Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

707
Vragen van het lid Michon-Derkzen (VVD) aan de Minister van Justitie en
Veiligheid over het bericht «Kabinet werkt aan terughalen meer IS-vrouwen»
(ingezonden 30 september 2021).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid), mede namens
de Minister voor Rechtsbescherming (ontvangen 16 november 2021). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 396.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Kabinet werkt aan terughalen meer
IS-vrouwen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u nog steeds het uitgangspunt van het Nederlandse kabinet dat lokale
berechting van IS-vrouwen belangrijk is voor nabestaanden en slachtoffers en
in het belang van de nationale veiligheid het terughalen van IS-vrouwen geen
uitgangspunt van kabinetsbeleid is?
Antwoord 2
Het kabinet zet voortdurend in op het voorkomen van straffeloosheid van
ISIS-strijders. Deze personen, die verdacht worden van ernstige (terroristische) misdrijven moeten hierover te allen tijde voor een rechter verantwoording afleggen. Alleen op die manier kan er gerechtigheid zijn voor de vele
slachtoffers die ISIS in de loop der jaren heeft gemaakt. Zoals ook aangegeven in de brief aan uw Kamer van 25 juni 2021 pleit Nederland in internationaal verband voor de vervolging en berechting van ISIS-strijders. Daarbij
wordt gekeken naar mogelijkheden van berechting in Nederland, maar ook
van berechting in de regio2. Zolang de personen in kwestie niet in Nederland
zijn, is berechting in de regio een optie die het kabinet nadrukkelijk open wil
houden3. Als straffeloosheid dreigt kan het kabinet zich ervoor inspannen de
verdachten ter berechting naar Nederland over te brengen.
1

Telegraaf 29 september 2021 (https://www.telegraaf.nl/nieuws/1399285582/kabinet-werkt-aanterughalen-meer-is-vrouwen).
2
Kamerstuk 29 754, nr. 618.
3
Kamerstuk 29 754, nr. 550.

ah-tk-20212022-707
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Bij de afweging om al dan niet tot repatriëring over te gaan zijn individuele
omstandigheden leidend. Naast het voorkomen van straffeloosheid weegt het
kabinet ook altijd de internationale betrekkingen, de veiligheid in het gebied
en de veiligheid van betrokkene(n) mee. Daarbij wordt uiteraard ook oog
gehouden voor het belang van de nationale veiligheid4.
Vraag 3
Waarom is de eerder dit jaar aangenomen motie Michon-Derkzen en Van der
Staaij (29 754, nr. 598) nog niet uitgevoerd? Wanneer bent u van plan dit te
doen?
Antwoord 3
Ik verwijs hiervoor naar mijn brief over de uitvoering van de bedoelde motie,
die ik op 4 november jl. aan uw Kamer heb gestuurd.
Vraag 4
Waarom is er nog geen kabinetsreactie beschikbaar bij het WODC-onderzoek
van 12 oktober 2020, waarbij de mogelijkheden zijn onderzocht voor
videoconferenties binnen het strafproces?5
Antwoord 4
Het WODC-onderzoek «de verdachte in beeld»» is inventariserend en
beschrijvend van aard. Het geeft ook handvatten voor een mogelijk afwegingskader voor de beoordeling onder welke voorwaarden videoconferentie
door de rechter kan worden toegepast. Tevens bevat het onderzoek een
inventarisatie van de situatie met betrekking tot videoconferentie in een
aantal (Europese) landen. Het onderzoek bevat zeer nuttige aanknopingspunten voor de verdere gedachtenvorming over het gebruik van videoconferentie
in de rechtspleging. De resultaten van het onderzoek zullen worden betrokken
bij de gesprekken met de verschillende betrokken organisaties over bijvoorbeeld de vraag of, en zo ja, onder welke voorwaarden videoconferentie kan
worden ingezet. Van die gesprekken zal verslag worden gedaan in de brief die
de Minister voor Rechtsbescherming heeft toegezegd in het commissiedebat
Rechtspraak van 30 september jl. over de toepassing van (tijdelijke) maatregelen videoconferentie in het civiele recht, het bestuursrecht en het strafrecht.
Vraag 5, 6 en 7
Klopt het dat in Frankrijk een videoconferentie in de praktijk bijna altijd
ingezet wordt bij terrorismezaken? Klopt het voorts dat de Franse Hoge Raad
de Franse Staat gelijk heeft gegeven dat een videoconferentie bij terrorismezaken is toegestaan en daarmee dus niet in strijd is met artikel 6 van het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)?
Klopt het eveneens dat het in Italië, onder andere op grond van veiligheidsoverwegingen, gebruikelijk is om videoconferentie in te zetten bij terrorismezaken en zo ja, bent u bereid dit uitgangspunt ook in Nederland te gaan
hanteren bij verdachten van terroristische misdrijven?
Kunt u reflecteren op de bevinding van de onderzoekers dat in Zwitserland
videoconferenties in sommige gevallen een kwaliteitsverbetering betekenen
en een vermindering van de CO2 voetafdruk opleveren?
Antwoord 5, 6 en 7
Het WODC onderzoek beschrijft uitgebreid de wetgeving in verschillende
landen, waaronder Frankijk, Italië en Zwitserland. Daarbij wordt uitvoerig
ingegaan op de gevallen waarin en de voorwaarden waaronder videoconferentie kan worden toegepast. In de kabinetsreactie, als bedoeld in het
antwoord op vraag 4, zal hierop nader worden ingegaan. Een en ander doet
niet af aan de beschrijving in de brief over de uitvoering van de motie
Michon-Derkzen/Van der Staaij6 ten aanzien van de voorwaarden waaronder
een videoconferentie door de rechter ter berechting kan worden toegepast en

4

Kamerstuk 29 754, nr. 618.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/11/13/tk-bijlage-2-de-verdachte-inbeeld-wodc-2020-de-hoon-hirsch-ballin-bollen.
6
Kamerstuk 29 754, nr. 598.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

de factoren waarmee rekening moet worden gehouden indien een verdachte
zich in het buitenland bevindt – in de onderhavige gevallen in NoordoostSyrië.7
Vraag 8
Bent u bekend met de zaak Dijkhuizen t. Nederland, van 8 juni 2021 jl.? Hoe
reflecteert u op het oordeel van het Europees Hof voor de Rechten van de
Mens dat weigering van de verdachte in deze zaak om mee te werken aan
een videoverbinding niet anders kan worden gezien dan als het afzien van
zijn recht om fysiek aanwezig te zijn bij zijn eigen strafzaak door de verdachte?
Antwoord 8
Ja. Deze zaak betrof een verdachte die ten tijde van zijn strafproces in
Nederland gedetineerd werd in Peru. Bij het EHRM klaagde hij op grond van
artikel 6 EVRM dat hem een eerlijk proces is ontzegd aangezien hij niet in de
gelegenheid is gesteld om, samen met zijn raadsman, in persoon deel te
nemen aan de zitting in hoger beroep om zijn verdedigingsrechten te kunnen
uitoefenen.8
In de uitspraak stelt het EHRM allereerst op basis van de feiten en specifieke
omstandigheden van de zaak vast dat de verdachte niet fysiek aanwezig kon
zijn bij zijn strafproces in Nederland. In dit verband constateerde het EHRM
dat uitlevering of tijdelijke overbrenging op grond van Peruaans recht niet
mogelijk was.9
Vervolgens overwoog het EHRM dat in de omstandigheden van het geval, en
in aanmerking nemende dat de betreffende procedure onderdeel was van een
omvangrijk en complex strafproces met zeven verdachten die zich in
verschillende landen bevonden, het gerechtshof gerechtigd was om de
verdachte per videoconferentie te laten deelnemen aan de zitting in zijn zaak
waarbij hij, zoals eerder vastgesteld, niet fysiek aanwezig kon zijn.10 De
verdachte had echter herhaaldelijk en ondubbelzinnig geweigerd te worden
gehoord via videoconferentie. Volgens het EHRM kon dit niet anders worden
uitgelegd dan dat hij afstand had gedaan van zijn recht om deel te nemen
aan de zitting in zijn zaak.11
Het EHRM overwoog daarentegen niet dat de verdachte daarmee afstand had
gedaan van zijn recht om fysiek aanwezig te zijn. Fysieke aanwezigheid, wat
in de jurisprudentie van het EHRM ten aanzien van het aanwezigheidsrecht
het uitgangspunt is, was immers in de specifieke omstandigheden van de
zaak Dijkhuizen vanwege Peruaans recht niet mogelijk. De uitspraak van het
EHRM in de zaak Dijkhuizen illustreert dat het EHRM op individuele basis
nagaat of fysieke aanwezigheid mogelijk zou zijn geweest.12 Videoconferentie
kwam in Dijkhuizen pas aan de orde nadat het EHRM vaststelde dat fysieke
aanwezigheid zorgvuldig was onderzocht en niet mogelijk was gebleken. Met
andere woorden: deelname aan de zitting zou enkel via videoconferentie
mogelijk zijn geweest. Het EHRM concludeerde dat de verdachte daar afstand
van had gedaan.
Vraag 9
Bent u bereid zich in te spannen om verdachten van terroristische misdrijven
voortaan af te doen via videoconferentie en hierover in contact te treden met
het Openbaar Ministerie en de Raad voor de Rechtspraak?
Antwoord 9
Of van de fysieke aanwezigheid van een verdachte in een bepaald individueel
geval kan worden afgezien, is aan de rechter om te bepalen aan de hand van
de feiten en omstandigheden van dat individuele geval. In het geval van
verdachten van terroristische misdrijven die zich in Noordoost-Syrië bevinden
zijn er ook juridische en praktische aspecten waarmee rekening dient te
worden gehouden.
7

Kamerbrief van 4 november 2021, Kamerstuk 29 754, nr. 622.
EHRM 8 juni 2021, 61591/16, Dijkhuizen t. Nederland, par 38.
Id., par. 55.
10
Id., par. 56.
11
Id., par. 60.
12
Vgl. EHRM 8 juni 2021, 61591/16, Dijkhuizen t. Nederland, par. 55.
8
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Ik verwijs in dit verband naar de brief van 4 november jl. over de uitvoering
van de motie Michon-Derkzen/Van der Staaij, alsmede naar de eerdergenoemde brief die de Minister voor Rechtsbescherming heeft toegezegd in het
commissiedebat Rechtspraak van 30 september jl. over de toepassing van
(tijdelijke) maatregelen videoconferentie in het civiele recht, het bestuursrecht
en het strafrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4