Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

26 488

Behoeftestelling vervanging F-16

Nr. 152

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 maart 2009
In deze brief ga ik in op verschillende verzoeken van de vaste commissies
voor Defensie, Economische Zaken en Financiën en de commissie voor de
Rijksuitgaven met betrekking tot het project Vervanging F-16. Verder zal ik
nader ingaan op de op 5 maart jl. ingediende motie-Van Velzen c.s.
(Kamerstuk 26 488, nr. 148).
De genoemde commissies verzochten mij op 10 februari jl. (kenmerk
2009Z02170/2009D05741) om een reactie op het proefschrift van de heer
Kreemers, getiteld «Hete hangijzers». In de antwoorden van 16 februari jl.
op de schriftelijke vragen van de leden Eijsink, Van Velzen, Brinkman,
Peters en Pechtold over de levensduur van de F-16 (kenmerk HDAB/
2009002594) ben ik reeds uitgebreid ingegaan op dit boek. Ik verwijs dan
ook naar deze antwoorden.
Op 18 februari jl. hebben leden van de vaste commissie voor Defensie
deelgenomen aan een vertrouwelijk vraaggesprek over het project
Vervanging F-16. Daarbij heb ik toegezegd dat ik de Kamer zou informeren
over de vindplaats in eerdere Kamerstukken van de stuksprijs van de JSF,
waaronder de stuksprijs in euro’s. Het gaat hierbij om het antwoord op
vraag 26 over het rapport van de Algemene Rekenkamer (Kamerstuk
31 300, nr. 4), het antwoord op de vragen 3, 4 en 8 van het lid Van Velzen
(Aanhangsel Handelingen TK 2007–2008, nr. 2031), en het antwoord op
vraag 28 over de jaarrapportage 2007 (Kamerstuk 26 488, nr. 68) waar ook
de stuksprijs in euro’s staat vermeld.
Op 19 februari jl. heeft de commissie voor de Rijksuitgaven schriftelijke
vragen gesteld over het rapport van de Algemene Rekenkamer «Monitoring verwerving Joint Strike Fighter, stand van zaken verwerving oktober
2008» (Kamerstuk 31 300, nr. 6), met het verzoek deze uiterlijk 5 maart jl. te
beantwoorden. Mede door de noodzaak van interdepartementale afstemming is deze termijn niet haalbaar gebleken. De Kamer zal de antwoorden
op de vragen nog deze week ontvangen.

KST128817
0809tkkst26488-152
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 488, nr. 152

1

De commissies hebben op 3 maart jl. in totaal 115 schriftelijke vragen
gesteld over de Kamerstukken 26 488, nrs. 138, 139 en 140, met het
verzoek deze uiterlijk 24 maart a.s. te beantwoorden (kenmerk
2009D08615, 2009D09895 en 2009D09900). Gezien het grote aantal vragen
en andere uitstaande verzoeken van de commissies is deze termijn niet
haalbaar. Ik zal de antwoorden op de gestelde vragen uiterlijk 1 april a.s.
naar de Kamer zenden. Tevens zeg ik toe dat ik zal voldoen aan het
verzoek van 20 februari jl. (kenmerk 2009Z02984/2009D08132) om alle
overige gevraagde informatie uiterlijk 1 april a.s. aan de Kamer te doen
toekomen. Ook de jaarrapportage zal ik uiterlijk 1 april a.s. aan de Kamer
doen toekomen (zie het verzoek met kenmerk 2009Z03154/2009D08635
van 25 februari jl.). Ik besef dat dit een week later is dan de Kamer
verzoekt, maar zorgvuldigheid dient in dit proces voorop te staan.
Met de brief van 5 maart jl. (kenmerk 2009D10365) hebben de commissies
drie verzoeken gedaan over vertrouwelijke documenten. In de eerste
plaats verzoeken zij de vertrouwelijke informatie die nu ter inzage ligt op
de Frederikkazerne alsnog in het gebouw van de Kamer ter inzage
beschikbaar te maken. Ik ben bereid aan dit verzoek te voldoen. Deze
documenten zullen volgens de gebruikelijke procedure ter inzage worden
gegeven in het gebouw van de Kamer1.
In de tweede plaats wijzen de commissies in de brief van 5 maart jl. op de
gegroeide praktijk dat de Kamer vertrouwelijk inzage krijgt in documenten
ook indien er sprake is van «versterkte» vertrouwelijkheid, waarbij in het
bijzonder de Rules of Engagement bij uitzendingen worden genoemd.
Vervolgens verzoeken de commissies alsnog om vertrouwelijke inzage in
Annex B van het derde deel van de rapportage over de kandidatenvergelijking en in het MIVD-rapport uit 2004. Ook tijdens het VAO van
5 maart jl. is daarover gesproken. De mening van het kabinet blijft
dezelfde als schriftelijk en mondeling verwoord. De vergelijking tussen
deze beide rapporten en de Rules of Engagement bij crisisbeheersingsoperaties gaat niet op. Rules of Engagement worden niet openbaar
gemaakt omdat militairen in de desbetreffende operatie veiligheidsrisico’s
zouden lopen. In sommige gevallen krijgt de Kamer wel vertrouwelijke
inzage in de Rules of Engagement. Bij de twee genoemde rapporten
speelt echter een rol dat de vertrouwelijke informatie daarin mede is
verstrekt door bondgenoten op grond van zeer strikte afspraken over
geheimhouding. In sommige gevallen strekken deze afspraken zo ver dat
bepaalde informatie alleen beschikbaar is voor specifieke functionarissen
van Defensie, TNO of NLR. Het niet nakomen van deze afspraken zou
ernstige gevolgen kunnen hebben voor de informatie-uitwisseling met
andere landen, waardoor de belangen van de krijgsmacht voor langere
tijd kunnen worden geschaad. Het is niet denkbeeldig dat de toegang tot
militair-operationele informatie van bondgenoten zou worden beperkt.
Bovendien is de Kamer bij het project Vervanging F-16 wel degelijk in de
gelegenheid gesteld vertrouwelijk kennis te nemen van onderliggende,
niet openbare stukken. De Kamer heeft immers al vertrouwelijke inzage
gehad in het zesdelige rapport over de kandidatenvergelijking dat ten
grondslag heeft gelegen aan de brief daarover aan de Kamer. Daarbij
moet het in dit geval blijven. Om deze reden kan ik niet ingaan op het
verzoek om vertrouwelijke inzage in de Annex B en het MIVD-rapport.

1
Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen
voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

In de derde plaats verzoeken de commissies in de brief van 5 maart jl. de
vindplaats te vermelden van openbare informatie over de kandidatenvergelijking. Het betreft de brief van 18 december 2008 en de beantwoording 9 februari jl. van schriftelijke vragen over deze brief (Kamerstukken
26 488, nrs. 131 en 138). Eerder waren al de vragenlijsten aan fabrikanten voor de kandidatenvergelijking van 1999 en de actualisering
van de kandidatenvergelijking van 2008 op internet gepubliceerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 488, nr. 152

2

(www.nrc.nl/nieuwsthema/jsf/article2052907.ece). Deze vragenlijsten zijn,
zoals bekend, niet door Defensie openbaar gemaakt.
Met de op 6 maart jl. ontvangen brief met het kenmerk 09-DEF-B-023
verzoeken de commissies mij uiterlijk 10 maart a.s. te reageren op informatie die is verkregen tijdens het recente werkbezoek van de vaste
commissie voor Defensie aan Zweden. Het gaat in het bijzonder om
enkele vragen die op 17 februari jl. zijn gesteld (kenmerk 09-DEF-B-019)
over het onderzoek van het NLR naar de geluidsaspecten van de drie
kandidaat-toestellen. Op korte termijn, bij het toezenden van het
NLR-rapport, zal ik ook ingaan op de gestelde vragen.
Tijdens het VAO over de vervanging van de F-16 van 5 maart jl. is de
motie-Van Velzen c.s. ingediend waarin de regering wordt gevraagd, «aan
de Raad van State voorlichting te vragen (conform artikel 18 lid 2 van de
Wet op de Raad van State) over de manier waarop de Tweede Kamer
invulling zou kunnen geven aan de controlerende functie, rekening
houdende met de afwegingen en de besluiten van de regering die
gemaakt zijn bij het besluit informatie over de vervanging van de F-16 niet
openbaar te maken dan wel ook niet vertrouwelijk aan de Kamer te willen
overleggen.» Ik heb deze motie tijdens het VAO ontraden omdat het
uitsluitend aan de Kamer zelf is hierover een oordeel te geven. In dit
verband is relevant de brief van de vice-president van de Raad van State
aan de voorzitter van de Tweede Kamer van 12 juli 2002. Daarin stelt hij
het volgende: «De aanwijzing van een (externe) instantie die beslist of een
minister terecht inlichtingen weigert respectievelijk toetst of vertrouwelijkheid nodig is, verdraagt zich (_) niet met onze constitutie». Zeer onlangs,
in een brief aan de leden van de Tweede Kamer van 5 februari 2009, heeft
de Kamervoorzitter dit uitgangspunt bevestigd (Kamerstukken 28 362,
nrs. 4 en 5).
De staatssecretaris van Defensie,
J. G. de Vries

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 488, nr. 152

3