?
R.36; R.37

Nee

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.75.E.01 - Vestiging van jonge landbouwers
In Nederland vinden naar verwachting 600-1000 bedrijfsovernames in de landbouwsector plaats per jaar. In het GLB-NSP wordt rekening gehouden met 750
overnames die ondersteund kunnen worden in 2027.Vestigingssteun is voor Nederland een nieuw instrument en heeft een introductiefase nodig om
ingeburgerd te raken.
Het subsidiebedrag van minimaal €25.000,- wordt in beginsel gelijk gehouden voor alle jonge landbouwers. Hier zijn verschillende redenen voor. Ten eerste
past het niet in deze tijd om meer subsidie te geven aan grotere bedrijven omdat dit het onbedoelde signaal zou kunnen afgeven dat schaalvergroting gewenst
is. Ten tweede is de kans op oversubsidieren van kleine bedrijven klein omdat een subsidiebedrag van €25.000-€50.000 laag is als dit afgezet wordt tegen de
overnamesommen van landbouwbedrijven. Ten derde weegt het argument om juist geen onderscheid te maken in grote of kleine bedrijven zwaarder dan het
argument om bedrijven met een hogere overnamesom meer steun te geven. Ten vierde is het ongewenst als het meeste budget gaat naar de grootste bedrijven
en de kleine bedrijven bij een tekort aan budget buiten de boot vallen. Tot slot is 46% van de jonge landbouwers bedrijfshoofd van een zeer klein (31%) en/of
klein (15%) landbouwbedrijf. Deze jonge landbouwers kunnen extra ondersteuning goed gebruiken om hun bedrijf te kunnen voortzetten.
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Gepland eenheidsbedrag

Begrotingsjaar

I.75.E.01 - Vestiging van jonge
landbouwers (Subsidie - Gemiddeld)

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
O.25 (eenheid: Begunstigden)

TOTAAL

2023

O.25 (eenheid: Begunstigden)

2024

2025

2026

2027

2028 2029

Totaal 2023 2029

25.000,00

25.000,00

25.000,00

25.000,00

25.000,00 0,00 0,00

100.000,00

100.000,00

100.000,00

100.000,00

100.000,00 0,00 0,00

460,00

482,00

592,00

680,00

772,00 0,00 0,00

2.986,00

460,00

482,00

592,00

680,00

772,00 0,00 0,00

2.986,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing 11.500.000,00 12.050.000,00 14.800.000,00 17.000.000,00 19.300.000,00 0,00 0,00 74.650.000,00
(Totale publieke uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing 11.500.000,00 12.050.000,00 14.800.000,00 17.000.000,00 19.300.000,00 0,00 0,00 74.650.000,00
(Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)

NL

486

NL

Waarvan overdracht (Bijdrage van de Unie
in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële 11.500.000,00 12.050.000,00 14.800.000,00 17.000.000,00 19.300.000,00
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (van
toepassing op artikel 95, lid 1, in het kader
van de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële 11.500.000,00 12.050.000,00 14.800.000,00 17.000.000,00 19.300.000,00
toewijzing van Bijlage XII te bereiken
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

487

NL

74.650.000,00

74.650.000,00

RISK(76) - Risicobeheersinstrumenten

I.76 - Brede Weersverzekering
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.76
Brede Weersverzekering
RISK(76) - Risicobeheersinstrumenten
O.9. Aantal eenheden gedekt door instrumenten voor
risicobeheer die in het kader van het GLB worden ondersteund
Generatievernieuwing: Nee
Milieu: Nee
Kortingstelsel ecoregeling:
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
De Brede weersverzekering is een voor heel Nederland uniform instrument binnen het Plattelands
Ontwikkelingsprogramma.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO1 Het bieden van steun met het oog op een leefbaar bedrijfsinkomen en veerkracht van de landbouwsector in de hele Unie,
ten behoeve van een grotere voedselzekerheid voor de lange termijn, van een meer diverse landbouw, en van een economisch
duurzame landbouwproductie in de Unie

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.03

Versterkt risicobeheer in en
door de landbouw

Categorie 1

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.5 Aandeel landbouwbedrijven met instrumenten voor risicobeheer die in het kader van het GLB worden ondersteund

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Deze interventie draagt bij aan de behoefte N3 (A3), versterken van het risicobeheer in en door de
landbouw. Calamiteiten die ernstige gevolgen hebben voor de inkomens en de continuïteit van op zich
economisch gezonde bedrijven doen zich voor. De gevolgen van extreem weer horen bij de open teelten
tot deze risico’s. Als gevolg van klimaatverandering nemen die toe. Via het Actieprogramma
klimaatadaptatie landbouw bevordert de Nederlandse overheid het anticiperen van de sector hierop.
Nederland werkt aan het robuuster maken van het bodem- en watersysteem. Ook aan kennisbevordering
m.b.t. risicobeheer en preventieve maatregelen. Verzekeringen en fondsen ziet Nederland als het sluitstuk
van het risicomanagement op het agrarisch bedrijf. Het risicomanagement van de agrarische ondernemer
start met een risico-inventarisatie, gevolgd door het nemen van preventieve maatregelen om serieuze
risico’s te verkleinen. Sectorspecifieke verzekeringen en fondsen kunnen een oplossing bieden voor de
restrisico’s waarvan de impact voor de continuïteit van het bedrijf te groot is.
De Nederlandse overheid werkt aan al die verschillende facetten van het risicomanagement op het
agrarisch bedrijf. Zo wordt in het kader van het Actieplan Klimaatadaptatie gewerkt aan

NL

488

NL

kennisontwikkeling en -verspreiding over risicomanagement in het algemeen en handelingsperspectieven
voor de ondernemers voor klimaatadaptatie in het bijzonder. Binnen diverse investeringsregelingen van de
rijksoverheid en van de provincies zijn er subsidies voor te nemen preventieve maatregelen. Zo is er
bijvoorbeeld in het kader van het EU-Herstelfonds i.v.m. de economische gevolgen van de coronacrisis
een subsidiemogelijkheid t.b.v. de aanleg van waterbassins zodat bij droogte minder snel watertekort aan
de orde is. Nederland heeft een Diergezondheidsfonds als onderling fonds voor kosten bij uitbraak van
quarantaine ziekten. Ook zijn er verkenningen gedaan naar andere instrumenten zoals een
Plantgezondheidsfonds en de mogelijkheid van een fiscale calamiteitenreserve, maar die hebben niet tot
politieke besluiten daarvoor geleid.
De Nederlandse overheid heeft in de belastingwetgeving enkele generieke, met andere woorden voor alle
economische sectoren, faciliteiten die ook bij financiële tegenslagen als gevolg van slecht weer gebruikt
kunnen worden om inkomensschommelingen te dempen en liquiditeitsproblemen te voorkomen, zoals de
middelingsregeling (variërende inkomsten tussen jaren middelen voor belastingheffing), achterwaartse
verliesverrekening (vermindering van al opgelegde belastingaanslagen) en betalings-uitstelfaciliteiten. De
ondersteuning van de Brede weersverzekering tegen de gevolgen van extreem weer moet dus beschouwd
worden als een daar boven nog noodzakelijke sectorspecifieke aanvulling voor landbouwondernemers met
open teelten in dat hele beleidsspectrum met betrekking tot risicomanagement.

De landbouwer vraagt jaarlijks van maart tot mei premiesubsidie aan voor de gewaspercelen die hij/zij wil
gaan verzekeren en sluit bij de private verzekeraar de polis af. In oktober verstuurt de verzekeraar zijn
verzekeringsnota naar de verzekerde en wordt de premie-subsidie met RVO verrekend. Indien de
landbouwer weerschade heeft en deze meldt bij de verzekeraar wordt de schade getaxeerd en indien groter
dan de schadedrempel van 20% wordt de verzekerde waarde conform de polis uitgekeerd aan de
landbouwer. Op deze wijze is de landbouwer verzekerd tegen te grote opbrengstverliezen /
inkomensverlies als gevolg van extreem weer.
De Brede weersverzekering, ondersteunt met premiesubsidie en vrijstelling assurantiebelasting, in het
NSO 2023 – 2027 is een nagenoeg één op één voortzetting van de Brede weersverzekering in het POP3
2015 – 2020:
* een ‘multi-peril’ weersverzekering, met andere woorden de weersverzekering wordt alleen ondersteund
als via de verzekeringspolis alle weersextremen verzekerd worden (vorst, extreme neerslag in de vorm van
regen, sneeuw en hagel, storm en bliksem
* verzekering die het financiële verlies, zowel als gevolg van een kleinere oogst als een kwalitatief
verminderde oogst verzekerbaar maakt; de schade vast te stellen door een erkende taxateur op basis van
bedrijfseigen gegevens danwel actuele indexen zoals de Kwantitatieve Informatie voor akkerbouw en
groentengewassen die door Wageningen Universiteit elke paar jaar wordt uitgegeven. In de polis kan de
verzekeraar kiezen voor een schadetaxatie op basis van het opbrengst verschil met de voorafgaande drie
jaren of op basis van het Olympisch gemiddelde.
* de verzekeraars in hun polissen voor alle gewassen in de open teelten een verzekeringsmogelijkheid
biedt.
* door marktwerking er verschillen tussen de aangeboden polissen zijn, waardoor uiteindelijk de
optimaalste verzekeringen zullen worden aangeboden. De verschillen komen tot uiting in bijvoorbeeld de
drempelwaarden voor extreme neerslag en droogte. Of drempels voor weersextremen zijn overschreden
wordt bepaald aan de hand van de dichtstbijzijnde regionale KNMI-waarnemingen.
* door de vrijwilligheid van de verzekering de beslissing welke gewassen en percelen verzekerd worden
aan de teler zelf blijft
* conform verordening EU [PM actuele verordeningsnummer] de verzekering alleen tot uitkering komt
indien de schade groter is dan 20% (schadedrempel). De Nederlandse Brede weersverzekering volgt
daarin de mogelijkheid die de Omnibus-verordening per 1-1-2018 is gaan bieden omdat de inschatting is
dat die mogelijkheid de drempel bij de individuele ondernemer voor het afsluiten van een polis (zie
antwoord op vraag 124) verlaagt.
* conform verordening EU [PM actuele verordeningsnummer] ondersteunt Nederland de Brede

NL

489

NL

weersverzekering met maximaal 70% van de premie inclusief assurantiebelasting. Maar die steun bestaat
uit twee elementen. Ten eerste de vrijstelling van assurantiebelasting die in Nederland 21% over de
nettopremie die de verzekeraar in rekening brengt. Ten tweede met maximaal 63,7% premiesubsidie.
Met de gegroeide deelname en het uitgegroeide jaarbudget à € 17,5 mln zou de premiesubsidie bij 63,7%
sinds 2021 boven het jaarbudget uit stijgen. Door evenredige verdeling op basis van de betaalde premie
wordt het subsidiepercentage dan lager dan 63,7% vastgesteld.
* bij de jaarlijkse goedkeuring van de polissen vindt aan de hand van de het loss ratio getal berekend over
de laatste vijf jaren een beoordeling plaats of de verzekeraar de premies over de hele portefeuille Brede
weersverzekering op een redelijk niveau aanbiedt om over subsidiëring te voorkomen. Deze methodiek is
in overleg met de Europese Commissie ontwikkeld naar aanleiding van de audit 2018. Met de methodiek
wordt sinds 2020 ervaring opgedaan; mogelijkerwijs kan hiermee ook nadere sturing op de gewenste
ontwikkeling aangegeven in antwoord op vraag 52 ontwikkeld worden indien dat nodig blijkt.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
Alle actieve landbouwers met teelten in de open grond in Nederland.
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
De steun wordt verstrekt in de vorm van een subsidie, non-IACS.
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Steunvorm
Subsidie
Financieringsinstrument
Soort betaling
vergoeding van subsidiabele kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt door een begunstigde
eenheidskosten
vast bedrag
forfaitaire financiering
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
De premie-subsidie bedraagt maximaal 63,7% van de premie die aan de verzekeraar betaald moet worden.
Indien door groeiende deelname aan de verzekering het aantal deelnemers en verzekerde hectares groeit
en het maximale subsidie-jaarbudget wordt overschreven, wordt het subsidiepercentage naar beneden
bijgesteld, d.w.z. het totaalbedrag naar rato van de betaalde premie verdeeld over de deelnemers aan de
Brede weersverzekering
Aanvullende toelichting
Het jaarbudget voor de premiesubsidieregeling is jaarlijks € 17,5 mln. Wanneer het totaal van alle
betaalde verzekeringspremies aan de verzekeraars (minder dan) €27,5 mln bedraagt ontvangt elke
verzekerde 63,7% premiesubsidie over de door hem/haar betaalde premie. Indien de deelname groter is en
daardoor het totaal aan betaalde premie groter dan € 27,5 mln, dan wordt het subsidie-percentage per euro
betaalde premie evenredig over alle betaalde premies verlaagd.
Op deze wijze ontvangen alle via de Brede weersverzekering verzekerde landbouwers in Nederland op
basis van hun betaalde premie een evenredig deel van het subsidiebudget.
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:

NL

490

NL

Ja
Nee
Gemengd
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
Compensatie voor verliezen. Wat is de compensatiedrempel?
20%
Wt is de methode voor de berekening van verliezen en factoren die aanleiding geven tot compensatie?
Het opbrengstverlies wordt bepaald door de opbrengst na de schade te vergelijken met de gemiddelde
opbrengst van de 3 voorafgaande jaren óf het gemiddelde van 3 van de 5 voorafgaande jaren waarvan de
hoogste en de laagste worden geschrapt (Olympisch gemiddelde)
Wat is het type instrument voor risicobeheer?
Verzekering
Onderling fonds
Overige
Wat is de dekking van productieverliezen?
gewas
Wat is de dekking van inkomensverliezen?
niet sectorspecifiek
Wat zijn de bepalingen om overcompensatie van die bijdrage te voorkomen?
In NL wordt naast de premiesubsidie ook vrijstelling van assurantiebelasting (21% over de netto premie)
gegeven. Het maximum steunpercentage volgens de EU-verordening is 70%. Dit maximum
steunpercentage ziet op alle vormen van steun, dus niet alleen een subsidie op de premie die landbouwers
verschuldigd zijn, maar ook een eventueel belastingvoordeel door landbouwers vrij te stellen van de over
de premie verschuldigde assurantiebelasting. De maximale subsidie over de 100% premie (netto betaling
aan de verzekeraar) die de verordening Nederland toestaat naast een vrijstelling assurantiebelasting
bedraagt daarbij (0,7 x 121) minus 21 = 63,7%.
Jaarlijks worden de verzekeringspolissen van de verzekeraars gecontroleerd op voldoen aan de
subsidievoorwaarden.
Door controles bij de verwerking door RVO alsook door controles uitgevoerd door de NVWA (en Duitse
partner bij verzekeraar Vereinigte Hagel met hoofdkantoor in Duitsland) is geborgd dat alleen
premiesubsidie wordt uitgekeerd over daadwerkelijk afgesloten polissen voor aangemelde percelen.

10 Naleving van de WTO-regels
Gele doos
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw (groene doos)
De premiesubsidieregeling Brede weersverzekering voldoet aan de kaders van EU-verordening
[2021/2115]. Er wordt een schadedrempel van minimaal 20% gehanteerd waarmee de maatregel in de gele
doos (amber box) valt. (WTO, punt 8)
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(2)(d) - Andere regio’s

43,00%

20,00%

43,00%

NL Nederland

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen
die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen
17 en 103

100,00%

20,00%

100,00%

NL

Toepasselijk
tarief

491

Minimumtarief Maximumtarief

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

I.76.E.01 - Brede
Weersverzekering

Subsidie

91(2)(d)-NL-43,00% Gemiddeld
91(3)(c)-NL-100,00%

Regio(‘s) Resultaatindicator(en) Is het eenheidsbedrag gebaseerd op
overgedragen onkosten?
R.5

Nee

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.76.E.01 - Brede Weersverzekering
De steun betreft een aandeel (percentage afhankelijk van de totale deelname per jaar, maximaal 63,7%) van de premie die de landbouwer betaalt voor een
onder de Regeling Europese EZK en LNV-subsidies goedgekeurde verzekeringspolis voor een Brede weersverzekering. Tezamen met de vrijstelling
assurantiebelasting (21% over de netto-premie) bedraagt de overheidssteun aan de premie Brede weersverzekering op deze manier maximaal 70% (de
maximaal toegestane steun voor dit risicomanagement-instrument conform EU-verordening (2021/2115).
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
2025

2026

2027

2028

2029

Totaal 2023 2029

Gepland eenheidsbedrag

Begrotingsjaar

2023 2024

I.76.E.01 - Brede Weersverzekering
(Subsidie - Gemiddeld)

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)

0,00

4.034,12

4.034,12

4.034,12

4.034,12

4.034,12 0,00

O.9 (eenheid: Begunstigden)

0,00

4.388,00

4.388,00

4.388,00

4.388,00

4.388,00 0,00

21.940,00

O.9 (eenheid: Begunstigden)

0,00

4.388,00

4.388,00

4.388,00

4.388,00

4.388,00 0,00

21.940,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)

0,00 17.500.000,00 17.500.000,00 17.500.000,00 17.500.000,00 17.500.000,00 0,00 87.500.000,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Unie-bijdrage in EUR)

0,00 11.914.000,00 11.914.000,00 11.914.000,00 11.914.000,00 11.914.000,00 0,00 59.570.000,00

Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
TOTAAL

Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van de Unie
in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (van
toepassing op artikel 95, lid 1, in het kader
van de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)

NL

492

NL

Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

493

NL

COOP(77) - Samenwerking

I.77.1 - Samenwerking EIP operationele groepen
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.77.1
Samenwerking EIP operationele groepen
COOP(77) - Samenwerking
O.1. Aantal projecten van operationele groepen in het kader
van het Europees innovatiepartnerschap (EIP)
Generatievernieuwing: Nee
Milieu: Nee
Kortingstelsel ecoregeling:
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
De innovatieopgaven voor de landbouw kunnen, door verschillen in onder meer de fysiografie,
demografie en grondgebruik, zowel een landelijk als regionaal karakter hebben. Het is daarom nuttig om
hierop met openstellingen (op nationaal en provinciaal niveau) te kunnen sturen op de gewenste
innovaties. Bij zowel de landelijke als regionale initiatieven wordt o.a. gedacht aan operationele groepen
voor het (door)ontwikkelen van (bestaande) landelijke waarde- en duurzaamheidsconcepten; gerelateerd
aan duurzame verdienmodellen; op thema’s zoals sectorale ontwikkelingen, nieuwe technologiën, ketens,
milieu, klimaat, biologische landbouw en dierenwelzijn. Bij de regionale initiatieven wordt vooral gedacht
aan Operationele Groepen met lokale en regionale spelers, met innovaties die inspelen op de regionale
context en gebiedsspecifieke uitdagingen zoals verdroging, intensieve veehouderij en verwaarding van
streekproducten. Dit naast relatief kleinschalige pilots die uiteindelijk opschaalbaar zijn naar het landelijke
en internationale niveau.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO9 Beter inspelen door de landbouw van de Unie op de maatschappelijke verwachtingen inzake voedsel en gezondheid, onder
meer wat betreft hoogkwalitatief, veilig en voedzaam voedsel dat op duurzame wijze is geproduceerd, en voorts vermindering
van de voedselverspilling, verbetering van het dierenwelzijn, en bestrijding van antimicrobiële resistentie
XCO Horizontale doelstelling: de sector moderniseren door kennis, innovatie en digitalisering in de landbouw en in
plattelandsgebieden te stimuleren en te delen, en het benutten daarvan bevorderen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Code

Beschrijving

Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

N.27

Beter dierenwelzijn inclusief
diergezondheid

Categorie 2

Ja

N.31

Goed functionerend Agrarisch
Categorie 1
Kennis en Innovatie Systeem

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.1 Aantal personen dat van advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) die door het GLB worden ondersteund profiteert om betere duurzame economische, sociale,
milieu- en klimaatprestaties en prestaties op het gebied van hulpbronnenefficiëntie te leveren
R.28 Aantal personen dat van advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) met steun van het GLB profiteert om betere milieu- of klimaatgerelateerde prestaties te leveren
R.44 Aandeel grootvee-eenheden (GVE’s) vallend onder ondersteunde acties ter verbetering van dierenwelzijn

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie

NL

494

NL

Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Doelen
Deze interventie is gericht op het stimuleren van ondernemersgedreven innovaties door het
(door)ontwikkelen, praktijkrijp maken en communiceren van ideeën en ontwikkelingen uit de praktijk via
slimme samenwerkingsverbanden (operationele groepen)Daarbij dragen deze innovaties bij aan de doelen
en de behoeften waar deze interventie in voorziet, zoals benoemd in voorgaande secties.
Samenwerkingsprojecten betreffen ontwikkelen van nieuwe, op bredere schaal te gebruiken initiatieven
die bijdragen aan de transitie naar een duurzame, toekomstbestendige landbouw.
Innovatiethema’s zijn o.a.:
a. Ontwikkelen van een duurzame toegevoegde waardeketen gericht op landbouwproducten tot een
marktrijp concept
b.Ondersteunen van de innovatieve digitalisering
c.Gebiedsgerichte samenwerking
d.Sectorale initiatieven binnen de landbouw voor het ontwikkelen van duurzame verdienmodellen ter
versterking van de regierol van de primaire sector bij het verduurzamen van het voedselsysteem;
e. Ondersteunen van samenwerkingsverbanden (pilots) bij de toepassing van maatregelen voor specifieke
beleidsthema’s
f. initiatieven rond alle soorten van innovatie passend onder 127 EIP, lid 2 en lid 3 (beginselen waar een
project aan moet voldoen)
ad e. Nadere uitwerking pilot Diergebonden Ecoregeling
Er komt een pilot om te onderzoeken of een diergebonden ecoregeling gericht op met name de verbetering
van dierenwelzijn (incl. diergezondheid) mogelijk is. Deze pilot wordt nadrukkelijk samen met de markt
en het maatschappelijk veld en de markt uitgewerkt, om te toetsen welke activiteiten effectief en
verifieerbaar zijn en hoe deze verbeteringen zoveel mogelijk binnen de keten bestendigd kunnen worden
Hierdoor wordt ervaring opgedaan met activiteiten op het gebied van bijvoorbeeld duurzaamheid,
dierenwelzijn - zoals verdere vermindering van het risico van staartbijten bij varkens - en diergezondheid.
In deze pilot wil de overheid varkenshouders en overige ketenpartijen stimuleren om varkens met hele
staarten te houden en het vlees van deze dieren af te zetten. Het doel is 1) het gezamenlijk ontwikkelen
van samenwerkingsverbanden in de varkenshouderijketen die moeten leiden tot het op de (Nederlandse)
markt brengen van varkensvlees afkomstig van varkens met hele - niet gecoupeerde – staarten en 2) het
verspreiden van kennis en ervaring over (de aanpak van) het houden van varkens met hele staarten en de
vermarkting daarvan. Het totaal budget van de pilot wordt geraamd op ongeveer 5 miljoen Euro en de
looptijd op 2 jaar. Het streven is om de pilot in 2023 te starten. Per project zal een samenwerkingsverband
moeten bestaan uit o.a. tenminste 5 varkenshouders en er wordt gestreefd naar in ieder geval 3 projecten.
De varkenshouders die al gestopt zijn met staartcouperen dienen als voorbeeld voor de verdere invulling
en ervaringen binnen de biologische veehouderij worden meegenomen. Bij goede resultaten zal nog in
dezelfde GLB-periode gestart worden met een diergebonden ecoregeling.
Begunstigden:
• Subsidie wordt verleend aan samenwerkingsverbanden die bestaan uit tenminste 5 varkenshouders,
een slachterij en een afzetkanaal, waar nodig aangevuld met andere partijen uit de varkensketen.
• Deelnemende varkenshouders hebben een bedrijf dat voldoet aan maximaal de eisen van het Beter
Leven Keurmerk – 1ster.
• Uitgesloten zijn: biologische varkenshouders, houders die al varkens met hele staarten houden.

NL

495

NL

Voorwaarden
Projecten van ketenpartijen zouden voor een succesvolle aanpak om varkens met hele staarten te houden
en af te zetten aan de volgende voorwaarden moeten voldoen
• Varkensbedrijven moeten een relatief laag risico hebben op staartbijten. Uit de welzijnscheck
(risicobeoordeling staartbijten) die elke varkenshouder op grond van de IKB-verplichtingen moet
uitvoeren, moet blijken dat het risico op staartbijten relatief laag is.
• Houders moeten aan aantal eisen voldoen t.a.v. bijvoorbeeld ruimte per dier, adequaat
hokverrijkingsmateriaal, vloertype en klimaatmeting in stal / afdeling waar varkens met hele
staarten worden gehouden.
• Houders starten met het houden van een beperkt aantal tomen biggen (minimaal 5) met hele
staarten en doen daarmee ervaring op met het houden van varkens met hele staarten. Als dit goed
lukt wordt het aantal tomen met biggen staarten (na elke ronde) verdubbeld.
• Houders worden veterinair begeleid / gecoacht bij het houden van varkens met hele staarten
• Aantal hele staarten en staartschade wordt gemonitord via camera’s in de slachtlijn. De slachterij
koppelt de gegevens hierover terug aan de houder.
Subsidiable kosten
• Kosten voor oprichting van een samenwerkingsverband en het gezamenlijk formuleren van een
projectplan.
• Kosten voor projectmanagement en administratie
• Kosten voor de uitvoering van het project
o Coördinatiekosten van het samenwerkingsverband
o Kosten voor monitoring van het project, waaronder kosten voor monitoring van aantal hele
staarten (aan de slachtlijn)
o Kosten voor delen en verspreiden van resultaten
o Operationele kosten direct verbonden aan het project, waaronder kosten voor begeleiding
van houders gericht op het waarborgen van het welzijn van de varkens.
o Kosten voor projectmanagement en administratie
o Bijdrage aan een premie per afgeleverd varken met hele staart.
• Indien voor de uitvoering van het project een fysieke investering moet worden gedaan bij de
varkensbedrijven en / of de slachterij, wordt 40% subsidie verstrekt voor de volgende kosten:
o kosten voor de verbetering van stallen en of stalsystemen;
o kosten van de koop of huurkoop van nieuwe machines en installaties tot maximaal de
marktwaarde van de activa;.
o Kosten van verwerving of ontwikkeling van computersoftware

Onderbouwing
Innovaties zijn cruciaal voor de Nederlandse landbouw om te verduurzamen, om de GLB-doelen te
behalen en om in te kunnen spelen op de meeste geprioriteerde behoeften zoals in hoofdstuk 2 beschreven
en onderbouwd. Daarbij dienen de technische en sociale aspecten van innovaties vaak hand in hand te
gaan om effectief steun te verlenen aan het gewenste veranderingsproces in de landbouw. Zo hebben
innovaties die enkel zijn gericht op efficiëntieverhoging en kostenbesparing minder duurzaamheidseffect
als ze niet tevens bijdragen aan bijvoorbeeld een sterkere positie van de primaire producent in de
voedselketen. De voorkeur ligt daarom op innovaties die landbouwers prikkelen om te verduurzamen
vanuit de markt of die het ontstaan van nieuwe verdienmodellen stimuleert. De gedachte is dat daarmee
tevens de afhankelijkheid van de landbouw van grote hoeveelheden publieke middelen om te
verduurzamen op de langere termijn geleidelijk afneemt.

NL

496

NL

Om innovaties met succes te ontwikkelen en die aansluiten op de landbouwpraktijk is het belangrijk dat
deze in een open innovatieproces tot stand komen in operationele groepen (OG) met een diversiteit aan
deelnemers die samen hiervoor de nodige kwaliteiten inbrengen, en minimaal één landbouwer.
Aansluiting op het EIP-netwerk en andere innovatie- en kennisnetwerken dragen ertoe bij dat OG’s
gedurende het gehele project gebruik kunnen maken van beschikbare kennis en ervaring voor een hogere
effectiviteit. De ervaring laat zien dat de gang van praktijkrijpe innovaties in de landbouw naar een
bredere toepassing ervan door de doelgroep vaak geen vanzelfsprekendheid is. Daarom wordt er bij deze
interventie op gelet dat gedurende het innovatieproject voldoende aandacht is voor communicatie. Zo zal
elk project gemeld worden aan het nationale en Europese EIP netwerk.
De bovengenoemde innovatiethema’s zijn gekozen omdat deze naar verwachting het meest kunnen
bijdragen aan de doelen van deze interventie. De landbouw heeft voor haar verduurzamingsopgave spelers
uit andere sectoren nodig zoals die uit de hele voedselketen, de directe omgeving en de hightech-industrie,
om samen op te trekken en gebruik te maken van innovatieve ontwikkelingen die daar plaatsvinden zoals
op het vlak van waarde creatie, precisielandbouw, dataficatie, robotisering en nieuwe ketens. Op de
langere termijn is dat voor een voedselsysteem waar investeringen van de landbouw in de productie van
duurzamer voedsel en voor een gezond eetpatroon, zich op termijn meer gaan terugverdienen in de markt
en samenleving. Dat wil zeggen met ketenpartijen en consumenten die bereid zijn een meerprijs te betalen
voor aantoonbaar duurzamere en gezondere producten.
Complementariteit met andere interventies
Waar deze interventie vooral is bedoeld om innovaties te ontwikkelen tot een praktijkrijp concept, product
of dienst en dit actief te communiceren naar de doelgroep waarvoor het is ontwikkeld, dienen de
interventies "Investeringen voor modernisering van het landbouwbedrijf" en "Kennis en informatie" mede
om verdere toepassing van deze innovaties mogelijk te maken of te bespoedigen als dit onvoldoende
autonoom (zoals marktgedreven) plaatsvindt. Daarmee liggen deze drie type interventies in elkaars
verlengde. Het GLB-netwerk zal bekendheid geven aan het ontwikkelen van EIP-Agri, Horizon Europe en
andere Europese projecten en netwerken rond platteland en agrarisch onderzoek. Al deze innovaties
versterken de effecten van de interventies gericht op beheer zoals de conditionaliteiten, ecoregelingen en
agromilieumaatregelen voor natuur- water en landschapsbeheer. Bijvoorbeeld de ontwikkeling van
materieel en nieuwe landbouwpraktijken om met lagere kosten of opbrengstverliezen te kunnen voldoen
aan de geldende beheersvoorwaarden.
Waar voorliggende samenwerkingsinterventie primair is gericht op de landbouw, geldt voor de
samenwerkingsinterventie LEADER dat deze zich vooral ook richt op plattelandsontwikkeling, waar
landbouw onderdeel van uitmaakt. Wanneer er sprake is van overlap (denk aan korte ketens in een
LEADER-gebied) dan wordt gelet dat dubbele financiering wordt voorkomen. Voorliggende interventie
en LEADER zijn vooral aanvullend. Zo kunnen bijvoorbeeld ideeën uit LEADER leiden tot een
projectaanvraag voor onderhavige interventie.
Buiten het GLB-kader kan voorliggende interventie voortbouwen op kansrijke resultaten uit onderzoek uit
(Nationale) programma’s met een meer fundamenteel karakter (inclusief Horizon Europe). Ook liggen er
synergiekansen met de Operationele landsdelige programma’s in Nederland en Interreg voor de
innovatiethema’s die raakvlakken hebben met de landbouw. Hetzelfde geldt voor het Nederlandse
topsectorenbeleid en met name die voor Agrofood en tuinbouw en Uitgangsmaterialen.
Aanvullende financiering
Zie financiele tabel
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
Steun en voorwaarden
De hoogte van het subsidiebedrag is afhankelijk van de aanvraag en de voorwaarden van de

NL

497

NL

openstellingen en het subsidiepercentage wordt vastgesteld op basis van een gewogen gemiddelde van de
begrootte activiteiten, volgens de regels en vereisten van de andere interventies
Om in aanmerking te komen voor steun gelden de volgende specifieke voorwaarden:
a) De aanvraag wordt gedaan door een samenwerkingsverband (Operationele groep ofwel OG) bestaande
uit minimaal twee deelnemers,, Omdat belangrijk is dat het project voortkomt uit een praktijkbehoefte van
de sector, moet er minimaal één landbouwer partner zijn in het samenwerkingsverband De andere
deelnemers kunnen komen uit de volgende categorieën:
·Landbouwers;
·Actoren in de agrofoodketen;
·Andere MKB-bedrijven
· Leden van producentengroeperingen, coöperaties, of brancheorganisaties;
·Voorlichters;
·Kennis en onderwijsinstellingen;
· Overige (natuurlijke en rechts) personen die actief bijdragen aan de doelen van de aanvraag.
b) De OG dient uit deelnemers te bestaan die door hun kwaliteiten en actieve bijdrage gezamenlijk in staat
zijn om de projectdoelen (innovatieopgave) te realiseren en breed te communiceren.
c) De beoogde innovatie dient bij de dragen aan de doelen van deze interventie.
d) Uit de projectactiviteiten moet blijken dat de OG in staat is om binnen de projectperiode de beoogde
innovatie te ontwikkelen tot een praktijkrijp product en dit te communiceren voor grootschaligere
toepassing.
e) De OG geeft blijk dat het zich heeft georiënteerd op de EIP Thematische Netwerken, Focus Groepen en
gelijksoortige projecten in de EU, en daarbij waar mogelijk bij de projectuitvoering gebruik van maakt
door uitwisseling en toepassing van kennis en ervaring.
f) De aanvraag bevat een projectplan waaruit blijkt dat aan de voorwaarden wordt voldaan om voor
subsidie in aanmerking te komen, inclusief begroting, dekkende financiering, inbreng van de deelnemers,
interne procedures van de OG en hoe men zich inspant om samen te werken met partijen voor innovaties
waar van toepassing, m.n. het EIP-netwerk waarnaar de opzet en inhoudelijke resultaten van het project
worden gecommuniceerd.

Er wordt gebruik gemaakt van tenderopenstellingen. Bij de selectie van de aanvragen wordt gewerkt met
een onafhankelijke en deskundige advies- of beoordelingscommissie die mede op basis van onderstaande
criteria een selectie en rangschikking maakt van de aanvragen die voor subsidie in aanmerking kunnen
komen. De selectiecriteria bevatten o.a. effectiviteit, efficiency, haalbaarheid en mate van innovatie
(volgend op de voorwaarde in art. 127. Wanneer het subsidieplafond wordt overschreden worden de
aanvragen met de hoogste rangschikking het eerst gekozen, totdat het budget is overschreden.
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
De steun wordt verstrekt in de vorm van een subsidie, non-IACS.
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Steunvorm
Subsidie
Financieringsinstrument

NL

498

NL

Soort betaling
vergoeding van subsidiabele kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt door een begunstigde
eenheidskosten
vast bedrag
forfaitaire financiering
Basis voor de vaststelling
De hoogte van het bedrag is afhankelijk van de aanvraag, de voorwaarden van de openstellingen over de
bandbreedte van de subsidie. Het subsidiepercentage wordt vastgesteld op basis van een gewogen
gemiddelde van de begrootte subsidiabele activiteiten (zie ook voorgaande sectie). De steun wordt
uitbetaald op basis van de begroting en declaraties. Voor de laatste uitbetaling wordt de subsidie voor de
hele projectperiode vastgesteld.
Er wordt gewerkt met vereenvoudigde kostenopties, zoals forfaitaire bedragen ((EU) 2021/2115, art. 83
lid 1, sub c) en eenheidsprijzen (EU) 2021/2115, art. 83, lid 1, sub b). Eenheidsprijzen worden bepaald op
basis van historische gegevens. Voor het berekenen van forfaitaire bedragen en andere VKO’s wordt het
advies van experts van Wageningen Economic Research opgevolgd. Bij de berekening wordt aangesloten
bij de werkwijze bij andere Europese fondsen zoals opgenomen in verordening 2021/1060, artikelen 54
‘financiering volgens een vast percentage van indirecte kosten’ en 55 ‘directe loonkosten’ en ‘financiering
volgens een vast percentage van andere kosten’.
· Lijst met vergoedingen per activiteit of product. Hierbij wordt tevens gebruik gemaakt van
vereenvoudigde kosten opties (VKO’s/SCO’s) voor o.a. beheermaatregelen, niet-productieve en
productieve investeringen en rapportages, overleggen etc;
Voor vergoedingen voor tijdsinzet van personen niet in loondienst wordt met een nader te betalen
forfaitair bedrag gerekend.
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
Unit amount voor samenwerkingsprojecten is gemiddeld € 300.000. Daardoor RUS/USK 3. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5
Aanvullende toelichting
Samenwerkingskosten worden gesubsidieerd via vaste kostenoptie, op basis van een evaluatie van GLBpilots en projecten, die in de POP3-periode zijn uitgevoerd.
There will be support for setting up operational groups. For this there is funding outside NSP, and support
from the managing authority and CAP-network .
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
n.v.t.
10 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)

NL

499

NL

De interventie is gericht op (algemeen) onderzoek voor innovaties in onder meer ketens, sectoren.
(onderdeel a)
De steun wordt verstrekt op basis van vooraf kenbare criteria, zonder tussenkomst van de consument en
heeft geen effect op de prijs.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(2)(d) - Andere regio’s

43,00%

20,00%

43,00%

NL Nederland

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen
die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen
17 en 103

100,00%

20,00%

100,00%

NL

Toepasselijk
tarief

500

Minimumtarief Maximumtarief

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

I.77.1.E.01 - Samenwerking EIP
operationele groepen

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

Regio(‘s) Resultaatindicator(en) Is het eenheidsbedrag gebaseerd op
overgedragen onkosten?
R.1; R.28; R.44

Ja

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.77.1.E.01 - Samenwerking EIP operationele groepen
Het subsidiepercentage wordt berekend o.b.v. de subsidiepercentages van de type activiteiten die zijn begroot (zie voorgaande secties).
Voor het ondersteunen van de OG’s wordt 101 mln beschikbaar gesteld. Uitgaande van gemiddeld € 300.000,- per OG (= unit amount) kunnen er 336 OG’s
worden ondersteund..
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Begrotingsjaar

2023 2024

I.77.1.E.01 - Samenwerking EIP
operationele groepen (Subsidie Gemiddeld)

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)

0,00

299.470,00

299.470,00

299.470,00

299.470,00

299.470,00 0,00

O.1 (eenheid: Projecten)

0,00

65,00

82,00

60,00

63,00

67,00 0,00

337,00

O.1 (eenheid: Projecten)

0,00

65,00

82,00

60,00

63,00

67,00 0,00

337,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)

0,00 19.465.550,00 24.556.540,00 17.968.200,00 18.866.610,00 20.064.490,00 0,00 100.921.390,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Unie-bijdrage in EUR)

0,00 12.117.937,00 13.410.566,00 8.860.626,00 10.843.341,00 12.842.311,00 0,00 58.074.781,00

TOTAAL

2025

2026

2028

2029

Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)

Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van de Unie
in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (van
toepassing op artikel 95, lid 1, in het kader
van de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)

NL

2027

Totaal 2023 2029

Gepland eenheidsbedrag

501

NL

Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

502

NL

I.77.2 - Samenwerking voor generatievernieuwing
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.77.2
Samenwerking voor generatievernieuwing
COOP(77) - Samenwerking
O.30. Aantal ondersteunde verrichtingen of eenheden voor
generatievernieuwing (exclusief vestigingssteun)
Generatievernieuwing: Nee
Milieu: Nee
Kortingstelsel ecoregeling:
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
In Nederland is het moeilijk om een landbouwbedrijf te starten of over te nemen.Hoewel de grondprijs
varieert per gebied, is deze over heel Nederland dermate hoog dat dit voor alle landbouwers een knelpunt
vormt voor het overnemen of starten van een landbouwbedrijf. Ter illustratie: Eind 2021 was de
gemiddelde grondprijs in Nederland €70.000 per ha. In Noord Nederland was dit €67.100 per ha., Oost
Nederland €73.100 per ha., Zuid Nederland €75.300 per ha. En West Nederland €71.800 per ha. Voor
jonge landbouwers onder de 40 jaar is dit extra moeilijk omdat zij op jonge leeftijd nog weinig eigen
vermogen hebben en toch grote financiele risico’s moeten aangaan als zij een bedrijf over willen nemen of
willen opstarten.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO7 Het aantrekken en vasthouden van jonge landbouwers en andere nieuwe landbouwers en bevordering van duurzame
bedrijfsontwikkeling in plattelandsgebieden

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

Code

Beschrijving

N.20

Behoud van vitale en
veerkrachtige landbouwsector Categorie 2
en platteland

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.36 Aantal jonge landbouwers dat een landbouwbedrijf kan starten dankzij steun van het GLB, uitgesplitst naar geslacht
R.37 Nieuwe banen in door het GLB ondersteunde projecten

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Algemene beschrijving
Met de interventie Samenwerken voor generatievernieuwing worden projecten ondersteund die bijdragen
aan het aantrekken van jonge landbouwers om te kiezen voor het agrarisch ondernemerschap. Het gaat
daarbij om projecten van nieuwe samenwerkingsvormen of om nieuwe activiteiten van bestaande
samenwerkingsvormen.
Inhoudelijk richt de interventie zich op twee thema’s die belangrijk zijn voor het stimuleren van de
generatievernieuwing in Nederland: 1) Kansen voor jonge landbouwers zonder agrarische afkomst (‘zij-

NL

503

NL

instromers’) en 2) Toegang tot landbouwgrond.
Samenwerkingsverbanden bestaan uit minimaal twee partijen, waarvan minimaal één jonge landbouwer.
Deze samenwerkingsverbanden kunnen aanvragen indienen voor projecten van gemiddeld € 50.000, -.
Projecten kunnen zowel kennisactiviteiten als productieve en/of niet productieve investeringen bevatten.
De hoogte van het subsidiebedrag is afhankelijk van de aanvraag en projectbegroting. Daarbij zullen de
subsidiepercentages voor de verschillende type activiteiten overeenkomstig zijn met die van de activiteiten
voor de verschillende de typen interventies zoals:
• 100% voor niet-productieve investeringen en de kosten voor coördinatie. Onder niet-productieve
investeringen vallen investeringen die bijdragen aan de doelen d (matiging en aanpassen
klimaatverandering), e (efficient beheer hulpbronnen) en f (biodiversiteit). Hier vallen ook
investeringen onder ter bescherming van vee en gewassen tegen schade die aangericht wordt door
wilde dieren. Binnen deze interventie kunnen ook niet productieve investeringen gedaan worden
die basisdiensten in plattelandsgebieden opleveren. Te denken valt aan initiatieven waarbij lokaal
voedsel geproduceerd wordt voor de omgeving of waarbij bewoners betrokken worden. Daarnaast
kan een koppeling voorkomen met niet productieve investeringen die gedaan worden binnen EIPprojecten door operationale groepen. (zie artikel 73, lid 4, sub c van Verordening (EU) 2021/2115)
• 80% voor kennisoverdrachtsactiviteiten;
• 40% voor productieve investeringen en 65% voor productieve investeringen die gedaan worden
door jonge landbouwers, die voldoen aan de definitie van een jonge landbouwer volgens paragraaf
4.1.5. Voor deze interventie is de aankoop van landbouwgrond subsidiabel mits voldaan wordt aan
de voorwaarden zoals vermeld in artikel 73, lid 3, sub c van Verordening (EU) 2021/2115). Dat
betekent dat de aankoop subsidiabel is tot maximaal 10% van de totale subsidiabele uitgaven voor
de subsidiabele activiteit, met uitzondering van aankoop van land ten behoeve van milieubehoud
en behoud van koolstofrijke bodems. Andere productieve investeringen kunnen machines,
installaties en apparatuur zijn die nodig zijn om de benodigde projectactiviteiten uit te kunnen
voeren.
Projecten mogen maximaal drie jaar duren. De beste projectvoorstellen worden geselecteerd op basis van
een beoordeling op selectiecriteria en gerangschikt op volgorde van behaalde scores van hoog naar laag.
Doelen
De interventie samenwerken voor generatievernieuwing is primair gericht op het aantrekken en behouden
van jonge landbouwers (doel g of ‘S07’). Het middel om dit doel te bereiken bestaat bij deze interventie
uit het mogelijk maken van vernieuwende, bottom-up projecten waarbinnen gewerkt wordt aan het
vergroten van kansen voor zij-instromers om een landbouwbedrijf over te nemen of te starten en/of aan
het verbeteren van de toegang tot grond.
Te behalen mijlpalen en streefwaarde
Omdat het thema nieuw en specifiek is, wordt vooralsnog ingezet op het ondersteunen van gemiddeld vijf
projecten per jaar van gemiddeld €50.000,-. In elk project moet minimaal één potentiële jonge landbouwer
deelnemen. Dit genereert een bijdrage van 25 jonge landbouwers aan resultaatindicator R.36. Hierbij moet
wel vermeld worden dat het voor de jonge landbouwer niet vereist kan worden dat zij/hij voldoet aan de
definitie van een jonge landbouwer zoals opgenomen in paragraaf 4.1.5. Een aantal van de deelnemende
jonge landbouwers zal wel voldoen aan de definitie omdat zij onderdeel zijn van een maatschap of V.O.F.
en nog in het proces zitten om een bedrijf over te kunnen nemen of te starten. Daarnaast zal een aantal,
met name de groep jonge landbouwers die niet afkomstig zijn van een landbouwbedrijf, niet in de positie
zijn waarin zij al voldoen aan de vereisten van ‘bedrijfshoofd’.
Onderbouwing
De hoge grondprijs en de daarmee gepaard gaande hoge koopsom van landbouwbedrijven is de grootste
bottleneck voor jonge landbouwers om een agrarisch bedrijf te starten of over te nemen. Voor zij-

NL

504

NL

instromers is het (nog) moeilijker om bedrijven over te nemen of starten dan voor dochters of zonen die
binnen de familie bedrijven overnemen en vaak de bedrijven onder de marktwaarde kunnen kopen.
Daarnaast is grond in het Nederland niet alleen duur, maar ook schaars. Hierdoor is het voor alle jonge
landbouwers moeilijk om grond aan te kopen of te pachten. Er valt echter weinig invloed uit te oefenen op
de schaarsheid van grond in dichtbevolkt Nederland. Dit is een reden om te zoeken naar nieuwe, creatieve
manieren om aan landbouwgrond te komen. Bijvoorbeeld door het eigenaarschap en de exploitatie van
elkaar te scheiden. Dit kan kansen bieden voor zij-instromers. Projecten kunnen het karakter hebben van
een ‘dienst’ of ‘service’ en zich richten op het matchen van landeigenaren (bijvoorbeeld overdragers) en
landgebruikers (bijvoorbeeld overnemers of starters), want er zijn ook landbouwbedrijven zonder
opvolger of investeerders/coöperaties die landbouwers zoeken om hun grond te bewerken. Projecten
kunnen ook gaan over nieuwe vormen van pacht waarbij de kansen voor jonge landbouwers om grond te
pachten toeneemt. Een voorbeeld hiervan is de oprichting van een coöperatie die land verpacht onder
bepaalde verduurzamingseisen.. Het kan ook gaan over alternatieve financieringsbronnen voor de aankoop
of pacht van grond. Extern geld, ook in de vorm van (terug)pachten van land, verlaagt de overnamesom.
Behalve diensten of services, kunnen er ook projecten ondersteund worden waarbij de activiteit een stap
verder gaat en er ook daadwerkelijk investeringen worden gedaan zoals de aankoop van landbouwgrond
of machines, installaties, apparatuur.
Voorwaarden
• Steun wordt uitsluitend verstrekt aan nieuwe samenwerkingsvormen of voor het opstarten van
nieuwe activiteiten van bestaande samenwerkingsvormen.
• De aanvraag wordt gedaan door een samenwerkingsverband bestaande uit minimaal twee
deelnemers, waarvan in elk geval één potentiele jonge landbouwer en één of meer deelnemers uit
de volgende categorieën:
o Landbouwers, waarbij een voorkeur bestaat voor de deelname van één of meerdere oudere,
ervaren landbouwers die kennis kunnen overdragen aan de jongere generatie;
o Actoren in de agrofoodketen;
o Andere MKB-bedrijven;
o Leden van producentengroeperingen, coöperaties, of brancheorganisaties;
o Voorlichters;
o Kennis en onderwijsinstellingen;
o Overige (natuurlijke en rechts-) personen die actief bijdragen aan de doelen van de
aanvraag.
• Het samenwerkingsverband dient uit deelnemers te bestaan die door hun kwaliteiten en actieve
bijdrage gezamenlijk in staat zijn om de projectdoelen (innovatieopgave) te realiseren en breed te
communiceren.
• Het project dient bij de dragen aan de doelen van deze interventie, namelijk:
o het vergroten van kansen voor zij-instromers om een landbouwbedrijf over te nemen of te
sarten;
o het verbeteren van de toegang tot grond voor jonge landbouwers, inclusief zij-instromers
• Uit de projectactiviteiten moet blijken dat het samenwerkingsverband in staat is om binnen de
projectperiode de beoogde innovatie te ontwikkelen tot een praktijkrijp resultaat en dit te
communiceren voor toepassing in andere regio’s. Hier zullen de projectvoorstellen op beoordeeld
worden. Doel is dat de projectresultaten toepasbaar zijn voor andere jonge landbouwers en zijinstromers in meerdere gebieden.
• In alle gevallen dient duidelijk te zijn dat de activiteiten onderdeel zijn van het project met
bijbehorende voorwaarden.
• Het samenwerkingsverband geeft in het voorstel aan dat het zich heeft georiënteerd op
gelijksoortige projecten in Nederland en/of de EU, en maakt waar mogelijk bij de
projectuitvoering gebruik van de uitwisseling en toepassing van kennis en ervaring.
• De aanvraag bevat een projectplan waaruit blijkt dat aan de voorwaarden wordt voldaan om voor

NL

505

NL

subsidie in aanmerking te komen. Het projectplan bevat een begroting met dekkende financiering,
inbreng van de deelnemers, interne procedures van het samenwerkingsverband en er is aangegeven
hoe men zich inspant om samen te werken met partijen om nieuwe activiteiten uit te voeren. Tot
slot is aangeven hoe de opzet en inhoudelijke resultaten van het project worden gecommuniceerd
zodat de opgedane kennis en ervaring worden verspreid.
• Bij de aanvraag hoort een ondertekende samenwerkingsovereenkomst toegevoegd te zijn waarin is
beschreven welke personen, welk aandeel van de steun ontvangen en hoe onderling de
aansprakelijkheid is georganiseerd.
• Uit de aanvraag moet blijken dat de steun niet bijdraagt aan een vervroegd pensioen van een
landbouwer die zijn bedrijf overdraagt of beëindigt. (conform Vo (EU) 2021/2115 art. 77, lid 6).
Selectie en rangschikking
Er wordt gebruik gemaakt van tenderopenstellingen. Een beoordelingscommissie rangschikt de aanvragen
op basis van scores op de selectiecriteria 1) Effectiviteit, 2) Efficientie, 3) Haalbaarheid en 4) Mate van
innovatie. Wanneer het subsidieplafond wordt overschreden worden de aanvragen met de hoogste scores
het eerst afgehandeld. Als onderdeel van effectiviteit zal ook gekeken worden naar het stimuleren van
vrouwen om deel te nemen aan projecten. Als de landbouwer een vrouw betreft zal dit een extra
waardering opleveren. Dit geldt ook voor de deelname van een oudere, ervaren landbouwer die kennis
overdraagt aan de jongere generatie landbouwers.
Complementariteit met andere interventies
De interventie Samenwerken voor generatievernieuwing is onderdeel van het pakket aan interventies ten
behoeve van ‘generatievernieuwing’ (zie paragraaf 3.2). De belangrijkste drie interventies zijn weergeven
in onderstaande tabel.
Stimuleren
Interventie
Vergemakkeli
jken
Vestigingssteu
bedrijfsoverna n
me/-start
Modernisering
Extra
en
investeringsst
verduurzamin
eun
g
Samenwerken
Aantrekken
voor
jonge
generatieverni
landbouwers
euwing.
• Steun aan jonge ondernemers kan betrekking hebben op de drie fases rondom bedrijfsovername:
vóór, tijdens en na de overname. In de Nederlandse situatie ervaren jonge landbouwers in elke fase
een drempel: 1) animo twijfelachtig voor overname vanwege een onzeker toekomstperspectief; 2)
hoge overnamesom tijdens overname; en 3) weinig financiële ruimte om te investeren na
overname.Vestigingssteun: Met de vestigingssteun (art. 75) wordt fase 2 ondersteund: de
overname- of opstartfase.
• Extra Investeringssteun: Na de overname (fase 3) heeft de jonge landbouwer weinig financiële
ruimte om te investeren. De jonge landbouwer heeft in die fase baat bij steun voor investeringen
(art. 73). De jonge landbouwers krijgen een top up op het algemeen geldende subsidiepercentage
(10% of maximaal 15%) voor investeringen.
• Aanvullende inkomenssteun (art. 30): Een aantal jonge landbouwers ontvangt aanvullende
inkomenssteun. Deze steun wordt uitgefaseerd.
• Kennis & Voorlichting: Voorafgaand aan de overname (fase 1) heeft de jonge landbouwer

NL

506

NL

behoefte aan advies, kennis en begeleiding bij de overname of bedrijfsstart. Hierin wordt voorzien
door het opleidings- en coachingstraject dat onderdeel is van het nationale Bedrijfsovernamefonds.
Daarnaast kunnen jonge landbouwers gebruik maken van de kennisvouchers voor het opstellen
van bedrijfsplannen die beschikbaar komen vanuit de interventie kennis en voorlichting (art. 78).
• Financiële instrumenten: Naast de subsidieregelingen, bestaat de mogelijkheid om met het
nationale financieringsinstrument ‘Vermogensversterkend Krediet’ (VVK), dat onderdeel is van
het Bedrijfsovernamefonds, achtergestelde leningen aan te gaan waarmee de jonge landbouwer kan
omschakelen naar een duurzamere bedrijfsvoering.
• Fiscale instrumenten: Nationaal kunnen jonge landbouwers fiscale voordelen krijgen bij
bedrijfsopvolging vanuit de Bedrijfsopvolgersregeling (BOR)
Er wordt aangesloten bij RUS/USK op niveau 2. Voor nadere informatie over RUS/USK wordt verwezen
naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
Begunstigde
• De begunstigde van de steun is het samenwerkingsverband dat een projectsubsidie aanvraagt.
• Dit samenwerkingsverband betreft een nieuwe samenwerkingsvorm of een bestaande
samenwerkingsvorm die nieuwe activiteiten opstart.
• Het samenwerkingsverband bestaat uit minimaal twee deelnemers, waarvan in elk geval één een
potentiele jonge landbouwer is en één of meer deelnemers uit de volgende categorieën:
landbouwers, actoren in de agrofoodketen, andere MKB-bedrijven, leden van
producentengroeperingen, coöperaties, of brancheorganisaties, voorlichters, kennis- en
onderwijsinstellingen, overige (natuurlijke en rechts-) personen die actief bijdragen aan de doelen
van de aanvraag. In de categorie ‘landbouwers’ heeft het de voorkeur dat een oudere, ervaren
landbouwer deelneemt zodat kennis kan worden overgedragen van de oudere generatie naar de
jongere generatie. Hier wordt naar gekeken bij de beoordeling, selectie en rangschikking van de
projecten waarbij een extra waardering van het projectvoorstel volgt indien een oudere, ervaren
landbouwer deelneemt en kennis overdraagt. Dit geldt ook ook voor vrouwelijke landbouwers die
deelnemen.
• De deelnemende jonge landbouwer (s) hoeven niet te voldoen aan de definitie van een jonge
landbouwer zoals beschreven in paragraaf 4.1.5, aangezien deze interventie zich juist richt op
jongere landbouwers die (nog) geen bedrijfshoofd zijn van een landbouwbedrijf.
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
De steun wordt verstrekt in de vorm van een subsidie, non-IACS
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Steunvorm
Subsidie
Financieringsinstrument
Soort betaling
vergoeding van subsidiabele kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt door een begunstigde
eenheidskosten
vast bedrag

NL

507

NL

forfaitaire financiering
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
Gemiddeld bedraagt de steun € 50.000,- per samenwerkingsverband.
Er wordt aangesloten bij RUS/USK op niveau 2. Voor nadere informatie over RUS/USK wordt verwezen
naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5.
Aanvullende toelichting
De steun wordt verstrekt via projectsubsidies. De hoogte van het steunbedrag is afhankelijk van de
aanvraag, de voorwaarden van de openstellingen over de bandbreedte van de subsidie. Het
subsidiepercentage wordt vastgesteld op basis van een gewogen gemiddelde van de begrootte subsidiabele
activiteiten. De steun wordt uitbetaald op basis van de begroting en aantoonbare gemaakte en betaalde
kosten en/of met vooraf goedgekeurde Vereenvoudigde Kostenopties (VKO’s). Er wordt gewerkt met
vereenvoudigde kostenopties, zoals forfaitaire bedragen ((EU) 2021/2115, art. 83 lid 1, sub c) en
eenheidsprijzen (EU) 2021/2115, art. 83, lid 1, sub b). Eenheidsprijzen worden alleen gebruikt als deze
kunnen worden bepaald op basis van voldoende historisch en bruikbaar referentiemateriaal. Voor het
berekenen van forfaitaire bedragen en andere VKO’s wordt het advies van experts van Wageningen
Economic Research opgevolgd. Bij de berekening wordt aangesloten bij de werkwijze bij andere Europese
fondsen zoals opgenomen in verordening 2021/1060, artikelen 54 ‘financiering volgens een vast
percentage van indirecte kosten’ en 55 ‘directe loonkosten’ en ‘financiering volgens een vast percentage
van andere kosten’.
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
n.v.t.
10 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie levert een bijdrage aan de landbouw en de plattelandsgemeenschap door in te zetten op het
aantrekkelijk maken van het agrarisch ondernemerschap. De projecten zijn gericht op
generatievernieuwing waardoor de jonge generatie landbouwers gestimuleerd worden om agrarisch
ondernemer te worden. Dit levert niet alleen een bijdrage aan vernieuwing in de sector maar ook aan de
leefbaarheid van het platteland.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL - Nederland

91(2)(d) - Andere regio’s

NL

Toepasselijk tarief
43,00%

508

Minimumtarief
20,00%

Maximumtarief
43,00%

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

I.77.2.E.01 - Samenwerking voor
generatievernieuwing

Subsidie

91(2)(d)-NL-43,00%

Regio(‘s) Resultaatindicator(en) Is het eenheidsbedrag gebaseerd op
overgedragen onkosten?

Gemiddeld

R.36; R.37

Nee

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.77.2.E.01 - Samenwerking voor generatievernieuwing
Het gemiddelde steunbedrag is ingeschat op € 50.000,- per project. Dit bedrag is gebaseerd op ervaringen in het verleden. Samenwerkingsprojecten met een
grote omvang bedragen € 1 tot € 2 mln. per project. Gemiddeld heeft een samenwerkingsproject een omvang van ca. € 100.000,-. Voor dit onderwerp wordt
gerekend op een kleinere projectomvang. Hieruit volgt de inschatting dat € 50.000,- per project realistisch is. Een dergelijke omvang is daarnaast nodig om
uitvoeringslasten beheersbaar te houden en om een bepaalde mate van effectiviteit te bereiken. Omdat het hier gaat om een nieuwe sub-interventie met een
specifiek onderwerp wordt in beginsel ingezet op vijf projecten per jaar.
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Gepland eenheidsbedrag

Begrotingsjaar

I.77.2.E.01 - Samenwerking voor
generatievernieuwing (Subsidie - Gemiddeld)

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Totaal 2023
- 2029

0,00 50.000,00 50.000,00 50.000,00 50.000,00 50.000,00 0,00

Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
TOTAAL

O.30 (eenheid: Concrete acties)

0,00

5,00

5,00

5,00

5,00

5,00 0,00

25,00

O.30 (eenheid: Concrete acties)

0,00

5,00

5,00

5,00

5,00

5,00 0,00

25,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)

0,00 250.000,00 250.000,00 250.000,00 250.000,00 250.000,00 0,00 1.250.000,00
0,00 107.500,00 107.500,00 107.500,00 107.500,00 107.500,00 0,00 537.500,00

Waarvan voor financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale overheidsuitgaven
in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van de Unie in
EUR)

NL

509

NL

Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (van
toepassing op artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale overheidsuitgaven
in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (Bijdrage
van de Unie in EUR)

NL

510

NL

I.77.3 - Samenwerking voor plattelandsontwikkeling - LEADER
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.77.3
Samenwerking voor plattelandsontwikkeling - LEADER
COOP(77) - Samenwerking
O.31. Aantal ondersteunde plaatselijkeontwikkelingsstrategieën (LEADER) of voorbereidende acties
Generatievernieuwing: Nee
Milieu: Nee
Kortingstelsel ecoregeling:
LEADER: Ja

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Het gehele platteland van Nederland inclusief de kernen tot en met 30.000 inwoners, kan zich middels
lokale actiegroepen (LAG) organiseren en steun voor voorbereiding voor het opstellen van een Lokale
ontwikkelingsstrategie (LOS) en voor de uitvoering van de concrete acties in een goedgekeurde LOS aan
vragen.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO4 Bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering, onder meer door de uitstoot van broeikasgassen terug te
dringen en meer koolstof vast te leggen, en duurzame energie te bevorderen
SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en
lucht, onder meer door de afhankelijkheid van chemische middelen te verkleinen
SO6 Bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot
de instandhouding van habitats en landschappen
SO8 Bevordering van de werkgelegenheid, groei, gendergelijkheid, waaronder deelname van vrouwen in het boerenbedrijf,
sociale inclusie en lokale ontwikkeling in plattelandsgebieden, ook in de circulaire bio-economie en de duurzame bosbouw

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

Code

Beschrijving

N.12

Klimaatmitigatie: lagere
broeikasgasemissies en grotere Categorie 1
koolstofvastlegging

Ja

N.13

Klimaatadaptatie: lagere
ecologische, economische
schade en waterkwantiteit

Ja

N.14
N.15
N.16

N.17
N.18
N.19
N.23

NL

Categorie 2

Opwekken duurzame energie
Categorie 2
en energiebesparing
Betere chemische en
Categorie 1
biologische waterkwaliteit
Versterkte natuurlijke
weerbaarheid en waterbergend Categorie 2
vermogen landbouwbodems
Betere luchtkwaliteit: minder
emissies van broeikasgassen,
geurstoffen en fijnstof

Ja
Ja
Ja

Categorie 1

Gedeeltelijk

Categorie 1

Ja

Categorie 1

Ja

Aantrekkelijker platteland voor Categorie 2

Ja

Meer en herstel van
biodiversiteit
Behoud en herstel van
(cultuur)landschappen

511

NL

N.24

wonen en recreëren
Aantrekkelijker ondernemersCategorie 3
en werkklimaat

Gedeeltelijk

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.38 Aandeel van de plattelandsbevolking dat valt onder een plaatselijke ontwikkelingsstrategie
R.41 Aandeel van de plattelandsbevolking dat betere toegang tot diensten en infrastructuur door GLB-steun geniet
R.42 Aantal personen dat onder ondersteunde projecten voor sociale inclusie valt

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Er ligt een opgave om samen te werken aan de sociaaleconomische ontwikkeling van het platteland en aan
een duurzaam gebruik en beheer van de ruimte, waar de landbouw een belangrijk onderdeel van uitmaakt.
De LEADER werkwijze kan hieraan een bijdrage leveren door onder meer haar bottom-up benadering en
de integrale gebiedsaanpak.
De interventie LEADER kent daarvoor twee onderdelen:
1. Steun voor de voorbereiding van de samenwerking en het ontwerp van de LOS (Lokale
Ontwikkelingsstrategie).
2. De steun voor de meerjarige uitvoering van de LOS.
De LEADER interventie volgt de volgende stappen:
1.Provincies publiceren een oproep voor gebiedspartijen voor het voorbereiden en opstellen van een LOS.
2.Partijen binnen een gebied organiseren zich en voeren een integraal gebiedsproces uit, met als doel het
opstellen van een LOS. Partijen kunnen voor de uitvoering van dit gebiedsproces en het opstellen van de
LOS steun ontvangen;
3.Provincies publiceren een oproep voor het indienen van de LOS;
4.Ingediende LOS-en worden door een selectiecommissie beoordeeld op basis van selectiecriteria. Alleen
de LOS-en die de gestelde minimale score behalen komen voor goedkeuring in aanmerking, zover het
subsidieplafond toereikend is;
5.Uitvoering van de LOS
De bepalingen in EU VO 2021/1060 artikelen 31-34 worden volledig geborgd.
Ad. 1 en 2. Uitvoeren van het gebiedsproces - Steun voor de voorbereiding van de LOS
Gebiedspartijen worden in staat gesteld zich te organiseren tot een lokale actiegroep (LAG, in oprichting,
i.o.) en een LOS op te stellen. Er wordt steun verleend voor de voorbereidende activiteiten om te komen
tot een LAG (i.o.) en opstellen van de LOS (met toepassing van de LEADER principes). Gebiedspartijen
worden uitgedaagd om een LOS op te stellen en daarin aan te geven hoe deze bijdraagt aan de doelen van
het GLB en hoe de LAG (i.o.) opereert. Tijdens het gebiedsproces bepaalt de LAG (i.o) gemotiveerd de
grenzen van het gebied, de ontwikkelbehoefte die binnen het gebied heerst en de thema’s waarop in de
LOS gefocust wordt.
Voor de voorbereiding en opstellen van de LOS zal sprake zijn van provinciale openstellingen met
tenderwerkwijze of volgorde van binnenkomst. Bij de tender worden selectiecriteria toegepast. Tevens is
een puntenscore systeem van toepassing. Bij de uitwerking van de criteria is de toepassing en borging van
de LEADER principes een belangrijk uitgangspunt. Subsidie kan worden verleend als wordt voldaan aan
de subsidievoorwaarden. Bij overschrijding van het subsidieplafond worden bij een tender werkwijze de
aanvragen, die een minimaal aantal punten hebben behaald, gerangschikt waarbij aanvragen met de

NL

512

NL

hoogste score voorrang krijgen. Aanvragen die de minimum score niet behalen worden afgewezen. Een
selectie op volgorde van binnenkomst is mogelijk indien een provincie verwacht dat het plafond
toereikend is voor alle goede initiatieven of bijvoorbeeld de mogelijkheid heeft het subsidieplafond te
verhogen om te voorkomen dat goede aanvragen afvallen omdat het plafond is bereikt.
De steun voor de voorbereiding in deze interventie is vooral bedoeld voor de aanloop naar de navolgende
GLB-periode 2028-2034, met een middeleninzet en output voor alleen het jaar 2027. De ervaring leert dat
gebiedspartijen gemiddeld ongeveer 6 maanden nodig hebben voor het uitvoeren van een gebiedsproces
wat leidt tot een (geactualiseerde) LOS en nieuwe LAG. Het resultaat van dit gebiedsproces kan zijn dat er
een LOS wordt opgesteld die wordt ingediend om voor de volgende periode voor uitvoering in
aanmerking te komen. Deze LOS dient dan te voldoen aan de voor de uitvoering ervan geldende doelen en
criteria.
Voor de huidige periode is het voornemen om in 2022 buiten het kader van het NSP te starten met
openstellingen voor het voorbereiden en opstellen van de LOS, en steun voor de uitvoering te verlenen
zoals in dit fiche beschreven. Daarmee wordt de gelegenheid geboden om begin 2023 al met de uitvoering
van de LOS te kunnen starten.
Ad 3 en 4. Oproep, indienen en goedkeuring van de LOS
De ingediende LOS-en worden door een onafhankelijke selectiecommissie getoetst aan de selectiecriteria.
De rangschikking en selectie van de LOS-en vindt plaats op provinciaal niveau (zie 7.1 van het NSP,
waarin is beschreven dat provincies de rol van intermediaire instantie krijgen). Zodra een LOS voldoende
punten heeft gescoord en het subsidieplafond toereikend is, wordt deze door GS goedgekeurd.
Er wordt steun verleend voor de uitvoering van de goedgekeurde LOS-en waarin de LAG het
besluitvormend orgaan is. Om voor steun voor uitvoering van de LOS tijdens het NSP in aanmerking te
komen, dient de LOS bij te dragen aan ten minste de doelen D, E, F en H van het NSP. Daarnaast kan de
LOS ook bijdragen aan de andere in het NSP gestelde doelen. De thema’s die met de uitvoering van de
LOS worden bediend zijn door de partijen zelf bepaald tijdens hun gebiedsproces dat heeft geleid tot de
LOS. De verdeling tussen sociaal-economische en maatschappelijke en andere mogelijk uiteenlopende
belangen dienen hierbij zorgvuldig en afgewogen te zijn om te voorkomen dat een belang dominant wordt
en daarmee niet aansluit bij de LEADER-principes.
Ad 5. Uitvoering van goedgekeurde LOS
Vervolgens gaat de LAG aan de slag met de uitvoering van de in de LOS opgenomen doelen en acties.
Conform artikel 33 van EU VO 2021/1060 omvatten de uitsluitend door de LAG uit te voeren acties onder
meer de capaciteitsopbouw, het openstellen van subsidieonderdelen en bijbehorende plafonds, het
beoordelen en selecteren van de subsidieaanvragen die zijn ingediend, en de monitoring van de
vorderingen en de evaluatie. De LAG neemt geen andere dan in lid 3 van art. 33 (V0 2021/1060) bedoelde
taken op zich die onder de verantwoordelijkheid vallen van de beheerautoriteit of het betaalorgaan. Er zijn
voor de uitvoering van de LOS dus openstellingen op provinciaal niveau met toepassing van de
selectieprocedure en criteria beschreven in de LOS.
Doelen
Deze interventie draagt door haar programmatische en integrale aanpak bij aan meerdere specifieke GLBdoelen. Centraal staan de specifieke GLB-doelen H, D, E en F (SO8, SO4, SO5, SO6), en behoeften N.23
en N.24. Die laatste behoeften zijn prioritair in de fase van uitvoering van de LOS-en.
Deze interventie richt zich daarnaast door de gebiedsgerichte en bottom-up benadering ook op andere

NL

513

NL

behoeften. Deze kunnen waar mogelijk en wenselijk integraal worden aangepakt. De aandacht voor die
behoeften is afhankelijk van het gebied, en kan tussen gebieden verschillen naar gelang de behoefte van
het gebied. LEADER is vaak een van de instrumenten in een gebied.
Voor de focus is het wenselijk om in te zetten op thema’s waarop de LOS zich richt zoals stadplatteland, transitie plattelandseconomie en sociale cohesie en daar de doelen op te richten. In plaats van
een reeks thema’s waaruit een LAG kan kiezen, hebben zij zelf de vrijheid om hun thema’s te formuleren
op basis van een analyse van de ontwikkelingsbehoefte en -mogelijkheden, en vanuit de toegevoegde
waarde die de LEADER-benadering heeft. De integraliteit blijkt uit de gekozen thema’s. Deze benadering
versterkt de bottom-up werkwijze en doet recht aan de diversiteit van het landelijk gebied in Nederland.
De steun voor de voorbereiding van de LOS is bedoeld om te borgen dat gebiedspartijen gelijke kansen
hebben in het organiseren en uitvoeren van een gebiedsproces met als doel het opstellen van een LOS en
oprichten van een LAG. In de procedure om te komen tot goedkeuring van de LOS-en worden de
vereisten zoals opgenomen in EU VO 2021/1060 artikel 31-34 vastgelegd in selectiecriteria, en wordt de
selectie uitgevoerd conform het in EU VO 2021/1060 artikel 32 lid 3 bepaalde. Alleen gebieden met
goedgekeurde LOS-en worden in staat gesteld deze in het gebied uit te voeren.
Om in aanmerking te komen voor steun voor het opstellen van de LOS wordt vooral gelet op de
meerwaarde van gebiedsontwikkeling via LEADER en de aansluiting bij de doelen van LEADER zoals
beschreven in de verwachtte verordeningen voor de periode 2028-2034, en op eventuele specifieke doelen
zoals bepaald door Nederland.
Onderbouwing
De meerwaarde van LEADER wordt vooral bereikt door de bottom-up werkwijze voor genoemde
doelstellingen op een laag gebiedsniveau. Deze werkwijze is bij uitstek nodig voor de initiatieven waarbij
het van belang is dat gebiedspartijen samenwerken. LEADER is hierop gericht. Het resulteert in de
betrokkenheid van bewoners, ondernemers en andere belangengroepen in een gebied om te komen tot een
goede gebiedsanalyse, ideeën en vervolgens de verantwoordelijkheid voor maatregelen en projecten om
de gebiedsopgaven in de LEADER-context op te pakken. De nadruk op inclusiviteit draagt bij aan sociale
cohesie, begrip en samenwerking.
Complementariteit met andere interventies
Deze interventie heeft raakvlakken met de interventies Productieve investeringen op het boerenbedrijf
(I.73.1), Niet productieve investeringen op het boerenbedrijf (I.73.2), Niet productieve investeringen op
niet-agrarische bedrijven (I.73.), Integrale gebiedsgerichte samenwerking (I.77.4) en Gebiedsgerichte
aanpak veenweide/N2000 (I.77.5). Ook daarin kunnen investerings- en samenwerkingsactiviteiten
uitgevoerd worden. Om te voorkomen dat er dubbel gefinancierd wordt, wordt gecontroleerd of de
begunstigden voor dezelfde activiteiten al subsidie toegekend hebben gekregen onder één van deze
maatregelen. Ook vindt er afstemming op openstellingsniveau plaats.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
Steun en voorwaarden voorbereiding en opstellen van de LOS
Partijen die potentieel in staat zijn om een LOS op te stellen en een LAG in te richten kunnen een
aanvraag om subsidie indienen (conform EU Vo 2021-1060 art. 34 lid 1 onder a). Steun voor de
voorbereiding en opstellen van de LOS wordt rechtstreeks verleend aan begunstigden (zoals de
penvoerder van een LAG, rechtspersonen, ondernemingen zonder rechtspersoonlijkheid) die daartoe een
aanvraag met een plan heeft ingediend.

NL

514

NL

De steun bestaat uit een totaalbedrag van maximaal € 30.000 per aanvraag. De financiering is bedoeld
voor alle kosten die gemaakt worden om de LAG samen te kunnen stellen en de LOS voor te bereiden en
op te stellen. Er wordt gebruik gemaakt van de RUS2-variant.Voor nadere informatie over RUS/USK
wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5. Conform art. 34 lid 2 EU Vo 2021-1060 is de
steun subsidiabel ongeacht of de LOS vervolgens al dan niet wordt geselecteerd voor financiering.
Voorwaarden voorbereiding:
De aanvraag kan worden gedaan door een initiatiefnemer die aantoonbaar namens de partijen van het
gebied de aanvraag indient en een groot netwerk heeft in het beoogde gebied. Subsidie kan worden
aangevraagd voor het (laten) opstellen van een LOS en de samenstelling van een LAG.
Om voor subsidie voor de voorbereiding in aanmerking te komen dient de aanvrager:
a. aan te geven namens welk gebied een aanvraag wordt ingediend;
b. aannemelijk te maken dat zij namens de belangengroepen in dat gebied de aanvraag indient
(bijvoorbeeld aan te tonen met een intentieverklaring van de belangrijkste belangengroepen);
c.
een duidelijk plan van aanpak te hebben waarin ten minste geborgd wordt dat:
-de LEADER-principes gewaarborgd zijn bij het opstellen van de LOS en het oprichten van een LAG;
-wordt aangesloten bij de doelen en verordeningen zoals die van toepassing zijn op de periode 2028-2034;
Voor de op te leveren LOS zijn de volgende elementen voor ondermeer het proces, de
samenwerking en inhoud van belang:
Borging basisprincipes
Voorop staat dat de zeven basisprincipes van LEADER stevig zijn geborgd vanaf ontwerp en de inhoud
van de LOS tot en met de finale realisatie van projecten.
1. het publiek-privaat partnerschap: dit houdt in dat de tenminste 51% van de partijen privaat moet zijn,
dit geldt voor de samenstelling van de LAG;
2.gebiedsgerichte benadering: geborgd via de definitie en de voorwaarden die gelden voor de bepaling van
de geografische begrenzing, samenwerking met gebiedspartijen en voorwaarde dat projecten moeten
plaatsvinden in het gebied of dat het gebied baat heeft van het project;
3.integrale lokale ontwikkelingsstrategie: de LOS wordt integraal ontworpen door de combinatie meerdere
GLB doelen, een multisectorale aanpak en een zodanige samenstelling van de LAG dat alle in de LOS
relevante belangen (bijvoorbeeld social-economisch en maatschappelijk), evenwichtig zijn
vertegenwoordigd;
4.bottom-up werkwijze: er is een grote mate van eigen verantwoordelijkheid bij de samenwerkende
partijen in het gebied vanaf de eerste samenwerking, het formuleren van doelen en instrumenten tot en
met de realisatie van de projecten; de provincie kan geen deel uitmaken als adviserend lid van een LAG;
5. bevorderen van samenwerking tussen de gebiedsactoren: het initiatief voor de bevordering van de
samenwerking nodig voor de realisatie van LOS ligt bij de LAG, die kan hier instrumenten voor opnemen
in de LOS, ook de (verplichte) samenwerking tussen LAGs op nationaal en Europees niveau draagt bij aan
samenwerking; voor een effectieve werking van een LEADER-gebied wordt een ondergrens aan steun in
de LOS opgenomen die aansluit op de omvang en ambities van een LEADER-gebied.
6. versterken van netwerken in het gebied: door de meervoudige doelen in een LOS hebben netwerken
elkaar nodig, in de LOS kunnen instrumenten worden opgenomen om deze netwerken te benutten, op te
zetten of te versterken;
7. innovatie die aansluit op de lokale context (zowel sociaal-economisch als technisch): uit de
gebiedsanalyse zal ook aandacht zijn voor de kansen om doelen te realiseren door de ontwikkeling en
toepassing van innovaties.
De kwaliteit van een LOS kan via de selectiecriteria worden beoordeeld door de mate en wijze waarop de

NL

515

NL

bovenstaande principes zijn gemotiveerd en geborgd in relatie tot de opgaven in de LOS. Op deze wijze
komt de toegevoegde waarde van LEADER tot uiting.
Inclusiviteit
De inwoners en organisaties in het gebied dienen nadrukkelijk betrokken te zijn geweest bij het opstellen
van de LOS. Dit kan bijvoorbeeld blijken uit activiteiten voor de aanvraag voor steun voor het opstellen
van de LOS en de uiteindelijke samenstelling van de LAG. Gelet op de gewenste sociale inclusiviteit dient
de participatie en vertegenwoordiging in de (besluitvormende) LAG van vrouwen en specifieke
kansengroepen zoals jongeren, migranten en mindervaliden te zijn gemotiveerd van de voorbereiding tot
en met de realisatie van de LOS. Voor de selectie van projecten worden - waar relevant - specifieke
rangschikkingscriteria opgenomen in de LOS, die zijn gericht op de participatie van vrouwen.
Evenwicht in de belangenvertegenwoordiging
Om de balans tussen de belangen die een LOS dient (zoals maatschappelijke en sociaal-economische) in
de LAG te borgen en te voorkomen dat geen enkel eenzijdig belang het besluitvormende proces zal
domineren wordt binnen de private partijen geborgd dat de samenstelling van de LAG een goede
afspiegeling vormt van de doelen en gekozen thema’s en hun belang. Dit geldt met name bij
besluitvormingsprocessen.
Overige inhoudelijke elementen voor de LOS:
Om de balans tussen de belangen die een LOS dient (zoals maatschappelijke en sociaal-economische) in
de LAG te borgen en te voorkomen dat geen enkel eenzijdig belang het besluitvormende proces zal
domineren wordt binnen de private partijen geborgd dat de samenstelling van de LAG een goede
afspiegeling vormt van de doelen en gekozen thema’s en hun belang. Dit geldt met name bij
besluitvormingsprocessen.
Overige inhoudelijke elementen voor de LOS:
· het gebied is begrensd als een logische eenheid qua fysiografie, identiteit, beleefde of georganiseerde
samenhang, uitdagingen, gemeenschappelijkheid en meerdere gemeentes;
de kernen met meer dan 30.000 inwoners zijn uitgesloten van het LEADER-gebied, de minimale omvang
van een LEADER-gebied is 10.000 inwoners, de gemiddelde omvang bedraagt naar verwachting 150.000
inwoners. De omvang wordt in de LOS gemotiveerd vanuit de opgaven en de schaal die past bij de
LEADER principes en de benodigde lokale interactie en het subregionaal niveau. Bij meer dan 250.000
inwoners dient in de LOS te worden gemotiveerd hoe deze benodigde lokale interactie in relatie tot de
LEADER-principes is geborgd (een gebied kan echter slechts tot 1 LEADER-LAG behoren). Dit kan per
gebied verschillend zijn;
·het proces om de gemeenschap bij de ontwikkeling en uitvoering van de strategie te betrekken;
·een verifieerbare en controleerbare analyse van de ontwikkelingsbehoeften en mogelijkheden van het
gebied, waarbij focus ontstaat op de doelstellingen en acties die de grootste kans van slagen hebben om de
gewenste verandering tot stand te brengen;
·de (integrale) bijdrage van de LOS aan de GLB-doelen D, E, F en H en bij voorkeur aan een of meerdere
van de andere doelen van het GLB;
·de gebiedsstrategie opgesteld met meetbare streefdoelen voor resultaten en bijbehorende geplande acties
en activiteiten;
·de instrumenten en activiteiten zijn benoemd, zoals coördinatie, (internationale en nationale)
samenwerking (binnen en tussen LAG’s, dynamisering, ondersteuning LEADER-projecten, monitoring en
evaluatie, voor toepassing in relatie tot de doelen, en in relatie tot mogelijke andere instrumenten die in
het gebied ingezet zullen worden voor die doelen.
·de wijze van selectie en rangschikking van projecten door de LAG die transparant, traceerbaar en

NL

516

NL

verifieerbaar moet zijn.
·een meerjarig financieel plan, uitgesplitst naar type activiteit (zoals coördinatie, capaciteitsopbouw,
dynamisering en voor ondersteuning LEADER-projecten) met daarin de beschikbaarheid van financiering
uit het gebied zelf, inclusief private middelen;
·uit het financieel plan moet duidelijk blijken dat minimaal (een nog nationaal vast te stellen) percentage
aan EU-middelen voor LEADER in het gebied wordt ingezet voor de doelen klimaat, milieu/water en
biodiversiteit (SO.4, SO.5, SO.6).
Voor de LAG geldt dat:
·ten minste 51% van de leden van de LAG met een besluitvormende stem niet tot een overheidsinstantie
behoort en de inclusiviteit zoals beschreven in de LOS is geborgd. Het stimuleren van gender equality en
participatie van vrouwen is onderdeel van de criteria voor de samenstelling van de LAG. Dit houdt in dat
een LOS met minder dan 50% aandeel vrouwen in de LAG lager scoort op het criterium waar de kwaliteit
en samenstelling van de LAG onderdeel is. Dit geldt voor het lidmaatschap van de besluitvormende LAG,
en werkt niet door bij aanwezigheid per vergadering. Bij de besluitvorming prefereert de verdeling
privaat-overheid en de evenwichtigheid van verdeling van partijen over de belangen.
· een van de leden (als lead partner en penvoerder) verantwoordelijke is voor de administratieve en
financiële zaken;
·ze zodanig is samengesteld dat de capaciteit en expertise aanwezig is om de taken in relatie tot de LOS
met bijbehorende doelen en activiteiten aantoonbaar aanwezig, waarbij de belangvertegenwoordiging
evenwichtig verdeeld is;

Taken van de LAG:
·
coördinatie, communicatie en dynamisering;
·capaciteitsopbouw van lokale actoren om concrete acties te ontwikkelen en uit te voeren;
·het opstellen van een niet-discriminerende en transparante selectieprocedure en van criteria, waardoor
belangenconflicten worden vermeden en wordt gewaarborgd, bijvoorbeeld middels het huishoudelijk
reglement, dat niet een belangengroep alleen de controle heeft over selectiebeslissingen;
·beschrijving van de werkwijze voor de verdeling van de financiën over de doelen, de planning van de
openstellingen voor subsidieaanvragen, inclusief de monitoring en bijsturing van de inzet en financien
gericht op een tijdige realisatie van de output en resultaten van de LOS;
·-Voorbereiding en publicatie van openstellingsbesluiten en subsidieplafonds voor subsidieaanvragen voor
LEADER-projecten. De publicatie van een oproep door de lokale actiegroep moet plaatsvinden in een van
de Nederlandse staatsbladen van overheden, omdat dit een wettelijke verplichting is voor de
inwerkingtreding van de oproep. De instanties die verordeningen en oproepen in een Nederlands
staatsblad kunnen publiceren, zijn beperkt tot overheidsinstanties die zijn aangewezen door de
Publicatiewet. Daarom zal de oproep van de lokale actiegroep door het provinciebestuur namens de LAG
worden gepubliceerd in een provinciale mededeling van een van de 12 Nederlandse provincies. In de
mededeling zal worden opgenomen dat de LAG beslist over de procedure en de inhoud van de oproep.
Daarnaast kan een lokale actiegroep het op andere manieren openbaar maken (bijvoorbeeld op hun
website).
·de selectie van concrete acties en de vaststelling van de steunbedragen, alsmede het voorleggen van
voorstellen aan de instantie (RVO of Delegated bodies) die verantwoordelijk is voor de definitieve
verificatie van de subsidiabiliteit vóór goedkeuring;
·de monitoring van de vorderingen met het bereiken van de doelstellingen van de strategie;
·de evaluatie van de uitvoering van de strategie.

Alle leden van de LAG kunnen een besluitvormende stem hebben. De LAG stelt een reglement op, waarin
wordt beschreven hoe de LAG functioneert en hoe besluitvorming plaatsvindt, bijvoorbeeld wanneer niet

NL

517

NL

alle besluitvormende leden bij stemming aanwezig kunnen zijn. Mocht gedurende de looptijd van de
uitvoering van de LOS de samenstelling van de LAG wijzigen, dan wordt bij de benoeming van nieuwe
leden door GS getoetst of nog aan de basisvoorwaarden voor de samenstelling van de LAG wordt
voldaan. Indien niet aan deze basisvoorwaarden wordt voldaan, wordt benoeming van nieuwe leden niet
doorgezet.
Provincies kunnen door de LAG actief worden betrokken in het opstellen en uitvoeren van de LOS en het
ondersteunen van de LAG. Echter zij kunnen vanuit hun beheerrol, geen besluitvormende stem hebben in
de LAG voor de selectie van LEADER-projecten.
Steunintensiteit
Subsidiëring kan plaatsvinden op basis van vergoeding van gemaakte kosten of vereenvoudigde
kostenopties, te weten: vaste (vooraf bepaalde) bedragen of vaste (vooraf vastgelegde) percentages;
Indien opgenomen in de LOS kan ook worden gewerkt met subsidieverlening op basis van
begrotingssubsidies, dat wil zeggen: Op basis van begroting van de aanvrager wordt de prestatie en
lumpsum vastgesteld (prestatieverantwoording);
·Afhankelijk van hoogte subsidiebedrag en doelgroep-risico-analyse zal worden aangegeven welke
stukken nodig zijn ter onderbouwing. Indien opgenomen in de LOS zijn voorschotten mogelijk tot
maximaal 50%;
·Indien in het kader van een project onder de LOS (mede) investering(en) worden gedaan, dan worden het
subsidiepercentage en de subsidievoorwaarden conform de interventietypes voor Investeringen toegepast
(Artikel 68(4b) SPR) zoals voor investeringen (art 73):
-maximum subsidiepercentage voor productieve investeringen is 65% van de subsidiabele kosten
- voor investeringen, die een bijdrage leveren aan milieu- en klimaatdoelstellingen en dierenwelzijn
geldt een mogelijkheid voor verhoogd subsidiepercentage tot en met 80%;
- voor specifieke groepen en jonge landbouwers onder de 40 jaar is een verhoogd
subsidiepercentage mogelijk tot en met 80%;
voor subsidie niet gericht op investeringen bedraagt het subsidiepercentage maximaal 100%. Het
percentage wordt door de LAG bepaald in de LOS waarbij voor enige uniformiteit gekozen kan worden
voor 40, 60, 80 of 100%;

·Actoren uit de stedelijke omgeving kunnen deelnemer zijn van LEADER-projecten als dit ten goede
komt aan de doelen van de LOS en er minstens één andere deelnemer is uit het LEADER-gebied;
·Projecten kunnen plaatsvinden in kernen groter dan 30.000 inwoners, indien het profijt aanmerkelijk
toekomt aan de doelen van de LOS (bijvoorbeeld stad-platteland).

Steun en voorwaarden voor goedkeuring van de LOS
Subsidie wordt verstrekt aan:
a. de penvoerder van een nieuw op te richten LAG;
b. de penvoerder van een LAG die in de voorgaande GLB-periode een Leaderstatus hadden;
c. rechtspersonen;
d. ondernemingen zonder rechtspersoonlijkheid.
De aanvraag bevat in elk geval een LOS met daarin het onder de voorbereiding genoemde elementen op
basis waarvan een LOS wordt beoordeeld. De beheerautoriteit ziet er op toe dat de LAG inclusief is
(onderbouwd in de LOS) en dat zij één partner van de groep kiezen die in administratieve en financiële

NL

518

NL

aangelegenheden als hoofdpartner optreedt.
Selectie en rangschikking
Er wordt gebruik gemaakt van tendersystematiek. Tevens is een puntenscore system van toepassing. Een
beoordelingscommissie rangschikt de LOS-sen die voldoen aan de subsidiabiliteitsvoorwaarden, op basis
van scores op de selectiecriteria 1) effectiviteit/doeltreffendheid (doelstelling), 2) efficiëntie, 3)
haalbaarheid/kans op succes (met inbegrip van leaderprincipes) en 4) mate van innovativiteit. Aanvragen
dienen een minimaal aantal punten te behalen. Aanvragen die het minimum aantal punten niet behalen
worden afgewezen. Wanneer het subsidieplafond wordt overschreden worden de aanvragen met de
hoogste scores het eerst afgehandeld.
In het besluit tot goedkeuring van de LOS wordt tenminste beschreven hoe groot de toewijzing uit het
ELFPO is (conform art 32 lid 4).
Steun en voorwaarden uitvoering LEADER projecten
Voor de uitvoering van de LOS wordt steun verleend aan begunstigden (zoals publieke rechtspersonen,
private rechtspersonen, ondernemingen zonder rechtspersoonlijkheid, met name eenmanszaken,
vennootschappen onder firma, commanditaire vennootschappen, maatschappen, een LAG, de penvoerder
van een LAG, samenwerkingsverbanden van bovenstaande partijen) voor projecten die in het kader van
een goedgekeurde LOS worden uitgevoerd (inclusief het functioneren van de LAG zelf en
samenwerkingsactiviteiten). De LAG kan een begunstigde zijn en concrete acties uitvoeren die in
overeenstemming zijn met de strategie, mits de LAG ervoor zorgt dat de scheiding van functies wordt
geëerbiedigd. Per LOS is bij de goedkeuring, een totaalbedrag voor de uitvoering aan de LOS gekoppeld,
die vervolgens via openstellingen wordt verleend aan begunstigden voor de projecten die uitvoering geven
aan de LOS.
De LAG heeft daarbij de zeggenschap over welke projecten op grond van de criteria in de LOS, in
aanmerking komen voor steun, zoals vastgelegd in EU VO-2021/1060 artikel 33 lid 3 sub d.
Voor de uitvoering van LEADER projecten (concrete acties), zal sprake zijn van openstellingen met een
werkwijze en subsidiepercentages zoals beschreven in de goedgekeurde LOS.
Er wordt geen steun verstrekt aan een onderneming:
• die in moeilijkheden is als bedoeld in artikel 2 van Verordening (EU) Nr. 702/2014 van de
Commissie van 25 juli 2014 waarbij bepaalde categorieënsteun in de landbouw- en de
bosbouwsector en in plattelandsgebieden op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie met de interne markt verenigbaar worden verklaard
(PbEU 2014, L 193), of
• waar tegen een uitstaand bevel tot terugvordering bestaat, volgend op een eerdere beschikking van
de Commissie van de Europese Gemeenschappen waarin steun onrechtmatig en onverenigbaar met
de gemeenschappelijke markt is verklaard.
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
De steun wordt verstrekt in de vorm van een subsidie, non-IACS.
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.

NL

519

NL

7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Steunvorm
Subsidie
Financieringsinstrument
Soort betaling
vergoeding van subsidiabele kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt door een begunstigde
eenheidskosten
vast bedrag
forfaitaire financiering
Basis voor de vaststelling
De steun voor het opstellen van de LOS wordt verstrekt als een vast bedrag financiering. Dit bedrag is
maximaal €30.000 (subsidie voor voorbereidingsactiviteiten, de €30.000 is gebaseerd op historische
gegevens). Er worden middelen beschikbaar gesteld voor 35 aanvragen om een Lokale
OntwikkelingsStrategie (LOS) op te kunnen stellen. Dit komt overeen met totaal maximaal €1.050.000,-.
De hoogte van de eenheidsprijzen wordt bepaald op basis van referentiemateriaal gebaseerd op eerdere
openstellingen en onderzoeken van de Wageningen Economic Centre Research (later te notificeren).
Er wordt gebruik gemaakt van de RUS 1, RUS 2 en RUS 3-variant. Voor nadere informatie over
RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5.”
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
De steun voor het opstellen van en LOS wordt verstrekt als een totaal bedrag. Dit bedrag is maximaal
€30.000. Er worden middelen beschikbaar gesteld voor 35 aanvragen om een LOS op te kunnen stellen.
Dit komt overeen met totaal €1.050.000,-.
Een geselecteerde LOS krijgt een totaalbedrag van gemiddeld 2,5 miljoen euro (overall amount) voor de
uitvoering van de goedgekeurde Lokale Ontwikkelingsstategie toegezegd. Naar verwachting worden 28
Lokale OntwikkelingsStrategieën (LOS-en) geselecteerd met een totaalbedrag van 70,5 mln euro.
Daarmee zal voor een geselecteerde LOS gemiddeld ruim 2,5 miljoen euro als overall amount beschikbaar
worden gesteld.
Maximaal 25% van de per LOS beschikbare gemiddeld € 2,5 miljoen kan door de LAG worden gebruikt
voor de kosten van het beheer, de monitoring en evaluatie van de strategie en de dynamisering ervan,
(artikel 34 VO 2021-1060).
Het resterende deel van het budget (minimaal 75%) is bestemd voor de uitvoering van projecten die zijn
geselecteerd in het kader van de strategie. Het gemiddeld steunbedrag per aanvraag voor LEADERprojecten is op basis van POP3- ervaringen bedraagt € 130.000,- (bron: Ecorys MTR POP3, mei 2022).
De LAG bepaalt zelf de range voor de steunbedragen gemotiveerd op basis van de LOS.
Lump sums (op basis van ontwerpbegroting) voor uitvoering van (samenwerkings) projecten tussen
25.000 – 125.000. Voor projecten groter dan 125.000 via RUS 3
Aanvullende toelichting
Iedere LOS is verschillend en kent andere soorten projecten en daarmee ook andere kosten. Voor de
uitvoering van de LOS zal een subsidie worden verstrekt op basis van een begroting, waarvan de hoogte
afhankelijk is van de omvang van het betrokken gebied, de doelstelling van de LOS en de beschikbare
budgetten. Voor een effectieve werking van een LEADER-gebied wordt een ondergrens aan steun
vastgesteld die aansluit op de omvang en ambities van de LOS.

NL

520

NL

8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Vermeding van steunactiviteiten die buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU vallen
Welke activiteiten onder LEADER worden gesteund is afhankelijk van de betreffende Lokale
OntwikkelingsStrategie (LOS). Dit kunnen activiteiten zijn die binnen de werkingssfeer van artikel 42
VWEU vallen, maar ook activiteiten die daar buiten vallen.
EAFRD amount (€): 58,75 miljoen (5% van som ELFPO plus overgehevelde middelen uit ELGF)
National co-financing (€): 14,62 mln
Additional national financing (€): 19,5 mln
Totaal nationaal staat nog ter discussie
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
Wat is de beoogde meerwaarde van de Leader-aanpak voor plattelandsontwikkeling?
The added value of LEADER is defined a the benefits that are obtained through the proper application. of
the LEADER method, compared to those benefits, whicht have been obtained without applying this
method (Guidlines: evauation of LEADER/CLLD, 2017). The added value of LEADER in the NSP
manifest itself in:
Versterkt resultaat en impact
Doordat verschillende belangengroepen, inclusief lokaal overheidsbestuur, met elkaar samenwerken in de
LAG vanaf het gezamenlijk maken van een integraal gebiedsplan als startpunt, tot en met het beoordelen
en selecteren van concrete projecten worden de initiatieven breed geborgd in het gebied. Dit draagt bij aan
grotere slagkracht en betere resultaten in het gebied, door breed draagvlak bij de verschillende
belangengroepen in het gebied.
Versterkt sociaal kapitaal
Door de vorming van een LAG, de training en opleiding in het landelijk gebied wordt de betrokkenheid
van de belangengroepen bij het gebied versterkt. Alle leden committeren zich meerjarig aan de realisatie
van alle doelen. Daarbij moeten ze met elkaar (en achterban) samenwerken, leren van elkaar en elkaars
belangen te begrijpen als basis voor vertrouwen, Deze cohesie is nodig om de in de LOS gestelde doelen
te kunnen realiseren. LEADER biedt de prikkels en instrumenten om in de mensen te investeren. Dit
vormt een versterking van het sociale kapitaal in het landelijk gebied.
Versterkte governance
Doordat alle belangengroepen in het gebied, inclusief lokaal bestuur, één LAG vormen, worden alle
belangengroepen geconfronteerd met de belangen en domeinen van de andere groepen en zullen ze
moeten samenwerken. Partijen worden geprikkeld om compromissen aan te gaan, eigen belangen, rechten
en instrumenten overstijgen. Door deelname aan de LAG worden alle belangengroepen meerjarig
betrokken om meer te doen in het gebied dan alleen hun eigen taken.

NL

521

NL

Andere interventies kennen deze facetten van gebiedsgericht werken niet. LEADER vraagt om een grote,
meerjarige investering. LEADER wordt daarom dan ook additioneel ingezet op een laag gebiedsniveau,
om transitieopgaven op een andere manier dan bij andere interventies op te pakken.
Toelichting:
De LEADER-aanpak draagt door haar bottom-up en gebiedsgerichte benadering bij aan overbrugging
kloof burger – overheid, maar ook de kloof tussen boer en plattelandsbewoner, en het stimuleren van
inclusiviteit, het brengt Europa dichterbij de mensen en mobiliseert lokale actoren en energie om doelen te
realiseren die aansluiten op de prioriteiten en kansen in een gebied. Doelen rond sociale cohesie,
leefbaarheid en sociale inclusie maar ook die voor klimaat, milieu/water en biodiversiteit waar de
landbouw een belangrijke rol in vervult en gedragen onderdeel kan zijn van een integrale oplossing.
De LEADER werkwijze is onderscheidend van andere interventies door de bottom up benadering. De
landbouw en plattelandseconomie staan voor een transitie die op lokale schaal een grote impact kan
hebben op de sociale cohesie en sociaaleconomische perspectieven. Dit vraagt om een groot draagvlak,
initiatief en betrokkenheid van alle belangengroepen op het platteland. LEADER legt het initiatief en de
verantwoordelijkheid in het gebied, van ideevorming tot realisatie. Hierdoor ontstaan nieuwe
samenwerkingen en door het gebied gedragen oplossingen voor hardnekkige problemen en grote
landbouw- en sociaaleconomische opgaven die allemaal binnen een gebied een plaats moeten krijgen. In
grote delen van Nederland wordt LEADER al meer dan 20 jaar ingezet. Daarbij is aangetoond dat de
opgaven en projecten die worden gerealiseerd zich vooral kenmerken door een grote diversiteit aan
oplossingen, combinaties van doelen en bijzondere vormen van samenwerking voor opgaven.
LEADER is in staat om ondanks ogenschijnlijk onoverbrugbare belangen en inzichten van verschillende
partijen in een gebied toch tot een gezamenlijke aanpak te komen. Juist de combinatie van de grote en
kleine opgaven maakt dat LEADER meer oplossingsmogelijkheden en synergie biedt om bij te dragen aan
een groot aantal doelen. Het verbindt de boer, bewoners en andere belangengroepen op een kleine
overzichtelijke schaal. Om diversiteit van de gebieden en de landbouw daarin te erkennen en het
combineren van maatregelen mogelijke te maken richt de LEADER interventie zich op een brede
reikwijdte aan doelen voor het landelijk gebied.
De LAG kent, anders dan bij andere samenwerkingsinterventies, een unieke samenstelling van partijen,
belangen en langdurige betrokkenheid. Deze combinatie van doelen, gebiedsorganisatie en governance is
specifiek voor LEADER. Deze onderscheidende kansen vormt de legitimatie om SO4, 5 en 6 ook via de
LEADER werkwijze te realiseren. Succesvolle voorbeelden van LEADER en landbouw zijn te vinden
ophttps://www.netwerkplatteland.nl/documenten/publicaties/2021/11/05/brochure-leader-en-landbouw.
De nieuw te vormen LAG’s staat voor grote uitdagingen. Daarom investeren we in de kennis en
capaciteitsopbouw van de gebiedsactoren. We investeren in kennis en vaardigheden voor de LAG om te
komen tot vertrouwen en samenwerking en verbreding van kennis. De brede scope aan doelen vraagt om
extra inzet hierop: agrarische ondernemers investeren in de kennis over nieuwe perspectieven en belangen.
Burgers, (nieuwe) bewoners en ondernemers anderzijds leren over welke mogelijkheden en de kwaliteiten
van een agrarische bedrijf en het gebied. Deze kennis en inzichten kunnen worden benut om te komen tot
duurzame nieuwe activiteiten. Activiteiten die bijdragen aan de transitie vragen om, en kunnen resulteren
tot, nieuwe en verbeterde toegang tot diensten en infrastructuur in het landelijk gebied.
Beschrijf hoe de basisvereisten en beginselen in verband met de Leader-aanpak zullen worden
gewaarborgd via het uitvoeringsmodel
Door steun te verlenen aan voorbereiding van LEADER kunnen gebiedsactoren aan de hand van de
genoemde subsidiecriteria een LOS opstellen en een LAG samenstellen die beantwoordt aan de
basisvereisten en zeven principes voor LEADER die zijn uitgewerkt in de voorwaarden. Bij het toekennen
van steun voor uitvoering van LEADER zal hierop worden getoetst. Het gaat dan onder andere om de

NL

522

NL

bottom-up betrokkenheid van de lokale actoren, publiek-privaat partnerschap, integraliteit en innovatie die
aansluit op de lokale context. Maar ook om capaciteitsopbouw, een representatieve samenstelling van de
LAG en vereenvoudigde (financiële) administratie zodat de LAG haar taken slagvaardig kan vervullen.
Alles wordt beschreven in de goed te keuren LOS. Bij de uitvoering van de LOS wordt geborgd dat de
basisvereisten en LEADER principes consequent worden toegepast, bijvoorbeeld via het huishoudelijk
regelement voor de LAG. Dit laatste met inbegrip van regelmatige monitoring en evaluatie van de
uitvoering van de LOS om zo nodig tussentijds te kunnen bijsturen voor meer resultaat.

What is not eligible for support?
· In het geval van investeringen komen de uitgaven zoals omschreven in artikel 73 lid 3 van de
Verordening (EU) 2021/2115 niet voor subsidie in aanmerking;
· Kosten zoals omschreven in artikel 64 lid 1 sub a, b en c van Verordening (EU) Nr. 2021/1060;
Is steun van meer dan een EU-fonds gepland?
Ja
Nee
Zou de hoofdfondsoptie worden toegepast?
Ja
Nee

10 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De voorliggende steun valt binnen de ‘green box’ van de WTO-regelgeving.
De interventie betreft onderzoek (onderdeel a).
Steun wordt verleend op basis van objectieve en vooraf kenbaar gemaakte criteria en zonder tussenkomst
van de consument. De Lokale Ontwikkelingsstrategieën hebben onder meer betrekking op (f) marketing
en promotie services en (g) infrastructurele services.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(3)(b) - 77(1)(b) - Leader uit hoofde van artikel 77,
lid 1, punt b)

NL

Toepasselijk
tarief

523

80,00%

Minimumtarief Maximumtarief
20,00%

80,00%

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Regio(‘s) Resultaatindicator(en) Is het eenheidsbedrag gebaseerd
op overgedragen onkosten?

Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

Bijdragepercentage(s)

Type gepland
eenheidsbedrag

I.77.3.E.01 - Samenwerking voor
plattelandsontwikkeling - LEADER Voorbereiding

Subsidie

91(3)(b) - 77(1)(b)-NL80,00%

Homogeen

R.38; R.41; R.42

Nee

I.77.3.E.02 - Samenwerking voor
Subsidie
plattelandsontwikkeling - LEADER - Uitvoering

91(3)(b) - 77(1)(b)-NL80,00%

Homogeen

R.38; R.41; R.42

Nee

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.77.3.E.01 - Samenwerking voor plattelandsontwikkeling - LEADER - Voorbereiding
De unit amount voor de voorbereiding en opstellen van de LOS-sen is gebaseerd op de hoogte van de steun die verstrekt is voor de voorbereiding van de
LOS-en voor de POP3 periode
De jaarlijkse bedragen en output voor de voorbereiding van de LOS zijn alleen geprogrammeerd voor 2027. De ervaring leert dat gebieden veel tijd nodig
hebben om een (geactualiseerde) LOS op te stellen met een LAG, en dat vervolgens tijd nodig is voor de beoordeling van de aanvragen voordat er een
beschikking voor steunverlening kan worden gegeven.
Voor de huidige periode is het voornemen om in 2022 buiten het kader van het NSP met een openstelling aan potentiele LEADER-gebieden steun te verlenen
voor de voorbereidingsactiviteiten zoals in deze maatregel beschreven. Daarmee wordt de gelegenheid geboden om begin 2023 al met de uitvoering van
LEADER te kunnen starten. Daarmee wordt vorkomen dat veel tijd voor uitvoering verloren gaat terwijl de NSP-periode is maar 5 jaar bedraagt.
De unit amount voor de uitvoering van de LOS-sen is gebaseerd op het voor LEADER beschikbare budget verdeeld over de 28 LOS-en die naar verwachting
geselecteerd zullen worden.
De steun aan de LAG voor de uitvoering van de LOS wordt verstrekt via een totaalbedrag financiering (‘overall amount’). Het betreft een totaalbedrag op
grond van de ingediende en goedgekeurde conceptbegroting in de LOS. Naar verwachting worden 28 LOS-en geselecteerd met een totaalbedrag van 70,5
mln euro. Daarmee zal voor een geselecteerde LOS gemiddeld ruim 2,5 miljoen euro als overall amount beschikbaar worden gesteld.
De toegekende overall amount subsidies (op basis van LOS-begrotingen) zullen in delen worden opengesteld zoals beschreven in de goedgekeurde LOS,
uitbetaald op grond van de verleende subsidies voor concrete projecten en de eigen kosten van de LAG, afhankelijk van uitgevoerde projecten en het
betalingsritme voor de eigen kosten van de LAG. Er zullen voorschotten worden verstrekt. Ingeschat wordt dat er gemiddeld in het eerste jaar sprake is van
een lagere financieringsbehoefte en de hoogste financieringsbehoefte in 2025 en 2026.
I.77.3.E.02 - Samenwerking voor plattelandsontwikkeling - LEADER - Uitvoering
De unit amount is gebaseerd op het voor LEADER beschikbare budget verdeeld over de 28 LOS-en die naar verwachting geselecteerd zullen worden.

NL

524

NL

De steun aan de LAG wordt verstrekt via totaalbedrag financiering (‘overall amount’). Het betreft een totaalbedrag op grond van de ingediende en
goedgekeurde conceptbegroting. Naar verwachting worden 28 LOS-en geselecteerd met een totaalbedrag van 70,5 mln euro. Daarmee zal voor een
geselecteerde LOS gemiddeld ruim 2,5 miljoen euro als overall amount beschikbaar worden gesteld. Voor een effectieve werking van een LEADER-gebied
wordt een ondergrens aan steun vastgesteld die aansluit op de omvang en ambities van een LEADER-gebied.
De toegekende overall amount subsidies (op basis van LOS-begrotingen) zullen in delen worden uitbetaald, afhankelijk van uitgevoerde projecten en het
betalingsritme voor de eigen kosten van de LAG. Er zullen voorschotten worden verstrekt. Ingeschat wordt dat er gemiddeld in het eerste jaar sprake is van
een lagere financieringsbehoefte en de hoogste financieringsbehoefte in 2025 en 2026.
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Gepland eenheidsbedrag

Begrotingsjaar

2023 2024

I.77.3.E.01 - Samenwerking voor
plattelandsontwikkeling - LEADER Voorbereiding (Subsidie - Homogeen)

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)

0,00

0,00

0,00

20.000,00

0,00

20.000,00 0,00

O.31 (eenheid: Voorbereidende
maatregelen)

0,00

0,00

0,00

11,00

0,00

11,00 0,00

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)

0,00 2.506.945,00 2.506.945,00 2.506.945,00 2.506.945,00 2.506.945,00 0,00

I.77.3.E.02 - Samenwerking voor
plattelandsontwikkeling - LEADER Uitvoering (Subsidie - Homogeen)

TOTAAL

Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
O.31 (eenheid: Strategieën)
O.31 (eenheid: Voorbereidende
maatregelen)
O.31 (eenheid: Strategieën)

0,00

0,00

2025

2026

2028

2029

Totaal 2023 2029

22,00

4,00

4,00

5,00

7,00

7,00 0,00

27,00

0,00

0,00

11,00

0,00

11,00 0,00

22,00

4,00

4,00

5,00

7,00

7,00 0,00

27,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)

0,00 10.027.780,00 10.027.780,00 12.534.725,00 17.548.615,00 17.548.615,00 0,00 67.687.515,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Unie-bijdrage in EUR)

0,00 8.022.224,00 8.022.224,00 10.027.780,00 14.038.892,00 14.038.892,00 0,00 54.150.012,00

Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)

NL

2027

525

NL

Waarvan overdracht (Bijdrage van de Unie
in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (van
toepassing op artikel 95, lid 1, in het kader
van de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

526

NL

I.77.4 - Samenwerking voor Integrale gebiedsontwikkeling
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.77.4
Samenwerking voor Integrale gebiedsontwikkeling
COOP(77) - Samenwerking
O.1. Aantal projecten van operationele groepen in het kader
van het Europees innovatiepartnerschap (EIP)
Generatievernieuwing: Nee
Milieu: Nee
Kortingstelsel ecoregeling:
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Op het gehele platteland van Nederland, exclusief veenweide en N2000 gebieden, zal uitvoering voor
integrale gebiedsontwikkeling mogelijk zijn.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO4 Bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering, onder meer door de uitstoot van broeikasgassen terug te
dringen en meer koolstof vast te leggen, en duurzame energie te bevorderen
SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en
lucht, onder meer door de afhankelijkheid van chemische middelen te verkleinen
SO6 Bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot
de instandhouding van habitats en landschappen
XCO Horizontale doelstelling: de sector moderniseren door kennis, innovatie en digitalisering in de landbouw en in
plattelandsgebieden te stimuleren en te delen, en het benutten daarvan bevorderen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

Code

Beschrijving

N.12

Klimaatmitigatie: lagere
broeikasgasemissies en grotere Categorie 1
koolstofvastlegging

Ja

N.13

Klimaatadaptatie: lagere
ecologische, economische
schade en waterkwantiteit

Ja

N.15
N.16

Categorie 2

Betere chemische en
Categorie 1
biologische waterkwaliteit
Versterkte natuurlijke
weerbaarheid en waterbergend Categorie 2
vermogen landbouwbodems

Ja
Ja

N.17

Betere luchtkwaliteit: minder
emissies van broeikasgassen,
geurstoffen en fijnstof

Categorie 1

Gedeeltelijk

N.18

Meer en herstel van
biodiversiteit

Categorie 1

Ja

N.19
N.31

Behoud en herstel van
Categorie 1
(cultuur)landschappen
Goed functionerend Agrarisch
Categorie 1
Kennis en Innovatie Systeem

Ja
Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt

NL

527

NL

R.1 Aantal personen dat van advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) die door het GLB worden ondersteund profiteert om betere duurzame economische, sociale,
milieu- en klimaatprestaties en prestaties op het gebied van hulpbronnenefficiëntie te leveren
R.16 Percentage landbouwbedrijven dat GLB-investeringssteun ontvangt als bijdrage aan matiging van en aanpassing aan
klimaatverandering, en de productie van hernieuwbare energie of biomaterialen
R.17 Areaal met steun voor bebossing en herstel van boslandbouw, met inbegrip van uitsplitsing
R.19 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen die gunstig zijn voor
bodembeheer om bodemkwaliteit en biota te verbeteren (zoals minder grondbewerking, bodembedekking met gewassen,
vruchtwisseling met peulgewassen)
R.20 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen om de emissie van ammoniak te
verminderen
R.21 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen voor de kwaliteit van
waterlichamen
R.22 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen in verband met verbeterd
nutriëntenbeheer
R.23 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG)vallend onder ondersteunde verbintenissen ter verbetering van de waterbalans
R.24 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde specifieke verbintenissen die leiden tot een
duurzaam gebruik van pesticiden ter vermindering van de risico's en effecten van pesticiden zoals de uitspoeling van pesticiden
R.26 Percentage boerderijen dat profiteert van productieve en niet-productieve investeringssteun van het GLB in verband met
de zorg voor natuurlijke hulpbronnen
R.27 Aantal verrichtingen dat bijdraagt aan doelstellingen inzake milieuduurzaamheid en matiging van en aanpassing aan
klimaatverandering in plattelandsgebieden
R.28 Aantal personen dat van advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) met steun van het GLB profiteert om betere milieu- of klimaatgerelateerde prestaties te leveren
R.31 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen ter ondersteuning van
biodiversiteitsbehoud en -herstel, met inbegrip van landbouwpraktijken met een hoge natuurwaarde
R.32 Percentage landbouwbedrijven dat GLB-investeringssteun ontvangt als bijdrage aan biodiversiteit
R.34 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen voor het beheer van
landschapselementen, met inbegrip van hagen en bomen

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Een belangrijk deel van de specifieke GLB-doelen en behoeften die uit de behoefteanalyse volgen kunnen
naar verwachting heel goed worden geadresseerd met een interventie maatwerk in de specifieke context
van gebieden mogelijk maakt. De bedoeling is dat agrariërs en andere gebiedspartners middels deze
interventie worden uitgenodigd en gefaciliteerd om met elkaar een gebiedsanalyse te doen, een plan van
aanpak op te stellen en dit vervolgens ook uit te voeren, ter versterking van de doelen op het gebied van
klimaat, water en biodiversiteit. De verwachting is dat door de partners in het gebied zelf aan het roer te
zetten in de versterking van hun gebied op de doelen klimaat, water en biodiversiteit, sneller verbetering
in het gebied wordt gerealiseerd dan wanneer individuele gebiedspartners afzonderlijk acties aanvragen en
uitvoeren, of wanneer van bovenaf regels worden opgelegd. Door deze aanpak worden agrarisch
ondernemers en andere gebiedspartijen uitgedaagd om hun gebied echt in kaart te brengen en vervolgens
gezamenlijk acties te bedenken en uit te voeren om het te versterken.
De interventie voor integrale gebiedsontwikkeling kent daarvoor twee onderdelen:
1.Steun voor de voorbereiding voor de integrale gebiedsontwikkeling. Voor de voorbereiding van een
integraal gebiedsplan kunnen de volgende activiteiten worden uitgevoerd:
• het treffen van voorbereidingen voor en inrichten van een samenwerkingsverband in de vorm van
een operational group in het kader van EIP.
• Het formuleren van de gebiedsopgave(n) en de een uitwerking daarvan in een integraal
gebiedsplan. Het plan is een projectplan dat de uit te voeren activiteiten met een realistische
begroting beschrijft (inclusief een beschrijving van de rollen/verantwoordelijkheden binnen het

NL

528

NL

samenwerkingsverband van de verschillende partners) om het integraal gebiedsplan uit te kunnen
voeren.
2. Steun voor de uitvoering van een (meerjarig) integraal gebiedsplan. Voor de uitvoering van een
integraal gebiedsplan, door een samenwerkingsverband in de vorm van een operational group, kunnen de
volgende activiteiten worden uitgevoerd:
• Het organiseren van bijeenkomsten voor kennisdeling en bewustwording voor draagvlak in het
gebied ten behoeve van de opgave in het gebied en de te bereiken doelen (klimaat, water, bodem
en/of lucht) zoals opgenomen in het plan;
• De voorbereiding en uitvoering van eventuele ruilverkaveling (en bedrijfsverplaatsingen) voor de
realisatie van de doelen;
• De realisatie van specifieke productieve en niet-productieve investeringen die bijdragen aan de
doelen op het gebied van klimaat, water, bodem en/of lucht, biodiversiteit en landschap zoals
opgenomen in het integrale gebiedsplan;
• Het ontwikkelen of beproeven van innovaties dienend aan de doelen van het gebiedsplan (als
operational group in het EIP);
• Agrarische beheersactiviteiten (management) gerelateerd aan nieuwe (bv. niet-productieve
investeringen gerealiseerd gedurende dit project) gedurende de periode van dit project
(dubbelfinanciering met het Anlb wordt voorkomen). Hiervoor worden de bedragen van de
verschillende beheerpakketten uit het Agrarisch natuur- en landschapsbeheer gehanteerd.
• Proces, administratie en verantwoording. Monitoring en evaluatie (en eventuele bijsturing).
De bovenstaande activiteiten sluiten op een logische en volgordelijke wijze in de tijd op elkaar aan.
Deze interventie draagt door haar programmatische en integrale aanpak bij aan meerdere specifieke GLBdoelen. Daarbij staan centraal de doelen:.
Klimaat (SO4): Lagere broeikasgasemissies en grotere koolstofvastlegging; Lagere ecologische,
economische schade en waterkwantiteit (klimaatadaptatie).
Natuurlijke hulpbronnen (SO5): Betere chemische en biologische waterkwaliteit; Landbouwbodems
(bodemkwaliteit): naar een sterkere natuurlijke weerbaarheid en waterleverend vermogen van de bodem;
Betere luchtkwaliteit (terugdringen emissies van stikstof, geurstoffen en fijnstof)
Biodiversiteit en cultuurhistorisch landschap (SO6): Meer en herstel biodiversiteit (soorten en habitatten
en daarmee ook landschappen) in landbouwgebieden, door middel van verandering in bedrijfsvoering;
Landbouw zo ingericht dat ecosysteemdiensten (producerende en regulerende) geleverd kunnen worden;
Instandhouding en herstel van (cultuur)landschappen.
Deze opgaven kunnen vanwege de verschillende ondergronden regionaal van elkaar verschillen.
Uitgangspunten voor het opstellen van de gebieds plannen staan beschreven in beleidskaders van
provincies en waterschappen. Provincies en waterschappen kunnen actief worden betrokken bij het
opstellen en uitvoeren van het plan, of zelfs onderdeel zijn van het samenwerkingsverband. Dit laatste is
afhankelijk van de wensen en ambities van het gebied.
Onderbouwing
Hoewel Nederland een relatief klein oppervlakte heeft, kent het een grote verscheidenheid in o.a.
geografische omstandigheden en landgebruik. Daardoor verschillen de gebieden in Nederland significant
qua uitdagingen en kansen voor de landbouw, milieu, biodiversiteit en potentiële bijdrage aan de
klimaatopgaven. Zo verdienen de hoge uitspoelings- en droogtegevoelige zandgronden een andere aanpak
dan de akkerbouwkleigebieden, de gebieden met een hoge veedichtheid en gebieden nabij stedelijke

NL

529

NL

agglomeraties.
Het gaat om gebieden die een logische eenheid vormen qua vergelijkbare geografische omstandigheden,
uitdagingen en identiteit, en waar draagvlak ontstaat om deze uitdagingen gezamenlijk op te pakken en de
synergiekansen daarbij te benutten. Het gaat om uitdagingen binnen de gebiedsopgaven die aansluiten op
de geprioriteerde GLB-doelen.
Deze interventie dient om in te kunnen spelen op de behoefte aan maatwerk voor de eigen context van
gebieden en waar naar verwachting een meerjarige programmatische aanpak meerwaarde biedt. Het
uitganspunt is dat met elkaar samenhangende en afgestemde activiteiten met een actieve rol van een
samenwerkingsverband effectiever zijn aan te pakken dan als losstaande projecten. Een programmatische
aanpak verlaagt ook de afhankelijkheid van andere projectgerichte GLB-steunmogelijkheden via
openstellingen, die vaak maar eens per jaar plaatsvinden en lange doorlooptijden kennen, waardoor tijden momentumverlies wordt voorkomen.
Een samenwerkingsverband dat een breed gedragen integraal gebiedsplan kan uitvoeren en een integraal
gebiedsplan zelf is in veel gebieden niet aanwezig. Daarom wordt ook steun verleend voor de oprichting
van een samenwerkingsverband en het opstellen van het integraal gebiedsplan.
Voor de uitvoering van een integraal gebiedsplan zijn met deze interventie acties mogelijk zoals nietproductieve investeringen voor inrichtings- en herstelmaatregelen ten behoeve van doelen voor milieu
(water, bodem en lucht), biodiversiteit en klimaat, kennisoverdracht, samenwerking voor innovatie en
productieve investeringen t.b.v. modernisering van landbouwbedrijven voor verwezenlijking van het
integrale gebiedsplan.
Door gebruik te maken van een samenwerkingsverband met een mandaat om binnen de kaders van een
goedgekeurd gebiedsplan voor meerdere jaren diverse acties te steunen ontstaat meer inspraak, draagvlak
en gebundelde energie voor de uitvoering vanuit het gebied zelf.
Nationale bijdrage
Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) brengt de opgaven op het gebied van water, natuur,
stikstof en klimaat samen. Rijk en provincies stellen per gebied doelen voor natuur, stikstof, water en
klimaat. De provinciale plannen moeten in Q2 2023 gereed zijn. De openstellingen voor het fiche 77.4
plannen en uitvoeren zullen dan starten in Q3 2023.
Elk project zal duidelijk moeten maken hoe het project bijdraagt aan de doelen klimaat, water of
biodiversiteit, maar hoe ook het project bijdraagt aan de opgaven zoals nitraat en stikstof.
Aanvullende financiering
Voor deze interventie is nationale aanvullende financiering beschikbaar (zie annex V).
Voor het vaststellen van de subsidie wordt gebruik gemaakt van RUS/USK niveau 1, 2 of 3. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
Steun en voorwaarden
Voorbereiding
Voor de voorbereiding kan alleen subsidie worden verleend voor nieuwe samenwerkingsverbanden.

NL

530

NL

Subsidie kan worden aangevraagd voor het oprichten van het nieuwe samenwerkingsverband, het (laten)
opstellen van een gebiedsplan en de voorbereiding voor het realiseren van het plan. De aanvraag kan
worden gedaan door een initiatiefnemer namens het beoogde samenwerkingsverband voor het gebied. De
begunstigden zijn de initiatiefnemer(s) voor de samenwerking en het opstellen van een integraal
gebiedsplan. Initiatiefnemers kunnen zijn: landbouwers, grondeigenaren, grondgebruikers,
landbouworganisaties, natuur- en landschapsorganisaties, provincies, waterschappen, gemeenten en
overige natuurlijke- of rechtspersonen.
De aanvraag om in aanmerking te komen voor steun t.b.v. de voorbereiding bevat tenminste:
1. een beknopte beschrijving van het (landelijk)gebied, de uitdaging waar het gebied voor staat en
een visie voor de beoogde bijdrage aan de verbetering van de landbouwkundige en
gebiedsomstandigheden met als doel verbetering op het gebied van klimaat, water, bodem en/of
biodiversiteit.
2. een korte beschrijving van organisatiestructuur van het beoogde samenwerkingsverband en de
rollen/verantwoordelijkheden van de verschillende partners om tot een integraal gebiedsplan te
komen dat kansrijk is voor steun voor de uitvoering ervan.
3. een begroting van de activiteiten (in openstellingen kan gebruik worden gemaakt van
eenheidsprijzen voor bijvoorbeeld uurtarieven).
Selectie en goedkeuring aanvragen.
Er zal sprake zijn provinciale tenderopenstellingen. Voor de selectie zal op provinciaal niveau een
deskundigencommissie worden samengesteld. Aanvragen worden getoetst op basis van selectiecriteria.
Op basis van de selectiecriteria worden per aanvraag punten toegekend. Aanvragen moeten een, in een
openstellingsbesluit te bepalen, minimumscore behalen. Aanvragen worden gerangschikt op basis van het
behaalde aantal punten. Honorering vindt plaats op basis van de rangschikking en het beschikbare
plafond.
Voor de selectie en goedkeuring worden de volgende criteria worden gebruikt: mate waarin de
initiatiefnemer(s) in staat is/zijn een gebiedsplan op te stellen in relatie tot de opgave in het gebied, het
samenwerkingsverband te organiseren, de voorgenomen organisatie en samenstelling van het
samenwerkingsverband.
Uitgesloten van steun zijn activiteiten die betrekking hebben op N2000- of veenweidegebieden (I.77.5).
De totaal bedrag financiering voor de voorbereidende activiteiten betreft een bedrag van maximaal
€40.000 euro dat wordt toegekend aan initiatiefnemers die voldoen aan de subsidiecriteria. De subsidie is
bedoeld voor alle kosten t.b.v. het opstellen (of updaten) van het gebiedsplan, het mobiliseren van de
partijen uit het gebied en het samenstellen (of actualiseren) van een samenwerkingsverband die de
uitvoering van het plan in de 2e fase op zich kan nemen. Het gaat dan vooral om kosten voor het
organiseren van bijeenkomsten, studies, adviseurs, communicatie, personeelskosten. Uitgesloten zijn
kosten voor uitvoering van het plan.
Uitvoering
Voor de uitvoering kan subsidie verleend aan:
·nieuwe samenwerkingsverbanden, en
·bestaande samenwerkingsverbanden als het uitvoeren van het gebiedsplan een nieuwe activiteit is voor
het samenwerkingsverband.
De begunstigden zijn samenwerkingsverbanden waarin in ten minste één landbouwer is opgenomen.
Daarnaast kunnen grondeigenaren, grondgebruikers, landbouworganisaties, natuur- en

NL

531

NL

landschapsorganisaties, provincies, waterschappen, gemeenten en overige (natuurlijke en rechtspersonen)
die bijdragen aan de doelen van de aanvraag deel uitmaken van het samenwerkingsverband.
Er wordt steun verleend voor het uitvoeren van een integraal gebiedsplan en het functioneren van een
samenwerkingsverband voor de realisatie van het plan (de samenwerking).
De aanvraag omvat het totaal benodigde budget voor alle activiteiten.
Om in aanmerking te komen voor steun ten behoeve van de uitvoering gelden de volgende specifieke
voorwaarden:
a) De aanvraag kan worden gedaan door een natuurlijk persoon of rechtspersoon die aantoonbaar de
penvoerder van het samenwerkingsverband is;
b) Het samenwerkingsverband betreft een nieuwe samenwerking of een bestaande samenwerking die
nieuwe activiteiten gaan uitvoeren. Het samenwerkingsverband bestaat tenminste uit twee partijen
waarvan één partij in ieder geval een landbouwer is.
c) De aanvraag bevat een integraal gebiedsplan met:
• De samenwerkingsovereenkomst; In de samenwerkingsovereenkomst wordt onder andere de
rolverdeling en juridische verantwoordelijkheden tussen de gebiedspartners vastgelegd. Verder
zal in de samenwerkingsovereenkomst worden beschreven welke gebiedspartner namens alle
partijen zal optreden als aanvrager (leadpartner). De leadpartner treedt op als contactorganisatie
richting de subsidieverstrekker en de bevoegde controleautoriteiten. De leadpartner is tevens
verantwoordelijk voor de inrichting van de projectadministratie en het rapporteren over de
voortgang van het project conform de voorwaarden zoals gesteld door subsidieverstrekker.
Controle van deze projectadministratie zal worden uitgevoerd door de bevoegde
controleautoriteiten.
• Een beschrijving van het gebied zoals afbakening, analyse en de uitdagingen. Uit de analyse moet
in ieder geval blijken dat de samenwerking op gebiedsniveau en het integraal oppakken van de
gebiedsuitdagingen meerwaarde biedt t.o.v. losstaande projecten;
• De beoogde activiteiten die in het gebied worden uitgevoerd en hoe die bijdragen aan de doelen D,
E en F en aan de in het plan beschreven uitdagingen in het gebied;
• Een beschrijving van de wijze waarop het project bijdraagt aan provinciale doelen (bijvoorbeeld
uit het NPLG of Gebiedsgerichte aanpak) en waterschapsdoelen van het gebied;
• De begroting en financiering van de activiteiten, waaronder de kosten die verband houden met alle
aspecten van de samenwerking;
• Aangetoonde draagvlak uit het gebied (bijvoorbeeld door een financiële bijdrage);
• Een beschrijving van de governance van het samenwerkingsverband (met interne procedures) in
oprichting dat hieraan effectief uitvoering kan geven, zoals taken, interne procedures en de inbreng
van de deelnemers met hun kwaliteiten. Het samenwerkingsverband is zo samengesteld dat de
verschillende belangen uit het gebied goed zijn vertegenwoordigd.
• Een beschrijving van de stakeholders en de relatie met in ieder geval de provincie en
waterschappen.
• Wijze waarop monitoring en evaluatie over de voortgang plaatsvindt gedurende het project;
• Wijze waarop over de resultaten wordt gerapporteerd;
Selectie en goedkeuring van gebiedsplannen
Er zal sprake zijn provinciale tenderopenstellingen. Voor de selectie van de gebiedsplannen die voor
subsidie in aanmerking komen, zal op provinciaal niveau een deskundigen commissie worden
samengesteld. Gebiedsplannen worden gescoord aan de hand van selectiecriteria en vervolgens
gerangschikt. Alleen de aanvragen met een in een openstellingsbesluit nader te bepalen minimumscore
komen voor subsidie in aanmerking, voor zover het binnen opengestelde plafond past.

NL

532

NL

Voor de selectie en goedkeuring worden de volgende criteria worden gebruikt: de ambitie van het plan ten
aanzien van de te realiseren gebiedsdoelen, de diversiteit en aantal samenwerkende partijen,
kostenefficiëntie, draagvlak voor gebiedsplan, haalbaarheid, efficiency (verhouding kosten kennis- en
informatie uitwisseling en samenwerking ten opzichte van de kosten van uitvoering van het plan) ,
urgentie en effectiviteit van de uit te voeren activiteiten.
Subsidie kan worden verleend als met het projectplan naar het oordeel van de subsidieverstrekker
voldoende wordt aangetoond dat middels het ingediende gebiedsplan en daarin beschreven activiteiten een
goede bijdrage wordt geleverd aan de verbetering van klimaat, water, boden en biodiversiteitsdoelen in het
gebied en als voldoende wordt aangetoond dat de deelnemers aan het samenwerkingsverband in staat zijn
een gebiedsplan uit te voeren.. In de provinciale tenderopenstellingen kunnen nadere voorwaarden aan het
samenwerkingsverband worden gesteld, bijvoorbeeld dat een agrarisch collectief moet deelnemen
wanneer biodiversiteit of habitats de voornaamste opgaven in een gebied zijn.
De hoogte van het steunbedrag per gebiedsplan is afhankelijk van de aanvraag (omvang gebied en
opgaven, begroting) waarbij de subsidiepercentages voor de verschillende type activiteiten gelijk zijn met
die van de activiteiten voor de verschillende type interventies, zoals voor (niet-) productieve investeringen
en de kosten voor het functioneren van het samenwerkingsverband, voor kennisoverdrachtsactiviteiten en
innovatie in het algemeen. In alle gevallen dient duidelijk te zijn dat deze activiteiten onderdeel zijn van
het integrale gebiedsontwikkelingsplan met bijbehorende voorwaarden. Dit betekent dat de activiteiten in
het gebiedsplan al voldoende gedetailleerd dienen te zijn beschreven en begroot.
In deze interventie komen, mits noodzakelijk voor de realisatie van de doelen, de volgende kosten voor
steun in aanmerking:
Kosten voor de uitvoering van het gebiedsplan: productieve en/of niet-productieve investeringen, inclusief
kosten voor onderzoek en advies ten behoeve van de investeringen, agrarische beheersactiviteiten
a. Management (beheer) gerelateerd aan nieuwe landschapselementen gedurende de periode van dit
project;
b. Kosten van kennis- en informatieoverdracht;
c. Kosten van het ontwikkelen en beproeven van innovaties;
d. Samenwerkingskosten (overheadkosten)
Subsidiabiliteitsvoorwaarden investeringen en beheer.
Voor investeringen die deel uitmaken van het gebiedsplan gelden de voorwaarden van I.73.1a, I.73.1b,
I.73.2 en I.73.3 (artikel 73 van de Strategisch plan verordening)
Voor beheer dat deel uitmaakt van het gebiedsplan gelden de voorwaarden van I.70.1
Investeringen die in het kader van het gebiedsplan uitgevoerd kunnen worden, zijn bijvoorbeeld
investeringen ten behoeve van de bodemverbetering, precisie landbouw, watergebruik/beheer,
investeringen voor het aanleggen van een bloemrijke rand, de aanleg van voorzieningen (o.a. plas-dras)
voor weidevogelbeheer, de aanleg van landschapselementen/agroforestry, de aanleg van kruidenrijk
grasland, de aanleg van greppels ten behoeve van waterkwaliteit of natuurvriendelijke oevers, plasdras
sloten.
niet subsidiabele activiteiten
Niet subsidiabel zijn:
• In het geval van investeringen komen de uitgaven zoals omschreven in artikel 73, lid 3 van de
Verordening (EU) 2021/2115 niet voor subsidie in aanmerking;
• Kosten zoals omschreven in artikel 69 lid 1 sub a, b en c van Verordening (EU) nr. 2021/1060;

NL

533

NL

• Investeringen die wettelijke verplicht zijn;
• Investeringen met een negatief effect op de omgeving
Uitgesloten van steun zijn:
• activiteiten die betrekking hebben op N2000 of veenweidegebieden,
• beheer dat al wordt vergoed via de ecoregeling en/of ANLb.
• Investeringen van €2.000.000,- of meer in de aanleg en/of verbetering van infrastructuur (wegen,
vaarwegen, wandel- en fietspaden), met uitzondering van investeringen in het watersysteem die als
doel hebben de waterkwaliteit te verbeteren
Verplichting EIP
Begunstigden die deelnemen aan de samenwerking in de vorm een operational group zijn verplicht om
deel te nemen aan het EIP netwerk.
De operationele groep is verplicht een samenvatting te verspreiden in het kader van het EIP van hun
plannen en van de resultaten van de projecten.
Steunpercentages
Voor de productieve investeringen 40%
Voor niet-productieve investeringen 100%.
Voor niet-productieve investeringen op landbouwgrond ten behoeve van het watersysteem 70%
Voor de kosten het beheer (management) worden de steunbedragen van de verschillende beheerpakketten
uit het Agrarisch natuur- en landschapsbeheer gehanteerd.
Voor kennis- en informatieoverdracht 80%
Voor de kosten van de samenwerking 100%.
De subsidie voor kennis- en informatieoverdracht en voor de kosten van de samenwerking gezamenlijk
bedraagt maximaal 25% van de totale subsidie. Dit bestaat uit kosten voor: samenwerking zoals het
organiseren van bijeenkomsten, administratie en verantwoording, informatie en kennisdeling (AKIS).
Daarmee blijft ten minste 75% van de subsidie beschikbaar voor de uitvoering van het gebiedsplan.
Gebieden kunnen er ook voor kiezen een kleiner deel van hun budget in te zetten voor deze kosten,
waardoor er meer budget beschikbaar blijft voor de uitvoering van het plan. Streven is de overheadkosten
tot een minimum te beperken, dit is echter niet in elk gebied even goed mogelijk vanwege specifieke
omstandigheden die daar van toepassing zijn. Door ieder project te beoordelen op het selectiecriterium
efficiency wordt geborgd dat dit voor ieder project wordt getoetst en de uitvoering van het plan centraal
staat.
maximale looptijd gebiedsplan
De maximale looptijd voor de uitvoering van een gebiedsplan is 7 jaar.
Complementariteit met andere interventies
Deze interventie is complementair aan diverse andere interventies:
• Investeringen: investeringen voor bedrijfsmodernisering worden veelal individueel gedaan,
daarvoor zijn I.73.1a en I.73.1b geschikt. Productieve investeringen voor de verbetering van
waterkwaliteit (erfafspoeling) of habitats kunnen effectiever zijn wanneer die in samenwerking
worden gedaan, daarvoor is deze interventie voor integrale gebiedsontwikkeling geschikter.
• Niet-productieve investeringen op en buiten het landbouwbedrijf kunnen ook individueel worden
gedaan. Daarvoor zijn I.73.2 en I.73.3 geschikt. Niet-productieve investeringen ten behoeve van de
waterbeschikbaarheid, waterkwaliteit of habitats (voor boerenlandvogels) kunnen effectiever zijn

NL

534

NL

wanneer die in samenwerking worden gedaan, daarvoor is deze interventie voor integrale
gebiedsontwikkeling geschikter
• I.77.5 (veenweide en N2000) is vooral gericht op extensivering met als doel reductie van Co2,
stikstof en ammonia emissies in veenweide gebieden en de overgangsgebieden Natura 2000. Het is
niet mogelijk dat aanvragers ook een aanvraag doen onder deze regeling.
• Agrarisch natuur- en landschapsbeheer (I.70). Het beheer dat onder het Agrarisch natuur- en
landschapsbeheer wordt uitgevoerd is niet land dekkend. Met deze interventie voor integrale
gebiedsontwikkeling kunnen onder ander landschapselementen aangelegd worden die in een
volgende GLB periode onder het Agrarisch natuur-en landschapsbeheer kunnen worden beheerd.
De percelen van 77.4 worden ingetekend in GIS, daardoor wordt gecontroleerd of er dubbele
beheerskosten en landschapselementen worden gedeclareerd.
• De interventie LEADER kent qua opzet overeenkomsten met voorliggende interventie maar is qua
doelen verschillend: ze vullen elkaar aan. Bij LEADER staan de sociaal economische aspecten met
betrekking tot de plattelandsontwikkeling en een vitaal platteland centraal. Daarnaast zullen beiden
interventies zich mogelijk richten op geografisch verschillende gebieden, maar bij een
tendermethodiek is er kans op overlap. In geval er geografische en inhoudelijke overlap ontstaat
(bv. met steun aan een korte keten initiatief) moet er op gelet worden dat dubbele financiering
voorkomen wordt. Bij de selectie van gebieden wordt erop gelet of er al gebiedsprogramma’s met
nationale middelen lopen. Als voorliggende interventie hiermee complementair is, hoeft dit geen
reden voor een afwijzing te zijn.
• Projecten die in het kader van bijvoorbeeld het Nationaal Programma Landelijk Gebied of
gebiedsgerichte aanpak gebied worden uitgevoerd. Door de in het gebiedsplan vereiste
beschrijving van de aansluiting tussen de activiteiten in het gebiedsplan en de provinciale en
waterschapsdoelen, wordt geborgd dat projecten in het kader van NPLG en in het kader van deze
fiche complementair zijn aan elkaar en elkaar waar mogelijk versterken.
Mogelijke antagonistische effecten
Naast complementariteit met andere interventies kunnen er ook antagonistische effecten ontstaan bij de
inzet van de hierboven genoemde interventies. Aanvragers voor steun voor de voorbereiding van een
integraal gebiedsplan zullen expliciet worden gevraag om inzichtelijk te maken welke mogelijke
antagonistische effecten bij de uitvoering van het integrale gebiedsplan zouden kunnen optreden en welke
beheersmaatregelen er worden genomen om deze antagonistische effecten te voorkomen.
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
De steun wordt verstrekt in de vorm van een subsidie, non-IACS. Wanneer beheeractiviteiten worden
uitgevoerd vallen deze onder art 70, met de daartoe behorende IACS-voorwaarden.
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Steunvorm
Subsidie
Financieringsinstrument
Soort betaling
vergoeding van subsidiabele kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt door een begunstigde
eenheidskosten
vast bedrag

NL

535

NL

forfaitaire financiering
Basis voor de vaststelling
Voorbereiding
Op basis van historische gegevens uit openstellingen binnen het POP3 programma voor de oprichting
samenwerkingsverbanden voor Innovatie en LEADER, bedraagt de steun voor het vormen van het
samenwerkingsverband en het opstellen van een gebiedsplan 40.000 euro per plan.
uitvoering
De hoogte van het bedrag is afhankelijk van de activiteiten en de begroting. De subsidie wordt bepaald op
basis van het type activiteit zoals beschreven in artikel 77 van de Strategische planverordening.
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
Voorbereiding
De steun voor het vormen van het samenwerkingsverband en het opstellen van een gebiedsplan bedraagt
40.000 euro per plan
uitvoering
Het gemiddelde bedrag per gebiedsplan is naar verwachting € 2.300.000,- voor de periode van 2023 –
2027. Bevoorschotting tot maximaal 50% van de aanvraag is mogelijk.
Aanvullende toelichting
Voorbereiding
Het is de verwachting dat er 25 gebiedsplannen worden opgesteld. Het steunbedrag per plan van €
40.000,- is gebaseerd op ervaringen met vergelijkbare projecten.
uitvoering
Het is de verwachting dat 20 van de 25 hierboven genoemde gebiedsplannen ook in de periode tot 2027 in
uitvoering zullen gaan.
Daarnaast is het de verwachting dat er 14 gebiedsplannen in uitvoering zullen gaan die geen gebruik
maken van de steun voor de voorbereiding.
Dit kunnen plannen zijn die in het kader van andere nationale of provinciale programma's al zijn
opgesteld, of plannen van agrarische collectieven.
Totaal is de verwachting dat er dus 34 gebiedsplannen uitgevoerd gaan worden.
Het steunbedrag voor de uitvoering van het gebiedsplan van € 2.300.000,- is gebaseerd op ervaringen met
vergelijkbare projecten.
Alle aanvragen worden beoordeeld door een adviescommissie op basis van vooraf gedefinieerde
selectiecriteria. Aanvragen worden vervolgens gerangschikt op basis van scores. Verlening is afhankelijk
van de hoogte van de score en het beschikbare budget.
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Vermeding van steunactiviteiten die buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU vallen
Om het gebiedsplan uit te voeren worden verschillende samenhangende activiteiten uitgevoerd. Om op
gebiedsniveau effectief bij te dragen aan de doelen - voor klimaat, biodiversiteit en de zorg voor
natuurlijke hulpbronnen bodem, water, lucht – zullen er ook activiteiten worden uitgevoerd die buiten de
werkingssfeer van artikel 42 VWEU vallen (bijvoorbeeld investeringen op niet agrarische gronden).
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie

NL

536

NL

n.v.t.
10 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 11 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie heeft betrekking op het in samenwerking voorbereiden en uitvoeren van een integraal
gebiedsplan dat gericht is op klimaat, milieu en biodiversiteit. Met het voorbereiden en uitvoeren van het
integraal gebiedsplan wordt bijgedragen aan de doelen omtrent, klimaat, milieu of biodiversiteit in een
gebied. De interventie is daarmee in overeenstemming met onderdeel a van punt 2 van bijlage 2 WTO.
De interventie voldoet aan punt 1 van bijlage 2 WTO, de subsidie wordt verstrekt zonder tussenkomst van
de consument en leidt niet tot prijsondersteuning aan producenten.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(2)(d) - Andere regio’s

43,00%

20,00%

43,00%

NL Nederland

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen
die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen
17 en 103

100,00%

20,00%

100,00%

NL

Toepasselijk
tarief

537

Minimumtarief Maximumtarief

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Regio(‘s) Resultaatindicator(en)

Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

Is het eenheidsbedrag
gebaseerd op overgedragen
onkosten?

I.77.4.E.01 - Samenwerking voor Integrale
gebiedsontwikkeling - Voorbereiding
gebiedsplannen

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

R.1; R.28

Nee

I.77.4.E.02 - Samenwerking voor Integrale
gebiedsontwikkeling - Uitvoering
Samenwerkingsverband

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

R.1; R.28

Nee

I.77.4.E.03 - Samenwerking voor Integrale
gebiedsontwikkeling - Investeringen

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

R.16; R.22; R.23; R.26; R.27;
R.32

Nee

I.77.4.E.04 - Samenwerking voor Integrale
gebiedsontwikkeling - Aanloop beheer

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

R.17; R.19; R.20; R.21; R.22;
R.23; R.24; R.31; R.34

Nee

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.77.4.E.01 - Samenwerking voor Integrale gebiedsontwikkeling - Voorbereiding gebiedsplannen
Voor de voorbereiding wordt in totaal voor de periode 2023-2027 1,2 miljoen euro beschikbaar gesteld waarmee 30 gebiedsplannen worden voorbereid.
Voor de uitvoering van de gebiedsplannen wordt in totaal voor de periode 2023 – 2027 92.615.000 euro beschikbaar gesteld.
Daarbij is uitgegaan van in totaal 34 gebieden die steun ontvangen. De start zal naar verwachting plaatsvinden in 1e helft van 2024 waarbij elk plan
gemiddeld circa €2.300.000 subsidie ontvangt. Verwacht wordt dat per plan de besteding van het budget als volgt is:
• 20% functioneren van operationele groep/ samenwerkingsverband (dit bestaat uit kosten voor: samenwerking zoals het organiseren van
bijeenkomsten, administratie en verantwoording, informatie en kennisdeling (AKIS) (maximum 25%)Het project bestaat uit een minimum van 75%
uit:
• 65% investeringen
• 15% agrarische beheersactiviteiten (management) dit % mag lager en kan gaan naar de investeringen.
Voor de uitvoering van deze plannen met een programmatische aanpak is de verwachting dat er in 2023 en 2024 nog weinig middelen nodig zijn en dat dit in
de opvolgende jaren oploopt. Temeer omdat deze maartregel in GLB nog nieuw is en niet alle maatregelen uit een gebiedsplan gelijktijdig uitgevoerd kunnen
worden.
I.77.4.E.02 - Samenwerking voor Integrale gebiedsontwikkeling - Uitvoering Samenwerkingsverband
Voor de voorbereiding wordt in totaal voor de periode 2023-2027 1 miljoen euro beschikbaar gesteld waarmee 30 gebiedsplannen worden voorbereid.

NL

538

NL

Voor de uitvoering van de gebiedsplannen wordt in totaal voor de periode 2023 – 2027 92.615.000 euro beschikbaar gesteld.
Daarbij is uitgegaan van in totaal 34 gebieden die steun ontvangen. De start zal naar verwachting plaatsvinden in 1e helft van 2024 waarbij elk plan
gemiddeld circa €2.300.000 subsidie ontvangt. Verwacht wordt dat per plan de besteding van het budget als volgt is:
• 20% functioneren van operationele groep/ samenwerkingsverband (dit bestaat uit kosten voor: samenwerking zoals het organiseren van
bijeenkomsten, administratie en verantwoording, informatie en kennisdeling (AKIS) (maximum 25%)Het project bestaat uit een minimum van 75%
uit:
• 65% investeringen
• 15% agrarische beheersactiviteiten (management) dit % mag lager en kan gaan naar de investeringen.
Voor de uitvoering van deze plannen met een programmatische aanpak is de verwachting dat er in 2023 en 2024 nog weinig middelen nodig zijn en dat dit in
de opvolgende jaren oploopt. Temeer omdat deze maartregel in GLB nog nieuw is en niet alle maatregelen uit een gebiedsplan gelijktijdig uitgevoerd kunnen
worden.
Voor investeringen piek zal naar verwachting in 2026 liggen.
2023
0

2024
15%

2025
30%

2026
35%

2027
15%

2028
5%

2029
0

De verdeling van de investeringen over de R indicatoren wordt als volgt ingeschat:
R16
25%

R17
5%

R 26
25%

R27
25%

R32
20%

Niet voor alle investeringen is het nodig om die gelijk na de start van het project te beheren, het aantal beheerde hectaren zal gedurende de projectperiode
toenemen.
2023

2024

0

0%

2025
5%

2026
15%

2027
30%

2028
50%

2029
0

Totaal aantal hectaren onder beheer: 13.905,52
R17, R19, R20, R21, R22, R23, R24, R, 31, R34 elk 1.738,19 hectare met een gemiddeld bedrag van 1.000 euro per hectare.

NL

539

NL

I.77.4.E.03 - Samenwerking voor Integrale gebiedsontwikkeling - Investeringen
Vaste kostenopties op basis van evaluatie van de GLB-pilots tijdens de POP3-periode.
RUS/USK niveau 2 of 3. Er wordt alleen gebruik gemaakt van vaste kostenopties voor samenwerking en niet- productieve investeringen, waardoor ondanks
dat het bedrag boven de € 125.000,- kan zijn, het risico aanvaardbaar is om RUS/USK 2 toe te passen.
R27: Het betreft hier aantal projecten met een projectomvang van 2,5mln (EU en nat. cofin.). Aanname is dat deze projecten zijn te vergelijken met de
projecten Niet Productieve Investeringen in POP3. Ervaringscijfers geven aan er hier sprake is van een gemiddelde projectomvang van ca 2 mln (EU en nat.
cofin.). Streefwaarde genoemd in de fiche die volgt uit financiële allocatie van 2,5 mlijoen lijkt realistisch. 2 projecten per provincie per jaar klinkt erg
ambitieus.
R28: Aanpak van Leader volgen: op basis van begrenzing van het projectgebieden en op basis van de CBS en BAG statistieken en met uitsluiten van de
kernen groter dan 30.000 het aantal inwoners in een gebied bepalen wat uiteindelijk baat heeft van deze interventie. Vooralsnog wordt de streefwaarde van
Leader uit POP3 aangehouden. Zal aangepast moeten worden zodra duidelijk is om welke gebieden het gaat.
I.77.4.E.04 - Samenwerking voor Integrale gebiedsontwikkeling - Aanloop beheer
...
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Gepland eenheidsbedrag

Begrotingsjaar

2023 2024

I.77.4.E.01 - Samenwerking voor Integrale Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
gebiedsontwikkeling - Voorbereiding
uitgaven in EUR)
gebiedsplannen (Subsidie - Gemiddeld)
Maximumbedrag voor het geplande

2025

40.000,00

2026

40.000,00

2027

40.000,00

2028

40.000,00

2029

Totaal 2023 2029

40.000,00

eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)
I.77.4.E.02 - Samenwerking voor Integrale Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
gebiedsontwikkeling - Uitvoering
uitgaven in EUR)
Samenwerkingsverband (Subsidie Maximumbedrag voor het geplande
Gemiddeld)
eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)
I.77.4.E.03 - Samenwerking voor Integrale Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
gebiedsontwikkeling - Investeringen
uitgaven in EUR)
(Subsidie - Gemiddeld)
Maximumbedrag voor het geplande

0,00

0,00

8,00

7,00

5,00

5,00

545.000,00

545.000,00

545.000,00

545.000,00

5,00

30,00

545.000,00 0,00

5,00

6,00

7,00

8,00

510.000,00

510.000,00

510.000,00

510.000,00

510.000,00

8,00 0,00

18,00

35,00

41,00

18,00

6,00

34,00

eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)

NL

540

NL

118,00

I.77.4.E.04 - Samenwerking voor Integrale Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
gebiedsontwikkeling - Aanloop beheer
uitgaven in EUR)
(Subsidie - Gemiddeld)
Maximumbedrag voor het geplande

1.000,00

1.000,00

1.000,00

1.000,00

1.000,00

0,00

695,00

2.085,00

4.171,00

6.954,00

13.905,00

31,00

743,00

2.138,00

4.202,00

eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)
TOTAAL

O.1 (eenheid: Projecten)

0,00

6.973,00

14.087,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)

0,00 12.225.000,00 22.095.000,00 27.010.000,00 17.911.000,00 14.574.000,00

93.815.000,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Unie-bijdrage in EUR)

0,00 8.932.908,00 13.086.378,00 13.417.039,00 11.862.388,00 12.615.309,00

59.914.022,00

Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van de Unie
in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (van
toepassing op artikel 95, lid 1, in het kader
van de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

541

NL

I.77.5 - Samenwerking veenweidegebieden en Natura 2000
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.77.5
Samenwerking veenweidegebieden en Natura 2000
COOP(77) - Samenwerking
O.1. Aantal projecten van operationele groepen in het kader
van het Europees innovatiepartnerschap (EIP)
Generatievernieuwing: Nee
Milieu: Nee
Kortingstelsel ecoregeling:
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal met regionale elementen
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Deze nieuwe nationale interventie onderscheidt twee verschillende gebieden:
Onderdeel 1
- Veenweidegebieden, kustvlakveen, veen waarbij het oppervlaktewaterpeil is verlaagd om landbouw
mogelijk te maken. Ter realisatie van de klimaatdoelstellingen worden maatregelen getroffen om dit te
keren. Hoger gelegen veengebieden, zoals beekdalvenen, plateauvenen, vennenvenen en deltavenen, die
regenwaterafhankelijk zijn en waarbij niet goed gestuurd kan worden op de hoogte van het
oppervlaktewaterpeil liggen over het algemeen binnen natuurgebieden en daar is de beoogde interventie
niet geschikt voor.
Onderdeel 2
- Landbouwgrond in Natura2000 gebieden, en zones van maximaal 2500 m rond stikstofgevoelige
Natura2000 gebieden. Deze zones in en rond Natura 2000 gebieden worden ook overgangsgebieden
N2000 genoemd. De zone tot 400 meter is het meest effectief om bij te dragen aan de reductie van de
ammoniakdepositie en tot 2 km is effectief. Hydrologische maatregelen zijn effectief in een zone van
gemiddeld 1 – 2 km en de zone tot 2,5 km is daardoor het zoekgebied om maatregelen uit te voeren.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
SO4 Bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering, onder meer door de uitstoot van broeikasgassen terug te
dringen en meer koolstof vast te leggen, en duurzame energie te bevorderen
SO5 Bevordering van de duurzame ontwikkeling en het efficiënte beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en
lucht, onder meer door de afhankelijkheid van chemische middelen te verkleinen
SO6 Bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van biodiversiteitsverlies, tot versterking van ecosysteemdiensten en tot
de instandhouding van habitats en landschappen
XCO Horizontale doelstelling: de sector moderniseren door kennis, innovatie en digitalisering in de landbouw en in
plattelandsgebieden te stimuleren en te delen, en het benutten daarvan bevorderen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

Code

Beschrijving

N.12

Klimaatmitigatie: lagere
broeikasgasemissies en grotere Categorie 1
koolstofvastlegging

Ja

N.17

Betere luchtkwaliteit: minder
emissies van broeikasgassen,
geurstoffen en fijnstof

Categorie 1

Gedeeltelijk

N.18

Meer en herstel van

Categorie 1

Ja

NL

542

NL

N.31

biodiversiteit
Goed functionerend Agrarisch
Categorie 1
Kennis en Innovatie Systeem

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.1 Aantal personen dat van advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) die door het GLB worden ondersteund profiteert om betere duurzame economische, sociale,
milieu- en klimaatprestaties en prestaties op het gebied van hulpbronnenefficiëntie te leveren
R.14 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen om emissies te beperken,
koolstofopslag te behouden en/of te verbeteren (met inbegrip van blijvend grasland, blijvende teelten met blijvende groene
bedekking, landbouwgrond in wetlands en veengebied)
R.20 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen om de emissie van ammoniak te
verminderen
R.27 Aantal verrichtingen dat bijdraagt aan doelstellingen inzake milieuduurzaamheid en matiging van en aanpassing aan
klimaatverandering in plattelandsgebieden
R.28 Aantal personen dat van advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) met steun van het GLB profiteert om betere milieu- of klimaatgerelateerde prestaties te leveren
R.31 Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder ondersteunde verbintenissen ter ondersteuning van
biodiversiteitsbehoud en -herstel, met inbegrip van landbouwpraktijken met een hoge natuurwaarde

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Bij deze samenwerkingsprojecten staat centraal het onderzoeken, uitwerken, uitvoeren en
demonstreren/kennis verspreiden hoe een bijdrage kan worden geleverd aan de GLB-doelstellingen:
• Matiging van en aanpassing aan klimaatverandering;
• Het bevorderen van duurzame ontwikkeling en efficiënt beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals
water, bodem en lucht; en
• Het bijdragen aan de bescherming van de biodiversiteit, versterken van ecosysteemdiensten en in
stand houden van leefgebieden en landschappen.
Daarnaast leveren de projecten inzicht in hoe administratieve en/of uitvoeringslasten kunnen worden
verlaagd. Bij de uitwerking van plannen behoren deze doelstellingen op het niveau van gebied te worden
uitgewerkt. Daarnaast behoort de bijdrage van activiteiten te worden beschreven in relatie tot de huidige
situatie en de bijdrage aan de GLB-doelstellingen. Bij het opstellen van plannen behoort tevens het
volgende te worden opgenomen: een beschrijving van de rol en de taken van de bij de uitvoering van het
plan betrokken partijen en een kaart waar welke maatregelen uitgevoerd kunnen worden, en hoe deze
bijdragen aan de reductie van CO2-emissie in veenweidegebieden en de kwaliteit van een Natura2000gebied.

Deze interventie bestaat uit twee onderdelen:
a) Steun voor het maken van een integraal gebiedsplan om tot een duurzamere, biodiverse en
natuurinclusieve landbouw en andere vormen van landgebruik te komen (voorbereiding) specifiek gericht
op veenweidegebieden (kustvlakteveen) en op de zone van 2,5 km in en rond stikstofgevoelige Natura
2000 gebieden (overgangsgebieden N2000):
·Het opstellen van de gebiedsopgave(n) of een uitwerking daarvan,
·het treffen van voorbereidingen voor en inrichten van een samenwerkingsverband
b) Meerjarige steun voor coördinatie, delen van kennis, beheer en investeringen ten bate van de uitvoering
van dit plan (uitwerking en uitvoering) en monitoring/evaluatie specifiek gericht op veenweidegebieden
(kustvlakteveen) en op de zone van 2,5 km in en rond stikstofgevoelige Natura 2000 gebieden

NL

543

NL

(overgangsgebieden N2000)
Nadere toelichting per onderdeel:
a) Steun voor het maken van een integraal gebiedsplan om tot een duurzamere, meer biodiverse en
natuurinclusieve landbouw en andere vormen van landgebruik te komen (voorbereiding)
Deze interventie is ontworpen omdat veel doelen op gebiedsniveau beter door met elkaar samenhangende
en afgestemde activiteiten gerealiseerd kunnen worden dan losstaande activiteiten. Het gaat om gebieden
die een logische eenheid vormen qua fysiografie, uitdagingen en identiteit, en die voldoende
georganiseerd zijn om deze uitdagingen gezamenlijk op te pakken en de synergiekansen daarbij te
benutten. Het gaat om specifieke uitdagingen binnen de globale gebiedsopgaven voor veenweidegebieden
en overgangsgebieden N2000 en deze interventie is aanvullend op andere (veelal grondgebonden) GLBinterventies. In veel gebieden lopen al gebiedsprocessen of zijn in de opstartfase. Voor
veenweidegebieden zijn de gebiedsprocessen al verder in voorbereiding dan in overgangsbieden. De NSPinterventie draagt bij aan deze gebiedsprocessen. De samenhang met de Regionale Veenweide Strategie
(veenweidegebieden) of met het gebiedsprogramma in het kader van de reductie van de ammoniakemissie
moet duidelijk zijn. Het gaat om een kleiner afgebakend gebied, zoals een polder of peilvak in
veenweidegebied of een beperkt gebied in een overgangsgebied N2000, waar enerzijds een (kleiner)
samenwerkingsverband (bottom-up) mogelijk is en opgericht gaat worden en anderzijds een
concretisering plaats vindt in het deelgebied voor de beoogde doelen.
Dit onderdeel ondersteunt het opstellen van integrale gebiedsplannen door gebiedspartijen en zich te
organiseren tot een gebiedsorganisatie die in staat is om namens en met draagvlak van de actoren en
overige stakeholders van het gebied hieraan uitvoering te geven.
Het eindproduct van dit onderdeel is het polderplan of gebiedsplan. De maximale vergoeding is 40.000
euro. Het selectiecriterium richt zich op de ligging binnen de beoogde gebieden (veenweidegebied en/of
overgangsgebied N2000).
b) Meerjarige steun voor coördinatie, delen van kennis en investeringen ten bate van de uitvoering van dit
plan (uitwerking en uitvoering)
1. Veenweidegebieden (kustvlakteveen)
Het veenweidegebied betreft kustvlakteveen, waar een peilbesluit ten grondslag ligt aan de hoogte van het
waterpeil, en dat sinds de vroege middeleeuwen is ontgonnen en geleidelijk ontwaterd. Aanvankelijk lag
het ontgonnen gebied op of zelfs nog boven zeeniveau en kon er in de middeleeuwen nog akkerbouw
worden bedreven. Als gevolg van ontwatering en ontginning is het veen dat boven water kwam te liggen
onder invloed van zuurstof verbrand (geoxideerd). Door verlies aan veen en ontwatering ten behoeve van
o.a. de landbouwfunctie van het gebied is de bodem van de polders gezakt en kwam het waterpeil
opnieuw dicht aan het oppervlak te liggen. Dit maakte nieuwe ontwatering nodig om het ontgonnen veen
te kunnen blijven gebruiken als landbouwgrond. Door herhaalde cycli van ontwatering, veenverbranding
en bodemdaling is het veen in het veenweidegebied onder zeeniveau komen te liggen, waarbij kreken en
watergangen die aanvankelijk dieper lagen dan het ontgonnen veen juist hoger zijn komen te liggen dan
dat veen (inversie van het landschap). Delen van het veenweidegebied zijn zo tot wel 1,5 meter gedaald.
In de diepe veenweidepolders heeft ook nog ontvening plaatsgevonden (voor turfwinning) of zijn oudere
meren drooggelegd. In de veenweidegebieden (ca. 145.000 ha netto agrarische kustvlakteveen percelen)
wordt in hoofdzaak gras (95%) geteeld in samenhang met (melk)veehouderij.
Bij dit proces van bodemdaling en verbranding van het aan de lucht blootgestelde ontwaterde veen komen
broeikasgassen vrij. Bij ongewijzigd beleid zal de bodemdaling in 2050 ca. 30 cm bedragen ten opzichte
van 2020. Met het oog op het akkoord van Parijs en het Nederlandse klimaatakkoord moet deze
ontwikkeling worden geremd. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat in 2030 de broeikasgasemissies
van veengronden met 1 Megaton wordt gereduceerd door aanvullende maatregelen. Daarbij is gedacht aan
grondwaterstand verhogende maatregelen op ca. 90.000 ha veenweidegebied. Met deze interventie wordt
op ca. 15.000 ha maatregelen voorzien, zodat dit bijdraagt aan ca. 1/6e van de Klimaatopgave. Mogelijk

NL

544

NL

komt er nog een aanvullende taakstelling voor de Landgebruik sectoren.
De afspraken in het Klimaatakkoord voor 2030 is te realiseren door het grondwaterpeil te verhogen. Het
soort gewas en jaarrondbedekking (bij voorkeur grasland en natte teelten) helpen ook om CO2-emissies te
verminderen.
Voor boeren in veenweidepolders heeft dat grote gevolgen. Veenweidegrasland met een hoog waterpeil
heeft een mindere gewasgroei en extra werkzaamheden tot gevolg. Hoge grondwaterstand is gunstig voor
de weidevogelstand, omdat deze vogels hun voedsel zoeken in een vochtige bodem met veel bodemleven.
Een combinatie van een hoog waterpeil met meer extensieve landbouw (minder melk en mest per hectare)
is optimaal voor weidevogels en -flora, voor het bodemleven, waterkwaliteit en biodiversiteit. In vernat
veenweidegebied zijn natte teelten mogelijk. Dergelijke teelten hebben echter een veel lagere opbrengst
dan grasland. Er is dus sprake van extra kosten en met name lagere opbrengsten in de vorm van minder
gewasgroei.
Het verhogen van het peilbesluit in veenweidepolders is een proces dat tijd vraagt om voor te bereiden en
door te voeren. Besluiten om het peil te verhogen worden door de waterschappen genomen, in afstemming
met de plannen van de provincies. Individuele boeren hebben geen keuze of zij daarin mee willen gaan of
niet. Veenweidegrasland met een hoog waterpeil heeft een mindere gewasgroei en extra werkzaamheden
tot gevolg, zodat een bijdrage om deze derving van gewasgroei en extra kosten te compenseren, kan
stimuleren dat gezamenlijke grondeigenaren en -gebruikers in een peilvak gezamenlijk maatregelen willen
nemen. . De meest effectieve maatregelen hangen af van het type veen, kwel/wegzijging en klei/zanddek
of niet. De eerste resultaten uit de metingen wijzen erop dat een combinatie van hogere peilen met
infiltratiemaatregelen goed werken in de westelijke veenweidegebieden. In Friesland wordt ervaring
opgedaan met HAKLAM (hoog als het kan, laag als het moet). Bij voorkeur de combinatie van hogere
slootwaterpeilen met waterinfiltratie systemen, zoals onderwaterdrainage, drukdrainage en
greppelinfiltratie, maar ook met natte teelten en met extensivering, andere mestsoorten, meer weidegang,
niet scheuren of ploegen en max. 10% gewasbeschermingsmiddelen dragen bij aan meer extensieve
natuurinclusieve landbouw in de veenweidegebieden met minder CO2-emissie en minder bodemdaling.
Daarmee levert deze interventie naast een grote bijdrage aan de klimaatopgave, tevens een bijdrage aan de
wateropgave.
De interventie is additioneel op GLMC 2: landbouwers moeten zich houden aan het peilbesluit. Met de
interventie kunnen landbouwers zich voorbereiden op het verhogen van het waterpeil. Op termijn kan dan
voor een ambitieuzere invulling worden gekozen voor GLMC 2, waarbij nu gedacht wordt aan het
verplicht stellen van grasland of natte teelten in combinatie met differentiatie van de basisbetaling. Dit
komt niet in deze interventie.
De samenwerking Veenweide heeft als doel dat een samenwerkingsverband een gebiedsgericht plan
maakt en uitvoert dat bijdraagt aan de reductie van de CO2-emissie in veenweidegebieden. Deze
gebiedsgerichte plannen moeten passen binnen de Regionale Veenweidestrategieën. Ook willen we
onderzoeken hoe de maatregelen kunnen bijdragen aan de andere duurzaamheidsdoelen, zoals verhoging
waterkwaliteit ter herstel biodiversiteit (weidevogels). Door middel van deze interventie worden
ervaringen opgedaan hoe het GLB bijdraagt aan toekomstbestendige extensieve natuurinclusieve
agrarische bedrijven in de veenweidegebieden vanuit integraal perspectief en het versterken van het
verdienvermogen van de landbouw.
Bij deze te financieren samenwerkingsprojecten moet het gaan om projecten waarbij aandacht is voor het
gebiedsgerichte plan en het uitvoeren van specifieke activiteiten in het veld voor het hoofddoel reductie
CO2-emissie uit veenweide, maar als nevendoelen bodemkwaliteit, water, klimaat en biodiversiteit. De te
financieren activiteiten omvatten naast een beperkt aantal samenwerkingsactiviteiten vooral
beheeractiviteiten en niet-productieve investeringen in het veld. Bij het bepalen van het subsidiebedrag
wordt de berekeningswijze bij artikel 70 (ANLb) gevolgd. De doelstelling is om met de GLB-middelen in

NL

545

NL

2027 op 15.000 ha kustvlakteveen het peil te verhogen met daarbij een vergoeding voor de derving
gewasgroei. Daarnaast is er een investeringsbudget nodig voor bijvoorbeeld waterinfiltratiesystemen,
zoals onderwaterdrainage of drukdrainage, waarmee het waterpeil kan worden verhoogd, en voor
grondwaterpeilbuizen. De gemiddelde beheerkosten worden geraamd op € 1000,- waarvan 60% voor
minder GVE/ha (extensivering melkveebedrijven) en 40% compensatie gewasopbrengst door hoger
waterpeil. Ook een klein percentage natte teelten past binnen deze systematiek. Daarnaast zijn er nietproductieve investeringen (zoals onderwaterdrainage, drukdrainage en grondwaterpeilbuis), inclusief
samenwerkings- en coördinatiekosten. Deze bedragen € 4 mln voor een gebiedsplan van ca. 1000 ha.
Voor de activiteiten gericht op samenwerking en voor de beheermaatregelen en niet-productieve
investeringen is een limitatieve productenlijst gemaakt. Alleen samenwerkingsactiviteiten,
beheermaatregelen en niet-productieve investeringen in de productenlijst zijn subsidiabel, tegen zo
mogelijk eenheidsprijzen. Als er geen eenheidsprijzen mogelijk zijn wordt gewerkt met offertes, facturen
en betaalbewijzen. Dit bevordert de vereenvoudiging van de regeling.
Het selectiecriterium is als eerste gericht op de effectiviteit (zo laag mogelijk resterende CO2-emissie uit
veenweide (kton CO2/ha/jr) en als tweede op de kostenefficiëntie (euro/kton CO2). De rekenregels in
SOMERS 1.0 dragen bij aan de selectie, omdat het samenwerkingsverband zelf kan inschatten met een
bandbreedte wat het effect kan zijn van de beoogde maatregelen. Het streven is om alleen projecten te
subsidieren waarbij de gemiddelde CO2-emissie berekend in SOMERS 1.0 lager uitkomt dan 10 kton per
hectare per jaar en meer dan 10% reductie plaats vindt.
Gerelateerde impactindicatoren in de verordening is: I.10 Bijdragen aan de matiging van de
klimaatverandering: verminderen van broeikasgasemissies door de landbouw.
Resultaten van LIFE-projecten zijn van belang voor de gebiedsgerichte samenwerking. Nederland
participeert in twee projecten en de resultaten zullen worden ingebracht:
1. Multi-stakeholder Landscape and Technical Innovation leading to Peatland Ecosystem
Restoration:LIFE 3.0 - LIFE Project Public Page (europa.eu)
2. Improvement of hydrological conditions for naturally regenerating raised bogs in Engbertsdijksvenen:
LIFE 3.0 - LIFE Project Public Page (europa.eu)
2 Overgangsgebieden Natura2000
Onze Natura2000-gebieden, en de biodiversiteit in deze natuurgebieden, staat onder druk als gevolg van
onder andere overschrijding van kritische stikstof-depositiewaarden, slechte hydrologische
omstandigheden, het gebruik van bestrijdingsmiddelen en versnippering van leefgebied. Het kabinet heeft
een structurele aanpak aangekondigd, onder andere natuurherstel middels het programma Natuur. Een
belangrijke hoofdlijn van het programma is het bijdragen aan het realiseren van condities voor een
gunstige of verbeterde staat van instandhouding van alle soorten en habitats onder de VHR. Hierbij ligt de
focus op overbelaste stikstofgevoelige habitats en leefgebieden van soorten. In de Wet Stikstofreductie en
Natuurverbetering (2021) is vastgelegd dat de stikstofdepositie op stikstofgevoelige N2000 gebieden
wordt verlaagd, daarmee het herstel van biodiversiteit bevorderend. De wet voorziet onder meer in een
resultaatsverplichting tot reductie van de stikstofdepositie op Natura2000-gebieden door het bij wet
vaststellen van drie omgevingswaarden. Hierbij geldt dat er in 2025 voor tenminste 40%, in 2030 voor
tenminste 50% en in 2035 voor respectievelijk 74% van het areaal van de voor stikstofgevoelige habitats
in Natura2000-gebieden geen sprake meer mag zijn van een overschrijding van de kritische
depositiewaarde. De ambitie is dat in 2030 voor 70% van de beschermde habitats en soorten de condities
voor een gunstige staat van instandhouding geboden zijn. De uitvoering van het programma Natuur
gebeurt gebiedsgericht en de maatregelen zijn gericht op systeemherstel. Dit betekent dat er naast
maatregelen in de gebieden juist ook maatregelen in en rondom de Natura2000-gebieden worden genomen
op de agrarisch gronden; de zogenaamde overgangsgebieden N2000.
De samenwerking overgangsgebieden Natura2000 heeft als doel om de structurele aanpak te ondersteunen
doordat een samenwerkingsverband een gebiedsgericht plan maakt en uitvoert dat bijdraagt aan de VHR-

NL

546

NL

doelen in Natura2000-gebieden, inclusief KRW-doelen. Door deze aanpak slim te combineren kan dit
tevens bijdragen aan waterkwaliteit, klimaatadaptatie en -mitigatie. Deze gebiedsgerichte plannen moeten
passen binnen de aanpak overgangsgebieden programma Natuur. Door middel van deze interventie
worden ervaringen opgedaan hoe het GLB bijdraagt aan toekomstbestendige extensieve natuurinclusieve
agrarische bedrijven in en rond Natura2000 gebieden (overgangsgebieden N2000). De meest effectieve
maatregelen zijn gericht op extensivering van het grondgebruik, dus minder mest en melk per hectare.
Meer weidegang, gebruik van andere mestsoorten en verlaging GVE/ha zijn voorbeelden hiervan.
Hierdoor zijn er minder ammoniakemissies uit percelen (veldemissies). Ook vernatting van gebieden leidt
tot extensivering.
Voor het verminderen van veldemissies, in, en met name bij overgangsgebieden in- en rond Natura2000
gebieden is onderzocht of het mogelijk is gebieden op kaart vast te leggen waarvoor een andere norm kan
gelden dan op andere landbouwgrond in Nederland. Dit wordt nu al meegenomen in een GLB-pilot op
Schiermonnikoog (huidige POP). De inschatting is dat het goed mogelijk is om een categorie te
ontwikkelen (inclusief kaart en activiteiten) met als doel het tegengaan van verdroging, vermesting en
verzuring van Natura2000 gebieden en het vergroten van het leefgebied van soorten in Natura2000gebieden. Het is effectief om samenhangende maatregelen te treffen rond gebieden rond Natura2000
gebieden, zodat soorten en habitatten in Natura2000 zich kunnen herstellen.
De beleidsinzet is om in te zetten op landbouwgrond in overgangsgebieden N2000 in en rond Natura2000
gebieden. Het kan hier ook gaan om beekdalen die in Natura2000 gelegen zijn of die bovenstrooms
gelegen zijn van Natura2000. Uit een ruimtelijke stikstofverkenning bleek dat een zone van 400 tot 2000
meter effectief is om de bij te dragen aan natuurherstel. Binnen een zone van 400 meter is het meeste
effect te verwachten ten aanzien van stikstof. Hydrologische maatregelen zijn effectief in een zone van
gemiddeld 1-2 km. We kiezen als bovengrens een zone van 2.500 meter en bestempelen dit als zoekgebied
om maatregelen door te voeren. De grootte en vorm van het gebied kan per gebied verschillen, afhankelijk
van de problematiek (verdroging, vermesting en/of verzuring). Voor de zonering zullen we harde grenzen
gebruiken van percelen: sloten, wegen, erfafschedingen, etc.
Voor de komende NSP-periode willen we maatregelen opnemen ter grootte van ongeveer 15.000 ha. Met
aanvullende financiering erbij komen we op ca. 60.500 ha. Na 2027 zou dit moeten doorgroeien naar een
groter areaal. Schattingen lopen uiteen van 160.000 tot 190.000 (PBL, WUR, 2021). Daarnaast is de inzet
om dit slim te combineren met andere maatregelen/interventies en dus ook andere doelen mee te nemen.
Te denken valt aan koolstofvastlegging (permanent grasland, agroforestry), droogte (klimaatadaptatie),
versterking groenblauwe dooradering (versterking leefgebied VHR-soorten en habitatten), weerbare
teelten en verbeteren waterkwaliteit. Dit zou goed passen bij een natuurinclusieve ruimtelijke inrichting
landbouwgrond in Natura2000-gebieden, en in overgangsgebieden. De aanpak van overgangsgebieden
Natura2000 kan ook gaan om beekdalherstel door middel van overgangszones langs beken. Hiermee
wordt ruimte gegeven aan beken en wordt agrarisch landgebruik verminderd en geëxtensiveerd. Hiermee
wordt Natura2000 direct en indirect versterkt en wordt een bijdrage geleverd aan verbetering van de
waterkwaliteit in de beek en benedenstrooms. Een meer natuurlijk beeksysteem is tevens
klimaatrobuuster: beter in staat water vast te houden en als buffer piekafvoer te dempen. Door het creëren
van wetlands en bijbehorende bosvorming wordt CO2 vastgelegd.
Bij de te financieren samenwerkingsprojecten moet het gaan om projecten waarbij aandacht is voor het
gebiedsgerichte plan en het uitvoeren van specifieke activiteiten in het veld voor het primaire doel
reductie stikstofemissies, met als nevendoelen bodemkwaliteit, water, klimaat en biodiversiteit. De te
financieren activiteiten omvatten samenwerkingsactiviteiten, beheeractiviteiten en niet-productieve
investeringen in het veld.
Bij de beheervergoedingen wordt de systematiek van artikel 70 ANLb gehanteerd, en bij samenwerking
en investeringen wordt zo mogelijk gewerkt met eenheidsprijzen. Hiervoor wordt een limitatieve
productenlijst gemaakt. Alleen samenwerkingsactiviteiten, beheermaatregelen en niet-productieve
investeringen in de productenlijst zijn subsidiabel, tegen de eenheidsprijzen, zoals in de lijst opgenomen.

NL

547

NL

Als er geen eenheidsprijzen mogelijk zijn wordt gewerkt met offertes, facturen en betaalbewijzen. Dit
bevordert de vereenvoudiging van de regeling. De te financieren activiteiten omvatten naast een beperkt
aantal eenheidsprijzen voor de samenwerkingsactiviteiten vooral eenheidsprijzen voor beheeractiviteiten.
De hoogte van de vergoeding wordt door RVO berekend. De gemiddelde kosten worden geraamd op
€1.000,-. Hiermee is rekening gehouden met het feit dat gebieden een hoge veedichtheid hebben. Dit zijn
alleen de kosten die betrekking hebben op extensivering tot 1,5 GVE/ha/bedrijf en extra weidegang of
zelfs tot 1 GVE/ha/bedrijf in deze gebieden. Met bijvoorbeeld extensivering van 2,5 naar 1,5
GVE/ha/bedrijf kan een reductie van 40% van de ammoniakemissie bereikt worden en met meer dan
3.000 uur weidegang per jaar kan dit zelfs naar 50% oplopen. Dit zou naast de veldemissies ook van
toepassing kunnen zijn bij de stalemissies als de hectares hetzelfde blijven. Bij extensivering naar 1
GVE/ha/bedrijf en meer dan 3.000 uur weidegang is zelfs 70% reductie in beeld. Dit past bij de beoogde
indicatieve reductiepercentages in de gebiedsgerichte aanpak voor ammoniakemissies. Deze maatregelen
gericht op extensivering en extra weidegang hebben ook een positief effect op andere doelen, zoals
methaanemissie uit melkrundvee of op waterkwaliteit.
Het is logisch om ook andere maatregelen te treffen, zoals landschapselementen en aanleg kruidenrijk
grasland, om andere doelen te stimuleren. Deze kosten zijn gedekt onder de andere interventies.
Het selectiecriterium is als eerste gericht op de effectiviteit (zo laag mogelijk resterende ammoniakemissie
uit veldemissies op N2000-gebieden uit overgangsgebieden en als tweede op de kosten efficiëntie
(euro/kton ammoniak). De reductie van de veldemissie van ammoniak is via een eenvoudige rekenregel in
te schatten in combinatie met de afstand tot het stikstofgevoelige N2000 gebied. De ambitie is om naast
minimaal 10% verbetering ook een reductie van de veldemissie van ammoniak in de 1e kilometer rond
stikstofgevoelig N2000 gebied te bereiken van minimaal 40%. Een tweede criterium kan zijn
hydrologische maatregelen in overgangsgebieden gericht op vernatting. Ook versterking ruimtelijke
samenhang Natura2000-gebieden kan een criterium zijn.
Resultaten van LIFE-projecten zijn belang voor de gebiedsgerichte samenwerking. Nederland participeert
in het volgende relevante project en de resultaten zullen worden ingebracht:
·LIFE lP PAF Biodiversity recovery approach for N2000 sites and surroundings, in cooperation with
agricultural and other land users: LIFE 3.0 - LIFE Project Public Page (europa.eu)
Aanvullende financiering
Voor deze interventie is nationale aanvullende financiering a 223.100.000 beschikbaar (zie annex V).
Deze aanvullende financiering zal bij veenweide voor aanvullende maatregelen worden ingezet, zoals
aanpassingen aan het watersysteem in peilvakken in veenweidegebieden. Mogelijk zijn dan andere
begunstigden (waterschappen) in beeld. Dan gaat het om ca. 40 projecten voor ca. 50 mln euro waarvoor
de aanpassingen aan het watersysteem nodig zijn bij de veenweidemaatregelen. Deze aanpassingen aan
het watersysteem zijn bijvoorbeeld extra waterberging en wateropvang of aanpassingen aan peilvakken,
stuwen en inlaten of uitlaten uit peilvakken. Deze aanpassingen aan het watersysteem volgen op de uitrol
van de beheer- en investeringsmaatregelen. De verwachting is dat dit in 2025 begint.
Bij de overgangsgebieden n2000 is een groter aanvullend budget beschikbaar (ca. 173 mln euro). De
verwachting is dat hiermee ca. 60 gebiedsplannen (ca. 12 per jaar) en ca. 45.500 ha verder kan
extensiveren naar 1,5 GVE/ha/bedrijf en extra weidegang of zelfs naar 1 GVE/ha/bedrijf. Deze
aanvullende financiering loopt gelijk op met de EU-middelen daarvoor.
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
Begunstigden zijn samenwerkingsverbanden bestaande uit een of meerdere van de volgende categorieën:
a) landbouwers / groep van landbouwers (bv. Collectieven, maar ook andere samenwerkingen zijn
mogelijk);
b) grondeigenaren;
c) grondgebruikers;

NL

548

NL

d) landbouworganisaties;
e) natuur- en landschapsorganisaties (incl. collectieven/ANV’s);
f) overige natuurlijke en rechtspersonen die bijdragen aan de doelen van het “ingediende gebiedsplan”.
Daarbij kunnen regionale en lokale overheden als rechtspersoon deelnemen aan het
samenwerkingsverband. Zij kunnen echter niet voor de voor subsidie in aanmerking komen voor de
gemaakte uren voor hun faciliterende rol.
Bij de aanvullende financiering van bijvoorbeeld aanpassingen aan het watersysteem zijn wel regionale
overheden, zoals waterschappen, als begunstigden in beeld.
Afstemming is nodig met bestaande en geplande gebiedsprocessen in het kader van Programma
veenweide respectievelijk Programma Natuur.
Om in aanmerking te komen voor subsidie kan een project bestaan uit een limitatief aantal activiteiten en
producten. Deze activiteiten en producten zijn onder te verdelen in twee categorieën.
De eerste categorie bestaat uit projecten gericht op samenwerking: oprichten samenwerkingsverband,
opstellen projectplan en uitvoering project. Voor deze categorie is maximaal 40.000 euro per aanvraag
beschikbaar.
De tweede categorie bestaat uit projecten bestaande uit coördinatie, uitwerking gebiedsplan en
bedrijfsplannen maken, begeleiden van bedrijven, delen van kennis, beheeractiviteiten en/of investeringen
op of aanpalend aan landbouwgrond, zoals waterinfiltratie systemen en peilverhoging die in
samenwerking en samenhang worden uitgevoerd. De niet-grondgebonden samenwerkingskosten inclusief
uitwerking maken, kennis delen, begeleiden en coördineren in de tweede categorie mogen niet meer
bedragen dan 25% van de beheeractiviteiten en investeringen op landbouwgrond.
Subsidiabiliteitsvoorwaarden investeringen en beheer.
Voor investeringen die deel uitmaken van het gebiedsplan gelden de voorwaarden van I.73.1a, I.73.1b,
I.73.2 en I.73.3 (artikel 73 van de Strategisch plan verordening)
Voor beheer dat deel uitmaakt van het gebiedsplan gelden de voorwaarden van I.70.1
Daarnaast wordt waar mogelijk gewerkt met eenheidsprijzen.
Indien meerdere subsidieaanvragen binnen een onderdeel/gebied worden ingediend, worden deze
gerangschikt op basis van de selectiecriteria: met name mate van effectiviteiten efficiëntie.
Er zal sprake zijn nationale tenderopenstellingen. Voor de selectie zal op nationaal niveau een prioritering
plaatsvinden aan de hand van een puntensysteem. Aanvragen worden getoetst op basis van selectiecriteria
die in de vorige paragrafen uitgebreid zijn toegelicht. Op basis van de selectiecriteria worden per aanvraag
punten toegekend. Aanvragen moeten een minimumscore behalen. Aanvragen worden gerangschikt op
basis van het behaalde aantal punten. Honorering vindt plaats op basis van de rangschikking en het
beschikbare plafond.(budget)
maximale looptijd gebiedsplan
De maximale looptijd voor de uitvoering van een gebiedsplan is 7 jaar.
Complementariteit met andere interventies
De maatregelen richten zich vooral op kustvlakteveen en overgangsgebieden N2000 met specifieke
doelgerichte maatregelen. Dit type maatregelen kunnen voor deze gebieden in de andere
samenwerkingsinterventies worden uitgezonderd.
In deze samenwerkingsinterventie wordt gestreefd naar beheermaatregelen op landbouwgrond die niet of

NL

549

NL

nauwelijks voorkomen in de ecoregelingen en het ANLb. Tevens wordt de aanvrager verplicht de
beheermaatregelen te laten registreren door het collectief agrarisch natuurbeheer in hun SCAN-GIS
registratiesysteem, zodat dit eenvoudig gecontroleerd kan worden door RVO. Hiermee wordt dubbele
betaling van de beheermaatregelen voorkomen.
In de monitoring van het programma Veenweide wordt zichtbaar gemaakt waar al grondwaterpeilbuizen
en waterinfiltratiesystemen zijn aangelegd om zo dubbele betaling van investeringen op landbouwgrond te
voorkomen.
De gebieden zijn:
• Veenweidegebieden, kustvlakteveen, veen waarbij het oppervlaktewaterpeil is verlaagd om
landbouw mogelijk te maken. Ligging beneden 1 m boven NAP en onderhevig aan een peilbesluit.
• Landbouwgrond in Natura2000 gebieden, en zones van maximaal 2500 m rond stikstofgevoelige
Natura2000 gebieden..
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
Non-IACS, wanneer beheeractiviteiten worden uitgevoerd vallen deze onder art 70, met de daartoe
behorende IACS-voorwaarden.
Specifieke subsidiabiliteit in verband met de regio’s, voor elke betrokken regio, indien nodig
Non-IACS, wanneer beheeractiviteiten worden uitgevoerd vallen deze onder art 70, met de daartoe
behorende IACS-voorwaarden. ..
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Steunvorm
Subsidie
Financieringsinstrument
Soort betaling
vergoeding van subsidiabele kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt door een begunstigde
eenheidskosten
vast bedrag
forfaitaire financiering
Basis voor de vaststelling
Ja, gesubsidieerd worden alleen activiteiten die boven de baseline komen.
Voorbereiding
Op basis van historische gegevens uit openstellingen binnen het POP3 programma voor de oprichting
samenwerkingsverbanden voor Innovatie en LEADER, bedraagt de steun voor het vormen van het
samenwerkingsverband en het opstellen van een gebiedsplan maximaal 40.000 euro per plan.
Uitvoering
De hoogte van het bedrag is afhankelijk van de activiteiten en de begroting. De subsidie wordt bepaald op
basis van het type activiteit zoals beschreven in artikel 77 van de Strategische planverordening.
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
Voorbereiding

NL

550

NL

De steun voor het vormen van het samenwerkingsverband en het opstellen van een gebiedsplan bedraagt
maximaal 40.000 euro per plan.
Uitvoering
Het gemiddelde bedrag per gebiedsplan is naar verwachting van € 2.300.000,- voor de periode van 2023 –
2027. Bevoorschotting tot maximaal 50% van de aanvraag is mogelijk.
Aanvullende toelichting
Er zijn in Nederland 40 agrarische collectieven actief. Verwachting is dat 75% daarvan gebruik zal maken
van deze interventie. Daarnaast is de verwachting dat er 25 gebiedsplannen onder deze interventie zullen
worden opgesteld en dat 20 daarvan ook in de periode tot 2027 in uitvoering zullen gaan. Totaal is de
verwachting dat er 34 gebiedsplannen uitgevoerd gaan worden.
Alle aanvragen worden beoordeeld door een adviescommissie op basis van vooraf gedefinieerde
selectiecriteria. Aanvragen worden vervolgens gerangschikt op basis van scores. Verlening is afhankelijk
van de hoogte van de score en het beschikbare budget.
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Vermeding van steunactiviteiten die buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU vallen
Omdat in het samenwerkingsverband ook niet-agrariers mee kunnen doen. In principe zijn de
hoofdmaatregelen op percelen landbouwgrond, maar de niet-grondgebonden samenwerkingskosten (zoals
uitwerking maken, kennis delen, bedrijfsbegeleiding, coordinatie) kunnen door andere partijen worden
uitgevoerd, zoals partners in het samenwerkingsverband.
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
n.v.t.
10 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 11 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
Vergoedingen die betrekking hebben op grondgebonden subsidies wordt de systematiek van
inkomensderving, daadwerkelijk gemaakte kosten en transactiekosten gevolgd op basis van
wetenschappelijke studie Technisch Economische Werkgroep. Waar mogelijk worden voor nietproductieve investeringen en samenwerking gewerkt met eenheidsprijzen, op basis van evaluatie van
vergoedingen die zijn gebruikt tijdens de POP3-periode. Bij grotere projecten kan bij investeringen ook
gebruik worden gemaakt van verantwoording op basis van offerte en daadwerkelijk gemaakte kosten.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen
die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen
17 en 103

NL

Toepasselijk
tarief

551

100,00%

Minimumtarief Maximumtarief
20,00%

100,00%

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

Regio(‘s) Resultaatindicator(en) Is het eenheidsbedrag gebaseerd
op overgedragen onkosten?

I.77.5.E.01 - Samenwerking veenweidegebieden
en Natura 2000 - Gebiedsplannen opstellen

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

NL;

R.1; R.27; R.28

Nee

I.77.5.E.02 - Samenwerking veenweidegebieden
en Natura 2000 - Overgangsgebieden beheer

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

NL;

R.1; R.20; R.28; R.31

Nee

I.77.5.E.03 - Samenwerking veenweidegebieden
en Natura 2000 - Veenweide watersysteem

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

NL;

R.1; R.27; R.28

Nee

I.77.5.E.04 - Samenwerking veenweidegebieden
en Natura 2000 - Veenweide investeringen

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

NL;

R.1; R.14; R.28

Nee

I.77.5.E.05 - Samenwerking veenweidegebieden
en Natura 2000 - Veenweide aanloop beheer

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

NL;

R.1; R.14; R.28

Nee

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.77.5.E.01 - Samenwerking veenweidegebieden en Natura 2000 - Gebiedsplannen opstellen
Er is gekozen voor een opbouw van budget en projecten omdat bij de Natura 2000 onderdelen, de gebiedsprocessen nog moeten starten, die de basis vormen
voor uitgaven in investering en beheer. Bij de Veenweide-projecten is het gebiedsproces in de afrondingsfase, en kan dus eerder worden gestart.
R.27: Het betreft hier aantal projecten met een projectomvang van gemiddeld 2,5mln (EU en nat. cofin.). Aanname is dat deze projecten zijn te vergelijken
met de projecten Niet Productieve Investeringen in POP3. Ervaringscijfers geven aan er hier sprake is van een gemiddelde projectomvang van ca 2 mln (EU
en nat. cofin.). Streefwaarde genoemd in de fiche die volgt uit financiële allocatie van 2,5 mlijoen lijkt realistisch.
Daarnaast is er voorbereiding gebiedsplannen of starten samenwerking mogelijk voor max. 40.000 euro per aanvraag. Ingeschat wordt dat er ca. 40
aanvragen worden gehonoreerd (8 per jaar gedurende 5 jaar) uit de EU-middelen en 60 aanvragen (12 per jaar gedurende 5 jaar) uit de nationale aanvullende
middelen.
Daarnaast zijn de aanvullende middelen voor veenweide ingeschat op ca. 40 projecten c.q. acties van gemiddelde 1,25 mln euro per project voor totaal 50
mln euro nationale middelen.
R14: De genoemde hectares zijn afgeleid uit het ingeschatte gemiddelde bedrag per hectare, zowel voor investeringen als beheermaatregelen. De
streefwaarde van deze indicator is ca. 15.000 ha, waarvan gemiddeld 3.000 ha per jaar. Dit komt alleen uit de EU-middelen (ca. 116 mln euro).
R20 en R31: De genoemde hectares zijn afgeleid uit het ingeschatte gemiddelde bedrag per hectare. Voor de beheermaatregelen is de streefwaarde ca. 15.000
ha, waarvan gemiddeld 3.000 ha per jaar vanuit de EU-middelen van ca. 56 mln euro. Tevens is vanuit de nationale middelen van 173 mln euro de
streefwaarde ca. 45.500 ha, waarvan gemiddeld 9.000 ha per jaar. Totaal dus een streefwaarde van ca. 60.500 ha.
I.77.5.E.02 - Samenwerking veenweidegebieden en Natura 2000 - Overgangsgebieden beheer

NL

552

NL

Er is gekozen voor een opbouw van budget en projecten omdat bij de Natura 2000 onderdelen, de gebiedsprocessen nog moeten starten, die de basis vormen
voor uitgaven in investering en beheer.
Bij de Veenweide-projecten is het gebiedsproces in de afrondingsfase, en kan dus eerder worden gestart.
R20 en R31: De genoemde hectares zijn afgeleid uit het ingeschatte gemiddelde bedrag per hectare. Voor de beheermaatregelen is de streefwaarde ca. 15.000
ha, waarvan gemiddeld 3.000 ha per jaar vanuit de EU-middelen van ca. 56 mln euro. Tevens is vanuit de nationale middelen van 173 mln euro de
streefwaarde ca. 45.500 ha, waarvan gemiddeld 9.000 ha per jaar. Totaal dus een streefwaarde van ca. 60.500 ha.
I.77.5.E.03 - Samenwerking veenweidegebieden en Natura 2000 - Veenweide watersysteem
Er is gekozen voor een opbouw van budget en projecten omdat bij de Natura 2000 onderdelen, de gebiedsprocessen nog moeten starten, die de basis vormen
voor uitgaven in investering en beheer.
Bij de Veenweide-projecten is het gebiedsproces in de afrondingsfase, en kan dus eerder worden gestart.
R.27: Het betreft hier aantal projecten met een projectomvang van gemiddeld 2,5mln (EU en nat. cofin.). Aanname is dat deze projecten zijn te vergelijken
met de projecten Niet Productieve Investeringen in POP3. Ervaringscijfers geven aan er hier sprake is van een gemiddelde projectomvang van ca 2 mln (EU
en nat. cofin.). Streefwaarde genoemd in de fiche die volgt uit financiële allocatie van 2,5 mlijoen lijkt realistisch.
Daarnaast is er voorbereiding gebiedsplannen of starten samenwerking mogelijk voor max. 40.000 euro per aanvraag. Ingeschat wordt dat er ca. 40
aanvragen worden gehonoreerd (8 per jaar gedurende 5 jaar) uit de EU-middelen en 60 aanvragen (12 per jaar gedurende 5 jaar) uit de nationale aanvullende
middelen.
Daarnaast zijn de aanvullende middelen voor veenweide ingeschat op ca. 40 projecten c.q. acties van gemiddelde 1,25 mln euro per project voor totaal 50
mln euro nationale middelen.
I.77.5.E.04 - Samenwerking veenweidegebieden en Natura 2000 - Veenweide investeringen
Er is gekozen voor een opbouw van budget en projecten omdat bij de Natura 2000 onderdelen, de gebiedsprocessen nog moeten starten, die de basis vormen
voor uitgaven in investering en beheer.
Bij de Veenweide-projecten is het gebiedsproces in de afrondingsfase, en kan dus eerder worden gestart.
R14: De genoemde hectares zijn afgeleid uit het ingeschatte gemiddelde bedrag per hectare, zowel voor investeringen als beheermaatregelen.
[[ ...
De streefwaarde van deze indicator is ca. 15.000 ha, waarvan gemiddeld 3.000 ha per jaar. Dit komt alleen uit de EU-middelen (ca. 116 mln euro).
]]
((
R20 en R31: De genoemde hectares zijn afgeleid uit het ingeschatte gemiddelde bedrag per hectare. Voor de beheermaatregelen is de streefwaarde ca. 15.000
ha, waarvan gemiddeld 3.000 ha per jaar vanuit de EU-middelen van ca. 56 mln euro. Tevens is vanuit de nationale middelen van 173 mln euro de

NL

553

NL

streefwaarde ca. 45.500 ha, waarvan gemiddeld 9.000 ha per jaar. Totaal dus een streefwaarde van ca. 60.500 ha.
))
I.77.5.E.05 - Samenwerking veenweidegebieden en Natura 2000 - Veenweide aanloop beheer
Er is gekozen voor een opbouw van budget en projecten omdat bij de Natura 2000 onderdelen, de gebiedsprocessen nog moeten starten, die de basis vormen
voor uitgaven in investering en beheer.
Bij de Veenweide-projecten is het gebiedsproces in de afrondingsfase, en kan dus eerder worden gestart.
De oppervlakte veenweidegebieden onder beheer neemt lineair toe.
Het budget voor het jaarlijkse toenemende beheer wordt gelijkelijk verdeeld over beheer Overgangsgebied Natura 2000 en over beheer Veenweidegebied.
R14: De genoemde hectares zijn afgeleid uit het ingeschatte gemiddelde bedrag per hectare. zowel voor investeringen als beheermaatregelen.

[[ ...
De streefwaarde van deze indicator is ca. 15.000 ha, waarvan gemiddeld 3.000 ha per jaar. Dit komt alleen uit de EU-middelen (ca. 116 mln euro).
]]
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output
Gepland eenheidsbedrag

Begrotingsjaar

2023 2024

I.77.5.E.01 - Samenwerking
veenweidegebieden en Natura 2000 Gebiedsplannen opstellen (Subsidie Gemiddeld)

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)

I.77.5.E.04 - Samenwerking
veenweidegebieden en Natura 2000 -

NL

2027

2028

2029

40.000,00

40.000,00

40.000,00

40.000,00

40.000,00

8,00

8,00

8,00

8,00

8,00

625.000,00

625.000,00

625.000,00

625.000,00

625.000,00

6,00

12,00

18,00

24,00

30,00

Totaal 2023 2029

40,00

Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)

I.77.5.E.03 - Samenwerking
veenweidegebieden en Natura 2000 Veenweide watersysteem (Subsidie Gemiddeld)

2026

Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)

I.77.5.E.02 - Samenwerking
veenweidegebieden en Natura 2000 Overgangsgebieden beheer (Subsidie Gemiddeld)

2025

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)

1.250.000,00 1.250.000,00 1.250.000,00 1.250.000,00 1.250.000,00

Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)

2.000.000,00 2.000.000,00 2.000.000,00 2.000.000,00 2.000.000,00

554

0,00

0,00

NL

0,00

0,00

0,00

90,00

0,00

Veenweide investeringen (Subsidie Gemiddeld)
I.77.5.E.05 - Samenwerking
veenweidegebieden en Natura 2000 Veenweide aanloop beheer (Subsidie Gemiddeld)

Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)
Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
uitgaven in EUR)

6,00

6,00

6,00

6,00

625.000,00

625.000,00

625.000,00

625.000,00

625.000,00

6,00

12,00

18,00

24,00

30,00

90,00

26,00

38,00

50,00

62,00

74,00 0,00

250,00

O.1 (eenheid: Projecten)

0,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)

0,00 19.820.000,00 27.320.000,00 34.820.000,00 42.320.000,00 49.820.000,00 0,00 174.100.000,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Unie-bijdrage in EUR)

0,00 19.820.000,00 27.320.000,00 34.820.000,00 42.320.000,00 49.820.000,00 0,00 174.100.000,00

Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van de Unie
in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (van
toepassing op artikel 95, lid 1, in het kader
van de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

30,00

Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)

TOTAAL

6,00

555

NL

KNOW(78) - Uitwisseling van kennis en verspreiding van informatie

I.78 - Kennisverspreiding en informatie
Interventiecode (lidstaat)
Naam interventie
Soort interventie
Gemeenschappelijke outputindicator
Draagt bij tot de ringfencing vereiste voor/in verband met

I.78
Kennisverspreiding en informatie
KNOW(78) - Uitwisseling van kennis en verspreiding van
informatie
O.33. Aantal ondersteunde opleidings-, advies- en
bewustmakingsacties of -eenheden
Generatievernieuwing: Nee
Milieu: Nee
Kortingstelsel ecoregeling:
LEADER: Nee

1 Territoriaal toepassingsgebied en, indien relevant, regionale dimensie
Territoriaal toepassingsgebied: Nationaal
Code
NL

Beschrijving
Nederland

Beschrijving van het territoriaal toepassingsgebied
Heel Nederland. Deze interventie is bedoeld voor landelijke en provinciale openstellingen. De
openstellingen zijn gericht op projectfinanciering en demonstratiebedrijven. De provinciale regelingen
zijn over het algemeen meer gericht op de mogelijkheden voor regionale groepen van landbouwers om
gezamenlijk kennis te vergaren en uit te wisselen en met meer ruimte voor specifiek regionale
uitdagingen.
Er zal in de uitvoering ruim aandacht zijn voor goede afstemming tussen de landelijke en provinciale
openstellingen om dubbelingen en verwarring bij de doelgroep te voorkomen.
2 Gerelateerde specifieke doelstellingen, horizontale doelstelling en relevante sectorale doelstellingen
Code + beschrijving SPECIFIEKE GLB-DOELSTELLING Aanbevolen specifieke GLB-doelstellingen voor dit type
interventie zijn vet gedrukt
XCO Horizontale doelstelling: de sector moderniseren door kennis, innovatie en digitalisering in de landbouw en in
plattelandsgebieden te stimuleren en te delen, en het benutten daarvan bevorderen

3 Via de interventie aangepakte behoefte(n)
Prioritering op het niveau
Aangepakt in strategisch
van het strategisch GLB-plan GLB-plan

Code

Beschrijving

N.31

Goed functionerend Agrarisch
Categorie 1
Kennis en Innovatie Systeem

Ja

4 Resultaatindicator(en)
Code + beschrijving RESULTAATINDICATOREN Aanbevolen resultaatindicatoren voor de geselecteerde specifieke GLBdoelstellingen van deze interventie zijn vet gedrukt
R.1 Aantal personen dat van advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) die door het GLB worden ondersteund profiteert om betere duurzame economische, sociale,
milieu- en klimaatprestaties en prestaties op het gebied van hulpbronnenefficiëntie te leveren
R.2 Aantal adviseurs waarvoor steun wordt ontvangen en die in de kennis- en innovatiesystemen voor de landbouw (AKIS)
moeten worden geïntegreerd
R.28 Aantal personen dat van advies, opleiding, kennisuitwisseling of deelname aan operationele groepen van het Europees
innovatiepartnerschap (EIP) met steun van het GLB profiteert om betere milieu- of klimaatgerelateerde prestaties te leveren

5 Specifiek ontwerp, vereisten en subsidiabiliteitsvoorwaarden van de interventie
Beschrijf de specifieke doelstellingen en de inhoud van de interventie, inclusief specifieke gerichtheid,
selectiebeginselen, verband met relevante regelgeving en met andere interventies/maatregelenpakketten in
het kader van beide pijlers en andere relevante informatie.
Doelen
Uit de SWOT- en behoefteanalyse komt de noodzaak naar voren om het AKIS-systeem te verbeteren. Zo
legt bijvoorbeeld het ministerie van LNV, in het programma "innovatie op het boerenerf" al de nadruk op

NL

556

NL

het verbeteren van de doorstroming van kennis en innovatie naar het boerenerf. Ook op provinciaal niveau
wordt ingezet op de bevordering van kennisdoorstroming. Er is behoefte aan private (onpartijdige)
adviesorganisaties met een duidelijke rol in de interactieve verspreiding van kennis. Ook is er behoefte
aan meer en betere onderlinge contacten tussen adviseurs en tussen adviseurs, onderzoek, onderwijs en
overheid. Daarnaast is er behoefte aan een verbetering van de afstemming van de activiteiten van de
verschillende actoren in AKIS via het GLB-netwerk (zie hoofdstuk 8).
Nederland heeft een adviessysteem dat bestaat uit private partijen. Dit in tegenstelling tot veel andere
lidstaten. In artikel 15 van de NSP verordening (VO 2021/2115) wordt de ruimte gegeven om aan de
voorwaarde van een onpartijdig adviessysteem te voldoen met private adviesdiensten. Deze interventie is
er op gericht om private partijen in te zetten om met gerichte kennis via projecten, bij te dragen aan de
doelen van het GLB. Uitdrukkelijk inclusief de doelen genoemd in artikel 15 (2,3,4). in Hoofdstuk 8
wordt dit systeem met private adviseurs verduidelijkt. De adviseurs die deelnemen aan de
interventiemaatregel 78 zullen voldoen (comply) aan de eisen gesteld in artikel 15. Ook kunnen vouchers
gebruikt worden bij het opzetten van operationele groepen zoals bedoelt in art. 77.1.
Deze interventie richt zich door de aard ervan op meerdere specifieke GLB-doelen en de daarvan
afgeleide behoeften die in het NSP prioriteit verdienen. Binnen deze kaders wordt aandacht gegeven aan
biologische landbouw, agroforestry, dierenwelzijn, deelname van jonge landbouwers en het versterken
van vrouwelijk agrarisch ondernemerschap.
Onderbouwing
De transitie van de landbouw naar een duurzamere variant voltrekt zich niet vanzelf. Om de doelen te
bereiken zoals aangegeven in de Green Deal en voor de landbouw nader vertaald in de strategieën
Farm2Fork en Biodiversiteit, moet deze transitie worden gestimuleerd en gefaciliteerd. Uiteindelijk staat
of valt dat met de beslissingen die aan de keukentafel genomen worden. Deze interventiemaatregel
voorziet in de behoefte om via kennisverspreiding en informatie ondernemers te ondersteunen in deze
transitie. Hiervoor moeten de adviezen wel integraal zijn (meerdere onderwerpen in hun samenhang
beschouwend) en toegespitst op de specifieke omstandigheden van het landbouwbedrijf.
Agrarische ondernemers leren op verschillende manieren. In deze interventie wordt maatwerk per
doelgroep nagestreefd om zo de effectiviteit zo groot mogelijk te maken.
Steun en voorwaarden
Via deze interventie worden ondernemers op verschillende manieren ondersteund:
Vouchers
a) Vouchers voor bedrijfsadvies (landelijke openstelling): een agrarische ondernemer kan een voucher
aanvragen voor advies gericht op de eigen bedrijfsspecifieke situatie.
b1) Vouchers voor cursussen (landelijk): landbouwers kunnen gebruik maken van een voucher voor het
volgen van specifiek georganiseerde cursussen om hun kennis te vergroten mits die aantoonbaar bijdragen
aan de doelstellingen van het GLB. Dit volgt de systematiek van adviesvouchers.
b2) Voucher voor opleidingen van adviseurs: alle adviseurs kunnen gebruik maken van deze voucher om
een specifieke georganiseerde opleiding te volgen om hun voorlichtings- en adviesbekwaamheden te
verbeteren.
c) Vouchers voor bedrijfsplannen: landbouwers kunnen met behulp van een voucher een bedrijfsplan
(voor een bedrijfsontwikkeling dat kan bijdragen aan de GLB doelen) laten opstellen door een
onafhankelijke erkende bedrijfsadviseur uit het BAS-register. Dit geldt met name voor nieuwe
landbouwers en ondernemers die willen omschakelen naar biologische landbouw. Dit volgt dezelfde
procedure als bij de adviesvouchers.
Voor de vouchers wordt in de openstelling een vast bedrag beschikbaar gesteld en vanwege de omvang
(gemiddeld € 1750,-) valt dit onder RUS-variant 1. Er wordt gebruik gemaakt van Vereenvoudigde

NL

557

NL

Kostenopties (VKO's) met nader in te vullen systematiek voor het bepalen van de vereenvoudigde kosten.
Bovenstaande subsidiabele kosten kunnen nog nader worden gespecificeerd in de Regeling Europese EZK
en LNV subsidies (REES) en provinciale verordeningen en openstellingsbesluiten. Voor nadere
informatie over RUS/USK wordt verwezen naar hoofdstuk 3.9 en hoofdstuk 7.3.1.1.5.
Projecten
a) Projecten voor groepen (zowel landelijk als provinciaal): een kennisaanbieder kan steun aanvragen voor
de uitvoering van trainingen, workshops, coaching, voorlichtingsacties en demonstratieactiviteiten ten
behoeve van landbouwers die samen hun bedrijf verduurzamen en toekomstbestendig maken. Dit kan in
samenwerkingsverbanden die ook wel praktijknetwerken of lerende netwerken worden genoemd. De
thema’s waar deze projectfinanciering betrekking op heeft worden bepaald vanuit het GLB (zie hoofdstuk
2) en de nationale en provinciale beleidsagenda’s. De aanvraag gebeurt bij de uitvoeringsorganisatie. Is
het onderwerp en of de doelgroep sterk regionaal gericht, dan zal een provinciale aanvraag meer voor de
hand liggen. In alle andere gevallen kan een beroep worden gedaan op de landelijke regeling. De
projectaanvragen worden beoordeeld door een onafhankelijk commissie en gerangschikt op basis van
vooraf beschreven criteria.
b) Projecten voor demonstratiebedrijven (zowel landelijk als provinciaal): landbouwers kunnen een
aanvraag indienen voor demonstratieprojecten op een landbouwbedrijf. Dit volgt de systematiek van
projectsubsidies. De aanvrager kan een onderneming of een landbouwonderneming zijn. Als de aanvrager
een landbouwonderneming is, dient zij een aanvraag in voor een demonstratieproject waarin de
landbouwonderneming zelf demonstratiebedrijf is en ook zelf als aanbieder van de kennisoverdracht of
voorlichting fungeert. Als de aanvrager een onderneming (niet-zijnde een landbouwonderneming) is dan
dient deze aanvraag in voor demonstratieactiviteiten op een of meer landbouwbedrijven.
De projectaanvragen worden beoordeeld door een onafhankelijk commissie en gerangschikt op basis van
de vooraf beschreven criteria.
Voor de projecten geldt dat de subsidie, binnen de begrenzing van de openstelling, wordt bepaald door de
subsidiabele activiteiten in de projectbegroting met een subsidiepercentage van 80%, demonstratie
bedrijven hebben een subsidie percentage van 100%. Vanwege de beoogde subsidieomvang (gemiddeld
200.000,- euro) dit valt onder RUS-variant 3.
Er wordt gebruik gemaakt van Vereenvoudigde Kostenopties (VKO's) met nader in te vullen systematiek
voor het bepalen van de vereenvoudigde kosten.
Bovenstaande subsidiabele kosten kunnen nog nader worden gespecificeerd in de Regeling Europese EZK
en LNV subsidies (REES) en provinciale verordeningen en openstellingsbesluiten.
Complementariteit met andere interventies
Groepen ondernemers kunnen ook gebruik maken van de samenwerkingsinterventie (art. 71), als het
project gericht is op innovatie en er meer dan alleen kennisoverdracht is het aan te raden om gebruik te
maken van art. 71 (EIP).
Definieer in aanmerking komende begunstigden en, indien relevant, de specifieke subsidiabiliteitscriteria
in verband met de begunstigde en het areaal
• Voor vouchers ten behoeve van bedrijfsadvies geldt dat deze alleen aangevraagd kunnen worden
door landbouwers en dat zij deze alleen kunnen gebruiken voor advies van erkende adviseurs.
Deze laatste zijn adviseurs die in het zogenaamde Bedrijfsadviseringssysteem (BAS-register) van
de Vereniging Agrarische Bedrijfsadviseurs (VAB) staan. De selectie voor vouchers is op basis
van eerste aanmelding, indien het budget onvoldoende is ten aanzien van het aantal aanvragen.
• Ook voor vouchers ten behoeve van bedrijfsplannen geldt dat deze alleen aangevraagd kunnen
worden door landbouwers en dat zij deze alleen kunnen gebruiken voor advies van erkende
adviseurs, maar dan voor het maken van een bedrijfsplan.
• Voor vouchers ten behoeve van specifiek voor het GLB ingerichte opleidingen geldt dat deze

NL

558

NL

aangevraagd kunnen worden door alle adviseurs voor het volgen van deze opleidingen om hun
voorlichtings- en adviesbekwaamheden te vergroten.
• Vouchers voor specifiek ingestelde cursussen die bijdragen aan de doelstellingen van het GLB
kunnen aangevraagd worden door landbouwers.
• Voor projectsteun voor kennisverspreiding en kennisdeling ten behoeve van
samenwerkingsverbanden van landbouwers gelden de volgende voorwaarden om in aanmerking te
komen voor subsidie:
a) De aanvraag wordt gedaan door diegenen die de kennisoverdracht verstrekt en faciliteert aan
landbouwers.. In geval van een consortium van projectuitvoerders dient de penvoerder de aanvraag in;
b) De projectuitvoerders dienen aantoonbaar voldoende gekwalificeerd en regelmatig getraind te zijn, en
de middelen te hebben (zoals demonstratiefaciliteiten) om de projectactiviteiten succesvol uit te kunnen
voeren.
c) De aanvraag bevat een projectplan waaruit blijkt dat aan de voorwaarden wordt voldaan om voor
subsidie in aanmerking te komen, zoals de doelen, activiteiten, begroting, verwachte impact en dekkende
financiering.
• Voor projectsteun ten behoeve van demonstratiebedrijven (zowel landelijk als provinciaal) geldt
dat de landbouwer(s) of adviesorganisatie een aanvraag indien(t)(en) voor demonstratieactiviteiten
op een landbouwbedrijf. Dit volgt de systematiek van projectfinanciering (tender met
adviescommissie). Demonstratiebedrijven kunnen 100% vergoeding krijgen.
De aanvrager kan een onderneming of een landbouwonderneming zijn. Als de aanvrager een
landbouwonderneming is, dient zij een aanvraag in voor een demonstratieproject waarin de
landbouwonderneming zelf demonstratiebedrijf is en ook zelf als aanbieder van de kennisoverdracht of
voorlichting fungeert.
Voor alle projectsubsidies geldt dat er gebruik wordt gemaakt van tenderopenstellingen. Bij de selectie
van de aanvragen wordt gewerkt met een onafhankelijke en deskundige adviescommissie die mede op
basis van bovenstaande criteria een selectie en rangschikking maken van de aanvragen die voor subsidie
in aanmerking kunnen komen. Wanneer het subsidieplafond wordt overschreden worden de aanvragen
met de hoogste rangschikking het eerst gekozen, totdat het budget is overschreden.
Er wordt aangesloten bij RUS/USK op niveau 1 voor de vouchers en RUS/USK niveau 2 of 3 voor de
projecten.
Definieer in aanmerking komend type steun (niet-GBCS) of toezeggingen (GBCS) en andere
verplichtingen
De steun wordt verstrekt in de vorm van een subsidie, non-IACS.
6 Identificatie van relevante basislijnelementen
(relevante GLMC, uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en andere bij nationale en
Uniewetgeving verplichte vereisten), indien van toepassing, beschrijving van de specifieke relevante
verplichtingen op grond van de RBE’s en verklaring van de wijze waarop het engagement verder gaat dan
de verplichte vereisten (als vermeld in artikel 28, lid 5, artikel 70, lid 3, en artikel 72, lid 5)
n.v.t.
7 Vorm van de steun/steunpercentage/bedragen/berekeningsmethoden
Steunvorm
Subsidie
Financieringsinstrument
Soort betaling
vergoeding van subsidiabele kosten die daadwerkelijk zijn gemaakt door een begunstigde
eenheidskosten
vast bedrag
forfaitaire financiering

NL

559

NL

Basis voor de vaststelling
Het subsidiepercentage bedraagt 80% van de subsidiabele kosten, met een gemiddeld bedrag van:
• € 1.750,- voor vouchers;
• € 150.000,- voor projectsteun.
Steunspectrum op het niveau van de begunstigde
Het subsidiepercentage bedraagt 80% van de subsidiabele kosten, met een gemiddeld bedrag van:
• € 1.750,- voor vouchers;
• € 150.000,- voor projectsteun.
Aanvullende toelichting
Voor projectsteun is het gemiddelde bedrag op basis van ervaringen met dergelijke projecten in POP3
vastgesteld.
Het gemiddelde bedrag voor de vouchers is vastgesteld op basis van ervaringen met dergelijke vouchers in
de subsidieregeling om te leren over duurzame landbouw (SABE).
• In het geval van investeringen komen de uitgaven zoals omschreven in artikel 45 lid 3 van de
Verordening (EU) Br. 1305/2013 niet voor subsidie in aanmerking;
• Kosten zoals omschreven in artikel 67 lid 2 van Verordening (EU) Nr. 2021/1060;
• BTW komt niet voor subsidie in aanmerking tenzij de begunstigde kan aantonen dat BTW niet
terug vorderbaar is via een bepaalde regeling.
Kosten voor demonstratie bedrijven worden voor 100% vergoed..
8 Informatie in verband met staatssteunbeoordeling
De interventie valt buiten het toepassingsgebied van artikel 42 VWEU en is afhankelijk van
staatssteunbeoordeling:
Ja
Nee
Gemengd
Type staatssteuninstrument dat wordt gebruikt voor de goedkeuring van de steun:
Kennisgeving
AGVV
GVOL
de-minimis
9 Aanvullende vragen/informatie specifiek voor het type interventie
n.v.t.
10 Naleving van de WTO-regels
Groene doos
Punt 2 van bijlage 2 WTO
Verklaring of en hoe de interventie voldoet aan de relevante bepalingen van bijlage 2 bij de WTOovereenkomst inzake de landbouw zoals omschreven in artikel 10 van de verordening en in bijlage II bij
de verordening (groene doos)
De interventie is gericht op onderdelen (c) training services en (d) extension and advisory services van
punt 2 van bijlage 2 WTO.
De interventie bevat geen rechtstreekste betalingen aan producenten of verwerkers van
landbouwproducten.
De interventie voldoet aan punt 1 van bijlage 2 WTO, de subsidie wordt verstrekt zonder tussenkomst van
de consument en leidt niet tot prijsondersteuning aan producenten.
11 Op deze interventie toepasselijk(e) bijdragepercentage(s)
Regio

Artikel

NL Nederland

91(2)(d) - Andere regio’s

NL

Toepasselijk
tarief
43,00%

560

Minimumtarief Maximumtarief
20,00%

43,00%

NL

Regio

Artikel

NL Nederland

91(3)(c) - Verrichtingen die worden gefinancierd met middelen
die naar het Elfpo zijn overgeheveld op grond van de artikelen
17 en 103

NL

Toepasselijk
tarief

561

100,00%

Minimumtarief Maximumtarief
20,00%

100,00%

NL

12 Geplande eenheidsbedragen - Definitie
Regio(‘s) Resultaatindicator(en) Is het eenheidsbedrag gebaseerd op
overgedragen onkosten?

Gepland eenheidsbedrag

Soort
ondersteuning

Bijdragepercentage(s) Type gepland
eenheidsbedrag

I.78.E.01 - Kennisverspreiding en
informatie - Vouchers

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

R.1; R.2; R.28

Nee

I.78.E.02 - Kennisverspreiding en
informatie - Projecten

Subsidie

91(3)(c)-NL-100,00% Gemiddeld

R.1; R.2; R.28

Nee

Toelichting en motivering in verband met de waarde van het eenheidsbedrag
I.78.E.01 - Kennisverspreiding en informatie - Vouchers
Het subsidiepercentage bedraagt 80% van de subsidiabele kosten, met een gemiddeld bedrag van:
• € 1.500,- voor vouchers;
• € 200.000,- voor projectsteun.
Deze bedragen zijn gebaseerd op ervaringen tijdens de POP3-periode (projectsteun respectievelijk ervaringen met dergelijke vouchers in nationale
subsidieregelingen (vouchers).
R1: Uitgaan van landbouwbedrijven en niet van individuele landbouwers. Anders wordt het lastig onderscheid maken tussen openstelling met vouchers en
openstellingen met bedrijven die die onderdeel uitmaken van adviesproject. Uitgaan van bedrijven is ook duidelijker dan het tellen van deelnemers omdat
bedrijven vaak meerdere eigenaren hebben (maatschappen e.d.). Uitgegaan wordt dat alle bedrijven die een directe betaling ontvangen uiteindelijk op enige
manier participeren in een kennisdelingproject, hetzij via een adviseur, hetzij dmv een voucher
R2: AKIS
I.78.E.02 - Kennisverspreiding en informatie - Projecten
Het subsidiepercentage bedraagt 80% van de subsidiabele kosten, met een gemiddeld bedrag van:
• € 200.000,- voor projectsteun.
Deze bedragen zijn gebaseerd op ervaringen tijdens de POP3-periode (projectsteun respectievelijk ervaringen met dergelijke vouchers in nationale
subsidieregelingen (vouchers).
R1: Uitgaan van landbouwbedrijven en niet van individuele landbouwers. Anders wordt het lastig onderscheid maken tussen openstelling met vouchers en
openstellingen met bedrijven die die onderdeel uitmaken van adviesproject. Uitgaan van het aantal bedrijven is ook duidelijker dan het tellen van deelnemers
omdat bedrijven vaak meerdere eigenaren hebben (maatschappen e.d.). Uitgegaan wordt dat alle bedrijven die een directe betaling ontvangen uiteindelijk op
enige manier participeren in een kennisdelingproject, hetzij via een adviseur, hetzij dmv een voucher
R2: AKIS
13 Geplande eenheidsbedragen - Financiële tabel met output

NL

562

NL

Gepland eenheidsbedrag

Begrotingsjaar

2023

I.78.E.01 - Kennisverspreiding en informatie Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
- Vouchers (Subsidie - Gemiddeld)
uitgaven in EUR)

2024

2025

2026

2027

2028

2029

0,00

1.750,00

1.750,00

1.750,00

1.750,00

1.750,00 0,00

0,00

6.550,00

2.170,00

830,00

2.005,00

3.100,00 0,00

150.000,00 150.000,00 150.000,00 150.000,00

150.000,00 0,00

Totaal 2023 2029

Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
O.33 (eenheid: Concrete acties)
I.78.E.02 - Kennisverspreiding en informatie Gepland eenheidsbedrag (Totale publieke
- Projecten (Subsidie - Gemiddeld)
uitgaven in EUR)

0,00

14.655,00

Maximumbedrag voor het geplande
eenheidsbedrag (EUR)
TOTAAL

O.33 (eenheid: Concrete acties)

0,00

71,00

37,00

26,00

36,00

44,00 0,00

214,00

O.33 (eenheid: Concrete acties)

0,00

6.621,00

2.207,00

856,00

2.041,00

3.144,00 0,00

14.869,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor financieringsinstrument
(Totale overheidsuitgaven in EUR)

0,00 22.112.500,00 9.347.500,00 5.352.500,00 8.908.750,00 12.025.000,00 0,00 57.746.250,00
0,00 13.965.775,00 7.637.500,00 3.642.500,00 7.198.750,00 10.315.000,00 0,00 42.759.525,00

Waarvan voor financieringsinstrument
(Bijdrage van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)

542.500,00 542.500,00

1.085.000,00

Waarvan overdracht (Bijdrage van de Unie
in EUR)
Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken (van
toepassing op artikel 95, lid 1, in het kader
van de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)

542.500,00 542.500,00

1.085.000,00

Waarvan nodig om de minimale financiële
toewijzing van Bijlage XII te bereiken
(Bijdrage van de Unie in EUR)

NL

563

NL

NL

564

NL

6 Financieel plan
6.1 Overzichtstabel
Begrotingsjaar
(Directe betalingen (Aanvraagjaar N=Begrotingsjaar N+1))
1 Initiële toewijzingen directe betalingen (Initieel bijlage V)
2 Katoen (Bijlage VIII)
3 Initiële toewijzingen directe betalingen, met uitzondering van katoen
(Initieel bijlage IX)
4 Gekoppelde inkomenssteun (artikel 96)
5 Totaal bedrag overdracht naar het Elfpo (flexibiliteit + verlaging)
Resulterend bedrag
6 Total flexibility — Article 103(1)(a) — amount
7 If above 25%: of which for the environmental and climate-related
objectives (Article 103(2)(a)) — amount
8 If above 25%: of which for the installation of young farmers (Article
103(2)(b)) — amount
9 Totaal flexibiliteitspercentage
10 Overdacht naar Elfpo van de geraamde opbrengst van de verlaging,
indien van toepassing (artikel 17, lid 5)
11 Transfer to types of interventions in other sectors (Article 88(6)) —
amount
12 Transfer to types of interventions in other sectors (Article 88(6)) —
percentage
13 Transferred from EAFRD: amount (Article 103(1)(b))
16 Aangepaste toewijzing directe betalingen (bijlage V)
17 Aangepaste toewijzingen van directe betalingen met uitzondering van
katoen voor overdracht verlaging (Bijlage IX)

NL

2023
2022
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.

2024
2023
717.382.327,00

2025
2024
717.382.327,00

2026
2025
717.382.327,00

2027
2026
717.382.327,00

2028
Totaal
2027
717.382.327,00 3.586.911.635,00

717.382.327,00

717.382.327,00

717.382.327,00

717.382.327,00

717.382.327,00 3.586.911.635,00

108.144.987,00

137.790.824,00

166.904.661,00

196.099.698,00

n.v.t.

608.940.170,00

108.144.987,00

137.790.824,00

166.904.661,00

196.099.698,00
16.754.116,59

n.v.t.
n.v.t.

608.940.170,00
16.754.116,59

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.
n.v.t.

15,07

19,21

23,27

27,34

n.v.t.
n.v.t.

21,22

n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.

609.237.340,00
609.237.340,00

565

579.591.503,00
579.591.503,00

550.477.666,00
550.477.666,00

521.282.629,00
521.282.629,00

n.v.t.
717.382.327,00 2.977.971.465,00
717.382.327,00 2.977.971.465,00

NL

ELGF sectoraal
18 Wijn (Bijlage VII)
19 Bijenteelt (Bijlage X)
22 Types of interventions in other sectors (Article 42 point (f)) from Direct
Payments
ELFPO
23 Initiële Elfpo-toewijzing van de lidstaat (Bijlage XI)
24 Flexibility transfer to direct payments (Article 103(1)(b) and (2)(b)) —
amount in te vullen bedrag
25 resulterend percentage
26 Transferred from Direct Payments (flexibility and reduction estimate)
(Articles 17 and 103)
27 Toegewezen aan EUInvest - (artikel 81)
28 Toegewezen aan LIFE (artikel 99) bedrag
28a Toegewezen aan Erasmus (artikel 99) bedrag
28b Early retirement carry-over amounts (Article 155(2) point (a)) (Article
23 of Regulation (EC) No 1698/2005) - amount amount
30 Aangepaste Elfpo-toewijzingen van de lidstaat (Bijlage XI)
Begrotingsjaar, minimumuitgavenvereisten (artikelen 92, 93, 95, 97)
31 Gereserveerd voor Leader (artikel 92, lid 1) — minimum 5 % tijdens de
periode resulterend percentage
32 Reserved for LEADER — amount
33 Gereserveerd voor de milieu- en klimaatgerelateerde doelstellingen in
het kader van Elfpo (artikel 93) (min. 35 %) — exclusief ultraperifere
gebieden resulterend percentage
34 Reserved for environmental and climate-related objectives under
EAFRD — amount
35 - Waarvan voor artikel 70
36 - Waarvan voor artikel 71 (50 %)
37 - Waarvan voor artikel 72
38 - Out of which for Article 73 linked to specific objectives in Article
6(1)(d), (e) and (f) and, as regards animal welfare, in Article 6(1), point
(i)
38a - Out of which for Article 74 linked to specific objectives in Article
6(1)(d), (e) and (f)
39 Verschil ten opzichte van minimumbedrag
39a To be reserved for young farmers (Annex XII) - (Article 95) (if only
Direct Payments: annual amounts to be respected)
39b Gereserveerd voor jonge landbouwers
40 Gereserveerd voor jonge landbouwers - nodig om minimumvereisten te
bereiken
41 - via aanvullende inkomenssteun voor jonge landbouwers (onder directe

NL

2023

2024

2025

2026

2027

170.172,00
n.v.t.

295.172,00

295.172,00

295.172,00

295.172,00

2023
73.268.369,00

2024
73.268.369,00

2025
73.268.369,00

2026
73.268.369,00

2027
73.268.369,00

107.717.000,00

108.144.987,00

137.790.824,00

166.904.661,00

196.099.698,00

2028
n.v.t.
n.v.t.

2028
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.

Totaal
1.350.860,00

Totaal
366.341.845,00

716.657.170,00

n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
180.985.369,00
2023
5,00

181.413.356,00
2024
5,00

211.059.193,00
2025
5,00

240.173.030,00
2026
5,00

269.368.067,00
2027
5,00

n.v.t.
2028
n.v.t.

1.082.999.015,00
Totaal
5,00

9.049.278,69
51,47

9.070.678,06
49,72

10.552.971,59
46,60

12.008.665,08
45,43

13.468.418,58
45,80

n.v.t.
n.v.t.

54.150.012,00
47,48

93.147.801,17

90.199.020,19

98.362.778,36

109.104.048,34

123.382.870,94

n.v.t.

514.196.519,00

60.829.856,17

64.173.704,19

74.137.780,36

83.923.049,34

96.935.609,94

380.000.000,00

32.317.945,00

26.025.316,00

24.224.998,00

25.180.999,00

26.447.261,00

n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.

134.196.519,00

n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
14.145.815,95
14.145.815,95
n.v.t.

n.v.t.
21.521.470,00

n.v.t.
21.521.470,00

n.v.t.
21.521.470,00

n.v.t.
21.521.470,00

23.668.467,41
23.621.017,41

23.241.585,93
23.241.585,93

23.305.123,35
23.305.123,35

23.293.807,36
23.293.807,36

107.654.800,00
107.607.350,00

9.489.200,00

6.745.200,00

4.533.200,00

2.240.000,00

23.007.600,00

566

n.v.t.
21.521.470,00

135.146.863,75
107.607.350,00

NL

betalingen)
42 “waarvan nodig om minimumvereiste te bereiken” - basis voor
omgekeerd plafond
43 - via investeringen door jonge landbouwers (gewogen voor 50 %) (in het
kader van plattelandsontwikkeling)
44 “waarvan nodig om minimumvereiste te bereiken” - basis voor
omgekeerd plafond
45 - vestiging van jonge landbouwers (in het kader van
plattelandsontwikkeling)
46 “waarvan nodig om minimumvereiste te bereiken” - basis voor
omgekeerd plafond
47 Minimumbedrag te reserveren voor ecoregelingen (artikel 97)
48 Rebate (where relevant - optional for Member States)
49 Annual amounts reserved for eco-schemes under Direct Payments
51 Totaalbedrag voor ecoregelingen
52 Terugbetaling van plattelandsontwikkeling - facultatief voor lidstaat
Artikel 97, leden 2 tot en met 4
53 Bedrag gereserveerd voor herverdelingsbetaling (artikel 29) - minimum
10 % per jaar toegepast op rij 17, tenzij afwijking van toepassing is

NL

n.v.t.

9.441.750,00

6.745.200,00

4.533.200,00

2.240.000,00

1.670.681,98

1.674.632,74

1.948.294,44

2.217.045,24

2.486.545,60

n.v.t.

9.997.200,00

1.670.681,98

1.674.632,74

1.948.294,44

2.217.045,24

2.486.545,60

n.v.t.

9.997.200,00

12.475.133,97

12.504.634,67

14.548.091,49

16.554.878,11

18.567.261,76

n.v.t.

74.650.000,00

12.475.133,97

12.504.634,67

14.548.091,49

16.554.878,11

18.567.261,76

n.v.t.

74.650.000,00

n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.

152.309.335,00

144.897.875,75

137.619.416,50

130.320.657,25

179.345.581,75

744.492.866,25

152.309.335,00
152.309.335,00

152.309.335,00
152.309.335,00

152.309.335,00
152.309.335,00

152.309.335,00
152.309.335,00

354.660.367,00
354.660.367,00

963.897.707,00
963.897.707,00

n.v.t.

60.923.734,20

57.959.205,00

55.047.825,00

52.128.304,00

72.000.000,00

298.059.068,20

567

22.960.150,00

NL

6.2 Gedetailleerde financiële informatie en uitsplitsing per interventie en planning van de output
6.2.1 Directe betalingen
Begrotingsjaar
Kalenderjaar N = boekjaar N-1
Aangepaste toewijzing directe betalingen (bijlage V)
Katoen (Bijlage VIII)
Aangepaste toewijzingen van directe betalingen met uitzondering van katoen voor overdracht
verlaging (Bijlage IX)
Overdacht naar Elfpo van de geraamde opbrengst van de verlaging, indien van toepassing
(artikel 17, lid 5)
Maximale indicatieve financiële toewijzingen (artikel 87, lid 3)

BISS (21)

Ontkoppelde interventies(artikel 16, lid 2)
Basic income support for sustainability

I.21

Basisinkomensteun (BISS)

I.21.E.01 Basisinkomensteun
(BISS)
(Homogeen)

Gepland eenheidsbedrag
Minimumbedrag voor het geplande eenheidsbedrag
Maximumbedrag voor het geplande eenheidsbedrag
O.4 (eenheid: Hectares)
Geplande output * Gepland eenheidsbedrag
O.4 (eenheid: Hectares)
Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Out of which needed to reach the minimum ringfencing requirement (Annex XII) (only under
article 30) (Union contribution)
Waarvan moest worden overgedragen - uitgaven (alleen van toepassing op ecoregeling en alleen
met type betaling “compensatie” (artikel 31, lid 7, punt b) als de interventie overdracht omvat)

TOTAL

CRISS (29)

Complementary redistributive income support for sustainability

I.29

Herverdelende inkomenssteun (CRISS)

I.29.E.01 Herverdelende
inkomenssteun
(CRISS)
(Homogeen)
TOTAL

2023

2024

2025

2026

2027

609.237.340,00

579.591.503,00

550.477.666,00

521.282.629,00

717.382.327,00

Totaal 2024 2028
Totaal 2023 2027
2.977.971.465,00

609.237.340,00

579.591.503,00

550.477.666,00

521.282.629,00

717.382.327,00

2.977.971.465,00

2024

Gepland eenheidsbedrag
Minimumbedrag voor het geplande eenheidsbedrag
Maximumbedrag voor het geplande eenheidsbedrag
O.7 (eenheid: Hectares)
Geplande output * Gepland eenheidsbedrag
O.7 (eenheid: Hectares)
Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Out of which needed to reach the minimum ringfencing requirement (Annex XII) (only under
article 30) (Union contribution)
Waarvan moest worden overgedragen - uitgaven (alleen van toepassing op ecoregeling en alleen
met type betaling “compensatie” (artikel 31, lid 7, punt b) als de interventie overdracht omvat)

2025

2026

2027

2028

n.v.t.
386.515.069,01

362.577.762,29

338.587.304,32

314.604.988,44

354.660.367,00

2023

2024

2025

2026

2027

220,86
207,00
322,00
1.750.045,59
386.515.069,01
1.750.045,59
386.515.069,01

207,18
193,00
221,00
1.750.061,60
362.577.762,29
1.750.061,60
362.577.762,29

193,47
179,00
207,00
1.750.076,52
338.587.304,32
1.750.076,52
338.587.304,32

179,76
165,00
193,00
1.750.139,01
314.604.988,44
1.750.139,01
314.604.988,44

165,90
150,00
179,00
1.750.000,00
290.325.000,00
1.750.000,00
290.325.000,00

2023

2024

2025

2026

2027

54,00
49,00
59,00
1.128.217,30
60.923.734,20
1.128.217,30
60.923.734,20

51,00
46,00
56,00
1.136.455,00
57.959.205,00
1.136.455,00
57.959.205,00

49,00
44,00
54,00
1.123.425,00
55.047.825,00
1.123.425,00
55.047.825,00

46,00
41,00
51,00
1.133.224,00
52.128.304,00
1.133.224,00
52.128.304,00

63,00
39,00
68,00
1.142.857,14
71.999.999,82
1.142.857,14
72.000.000,00

CIS-YF (30)

Aanvullende inkomenssteun voor jonge landbouwers

I.30

Aanvullende inkomenssteun voor jonge landbouwers

2023

2024

2025

2026

2027

Gepland eenheidsbedrag
Minimumbedrag voor het geplande eenheidsbedrag
Maximumbedrag voor het geplande eenheidsbedrag
O.6 (eenheid: Hectares)

2.800,00
2.600,00
3.000,00
3.389,00

2.800,00
2.600,00
3.000,00
2.409,00

2.800,00
2.600,00
3.000,00
1.619,00

2.800,00
2.600,00
3.000,00
800,00

2.800,00
2.600,00
3.000,00

I.30.E.01 Aanvullende
inkomenssteun
voor jonge

NL

568

Totaal 2023 2027

1.692.610.124,06
8.750.322,72
1.692.610.124,06

Totaal 2023 2027

298.059.068,02
5.664.178,44
298.059.068,20

Totaal 2023 2027

NL

landbouwers
(Homogeen)
TOTAL

Geplande output * Gepland eenheidsbedrag

9.489.200,00

6.745.200,00

4.533.200,00

2.240.000,00

23.007.600,00

O.6 (eenheid: Hectares)
Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Out of which needed to reach the minimum ringfencing requirement (Annex XII) (only under
article 30) (Union contribution)
Waarvan moest worden overgedragen - uitgaven (alleen van toepassing op ecoregeling en alleen
met type betaling “compensatie” (artikel 31, lid 7, punt b) als de interventie overdracht omvat)

3.389,00
9.489.200,00
9.441.750,00

2.409,00
6.745.200,00
6.745.200,00

1.619,00
4.533.200,00
4.533.200,00

800,00
2.240.000,00
2.240.000,00

8.217,00
23.007.600,00
22.960.150,00

2023

2024

2025

2026

2027

Gepland eenheidsbedrag
Minimumbedrag voor het geplande eenheidsbedrag
Maximumbedrag voor het geplande eenheidsbedrag
O.8 (eenheid: Hectares)
Geplande output * Gepland eenheidsbedrag
O.8 (eenheid: Hectares)
Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Out of which needed to reach the minimum ringfencing requirement (Annex XII) (only under
article 30) (Union contribution)
Waarvan moest worden overgedragen - uitgaven (alleen van toepassing op ecoregeling en alleen
met type betaling “compensatie” (artikel 31, lid 7, punt b) als de interventie overdracht omvat)

100,00
60,00
200,00
1.523.093,35
152.309.335,00
1.523.093,35
152.309.335,00

100,00
60,00
200,00
1.523.093,35
152.309.335,00
1.523.093,35
152.309.335,00

100,00
60,00
200,00
1.523.093,35
152.309.335,00
1.523.093,35
152.309.335,00

100,00
60,00
200,00
1.523.093,35
152.309.335,00
1.523.093,35
152.309.335,00

232,90
60,00
300,00
1.522.801,06
354.660.366,87
1.522.801,06
354.660.367,00

963.897.706,87
7.615.174,46
963.897.707,00

Som van indicatieve toewijzingen voor ontkoppelde interventies
Gekoppelde inkomenssteun (16, lid 3, punt a)) -bedrag - bindend plafond
Som van indicatieve toewijzingen voor gekoppelde interventies
Som van alle indicatieve toewijzingen voor directe betalingen

609.237.338,21

579.591.502,29

550.477.664,32

521.282.627,44

716.985.367,00

2.977.574.499,26

609.237.338,21

579.591.502,29

550.477.664,32

521.282.627,44

716.985.367,00

2.977.574.499,26

Eco-scheme (31)

Regelingen voor het klimaat, het milieu en dierenwelzijn

I.31

Eco-regeling voor klimaat en leefomgeving

I.31.E.01 - Ecoregeling voor
klimaat en
leefomgeving
(Gemiddeld)
TOTAL

Totaal 2023 2027

6.2.2 Sectoraal
Begrotingsjaar

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Totaal
financiële
toewijzingen

Groenten en fruit
I.47.E.01 - Sectorale interventie
Groenten & Fruit (SIG&F)
(Gemiddeld)

O.35 (eenheid: Operationele programma’s)

7,00

8,00

9,00

9,00

10,00

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale Unie-uitgaven in EUR)

56.000.000,00

64.000.000,00

72.000.000,00

72.000.000,00

80.000.000,00

344.000.000,00

Producten van de bijenteelt
ADVIBEES (55(1)(a)) - adviesdiensten, technische bijstand, opleiding,
voorlichting van en uitwisseling van beste praktijken, onder meer via
netwerkvorming, voor bijenhouders en bijenhoudersorganisaties
I.55.1 - Sectorale interventie bijenteelt (SIB) - Advies en kennisverspreiding door
netwerk
1.55.1.E.01 - Sectorale interventie O.37 (eenheid: Acties)
bijenteelt (SIB) - Advies en
kennisverspreiding door netwerk
(Gemiddeld)
Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale Unie-uitgaven in EUR)
TOTAL Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)

NL

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Totaal

1,00

1,00

1,00

1,00

1,00

85.086,00

147.586,00

147.586,00

147.586,00

147.586,00

675.430,00

170.172,00

295.172,00

295.172,00

295.172,00

295.172,00

1.350.860,00

569

NL

Begrotingsjaar

2023

Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale Unie-uitgaven in EUR)
EU co-financing rate in %

2024

2025

2026

2027

2028

85.086,00

147.586,00

147.586,00

147.586,00

147.586,00

50,00

50,00

50,00

50,00

50,00

Totaal
financiële
toewijzingen
675.430,00

COOPAPI (55(1)(e)) - samenwerking met instanties die gespecialiseerd
zijn in de uitvoering van onderzoeksprogramma's op het gebied van de
bijenteelt en de producten van de bijenteelt
I.55.2 - Sectorale interventie bijenteelt (SIB) - Samenwerking
onderzoeksprogramma's
1.55.2.E.01 - Sectorale interventie O.37 (eenheid: Acties)
bijenteelt (SIB) - Samenwerking
onderzoeksprogramma's
(Gemiddeld)
Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale Unie-uitgaven in EUR)
TOTAL Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale publieke uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële toewijzing
(Totale Unie-uitgaven in EUR)
EU co-financing rate in %

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Totaal

1,00

1,00

1,00

1,00

1,00

85.086,00

147.586,00

147.586,00

147.586,00

147.586,00

675.430,00

170.172,00

295.172,00

295.172,00

295.172,00

295.172,00

1.350.860,00

85.086,00

147.586,00

147.586,00

147.586,00

147.586,00

675.430,00

50,00
170.172,00

50,00
295.172,00

50,00
295.172,00

50,00
295.172,00

50,00
295.172,00

1.350.860,00

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029
(including
payments of
Q4 2029)

Total 2023 2029

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Total 2023 - 2029

Som van indicatieve toewijzingen en outputs voor interventies voor
producten van de bijenteelt

6.2.3 Plattelandsontwikkeling
Begrotingsjaar

ENVCLIM (70)

Milieu-, klimaatgerelateerde
en andere
beheersverbintenissen

I.70.1

Agrarisch Natuur- en
Landschapsbeheer (ANLb)
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.14 (eenheid: Hectares)

I.70.1.E.01 - Agrarisch
Natuur- en
Landschapsbeheer
(ANLb)
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%
TOTAAL

NL

O.14 (eenheid: Hectares)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)

879,42

879,42

923,25

923,25

923,25

1.000,00

1.000,00

1.100,00

1.100,00

1.100,00

113.711,00

113.711,00

129.975,00

129.975,00

129.975,00

617.347,00

113.711,00
100.000.000,00

113.711,00
100.000.000,00

129.975,00
120.000.000,00

129.975,00
120.000.000,00

129.975,00
120.000.000,00

617.347,00
560.000.000,00

65.000.000,00

65.000.000,00

78.000.000,00

78.000.000,00

78.000.000,00

364.000.000,00

570

NL

Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

ENVCLIM (70)

Milieu-, klimaatgerelateerde
en andere
beheersverbintenissen

I.70.2

Behoud van zeldzame
landbouwhuisdierrassen
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.19 (eenheid: Grootveeeenheden)
O.19 (eenheid: Grootveeeenheden)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)

I.70.2.E.01 - Behoud van
zeldzame
landbouwhuisdierrassen
(Subsidie - Homogeen)
91(3)(c)-NL-100,00%
TOTAAL

NL

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Total 2023 - 2029

200,00

196,08

192,19

188,57

184,76

16.000,00

16.320,00

16.650,00

16.970,00

17.320,00

83.260,00

16.000,00

16.320,00

16.650,00

16.970,00

17.320,00

83.260,00

3.200.000,00

3.200.000,00

3.200.000,00

3.200.000,00

3.200.000,00

16.000.000,00

3.200.000,00

3.200.000,00

3.200.000,00

3.200.000,00

3.200.000,00

16.000.000,00

571

NL

Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

INVEST (73-74)

Investeringen, met inbegrip
van investeringen in irrigatie

I.73.1a

Productieve investeringen voor
bedrijfsmodernisering
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.20 (eenheid: Concrete acties)

I.73.1a.E.01 Productieve
investeringen
bedrijfsmodernisering
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%
TOTAAL

O.20 (eenheid: Concrete acties)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

INVEST (73-74)

Investeringen, met inbegrip
van investeringen in irrigatie

I.73.1b

Productieve investeringen Groen
- Blauw en dierenwelzijn
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.20 (eenheid: aantallen
investeringen)

I.73.1b.E.01 Productieve
investeringen Groen Blauw en dierenwelzijn
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%
TOTAAL

NL

2023

O.20 (eenheid: null)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

30.000,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00

225,00

181,00

129,00

144,00

167,00

846,00

225,00
6.750.000,00

181,00
5.430.000,00

129,00
3.870.000,00

144,00
4.320.000,00

167,00
5.010.000,00

846,00
25.380.000,00

3.989.347,00

3.182.718,00

1.980.678,00

2.648.760,00

3.475.731,00

15.277.234,00

1.742.000,00

1.742.000,00

3.484.000,00

1.742.000,00

1.742.000,00

3.484.000,00

2024

2025

2026

2027

2028

30.000,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00

448,00

365,00

259,00

292,00

324,00

1.688,00

448,00

365,00

259,00

292,00

324,00

1.688,00

572

2029

Total 2023 - 2029

Total 2023 - 2029

NL

Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

INVEST (73-74)

Investeringen, met inbegrip
van investeringen in irrigatie

I.73.1c

productieve investeringen jonge
landbouwers
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.20 (eenheid: investeringen)

I.73.1c.E.01 Productieve
investeringen jonge
landbouwers
(Subsidie - Gemiddeld)
91(2)(d)-NL-43,00%
91(3)(c)-NL-100,00%
TOTAAL

NL

O.20 (eenheid: null)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)

2023

13.440.000,00

10.950.000,00

7.770.000,00

8.760.000,00

9.720.000,00

50.640.000,00

7.952.895,00

6.438.336,00

4.008.456,00

5.383.263,00

6.651.519,00

30.434.469,00

2024

2025

2026

2027

2028

30.000,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00

30.000,00

231,00

234,00

195,00

228,00

255,00

1.143,00

231,00
6.930.000,00

234,00
7.020.000,00

195,00
5.850.000,00

228,00
6.840.000,00

255,00
7.650.000,00

1.143,00
34.290.000,00

4.262.400,00

4.113.000,00

2.943.000,00

3.933.000,00

4.743.000,00

19.994.400,00

573

2029

Total 2023 - 2029

NL

Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

INVEST (73-74)

Investeringen, met inbegrip
van investeringen in irrigatie

I.73.2

Niet-productieve investeringen
op landbouwbedrijven
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.21 (eenheid: Concrete acties)

I.73.2.E.01 - Nietproductieve
investeringen op
landbouwbedrijven
(Subsidie - Gemiddeld)
91(2)(d)-NL-43,00%
91(3)(c)-NL-100,00%
TOTAAL

O.21 (eenheid: Concrete acties)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

INVEST (73-74)

Investeringen, met inbegrip
van investeringen in irrigatie

I.73.3

Niet productieve investeringen
op niet-landbouwbedrijven
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)

I.73.3.E.01 - Nietproductieve

NL

2023

2023

6.930.000,00

7.020.000,00

5.850.000,00

6.840.000,00

7.650.000,00

34.290.000,00

4.262.400,00

4.113.000,00

2.943.000,00

3.933.000,00

4.743.000,00

19.994.400,00

2024

2025

2026

2027

2028

125.000,00

125.000,00

125.000,00

125.000,00

125.000,00

125,00

112,00

115,00

113,00

112,00

577,00

125,00
15.625.000,00

112,00
14.000.000,00

115,00
14.375.000,00

113,00
14.125.000,00

112,00
14.000.000,00

577,00
72.125.000,00

12.187.900,00

9.728.990,00

10.124.396,00

10.000.993,00

9.973.121,00

52.015.400,00

2024

2025

2026

2027

2028

650.000,00

650.000,00

650.000,00

650.000,00

650.000,00

574

2029

2029

Total 2023 - 2029

Total 2023 - 2029

NL

investeringen op nietlandbouwbedrijven
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%
TOTAAL

Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.23 (eenheid: Concrete acties)

O.23 (eenheid: Concrete acties)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

INSTAL (75)

Vestiging van jonge
landbouwers en nieuwe
landbouwers, en het
opstarten van
plattelandsbedrijven

I.75
I.75.E.01 - Vestiging van
jonge landbouwers
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%

Vestiging van jonge landbouwers
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.25 (eenheid: Begunstigden)
O.25 (eenheid: Begunstigden)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)

TOTAAL

NL

24,00

22,00

22,00

21,00

21,00

110,00

24,00
15.600.000,00

22,00
14.300.000,00

22,00
14.300.000,00

21,00
13.650.000,00

21,00
13.650.000,00

110,00
71.500.000,00

12.177.150,00

9.857.990,00

10.092.146,00

9.796.743,00

9.822.621,00

51.746.650,00

12.291.500,00

12.291.500,00

12.291.500,00

12.291.500,00

49.166.000,00

6.145.750,00

6.145.750,00

6.145.750,00

6.145.750,00

24.583.000,00

2028

2029

2023
25.000,00

2024
25.000,00

2025
25.000,00

2026
25.000,00

2027
25.000,00

100.000,00

100.000,00

100.000,00

100.000,00

100.000,00

460,00
460,00
11.500.000,00

482,00
482,00
12.050.000,00

592,00
592,00
14.800.000,00

680,00
680,00
17.000.000,00

772,00
772,00
19.300.000,00

2.986,00
2.986,00
74.650.000,00

11.500.000,00

12.050.000,00

14.800.000,00

17.000.000,00

19.300.000,00

74.650.000,00

575

Total 2023 - 2029

NL

Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

RISK (76)

Risicobeheersinstrumenten

I.76

Brede Weersverzekering
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.9 (eenheid: Begunstigden)

I.76.E.01 - Brede
Weersverzekering
(Subsidie - Gemiddeld)
91(2)(d)-NL-43,00%
91(3)(c)-NL-100,00%
TOTAAL

Samenwerking

I.77.1

Samenwerking EIP operationele
groepen
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)

NL

12.050.000,00

14.800.000,00

17.000.000,00

19.300.000,00

74.650.000,00

11.500.000,00

12.050.000,00

14.800.000,00

17.000.000,00

19.300.000,00

74.650.000,00

2024
4.034,12

2025
4.034,12

2026
4.034,12

2027
4.034,12

2028
4.034,12

4.388,00

4.388,00

4.388,00

4.388,00

4.388,00

21.940,00

4.388,00
17.500.000,00

4.388,00
17.500.000,00

4.388,00
17.500.000,00

4.388,00
17.500.000,00

4.388,00
17.500.000,00

21.940,00
87.500.000,00

11.914.000,00

11.914.000,00

11.914.000,00

11.914.000,00

11.914.000,00

59.570.000,00

2023

O.9 (eenheid: Begunstigden)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

COOP (77)
I.77.1.E.01 Samenwerking EIP

11.500.000,00

2023

2024

2025

2026

2027

2028

299.470,00

299.470,00

299.470,00

299.470,00

299.470,00

576

2029

2029

Total 2023 - 2029

Total 2023 - 2029

NL

operationele groepen
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%
TOTAAL

Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)
O.1 (eenheid: Projecten)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

COOP (77)

Samenwerking

I.77.2

Samenwerking voor
generatievernieuwing
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.30 (eenheid: Concrete acties)

I.77.2.E.01 Samenwerking voor
generatievernieuwing
(Subsidie - Gemiddeld)
91(2)(d)-NL-43,00%
TOTAAL

NL

O.30 (eenheid: Concrete acties)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)

2023

65,00

82,00

60,00

63,00

67,00

337,00

65,00
19.465.550,00

82,00
24.556.540,00

60,00
17.968.200,00

63,00
18.866.610,00

67,00
20.064.490,00

337,00
100.921.390,00

12.117.937,00

13.410.566,00

8.860.626,00

10.843.341,00

12.842.311,00

58.074.781,00

2024

2025

2026

2027

2028

50.000,00

50.000,00

50.000,00

50.000,00

50.000,00

5,00

5,00

5,00

5,00

5,00

25,00

5,00
250.000,00

5,00
250.000,00

5,00
250.000,00

5,00
250.000,00

5,00
250.000,00

25,00
1.250.000,00

107.500,00

107.500,00

107.500,00

107.500,00

107.500,00

537.500,00

577

2029

Total 2023 - 2029

NL

Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

COOP (77)

Samenwerking

I.77.3

Samenwerking voor
plattelandsontwikkeling LEADER
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.31 (eenheid: Voorbereidende
maatregelen)

I.77.3.E.01 Samenwerking voor
plattelandsontwikkeling LEADER Voorbereiding
(Subsidie - Homogeen)
91(3)(b) - 77(1)(b)-NL80,00%
I.77.3.E.02 Samenwerking voor
plattelandsontwikkeling LEADER - Uitvoering
(Subsidie - Homogeen)
91(3)(b) - 77(1)(b)-NL80,00%
TOTAAL
TOTAAL

NL

Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.31 (eenheid: Strategieën)

O.31 (eenheid: Voorbereidende
maatregelen)
O.31 (eenheid: Strategieën)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

20.000,00

20.000,00

11,00

11,00

Total 2023 - 2029

22,00

2.506.945,00

2.506.945,00

2.506.945,00

2.506.945,00

2.506.945,00

4,00

4,00

5,00

7,00

7,00

27,00

11,00

22,00

11,00
4,00
10.027.780,00

4,00
10.027.780,00

5,00
12.534.725,00

7,00
17.548.615,00

7,00
17.548.615,00

27,00
67.687.515,00

8.022.224,00

8.022.224,00

10.027.780,00

14.038.892,00

14.038.892,00

54.150.012,00

578

NL

Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

COOP (77)

Samenwerking

I.77.4

Samenwerking voor Integrale
gebiedsontwikkeling
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)

I.77.4.E.01 Samenwerking voor
Integrale
gebiedsontwikkeling Voorbereiding
gebiedsplannen
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

40.000,00

40.000,00

40.000,00

40.000,00

40.000,00

8,00

7,00

5,00

5,00

5,00

Total 2023 - 2029

30,00

I.77.4.E.02 Samenwerking voor
Integrale
gebiedsontwikkeling Uitvoering
Samenwerkingsverband
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%

Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)

545.000,00

545.000,00

545.000,00

545.000,00

545.000,00

5,00

6,00

7,00

8,00

8,00

I.77.4.E.03 Samenwerking voor
Integrale
gebiedsontwikkeling Investeringen
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%

Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)

510.000,00

510.000,00

510.000,00

510.000,00

510.000,00

18,00

35,00

41,00

18,00

6,00

I.77.4.E.04 Samenwerking voor
Integrale
gebiedsontwikkeling Aanloop beheer
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%

Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)

1.000,00

1.000,00

1.000,00

1.000,00

1.000,00

695,00

2.085,00

4.171,00

6.954,00

13.905,00

31,00
12.225.000,00

743,00
22.095.000,00

2.138,00
27.010.000,00

4.202,00
17.911.000,00

6.973,00
14.574.000,00

14.087,00
93.815.000,00

8.932.908,00

13.086.378,00

13.417.039,00

11.862.388,00

12.615.309,00

59.914.022,00

TOTAAL

NL

O.1 (eenheid: Projecten)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)

579

34,00

118,00

NL

Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

COOP (77)

Samenwerking

I.77.5

Samenwerking
veenweidegebieden en Natura
2000
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)

I.77.5.E.01 Samenwerking
veenweidegebieden en
Natura 2000 Gebiedsplannen
opstellen
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

40.000,00

40.000,00

40.000,00

40.000,00

40.000,00

8,00

8,00

8,00

8,00

8,00

I.77.5.E.02 Samenwerking
veenweidegebieden en
Natura 2000 Overgangsgebieden
beheer
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%

Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)

625.000,00

625.000,00

625.000,00

625.000,00

625.000,00

6,00

12,00

18,00

24,00

30,00

I.77.5.E.03 Samenwerking
veenweidegebieden en
Natura 2000 Veenweide watersysteem
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%

Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)

1.250.000,00

1.250.000,00

1.250.000,00

1.250.000,00

1.250.000,00

I.77.5.E.04 Samenwerking
veenweidegebieden en
Natura 2000 -

Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)

2.000.000,00

2.000.000,00

2.000.000,00

2.000.000,00

2.000.000,00

NL

580

Total 2023 - 2029

40,00

90,00

NL

Veenweide investeringen
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%
I.77.5.E.05 Samenwerking
veenweidegebieden en
Natura 2000 Veenweide aanloop
beheer
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%
TOTAAL

O.1 (eenheid: Projecten)

6,00

6,00

6,00

6,00

6,00

Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.1 (eenheid: Projecten)

625.000,00

625.000,00

625.000,00

625.000,00

625.000,00

6,00

12,00

18,00

24,00

30,00

90,00

O.1 (eenheid: Projecten)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

26,00
19.820.000,00

38,00
27.320.000,00

50,00
34.820.000,00

62,00
42.320.000,00

74,00
49.820.000,00

250,00
174.100.000,00

19.820.000,00

27.320.000,00

34.820.000,00

42.320.000,00

49.820.000,00

174.100.000,00

2024
1.750,00

2025
1.750,00

2026
1.750,00

2027
1.750,00

2028
1.750,00

6.550,00

2.170,00

830,00

2.005,00

3.100,00

150.000,00

150.000,00

150.000,00

150.000,00

150.000,00

71,00

37,00

26,00

36,00

44,00

KNOW (78)

Uitwisseling van kennis en
verspreiding van informatie

I.78
I.78.E.01 Kennisverspreiding en
informatie - Vouchers
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%

Kennisverspreiding en informatie
Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.33 (eenheid: Concrete acties)

I.78.E.02 Kennisverspreiding en
informatie - Projecten
(Subsidie - Gemiddeld)
91(3)(c)-NL-100,00%

Gepland eenheidsbedrag (Totale
publieke uitgaven in EUR)
Maximumbedrag voor het
geplande eenheidsbedrag (EUR)
O.33 (eenheid: Concrete acties)

NL

2023

581

30,00

2029

Total 2023 - 2029

14.655,00

214,00

NL

TOTAAL

NL

O.33 (eenheid: Concrete acties)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Totale publieke
uitgaven in EUR)
Jaarlijkse indicatieve financiële
toewijzing (Unie-bijdrage in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan voor
financieringsinstrument (Bijdrage
van de Unie in EUR)
Waarvan overdracht (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan overdracht (Bijdrage van
de Unie in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (van toepassing op
artikel 95, lid 1, in het kader van
de artikelen 73 en 75) (Totale
overheidsuitgaven in EUR)
Waarvan nodig om de minimale
financiële toewijzing van Bijlage
XII te bereiken (Bijdrage van de
Unie in EUR)

6.621,00
22.112.500,00

2.207,00
9.347.500,00

856,00
5.352.500,00

2.041,00
8.908.750,00

3.144,00
12.025.000,00

14.869,00
57.746.250,00

13.965.775,00

7.637.500,00

3.642.500,00

7.198.750,00

10.315.000,00

42.759.525,00

542.500,00

542.500,00

1.085.000,00

542.500,00

542.500,00

1.085.000,00

582

NL

NL

583

NL

7 Governance- en coördinatiesysteem
7.1 Identificatie van governance- en coördinatieorganen + controle-instanties
ELGF Elfpo

Naam
verantwoordelijke

Adres

E-mail

N

Y

mw. Anita te Riet

Luttenbergstraat 2, 8012 EE
Zwolle

a.t.riet@overijssel.nl

Y

Y

mr. Guido Landheer
(directeur)

Postbus 20401, 2500 EK Den
Haag. Bezuidenhoutseweg 73,
2594 AC Den Haag

secretariaateia@minlnv.nl

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de
provincie Groningen
verordening, met een beschrijving van
hun rol

N

Y

mr. Herman
Bouw\man

Martinikerkhof 12, 9712 JG
Groningen

h.bouman@provinciegroningen.nl

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de
provincie Gelderland
verordening, met een beschrijving van
hun rol

N

Y

mr. Geert Kurvers

Markt 11, 6811 CG Arnhem

g.kurvers@gelderland.nl

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de
Provincie Flevoland
verordening, met een beschrijving van
hun rol

N

Y

mr. Andreas Vlasman

Visarenddreef 1, 8232 PH
Lelystad

andreas.vlasman@flevoland.nl

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de
provincie Utrecht
verordening, met een beschrijving van
hun rol

N

Y

mr Gerard Agterberg

Archimedeslaan 6, 3584 BA
Utrecht

gerard.agterberg@provincieutrecht.nl

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de
provincie Zeeland
verordening, met een beschrijving van
hun rol

N

Y

mr Johan Wandel

Abdij 6, 4331 BK Middelburg

europaloket@zeeland.nl

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de Stimulus (provincie Noord-Brabant
verordening, met een beschrijving van Eenheid Europese Programma's)
hun rol

N

Y

mr. Hans Overbeek

Postbus 90151, 5200 MC Den
Bosch

info@stimulus.nl

Andere gedelegeerde en intermediaire Organisation for satellite monitoring (to
instanties die niet zijn vastgesteld in de be selected by paying agency)

Y

Y

PM

PM

PM@PM.nl

Soort instantie

Naam orgaan

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de
provincie Overijssel
verordening, met een beschrijving van
hun rol
Beheerautoriteit

NL

Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit

584

NL

verordening, met een beschrijving van
hun rol
Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de
Provincie Friesland
verordening, met een beschrijving van
hun rol

N

Y

mw. Naomi Paas

Tweebaksmarkt 52, 8911 KZ
Leeuwarden

n.a.m.paas@fryslan.nl

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de
provincie Drenthe
verordening, met een beschrijving van
hun rol

N

Y

mr. Dirk Jan Immenga Westerbrink 1, 9405 BJ Assen

d.immenga@drenthe.nl

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de
provincie Noord-Holland
verordening, met een beschrijving van
hun rol

N

Y

mr Stephan Melis

Houtplein 33, 2012 DE Haarlem meliss@noord-holland.nl

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de
provincie Zuid-Holland
verordening, met een beschrijving van
hun rol

N

Y

mr. Mathijs Sol

Zuid-Hollandplein 1, 2596 AW
mj.sol@pzh.nl
Den Haag

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de
provincie Limburg
verordening, met een beschrijving van
hun rol

N

Y

mw Astrid Offermans

Limburglaan 10, 6229 GA
Randwyck-Maastricht

age.offermans@prvlimburg.nl

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de
NVWA
verordening, met een beschrijving van
hun rol

Y

Y

mr. Gerben Maij

Postbus 43006, 3540 AA
Utrecht

nvwaintoglb@nvwa.nl

Postbus 20401, 2500 EK Den
Haag. Bezuidenhoutseweg 73,
2594 AC Den Haag

secretariaatfezlnv@minlnv.nl

Bevoegde autoriteit

Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit Directie FinanciëelEconomische Zaken (FEZ)

Y

Y

Mr. R.M.M.V. van
Lier (Directeur)

Betaalorgaan

Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO)

Y

Y

Postbus 93144, 2509 AC Den
Mr. Abdeluheb Choho
Haag. Prinses Beatrixlaan 2,
(Directeur)
2595 AL Den Haag

abdeluheb.choho@rvo.nl

Monitoringcomité

Monitoringcomité (een nog op te zetten
Regie-organisatie zal het secretariaat
voeren van het Monitoringcomité)

Y

Y

Henk Reinen
(Directeur)

Graadt van Roggenweg 500,
3531 AH Utrecht

h.a.j.m.reinen@rb.agro.nl

Coördinatie AKIS, met inbegrip van
bedrijfsadvies - Relevante
coördinerende instantie

AKIS-coördinatie

Y

Y

Jan van Esch

Bezuidenhoutseweg 73, 2594
AC Den Haag. Postbus 20401,
2500 EK Den Haag

j.w.j.vanesch@minlnv.nl

Controleorgaan

Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit
Y
(NVWA)

Y

Gerben Maij

Postbus 43006 3540 AA Utrech nvwaintoglb@nvwa.nl

NL

585

NL

Contactpersoon voor communicatie
GLB-plan (cf. artikel 43, lid 2, van de
GB-verordening)

Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit

Y

Y

Annelie Boogerd

Postbus 20401, 2500 EK Den
Haag. Bezuidenhoutseweg 73,
2594 AC Den Haag.

Certificerende instantie

Ministerie van Financiën, Auditdienst
Rijk

Y

Y

Postbus 20201, 2500 EE, Korte
Mr. A.J.M. Kerkvliet
Voorhout 7, 2511 CW Den
ADRDirectiesecretariaat@minfin.nl
(Directeur)
Haag

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de Samenwerkingsverband Noord
verordening, met een beschrijving van Nederland. (SNN)
hun rol

N

Y

Leonard Springerlaan 15,
Deka Wind (manager
Groningen Postbus 779, 9700
subsidies)
AT, Groningen

Andere gedelegeerde en intermediaire
instanties die niet zijn vastgesteld in de
provincie Noord-Brabant
verordening, met een beschrijving van
hun rol

N

Y

mr. Siegfried Willems

Brabantlaan 1, 5216 TV 'sHertogenbosch

j.l.m.boogerd@minlnv.nl

directie@snn.nl

sawillems@brabant.nl

Korte beschrijving van de opzet en organisatie van de bevoegde autoriteit
Binnen het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is de directie Financieel-Economische Zaken (FEZ) aangewezen als bevoegde autoriteit
(Competent Authority, CA) voor de erkenning van het betaalorgaan.
De directie Financieel-Economische zaken heeft 1 fte voor het toezicht op het betaalorgaan.
Nederland heeft één betaalorgaan, de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).
Het toezicht op het betaalorgaan wordt uitgevoerd aan de hand van constante monitoring, onder andere door middel van reguliere accreditatie overleggen
tussen de directie Financieel-Economische Zaken en het betaalorgaan. De overleggen vinden 2 keer per jaar plaats op directeurenniveau en 4 keer per jaar op
ambtelijk niveau.
Het toezicht op het betaalorgaan is tevens gebaseerd op de jaarlijkse controle verklaring en auditrapporten van de certificerende instantie (Audit Dienst Rijk).
Het toezicht en de rapportage wordt in lijn met de erkenningseisen volgens VO (EU 2022/128) uitgevoerd.
intermediaire instanties
De 12 provincies worden bij ministeriële regeling aangewezen als intermediaire instantie. De provincies worden intermediaire instantie voor de volgende
interventies:
• agrarisch natuur- en landschapsbeheer (artikel 70);
• investeringen (artikel 73)
• samenwerking (artikel 77)
• LEADER (artikel 77)

NL

586

NL

• kennis en informatie overdracht (artikel 78)
De provincies stellen voor bovengenoemde onderdelen van het NSP eigen regelingen op en selecteren activiteiten die voor steun in aanmerking komen.

Delegated bodies
De Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA), het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN), de Eenheid Europese Programma's (Stimulus)
en een nog te contracteren organisatie voor 'satelliet monitoring' worden aangewezen als delegated body van het betaalorgaan.
De NVWA voert namens het betaalorgaan de controles ter plaatse uit.
SNN en Stimulus voeren namens het betaalorgaan regelingen uit van een aantal intermediaire instanties.

NL

587

NL

7.2 Beschrijving van de monitoring- en verslagleggingsstructuur
Het betaalorgaan is verantwoordelijk voor het verzamelen van alle informatie voor het jaarlijks
prestatieverslag (APR) en voor de monitoring van de voortgang gedurende het financiële jaar. Binnen het
betaalorgaan wordt een nieuwe afdeling verantwoordelijk om de voortgang te monitoren om afwijkingen
van de programmering vroegtijdig te signaleren en deze afwijkingen te rapporteren aan de beheerautoriteit
en een regieorganisatie. De beheerautoriteit kan op basis van deze signalen reageren en indien
noodzakelijk tijdig voor het jaarlijkse prestatieverslag verklaringen voor de afwijkingen voorbereiden. Het
betaalorgaan zal ook kwalitatieve informatie verzamelen die nodig is voor de monitoring en evaluatie van
de effectiviteit van het Nationale Strategische Plan. De regieorganisatie heeft de taak om namens de
beheerautoriteit en het monitoringcomité de kwalitatieve evaluatie van de effectiviteit van het Nationale
Strategische Plan voor te bereiden, dat de beheerautoriteit vaststelt, conform Verordening 2021/2115.

7.3 Informatie over controlesysteem en boetes
7.3.1 GBCS - Geïntegreerd beheers- en controlesysteem
Is GBCS gebruikt om de interventies in de wijnsector te beheren en te controleren, zoals vastgesteld in
Titel III van Verordening (EU) ...? [Verordening strategische GLB-plannen]? : Nee
Is GBCS gebruikt om de conditionaliteit te beheren en te controleren? : Ja
Artikel 65, lid 4, punt d), van de horizontale verordening geeft de lidstaat de mogelijkheid het
“landbouwperceel” te definiëren. Geef de definitie van “landbouwperceel” in uw lidstaat op.
"Perceel landbouwgrond": een aaneengesloten stuk landbouwgrond dat door één landbouwer is
aangegeven, inclusief aangrenzende landschapselementen. Als aangrenzende landschapselementen
worden aangemerkt:
a. landschapselementen die op of binnen vijf meter van landbouwgrond liggen;
b. landschapselementen die direct grenzen aan landschapselementen die binnen vijf meter van
landbouwgrond liggen.
c. de onder a en b bedoelde landschapselementen staan ter beschikking van de landbouwer.
Het perceel landbouwgrond wordt begrenst door de grenzen van het topografische referentieperceel Indien
het vanuit de regelingen waarvoor het perceel wordt aangegeven nodig is, wordt het stuk landbouwgrond
verder begrensd op basis van activiteiten of beheer..
7.3.1.1 Alle elementen van het GBCS, overeenkomstig de horizontale verordening, zijn gevestigd en
werkzaam vanaf 1 januari 2023
Alle elementen van het GBCS, overeenkomstig de horizontale verordening, zijn gevestigd en werkzaam
sinds 1 januari 2023 : Ja
7.3.1.1.1 Landbouwpercelenidentificatiesysteem (LPIS)
Het GEO Register (LPIS) is een geïntegreerde geo-omgeving om via éénzelfde ICT omgeving de
gegevens in onderlinge samenhang te ontsluiten en op te slaan. In eerste instantie gericht op de
ondersteuning grondgebonden regelingen. Het GEO register gaat uit van een systeem van fysiek
blok/topografische grenzen en heeft een nauwkeurigheid van 1:5000 waarbij sprake is van een
tweejaarlijkse update en toe we werken naar een jaarlijkse update (per 2024).

Arealen met zonnepanelen (zonneweides) zijn niet subsidiabel. Echter: er dient ruimte te zijn voor de
toepassing van innovatieve oplossingen om de plaatsing van zonnepanelen te combineren met
landbouwactiviteiten. Om die reden blijft landbouwgrond subsidiabel indien verspreid over het perceel
zonnepanelen staan, die in hun ligging de landbouwactiviteiten niet belemmeren. Deze uitzondering geldt
tot maximaal 100 verspreide zonnepanelen per hectare, met een maximale grootte van 100m2. Clusters
zonnepanelen (boven 10m2) worden niet beschouwd als subsidiabele landbouwgrond en afgetrokken van
de subsidiabele arealen.

NL

588

If your Member State operates more than one LPIS, please indicate how many different LPIS systems
exist
One system
7.3.1.1.2 Geospatiaal en diergebonden aanvraagsysteem
De grondgebonden regelingen maken gebruik van een geospatiale aanvraagapplicatie. De vooringevulde
gegevens die de elektronische aanvraagformulieren tonen, komen uit de GBCS-registers en tonen de
maximaal subsidiabele oppervlakte die kan worden aangevraagd. Er zijn diverse maatregelen getroffen
om de GBCS-registratie juist, volledig en actueel te houden. Bijvoorbeeld een integrale jaarlijkse
confrontatie met de werkelijkheid.
In het geval voor de diergebonden regelingen wordt de informatie vanuit I&R voor ingevuld en
teruggelegd in het aanvraagsysteem. Aanvraagpremie wordt daarna verder verwerkt en de aanvrager krijgt
een beschikking voor de premie. Dit wordt gedaan op basis van het Identificatie en registratie (I&R)
systeem. De dierenhouder krijgt een koppeling met unieke bedrijfsnummers (UBN) per locatie (KVK
nummer en RVO registratie).
Zeldzame huisdierrassen: De Stichting Zeldzame Huisdierrassen is de beheerder van het paraplubestand.
EZH vlagt dieren in het I&R systeem die zijn opgenomen in het zogenaamde paraplubestand. Het brengt
dieren in kaart die behoren tot een zeldzaam ras. De zeldzame status van een dier wordt in de Identificatie
& Registratie (I&R) database aangegeven door middel van een vlag. Als veehouder kun je niet zelf in het
I&R-systeem je dieren vlaggen, hiervoor moet de veehouder zich aanmelden bij de SZH en de SZH
machtigen.
Aanvragers kunnen tot 15 mei aanmelden welke percelen in de aanvraag meegenomen moeten worden.
Om de percelen aan te melden maken ze gebruik van de GSA waarin de geconstateerde gegevens over de
percelen zijn voorgedrukt.
Tot en met 30 november kunnen aanvragers hun percelen nog aanpassen of nog percelen toevoegen.
Vergrotingen en verkleiningen van percelen kunnen leiden tot een LPIS-update. Ook AMS-resultaten en
het reguliere LPIS-update-proces kunnen leiden tot een LPIS-update.
Een vergroting van de oppervlakte voor uitbetaling is na 15 mei niet mogelijk: een landbouwer kan zijn
perceel na 15 mei wel vergroten, maar de extra oppervlakte wordt niet uitbetaald. Dit geldt ook voor extra
toegevoegde percelen aan de aanvraag na 15 mei.
De uitvoeringsprocessen zijn gebaseerd op een claimloos systeem , waarbij met de veel meer datagedreven invulling , waaronder de inzet van AMS en de tweewegcommunicatie, invulling wordt gegeven
aan de digitale strategie als bedoeld in hoofdstuk 8.5.
7.3.1.1.3 Past u een geautomatiseerd claimsysteem toe (in de zin van artikel 65, lid 4, punt f), van de
horizontale verordening?
Voor areaalgebonden interventies? : Ja
Voor diergebonden interventies? : Ja
7.3.1.1.4 Areaalmonitoringsysteem (AMS)
Het Areaal Monitoring Systeem (AMS) verzamelt data (waaronder satellietdata) waarmee
landbouwactiviteiten worden gemonitord (vanaf 2023: BISS/aanvullende herverdelingssteun,
daarna ook voor ecoregeling/ANLb/conditionaliteiten). Het AMS draagt bij aan:
1.het faciliteren van boeren in het doen van een correcte aanvraag.
2.het verbeteren van de kwaliteit van het perceelsregister, waarbij bevindingen voortkomend uit het AMS
worden teruggelegd.
3.het gebruik binnen systematische controles die ook gericht zijn op de gebieden waar het risico op fouten
het grootst is.

NL

589

4.het verbeteren van de kwaliteit van de rapportage over outputindicatoren en de resultaatindicatoren.
Niet-subsidiabele hectares worden niet uitbetaald en niet gerapporteerd in de outputindicatoren.
We ontwikkelen steeds meer algoritmes voor markers van activiteiten of kenmerken die wijzen op (niet)naleving van (subsidie)voorwaarden die met satellietdata gedetecteerd kunnen worden. Daardoor kunnen
steeds meer activiteiten/fenomenen met behulp van satellietdata gemonitord worden. Daarnaast zullen
andere geschikte data -gelijkwaardig aan Sentinel data - worden gebruikt als input voor het AMS.
Met AMS kan worden bekeken of sprake is van landbouwgrond en welke gewassen aan de orde zijn.
Wanneer een beroep op overmacht wordt gedaan kan met behulp van AMS worden teruggekeken of er
aanwijzing is om de aan te nemen of er sprake kan zijn van de overmachtssituatie. Info uit AMS is
daarmee een hulpmiddel bij de beoordeling of sprake is van overmacht.
7.3.1.1.6 Identificatie- en registratiesysteem van betalingsrechten, indien van toepassing
Zijn de vereisten van artikel 71 van de horizontale verordening in acht genomen? : Ja
7.3.1.1.7 Identificatie- en registratieregeling voor dieren in de zin van artikel 65, lid 4, punt c) [Artikel 66,
lid 1, punt g), van de horizontale verordening]
Hebt u een identificatie- en registratieregeling voor dieren als bedoeld in artikel 66, lid 1, punt g), van de
horizontale verordening? : n.v.t.

7.3.2 Niet-GBCS

7.3.2.1 Korte beschrijving van het sanctiesysteem voor niet-GBCS-interventies, in lijn met
de principes van doeltreffendheid, evenredigheid en afschrikking
Niet-GBCS ELGF
Er worden twee interventies opengesteld: de sectorale interventie groenten en fruit (GMO) en het
bijenteeltprogramma. Deze interventies volgen de principes van RUS-USK en programmatisch handhaven
(7.3.1.1.6.2).
Groenten en fruit RUS 3:
Controle op de aanvrager en aanvraag: indien de producentenorganisatie niet voldoet aan de
erkenningsvoorwaarden krijgt deze een hersteltermijn om de omissies te herstellen. Blijft de
producentenorganisatie in gebreke, dan zal dit resulteren in het intrekken van de erkenning.
Controle op de resultaten: de organisatie moet verplicht inzage leveren in de geleverde prestaties, een
financieel verslag indienen, vergezeld van een controleverklaring van een extern accountant. De
werkzaamheden van deze accountant worden voorgeschreven in een protocol dat wordt vastgesteld door
de minister van LNV. De onafhankelijkheid van deze accountant wordt gegarandeerd door de gedrags- en
beroepsregels die voor deze accountants zijn vastgesteld. De werkzaamheden van de accountant hebben
betrekking op de administratieve en boekhoudkundige voorschriften en worden gereviewed door de ADR.
Indien een resultaat niet wordt gehaald, zal er worden gekort. Dus als een aanvrager 1 activiteit niet heeft
geleverd, wordt de aanvrager op die activiteit gekort en uitbetaald voor de andere activiteiten.
Indien tijdens een controle blijkt dat de aanvrager onrechtmatigheden heeft opgegeven of niet tijdig, volgt
een sanctie. Indien tijdens een controle een onrechtmatigheid wordt geconstateerd, dan volgen we de
stappen van het handhavingssysteem in 7.3.1.1.6.2
Waar mogelijk zal GMO Vereenvoudigde Kosten Opties toepassen. Dit zal administratieve lasten,
doorlooptijden, de beheersbaarheid van de uitvoering vergroten en het aantal sancties verminderen.
Niet-GBCS Elfpo
Alle niet-grond gebonden interventies investeringen, samenwerking en kennis en innovatie volgen
de principes van RUS-USK en programmatisch handhaven waardoor we kansen tot niet naleving
verkleinen. Zie hoofdstuk 7.3.1.1.6.2:

NL

590

1. RUS 1: Naar verwachting zullen de volgende interventies zullen gebruik maken deze variant: kennis
(voucher) en vestigingssteun
2. RUS 2: Naar verwachting zullen de volgende interventies zullen gebruik maken deze variant:
investeringen, samenwerking (diverse interventies), kennis en innovatie.
3. RUS 3: Naar verwachting zullen de volgende interventies zullen gebruik maken deze variant:
samenwerking, investeringen
Verlening: wij gaan alle aanvragen administratief beoordelen of ze volledig zijn en of de aanvrager
voldoet aan de subsidievoorwaarden zoals de doelgroep. Bij bepaalde voorwaarden wordt dit automatisch.
Redelijkheid van kosten
In het nieuwe GLB gaan we ons meer richten op de prestatie. Dit betekent dat we subsidies beschikken op
basis van de gerealiseerde prestaties en bij RUS 3 ook kostenverantwoording. We toetsen iedere aanvraag
op de redelijkheid van kosten. Als er geen eenheidsprijzen zijn, dan bepalen we het subsidiebedrag
(lumpsum en/of op basis van werkelijke kosten). Wij geven een oordeel of deze kosten passend en redelijk
zijn tot te bereiken prestatie. Hiervoor gebruikt de beoordelaar het kader redelijkheid van kosten.
Vereenvoudigde Kosten Opties
Indien mogelijk gaan we alle vormen van VKO’s, als bedoeld in art. 83, lid 1, onder b, c en d van Vo.
2021/2115. Deze zullen worden vastgesteld conform het bepaalde in art. 83, lid 2, onder a, sub i en ii, lid
2, onder b, lid 2, onder c (de in art. 54, 55 en 56 van Vo. 2021/1060 door de EC bepaalde VKO’s) en lid 2,
onder d, allen van Vo. 2021/2115. Voor zover het geen VKO’s betreffen die worden vastgesteld op basis
van een begroting (art. 83, lid 2, onder b van Vo. 2021/2115) of die worden vastgesteld conform art. 83,
lid 2, onder c of d, van Vo. 2021/2115, is aan Wageningen Economic Research Centre de opdracht
verstrekt om waar mogelijk VKO’s voor vast te stellen.
Hierbij moet worden gedacht aan VKO’s voor werkgeverslasten, loonkosten, eigen arbeid en
vrijwilligerswerk.
Voor investeringen werken we een investeringslijst zoals de BOOT (Bestuurlijk Overleg Open Teelten)
lijst. De BOOT-lijst bevat bovenwettelijke landbouwkundige maatregelen om de waterkwaliteit,
waterkwantiteit en bodemkwaliteit te verbeteren. De WUR zal ook eenheidsprijzen voor fysieke
investeringen baseren op het referentie dossier dat RVO heeft opgebouwd.
Voor activiteiten voor de samenwerkingsinterventies, zoals vergaderingen, bijeenkomsten, communicatie
uitingen, worden de GLB pilots en andere data sets als referentie meegenomen.
Daarnaast voor de gebiedsfiches 77.4 en 77.5 worden de agrarische beheersactiviteiten (management)
gebaseerd op bedragen van de koppeltabel in het ANLb.
Dit zal administratieve lasten, doorlooptijden, de beheersbaarheid van de uitvoering vergroten en het
aantal sancties verminderen. Voor de Vereenvoudigde kostenopties onderscheiden we de volgende 3
opties:
• De forfaitaire kosten, zoals de personeelskosten van de overige directe kosten, de personeelskosten
op basis van een vast percentage en de overige kosten worden gecontroleerd of deze goed worden
toegepast.
• Vaste bedragen/ lump sum bij projecten: het gebruik van vaste bedragen is op basis van een
begroting waarvan de redelijkheid van de kosten worden beoordeeld. Daarmee kan bij aanvraag de
subsidie worden verleend en op basis van alleen de geleverde prestaties de subsidie worden vast

NL

591

gesteld.
• Eenheidsprijzen , vooraf worden voor een bepaald investering of prestatie prijzen vastgesteld, en
een aanvrager die deze prestatie levert krijgt de vaste prijs (eenheidsprijs) uitgekeerd.De
eenheidsprijzen worden vastgesteld op basis van een eerlijke, billijke en verifieerbare
berekeningsmethode op basis van statistische gegevens, andere objectieve informatie of een
deskundige beoordeling.
Sancties Zie hoofdstuk 7.3.1.1.6.2:
- Betalen voor de prestatie: we betalen voor wat we constateren. Minder subsidie uitkeren (lager
vaststellen) of (deels) terugvordering indien de prestatie niet wordt gehaald. Verlagingen of intrekkingen
als bedoeld in deze beleidsregel worden niet toegepast indien de niet-nalevingen of tekortkomingen het
gevolg zijn van overmacht of uitzonderlijke omstandigheden.
Er wordt op basis van de subsidieverplichtingen een tabel gemaakt:
Indien er een andere zienswijze is over de prestatie en hierover is communicatie geweest: reactie- of
zienswijze mogelijkheid om bewijs in te dienen en beoordeling van dat bewijs (wettelijk recht)
Sanctie voor onrechtmatigheid: indien er een onrechtmatigheid (een afwijking/anders op de
subsidievoorwaarden en verplichtingen) wordt geconstateerd, wordt de casus bekeken door het
uitvoeringsteam en een bericht naar de aanvrager: om zaken uit te leggen om zo situaties van vergissing
en overmacht te voorkomen.. Indien er onrechtmatigheden worden geconstateerd, dan zal een sanctie
worden opgelegd. Dan % of vast bedrag over het gesteunde bedrag dat onterecht is of een steunaanvraag
intrekken.
Sanctie voor andere onrechtmatigheden (zoals een onterechte aanvraag of weigering van een controle:
weigeren van subsidie
De administratieve sancties worden bepaald op basis van proportionaliteit, omvang, opzet, ernst, duur en
herhaling. Hiervoor werken we vooral met percentages, zodat bij projecten met grote omvang de sanctie
afschrikwekkend werkt.

7.3.2.2 Korte beschrijving van het controlesysteem voor niet-GBCS (controlemethoden,
kruiscontroles, duurzaamheid van investeringen, controles achteraf enz.)
Niet-GBCS ELGF
Sectorale interventie groenten en fruit:
Controle op de aanvrager en aanvraag: alle producentenorganisaties zullen periodiek worden
gecontroleerd op de naleving van de erkenningsvoorwaarden. De gehele aanvraag wordt getoetst op
redelijkheid van kosten en het voorstel.
Controle op de resultaten: hier zijn de principes van programmatisch handhaving van toepassing. De
risicoanalyse bepaalt de percentages voor de steekproeven voor (sub)activiteiten/(sub)interventies. Dit
zullen zijn een a-selecte steekproef in een geselecteerde populatie en een volledige a-selecte steekproef bij
alle aanvragen. RVO heeft data beschikbaar over het nalevingsniveau.
Indien een resultaat niet wordt gehaald, zal er worden gekort. Dus als een aanvrager 1 activiteit niet heeft
geleverd, wordt de aanvrager op die activiteit gekort en uitbetaald voor de andere activiteiten.
Niet-GBCS Elfpo
We volgen het programmatisch handhaven en de vier stappen; dit is beschreven in 7.3.1.1.6.2
Op interventie niveau (gedrag van naleving) passen we de principes van programmatisch handhaven

NL

592

toe: dit is risico gericht controleren. Door middel van risico analyse, RVO data en een paneldiscussie,
worden de risico’s in beeld gebracht en door middel van een prioriteiten- en doelgroepenanalyse stellen
we een hypothese en strategie op. Deze wordt vastgelegd in de administratie. Uitgangspunt is dat
naarmate het risico groter is, des te uitgebreider en des frequenter de controle wordt uitgevoerd. Hierbij
worden doelgroepen neutraal beoordeeld.
Er is geen vast controle percentage. Binnen het controlebeleid wordt gebruikgemaakt van een combinatie
van: een a-selecte steekproef en/of een selecte steekproef op basis vooraf vastgestelde risicofactoren.
Daarna volgt de werkelijke administratieve, digitale en of fysieke controle tijdens de beoordeling van de
aanvraag.
Na verloop van tijd gaan we ook werken met geotagged foto’s waar dit kan dienen tot een betere en
efficiënte controle. Hierbij sluiten we aan met de systemen van de grondgebonden interventies.
We gaan het GBCS systeem inzetten voor het monitoren van de percelen, de beheersactiviteiten en
landschapselementen. Hierbij zoeken we afstemming met de grondgebonden interventies zoals de ANLb
en ECO. Hiervoor ontwikkelen we kaartlagen zoals veenweide en Natura2000.
Dit dient zowel het doel om te controleren als ook voor het NDM.
Aanvraag: indien de aanvraag niet voldoet aan de voorwaarden, zal deze niet toegewezen worden. Voor
alle aanvragen is er een administratieve controle of de aanvrager voldoet aan de eisen. Steekproefsgewijs
worden een aantal dossiers dieper inhoudelijk administratief gecontroleerd zoals via het opvragen van
documenten. Voor hogere RUS varianten zal wel de gehele aanvraag worden getoetst op redelijkheid van
kosten en het voorstel.
Resultaten: voor de vaststelling zal er een controle zijn of de prestatie is geleverd. Voor de interventies
investeringen, samenwerking en kennis & innovatie heeft RVO data beschikbaar over het
nalevingsniveau. De risico- en doelgroepenanalyse zal dan ook het percentage voor de steekproeven
bepalen voor de interventies. Bevindingen uit de steekproef kunnen leiden tot een aanpassing van het
controlepercentage. We maken gebruik van een aselecte steekproef om onze hypothese te testen. Ook
kunnen extra (selectie)criteria toegevoegd worden aan risicoanalyse als de bevinding uit de steekproef
daar aanleiding toe even.
Controle ter plaatse blijft bestaan, maar wordt gerichte controle. Bij de bepaling van een
controlepercentage wordt ook rekening gehouden met de mogelijkheid om te in- of extensiveren. Dat
betekent, dat het percentage op basis van de gevonden afwijkingen verhoogd of verlaagd kan worden. Per
jaar worden de controle percentages geëvalueerd en aangepast indien nodig.

7.3.2.3 Regels inzake overheidsopdrachten?
Korte beschrijving van hoe wordt gezorgd voor de naleving van de regels voor overheidsopdrachten.
Naleving van de Europese aanbestedingsverplichtingen is in algemene zin via de bovenstaande nationale
implementatieregelgeving geborgd. Vervolgens is de Aanbestedingswet 2012 per 1 juli 2016 gewijzigd in
verband met de implementatie van aanbestedingsrichtlijnen 2014/23/EU, 2014/24/EU en 2014/25/EU,
voor zover het onderdelen van de Aanbestedingswet 2012 betreft die zien op opdrachten boven de
Europese drempelwaarden.
Op basis van risicoanalyse zullen aanbestedingsregels ook worden gecontroleerd voor individuele
projecten/investeringen. We controleren de aanbestedingsregels. We volgen de EC regels en daar toetsen
we aan.

NL

593

7.4 Conditionaliteit
7.4.1 Controlesysteem voor de conditionaliteit

7.4.1.1 Beschrijving van het controlesysteem voor de conditionaliteit
We hebben een robuust controlesysteem opgezet dat uitgaat van betalen voor prestaties op basis
van gecontroleerde registers en dat stuurt op een doelmatige, moderne en eenvoudige uitvoering
met minder administratieve lasten voor het betaalorgaan en de landbouwer.
Voor de controles van de conditionaliteiten zal een passende mix van handhavingsinterventies worden
toegepast:
1. Primair gaan we uit van de verplichte 1%-steekproef conform de EU eisen. Het aanvraagregister is de
basis voor de steekproeftrekking.
2. We maken gebruik van controledata uit sectorale handhavingssystemen (de zogenaamde
doormeldingen);
3. Daar waar we een overlap zien tussen de conditionaliteitsvoorwaarden en de interventievoorwaarden
voor BIS, ECO en ANLb zullen we gebruikmaken van de zogenaamde equivalente controles. De
grondgebonden GBCS interventies zullen volgens de nationale controleaanpak worden uitgevoerd,
waarbij we uitgaan van 100% administratieve controles op basis van de GBCS registers, aangevuld met
een risicogebaseerde aanpak voor de voorwaarden die niet op basis van de registers gecontroleerd kunnen
worden en met een AMS systeem dat wordt ingezet voor het monitoren van activiteiten en voor de
kwaliteit van de registers. De benodigde data worden op basis van risicogebaseerde handhavingsplannen
verzameld om te komen tot de juiste mate van zekerheid over de te betalen subsidie.
Met deze passende maatregelenmix komen we tot een resultaat dat tenminste gelijkwaardig equivalent is
aan de controles ter plaatse.
We verwijzen verder naar de beschrijving bij AMS en de controles op de grondgebonden interventies.
Waar deze equivalente controle wordt ingezet, komt deze in de plaats van de 1%-steekproef.

NL

594

7.4.1.2 Soorten controles
RBE / GLMC

Soorten controles

GAEC01 - Instandhouding van blijvend grasland op basis van een verhouding blijvend grasland ten opzichte van het landbouwareaal op nationaal,
regionaal, subregionaal niveau of op het niveau van groepen bedrijven of individuele bedrijven, dit alles ten opzichte van het referentiejaar 2018.
Maximale daling van 5 % ten opzichte van het referentiejaar.

Administratieve controles,
Areaalmonitoringsysteem, Teledetectie

GAEC02 - Bescherming van wetlands en veengebieden

Teledetectie, Controles ter plaatse (onthe-spot control)

GAEC03 - Verbod op het verbranden van stoppels, behalve om fytosanitaire redenen

Areaalmonitoringsysteem, Controles
ter plaatse (on-the-spot control)

GAEC04 - Het aanleggen van bufferstroken langs waterlopen

Administratieve controles, Controles
ter plaatse (on-the-spot control)

GAEC05 - Bodembewerkingsbeheer, ter vermindering van het risico van bodemdegradatie en erosie, onder meer▌door rekening te houden met de
hellingshoek

Controles ter plaatse (on-the-spot
control)

GAEC06 - Minimale bodembedekking om in de meest kwetsbare perioden kale grond te voorkomen

Areaalmonitoringsysteem, Controles
ter plaatse (on-the-spot control)

GAEC07 - Gewasrotatie op bouwland, met uitzondering van gewassen die onder water groeien

Areaalmonitoringsysteem, Teledetectie

GAEC08 - Minimumaandeel landbouwareaal dat gewijd is aan niet-productieve oppervlakten of elementen. Minimumaandeel van ten minste 4 %
van het bouwland op bedrijfsniveau dat bestemd is voor niet-productieve gebieden en elementen, met inbegrip van braakliggend land. Ingeval een
landbouwer zich er in het kader van een uitgebreide ecoregeling overeenkomstig artikel 31, lid 6 bis, toe verbindt ten minste 7 % van zijn bouwland
te bestemmen voor niet-productieve arealen en elementen, braakliggend land inbegrepen, wordt het aan de naleving van deze GLMC toe te rekenen Controles ter plaatse (on-the-spot
aandeel beperkt tot 3 %. Minimumaandeel van ten minste 7 % van het bouwland op bedrijfsniveau indien dit ook vanggewassen of stikstofbindende control), Teledetectie
gewassen omvat die geteeld worden zonder gebruikmaking van gewasbeschermingsmiddelen, waarvan 3 % braak ligt of niet-productieve elementen
zijn. De lidstaten dienen voor vanggewassen de wegingsfactor 0,3 te hanteren. Behoud van landschapselementen. Verbod op het snoeien van heggen
en bomen in de vogelbroedperiode. Facultatief, maatregelen om invasieve plantensoorten te voorkomen.
GAEC09 - Verbod op het omzetten of ploegen van blijvend grasland dat is aangewezen als ecologisch kwetsbaar blijvend grasland in Natura 2000Areaalmonitoringsysteem, Teledetectie
gebieden
SMR01 - Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2000 tot vaststelling van een kader voor communautaire
maatregelen betreffende het waterbeleid: Artikel 11, lid 3, punt e), en artikel 11, lid 3, punt h), met betrekking tot verplichte vereisten ter beheersing
van diffuse bronnen van vervuiling door fosfaten
SMR02 - Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit
agrarische bronnen: artikelen 4 en 5
SMR03 - Richtlijn 2009/147/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 november 2009 inzake het behoud van de vogelstand: artikel 3, lid
1, artikel 3, lid 2, punt b), en artikel 4, leden 1, 2 en 4
SMR04 - Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna: artikel
6, leden 1 en 2
SMR05 - Verordening (EG) nr. 178/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 28 januari 2002 tot vaststelling van de algemene beginselen en
voorschriften van de levensmiddelenwetgeving, tot oprichting van een Europese Autoriteit voor voedselveiligheid en tot vaststelling van procedures

NL

595

NL

voor voedselveiligheidsaangelegenheden: artikelen 14 en 15, artikel 17, lid 1 en artikelen 18, 19 en 20
SMR06 - Richtlijn 96/22/EG van de Raad van 29 april 1996 betreffende het verbod op het gebruik, in de veehouderij, van bepaalde stoffen met
hormonale werking en van bepaalde stoffen met thyreostatische werking, alsmede van beta-agonisten en tot intrekking van de Richtlijnen
81/602/EEG, 88/146/EEG en 88/299/EEG: artikel 3, punten a), b), d) en e), en de artikelen 4, 5 en 7
SMR07 - Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2009 betreffende het op de markt brengen van
gewasbeschermingsmiddelen en tot intrekking van de Richtlijnen 79/117/EEG en 91/414/EEG van de Raad: artikel 55, eerste en tweede zin
SMR08 - Richtlijn 2009/128/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2009 tot vaststelling van een kader voor communautaire
actie ter verwezenlijking van een duurzaam gebruik van pesticiden: artikel 5, lid 2 en artikel 8, leden 1 tot en 5; artikel 12 met betrekking tot
beperkingen op het gebruik van pesticiden in op basis van Richtlijn 2000/60/EG en Natura 2000-wetgeving omschreven gebieden; artikel 13, leden 1
en 3, inzake de hantering en opslag van pesticiden en de verwijdering van resten
SMR09 - Richtlijn 2008/119/EG van de Raad van 18 december 2008 tot vaststelling van minimumnormen ter bescherming van kalveren: artikelen 3
en 4
SMR10 - Richtlijn 2008/120/EG van de Raad van 18 december 2008 tot vaststelling van minimumnormen ter bescherming van varkens: artikelen 3
en 4
SMR11 - Richtlijn 98/58/EG van de Raad van 20 juli 1998 inzake de bescherming van voor landbouwdoeleinden gehouden dieren: artikel 4

NL

596

NL

7.4.2 Sanctiesysteem voor de conditionaliteit

7.4.2.1 Beschrijving van het sanctiesysteem voor de conditionaliteit
Wij leggen de administratieve sanctie op door middel van een korting op de subsidies. De korting zal als
start 3% bedragen en kan worden verhoogd of verlaagd op basis van de criteria ernst, omvang en
permanent karakter. In geval een niet-naleving geen significante gevolgen heeft voor het te behalen doel
van de betrokken eis of norm zal geen korting worden toegepast. Bij een herhaalde overtreding wordt een
korting van tenminste 10% toegepast. Bij een opzettelijke niet-naleving wordt een korting van tenminste
15% toegepast.
Als hoofdregel hanteren we een uniforme peildatum van 15 mei voor alle grondgebonden
aangelegenheden. Degene die op dat moment als gebruiker van een perceel is geregistreerd, is in principe
ook verantwoordelijk voor de conditionaliteit.
We houden bij het toepassen van sanctie rekening met overmacht en uitzonderlijke omstandigheden als
bedoeld in artikel 3. Eveneens houden we bij het toepassen van sancties rekening met niet-nalevingen die
een gevolg zijn van een bevel van een publieke autoriteit.

7.4.2.2 Definitie en toepassing van “herhaling” (berekening en periode):
Er is sprake van herhaling als er meer dan eenmaal binnen een periode van drie opeenvolgende
kalenderjaren een niet-naleving van dezelfde eis of norm wordt geconstateerd, mits de begunstigde in
kennis is gesteld en, naargelang van het geval, de mogelijkheid heeft gehad de nodige maatregelen te
nemen om die eerdere niet-naleving te beëindigen.

7.4.2.3 Definitie en toepassing van “intensionaliteit”
Een niet-naleving is opzettelijk begaan indien de landbouwer de desbetreffende niet-naleving heeft
beoogd.

7.4.3 Vermelding of voor kleine landbouwers een vereenvoudigd controlesysteem
wordt toegepast
Nederland heeft geen interventie voor small farmers en dus ook geen controlesysteem daarvoor.

NL

597

7.4.4 Bevoegde controle-instanties die verantwoordelijk zijn voor de controles op de naleving van de normen en uit de
regelgeving voortvloeiende beheerseisen in het kader van de conditionaliteit
De controles worden uitgevoerd door meerdere controle-instanties: NVWA, RVO, provincies, gemeenten, waterschappen, COKZ, LID en politie. Er is een
coördinerende controle-autoriteit (NVWA) die erop toeziet dat de resultaten van steekproefcontroles en doormeldingen uit de sectorale handhaving aan het
betaalorgaan (RVO) worden geleverd. Het betaalorgaan ontvangt en beoordeelt de controleresultaten, stelt de korting vast en communiceert dit naar de
begunstigde.
RBE /
GLMC

Naam van het betaalorgaan

GAEC01

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

GAEC02

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

GAEC03

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

GAEC04

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

GAEC05

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

GAEC06

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

GAEC07

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

GAEC08

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

GAEC09

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

SMR01

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

SMR02

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

NL

Naam van de controle-instantie

Naam van de verantwoordelijke
Adres
voor de controle

598

E-mail

NL

SMR03

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

SMR04

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

SMR05

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

SMR06

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

SMR07

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

SMR08

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

SMR09

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

SMR10

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

SMR11

Rijksdienst voor Ondernemend Nederlandse Voedsel en Waren
Postbus 93144, 2509 AC Den Haag. Prinses
Mr. Abdeluheb Choho (Directeur)
abdeluheb.choho@rvo.nl
Nederland (RVO)
Beatrixlaan 2, 2595 AL Den Haag
Autoriteit (NVWA)

NL

599

NL

7.5 Sociale conditionaliteit
7.5.1. Beschrijving van het controlesysteem voor sociale conditionaliteit
Nederland zal een strategie ontwikkelen en uitvoeren voor de sociale conditionaliteiten. Dit wordt
afgestemd met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Nederland pakt dit op in 2025 en
zal tijdig overgaan tot invulling en bijtijdse wijziging van het NSP.

7.5.2. Beschrijving van het sanctiesysteem voor sociale conditionaliteit
Nederland zal een strategie ontwikkelen en uitvoeren voor de sociale conditionaliteiten. Dit wordt
afgestemd met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Nederland pakt dit op in 2025 en
zal tijdig overgaan tot invulling en bijtijdse wijziging van het NSP.

NL

600

8 Modernisering: AKIS en digitalisering
8.1 AKIS
8.1 Algemene beoogde organisatiestructuur van het verbeterde AKIS
De transitie naar een duurzame wijze van voedselproductie betreft veel stakeholders in en rondom de
voedselketen. De diversiteit aan uitdagingen en belangen maken het proces complex. Meer en meer krijgt
de agrarische sector te maken met maatschappelijke vraagstukken betreffende dierenwelzijn, eisen tot
vermindering van de milieubelasting, met afnemende biodiversiteit en met klimaatverandering. Om toch
economisch rendabel te blijven en zich staande te houden op de wereldmarkt, heeft de landbouw sector in
Nederland, en in Europa, nieuwe vormen van voedselproductie nodig die efficiënter zijn of voordelen
bieden voor de natuurlijke omgeving. Het voedselsysteem, met de boer centraal, moet blijvend innoveren
om weerbaar te blijven en groeipotentieel te creëren. Er zijn vele vormen van innovatie, die lopen van
nieuwe relaties tussen het boerenbedrijf en de omgeving (bv. korte ketens of natuurinclusieve
bedrijfsvoering) tot de ontwikkeling van nieuwe technologieën (bv. Artifical Intelligence in
precisielandbouw). Het ontwikkelen en verspreiden van nieuwe kennis, en het omzetten van deze kennis
in beleid en in marktkansen spelen hierbij een cruciale rol. Dit gebeurt niet vanzelf, er is een
kennisnetwerk voor nodig dat verschillende vormen van kennis; en ook verschillende partijen met elkaar
in contact brengt, doet samenwerken, en stimuleert tot vernieuwing en modernisering. Digitalisering en
databeheer spelen in dit netwerk een steeds grotere rol. Dit gehele systeem van kennis tot praktijk om tot
innovatie te komen wordt het Agrarische Kennis en Innovatie Systeem (AKIS) genoemd.
Onder het Agrarische Kennis en Innovatie Systeem (AKIS) verstaan we het gehele systeem van alle
betrokken actoren rond kennis en innovatie ten behoeve van de landbouwsector. Hieronder vallen ook alle
onderlinge relaties en uitwisselingen, alle betrokken organisaties en instanties, regels en wetgeving, en het
plannen en organiseren van de begroting. In andere woorden gaat het dus om de structuur en de
kennisstromen tussen personen, organisaties en instellingen die kennis toepassen en ontwikkelen, voor de
landbouw en aanverwante gebieden. Feitelijk alles wat te maken heeft met kennis voor de agrariër én met
vragen en ideeën van de agrariër zelf (zoals opleidingen, cursussen, adviezen, demonstratie-locaties,
praktijkcentra, kennisbanken, etc.), behoort tot het AKIS. De boer staat dus centraal.
Het Nederlandse Kennis en Innovatie systeem is een voorloper in de wereld in productiegerichte
technologie en innovatieprocessen die gericht zijn op input-efficiency en duurzaamheid. Het systeem kent
een lange geschiedenis van samenwerking tussen publieke instanties en private bedrijven. Dit wordt ook
wel de ‘gouden driehoek’ genoemd; de samenwerking tussen diverse kennisinstellingen, bedrijfsleven en
overheden; in samenspraak met maatschappelijke partijen. Met ook veel publiek-private samenwerking.
Zo wordt bijvoorbeeld de agrarische bedrijfsadvisering, in tegenstelling tot veel andere landen, door
marktpartijen verzorgd. Deze private partijen kunnen
onafhankelijk zijn (geen ander motief dan ondersteunen agrariër) of product gebonden (advies is
gekoppeld aan verkoop van product of dienst). Een duidelijk onderscheid tussen deze twee type
adviesorganisaties is belangrijk.
Uit de SWOT-analyse van de Nederlandse AKIS komt naar voren dat het systeem goed ontwikkeld en
divers is, met korte lijnen tussen onderzoek en bedrijfsleven; dat het een grote verscheidenheid aan
publieke en private adviseurs en intermediairs integreert; en dat de gemiddelde vooropleiding van de
Nederlandse landbouwer hoger is dan het EU-gemiddelde. Daarnaast is er veel peer-to-peer
kennisontwikkeling, zoals in het programma ‘Kennis op het Boerenerf’, in de netwerken van de
operationele groepen die zich richten op innovatie (bijv. EIP), plattelandsontwikkeling (bijv. LEADER),
agrarisch natuurbeheer (boerencollectieven) en andere initiatieven gericht op het verspreiden van kennis.
Een zwak punt van de Nederlandse AKIS is de grote verdeeldheid in partijen, zowel binnen bijvoorbeeld
de adviesdiensten, maar ook tussen bijvoorbeeld onderzoek (topsectoren), onderwijs, overheid en

NL

601

adviseurs. Er zijn veel verschillende initiatieven, waarbij het lastig is om overzicht te bewaren en
initiatiefnemers met elkaar in contact te brengen. Het verminderen van deze fragmentatie van het AKIS
systeem is een van de belangrijkste behoefte in het NSP voor kennis en innovatie. Voorkomen moet
worden dat agrarische ondernemers deeloplossingen voorgeschoteld krijgen zonder dat de hele context
meegenomen wordt. Het streven is om naar meer integrale afgewogen adviezen te komen die toegespitst
zijn op een bedrijf. Voor een transitie van de landbouw is maatwerk nodig per bedrijf. Verder zijn,
ondanks de korte lijnen, de synergiën tussen onderwijs-, onderzoeks- en adviesorganisaties beperkt.
Nederland kent vele kleinschalige AKIS-subsystemen binnen de verschillende sectoren en regio's die in de
kennisbehoefte van de specifieke boeren voorzien. Een nadeel van dit gefragmenteerde systeem is dat het
schotten opwerpt in de kennis uitwisseling en er een gebrekkige collectieve visie tussen de AKIS-actoren
bestaat. Eén van de belangrijkste uitdagingen binnen het Nederlandse AKIS is dan ook dat ontwikkelde
kennis zo snel mogelijk in de praktijk wordt toegepast. Stakeholders binnen het AKIS benadrukken het
belang van het delen van goede praktijken in kennis en innovatie.
Belangrijke ontwikkelingen die het AKIS beïnvloeden zijn:
* schaalvergroting en intensivering die zorgen voor meer private investeringen in kennis en innovatie
(K&I) maar daarentegen ook leiden tot een grotere K&I-kloof tussen grote en mkb-bedrijven. Dit vraagt
om aandacht voor de impact op sociale gelijkheid van AKIS moderniseringsstrategieën.
* de commercialisering van kennis als publiek goed naar internationaal marktproduct. Dit geeft grenzen
aan de bereidheid om data en kennis te delen in publiek-private samenwerking (intellectuele
eigendomsrechten).
* De maatschappelijke vraagstukken die gekoppeld zijn aan de transitie naar een duurzame landbouw
vereist kennis en innovatie omvat naast waarvan terugverdienperiode langer en minder tastbaar is. Dit
maakt meer commerciële advisering lastiger. Communicatie met de boer de focus dient te liggen op de
link tussen de behoefte van de boer die samenhangt met het maatschappelijke thema; en ingaan op
mogelijke financiële baten.
* een maatschappelijke kanteling waarbij generieke kennis en vaardigheden minstens zo belangrijk
worden als specifieke vakkennis (Plantinga en Geerling-Eiff, 2018).
* Vervaging van de grenzen tussen onderzoek, onderwijs en advies (het oude OVO-drieluik). Onder
andere resulterend in een scala aan kennishubs (proefboerderijen, living labs, demonstratiebedrijven etc.)
In de aanbevelingen van de Europese Commissie staat in aanbeveling 14 ook een duidelijke oproep om de
fragmentatie van het AKIS aan te pakken. Ook wordt gevraagd om versterking van kennis en
ondersteuning bij innovatie. Met de inzet zoals beschreven in dit NSP ( inzet op artikel 77 en 78,
erkenning van onpartijdige adviseurs en vooral activiteiten van het GLB netwerk) wordt hieraan voldaan.
Strategie Kennis & Innovatie
Aan de basis voor de Kennis & Innovatie strategie staan de interventie maatregelen voor kennis en
innovatie (artikel 78 en 79) en het GLB netwerk:
• Interventiemaatregel kennis stimuleert laagdrempelig de toegang tot kennis, onder meer met de
benodigde infrastructuur voor onpartijdige adviseurs, individuele en collectieve vouchers. Het
Bedrijfsadviseringssysteem (BAS register) zorgt dat onafhankelijke adviseurs herkenbaar zijn en
aan minimale kwaliteit voor eisen voldoen.
• De interventiemaatregel EIP stimuleert bottum-up innovatie, gebaseerd op samenwerking tussen
verschillende partijen (waaronder minimaal 1 agrariër).
• Een ambitieuze doelstelling van het GLB netwerk om samenwerking tussen de verschillende
actoren binnen en buiten het kennis systeem AKIS actief te bevorderen ten behoeve van de
circulaire economie (zie ook h4) en het behalen van de GLB doelstellingen. Het GLB netwerk
zorgt dat er overzicht is over de verschillende GLB initiatieven en hindernissen weggenomen
worden. De intentie is om het GLB netwerk te verdubbelen ten opzichte huidige omvang

NL

602

Kennis, innovatie en netwerk zijn de smeerolie voor het bereiken van de GLB doelen. Daarbij hebben de
interventies op kennis & innovatie zowel een nationaal als provinciaal karakter. De Kennis & Innovatie
strategie integreert verschillende vormen van kennis (van ervaringskennis tot academische kennis) en
verschillende vormen van innovatie, waarbij sociale innovatie doelt op zowel sociale maatschappelijke
doelstellingen van inclusiviteit, zeggenschap en rechtvaardigheid, als op de noodzaak van actief
bevorderen van sociaal leren. Innovatie vindt plaats wanneer naast de benodigde technische kennis,
mensen de eigen waarden en opvattingen kunnen toetsen aan die van anderen bij het toepassen van nieuwe
kennis en wijze van werken. In de interventiemaatregelen voor kennis en innovatie worden processen van
sociaal leren actief gestimuleerd, onder meer met de samenwerking tussen collega’s onderling in de
Operationele groepen van EIP, tussen de sector en lokale omgeving binnen LEADER; en door het
stimuleren van activiteiten en communicatie tussen de verschillende partijen in het AKIS systeem
(overheid, boeren, ketenpartijen, kennisinstellingen) en bestuurlijk-geografische niveaus.
De wijze waarop het strategisch GLB plan bijdraagt aan de algemene horizontale doelstelling inzake het
stimuleren en delen van kennis, innovatie en digitalisering en het bevorderen van het gebruik ervan (art.
114), is als volgt:
1. Kennis
• Erkenning en ondersteuning van onpartijdige adviseurs en coaches (artikel 15(3));
• Betere toegang (voor boeren) tot advies en coaching door middel van vouchers voor advies.
• Betere kennisstroom in het AKIS-systeem (artikel 15(2))
• Artikel 15.4 zal gerespecteerd worden en in de adviezen terugkomen
2. Netwerk:
• Breder en intensiever nationaal GLB-ondersteuningsnetwerk dat kennis en innovatie projecten
verbindt met onderzoek en educatie en de waardeketen (artikel 15(2)).
3. Innovatie:
• Betere toegang tot innovatiemaatregelen via projectfinanciering, met name via de regeling
‘Innovatie op het Boerenerf’ (artikel 114(a)(ii)).
• Meer samenhang in innovatieprojecten georganiseerd door het GLB netwerk (artikel 126)
• Betere samenwerking in ondernemers gedreven projecten, oa. in de waardeketen en ten behoeve
van gebiedsspecifieke doelen
• Een grotere rol voor de provincies.
• Innovatiemakelaars zijn breed beschikbaar in Nederland, via RVO en GLB netwerk zullen
ondernemers hierop gewezen worden.

8.2 Beschrijving van de manier waarop de adviesdiensten, onderzoeks- en GLBnetwerken samenwerken binnen het AKIS-kader (art.114, punt a), ii))
De voornaamste huidige Nederlandse kennis- en innovatie-instrumenten en netwerken binnen het AKIS
zijn:
• De topsectoren Agri & Food, en Tuinbouw en Uitgangsmaterialen, inclusief de talrijke publiekprivate samenwerkingsverbanden (PPP’s), projecten en cross-over samenwerking met andere
topsectoren
• GreenPact, een coalitie van onderwijsinstellingen voor Beroepsonderwijs en agrarische bedrijven
(boeren).
• Diverse regelingen om innovatie-activiteiten te bevorderen, meestal gericht op het MKB zoals de
Mkb Innovatiestimuleringsregeling Regio en Topsectoren (MIT) en Small Business Innovation
Research (SBIR)
• Operationele groepen in het kader van de Europese Innovatie Partnerschap EIP-AGRI, beheerd
door de provincies en het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit om innovatie in
de landbouw bottom-up te bevorderen.
• Kennismaatregelen uit GLB, uitgevoerd door de provincies

NL

603

• Innovatie op het Boerenerf; via cursussen, agrarisch advies en praktijknetwerken die het leren
tussen boeren onderling versterkt;
• Het netwerk Platteland dat als basis dient voor het nieuwe GLB netwerk

Bovenstaande is een gesimplificeerde weergave van het totale Agrarische Kennis en Innovatie Systeem,
dat veel meer actoren omvat. Zo vervullen bijvoorbeeld intermediairs een belangrijke rol. Dit zijn
flexibele en grotendeels onafhankelijke organisaties die bedrijven, overheden en kennisinstellingen met
elkaar verbinden. Zo stimuleren zij experimentele projecten, om bruikbare kennis en vaardigheden te
ontwikkelen te verspreiden.

8.3 Beschrijving van de organisatie van alle bedrijfsadviseurs voor de landbouw
overeenkomstig de vereisten van artikel 15, leden 2 tot en met 4
Het systeem van bedrijfsadvisering in Nederland bestaat uit zowel publieke adviseurs als commerciële
adviseurs die verbonden zijn aan agrarische toeleveranciers. Dit geeft spanning tussen publieke en private
belangen en resulteert in verschillende, soms conflicterende adviezen aan de boer. Verder is in de SWOT
naar voren gekomen dat de complexe AKIS-infrastructuur zich kenmerkt door een scala aan
hoogwaardige maar gefragmenteerde kennisstromen. Om ervoor te zorgen dat bedrijfsadviesdiensten voor
de landbouw de economische, ecologische en sociale dimensies bestrijken, - artikel 15(2) - , dat actuele
technologische en wetenschappelijke informatie die is ontwikkeld in het kader van onderzoek en innovatie
daadwerkelijk de boer bereikt op een wijze dat deze kennis direct toepasbaar is, - artikel 114(a)(ii) -,
wordt ingezet op:
1. Verdere ontwikkeling van het Bedrijfsadviseringssystem (BAS). Om het aantal erkende
onafhankelijke agrarische bedrijfsadviseurs en de kwaliteit van hun adviezen te vergroten wordt
het huidige registratiesysteem, het BAS, aangepast met aandachtsgebieden gericht op
stikstofemissie, kringlooplandbouw en een duurzame bedrijfsvoering. De registratie wordt
uitgevoerd door de Vereniging Agrarische Bedrijfsadviseurs (VAB).
2. Betere toegang (voor boeren) tot advies en coaching door middel van vouchers voor advies.
3. Opleidingsvouchers voor het verbeteren van de kennisstroom en het verhogen van de kwaliteit van
gebonden kennis aan de boer.
4. Vouchers voor de ontwikkeling van bedrijfsplannen, waarbij innovaties in demonstratiebedrijven

NL

604

kunnen worden geproefd.
5. Een grotere ambitie van het nieuwe GLB netwerk dan de voorloper plattelandsnetwerk om de
fragmentatie van kennisstromen op te heffen, cohesie aan te brengen in de kennis en innovatie
voor het bereiken van de negen specifieke subdoelen.
6. De in het BAS register geregistreerde adviseurs zijn verplicht om elk jaar 20 PE punten te halen
waarvan een bepaald deel voor het aandachtsgebied waarop zij geregistreerd staan. Een deel van
de jaarlijkse punten moet ook op andere thema’s worden behaald zodat de BAS adviseur naast zijn
eigen vakgebied ook up to date is op andere verwante thema’s. Dit vergroot ook de integrale kijk
op vraagstukken waarover advies wordt gevraagd.
7. Er komt een model van permanente educatie waarbij een onafhankelijke commissie opleidingen en
trainingen gaat beoordelen die worden ingediend door kennisaanbieders op kwaliteit en impact
gericht op de aandachtsgebieden. Deze worden bij toekenning geregistreerd in een register voor
opleidingen en trainingen verbonden aan het BAS register. Adviseurs uit het BAS register
kunnen/moeten jaarlijks een keuze maken uit deze opleidingen om geregistreerd te blijven,
daarmee is ook de kwaliteitsborging van kennisniveau BAS adviseur geregeld. De inhoud van
trainingen en cursussen zijn vooraf beoordeeld op kwaliteit en impact en vervolgens moeten alle
BAS adviseurs zich verplicht bijscholen op jaarbasis. Stok achter de deur: bij onwil en/of
onvoldoende voortgang kan BAS adviseur uit het BAS register worden geschreven en daarmee
niet meer adviseren.
8. Adviseurs die deelnemen aan NSP maatregel art. 78 zullen conform de voorwaarden in artikel 15
worden geadviseerd.

Back-office voor adviesdiensten.
The Dutch Agricultural Extension Services are currently in charge of their own back-office. This is due to
the fact that we value their independent status, and ability to respond adequately and timely to updates
needed. This independence from the ministry is also needed in order to upkeep the relation with the
farmers even during politically sensitive times, e.g. when it comes to information about nitrogen. In order
to ensure the quality of this back-office we have regular meetings with the VAB concerning new trends
and developments, financial support, and quality concerns. We are also involved in the development of
the governance and quality structure of the new permanent education system. The ministry takes an
advisory role in this process, particularly during the establishment of the quality criteria for the education
provided and the amount of weight that will be assigned to the learning activities (for example adhering
more weight to courses by public funded institutes, which implies strict inspection). We are also closely
involved with establishment of the ‘permanent education committee’, where we have assisted in the
application criteria for suitable candidates. Lastly, the ministry remains involved and responsible for the
BAS registry. This implies involvement in the determination of the ‘attention areas’. This is done by a
team within the ministry involving experts on farming as well as on education and advisory services.
Currently closer connections with the green education platform (GKN) are being explored to facilitate an
overview of initial and post-initial education, as well as access to wiki’s and e-learning modules, which
can synergize with the permanent education system of the VAB. In all practice oriented research programs
(e.g. KoM, PPS) there is a clause which demands projects to disseminate their results and findings on this
platform. We also pay attention that this is disseminated to the advisory services. Finally, since 2022 there
is renewed attention for life long learning within the ministry. Resulting in the development of three
courses (nitrogen, nature inclusive entrepreneurship, and precision farming). The first results of these
pilots are currently being collected, which will be used for a new phase of stimulating lifelong learning in
the green domain. The ministry will be investing 100.000 euro in 2022 in lifelong learning pilots, the
results of which will also be made available to agricultural advisors (where relevant).

Het GLB netwerk (Artikel 126) is een netwerk van netwerken, zoals agrarische netwerken, Leader-

NL

605

netwerken en netwerken voor agrarisch natuurbeheer en water. De verbindingen in het netwerk vinden op
verschillende niveaus plaats: lokaal, regionaal, nationaal en Europees.
De ambitie voor het Nederlandse GLB netwerk is om een netwerk te zijn dat netwerkactiviteiten
coördineert én samen werkt met de netwerkpartners die bijdragen aan GLB doelen. Met deze ambitie
wordt ingezet op een netwerk dat breder kijkt dan het GLB alleen voor realisatie van NSP doelen.
Verbindingen in het GLB netwerk vinden plaats op operationeel niveau. Dat is het niveau waar direct in
de praktijk maatregelen worden genomen en projecten plaatsvinden. In dat verband heeft de boer en het
directe netwerk rondom de boer een belangrijke plek in het GLB netwerk. Op zijn/haar bedrijf kan hij/zij
actief bijdragen aan bijvoorbeeld een goede kwaliteit van bodem, water en lucht. In dit directe netwerk
rondom de boer, wisselt de boer informatie, kennis en ervaringen uit. Dit gebeurt onder andere met
collega boeren, adviseurs en praktijkonderzoekers.
Ook partijen die meer strategisch met het GLB bezig zijn maken onderdeel uit van het GLB netwerk. Dit
is het niveau waar bijvoorbeeld besluitvorming plaatsvindt over de maatregelen die vanuit het GLB
ingezet gaan worden. Het gaat hier over bijvoorbeeld overheden maar ook maatschappelijke organisaties
die rond een bepaald thema iets willen bereiken.
Het Nederlandse GLB netwerk wil een netwerk te zijn waar voldoende gelegenheid is tot ontmoeting met
daarbij aandacht voor doelgerichte kennis en informatie-uitwisseling. Bedoeling is dat het GLB netwerk
partijen, waaronder kennisontwikkelaars en kennismakelaars, onderling verbindt en koppelt aan de GLBdoelen. Dit om kennis vanuit verschillende programma’s en netwerken beter afgestemd en beschikbaar te
laten komen voor de praktijk.
Om dit te bereiken heeft het GLB netwerk een capaciteit van 5fte en een jaarlijks budget van € 800K tot
haar beschikking. De huidige financiering gebeurt voor de helft vanuit het Technisch Beheer van het POP
programma, een kwart vanuit de Provincies en een kwart vanuit LNV . Deze financiering zal in het NSP
sterk verruimt worden.

Voor het GLB netwerk spelen de volgende uitdagingen:
1. Gericht op het verspreiden van goed toepasbare kennis naar de boer, waarbij allerlei erfbetreders een
belangrijk rol spelen.
2. Doelgericht kennis laten stromen.
3. Een beweging op gang brengen waarbij iedereen aan deel kan nemen en een bijdrage leveren aan de
GLB-doelen.
4. Samenwerking tussen partners in z’n algemeen en specifiek tussen praktijk en onderzoek (dynamiek
bevorderen), inclusief contacten met NCP voor Europese kennisprogramma's.
5. Eigenaarschap.
6. Informatie, kennisuitwisseling tussen Nederland en andere lidstaten en samenwerking in Europa
(ENRD, EIP, Horizon Europe en Interreg).
7. Inzetten digitale technieken/ digitale data-verzameling.

Ad 1 Meer gericht op de boer
Om de doelstellingen van het nieuwe GLB te halen worden veranderingen gevraagd. Omdat het GLB voor
een belangrijk deel gericht is op de boer zal het netwerk specifiek moeten kijken wat er vanuit het netwerk
kan worden bijgedragen om benodigde kennis en informatie ook van toepassing te laten zijn voor de
praktijk, hoe komen we tot oplossingen die bij de bedrijfsvoering past.
Ad 2 Doelgericht kennis laten stromen

NL

606

In het netwerk gaat het voor een belangrijk deel over uitwisselen van kennis en informatie. Voor een
doelgerichte kennis en informatiestroom is het relevant in te spelen op Nederlandse Agrarische kennis,
(informatie) en innovatie systeem dat zich kenmerkt als sterk maar fragmentarisch. Juist binnen deze
context kan het netwerk een belangrijke rol spelen in het verbinden van de verschillende onderdelen.
Binnen het netwerk is het belangrijk naar een klimaat van openheid en gelijkwaardigheid te hebben
waardoor kennis en informatie-uitwisseling optimaal kan verlopen.
Ad 3 Een beweging op gang brengen waarbij iedereen die een bijdrage levert aan de GLB doelen deel
kan nemen.
• Er is een rijkdom aan initiatieven in Nederland.
• Open netwerk – gebruik maken van energie die er is – kan ook weer anderen inspireren.
Ad 4 Samenwerking tussen partners in z’n algemeen en specifiek tussen praktijk en onderzoek (dynamiek)
• o.a. bevorderen peer-to-peer leren, relatie met proefboerderijen etc., relatie WUR TKI
• citizen science/ boeren meten
• Als voorbeeld de Leerreis Nutriëntenkringloop die nu loopt ( dit is ook een voorbeeld over hoe
eigenaarschap ingevuld kan worden – zie ad 5)
Ad 5 Eigenaarschap, ambassadeurs op specifieke thema’s of gebieden en ronde tafels
Een uitdaging is om het netwerk een GLB netwerk van de deelnemende partijen te laten zijn waar ze zich
eigenaar van voelen. Voor een deel zal dit via de lijn van governance bevorderd kunnen worden waarbij
gekeken moet worden op welke manier netwerkspelers hun geluid in kunnen brengen bij meer strategische
discussies.
Een netwerk support unit zal het GLB netwerk faciliteren. Vanuit de uitdagingen die hierboven zijn
beschreven zijn de doelen waar de netwerk support unit zich op richt als volgt:
1. Algemene Communicatie;
2. Bevorderen van kennisuitwisseling en kennisontwikkeling;
3. Bevorderen van samenwerking zowel binnen Nederland als over de grens;
4. Zorgen voor levendige netwerken rond thema’s die spelen op het platteland;
5. Stimuleren van (duurzame) innovaties in de landbouw. Bekendheid geven aan- en het ontwikkelen
van EIP-Agri, Horizon Europe en andere, Europese netwerken rond platteland en onderzoek;
6. Versterken van verbindingen in het GLB door het toepassen van moderne (digitale) technologie –
experimenteren met nieuwe digitale mogelijkheden.

8.4 Beschrijving van de manier waarop innovatiesteun wordt verstrekt zoals
bedoeld in artikel 114, punt a), ii)
EIP-AGRI is sinds 2012 van start gegaan om bij te dragen aan de EU 2020-strategie voor smart, duurzame
en inclusieve groei. Het instrument werd enerzijds gefinancierd uit het GLB via de
plattelandsontwikkelingsprogramma’s en anderzijds uit het EU-kaderprogramma voor kennis en innovatie
(Horizon 2020). Het EIP-AGRI is met 202 operationele groepen in 2014-2020 succesvol gebleken en
wordt voortgezet in het NSP. In dezelfde periode heeft Nederland 8.1% van de totale portefeuille voor
plattelandsontwikkeling in kennis ontwikkeling en verspreiding geprogrammeerd, ruim boven het EUgemiddelde van 3.3% ((Aanbevelingen van de Commissie voor het strategisch GLB-plan SW 2020/388).
Met openstellingen op nationaal en provinciaal niveau wordt gestuurd op de gewenste innovaties. Bij
landelijke initiatieven bestaan deze uit het (door)ontwikkelen van (bestaande) landelijke waarde- en
duurzaamheidsconcepten op thema’s zoals sectorale ontwikkelingen, ketens, milieu, klimaat, biologische
landbouw en dierenwelzijn. Bij de regionale initiatieven wordt met name in operationele groepen met
lokale en regionale spelers samengewerkt in kennisclusters en proeftuinen om te komen tot innovaties die
inspelen op de regionale context en gebied specifieke uitdagingen.

NL

607

Het centraal stellen van boer en boerenbedrijf in het ondersteunen van innovaties vindt plaats binnen het
programma “Innovatie op het Boerenerf” met projectsubsidies voor praktijknetwerken of ‘lerende
netwerken’ en voor demonstratiebedrijven. Binnen deze projecten is ruimte om trainingen, workshops,
coaching en demonstratieactiviteiten te financieren.
Daarnaast wordt contact gelegd met het Europees Servicepunt, dat ervoor zorgt dat aan de juiste
kennisvragen wordt gewerkt en dat alle ontwikkelde kennis wordt ontsloten en gedeeld, onder andere via
Focus Groups.
Het EIP heeft niet alleen instrumenten in het GLB. In het grotere EU brede EIP programma wordt
samenwerking bevorderd tussen het NSP en Horizon Europe. waarin focusgroepen, thematische
netwerken en multi-actor approach de overige onderdelen van zijn.

8.5 Digitaliseringsstrategie (art.114, punt b))
Nederland gaat in op agrarische digitalisering in zijn digitaliseringsvisie voor landbouw, natuur en
voedselkwaliteit, die in september 2021 is gepubliceerd (link naar document). Deze visie richt zich vooral
op randvoorwaarden om de adoptie van digitale technologie te stimuleren en zo de groene transitie naar
een duurzaam voedselsysteem te ondersteunen en versnellen. Voorbeelden van randvoorwaarden zijn de
aanwezigheid van kaders en afspraken over interoperabiliteit, datadeling en datagebruik, voldoende
digitale competenties, beschikbaarheid van (open) data, enzovoort. Daarnaast maken fundamentele
randvoorwaarden zoals adequate wettelijke kaders en optimalisatie van het agrarische kennis- en
innovatiesysteem, specifiek voor digitale technologieën, deel uit van deze visie.
Op dit moment ontwikkelt het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit een actieprogramma
voor digitalisering dat bestaande en nieuwe beleidsacties en -instrumenten zal kaderen en concrete doelen
zal bieden om de randvoorwaarden in de visie van het ministerie aan te pakken. Het actieprogramma is
gericht op het aanpakken van problemen in alle agrarische subsectoren en de rol van de overheid in de
digitale transitie, naast het onderhouden en ontwikkelen van het agrarische kennis- en innovatiesysteem.
De modernisering van het agrarische kennis- en innovatiesysteem maakt het mogelijk om kennis uit alle
lagen en actoren van de AKIS te bevorderen en te delen. Digitalisering is geen op zichzelf staand doel
maar een middel om een doel te bereiken. Het doel is dan ook om de GLB-doelstellingen te ondersteunen
door deze beter en/of sneller te kunnen realiseren. Artikel 114 in de verordening vormt het leidende
beleidsprincipe om digitalisering binnen het GLB te bevorderen in de lidstaten.
De Nederlandse digitaliseringsstrategie voor de landbouw is geïntegreerd in gebiedsgerichte
innovatieprogramma’s via onder andere de Europese Digitale Innovatie Hubs (EDIH) en de Regionale
Innovatie Strategie voor Slimme Specialisatie (RIS3). De Europese Digitale Innovatie Hubs (EDIH)
worden ontwikkeld binnen het investeringsprogramma Digitaal Europa. Voor het stimuleren van digitale
capaciteiten wordt een Europees netwerk van Europese digitale-innovatiehubs ontwikkeld. EDIH’s zijn
non-profit en bieden diensten aan ondersteuning bij het opzetten van experimenten ("Test before invest")
en het vinden van investeringskapitaal, training en opleidingen en bemiddeling voor de vorming van een
digitaal innovatie-ecosysteem en netwerken.
De RIS3 is een vereiste voor alle Europese regio’s die gebruik willen maken van het Europees Fonds voor
Regionale Ontwikkeling (EFRO) in de periode 2021-2027. Hierin worden onder andere het
Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB) programma en de Interreg programma’s verbonden. Een
slimme specialisatiestrategie (RIS3) is een onderbouwde prioritering voor investeringen in innovatie in
een bepaalde regio. De strategie maakt inzichtelijk wat de kracht van en kansen zijn voor de
kenniseconomie en innovaties in de regio.

NL

608

Op het boerenerf maakt digitalisering het mogelijk om uit diverse bronnen steeds meer en betere digitale
data te verkrijgen en in te zetten voor bedrijfs- en beleidsprocessen. Bij omzetting van deze data tot
betekenisvolle informatie ontstaat een beter begrip over de relaties tussen productieomstandigheden (zoals
temperatuur, neerslag, stalinrichting), de inzet van productiemiddelen (zoals water, bodem,
gewasbeschermingsmiddelen, diervoeder) en de productie-uitkomsten en natuur- en milieueffecten
daarvan. Dit maakt een gerichter, effectiever en efficiënter (want minder) gebruik van productiemiddelen
en een betere kwaliteit van producten mogelijk en zorgt hierdoor voor minder emissies naar bodem, water
en lucht.
In de digitaliseringsstrategie van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit wordt onder
digitalisering verstaan: (de omslag naar) het gebruik van digitale data en bijbehorende technologie ter
ondersteuning van inzicht en beslissingen en handelingen van private partners en overheden en hun
uitvoeringsorganisaties. Daarbij wordt uitgegaan van de drie fasen in het genereren van toegevoegde
waarde middels digitalisering:
1. het verzamelen van data (uit sensoren, satellieten, drones of landbouwmachines);
2. analyse via beslissingsondersteunende modellen en AI (oa. zoals machine-learning);
3. gebruik van data om robots of (semi)automatische systemen aan te sturen (oa. digitaal
productontwerp en onderhoud via digital twins).
Deze drie functies komen terug in de beschrijving van de interventies ter bevordering van de
precisielandbouw.
De volgende drie specifieke elementen binnen deze strategie hebben aansluiting bij de GLB-verordening
en vormen daarmee een integraal onderdeel van het Strategische AKIS Plan in ontwikkeling, gericht op
digitalisering en versterking van de innovatiekracht:
1. Kennisverspreiding binnen het AKIS; onder andere door digitalisering van alle gegevensstromen
in de landbouw en voedselsysteem; en het vergroten van de toegankelijkheid tot kennis en
projectresultaten via het samenwerking tussen het GLB netwerk en het Groen Kennis Net (GKN);
2. Nutriëntenmanagement;
3. Precisielandbouw; o.a. het efficiënter benutten van inputs en reduceren van
emissies/afval/reststromen.
De behoefte aan het bevorderen van digitale kennisverspreiding richt zich concreet op verbetering van het
systematisch samenbrengen, analyseren en praktisch toepasbaar maken van beschikbare kennis
(Kaderbrief Innovatie op het Boerenerf, 2019). Voor veel MKB-bedrijven is het een grote stap om de
kansen van digitalisering goed te benutten. Het ontbreekt hen simpelweg aan tijd, kennis en geld. Dure
ICT-specialisten inschakelen of het eigen personeel bijscholen is geen optie. Onderzoek (Delphy, 2021)[1]
heeft aangetoond dat de resultaten van projecten (POP) onvoldoende gecommuniceerd worden. Resultaten
worden wel in het project gedeeld op bijvoorbeeld demonstraties of workshops, maar niet online
gearchiveerd of breder verspreid. Digitalisering in deze vergemakkelijkt het coördineren en leren van
projecten onderling.
[1]Delphy, 2021: : Advies kennisverspreiding netwerk platteland. Hoe bereiken we het boerenerf?”, 13
April 2021.
Interventies:
• Trainingen en opleiding voor bevordering van digitale vaardigheden van huidige en toekomstige
ondernemers:
o Aansluiting op het programma ‘Versnelling digitalisering mkb’ van het ministerie van
Economische Zaken en Klimaat. In dit programma gaan mkb’ers aan de slag in
zogenoemde ‘MKB-Werkplaatsen Digitalisering’.
o Subsidiemodule agrarische bedrijfsadvisering en educatie (SABE). Dit succesvolle voucher
systeem richt zich boeren en adviseurs voor het verkrijgen van subsidie ter ontwikkeling

NL

609

van vaardigheden (cursus vouchers).
• Doorontwikkeling van Groen Kennis Net (GKN) als interactieve hub en hét landelijke interactief
digitale platform met de volgende twee functionaliteiten:
o Een overkoepelend databestand met eenvoudige zoekfunctie waar vanuit alle publieke
groene data en informatie op het gebied van land- en tuinbouw wordt ontsloten naar AKISdoelgroepen;
o Een interactief (‘living’) platform waar op thema discussies worden gevoerd (actuele
ontwikkelingen; uitwisseling visie tussen doelgroepen). Tevens bestaat de mogelijkheid om
interactief content te co-creëren, bijvoorbeeld via de wiki-aanpak.
• Integratie in het Kennisplatform van al goedlopende digitale initiatieven voor kennis- en
innovatieverspreiding, zoals de websites Verantwoorde veehouderij, Kas als energiebron en
initiatieven die niet direct gelinkt zijn aan landbouw zoals Vistikhetmaar en Kennisnetwerk OBN.
• Ontwikkeling van een kennisloket, gekoppeld aan GKN, waarin diverse doelgroepen hun vraag
kunnen stellen over kennis en innovatie en indien wenselijk verbonden worden aan actoren die hen
verder kunnen helpen en/of samenwerking mee op te zoeken. In het verlengde wordt het Doe mee
loket verbonden aan GKN.
• ICT gebruiken voor het stimuleren van grotere betrokkenheid van consumenten en afzetkanalen
• Verbinding van GKN met het GLB Netwerk (in ontwikkeling). De resultaten van de Operational
Groups worden verder verspreid door ze vindbaar op te slaan op Groen Kennis Net. Ook worden
hier waar nodig en mogelijk verbindingen gelegd met andere kennisbronnen.
Nutriëntenmanagement
De stikstofdepositie in Nederland is nog te hoog om biodiversiteitsdoelen te realiseren. De
ammoniakemissie bedraagt per hectare landbouwgrond 60 kg ammoniak en is daarmee de hoogste in de
EU (CLO, 2017). Door uit- en afspoeling van nutriënten wordt het grond- en oppervlaktewater belast. De
huidige gangbare landbouwpraktijk van bemesting volgens landbouwkundig advies en economisch
optimale gewaskeuzes is niet toereikend (PBL, 2017).
Uitgaande van de huidige landbouwpraktijk, kunnen de nutriëntendoelstellingen van de Kaderrichtlijn
Water (KRW) in grote delen van Nederland niet worden gehaald. De belasting van oppervlaktewater met
nutriënten afkomstig van de landbouw wordt onder meer gemonitord met het Meetnet Nutriënten
Landbouw Specifiek Oppervlaktewater (MNLSO). Uit de resultaten van het MNLSO komt naar voren dat
de waterkwaliteit in de landbouw-specifieke wateren aan het verbeteren is, maar dat er in de periode 2014
tot en met 2017 op circa 40-60% van de meetlocaties nog niet aan de norm van het Waterschap voor Ntotaal of P-totaal wordt voldaan. Uitgaande van de huidige landbouwpraktijk kunnen de
nutriëntendoelstellingen van de KRW in het oppervlaktewater in grote delen van Nederland niet worden
gehaald. Verdere ontwikkeling van digitale tools, platforms en het digitaal beschikbaar stellen van
innovatieve technieken zoals technieken met betrekking tot het gebruik van satellietdata dienen bij te
dragen aan het verbeteren van de nutriëntenhuishouding en -management.
In samenwerking met meerdere DG’s van de Europese Commissie[1] en enkele EU-lidstaten is een demoversie ontwikkeld van de nutriëntentool FaST ( Farm Sustainbility tool for Nutrients). De Europese
Commissie stelt de EU-lidstaten per 2024 verplicht om een soortgelijke tool aan landbouwers ter
beschikking te stellen. Het is een keuze aan de lidstaten om de door de (i.s.m. de) Europese Commissie
ontwikkelde tool (eventueel) modulair te gaan gebruiken of een eigen tool ter beschikking te stellen. De
tool moet volgens art 15 (4) (NSP-verordening) minimaal de volgende onderdelen bieden:
1. Het bevat een balans van de belangrijkste voedingsstoffen op perceelsniveau;
2. de wettelijke eisen aan nutriënten is geïntegreerd;
3. Het bevat bodemgegevens, op basis van beschikbare informatie en analyses;
4. Het heeft een koppeling met de GBCS-gegevens relevant voor nutriëntenbeheer.

NL

610

De tool is bedoeld als een plannings- en adviestool voor boeren om uitspoeling, verliezen en daarmee
vervuiling door nutriënten te voorkomen en om de nutriënten zo effectief mogelijk in te zetten.
In Nederland zijn verschillende tools en platforms voor nutriëntenmanagement in gebruik. De WUR heeft
in 2019 onderzocht in hoeverre 11 bestaande nutriënt management tools al voldoen aan de voorwaarden
gesteld aan de FaST: ‘Dutch nutrient management tools matching the EU Farmer Sustainability Tool
(FaST) criteria: A quick scan analysis’. Gezien het feit dat er al meerdere dergelijke tools in Nederland
bestaan en worden gebruikt door Nederlandse landbouwers zal het betaalorgaan geen nieuwe tool
ontwikkelen. Er zal worden onderzocht of bestaande tools al geschikt zijn om te dienen als FaST-tool of
dat deze aangepast kunnen worden naar de eisen van de NSP-VO. Voorkomen moet worden dat
landbouwers meerdere tools moeten gaan gebruiken met input van dezelfde data. Administratieve lasten
voor boeren moeten juist verminderd worden.
[1] De studie wordt beheerd door DG DEFIS in coördinatie met DG AGRI en DG DIGIT
De tool is
eigendom van
Agrifirm (een
coöperatie van geeft
boeren voor landbouwmest
Agrifirm
de aanvoer
adviezen per
(Voedingsadvi van voer,
perceel op
es)
meststoffen, basis van
zaad etc.)
bodemanalyse
www.agrifirm s.
.nl/aanbod/ver
isbodemadvies/
mestadvies ter
bevordering
van
bodemvruchtb
aarheid en
veilige teelt,
met
De tool is
betrekking tot
eigendom van bodemgezond
Delphy
Delphy (een heid en
(Bemestingspl particuliere
organische
an)
adviesorganis stofvoorzienin
atie voor
g,
boeren)
aaltjesproblem
atiek,
bodemverbete
ring,
vochtvoorzien
ing en
efficiënt
irrigatieDe tool is
heeft een
CROP by
eigendom van teeltregistratie
Dacom
Dacom (een systeem voor
softwareontwi akkerbouwbed

NL

611

kkelaar),
rijven waarin
https://dacom. alle
farm/
bewerkingen,
kosten en
opbrengsten
nauwkeurig
worden
vastgelegd
waarmee
analyses
kunnen
worden
uitgevoerd.
een
monitoringsm
anagementtool
die de
nutriënteneffic
iëntie van een
bedrijf in
De tool is
kaart brengt.
eigendom van Meer inzicht
Kringloopwijz
Zuivel NL,
krijgen in de
er
mijnkringloop nutriëntenkrin
wijzer.nl
gloop van
dieren, voer,
bodem en
mest, moet
leiden tot een
beter
nutriëntenbeh
eer.
Het
heeft een
Het
programma is
eenvoudige
programma
eigendom van
nutriëntenplan
CHECK
Component
ner
Agro.
een
aanvullend
hulpmiddel bij
CHECK
De tool is
waarin een
eigendom van uitgebreider
Component
Voedingsadvi
Agro
es is verwerkt.
CZAV Check
www.czav.nl/ De combinatie
Producten-en- vormt een
Diensten/Chec planning-,
k
registratie- en
monitoringspr
ogramma, dat
een actueel
inzicht geeft

NL

612

in de totale
bedrijfsbalans
met
betrekking tot
bemesting en
het
gewasbescher
mingsplan.
een advies- en
registratiesyst
eem gericht
De tool is
op het
eigendom van
nutriëntenbeh
CRV,
CRV Nutrient
eerplan, de
www.crv4all.
boekhouding
nl/service/crven de
mineraal/
nutriënteneffic
iëntie van de
landbouwer.
een agrarisch
advies- en
De tool is
registratiesyst
onderdeel van
eem dat zich
een groter
onder meer
bedrijfsmanag
richt op
ementinformat
nutriëntenbeh
iesysteem,
Uniform
eerplannen en
ontwikkeld
Grasland
het geven van
door Uniform
een overzicht
Agri
van
www.uniform
mestafvoer of
-aanvoer,
agri.com/nl/op
bemesting per
lossingen/
perceel en
hectare.
een compleet
Management
www.agrovisi Informatie
on.com/nl/pro Systeem voor
ducten/melkve Boeren voor
Agrovision
e/management advies en
Nutrient
registratie,
systemen/min inclusief een
eraal, door
nutriëntentool
Agrovision
en een
graslandplanni
ngstool.
Het is
een
ontwikkeld
adviesprogra
door de
mma gericht
Demeter
Vlaamse
op nutriënten
Landmaatscha en met name
ppij (een
stikstof,

NL

613

Unitip

Belgisch
organische
instituut),
stof en
NMI (een
nitraatuitspoel
Nederlands
ing naar
instituut)
grondwater.
http://www.n
miagro.nl/wpcontent/uploa
ds/2019/11/Inf
o_Demeter_to
ol-1.pdf
De tool wordt
gebruikt voor
een
registratie en
teeltbegeleidin advies over
gstool
nutriënten en
ontwikkeld
meststoffen,
door Suiker
bestrijdingsmi
Unie,
ddelen,
www.cosunle energie,
den.nl/unitip vruchtwisselin
g, financiële
cijfers etc.

Precisielandbouw
Precisielandbouw is in opkomst en biedt kansen om de milieubelasting van de land- en tuinbouw in ons
land te verminderen, onder andere door het gebruik van robottechnologie en 'big data' in
gewasbescherming (IoF, 2018). Zo worden onder precisielandbouw digitalisering en -technieken ingezet
voor het efficiënter benutten van inputs en het reduceren van emissies/afval/reststromen.
In een Agro-Internet of Things (IoT) 3# zijn drie functies essentieel om de beoogde waarde te creëren:
scannen, analyseren en handelen. De scanfunctie betreft het genereren van gegevens over verschillende
aspecten van het bedrijf, zoals over de kwaliteit van de bodem. Dit kan door machines zoals een drone,
tractor of robot. De analysefunctie analyseert deze data en creëert daaruit bruikbare inzichten. Ten slotte
voert de handelingsfunctie een actie of service uit op basis van de verkregen inzichten. In dit systeem van
Agro-IoT-gegevens kunnen deze functies tezamen een breed scala aan nieuwe diensten en proposities
mogelijk maken (toekomstbestendige verdienmodellen).
3#See https://www.iof2020.eu/
De invulling van het digitaliseringsonderdeel precisielandbouw binnen het GLB, omvat in eerste instantie
het project Nationale Proeftuin Precisielandbouw (NPPL) dat boeren en tuinders verder op weg helpt in
het toepassen van precisielandbouw. Het gaat om plaats-specifieke toediening van (kunst)mest en
gewasbeschermingsmiddelen in 6 pilots met akkerbedrijven (aardappelen).
Nederland heeft een hoge dekkingsgraad van 4G netwerken, terwijl de ontwikkeling van het 5G netwerk
zich vanuit Midden-Nederland en de grote steden uitbreidt. Van ongelijke toegang tot wifi netwerken
tussen de verschillende (rurale) gebieden is in Nederland dan ook nagenoeg geen sprake.
Een belangrijk onderdeel van de Nederlandse digitaliseringsstrategie is gelijke toegang tot digitale
diensten. Het digitale ecosysteem dient ook goed toegankelijk te zijn voor mensen met motorische,

NL

614

auditieve en visuele beperkingen; voor laaggeletterden en voor digibeten. Sinds 23 september 2020
moeten websites van gemeenten, provincies, ministeries en andere overheidsorganisaties een verklaring
hebben waarin staat hoe toegankelijk de website is. Als de website niet voor iedereen toegankelijk is,
moet de organisatie zorgen voor een verbeterplan, bijvoorbeeld het afstemmen van taalgebruik Overheden
worden gestimuleerd om taalgebruik op de gebruikers af te stemmen. Binnen het GLB krijgen boeren
ondersteuning in het werken met digitale openstellingen en verantwoording van de (gecertificeerde
SABE) agrarische adviseurs, en adviesloketten, zowel gericht op digitale vaardigheden in het algemeen
via de Informatiepunten Digitale Overheid, als specifiek op het GLB gericht met de RVO helpdesk.
Binnen diverse nationale programma’s en instrumenten wordt aandacht besteed aan het vergroten van
digitale vaardigheden, zowel binnen het onderwijs als in Leven Lang Ontwikkelen programma’s. In het
groene domein lopen er diverse initiatieven, zoals het versnellingsprogramma ‘digitalisering en
technologisering’ (GroenPACT). In het hoger onderwijs lopen modules over precisielandbouw. Andere
vormen van kennisoverdracht vinden plaats in de praktijk: binnen POP projecten, waarin telers werken
met de toepassing van data; en in de verschillende proeftuinen, zoals de Nationale Proeftuin
Precisielandbouw, het Praktijkcentrum Precisielandbouw en de Boerderij van de Toekomst.
Via de SABE regeling kunnen agrarisch ondernemers ondersteuning krijgen bij het verduurzamen van hun
bedrijf, bijvoorbeeld via precisielandbouw.
Bedreigingen van uitsluiting liggen in het ontwerp van digitale systemen en de autonomie van agrarische
ondernemers in relatie tot het genereren en gebruiken van data. De EU gedragscode voor het delen van
landbouwgegevens dient als basis om de datapositie en datasoevereiniteit van het agrarisch MKB ten
opzichte van (grote) toeleveranciers te versterken. Een onderdeel hiervan is het bevorderen van de
samenwerking tussen agrarische ondernemers voor het mede-ontwerpen van digitale systemen zodat de
bedrijfsautonomie ten opzichte van leveranciers bewaard blijft, bijvoorbeeld in digitale coöperaties van
agrarische ondernemers. Verder geeft het bevorderen van co-eigenaarschap van het digitale ecosysteem de
ruimte aan agrarische ondernemers om te profiteren van de nieuwe verdienmodellen die voortkomen uit
digitale innovatie, zodat boeren niet gereduceerd worden tot data-leveranciers en -gebruikers, maar de
toegevoegde waarde van verwerkte data bedrijfstechnisch en financieel benutten. Sector-overstijgend
wordt in de Data Sharing Coalition gewerkt aan een afsprakenstelsel om dit juridisch vast te leggen en
wordt er gewerkt aan regulering via keurmerken of spelregels.
De Nederlandse overheid gebruikt verschillende benaderingen - zoals fieldlabs, experimentele
boerderijen, publiek-private samenwerkingen, nationale programma's en subsidies om de
investeringskloven van innovatieve technologieën te overbruggen - om bij te dragen aan de
digitaliseringsstrategie en het gebruik van precisielandbouw te versnellen. Een van de Smart Industry
Fieldlabs is het National Experimental Lab for Precision Agriculture (NPPL), waar experts van
Wageningen Research boeren ondersteunen bij het adopteren van nieuwe precisielandbouwtechnologieën;
landbouwers die vaak te maken hebben met problemen in verband met de vroege invoering van
innovatieve technologie. Naast dit programma wordt een netwerk van experimenteerfaciliteiten (Farm of
the
Future)
ontwikkeld,
die
fungeren
als
experimenteerhubs
voor
innovatieve
kringlooplandbouwconcepten op basis van agro-ecologie, digitalisering en robotica. Deze projecten
helpen boeren om kenniskloven te overbruggen en ruimte te creëren om te experimenteren en nieuwe
technologieën te ontwikkelen die bijdragen aan een duurzamere en toekomstbestendigere landbouwsector.

allocatie middelen:
Het NSP GLB versnelt precisielandbouw met interventiemaatregelen voor investeringen, EIP en
kennisverspreiding. Ook financiert de Nederlandse overheid deze initiatieven met missiegedreven
innovatiebeleid. De financiële toewijzing van deze middelen vindt plaats tijdens de opening van de
regelgeving wanneer verschillende thema's zoals precisielandbouw kunnen worden overgedragen. Gezien
de noodzaak van de investeringen vindt de toewijzing elk jaar plaats. In het kader van de EHF-middelen is
in 2022 een aanvullende investerings- en samenwerkingsovereenkomst van start gegaan.

NL

615

Naast specifieke projecten om het gebruik van precisielandbouw te stimuleren, werkt het ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) momenteel ook aan een digitaliseringsactieprogramma. Dit
actieprogramma is een vervolg op de visie op digitalisering in landbouw, natuur en voedselkwaliteit,
gepubliceerd door het ministerie van LNV in september 2021. Deze visie biedt toezicht op
randvoorwaarden voor het toepassen en adopteren van digitale technologieën in deze sectoren.
Connectiviteit is ook een van deze voorwaarden. Een kracht van de Nederlandse digitale infrastructuur is
het hoge niveau van connectiviteit en bijna nationale dekking (>95%) van 4G-5G mobiele netwerken. Ook
behoort de gemiddelde internetsnelheid in Nederland tot de hoogste van Europa. Dit is een belangrijke
drijfveer voor de adoptie van smart farming en agrarisch 'Internet of Things', dat weerstations,
bodemsensoren en andere hardware omvat die (bijna) realtime gegevens leveren.
Het actieprogramma, in navolging van de Digitaliseringsvisie, definieert prioriteiten, (overheids)rollen,
financiën en planning en is momenteel in ontwikkeling. Voor sommige acties in het kader van het
actieprogramma kan financiering uit nationale of EU-middelen nodig zijn, voor sommige acties moeten
coördinatie of adequate rechtskaders worden geboden en zijn minder financiële investeringen nodig.
Afhankelijk van het soort actie kunnen EU-instrumenten zoals de digitale-innovatiehubs of
onderzoeksinnovatiestrategieën worden aangepakt.
Het NSP GLB versnelt precisielandbouw met interventiemaatregelen voor investeringen, EIP en
kennisverspreiding. De financiële toewijzing van deze middelen vindt plaats tijdens de opening van de
regelgeving wanneer verschillende thema's zoals precisielandbouw kunnen worden overgedragen. Gezien
de snelheid van ontwikkeling in de investeringen voor precisielandbouw vindt de toewijzing elk jaar
plaats.

NL

616

Bijlagen
Bijlage I over de ex-ante-evaluatie en de strategische milieubeoordeling als
bedoeld in Richtlijn 2001/42/EG
1. Samenvatting van ex-ante-evaluatieproces en resultaten

Samenvatting ex ante evaluatie NSP
Kader voor ex ante evaluatie
Het ministerie van LNV, de provincies en de waterschappen werken met elkaar en vele stakeholders
samen om een Nationaal Strategisch Plan (NSP) voor het Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB) op
te stellen. Het NSP wordt eind 2021 bij de Europese Commissie ingediend. De ex ante evaluatie maakt
daar onderdeel vanuit.
Dit NSP is de nationale invulling van het VERORDENING (EU) Nr. 2021/2115 VAN HET EUROPEES
PARLEMENT EN DE RAAD tot vaststelling van voorschriften inzake steun voor de strategische plannen
die de lidstaten in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid opstellen (strategische GLBplannen) en die uit het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) en het Europees landbouwfonds voor
plattelandsontwikkeling (Elfpo) worden gefinancierd, van 2 december 2021.[1] Een verplicht onderdeel is
een zogenaamde ex ante evaluatie. Hierbij is artikel 139 over de ex ante evaluatie als kader genomen.
Vertraging door de lopende kabinetsformatie
Het concept NSP is in goed overleg met vele partijen voorbereid sinds begin 2019, maar was tot voor kort
niet definitief uitgekristalliseerd. In Nederland is het kabinet op 15 januari 2021 gevallen en waren op 17
maart 2021 Tweede Kamerverkiezingen. Het kabinet is demissionair en de kabinetsformatie is in een ver
gevorderd stadium. Woensdag 8 december 2021 vond een overleg met de Tweede Kamer plaats over het
concept NSP. Op 15 december 2021 is het Coalitieakkoord 2021 – 2025 van VVD, D66, CDA en
ChristenUnie gepresenteerd. De opstellers van het NSP hebben de nieuwste inzichten uit het
Coalitieakkoord verwerkt in het laatste concept van het NSP dat 20 december 2021 aan de ex ante
evaluatoren ter beschikking is gesteld.
De programmadirecteur heeft in een overleg op 3 november 2021 met de ex ante evaluator laten weten dat
voor het einde van 2021 het concept NSP bij de Europese Commissie zal worden ingediend. Voorzien is
dat in het voorjaar van 2022 na afloop van de inspraakperiode het definitieve S-MER wordt ingediend.
Twee versies van het NSP
Het integrale programmadocument van het NSP wordt in twee versies uitgebracht:
• Formele aanvraag: een versie van het programmadocument met samengestelde bijlagen, zoals deze
bij de Europese Commissie aan het einde van het jaar wordt ingediend. De ex ante evaluatie zal
deel uitmaken van dit programmadocument.
• Integrale versie voor besluitvorming: een versie die gemaakt is voor besluitvorming in het
bestuurlijk overleg, de stuurgroep en de Tweede Kamer. De ex ante evaluator heeft het concept
Nationaal Strategisch Plan; versie ter inzagelegging van 20 december 2021 als basis gebruikt voor
deze ex ante evaluatie.
De ex ante evaluator heeft de integrale versie voor besluitvorming als uitgangspunt voor de
overkoepelende beoordeling van het NSP genomen. De programmadirecteur GLB-NSP heeft in een
overleg met de ex ante evaluator aangegeven dat er parallel aan beide versies van het NSP wordt gewerkt
en dat deze versies volledig consistent zullen zijn. Naast de integrale versie heeft de ex ante evaluator een
aantal stukken ontvangen, die integraal onderdeel uitmaken van de ex ante evaluatie:

NL

617

• De reactie van het programmateam NSP op de landenspecifieke aanbevelingen van de EC. Deze
informatie maakt onderdeel uit van de formele aanvraag.
• Twee presentaties over de governance en het uitvoeringsconcept.
• De algemene uitleg van de prioritering en de interventielogica.
• De gezamenlijk opgestelde verantwoordingstabel, die de tussentijdse adviezen van de ex ante
evaluator samenvat en de wijze waarop het programmateam met de adviezen is omgegaan.
Werkwijze ex ante evaluatie
De uitvoering van een ex ante evaluatie heeft een iteratief karakter. De uitwisseling van informatie tussen
de beleidsmakers en de evaluatoren staat hierin centraal. Tijdens de evaluatieperiode is door de ex ante
evaluatoren gekeken naar verschillende bouwstenen van het programma, zoals de SWOT, meerdere
stuurgroepstukken en het concept NSP. De gedachte hierachter is dat door het leveren van kritisch,
objectief en periodiek commentaar, uiteindelijk een sterk programma wordt opgeleverd waarin oog is voor
logica en samenhang van de aanpak. Daarnaast maakt het tussentijds leveren van advies bijsturen
mogelijk, wanneer daar aanleiding voor is. Deze methode is overigens voorgeschreven door de Europese
Commissie.
Beoordeling proces
Is de mate waarin en wijze waarop relevante (non-gouvernementele) organisaties bij het ontwikkelen van
het NSP betrokken zijn afdoende voor een gedragen NSP?
Het programmateam NSP is verantwoordelijk voor het opstellen van het NSP. Bij het opstellen van het
programma zijn belanghebbenden op verschillende manieren betrokken. Wij hebben een positief oordeel
over het betrekken van belanghebbenden, o.a. via een maatschappelijke begeleidingscommissie en brede
publieksevenementen. Ook is veel externe en onafhankelijke expertise uitgevraagd. Zo is de WUR ingezet
om de (houtskool) SWOT op te stellen en is AEF betrokken om een onderzoek naar de governance uit te
voeren. Ook zijn er verschillende pilotstudies uitgevoerd (bijvoorbeeld de praktijktoets NSP) om de
mogelijke interventies te testen. Hiermee is de voorbereiding van het NSP goed opgestart.
Met de verschillende inhoudelijke rapporten, SWOT en pilot studies was de inhoudelijke basis voor het
NSP tijdig beschikbaar. De vertaling van deze inhoudelijke stukken naar programmateksten en
documenten als interventiefiches heeft relatief veel tijd gekost. Een belangrijke oorzaak is de
demissionaire status van het kabinet en langdurige kabinetsformatie. Ook bleek de stuurgroep het moeilijk
te vinden om gezamenlijke kaders te stellen op basis van prioriteiten. De besluitvorming is in de laatste
weken versneld tot stand gekomen.
Mede hierdoor is de interventielogica pas in een laat stadium uitgekristalliseerd. De governance was tot
voor kort nog niet duidelijk, terwijl het advies hierover al in 2020 beschikbaar was. Hetzelfde geldt voor
de budgettaire keuzes. Inmiddels zijn er besluiten genomen over de governance en het budget. Daarmee is
duidelijk hoe de middelen worden ingezet, hoe de aansturing en uitvoering op hoofdlijnen vorm gaat
krijgen. Er zijn pilot studies uitgevoerd en de lessen uit de eerste ronde zijn toegepast in het NSP. In 2022
wordt een nieuwe praktijkproef uitgevoerd onder meer om tot een goede uitwerking van de eco-regelingen
te komen.
De eerste uitgewerkte NSP-stukken zijn met de evaluatoren gedeeld in oktober en november 2021. Deze
stukken waren in veel gevallen nog onvoldoende uitgewerkt om te beoordelen. Op dit moment heeft het
evaluatieteam aan de bel getrokken en haar zorgen bij het programmateam geuit. De laatste weken is het
NSP in een stroomversnelling gekomen en zijn er keuzes in de bestuurlijke overleggen gemaakt, is er
overleg over het concept NSP met de Tweede Kamer geweest en is het Coalitieakkoord tot stand gekomen
en verwerkt in het NSP versie 20 december 2021.

NL

618

Beoordeling SWOT en interventielogica
Geeft de SWOT-analyse een voldoende volledige, plausibele en intern consistente beschrijving van de
bestaande situatie?
De houtskool-SWOT is stevig onderbouwd met statistische data. De data zijn voorzien van heldere
toelichtingen en leiden tot logische bevindingen. De sterkten en zwakten zijn goed navolgbaar.
Het instellen van een maatschappelijke begeleidingsgroep (MBG) met relevante partijen heeft aan de
kwaliteit van de SWOT bijgedragen. In de totstandkoming van de houtskool-SWOT is met deze
maatschappelijke groeperingen overlegd en hebben zij onder meer geadviseerd over het uitvoeren van de
drie aanvullende onderzoeken. Deze drie aanvullende onderzoeken kennen elk behoorlijke diepgang. De
analyses gaan dieper dan de houtskool-SWOT en overlappen geenszins daarmee. Ze geven inzicht in
kansen en bedreigingen en op punten mogen de uitkomsten als verrassend en inspirerend worden geduid.
Medio 2021 is de definitieve SWOT opgeleverd. De hierin helder beschreven context, relevante
statistische data en de drie aanvullende onderzoeken maken dat er een SWOT-analyse ligt die een
volledig, plausibel en intern consistente beschrijving van de bestaande situatie biedt.
Vloeit de assessment of needs (AoN) logisch voort uit de resultaten van de SWOT-analyse?
In een apart document dat onderdeel is van de formele indiening (H 2.1 Format NSP Algemene uitleg
prioritering) is de ‘assessment of needs’ en de interventielogica systematisch uitgewerkt. In het concept
NSP gaan de hoofdstukken 1. ‘Strategische verklaring’; 2. ‘Beoordeling van behoeften’ en 3.
‘Consistentie en samenhang van de strategie’ over de SWOT en de relatie met de behoefteanalyse.
Daarmee is er veel aandacht voor dit onderwerp.
De SWOT is goed onderbouwd en gedetailleerd uitgewerkt. Daar zijn in totaal 31 behoeften uit afgeleid,
wat een groot aantal is. En de behoeften staan niet los van elkaar maar veel behoeften zijn met elkaar
verweven en de interventies richten zich vaak op combinaties van behoeften. De samenhang tussen de
SWOT en de behoeften en de interventies is daarmee relatief complex.
Een sterk punt in het NSP is dat er een prioritering van de behoeften voor het NSP is gemaakt op basis van
vier categorieën:
• Categorie 1: prioriteit;
• Categorie 2: belangrijk;
• Categorie 3: meekoppelen met andere doelen binnen het NSP;
• Categorie 4: niet geadresseerd via het GLB.
Daarmee is bij een aantal behoeften aangegeven dat die behoefte of minder belangrijk is dan andere
behoeften of dat de behoefte met een ander instrument dan het NSP kan worden aangepakt. Voor de
meeste behoeften geldt dat de afleiding uit de SWOT voor de ex ante evaluator aannemelijk is gemaakt.
Is de interventielogica voor het programma als geheel consistent en plausibel?
Vloeien de gekozen GLB-interventies logisch voort uit SWOT, AoN en interventielogica, mede in relatie
tot relevante andere nationale, regionale of andere instrumenten?
Er zijn diverse onderzoeken uitgevoerd naar de (kosten)effectiviteit van mogelijke interventies om de
nationale GLB doelen te realiseren. Daaruit komt dat er grote overeenkomst is tussen wat het
programmateam aan behoeften had geïnventariseerd en welke als kernopgaven uit het onderzoek naar
voren kwamen. Er zijn op basis van het onderzoek zeven kernbevindingen geïnventariseerd, die
overkoepelend richting geven aan de keuze van de interventies. Op deze wijze is bij de selectie van
interventies getoetst of een behoefte prioritair is, deze door invulling van andere behoeften al

NL

619

meegekoppeld wordt aangepakt en of het nodig is dat er een aparte interventie vanuit het NSP nodig is.
De interventielogica is per interventie uitgeschreven en is voor de meeste interventies aannemelijk
gemaakt. Het is niet altijd eenvoudig om de causale relaties tussen een interventie en de beoogde doelen
precies na te volgen. Het beeld is dat er vaak meerdere interventies worden ingezet, die gezamenlijk
moeten leiden tot het behalen van de beoogde doelen.
Het zijn zowel interventies binnen het NSP alsook aanvullend beleid, zoals met extra financiële middelen
uit het Coalitieakkoord die voor natuur en stikstof worden ingezet. Ook hangt veel af van gebiedsgerichte
uitwerking van de instrumenten of er samenhang in de uitvoering plaats heeft en er meerwaarde ontstaat.
Aanbevolen wordt de nadere invulling van de instrumenten gebiedsgericht te bezien en op basis van
praktijkervaringen in de loop van de tijd bij te stellen om zo effectief mogelijk te zijn.
Beoordeling consistentie en toepasbaarheid in de praktijk
Is er sprake van voldoende interne samenhang van het voorgestelde NSP en in relatie tot andere relevante
nationale en regionale instrumenten, zoals onder meer andere nationale of regionale subsidieregels,
belastingregels, programma’s in het kader van andere EU-fondsen?
De strategie is goed uiteengezet in hoofdstuk 1 en is gerelateerd aan het nationaal beleid. Het is duidelijk
dat er een geleidelijke verschuiving plaats zal vinden, waarbij er naast ondersteuning ook gebiedsgericht
wordt gestuurd op toekomst bestendig boeren. De logica van de strategie is dat boeren die stappen zetten
naar duurzame kringlooplandbouw hiervoor worden beloond. Er worden met het NSP economische
prikkels ingebouwd om de transitie in gang te zetten en de keuzevrijheid bij de agrariër te laten op welke
wijze daar invulling aan wordt gegeven. Door de lat voor het basisinkomen met de invulling van de
conditionaliteiten niet te hoog te leggen, blijft het nieuwe systeem voor alle agrariërs toegankelijk. In de
praktijkproef zijn de conditionaliteiten getoetst en deze zijn naar aanleiding van de beperkte
deelnamebereidheid aangepast.
Een kernpunt in de aanpak is gebiedsgericht werken. Op gebiedsniveau kunnen de opgaven in samenhang
worden bezien en afgestemd worden op de lokale situatie. Met een gebiedsaanpak is er synergie te halen
door integratie van bodem-, water- en biodiversiteitsmaatregelen. In het NSP wordt gebiedsgericht werken
vooral gekoppeld aan de veenweidegebieden (waar bijna 25% van het budget heen zal gaan) en
boerderijen in de overgangsgebieden nabij Natura 2000 gebieden met het oog op de reductie van stikstof.
Goede betrokkenheid van partijen die direct de gevolgen van te maken keuzen ondervinden is wenselijk.
Dit pleit voor een gebiedsgerichte en bottom-up aanpak. Door deelname van de provincies en de
waterschappen aan het NSP is het juiste overheidsniveau aan zet om hier vorm aan te geven.
In het concept NSP staat dat er een grondgebonden eco-regeling voor klimaat en leefomgeving komt. De
eco-regeling wordt geprogrammeerd voor 26 eco-activiteiten met een puntensysteem voor alle
landbouwgrond in Nederland met gebiedsgerichte accenten. Het is voor de uitvoering van groot belang dat
dit puntensysteem snel concreet wordt uitgewerkt. De indicator en meetmethodiek moet per punt
transparant zijn, zodat het systeem goed uitvoerbaar en handhaafbaar is.
Er is door veel medewerkers meegeschreven aan onderdelen van het NSP. Mede door de lange duur van
de kabinetsformatie is er tot laat in de totstandkoming van het NSP onduidelijkheid geweest over de
precieze invulling. Een risico hierbij is dat er door verschillende auteurs andere keuzes worden gemaakt,
waardoor er geen consistente lijn in het NSP zit. De ex ante evaluator constateert dat in het laatste concept
van het NSP een aantal inconsistenties uit eerdere versies is verwijderd en geen nieuwe zijn gevonden.
Beoordeling doelbereik en inzet middelen
Zijn de in het NSP geformuleerde te behalen GLB-doelstellingen naar verwachting – gelet op de in te
zetten interventies en de voor die interventies beschikbaar gestelde financiële middelen – haalbaar?

NL

620

Is het programma – gelet op de AoN en de in te zetten middelen - op de verschillende onderdelen
voldoende ambitieus?
De beantwoording van deze vraag hangt samen met welk doel wordt gekozen. Uit de SWOT, de
behoefteanalyse en het NSP blijkt dat het gaat om een transitie van de manier van landbouw bedrijven, die
gericht is op een nog onbekende manier van duurzame landbouw. Het is een zoektocht om die duurzame
landbouw in de praktijk te ontdekken. Het vergt van de consument een hogere prijs voor duurzaam
voedsel en de verwachting daarbij is dat de producten ook anders zijn dan van het huidige eetpatroon, met
bijvoorbeeld plantaardige eiwitbronnen en ‘nieuwe’ eiwitten zoals van insecten. Van de agrariër wordt
verwacht dat hij zijn teeltwijze duurzaam vormgeeft, meer gebiedsgerichte opgaven bedient en kringlopen
sluit. Dat zijn voor de agrariër, de keten en de burgers zeer ingrijpende maatschappelijke ontwikkelingen
die tientallen jaren in beslag gaan nemen. Het NSP heeft een horizon tot en met 2027 en zal het einddoel
van de beoogde transitie niet behalen omdat een dergelijke transitie meer tijd kost.
Het NSP moet in de ogen van de evaluator dan ook niet beoordeeld worden op een nog onbekend ver weg
liggend einddoel, maar op het robuust inzetten van de beoogde verandering. Het NSP is met de financiële
prikkels en de instrumenten gericht op de eerste stappen in de transitie. Daarbij komt dat er aanpalend
beleid is, waaronder wetgeving dat kaders stelt. De samenwerking tussen de drie overheden (rijk,
provincies en waterschappen) zorgt voor een consistente manier van werken. Door met pilots de agrariërs
zelf goed mee te nemen en door haalbare instapcondities te kiezen, mag brede deelname worden verwacht.
Het Coalitieakkoord zet in op vergelijkbare doelen en zet substantieel middelen in die de transitie
ondersteunen.
Een punt van zorg is dat in de agrarische wereld de afgelopen twee jaar veel weerstand is geweest tegen
onder meer het stikstofbeleid. Recente enquêtes onder agrariërs laten weinig vertrouwen in de overheid
zien. In het Tweede Kamerdebat over het NSP van 8 december 2021 kwam duidelijk naar voren dat een
deel van de Kamerleden nog een snellere aanpak richting duurzame landbouw wil zien en een ander deel
juist de nadruk legt op een meer geleidelijke aanpak met meer draagvlak. De minister constateert dat haar
aanpak ertussenin zit en de ex ante evaluator beaamt die beoordeling. Daarmee is dit NSP goed gericht op
de transitie, maar is de uitvoering afhankelijk van het tempo dat de agrarische ondernemers aankunnen en
de samenleving bereid is te betalen.
Op het strategische en tactische niveau is nu een beoordeling mogelijk. Het onderzoek ‘Naar een
doeltreffend en doelmatig Nationaal Strategisch Plan’ geeft met een effectenanalyse inzicht in de
beleidsvarianten. Hierbij zijn varianten van clusters van maatregelen met verschillende budgetverdeling
onderzocht om zo gevoel te krijgen wat de effecten zijn voor het inkomen en op klimaat, milieu,
biodiversiteit en landschap, de concurrentiekracht en duurzaamheid. De NSP-variant is niet onderzocht,
maar bevindt zich tussen de onderzochte varianten in. Het oordeel over de effecten op het strategische en
tactische niveau is positief.
Op het meer operationele niveau, waaronder de mate van doelbereik is nu nog geen definitieve
beoordeling mogelijk. In het strategische MER zijn twee alternatieven onderzocht, waarbij het concept
NSP maatregelen uit beide alternatieven combineert. De belangrijkste effecten van het NSP zijn te
verwachten voor maatschappelijke doelen op het gebied van klimaat, biodiversiteit, water (kwantiteit en
kwaliteit) en bodemkwaliteit. Er zal in het voorjaar 2022 nog een addendum op het S-MER komen met
een analyse van de effecten van het concept NSP dat op instrumentniveau is uitgewerkt en waarbij de
inspraakreacties zijn verwerkt. Het voorlopige oordeel is dat het plausibel is dat de instrumenten uit het
NSP aanzienlijke kunnen bijdragen aan het behalen van de maatschappelijke doelen. Belangrijk is de toets
of maatregelen elkaar in de praktijk tegenwerken of dat er juist meerwaarde ontstaat. Maatwerk met een
gebiedsgerichte uitwerking kan de kans op die meerwaarde vergroten.
De interventielogica voor het hele programma is zichtbaar en wordt doorgevoerd in de uiteindelijk te
nemen interventies. De verdeling van de financiële middelen past bij het relatieve belang van de behoeften

NL

621

en de interventie. De uitvoeringsstrategie is kansrijk om tot het beoogde doelbereik te komen.
Wordt het gebruik van financiële instrumenten gefinancierd uit het Elfpo voorzien en zo ja, zijn de
aangevoerde argumenten daarvoor plausibel en consistent? Indien financiële instrumenten ingezet zullen
worden: een beoordeling van de verschillende instrumenten die mogelijk zijn en de voor- en nadelen van
ieder van die instrumenten (ex ante evaluatie van de individuele producten)?
Met financiële instrumenten bedoelt de Europese Commissie toegang tot kapitaal, bijvoorbeeld door
leningen en garantstellingen. Nederland kent de regeling Borgstellingskrediet voor de Landbouw (BL). De
middelen voor deze regeling komen uit de begroting van het ministerie van LNV. In het NSP worden geen
nieuwe financiële instrumenten geïntroduceerd.
Hoe dragen de verwachte outputs bij tot beoogde resultaten?
Welke bijdrage levert het NSP aan de specifieke doelstellingen van het GLB, rekening houdend met de
nationale en regionale behoeften, met het ontwikkelingspotentieel en met de ervaring met de uitvoering
van het GLB in eerdere programmeringsperioden?
Bij vrijwel alle interventies zijn outputindicatoren en resultaatsindicatoren opgenomen. Deze sluiten aan
bij de interventie die wordt genomen. Zeer recent zijn in de fiches streefwaarden en resultaatindicatoren
opgenomen. In diverse onderzoeken van de WUR over de effectiviteit van de aanpak en de S-MER zijn
inschattingen gemaakt van de bijdrage van de interventies van het NSP aan de maatschappelijke doelen.
Er is geleerd van de uitvoering in POP3 en zo wordt bijvoorbeeld het aangepaste ANLb met de
collectieven voortgezet.
Beoordeling procedures, systemen en governance
Zijn de voorziene procedures en systemen voor de uitvoering van het NSP naar verwachting toereikend,
effectief en efficiënt?
Wat een sterk punt in de aanpak is geweest, is dat de stuurgroep GLB-NSP al vroeg in het proces een
opdracht aan een onderzoeksbureau heeft gegeven voor advies over governance, gericht op de aansturing
en uitvoering.[2] In het NSP is een paragraaf over de governance en de uitvoering opgenomen. Er zijn nog
twee aanvullende documenten aan de ex ante evaluator verstrekt, die de nationale inkleuring geven en
meer detail bevatten. De beoordeling van de governance is dat de minister van LNV en RVO dezelfde
rollen krijgen die ze hadden bij de uitvoering van het GLB en het POP. Deze partijen zijn competent
gebleken. Ook eerder zijn de twaalf provincies als ‘intermediate bodies’ aangewezen voor het POP-beleid.
In de huidige governance is het Regiebureau POP opgenomen; een gezamenlijke programmadirectie van
LNV en de provincies. Het Regiebureau POP wordt omgevormd tot een regie-organisatie voor het hele
GLB, wat vertrouwenwekkend stemt.
De verdeling van de verantwoordelijkheden tussen het ministerie van LNV, de provincies en de
waterschappen blijft grotendeels gelijk. Er is nog besluitvorming in 2022 over:
• Interventies kennis en samenwerking.
• De experimenten Veenweiden en Overgangsgebieden N2000. Deze hangen samen met de regieafspraken die met het nieuwe kabinet op deze urgente uitdagingen met de provincies worden
gemaakt.
Rijk, provincies en waterschappen zetten in op meer coördinatie en gezamenlijke programmering over het
gehele NSP.
Zijn de voorziene personele middelen en de administratieve capaciteit voor het beheer van het NSP naar
verwachting toereikend?

NL

622

Zijn er maatregelen gepland om de administratieve lasten voor begunstigden te verlichten en zijn
Wij hebben als evaluator al meerdere malen bij eerdere evaluaties van POP2 en mid term POP3 kritiek
geuit op de ondoelmatige uitvoeringsstructuur van de maatregelen. We constateren dat er nu een
voornemen is om conform het advies van AEF een coördinatie-instrument (sturingshuis) op te zetten dat
moet voorzien in een coördinatie van het opdrachtgeverschap. Verwacht mag worden dat er meer
uniformiteit in de aanpak komt en er tenminste overzicht is van de (provinciale) openstellingen. Ook in
lijn met onze eerdere aanbeveling is dat de interventies voor innovatie zowel op landelijk- als op
provinciaal niveau opengesteld kunnen worden. In het bestuurlijk overleg NSP en het sturingshuis zal
worden afgesproken voor welke innovaties een landelijke openstelling of een provinciale openstelling
passend is. De bestuurlijke afspraken worden begin 2022 vastgelegd in een convenant met onder meer
rollen en verantwoordelijkheden, gemeenschappelijk programmeren en kosten en risico’s.
Een tweede element in de governance zijn de administratieve lasten voor de agrariër. Dan gaat het om het
totaal aan lasten van de aanvraag, de rapportage tijdens de uitvoering en de bewijslast na afloop. Er wordt
zoveel mogelijk aangesloten op het Raamwerk voor Uitvoering van Subsidies (RUS), dat is de
gestandaardiseerde manier waarop de rijksoverheid subsidieregelingen uitvoert. Het raamwerk geeft
nadere invulling aan de Regeling vaststelling Aanwijzingen voor subsidieverstrekking, ook wel bekend als
het Uniform Subsidiekader (USK). Een ‘claimless system’ voor basisbetaling en eco-regeling en het
concept ‘verantwoord vertrouwen’ worden ingevoerd, waarbij het uitgangspunt is ‘het is goed, tenzij’, ipv
‘het is fout, tenzij’. Daarmee zijn uitgangspunten en instrumenten gekozen, waarmee lagere
administratieve lasten mogelijk gemaakt kunnen worden. De praktijk zal moeten uitwijzen in welke mate
deze nieuwe systemen nog eventuele kinderziektes kennen en verder geoptimaliseerd kunnen worden.
Beoordeling monitoren en prestatiekader
Zijn de procedures voor het monitoren van het NSP en voor het verzamelen van de gegevens die vereist
zijn voor het verrichten van de evaluaties geschikt voor de doelstellingen? Kan het resultaat van de ex ante
evaluatie ingezet worden als basis voor een effectieve monitoring en evaluatie gedurende de looptijd van
het programma?
Onze ervaring als evaluator van het POP is dat het betaalorgaan over de landelijke gegevens beschikt, die
voor de evaluatie nodig zijn. De werkgroep monitoring en evaluatie heeft inzicht in de provinciale
gegevens en kan deze ontsluiten voor onderzoek. Daarnaast is er een goed systeem van
landbouwtellingen. In het NSP-GLB is de eco-regeling nieuw en zijn er aanvullende conditionaliteiten
opgenomen. Zoals eerder beschreven, zal de monitoring hiervan nog verder moeten worden ontwikkeld.
De ex ante evaluatie biedt een basis voor de tussentijdse evaluatie.
Zijn de gekozen mijlpalen voor het prestatiekader plausibel en geschikt?
In het concept-NSP zijn geen mijlpalen voor het prestatiekader opgenomen.
Samenhang met en beoordeling van het S-MER
Het voorliggende concept S-MER geeft een goed overzicht van de bijdrage van het NSP aan de nationale
doelen. Het onderbouwt de analyse van de ex ante analyse dat een langlopende transitie wordt ingezet met
hoge ambities. Met het NSP wordt een eerste en robuuste stap gezet op weg naar de doelen van de
transitie. Op geen enkel thema mag worden verwacht dat in de programmaperiode tot en met 2027 de
doelen zelfstandig door het NSP worden gehaald. Er is aanvullend beleid nodig in en na de
programmaperiode. Een deel daarvan komt mogelijk de komende jaren tot stand in lijn met het
Coalitieakkoord en de middelen die daarvoor worden ingezet. De belangrijkste effecten van het NSP zijn
te verwachten voor maatschappelijke doelen op het gebied van klimaat, biodiversiteit, water (kwantiteit en
kwaliteit) en bodemkwaliteit.
Aanbevelingen

NL

623

De ex ante evaluator heeft de afgelopen twee jaar regelmatig tussentijds advies gegeven met suggesties en
aanbevelingen voor het NSP. Met het oog op de verdere uitwerking bevelen we aan:
1. Het is wenselijk om een tekst te formuleren over wat de harde kaders van het NSP zijn en welke
zaken gaandeweg aanpasbaar zijn. Daarmee wordt een kader gegeven hoe leerervaringen tot
aanpassing van het NSP kunnen leiden.
2. Voor de uitwerking van het NSP is belangrijk om inzicht te krijgen in de persoonlijke afweging
die agrariërs moeten maken tussen GLMC’s, eco-regelingen, ANLb en gebiedsgericht werken. Er
wordt een simulatietool ontwikkeld, die hierbij behulpzaam zal zijn.
3. Er zijn in het NSP enkele onderwerpen aangekondigd, waarover nadere besluitvorming plaatsvindt
in 2022, zoals de inzet voor biologische landbouw en het convenant met bestuurlijke afspraken.
Daarnaast zal het nieuwe Coalitieakkoord met een ambitieuze inzet en middelen komend jaar
worden uitgewerkt. Het is belangrijk dat bij deze nieuwe keuzes wordt getoetst hoe zich dit
verhoudt tot het NSP en of er aanpassingen nodig zijn voor een doeltreffende en doelmatige
uitvoering.
4. Naast de verplichte resultaatindicatoren zouden voor bepaalde interventies ook aanvullende
nationale resultaatindicatoren kunnen worden toegevoegd om de monitoring en daarmee de
leerervaringen te versterken. Daarbij kan op andere monitors voor bepaalde thema’s worden
aangesloten.
5. Om de uitvoering van het NSP succesvol te laten verlopen, zijn voldoende middelen nodig voor
personele capaciteit. Er is voorlichting nodig, aanvragen moeten worden beoordeeld en betalingen
tijdig worden verricht. Het NSP kent zijn nieuwe regelingen, zoals de eco-regeling waarvoor meer
capaciteit voor de uitvoering nodig is dan in de afgelopen periode. Voor de voortzetting van
bepaalde regelingen, zoals bijvoorbeeld voor innovatie, kan efficiënter met minder mensen worden
gewerkt. Het geheel overziende zal er meer capaciteit voor de uitvoering nodig zijn. Hiervoor zal
zowel aan Rijkszijde als bij de provincies voldoende budget vrijgemaakt moeten worden.

[1] En de uitvoeringsverordening (EU) 2021/2289
[2] Opgavegericht samenwerken, Advies governance toekomstige GLB-NSP, AEF 2020.

NL

624

2. Aanbevelingen van de ex-ante-evaluatie en strategische milieubeoordeling en
hoe deze zijn aangepakt
Titel/Referentie

Categorie aanbeveling

Datum SO1 SO2 SO3 SO4 SO5 SO6 SO7 SO8 SO9 XCO

Bijdrage GLB aan stimuleren van SMER-specifieke
de vraag naar biologische
aanbevelingen
producten

04-112021

Bijdrage GLB aan gebiedsgericht SMER-specifieke
invulling van samenwerking
aanbevelingen
tussen bedrijven

04-112021

Bijdrage GLB aan peilverhoging SMER-specifieke
in veenweidegebieden
aanbevelingen

04-112021

Landenspecifieke aanbevelingen Overige

28-012021

Koolstofopslag in bodems en
biomassa

28-012021

Overige

Landenspecifieke aanbevelingen SWOT-analyse,
behoeftebeoordeling

27-052021

Inzet GLB-middelen voor
specifieke behoeften

Interventielogica/bijdrage aan
doelstellingen

25-092020

Onderbouwing van
voorbereidende documenten

SWOT-analyse,
behoeftebeoordeling

25-092020

Regionale differentiatie en
governance

Maatregelen om de
administratieve lasten te
verminderen

16-112020

Effecten op inkomenspositie van Overige
de boer

25-092020

Landschapselementen

Overige

16-112020

Samenhang NSP met overig
LNV-beleid en met
maatschappelijke en politieke
thema’s

Externe/interne coherentie

27-052021

Inkomenseffecten van de
conditionaliteiten

Overige

07-092021

Inzet NSP voor
veenweideproblematiek

Overige

07-062021

Biologische landbouw in het NSP SWOT-analyse,
behoeftebeoordeling

07-062021

Ondersteuning van investeringen Financieringsinstrumenten

27-052021

Governancestructuur

Maatregelen om de
administratieve lasten te
verminderen

07-062021

Stapeling van beloningen

Externe/interne coherentie

07-092021

Analyse WUR voor effectieve
inzet van middelen

Toewijzing van
begrotingsmiddelen

07-092021

Structuur van het programmeren Maatregelen om de
en wijze van uitvoering
administratieve lasten te
verminderen

28-012021

Ontwikkeling van de strategie van Externe/interne coherentie
het NSP

27-052021

Flexibel inspelen op
weersomstandigheden

07-092021

NL

Externe/interne coherentie

625

X

X

X

X

X
X

X
X

X

X

X

NL

Titel/Referentie

Categorie aanbeveling

Datum SO1 SO2 SO3 SO4 SO5 SO6 SO7 SO8 SO9 XCO

Aansluiting NSP op aankomende Externe/interne coherentie
beleidsontwikkeling

24-122021

Personele en financiële middelen Maatregelen om de
voor uitvoering NSP
administratieve lasten te
verminderen

24-122021

Communicatie

Overige

22-092021

Ontwikkeling voorstel inzet
veenweiden

Overige

22-092021

Toegepaste berekeningswijze

Overige

22-092021

Versnelling opstellen fiches voor Overige
de interventies

03-112021

Aanvullende nationale monitoring Outputs, resultaten en het
bepalen van mijlpalen en
streefcijfers

24-122021

Kader voor aanpassing NSP

Outputs, resultaten en het
bepalen van mijlpalen en
streefcijfers

24-122021

Ondersteuning persoonlijke
afweging van agrariërs

Overige

24-122021

Opstellen en gebruik
contextanalyse

SWOT-analyse,
behoeftebeoordeling

14-022020

Inzet GLB-middelen en cofinanciering

Overige

22-062020

Opstellen behoefteanalyse

SWOT-analyse,
behoeftebeoordeling

31-012020

Plaats kernthema water in het
NSP

Overige

22-062020

X

X

Bijdrage GLB aan ondersteuning SMER-specifieke
kringlooplandbouw
aanbevelingen

04-112021

X

Verbetering bodemkwaliteit in de SMER-specifieke
eco-regeling
aanbevelingen

04-112021

X

Bijdrage GLB aan stimuleren van de vraag naar biologische producten - Beschrijving
Constatering:
Biologische landbouw past reeds een groot aantal interventies en eco-activiteiten toe, met name gericht op
bodemkwaliteit en alle daaraan gekoppelde milieuvoordelen. Deze positieve milieueffecten kunnen
worden vergroot door areaaluitbreiding. Daarvoor mist echter stimulering van de vraag.
Aanbeveling:
Inzet van sectorale steun en ondersteunen van andere vraagstimulerende maatregelen vanuit het GLBNSP.
Bijdrage GLB aan stimuleren van de vraag naar biologische producten - Motivering
De constatering dat de stimulering van de vraag naar biologische producten een belangrijke uitdaging is
voor de groei van de biologische sector in Nederland wordt gedeeld. In de SWOT-biologisch (zie Annex
II) die door het Louis Bolk Instituut is opgesteld is de volgende aanbeveling gedaan: “AKIS: Maak
meerjarige ketenmanagement mogelijk gericht op de ontwikkeling van biologische productstromen die de
(latente) vraag naar biologische producten kan stimuleren.”. Deze aanbeveling is door ons overgenomen,
omdat dit aansluit bij de beleidswensen om nichemarkten en samenwerking in de keten te ondersteunen.
Vanaf 2023 zullen er twee sectorale interventies in het GLB-NSP worden opgenomen, één voor groente
en fruit en één voor bijenteelt. Binnen deze sectorale interventies kunnen producentenorganisaties ook op
biologische landbouw inzetten. Ook binnen de samenwerkingsregeling kan het opzetten van een

NL

626

NL

producentenorganisatie gesteund worden. In de “Nationale strategie biologische productie en consumptie”
zal hiernaast verder op vraagstimulering ingezet worden.
Bijdrage GLB aan gebiedsgericht invulling van samenwerking tussen bedrijven - Beschrijving
Constatering:
Het versterken van de landschapskwaliteit via activiteiten in de eco-regeling en/of niet-productieve
investeringen is gebaat bij een gebiedsgerichte invulling en samenhang tussen de maatregelen, passend bij
de karakteristieke eigenschappen van het landschap. Om aan de specifieke vereisten van het ontwerp en de
realisatie te voldoen is een professionele benadering een voorwaarde.
Aanbeveling:
Ondersteunen uit het GLB NSP van een gebiedsgerichte invulling van de samenwerking tussen de
bedrijven. Extra aandacht voor beheer en onderhoud bij de invulling van maatregelen, zo mogelijk
gefinancierd via het ANLb.
Bijdrage GLB aan gebiedsgericht invulling van samenwerking tussen bedrijven - Motivering
Aanbeveling wordt onderschreven. Een gebiedsgerichte afstemming tussen de grondgebonden activiteiten
in de conditionaliteit, ecoregeling en het ANLb is van groot belang. Niet alleen om de effectiviteit ervan te
versterken, maar ook om perverse werking van activiteiten tussen verschillende regelingen tegen te gaan.
Dit is de reden waarom ingezet wordt op een ondersteunende regeling die gebiedsgerichte afstemming en
niet-productieve investeringen ondersteunt, en waarbij zowel collectieven voor het ANLb als DAWgroepen vertegenwoordigd zijn.
Bijdrage GLB aan peilverhoging in veenweidegebieden - Beschrijving
Constatering:
Het zelfstandig financieren van het Veenweideprogramma is één van de bestuurlijke opties.
Aanbeveling:
Bij de keuze voor deze optie GLB-middelen inzetten voor peilverhoging in veenweidegebieden die niet
zijn opgenomen in het Veenweideprogramma. Verwacht wordt dat dit de CO2 uitstoot extra zal
verminderen en daarmee het positieve effect op het klimaat zal vergroten.
Bijdrage GLB aan peilverhoging in veenweidegebieden - Motivering
Deze aanbeveling onderschrijven we in het NSP. Met de gebiedsgerichte aanpak veenweidegebieden gaan
we de veenweideboeren stimuleren om hun bedrijfsvoering te extensiveren en te compenseren voor
verminderde opbrengsten door verhoging waterpeil. We willen dit gaan financieren uit extra overheveling
van middelen van pijler 1 naar 2. Dit is ook conform de aangenomen motie in de Tweede Kamer. De
middelen uit het veenweideprogramma zullen worden ingezet als aanvullende financiering om met name
de inrichtingsmaatregelen te financieren.
Landenspecifieke aanbevelingen - Beschrijving
De Europese Commissie heeft voor het Nederlandse NSP landenspecifieke aanbevelingen (Brussels,
18.12.2020 SWD(2020) 388 final). Wij adviseren om in de gesprekken met de EC te verkennen, hoe strikt
de aanbevelingen moeten worden opgevolgd. Zijn het suggesties, waarvan mag worden afgeweken, of
heeft het een meer verplichtend karakter en wordt het als een toetssteen gebruikt? Onze zorg zit vooral op
het punt van de volledigheid. De EC noemt in deze notitie heel veel onderwerpen en als die allemaal
zouden worden nagestreefd, dan is het risico dat er weinig focus in het programma komt om effectief te
zijn.
Landenspecifieke aanbevelingen - Motivering

NL

627

NL

In het NSP van 31 december zal bij elk specifiek doel (SO) ingegaan worden op de landenspecifieke
aanbevelingen, of en hoe hiermee in het NSP wordt omgegaan, in het verlengde van de appreciatie die de
minister van LNV eerder naar de Tweede Kamer en de EC heeft gestuurd. In een notitie voor de
stuurgroep d.d. 9 december is een analyse gemaakt van de punten, waarop de EC wellicht Nederland zal
aanspreken. De door Nederland gewenste focus op GBA en Innoveren & investeren is eerder gedeeld met
de GeoHub.
In het NSP template zal een overzicht per aanbeveling worden opgenomen. Deze is aan de ex ante
evaluator verstrekt.
Koolstofopslag in bodems en biomassa - Beschrijving
Wij adviseren een passage in het NSP op te nemen over hoe boeren kunnen bijdragen aan het
klimaatprobleem door het vastleggen van koolstof. Dat hoeft niet alleen over bos te gaan, dat kunnen ook
landschapselementen zijn, zoals houtwallen. Dit past ook in agrarisch natuurbeheer. Ook citeert het
Klimaatakkoord de visie van LNV op de kringlooplandbouw. Het zou vice versa ook logisch zijn als in
het NSP vanuit de kringlooplandbouw de bijdrage aan het klimaat wordt toegelicht, inclusief het
vastleggen van koolstof in biomassa.
Koolstofopslag in bodems en biomassa - Motivering
Opgevolgd. Inmiddels is het klimaatvraagstuk sterker verweven in het NSP, wat ook terugkomt in de
interventielogica. Bij de eco-regeling zijn explicieter activiteiten gekoppeld aan de resultaatindicator R.14
(Koolstofopslag in bodems en biomassa: Percentage oppervlakte cultuurgrond (OCG) vallend onder
ondersteunde verbintenissen om emissies te verminderen, koolstofopslag te behouden en/of te verbeteren).
Daarnaast is er in het ANLb een nieuwe categorie opgenomen, klimaat en water (primair adaptie, maar
ook mitigatie) en bij samenwerking is een interventie ontwikkeld gericht op waterpeil. Tevens wordt bij
de conditionaliteiten uitgewerkt of een ploegverbod uitgebreid zou kunnen worden, met name voor
veenweidegebieden. Een ploegverbod leidt er ook toe dat koolstofvastlegging wordt bevorderd. Dit is
echter nog onderdeel van besluitvorming, en nog niet verwerkt in het NSP.
Omdat de benodigde kaarten, actuele grondsoortkaart en kaart van kustvlakveen, nog niet gereed zijn,
wordt dit op zijn vroegst in 2024 ingevoerd. De koppeling klimaat en koolstof wordt in de definitieve
versie van het NSP sterker inzichtelijk gemaakt, gekoppeld aan de ‘boer naar bord’ strategie, en daarnaast
sterker verwoord in fiches bij de resultaatindicatoren.
Landenspecifieke aanbevelingen - Beschrijving
Wij herkennen de analyse dat er een aansluiting is tussen de koers van het Bestuurlijk Overleg en de
behoefteanalyse van WEcR.
Ook herkennen wij het verschil van inzicht tussen het PT en WEcR, waar het gaat om de rol voor
normering (‘meest doelmatig’) en het PT meer inzet op financiële ondersteuning.
De kruisverwijzing naar de landenspecifieke aanbevelingen van de Europese Commissie ontbreekt in de
behoefteanalyse. Tenminste twee thema’s van de EC vragen toelichting met een beoordeling of ze in het
NSP een plaats krijgen: de sociale problematiek en duurzame bossen, resp. biologische landbouw.
Landenspecifieke aanbevelingen - Motivering
Daar waar relevant wordt in hoofdstuk 2 bij de behoefteanalyse en in de interventiestrategie verwezen
naar de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de landenspecifieke aanbevelingen van de EC.
In de appreciatie van het kabinet over de landenspecifieke aanbevelingen wordt aangegeven, dat het in de
Nederlandse context niet in de rede ligt om GLB-middelen te investeren in de plattelandseconomie in
brede zin. In dezelfde appreciatie wordt gemeld dat het bosbeleid in Nederland vooral nationaal beleid is,
en dat binnen GLB een bijdrage wordt geleverd aan landschapselementen als onderdeel van de
bossenstrategie.
Biologische landbouw is onderdeel van het NSP. Er wordt in de reactie op de landenspecifieke

NL

628

NL

aanbevelingen apart op ingegaan. Ook wordt verwezen naar de ontwikkeling van de Nationale Strategie
Biologische landbouw, die de minister heeft aangekondigd en zomer 2022 aan de Tweede Kamer zal
worden aangeboden.
Inzet GLB-middelen voor specifieke behoeften - Beschrijving
In diverse documenten wordt aangegeven, dat het nieuwe GLB meer ingezet moet worden op de behoefte
aan vergroting van de waarde van milieu, natuur en klimaat. De nadruk wordt gelegd op een duurzame
transitie in de landbouw via aandacht aan biodiversiteit, klimaatmitigatie- en adaptatie, bodem- en
waterkwaliteit, en landschapselementen. Wat wordt gemist is een scherpe afkadering van het waarom en
hoe van deze behoefte, en de consequenties voor de status quo. Het sentiment leeft, maar is nog niet
expliciet benoemd. Wat de evaluatoren betreft heeft het meerwaarde om de toekomstige doelen van het
NSP scherper te benoemen. En hierbij ook meer expliciet te maken welke dingen niet gedaan worden
(bijv. op het gebied van het verbeteren van de inkomenspositie).
Inzet GLB-middelen voor specifieke behoeften - Motivering
Het waarom en hoe van bepaalde behoeften is opgenomen in de uitwerking van H2 (interventielogica).
Daarin worden ook de doelstellingen verwoord, zoals opgenomen in verschillende beleidsdocumenten, en
de bijdrage die het GLB daarin kan leveren.
Het definiëren van de inzet van het GLB voor specifieke behoeften is onderdeel van de keuze om in te
zetten op urgente vraagstukken, dan wel op een cultuuromslag in de landbouw (of allebei, met extra
nationale middelen). Dit is onderdeel van politieke besluitvorming. Daarbij is de primair uitgewerkte lijn
voor het NSP dat er een duidelijke omslag plaats gaat vinden van inkomensondersteuning naar
doelgerichte betalingen.
Onderbouwing van voorbereidende documenten - Beschrijving
In vrijwel alle documenten zijn vragen te plaatsen bij de onderbouwing van stellingnames (hoe, waarom,
welke keuzes liggen hierachter, etc). Het zou in de uiteindelijke versies op zijn plaats zijn om te verwijzen
naar eerdere studies en onderzoeken.
Onderbouwing van voorbereidende documenten - Motivering
Opgevolgd. Het onderdeel in dit advies wat over de houtskoolSWOT gaat, is verwerkt in de definitieve
SWOT. Detailopmerkingen ter plaatse van het onderwerp. Ook is op advies van de ex-ante het
beschouwende hoofdstuk 4 uitgebreid.
Regionale differentiatie en governance - Beschrijving
Wij adviseren om de rapportages Governance (AEF) en regionale differentiatie (WUR) in samenhang te
bezien. Overwegende dat AEF adviseert een splitsing te maken tussen programmering en uitvoering. En
alleen als het dienend is aan de opgave, kan worden gekomen tot regionale differentiatie.
Regionale differentiatie en governance - Motivering
Er ligt nu een advies van WUR over regionale differentiatie én een advies van AEF om alléén als het
dienend is aan de opgave, te komen tot regionale differentiatie.
Beide adviezen lijken niet volledig met elkaar in overeenstemming. Ze zijn daarom ook nog niet verwerkt.
AEF geeft een randvoorwaarde aan regionale differentiatie: slechts indien het dienend is aan de opgave.
Op dit moment (18-10) beraden provincies enerzijds, en LNV anderzijds, zich nog over hoe de
verantwoordelijkheid verdeeld zou moeten worden per interventie, dat wil zeggen: bij welke interventies
is LNV eindverantwoordelijk, bij welke de provincies, en zijn er ook hybride vormen denkbaar? Na deze
interne beraadslaging zouden LNV en provincies hierover met elkaar in gesprek moeten, en moet de

NL

629

NL

uiteindelijke verdeling worden opgenomen in een nog op te stellen Ministeriële Regeling.
Aanvulling december 2021:
Grofweg gaat LNV over de interventies in pijler 1, de provincies over ANLb, LEADER en onderdelen
van de niet-grondgebonden maatregelen. Doordat nu LNV overweegt om in tegenstelling tot het huidige
GLB ook zelf co-financiering beschikbaar te stellen, neemt het aantal (hybride) maatregelen toe, waar
zowel de provincies als LNV wat mee willen. Daarom is nadere afstemming inderdaad nodig.
Deze vragen gaan verder dan de benodigde informatie in het template. Het team heeft aanvullende
informatie aan de ex ante evaluator verstrekt.
Effecten op inkomenspositie van de boer - Beschrijving
De extra inzet op natuur, milieu en klimaat heeft (in elk geval) op korte termijn negatieve consequenties
voor de inkomenspositie van de boer. Dat is ook aangekaart in de motie Bisschop.
Op dit moment komt nog niet in de stukken naar voren hoe dit wordt meegenomen in de besluitvorming,
dan wel hoe de negatieve consequenties worden gerechtvaardigd.
Effecten op inkomenspositie van de boer - Motivering
Zowel de inkomenspositie van de boer als de extra inzet op natuur, milieu en klimaat zijn belangrijke
ijkpunten voor het NSP. Op 17 december is een politiek besluit genomen over de verdeling van de GLBmiddelen, zodat een inschatting op mogelijke effecten kon worden gemaakt. Die inschatting is opgenomen
in het concept NSP.
Landschapselementen - Beschrijving
Voorgesteld wordt het scenario te kiezen dat landschapselementen vallend onder de conditionaliteit,
meetellen als subsidiabele landbouwgrond en meedoen als elementen in de eco-regeling, waarin het
jaarlijkse beheer (landsdekkend) kan worden meegenomen. In het huidige GLB tellen
landschapselementen niet mee als subsidiabel areaal voor de basisbetaling, en zijn ook niet opgenomen in
het perceelsregister.
De aanpassing van het perceelsregister vergt veel tijd en inspanning. Ecorys heeft een studie uitgevoerd op
dit onderwerp, waarbij er discussie is geweest met RVO.nl over de hoogte van de kosten. Ons advies is
om met RVO.nl contact te leggen over hun inzichten over de uitvoerbaarheid van de verschillende opties
en de uitvoeringskosten ervan.
Landschapselementen - Motivering
Opgevolgd. Is opgenomen in de definities en het fiche BISS en eco-regeling.
LNV heeft RVO opdracht verstrekt om een “landschapselementenkaart” op te stellen, waarmee het
referentiebestand wordt uitgebreid, met als doel dat permanent niet-productief areaal onderdeel wordt van
de definitie landbouwgrond (sloten, oevers, houtopstanden, poelen). Het bestand zal medio 2022 gereed
zijn. Hierover is nauwe afstemming tussen LNV en RVO.
Er is aanvullende informatie aan de ex ante evaluator verstrekt.
Samenhang NSP met overig LNV-beleid en met maatschappelijke en politieke thema’s - Beschrijving
We bevelen aan nog twee exercities te doen:
• Toets op samenhang met overig beleid van LNV, zoals voor gewasbescherming.
• Toets op de thema’s die maatschappelijk en politiek leven, zoals omvang van de veestapel en een
systeemanalyse van de veehouderij.
Samenhang NSP met overig LNV-beleid en met maatschappelijke en politieke thema’s - Motivering

NL

630

NL

Opgevolgd.
• Toets op samenhang met overig beleid van LNV is al onderdeel van het brondocument
Behoefteanalyse. Gewasbescherming wordt hierin als één van de thema’s meegenomen. Ook
wordt het meegenomen in de interventiestrategie en de interventies voor de Groenblauwe
Architectuur.
• Toets op maatschappelijk en politieke actuele thema’s, zoals omvang van de veestapel en een
systeemanalyse van de veehouderij, zijn meegenomen in het advies van WEnR ‘Naar een
doeltreffend en doelmatig Nationaal Strategisch Plan’. Het beleid voor gewasbescherming is in het
NSP geïntegreerd. Het beleid voor de veestapel hangt in het NSP samen met de
kringlooplandbouw, de extensivering rond natuurgebieden en dierenwelzijn. In het
Coalitieakkoord wordt beleid aangekondigd voor de kringlooplandbouw.
Inkomenseffecten van de conditionaliteiten - Beschrijving
Het is ons nog onvoldoende duidelijk, hoe de kosten van de conditionaliteiten zich verhouden tot de baten.
Net als in eerdere stukken wordt aangegeven dat “Als vuistregel kan men hanteren dat in relatie tot de
pachtnorm, de kosten van GLMC 2, 4 en 9a ca €50,-/ha bedragen, waarbij GLMC 4 en 9a mogen
cumuleren (bij overlap 1x tellen).”
Dit is onvoldoende inzichtelijk. In eerdere versies werd aangekondigd dat dit verder (dan ambtelijk) zou
worden onderzocht. Het is van groot belang om deze getallen te verifiëren. Wanneer komt er meer
duidelijkheid over deze geschatte kosten? En zijn deze alleen berekend of ook onderbouwd vanuit de
praktijk? Dit is een belangrijk punt, omdat de daadwerkelijke kosten in grote mate de bereidheid om deel
te nemen zal beïnvloeden.
Inkomenseffecten van de conditionaliteiten - Motivering
Initiële reactie: Nog niet verwerkt, omdat er nog te veel onduidelijkheden waren over de mogelijke
invulling van de bewuste GLMC’s, mede ook door de Europese discussie. Gesprekken met sector zijn wel
op gang gebracht; dat leverde goede inzichten op.
Update: Inmiddels heeft de WUR haar onderzoek naar de inkomenseffecten van de nu beoogde
conditionaliteiten afgerond. Dit onderzoek is bijgevoegd bij het politieke besluitvormingsproces, dat op 16
december is afgerond.
Inzet NSP voor veenweideproblematiek - Beschrijving
De inzet van artikel 18 of artikel 66 voor het veenweidegebied sluit goed aan bij onze aanbevelingen om
maatwerk te kunnen bieden waar nodig. Ook de afbakening van / aansluiting met het programma
Veenweide onderschrijven wij.
Het advies aan de stuurgroep is nu om te kiezen voor optie 2. “Alleen grasland en een natte teelt
toegestaan. Met inzet artikel 18”. Voor optie 1 “Houden aan het Peilbesluit c.q. individuele
onderbemaling” willen wij aangeven dat illegale onderbemalingen ons niet of nauwelijks bekend zijn. Wij
raden aan om NSP geld in te zetten, wanneer agrariërs ook echt last ondervinden van
peilherziening/peilfixatie. Wij stellen voor om artikel 18 in te laten gaan bij een minimale ontwatering,
waarbij er daadwerkelijk gebruiksbeperkingen/gewasopbrengstderving voor agrariërs wordt verwacht.
Inzet NSP voor veenweideproblematiek - Motivering
Nog niet verwerkt, wordt nog nader bezien of door invoeren van verplichting gras/natte teelt de impact
voor akkerbouw niet onevenredig groot is. Daarvoor is analyse op basis van scherpe
afbakening/begrenzing op kaart noodzakelijk en die kaart is momenteel onder handen.
Overigens, er is niet een directe koppeling tussen een conditionaliteit en art 18 (nu 22). Een lidstaten kan
op basis van art 18/22 besluiten om het bedrag van de basisinkomenssteun per hectare te differentiëren
naar groepen gebieden met vergelijkbare sociaaleconomische of agronomische omstandigheden,
waaronder traditionele vormen van landbouw. Dit heeft als gevolg dat alle gebieden met gelijksoortige

NL

631

NL

voorwaarden voor deze vergoeding in aanmerking komen, wat het belang van een goede kaart groot
maakt. De opmerking over peilbesluit is overigens meer gericht op het tegengaan van besluitvorming die
leidt tot het verlagen van het peil dan een activiteit waar de boer invloed op heeft. Daar waar een
peilbesluit de grondslag vormt voor de hoogte van het waterpeil (kustvlakveen), zijn de mogelijkheden
van een landbouwer beperkt om hier individueel invloed op uit te oefenen.
Het inzetten op art 66 kent een beperkende factor, omdat bij art 66 geen nieuwe gebieden mogen worden
aangewezen.
Omdat de benodigde kaarten, actuele grondsoortkaart en kaart van kustvlakveen, nog niet gereed zijn,
wordt dit op zijn vroegst in 2024 ingevoerd, in de BISS.
Biologische landbouw in het NSP - Beschrijving
Het belang van de groei van de Nederlandse biologische sector, de noodzaak van de inzet van het
instrumentarium van het GLB/NSP en de hieraan verbonden noodzaak van het verkennen van passende
interventies worden in voorliggend stuk benadrukt. Het aansluiten op de specifieke aanbeveling van de
Europese Commissie is daarbij een belangrijk argument.
Wij hebben in onze contacten met LNV, ook bij andere projecten dan NSP, weerstand ervaren bij
biologische landbouw. De achtergrond van die weerstand kennen we niet, maar zou mogelijk kunnen
voortkomen uit het succes van de reguliere landbouwsector en de waardering hiervoor. Het beleid voor de
kringlooplandbouw kan worden geïnterpreteerd als een transitie van de reguliere landbouw naar een
duurzame aanpak, waar elementen van biologische landbouw in kunnen passen. Maar biologische
landbouw als het enige toekomstmodel te zien, is een te smalle invulling van het punt op de horizon van
de transitie. Het is wel een inspirerende manier van werken, die internationale erkenning geniet. Ons
advies is om in de behoefteanalyse de problemen, waar biologische landbouw één van de antwoorden op
kan zijn, te beschrijven en daar de koppeling met biologische landbouw te leggen.
Biologische landbouw in het NSP - Motivering
Er is een aanvullende SWOT-analyse voor de biologische landbouw uitgevoerd met aanbevelingen voor
het NSP. Deze zijn met een appreciatie van het PT aan de stuurgroep van 4 oktober voorgelegd en
overgenomen. Dit leidt ertoe dat, in het kort, SKAL-gecertificeerde bedrijven automatisch voldoen aan de
eco-regeling en aan GLMC 7. Daarnaast wordt AKIS ingezet voor het (landelijk) bevorderen van
samenwerking van biologische bedrijven, met name voor een sterkere positie in de keten,
kennisuitwisseling en waardecreatie. In de interventiestrategie zal de biologische landbouw worden
gehanteerd als een inspirerend voorbeeld van een duurzamer voedselsysteem, dat bijdraagt meerdere
specifieke GLB-doelen zoals die in de GBA.
Biologische landbouw is onderdeel van het NSP. Er wordt in de reactie op de landenspecifieke
aanbevelingen apart op ingegaan. Ook wordt verwezen naar de ontwikkeling van de Nationale Strategie
Biologische landbouw, die de minister heeft aangekondigd en zomer 2022 aan de Tweede Kamer zal
worden aangeboden.
Ondersteuning van investeringen - Beschrijving
WEnR/WEcR adviseert niet in te zetten op verruiming van financiering van agrarische bedrijven. De
keuze die mede op basis hiervan is gemaakt om geen gebruik te maken van financiële instrumenten vanuit
het GLB, is goed onderbouwd en past bij de Nederlandse context.
Advies is ondersteuning van investeringen wel mogelijk te maken. Ook kan worden verwezen naar
bestaande financierings- instrumenten buiten het GLB.
Ondersteuning van investeringen - Motivering
Opgevolgd. Het advies om de ondersteuning van investeringen wel mogelijk te maken is verwerkt in het
NSP. Het komt terug in een aantal interventies gericht op investeringen. Namelijk productieve
investeringen op landbouwbedrijven, niet-productieve investeringen op landbouwbedrijven en nietproductieve investeringen op niet-landbouwbedrijven.

NL

632

NL

Het advies om in het NSP te verwijzen naar bestaande financieringsinstrumenten is ook verwerkt in het
NSP. Bij de interventielogica van zowel specifiek doel 2 als specifiek doel 3 wordt het
omschakelprogramma genoemd en aangegeven dat het NSP hierop zal aansluiten.
Governancestructuur - Beschrijving
Naar aanleiding van de rapportages van AEF hebben we in november 2020 het volgende advies
afgegeven:
Kernwoord van dit advies over de governance is ‘vereenvoudiging’. Wij delen de analyse van de
verbeterpunten en denken dat dit voor de overheden (rijk en provincies), RVO en de agrariërs veel winst
kan betekenen. De voorgestelde governancestructuur oogt beter werkbaar en maakt de sturingslijnen
transparant. Zeker zo belangrijk is het advies over de uitvoering, waarbij de uitvoeringsvarianten beter
werkbaar zijn dan voorheen. Wij hopen dat nu dit adviesrapport over governance (en uitvoering) zo vroeg
al in de nieuwe programmering beschikbaar is gekomen, de betrokken partijen tot bindende afspraken
komen. En dat dit anders dan in POP3 tijdig in het programma belandt.
Governancestructuur - Motivering
Opgevolgd. De genoemde bindende afspraken moeten o.a. neerslaan in het NSP-convenant, in een
Ministeriële Regeling (waarin taken gedelegeerd worden aan de provincies door LNV) en in
onderliggende overeenkomsten.
Er is in ieder geval duidelijkheid over de rollen en taken van de NSP-organisaties (zie CAP-format 7.1).
Besloten is dat er ruimte is voor (maximaal) 2 ‘delegated bodies’ die een afgebakend deel van de
betaalorgaantaken van RVO kunnen gaan uitvoeren voor provincies die dat willen.
In een overleg ‘petit comité’ (op advies van de stuurgroep NSP) is op 4 november een akkoord bereikt
over de overlegstructuur NSP, middels een zestal door de werkgroep Governance voorgelegde vragen. Dit
akkoord is uitgewerkt in een voorstel voor de beoogde overlegstructuur van het NSP en de daaraan
gekoppelde deelnemers, waarvoor de stuurgroep op 25 november een akkoord heeft gegeven.
Andere elementen zijn in voorbereiding, maar nog niet gereed voor besluitvorming. Het gaat dan o.a. om
• de taakverdeling tussen LNV en provincies (welke regeling bij wie);
• de verdeling van de uitvoeringskosten (komt in het NSP-convenant);
• de verdeling van de financiële risico’s (komt in het NSP-convenant);
• de precieze taken, omvang etc. van de regie-organisatie (opdracht van LNV/IPO aan
kwartiermaker wordt op dit moment geschreven);
• de wijze waarop de beoogde governance kan worden getoetst en/of proefgedraaid.
De deadline voor opstellen van het NSP-convenant van 31-12-2021 lijkt niet haalbaar.
Voor het vullen van het NSP-format zijn paragraaf 7.1 en 7.2 geaccordeerd door de stuurgroep. Het
akkoord van de stuurgroep voor 7.3 en 7.4 wordt op 17 december verwacht. De indiening van H7 van het
NSP-format gaat dus volledig naar plan en op schema.
Het NSP-convenant is een (onderling) document met afspraken tussen onder meer provincies en LNV, die
daarover uiterlijk december 2022, maar liefst eerder, een akkoord moeten bereiken. Er geldt hier géén
deadline van 31 december 2021 zoals met het NSP-format. In de planning wordt gestreefd naar een NSPconvenant voor de zomer 2022. In het convenant is ruimte ingepland voor onder andere uitvoeringskosten
en financiële risico’s.
Hetzelfde geldt voor de verdeling van bevoegdheden/taken. Liefst zo snel mogelijk, maar dient uiterlijk
december 2022 in de Staatscourant gepubliceerd te worden
Er is aanvullende informatie verstrekt aan de ex ante evaluator.
Stapeling van beloningen - Beschrijving
De activiteiten onder de eco-regeling zijn ondersteunend aan GMLC 4 en 9. Dit biedt kansen voor
cofinanciering (zie ook hieronder bij het financiële deel). Is er niet ook nog de mogelijkheid dat
provincies/LNV een akkerrandensubsidie uitgeeft, en dat deze akkerranden ook meetellen binnen GLMC

NL

633

NL

9 (en 4 wanneer naast een sloot)? Ditzelfde geldt voor tal van initiatieven vanuit het bedrijfsleven (denk
aan ‘On the way to planet proof’ dat biodiversiteit (lees: akkerranden) stimuleert en welke bij goede
aansluiting de deelnamebereidheid zullen vergroten.
Stapeling van beloningen - Motivering
Opbouw van de gehele Groenblauwe Architectuur is zodanig, dat stapelen van beloningen mogelijk is.
Daarbij behoort de stapeling, wanneer deze door de overheid wordt vormgegeven, wel verder te gaan dan
de verplichting waarop deze gestapeld wordt. Indien dit niet het geval is, is er sprake van staatsteun. Dit
geldt niet voor het stapelen met beloningen uit de markt.
In de vormgeving van de KPI’s voor realisatieplan van de LNV-visie wordt samengewerkt met GLB
(GBA, waaronder eco-regeling en conditionaliteiten), juist met als doel om verschillende initiatieven goed
op elkaar aan te sluiten, zodat het lonend is voor de landbouwer om er op in te zetten.
Overigens, GLMC 4 en 9 volgen direct uit Europese regelgeving, wat de keuzevrijheid voor Nederland
beperkt. Daarnaast is, in relatie tot met name GLMC 4, de gekozen invulling bij het 7e NAP sterk van
belang.
Analyse WUR voor effectieve inzet van middelen - Beschrijving
Allereerst geven wij complimenten voor het onderzoek dat is uitgevraagd en is uitgevoerd ‘Naar een
doeltreffend en doelmatig NSP’, door de WUR. Dit onderzoek laat goed zien, hoe de relatie is tussen de
SWOT (inclusief de aanvullingen), de afgeleide behoefteanalyse met doelen en welke beleidspakketten
zoveel mogelijk bijdragen aan de doelstellingen. Ook wordt ingegaan op de aanbevelingen van de
Europese Commissie. Op deze wijze is de analyse veelomvattend en gericht op waar met een euro het
meeste effect te bereiken is.
Uit het onderzoek van de WUR blijkt een overheveling van 15% van pijler 1 naar pijler 2 niet voldoende
om de doelen te halen. Er worden twee opties gegeven:
• Optie 1. Binnen het huidige GLB budget scherper prioriteren
• Optie 2. Verhogen beschikbare budget pijler 2 met drie varianten
Aanbevelingen:
1. Wij vinden het agenderen van beide opties als mogelijke keuzes correct. We merken daarbij wel
op dat de benadering in dit document sterk financieel en instrumenteel is ingestoken. Om recht te
doen aan de opgaven en de transitie van de landbouw wordt optie 2 met extra budget, in welke
variant dan ook, aanbevolen.
2. In de programmatekst moet het verhaal anders worden verteld dan in de Koersnotitie: accent op de
relatie tussen de beleidsmatige uitgangspunten, de inzet van instrumenten en de financiële
invulling.
3. Als contramal voor gebiedsgericht werken, geldt dat voor innovatie er meer landelijk zou kunnen
worden georganiseerd.
Analyse WUR voor effectieve inzet van middelen - Motivering
Ad 1: Dit is onderwerp van politieke besluitvorming.
Ad 2: Eens, dit gaan we doen.
Ad 3: Is inmiddels verwerkt in het NSP met zowel landelijke als provinciale openstelling voor kennis &
innovatie.
Structuur van het programmeren en wijze van uitvoering - Beschrijving
Wij zien een eerder advies terug in de eerste paragraaf met een verwijzing naar de (nu ontbrekende)
bijlage. Het is positief dat zowel de governance van het programmeren alsook de wijze van uitvoering
goed worden onderzocht, waarbij wordt geleerd van de uitvoering van de afgelopen jaren. De aanpak ziet
er grondig uit, de juiste organisaties worden betrokken en de doelen zijn correct geformuleerd.

NL

634

NL

Structuur van het programmeren en wijze van uitvoering - Motivering
Lijkt geen reactie of verwerking te vergen.
Ontwikkeling van de strategie van het NSP - Beschrijving
De producten van programmateam en schrijfteam laten een grondige aanpak zien en de leesbaarheid is op
een goed niveau. Ook zien we steeds meer samenhang tussen de onderdelen.
Er zijn nog slagen te maken om de materie te overstijgen en te komen tot een consistente verhaallijn, wat
nu de kern van de strategie is en hoe met een consistente aanpak geprioriteerde doelen worden behaald.
Ontwikkeling van de strategie van het NSP - Motivering
In het strategisch statement van het concept NSP staat de kern van de strategie van het NSP. De
interventiestrategie, de conditionaliteiten en de interventies kunnen pas in hun gehele samenhang worden
afgemaakt, nadat de bestuurlijke besluitvorming over inhoud en middelen is afgerond. Vervolgens worden
de bestuurlijk vastgestelde prioriteiten vanuit de interventiestrategie onderbouwd.
De bestuurlijke besluitvorming over de prioritering heeft plaatsgevonden op 16 december 2021. Daarna is
de interventiestrategie definitief gemaakt.
Flexibel inspelen op weersomstandigheden - Beschrijving
GLMC 2. Wij raden aan om bij de invulling rekening te houden met weersomstandigheden voor zaaien en
maaien. Zo voorkom je dat agrariërs grond bewerken onder ongeschikte omstandigheden, enkel om de
deadline te kunnen halen (met veel nadelige gevolgen voor de bodemstructuur etc.).
Flexibel inspelen op weersomstandigheden - Motivering
Opgevolgd. In de GLMC-voorwaarde is geen datum opgenomen.
In algemene zin wordt bij de eco-regeling en het ANLb tevens gestreefd naar definities en processen die
‘kalenderboeren’ tegengaan, en meer flexibiliteit kent om agrarische ondernemers de mogelijkheid te
bieden hun bedrijfsvoering aan te passen aan de weersomstandigheden.
Aansluiting NSP op aankomende beleidsontwikkeling - Beschrijving
Er zijn in het NSP enkele onderwerpen aangekondigd, waarover nadere besluitvorming plaatsvindt in
2022, zoals de inzet voor biologische landbouw en het convenant met bestuurlijke afspraken. Daarnaast
zal het nieuwe Coalitieakkoord met een ambitieuze inzet en middelen komend jaar worden uitgewerkt.
Het is belangrijk dat bij deze nieuwe keuzes wordt getoetst, hoe zich dit verhoudt tot het NSP en of er
aanpassingen nodig zijn voor een doeltreffende en doelmatige uitvoering.
Aansluiting NSP op aankomende beleidsontwikkeling - Motivering
Dit zal worden meegenomen in het proces om tot een definitief NSP te komen.
Personele en financiële middelen voor uitvoering NSP - Beschrijving
Om de uitvoering van het NSP succesvol te laten verlopen, zijn voldoende middelen nodig voor personele
capaciteit. Er is voorlichting nodig, aanvragen moeten worden beoordeeld en betalingen tijdig worden
verricht. Het NSP kent zijn nieuwe regelingen, zoals de eco-regeling, waarvoor meer capaciteit voor de
uitvoering nodig is dan in de afgelopen periode. Voor de voortzetting van bepaalde regelingen, zoals
bijvoorbeeld voor innovatie, kan efficiënter met minder mensen worden gewerkt. Het geheel overziende
zal er meer capaciteit voor de uitvoering nodig zijn. Hiervoor zal zowel aan Rijkszijde als bij de
provincies voldoende budget vrijgemaakt moeten worden.
Personele en financiële middelen voor uitvoering NSP - Motivering
Het advies wordt herkend en onderschreven.

NL

635

NL

Communicatie - Beschrijving
Wij waarderen het dat het programmateam in deze fase waarin de druk hoog is om tot een goede invulling
van het nieuwe strategische plan en programma met maatregelen te komen, er tijd wordt besteed aan
communicatie met de verschillende doelgroepen. We zien dat terug in bijlage 3b Strategisch advies
communicatie implementatie GLB.
Daarnaast vinden wij het van belang dat in de communicatie duidelijk moet zijn dat GLB één van de
instrumenten is: het moet duidelijk zijn dat de opgaven te groot zijn voor het GLB alleen. Dit vraagt om
samenhang in beleid en de communicatie daarover.
Communicatie - Motivering
We nemen dit advies mee in het opzetten van een projectplan voor de uitwerking. Dat is nog werk in
uitvoering (15 oktober 2022).
Ontwikkeling voorstel inzet veenweiden - Beschrijving
Wij vinden dat de ondersteunende tekst onvoldoende is om een besluit te nemen over de twee punten:
• Instemmen om voor berekeningen de algemene berekeningswijze voor het NSP leidend te laten
zijn.
• Akkoord te gaan om voor veenweide een vervolganalyse te maken en gevraagd wordt richting te
geven voor de aanpak.
Zowel een vervolganalyse en een algemene berekeningswijze komen niet/onvoldoende terug. Wat wordt
bedoeld met de algemene berekeningswijze?
Ontwikkeling voorstel inzet veenweiden - Motivering
Dit beeld wordt herkend. Het vigerende document had niet als doel om een besluit te vragen, maar om een
stap te zetten tot het nemen van een besluit. Er is gewerkt aan nadere uitwerking. Definitieve
besluitvorming is ingebracht in zowel de stuurgroep als BO.
Met de berekeningswijze wordt de algemeen toegepaste berekeningswijze voor het NSP bedoeld. Deze is
gelijk voor alle ecosysteemdiensten, en gevalideerd door de Technisch economische werkgroep (Experts
van met name de WUR). De in deze notitie opgenomen berekeningswijze is opgesteld door het
programma Veenweide, en wijkt op bepaalde punten af van de NSP-berekeningswijze.
Toegepaste berekeningswijze - Beschrijving
De hoogte van de vergoeding wordt door RVO berekend conform de systematiek van de Waterwijzer, een
gezamenlijk product van WUR en STOWA dat gebaseerd is op de HELP-systematiek en gekalibreerd met
veldgegevens. Deze methodiek is nog niet volledig uitgewerkt en wordt voor diverse bodemtypes nog
verbeterd.
Toegepaste berekeningswijze - Motivering
De berekeningswijze voor het NSP is in 2021 door de Technisch economische werkgroep (WUR/CLM)
geactualiseerd.
Versnelling opstellen fiches voor de interventies - Beschrijving
De staat van de fiches is wat de evaluatoren betreft zorgwekkend. Veel fiches zijn onvoldoende uitgewerkt
waardoor het moeilijk is om een oordeel te geven.
De evaluatoren hebben een notitie opgesteld met een korte reactie per fiche. Deze is met het
programmateam gedeeld.
Versnelling opstellen fiches voor de interventies - Motivering

NL

636

NL

De reacties in de notitie van de evaluatoren worden actief gecommuniceerd naar de werkgroeptrekkers om
te worden betrokken bij het definitief maken van de fiches, met 20 december als deadline.
In nauwe samenwerking met RVO zijn per fiche opnieuw de indicatoren vastgesteld die voldoende
onderbouwd zijn en op basis daarvan zijn de eenheidsprijzen berekend. Ook die gegevens worden
betrokken bij het definitief maken van de fiches.
Dit is verwerkt in het concept van 20 december. Vervolgens is dit in de versie voor indiening van het
concept NSP bij de Europese Commissie verder uitgewerkt.
Aanvullende nationale monitoring - Beschrijving
Naast de verplichte resultaatindicatoren zouden voor bepaalde interventies ook aanvullende nationale
resultaatindicatoren kunnen worden toegevoegd om de monitoring en daarmee de leerervaringen te
versterken. Daarbij kan op andere monitors voor bepaalde thema’s worden aangesloten.
Aanvullende nationale monitoring - Motivering
Dit advies wordt opgevolgd bij de ontwikkeling van de opzet van de nationale monitoring.
Kader voor aanpassing NSP - Beschrijving
Het is wenselijk om een tekst te formuleren over wat de harde kaders van het NSP zijn en welke zaken
gaandeweg aanpasbaar zijn. Daarmee wordt een kader gegeven, hoe leerervaringen tot aanpassing van het
NSP kunnen leiden.
Kader voor aanpassing NSP - Motivering
In het voorjaar 2022 wordt een plan van aanpak gemaakt voor nationale monitoring. Bovenstaand advies
zal hierin worden verwerkt.
Ondersteuning persoonlijke afweging van agrariërs - Beschrijving
Voor de uitwerking van het NSP is belangrijk om inzicht te krijgen in de persoonlijke afweging die
agrariërs moeten maken tussen GLMC’s, eco-regelingen, ANLb en gebiedsgericht werken. Er wordt een
simulatietool ontwikkeld, die hierbij behulpzaam zal zijn.
Ondersteuning persoonlijke afweging van agrariërs - Motivering
Aanbeveling wordt overgenomen. Begin 2021 zal er een nieuwe praktijkproef worden gedaan. De
ontwikkeling van de simulatietool is gestart.
Opstellen en gebruik contextanalyse - Beschrijving
In de contextanalyse is ingegaan op de verschillende thema's die relevant zijn voor de landbouwsector.
Deze zijn gekoppeld aan de hoofddoelstellingen van het GLB: economie en innovatie, milieu en klimaat,
en plattelandsontwikkeling.
Opstellen en gebruik contextanalyse - Motivering
Deels opgevolgd. De thema’s zijn toebedeeld aan de 4 thematische werkgroepen SLV, GBA, PV en
KIND. Zij hebben de thema’s vertaald in producten, die zijn terug te vinden in de hoofdstukken 2 en 5.
De contextanalyse zelf is een globale beschrijving van het landbouwsysteem; ze komt niet altijd overeen
met de houtskool SWOT. Dit is door de begeleidingscommissie ex-ante besproken met de hoofdauteur
van de SWOT Petra Berkhout.
De definitieve SWOT die later gemaakt is, is leidend voor het NSP; de contextanalyse is gebruikt voor het
advies over de SWOT.

NL

637

NL

Inzet GLB-middelen en co-financiering - Beschrijving
Vanuit de Europese doelen redenerend zou het voor de kernthema’s logisch zijn om de Europese middelen
in te zetten voor die behoeften die het grootst zijn en het gat tussen de huidige situatie en de doelen het
grootste is. De vraag is dan of de nationale co-financiering daarop ook kan worden ingezet. Het lijkt nu
alsof al vaststaat waaraan die co-financiering wordt uitgegeven. Ons inziens is dat onjuist. De inzet van
deze co-financierings instrumenten kan programmatisch worden bepaald en ook worden gericht op het
behalen van de thema’s met de grootste lacunes. Het is in dat licht dan de vraag of de geschetste
tegenstelling zo scherp is, als nu is uitgewerkt.
Inzet GLB-middelen en co-financiering - Motivering
De notitie ‘Concept Behoefteanalyse, versie 1.9’ met daarin een beschrijving van een zestal criteria en de
toepassing op de behoeften resulterend in een wegingstabel is los gelaten, omdat deze onvoldoende
houvast bood voor een verantwoorde prioritering van de behoeften. Elementen uit de notitie zijn en
worden gebruikt om voorstellen voor financieringswensen voor de bestuurders te onderbouwen.
Opstellen behoefteanalyse - Beschrijving
Ecorys heeft een 2-pager aangeleverd met tips over het opstellen van een behoefteanalyse. Hierbij is onder
andere gesproken over het gebruik van de SWOT, kruising met het huidige beleid, en de gap-analysis.
Opstellen behoefteanalyse - Motivering
Opgevolgd. Het opstellen van de behoefteanalyse voor het GLB NSP heeft geresulteerd in een
brondocument, waarin wordt aangegeven hoe de behoeften zijn afgeleid uit de SWOT-analyse en de
verdiepende SWOT-analyses. Ook wordt bij elke behoefte aangegeven, hoe er invulling aan wordt
gegeven in het nationaal en provinciaal beleid en welke instrumenten daarvoor worden ingezet.
Plaats kernthema water in het NSP - Beschrijving
Verwijzend naar de notitie over de GBA blijft de vraag, wat nu precies de thematische focus is. Het valt
op dat er gerefereerd wordt naar bodem en lucht, maar dat water niet benoemd wordt. Water is een
kernthema (want gaat over blauw). Bij het thema groenblauwe architectuur zou een beschrijving van de
huidige en toekomstige problematiek op basis van de SWOT een vertrekpunt kunnen zijn. En wat de
doelen voor de lange termijn en korte termijn zijn. Met vervolgens een analyse van wie de spelers zijn om
die vraagstukken aan te pakken.
Plaats kernthema water in het NSP - Motivering
Opgevolgd. Voor water is een nadere analyse gemaakt, waarbij de behoeften beter zijn uitgewerkt dan in
de oorspronkelijke SWOT- en behoefte-analyse. Daarnaast is water expliciet verankerd in de
interventielogica. Dit heeft ertoe geleid dat water sterker terugkomt, met name bijvoorbeeld bij het ANLb
en bij samenwerking/experimenten. Vanwege de doorwerking van het 7e NAP is de verbetering van met
name oppervlaktewaterkwaliteit ook integraal opgenomen in de conditionaliteiten. Bij het invullen van de
interventielogica voor water is dus ook gekeken naar de betrokkenen, en het schaalniveau waarop
activiteiten effectief kunnen worden ingezet. (Het is een mix van landsdekkende activiteiten en een
gebiedsgerichte aanpak.)
Bijdrage GLB aan ondersteuning kringlooplandbouw - Beschrijving
Constatering:
Op regionaal niveau zijn weinig effecten op het sluiten van kringlopen geconstateerd. Dit heeft deels te
maken met de beperkte concrete invulling van dit aspect.
Aanbeveling:
Binnen het GLB eerst nader onderzoek doen naar de mate waarin maatregelen bijdragen aan het sluiten

NL

638

NL

van kringlopen. Verwacht wordt dat verdere optimalisatie van reststromen en samenwerking tussen
akkerbouwers en veetelers de grootste positieve milieueffecten zullen hebben.
Bijdrage GLB aan ondersteuning kringlooplandbouw - Motivering
De aanbeveling wordt onderschreven, maar het GLB is minder geschikt om kringlooplandbouw te
ondersteunen. Deze aanbeveling kan het best worden opgepakt in samenhang met het ontwikkelen van
KPI’s voor de Visie op kringlooplandbouw. Er zijn wel mogelijkheden in het GLB. Zowel in de
ecoregeling als ANLb is samenwerking tussen boeren wel een mogelijkheid. Op het niveau van
basisbetaling en ecoregeling betekent dit wel dat de bedrijven indienen als één bedrijf (met een
samenwerkingsovereenkomst). Bij de huidige vergroening bestaat deze optie ook, maar heeft tot zeer
weinig aanvragen geleid. Daarnaast houdt kringlooplandbouw het midden tussen een doelvoorschrift en
middelvoorschrift. In de ecoregeling zijn activiteiten opgenomen die kringlooplandbouw kunnen
ondersteunen, zoals het stimuleren van eiwitgewassen. Nederland vindt de samenhang van het GLB met
de LNV-visie wel belangrijk, en zal dus nauwlettend volgen wat de bijdrage van het GLB aan de Visie is.
Overigens wordt er in het toekomstig GLB ruimte gemaakt om kringlooplandbouw met behulp van Pilots
(EIP) verder uit te werken.
Verbetering bodemkwaliteit in de eco-regeling - Beschrijving
Constatering:
Interventies en eco-activiteiten die zorgen voor verbetering van de bodemkwaliteit hebben indirect positief
effect op waterkwantiteit, waterkwaliteit, biodiversiteit en sluiting van kringlopen op perceelsniveau. De
toepassing van deze maatregelen is dus over een breed front positief voor het milieu.
Aanbeveling:
Om een verdere verbetering van de bodemkwaliteit te stimuleren in de eco-regeling.
Verbetering bodemkwaliteit in de eco-regeling - Motivering
Deze aanbeveling wordt onderschreven. De ecoregeling heeft als doel de basiskwaliteit milieu en
leefomgeving op landbouwgrond te versterken. De bodem vormt daarbij de basis. Met name activiteiten
die het organisch stofgehalte in de bodem verbeteren dragen bij aan doelen als klimaatadaptie,
waterkwaliteit en biodiversiteit. In de ecoregeling zijn daarom veel activiteiten opgenomen die dit
nastreven.

3. Ex-ante-evaluatieverslag
Zie bijgevoegd(e) document(en)

4. Verslag strategische milieubeoordeling
Zie bijgevoegd(e) document(en)

Bijlage II over de SWOT-analyse
Zie bijgevoegd(e) document(en)

Bijlage III over de raadpleging van de partners
Geen bijgevoegd document

Bijlage IV over de gewasspecifieke betaling voor katoen (indien relevant)

NL

639

NL

Bijlage V over aanvullende nationale financiering die wordt verstrekt in het kader van het strategisch GLB-plan
Grondslag

Interventie

Nationale rijkssubsidiekader
Provinciale subsidieverordening

INVEST(73-74) - I.73.2 Nietproductieve investeringen op
landbouwbedrijven

36.625.000,00

X

n.v.t.

Nationale rijkssubsidiekader
Provinciale subsidieverordening

INVEST(73-74) - I.73.3 Niet
productieve investeringen op nietlandbouwbedrijven

63.375.000,00

X

n.v.t.

Nationale rijkssubsidiekader
Provinciale subsidieverordening

COOP(77) - I.77.5 Samenwerking
veenweidegebieden en Natura 2000

223.025.000,00

X

n.v.t.

NL

Begroting

een groter
aantal
begunstigden

640

een hogere
steunintensiteit

financiering
voor bepaalde
verrichtingen
binnen de
interventie

Aanvullende informatie

NL

Het jaarlijkse geraamde bedrag van de nationale financiële steun in de sector groenten en fruit per
betrokken regio en het totaal voor de lidstaat
Geen.

Bijlage VI over nationale overgangssteun (indien relevant)
a) het jaarlijkse sectorspecifieke budget voor elke sector waarvoor nationale
overgangssteun wordt verleend
Sector

2023

De sectorspecifieke financiële middelen, EUR
2024
2025
2026

2027

b) in voorkomend geval, voor elk jaar van de periode het maximale
steunpercentage per eenheid
Sector

2023

Maximale steunpercentage per eenheid, in %
2024
2025
2026

2027

c) in voorkomend geval, informatie over de overeenkomstig artikel 147, lid 2,
tweede alinea, gewijzigde referentieperiode
Sector

informatie over de gewijzigde referentieperiode

d) een korte beschrijving van de complementariteit van de nationale
overgangssteun met de interventies van het strategisch GLB-plan

Overige bijlage: Samenhang met en bijdrage aan de EU-streefdoelen voor
2030
Nationale bijdrage aan het EU-streefcijfer 2030: 50 % vermindering van het
nutriëntenverlies zonder verslechtering van de vruchtbaarheid van de bodem
niet van toepassing

Nationale bijdrage aan het EU-streefcijfer 2030: omzetting van 10 % van het
landbouwareaal in landschapselementen met een grote diversiteit.
niet van toepassing

Nationale bijdrage aan het EU-streefcijfer 2030: 25 % van de landbouwgrond van
de EU voor biologische landbouw
niet van toepassing

Nationale bijdrage aan de EU-streefcijfers 2030: 50 % vermindering van het totale
gebruik en risico van chemische pesticiden en van het gebruik van nog
gevaarlijker pesticiden
niet van toepassing

NL

641

Nationale bijdrage aan het EU-streefcijfer 2030: 50 % vermindering van de verkoop
van antimicrobiële stoffen voor landbouwhuisdieren en de aquacultuur
niet van toepassing

Nationale bijdrage aan het EU-streefcijfer 2025: introductie van snel
breedbandinternet in plattelandsgebieden om de doelstelling van 100 % toegang te
bereiken
niet van toepassing

NL

642

DOCUMENTEN
Titel van het document

Documenttype

Datum van het
document

Lokale referentie

Verwijzing van de
Commissie

Bestanden

Datum
verzending

Verzonden door

Definitieve Strategische
milieueffectrapportage

Bijlage I: Ex ante evaluatie en
strategische milieubeoordeling als
bedoeld in Richtlijn 2001/42/EG

14-apr-2022

Ares(2022)6755578

definitief rapport SMER

30-sep-2022

Hautvast, Annemiek

7.3.1.1.5.1.EAFRD
interventions

Bijlage hoofdstuk 7: Governance- en
coördinatiesysteem

22-jul-2022

Ares(2022)6755578

7.3.1.1.5.1.EAFRD interventions

30-sep-2022

Hautvast, Annemiek

7.3.1.1.5.1.EAGF
interventions

Bijlage hoofdstuk 7: Governance- en
coördinatiesysteem

4-aug-2022

Ares(2022)6755578

7.3.1.1.5.1.EAGF interventions

30-sep-2022

Hautvast, Annemiek

Ares(2022)6755578

Annex NL NSP - Table_6.1__NL
Ambition
2027__20220915__Basistabellen
NSP Sept2022__I.pdf

30-sep-2022

Hautvast, Annemiek

Annex NL NSP Bijlage hoofdstuk 6: Streefdoel en
Table_6.1__NL Ambition financieel plan
2027__20220915__NSP
Sept2022__I.pdf

15-sep-2022

Bijlage X H 3.1.2 vd
Baseline ECO en AECM

22-sep-2022

Ares(2022)6755578

Baseline ECO en AECM

30-sep-2022

Hautvast, Annemiek

Bijlage bij Eco regelingen Bijlage hoofdstuk 5: In de strategie
22-sep-2022
grondslagen toepassingen gespecificeerde rechtstreekse betalingen,
en toelichtingen
sectorale en
plattelandsontwikkelingsinterventies

Ares(2022)6755578

Vergoeding grondslagen
vergoedingen

30-sep-2022

Hautvast, Annemiek

Bijlage bij hoofdstuk 3.10 Bijlage hoofdstuk 3: Samenhang van de 22-sep-2022
Conditionaliteiten in het
strategie en complementariteit
GLB onderzoek voor een
verkenning van de
deelname bereidheid bij de
ondernemers in de primaire
landbouw

Ares(2022)6755578

Conditionaliteiten in het GLB
30-sep-2022
onderzoek voor een verkenning van
de deelname bereidheid bij de
ondernemers in de primaire
landbouw

Hautvast, Annemiek

Bijlage inkomenseffecten Bijlage hoofdstuk 2:
en deelname bereidheid
Behoeftenonderzoek en
van boeren in relatie tot de interventiestrategie, inclusief plan met
GLMC's
streefcijfers en contextindicatoren

22-sep-2022

Ares(2022)6755578

Bijlage inkomenseffecten en
deelname bereidheid van boeren in
relatie tot de GLMC s

30-sep-2022

Hautvast, Annemiek

Koppeltabel ANlb (I70.1) Bijlage hoofdstuk 5: In de strategie
22-sep-2022
gespecificeerde rechtstreekse betalingen,
sectorale en
plattelandsontwikkelingsinterventies

Ares(2022)6755578

Koppeltabel ANlb

30-sep-2022

Hautvast, Annemiek

SWOT analyse van de
Bijlage II: SWOT-analyse
biologische landbouw met
kansen voor stimulering

22-sep-2022

Ares(2022)6755578

SWOT analyse van de biologische
landbouw met kansen voor
stimulering

30-sep-2022

Hautvast, Annemiek

WUR Naar een
Bijlage hoofdstuk 2:
doeltreffend en doelmatig Behoeftenonderzoek en
Nationaal Strategisch Plan interventiestrategie, inclusief plan met
streefcijfers en contextindicatoren

22-sep-2022

Ares(2022)6755578

WUR Naar een doeltreffend en
30-sep-2022
doelmatig Nationaal Strategisch Plan

Hautvast, Annemiek

NL

Bijlage hoofdstuk 2:
Behoeftenonderzoek en
interventiestrategie, inclusief plan met
streefcijfers en contextindicatoren

Annex NL NSP - Table_6.1__NL
Ambition
2027__20220915__Basistabellen
NSP Sept2022__I.pdf

643

NL

Titel van het document

Documenttype

Datum van het
document

Koppeltabel eco__I.xlsx

Bijlage hoofdstuk 5: In de strategie
30-sep-2022
gespecificeerde rechtstreekse betalingen,
sectorale en
plattelandsontwikkelingsinterventies

Programme snapshot
2023NL06AFSP001 1.1

Snapshot van gegevens vóór verzending 30-sep-2022

NL

Lokale referentie

Verwijzing van de
Commissie

Update Koppeltabel ECO with all
relevant resultindicators included

644

Bestanden

Datum
verzending

Verzonden door

Ares(2022)6755578

Koppeltabel eco__I.xlsx

30-sep-2022

Hautvast, Annemiek

Ares(2022)6755578

Programme snapshot
2023NL06AFSP001 1.1

30-sep-2022

Hautvast, Annemiek

NL