Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1581
Vragen van de leden Spekman en Dijsselbloem (beiden PvdA) aan de
ministers voor Immigratie en Asiel en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
over de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep over het recht op
ondersteuning voor het volgen van speciaal onderwijs voor minderjarige
kinderen zonder verblijfsvergunning (ingezonden 22 november 2010).
Antwoord van minister Leers (Immigratie en Asiel), mede namens de
ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (ontvangen 1 maart 2011) zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2010–2011, nr. 973.
Vraag 1
Hebt u kennisgenomen van de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep
(CRvB) over de ondersteuning en begeleiding van een minderjarig kind
zonder verblijfsvergunning ten behoeve van het kunnen volgen van speciaal
onderwijs?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunnen minderjarige kinderen zonder verblijfsvergunning als gevolg van deze
uitspraak nu eerder in aanmerking komen voor financiële ondersteuning als
zij voor het kunnen volgen van speciaal onderwijs ondersteuning en
begeleiding nodig hebben? Kunt u dit toelichten?
Antwoord 2
De uitspraak van de CRvB betreft een besluit van zorgverzekeraar Agis inzake
de weigering om de gevraagde zorg op grond van de Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) te verlenen aan een minderjarige vreemdeling zonder verblijfsvergunning die vanwege een autistische stoornis en een
verstandelijke beperking extra ondersteuning nodig heeft om zijn lessen
binnen het speciaal onderwijs te kunnen volgen. Het kind is niet AWBZverzekerd. De CRvB stelt dat artikel 5, tweede lid, van de AWBZ (het niet
AWBZ-verzekerd zijn van bepaalde vreemdelingen zonder verblijfsvergunning;
ook wel het koppelingsbeginsel genoemd) wegens strijd met artikel 8 van het
1

ah-tk-20102011-1581
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Uitspraak van 20 oktober 2010. Zaaknummers 09/365 AWBZ en 09/3626 AWBZ. De zaak ging
tussen het betreffende minderjarige kind en Agis Zorgverzekeringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) in dit specifieke
geval buiten toepassing moet worden gelaten, omdat er in casu geen sprake
is van een «fair balance» tussen de publieke belangen die betrokken zijn bij
de weigering van die zorg en het particuliere belang van dit kind om de
gevraagde AWBZ-zorg te ontvangen. Niet alle minderjarige kinderen zonder
verblijfsvergunning verkeren in dezelfde situatie als het kind waar de CRvB
deze uitspraak over heeft gedaan. De uitspraak betekent niet dat alle
minderjarige vreemdelingen zonder verblijfsvergunning AWBZ-verzekerd zijn.
Vraag 3
Heeft deze uitspraak, gelet op de sterke juridische waarde die de CRvB hecht
aan het Kinderrechtenverdrag en artikel 8 van het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens (EVRM), andere gevolgen voor uw beleid ten aanzien
van de bescherming en de rechten van minderjarige kinderen zonder
verblijfsvergunning? Kunt u dit toelichten?
Antwoord 3
Nee, het koppelingsbeginsel sluit van rechtswege illegaal verblijvende
vreemdelingen uit van voorzieningen, vergunningen en uitkeringen. Een
uitzondering hierop geldt voor onderwijs voor leerplichtige kinderen, voor
rechtsbijstand en voor medisch noodzakelijke zorg. Het koppelingsbeginsel is
neergelegd in de Koppelingswet2, waarbij ieder vakdepartement in zijn eigen
regelgeving heeft neergelegd hoe zij dit koppelingsbeginsel hanteert.
Wanneer het gaat om toegang tot onderwijs c.q. toegang tot medische zorg,
is dit een verantwoordelijkheid voor de desbetreffende Minister van OCW
respectievelijk VWS.
Wat betreft onderwijs blijft van kracht wat voormalig minister Rouvoet van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hierover in zijn brief3 aan Defence for
Children heeft aangegeven, namelijk: «Voor toelating tot het speciaal
onderwijs geldt voor alle leerlingen, dus ook de «illegale» leerlingen, dat zij
van een commissie voor de indicatiestelling een indicatie voor het speciaal
onderwijs moeten hebben. Een school voor speciaal onderwijs mag een
leerling met een indicatie voor dat schooltype niet weigeren. Ook mag de
toelating niet afhankelijk gesteld worden van het al dan niet beschikbaar zijn
van zorg en is de toelating evenmin afhankelijk van de vraag of de vreemdeling een zorgverzekering heeft. Dat betekent dat een illegale vreemdeling
wanneer hij een indicatie heeft van de eerder bedoelde commissie, toegelaten zou moeten worden en evenals andere kinderen in Nederland onderwijs
krijgt dat bij hem past.»
Wat betreft medisch noodzakelijke zorg geldt in Nederland het algemeen
erkende principe dat zorgaanbieders in voorkomend geval medisch noodzakelijke zorg verlenen, ongeacht de vraag of en hoe de kosten van die zorgverlening zullen worden vergoed. Dit geldt voor iedereen, dus ook voor alle
minderjarige vreemdelingen zonder verblijfsvergunning. Uitgangspunt is dat
de patiënt in eerste instantie zelf of zijn wettelijke vertegenwoordiger voor
hem aansprakelijk is voor de kosten van aan hem verleende zorg. In het
algemeen zal een ziektekostenverzekering de kosten van de patiënt overnemen. Vreemdelingen zonder verblijfsvergunning zijn uitgesloten van toegang
tot de sociale zorgverzekeringen. In veel gevallen zal moeten worden
geconstateerd dat deze personen zelf over onvoldoende financiële middelen
beschikken om de kosten van verleende zorg te voldoen. Het gevolg daarvan
is dat een zorgaanbieder een financieel risico loopt dat de kosten van de door
hem aan voormelde vreemdelingen verleende zorg niet aan hem worden
vergoed. Om de toegankelijkheid van medisch noodzakelijke zorg voor
vreemdelingen zonder verblijfsvergunning te waarborgen is in een wet
geregeld dat zorgaanbieders een bijdrage kunnen vragen als zij inkomsten
derven ten gevolge van het verlenen van medisch noodzakelijke zorg aan
2

3

Wet van 26 maart 1998, Stb. 1998, 203, tot wijziging van de Vreemdelingenwet en enige
andere wetten teneinde de aanspraak van vreemdelingen jegens bestuursorganen op
verstrekkingen, voorzieningen, uitkeringen, ontheffingen en vergunningen te koppelen aan
het rechtmatig verblijf van de vreemdeling in Nederland. Inwerkingtreding: 1 juli 1998 (Stb.
1998, 204).
Brief van 13 april 2010 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aan
Defence for Children over de toegankelijkheid tot het onderwijs voor illegaal in Nederland
verblijvende kinderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

illegalen en andere onverzekerbare vreemdelingen die de kosten van de
verleende zorg niet zelf kunnen betalen4. Deze wettelijke bijdrageregeling is
op 1 januari 2009 in werking getreden.
Wanneer het gaat om het vreemdelingenbeleid heeft deze uitspraak geen
gevolgen voor mijn beleid ten aanzien van de bescherming en de rechten van
minderjarige kinderen zonder verblijfsvergunning. Ik erken dat kinderen een
kwetsbare groep zijn. Mede daarom is in het vreemdelingenbeleid (bijvoorbeeld in het specifieke beleid voor AMV’s) rekening gehouden met de
belangen en rechten van kinderen. In de uitvoering van het vreemdelingenbeleid is sprake van individuele beslissingen. De belangen van het kind worden
in deze individuele beslissing meegewogen. Dit komt onder andere tot
uitdrukking in de belangenafweging die in het kader van artikel 8 van het
EVRM wordt gemaakt. In geval het bijvoorbeeld gaat om gezinshereniging
van kinderen met hun ouders wordt in de belangenafweging in ieder geval de
duur van het legale verblijf van de ouder(s) in Nederland betrokken, evenals
de bijzondere situatie van het gezin in Nederland (zoals bijvoorbeeld de
aanwezigheid van een gehandicapt kind), de banden die de in Nederland
wonende kinderen met het land van herkomst hebben en de nationaliteit en
leeftijd van het kind.
In deze onderhavige individuele zaak heeft het feit dat het hier om een kind
gaat, en kinderen een kwetsbare categorie zijn en als zodanig volgens het
Kinderrechtenverdrag bijzondere bescherming genieten, naast diverse andere
factoren, bij de Centrale Raad van Beroep zwaar gewogen.
Vraag 4
Deelt u de mening van Defence for Children5 dat het gevolg van de uitspraak
mede is dat het Kinderrechtenverdrag vanaf nu door de rechter steeds als
uitgangspunt moet worden genomen bij alle toetsen over het recht op privéen familieleven die betrekking hebben op kinderen? Kunt u dit toelichten?
Antwoord 4
Nee, deze mening deel ik niet. Ook vóór deze uitspraak was het al zo dat de
rechter, wanneer daar een beroep op werd gedaan, het Internationaal Verdrag
inzake de Rechten van het Kind (Kinderrechtenverdrag) bij de beoordeling
betrok. Het Verdrag, en dan met name artikel 3, waarin is bepaald dat het
belang van het kind een eerste overweging dient te zijn bij beslissingen die
rondom kinderen worden genomen, heeft echter geen rechtstreekse werking
zoals artikel 8 EVRM. Zoals in de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel tot goedkeuring van voornoemd Verdrag is aangegeven, strekken de
bepalingen van het Kinderrechtenverdrag – voor zover deze al direct
toepasbare normen inhouden – niet tot meer dan dat bij alle maatregelen die
kinderen betreffen, de belangen van die kinderen worden betrokken. Dit is in
jurisprudentie bevestigd6. Zoals ik ook heb aangegeven in antwoord op vraag
3 is bij de beoordeling van het recht op privé- en familieleven het uitgangspunt dat een belangenafweging in het kader van artikel 8 EVRM plaatsvindt.
Met de bepalingen van het Kinderrechtenverdrag is niet beoogd een
uitbreiding te geven aan de verplichtingen die uit artikel 8 EVRM voortvloeien.
Vraag 5
Deelt u de mening dat deze uitspraak van de CRvB recht doet aan de brief
van voormalig minister Rouvoet van Jeugd en Gezin van 13 april jl.7, waarin
hij onder meer schrijft dat de toelating van «illegale» leerlingen tot het
speciaal onderwijs niet afhankelijk gesteld mag worden van het al dan niet
beschikbaar zijn van zorg, en van de vraag of de vreemdeling een zorgverzekering heeft? Bent u bereid deze brief ook tot uitgangspunt van uw beleid ten

4

5
6
7

Wet van 30 oktober 2008, houdende wijziging van de Zorgverzekeringswet in verband met
de verstrekking van bijdragen aan zorgaanbieders die inkomsten derven ten gevolge van het
verlenen van medisch noodzakelijke zorg aan bepaalde groepen vreemdelingen en van de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten met het oog op verzekering van bepaalde groepen
minderjarige vreemdelingen (Stb. 2008, 526).
Persbericht Defence for Children, 12 november 2010.
ABRS 23/9/2004 JV 2004/449, 15/2/2007 JV 2007/144 en 27/4/2007 JV 2007/288
http://www.defenceforchildren.nl/images/20/1080.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3

aanzien van deze groep minderjarige kinderen te maken? Kunt u beide
antwoorden toelichten?
Antwoord 5
De uitspraak van de CRvB in deze zaak betreft een besluit van zorgverzekeraar
Agis inzake de weigering om de gevraagde zorg op grond van de Algemene
Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) te verlenen aan een minderjarige
vreemdeling zonder verblijfsvergunning die vanwege een autistische stoornis
en een verstandelijke beperking extra ondersteuning nodig heeft om zijn
lessen binnen het speciaal onderwijs te kunnen volgen. Zoals in het antwoord
op vraag 2 is gemeld, stelt de CRvB in de uitspraak dat in dit specifieke geval
artikel 5, tweede lid, van de AWBZ wegens strijd met artikel 8 van het EVRM
buiten toepassing moet worden gelaten.
De brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), de
heer Rouvoet, van 13 april 2010, beperkt zich tot de toelating van illegaal in
Nederland verblijvende vreemdelingen tot het speciaal onderwijs. De minister
van VWS is van mening dat deze uitspraak van de CRvB in dit specifieke
geval niet is af te zetten tegen de in de brief van de minister van OCW
genoemde illegaal verblijvende leerlingen met een indicatie voor het speciaal
onderwijs. Dat is ook niet nodig. Zoals in het antwoord op vraag 3 betreffende medisch noodzakelijke zorg is aangegeven geldt in Nederland het
algemeen erkende principe dat zorgaanbieders in voorkomend geval medisch
noodzakelijke zorg moeten verlenen, ongeacht de vraag of en hoe de kosten
van die zorgverlening zullen worden vergoed. Dit geldt dus ook voor
minderjarige kinderen zonder verblijfsvergunning. Zoals in het antwoord op
vraag 3 betreffende medisch noodzakelijke zorg is aangegeven is er om de
toegankelijkheid tot medisch noodzakelijke zorg voor deze vreemdelingen
daadwerkelijk te waarborgen voor zorgaanbieders de wettelijke bijdrageregeling. Deze wettelijke bijdrageregeling is op 1 januari 2009 in werking
getreden. De rechtzaak heeft een begin vóór de datum van inwerkingtreding
van deze wettelijke regeling.
Vraag 6
Deelt u de mening dat Nederland moet staan voor de mensenrechten en
Europese verdragen, en in het bijzonder voor de rechten van minderjarige
kinderen, ook als zij geen verblijfsvergunning hebben? Deelt u tevens de
mening dat minderjarige kinderen, ook zij die geen verblijfsvergunning
hebben, in Nederland te allen tijde recht hebben op medische zorg, onderwijs
en onderdak? Kunt u beide antwoorden toelichten?
Antwoord 6
Wat betreft medische zorg verwijs ik u naar de antwoorden op vraag 3 en 5
betreffende het verlenen van en de toegankelijkheid tot medisch noodzakelijke zorg. De minister van VWS is van mening dat de mensenrechtenverdragen de Nederlandse overheid nopen tot het aanbieden van een zo goed
mogelijke gezondheidszorg, alsmede van voorzieningen ter financiering
daarvan, voor zover betrokkenen die zorg niet zelf kunnen betalen. Dit geldt
ook voor minderjarige kinderen zonder verblijfsvergunning. De minister van
VWS is van mening dat Nederland op het punt van aanbod van gezondheidszorg voldoet aan de in de mensenrechtenverdragen neergelegde inspanningsverplichtingen.
Voor wat betreft het vraagstuk inzake onderdak voor niet-rechtmatig in
Nederland verblijvende (gezinnen met) kinderen, verwijs ik u naar mijn brief
d.d. 18 januari 2011 (TK 2010–2011, 29 344, nr. 79). In deze brief geef ik aan
dat als gevolg van de uitspraak van het Gerechtshof Den Haag d.d. 11 januari
2011, de Nederlandse overheid geen onderdak kan beëindigen van gezinnen
met minderjarige kinderen, zolang hun vertrek uit Nederland nog niet heeft
plaatsgevonden. Er blijft een vorm van onderdak voor deze gezinnen
beschikbaar zolang zij in Nederland verblijven, maar het geboden onderdak
zal volledig ten dienste staan van het voorbereiden en uiteindelijk het
bewerkstelligen van het vertrek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

4