27-06-2023

WHITEPAPER CHEMISCHE RECYCLING
Versnellingstafel Chemische Recycling van Kunststoffen (VTCR)
27 juni 2023

De Versnellingstafel Chemische Recycling van Kunststoffen (VTCR) is een publiek-private
samenwerking tussen 13 Nederlandse industriebedrijven en 2 ministeries 1,2.
1

Aangesloten partijen per 1-1-2023 zijn: de Ministeries van IenW en EZK, RVO, Afvalfonds Verpakkingen, BASF, Coca-Cola

Europacific Partners, Dow, ExxonMobil Chemical Holland BV, Havenbedrijf Rotterdam, Invest-NL, Neste, PreZero, Renewi, SABIC,
Shell, Unilever. De VTCR is opgericht in samenwerking met het Versnellingshuis Nederland Circulair en wordt begeleid door
VNO-NCW en Rebel.
2

Deelname van IenW en EZK/RVO aan gesprekken en werkgroepen vindt plaats als onderdeel van een maatschappelijke

dialoog, die mede dient als input voor beleid. Standpunten die, bijvoorbeeld in Whitepapers, worden gepresenteerd zijn van de
Versnellingstafel, niet van het kabinet.

1

27-06-2023

1. Ambities Versnellingstafel
Kunststoffen zijn materialen met vele voordelen. Ze zijn onder meer goed te verwerken in veel
toepassingen, zijn licht in gewicht en bevorderen de houdbaarheid van bederfelijke waar. Kunststoffen
worden echter nog niet volledig gerecycled, waardoor de milieubelasting na gebruik (te) hoog is. Een
deel van de kunststoffen is ongeschikt voor mechanische recycling of levert een kwalitatief
minderwaardig recyclaat op dat slechts beperkte afzet vindt. Chemische recycling kan hiervoor een
complementaire oplossing zijn.
De Versnellingstafel Chemische Recycling van Kunststoffen (VTCR) is gestart vanuit de gezamenlijke
ambitie van de Rijksoverheid en VNO-NCW om het investeringsklimaat voor chemische recycling te
verbeteren. De ambitie is om gezamenlijk voldoende kennis te ontwikkelen en capaciteit op te bouwen
om maximaal te profiteren van de kansen die chemische recycling biedt. Op deze manier kunnen
bedrijven in Nederland zich internationaal als koploper positioneren en een concurrentiepositie
opbouwen. Chemische recycling kan hierdoor bovendien een noodzakelijke bijdrage leveren aan het
recente kabinetsvoorstel voor een nationale normering3. De VTCR is aangemerkt als moonshot project
van het Versnellingshuis Nederland Circulair4.
De VTCR heeft in augustus 2020 de Roadmap Chemische Recycling kunststoffen 2030 NL 5
gepresenteerd. Deze Roadmap identificeert een aantal ambities en concrete actiepunten voor de
periode 2020-2025 en 2025-2030 om chemische recycling te versnellen, gebaseerd op drie pijlers: A)
ambitie en potentie, B) feedstock, en C) beleid. Sinds het opstellen van de Roadmap heeft de VTCR op
talrijke manieren gewerkt aan kennisontwikkeling- en uitwisseling.
In dit Whitepaper presenteert de VTCR haar aangescherpte visie over de positie van chemische recycling
binnen het recyclinglandschap en doet ze een aantal gerichte aanbevelingen die in haar ogen nodig zijn
om versnelling te brengen en chemische recycling daadwerkelijk op te schalen. Onze aanbevelingen zijn
gericht aan beleidsmakers, maar ook aan de private partijen uit de keten: de chemische industrie,
technology providers, brand-owners, UPV-organisaties6, afvalbedrijven en financiers.
Dit paper is de uitkomst van overleg binnen de VTCR, waarin een diversiteit aan partijen in de keten bij
elkaar is gebracht. De hier gepresenteerde visie hoeft daarmee niet altijd gelijk te zijn aan individuele
zienswijzen. De inhoud vormt een neerslag van het gevoerde overleg en geeft aan waar we
mogelijkheden zien om oplossingen voor de circulaire economie dichterbij te brengen. Het is een levend
document.

3

Hierin wordt gesteld dat gemiddeld 25%-30% plastic recyclaat of biogebaseerd plastic wordt toegepast bij alle plastic

producten die in Nederland voor de Nederlandse markt worden geproduceerd in 2030, oplopend vanaf 2027 (zie:
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2023/04/26/voorjaarsbesluitvorming-klimaat).
4

Zie: https://versnellingshuisce.nl/projecten/moonshot-7-chemische-recycling

5

Roadmap Chemische Recycling (https://open.overheid.nl/repository/ronl-18b9cf7d-b76a-4bd4-bb58-

182f0eb5ec98/1/pdf/bijlage-1-roadmap-chemische-recycling.pdf)
6

UPV-organisaties zijn collectieve organisaties van producenten/importeurs die de uitvoering van de Uniforme

Producentenverantwoordelijkheid op zich nemen

2

27-06-2023

2. Chemische recycling in het huidige recyclinglandschap
Chemische recycling is de verzamelnaam voor een aantal technieken die in staat moeten zijn om
plastics kwalitatief hoogwaardig te recyclen.
Met chemische recycling verandert de chemische structuur van het inputmateriaal, zodat dit materiaal
kan worden teruggebracht tot bouwstenen waaruit de kunststoffen opnieuw kunnen worden
opgebouwd. We zien een viertal typen chemische processen waarin momenteel wordt geïnvesteerd:
dissolutie7, depolymerisatie, pyrolyse en vergassing (zie KADER - Technologieën). Voor de ontwikkeling
van chemische recycling kijken we als VTCR nadrukkelijk naar al deze technieken.
In de monitoring van operationele en geplande projecten die de VTCR jaarlijks in Nederland uitvoert, is
te zien dat de kunststofindustrie momenteel met name inzet op pyrolyse. Pyrolyse wordt gezien als een
veelbelovende route voor de eerste generatie chemische recycling die met grote volumes kan omgaan.
Ontwikkelaars zien hiervoor een afzetmarkt in zowel productie van chemische (kunststof)producten als
brandstoffen. Pyrolyse maakt het mogelijk om bestaande petrochemische installaties zoals krakers van
alternatieve grondstoffen te voorzien, met bijbehorende investeringsbesparingen.

De markt voor chemische recycling ontwikkelt zich en beweegt volop. Veel technieken bevinden
zich op dit moment nog in een vroege fase van ontwikkeling.
Verschillende partijen met operationele en in ontwikkeling zijnde faciliteiten werken aan het ontwikkelen
van hun recyclingproces. Onderzocht wordt bijvoorbeeld welke plastics met welke technologie het best
kunnen worden gerecycled – en volgens welke specificatie. Optimalisaties kunnen ertoe leiden dat
inputspecificaties veranderen en verbreden.
In het algemeen lijken de pyrolyse-projecten het verst ontwikkeld. Ook zijn er volop pilotprojecten
waarin andere technieken op beperkte schaal worden ontwikkeld, getest en geoptimaliseerd. Deze
projecten hebben in het algemeen een lager ‘Technology Readiness Level’ (TRL). Elke techniek heeft
voor- en nadelen.

Toewerken naar een duidelijke plaats en toegevoegde waarde in het recyclinglandschap
De exacte positionering van chemische recycling in het recyclinglandschap is nog in ontwikkeling. Zowel
op nationaal als Europees niveau is en worden studies uitgevoerd en wordt beleid ontwikkeld om tot
een nadere positionering in de afvalverwerkingshiërarchie te komen8. De recyclingmarkt – ook de
mechanische – zal zich verder ontwikkelen. Dit zorgt ervoor dat er verschillende routes ontstaan voor
het recyclen van verschillende typen plastics en de productie van een hoogwaardig recyclaat.
Chemische en mechanische recycling zijn complementair aan elkaar, maar overlappen elkaar ook qua
geschiktheid van grondstoffen. Het doel is en blijft om zoveel mogelijk plastic te recyclen tot nieuwe
grondstoffen, binnen de technologische en economische mogelijkheden en met zo laag mogelijke
milieu-impact en maatschappelijke kosten. Over het algemeen kent chemische recycling een hoger
energieverbruik en daarmee een hogere CO2-impact dan mechanische recycling (maar een lagere CO27

Omdat de samenstellende polymeren in het kunststof materiaal intact blijven, is deze techniek feitelijk gezien geen chemische

recycling. Echter, omdat de samenstelling (en eigenschappen) van het input-materiaal wel verandert (door gebruik van
chemische processen) en gezien de bijdrage die dissolutie kan leveren aan de (kwalitatieve) recyclingdoelstellingen, neemt de
VTCR deze techniek mee in scope (conform CE Delft, 2022). De VTCR hanteert in haar aanpak dus de bredere scope van
geavanceerde recycling.
8

Zie bijvoorbeeld Monitoring chemical recycling - How to include chemical recycling in plastic recycling monitoring? CE Delft,

2022, of de recente Kamerbrief Circulair plastic (3 april 2023).

3

27-06-2023

impact dan verbranding). Tegelijkertijd kan het gas dat bijvoorbeeld bij pyrolyse ontstaat opnieuw
worden ingezet als energiebron ter vervanging van een externe (fossiele) energiebron, in het eigen
proces zelf of in een ander proces. Dit zorgt voor gebruik van minder fossiele grondstoffen en verlaging
van de milieu-impact9.

Chemische recycling
recyclingtechnieken.

is

een

waardevolle

aanvulling

op

de

bestaande

(mechanische)

Chemische recycling is niet de oplossing voor alle recycling uitdagingen. Wel biedt het een oplossing
voor een aantal typische problemen waar mechanische recycling tegenaan loopt, zoals het omgaan met
multilaagsverpakkingen en additieven, of het mogelijke verlies aan functionaliteit na (herhaalde)
recycling. Chemische recycling kan over het algemeen beter omgaan met plastic afvalstromen die een
hoge diversiteit in samenstelling hebben en daarom moeilijk mechanisch te recyclen zijn. Een belangrijk
voordeel van chemische recycling is bovendien dat het geproduceerde recyclaat van virgin – en daarmee
dus ook foodgrade of medicalgrade – kwaliteit is. Dit is iets wat met mechanische recycling niet lukt
voor alle soorten plastic.
Chemische recycling is daarom een waardevolle aanvulling. Omdat met chemische recycling in principe
een breder scala aan plastics verwerkt kan worden dan met mechanische recycling, draagt chemische
recycling ook bij aan het behalen van (recycling)doelen – aanvullend op de bijdrage die mechanische
recycling levert – én klimaatdoelen. Zowel met mechanisch recyclen als met chemisch recyclen worden
virgin plastics vervangen en dus minder fossiele grondstoffen gebruikt. Daarmee kan CO2-emissie
worden voorkomen10.

9

De toepassing als brandstof wordt door Europese regelgeving (WFD) echter niet gezien als gerecyclede koolstof en telt

daarmee niet mee in de bepaling van het recyclingpercentage.
10

CHEMICAL RECYCLING: Greenhouse gas emissions studies for four plastics recycling methods important first step / Quantis

report | Plasteurope.com

4

27-06-2023

KADER – Technologieën
•

Dissolutie is een techniek waarmee de chemische samenstelling van het kunststof materiaal niet
wordt veranderd, maar waarbij d.m.v. chemische extractie met een oplosmiddel de
samenstellende polymeren en eventueel vervuilingen van elkaar worden gescheiden11.

•

Depolymerisatie houdt in dat polymeren die hiervoor geschikt zijn, worden afgebroken tot
monomeren. Hiervoor kunnen verschillende technieken worden toegepast (bijv. glycolyse,
hydrolyse, methanolyse). De monomeren kunnen worden gebruikt om nieuwe polymeren te
maken.

•

Pyrolyse is een proces waarin materialen bij verhoogde temperaturen in een zuurstofloze
atmosfeer thermisch worden ontbonden en daarbij uiteenvallen in drie fracties: een vloeibare
fractie (pyrolyse-olie), gas en een vaste stof (char). Het gas wordt veelal nog ingezet in het proces
zelf als energievoorziening. De vloeibare fractie kan (na opzuivering) worden ingezet om plastics
te maken via bestaande stoomkrakers – en zo fossiele nafta vervangen.

•

Vergassing houdt in dat materialen onder hoge temperatuur met een ondermaat zuurstof
worden omgezet in een gasmengsel. In het geval van plastics wordt er synthesegas
geproduceerd, een mengsel van CO en H2. Synthesegas kan onder meer worden omgezet in
basischemicaliën zoals methanol, dat wordt gebruikt voor de productie van diverse kunststof- en
niet-kunststofproducten. Daarnaast blijft er ook een vaste fractie over. Vergassing van afvalplastic
vervangt hierbij aardgas of kolen als bron van synthesegas.

In het volgende overzicht laten we zien waar in de keten de outputstromen van deze vier
technologieën terugkomen, in de meest voorkomende vorm per technologie:

11

Zie voetnoot 6 voor nadere toelichting op het meenemen van dissolutie in de scope van de VTCR.

5

27-06-2023

3. Aanscherping visie van de Versnellingstafel
Een visie in 6 principes.
Sinds publicatie van de Roadmap Chemische Recycling in 2020 heeft de VTCR op talrijke manieren
gewerkt aan kennisontwikkeling, kennisverspreiding en beleidsbeïnvloeding. Met deze ervaringen
presenteert de VTCR hieronder de aangescherpte visie op de plek van chemische recycling in het
recyclinglandschap.

1

Chemische recycling komt – net als andere recycling routes – niet in de plaats van Reduce and
Reuse.
De R-ladder is duidelijk: recycling is pas de te verkiezen route als andere hogere treden op de ladder,
zoals vermindering, hergebruik en reparatie niet mogelijk zijn of toch meer milieu-impact hebben dan
recycling.

2

Alleen koolstof die in een chemische recyclingroute behouden blijft als grondstof voor de
chemie kan daadwerkelijk meetellen als recycling.
In het toewerken naar een grondstoffentransitie is het van belang dat zoveel mogelijk materiaal behouden
blijft. Dit kan zowel als plastic-to-plastic (‘closed-loop-recycling’) of als plastic-to-material (‘open-looprecycling’). De productie van brandstof (‘plastic-to-fuel’) is niet in lijn met de definities in de Waste
Framework Directive en telt niet mee in de bepaling van het recyclingpercentage.

3

Chemische recycling is complementair aan mechanische recycling. Beide zijn nodig om de
ambities te behalen.
Chemische recycling kan een breder scala aan plastic feedstock verwerken dan mechanische recycling en
leidt tot recyclaat van virgin – en daarmee bv. foodgrade – kwaliteit. De kwantitatieve opbrengst (yield) is
hoog voor dissolutie en depolymerisatie. Voor pyrolyse en vergassing is deze meestal lager12. Deze
technieken kunnen worden ingezet om afval dat nu verbrand (of in buitenland gestort) wordt, om te
zetten naar nieuwe grondstoffen (of brandstoffen, wat niet meetelt als recycling - zie principe 2)

4

Informatie over de prestaties van chemische recycling m.b.t. kwantiteit, kwaliteit en CO2 dient
transparant en geverifieerd te zijn13.
Een Chain of Custody aanpak14 is nodig om de transitie naar meer recycling te stimuleren. Via
massabalans kan met een boekhoudsysteem de hoeveelheid gerecycled koolstof worden bijgehouden.
De EU heeft nog geen besluit genomen hoe de massabalans moet worden gehanteerd (rekenregels,
allocatiemodel). In 2023 moet dit duidelijk zijn15. Ook certificering en standaardisatie leveren een bijdrage
aan transparantie en verificatie. Zie KADER – Certificatiesystemen.

5

Versnelling en opschaling is een gezamenlijke opgave van ketenpartijen, industrie en
overheden.

12

Monitoring chemical recycling - How to include chemical recycling in plastic recycling monitoring? CE Delft, 2022

13

Zie bijvoorbeeld de Green Deal Betrouwbaar Bewijs Voor Kunststof Recyclaat: https://www.greendeals.nl/green-deals/green-

deal-betrouwbaar-bewijs-voor-toepassen-van-kunststof-recyclaat
14

Zoals beschreven door de EC: “In accordance with ISO 22095 (Chain of custody — General terminology and models), the

following chain of custody models are acceptable in order of preference: Segregated, Controlled Blending, Mass Balance” (…)
“For segregated chain of custody models the mass of recycled plastic must be equal to the mass of the output product. If other
materials are added that do not meet the definition of recycled plastic in the SUPD, other chain of custody models are required.”
(link: https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/43084f4a-03e7-11ed-acce-01aa75ed71a1/language-en)
15

Bij onze Aanbevelingen beschrijven we welke tijdelijke oplossing wat betreft de VTCR gewenst is (nationale werkafspraak) als

overbrugging totdat er duidelijkheid is over een Europees systeem.

6

27-06-2023

Het is een gemeenschappelijke uitdaging van ketenpartijen, industrie en overheden om chemische
recycling voet aan de grond te laten krijgen in Nederland en in Europa. Er is niet één ketenpartij die de
transitie zelfstandig kan realiseren.

6

De keuzes van vandaag – en de komende jaren – zijn grotendeels bepalend voor hoe de
kunststoffensector er in 2040 of 2050 uit zal zien.
Installaties kennen een lange (technische) levensduur; over het algemeen 20 jaar of meer. Ketenpartijen
zijn gebaat bij robuust langetermijnbeleid van de overheid zodat zij hun investeringen kunnen doen.
Hiernaast is het in het maken van beleid ook van belang rekening te houden met nieuwe ontwikkelingen,
verschillende technieken en voortschrijdend inzicht. Perfecte keuzes bestaan niet.

KADER – Certificatiesystemen
Een aantal bestaande product- en bedrijfscertificatiesystemen bekijkt bepaalde aspecten van
gerecyclede content in producten. Voorbeelden van certificatiesystemen die de gerecyclede content
in producten certificeren zijn ISCC+, REDcert, RSB, UL, TUV en QA-CER.
Een accreditatie (volgens ISO 17021) van deze certificatie-organisaties zou kunnen zorgen voor het
noodzakelijke vertrouwen en een transparant, uniform en eerlijk systeem binnen Europa.
Twee zaken zijn hierin voor chemische recycling essentieel:
1.

De hoeveelheid en herkomst van het plastic afval dient door een onafhankelijke, geaccrediteerde
instantie geverifieerd te zijn.

2.

De ketenpartijen, van recycler van plastic afval tot de producent die van plastic recyclaat
eindproducten maakt, maken gebruik van een chain of custody-model. Dit model moet voldoen
aan de criteria van NEN-ISO 22095 en de toepassing hiervan dient ook door een onafhankelijke,
geaccrediteerde instantie geverifieerd te zijn.

7

27-06-2023

4. Aanbevelingen van de VTCR
Constateringen
De VTCR constateert dat het realiseren van de ambities zoals gesteld in de Roadmap Chemische
Recycling niet zomaar gebeurt.
De uitdaging is de komende jaren het beeld scherp te krijgen over waar en hoe de mechanische en
chemische recyclingtechnologieën elkaar het meest kunnen versterken in dienst van de circulaire
economie en duurzaamheid (met betrekking tot onder meer kosten, energie, kwaliteit,
opbrengst/efficiëntie en feedstock). Als VTCR kijken we nadrukkelijk breed naar de kansen en
uitdagingen van verschillende technieken.

Naast omgang met uitdagingen op het gebied van technologie, vraagt realisatie van de ambities
ook om economische, juridische, logistieke en ruimtelijke interventies, zowel vanuit beleid als
vanuit de private sector.
Waar komt bijvoorbeeld de feedstock vandaan? Hoe creëren we de feedstock- en afzet-zekerheid (zowel
kwalitatief als kwantitatief) die nodig is om financiering rond te krijgen? Hoe gaan we om met
knelpunten in regulering en wetgeving (bijv. einde afval status)? In hoeverre – en waar – is ruimte
beschikbaar voor grootschalige productielocaties (zowel fysieke- als vergunningsruimte)? Eenduidig en
lange termijnbeleid vanuit de (Europese en nationale) overheid én initiatief van ketenpartijen zijn van
belang om de transitie waar de private partijen voor staan gericht op (investeren in) innovatie,
optimalisatie en opschaling goed op gang te brengen.

Aanbevelingen
De VTCR vraagt met voorrang aandacht voor een aantal knelpunten en formuleert daarom 8
aanbevelingen voor wat er, al dan niet in aanvulling op bestaande (beleids)maatregelen, nodig is
om (de opschaling van) Chemische Recycling vooruit te helpen.
De aanbevelingen zijn samengevat in onderstaande afbeelding. In het vervolg van dit document zijn de
aanbevelingen in meer detail uitgewerkt.

8

27-06-2023

1. Creëer een eenduidig reguleringskader waarin chemische recycling op het juiste niveau wordt
erkend, om hiermee zekerheid te creëren in de keten.
Wie is aan zet? Overheid (IenW/EZK)
Er zijn meerdere ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving die relevant zijn voor chemische
recycling16. Het ontbreken van een eenduidig reguleringskader, zorgt op dit moment voor onzekerheid
bij ketenpartijen. Het is van belang dat hier werk van gemaakt wordt.
Een belangrijke eerste stap is dat chemische recycling in zijn algemeenheid op het juiste niveau in het
recyclinglandschap wordt erkend. In Nederland gaat het dan om het LAP (voorstel VTCR is van niveau
C2 naar C1) en het toekomstige Circulair Materialen Plan (CMP). Naast rendement en CO2-impact dienen
ook andere criteria meegenomen te worden in de beoordeling van de bijdrage aan de circulaire
economie, zoals de kwaliteit van het recyclaat en de uiteindelijke toepassing (downcycling vs. recycling
vs. upcycling).
Eenzelfde aanpak geldt ook voor UPV-systemen die de grondstoffentransitie kunnen helpen vanwege
de prikkels die deze bevatten voor producenten en andere schakels in de keten. Kwaliteitsdoelstellingen
in deze UPV-systemen (naast doelstellingen op kwantiteit) kunnen in de ogen van de VTCR de
16

Op Europees niveau gaat het bijvoorbeeld om de Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR), de Waste Framework

Directive, de Waste Shipment Regulation (in het kader van o.a. exportbeperking) en de Single-use-plastics regelgeving.

9

27-06-2023

implementatie en opschaling van chemische recycling versnellen, omdat kwaliteit – waar chemische
recycling zich vaak positief op onderscheidt – dan ook meegenomen wordt in de recycledoelstelling.
Om te algemene en mogelijk verkeerde conclusies van voor- en nadelen van één technologie te
voorkomen is het van belang om de (verschillen in) kwaliteit en type feedstock dat het proces ingaat in
beeld te hebben en mee te nemen in de beoordeling van de toegevoegde waarde van een
recyclingtechnologie.
Ook is een uitgebreider wetgevend kader nodig voor het gebruik van gerecycled materiaal voor
foodcontent verpakkingen (ook in relatie tot kwaliteit van recyclaat). De VTCR juicht de uitbreidingen
van de Food Contact Materials (FCM) regelgeving voor kunststoffen toe en adviseert hierop voort te
bouwen. Chemische recycling heeft daarnaast ook baat bij een verdere versterking van de “design voor
recycling”-aanpak. Dit zorgt immers voor minder complexe verpakkingen die gemakkelijker te recyclen
zijn (ook voor mechanische recycling).

2. Ontwikkel shared-risk-modellen op het niveau van de keten om investeringen op gang te
brengen.
Wie is aan zet? Ketenpartijen (afvalbedrijven, chemische recycling partijen, chemische industrie), UPVorganisaties, financiers, overheid
Investeringen komen niet voor alle type ketenpartijen even makkelijk op gang. Dit heeft onder meer te
maken met verschillen in beschikbaarheid van financiële middelen tussen ketenpartijen en het ontbreken
van concrete economische prikkels om te investeren. Omdat elke schakel in eerste instantie de eigen
business case rond wil krijgen, ontstaan er sub-optimalisaties op het niveau van de keten als geheel. Om
dit te voorkomen, zouden risico’s idealiter meer gezamenlijk moeten worden gedragen door
ketenpartijen. Voorbeelden zijn risico’s in technologie en schaalbaarheid, in de aanvoer van feedstock,
maar ook in de afname van outputproducten.
De VTCR beveelt aan dat ketenpartijen shared-risk-modellen ontwikkelen, vanzelfsprekend binnen de
kaders van de mededingingsrichtlijnen. Ook de overheid kan hier een rol spelen door risico’s te verlagen
met bijvoorbeeld subsidies. De VTCR neemt graag initiatief in de ontwikkeling en heeft samen met ISPT
al eerste stappen gezet via (lopend) onderzoek naar een ketenbusinesscase. Onderdelen van een model
kunnen zijn afspraken over de verdeling van de kosten van lastig te sorteren stromen (bijv. tussen
recyclers en sorteerders) of afspraken over lange termijn afnamecontracten (t.b.v. risicoverlaging en dus
betere financierbaarheid), maar ook bijvoorbeeld beschikbaarheid van subsidies. Op deze manier komen
risico’s én verantwoordelijkheden meer bij de keten als geheel te liggen en minder bij één partij en komt
de gewenste opschaling beter in zicht.

3. Zet in op meer en betere inzameling en sortering van een brede verzameling kunststoffen als
feedstock.
Wie is aan zet? Ketenpartijen (afvalbedrijven, producent en brand owners), ontdoeners van
afvalstromen
De betrouwbare aanvoer van voldoende feedstock van voldoende kwaliteit is van belang voor het
operationeel krijgen en houden van chemische recycling projecten. De markt voor feedstock is echter
onzeker, met wisselende kwaliteit en beperkte lange termijn zekerheden voor een constante aanvoer.
Vooral projecten die willen opschalen en/of projecten met een grote (beoogde) capaciteit ondervinden
hier last van. Deze onzekerheden maken het lastiger voor projecten om financiering aan te trekken.
Naast het meer gezamenlijk in de keten delen van risico’s (zie Aanbeveling 2), zullen ook verbeteringen
op het vlak van (gescheiden) inzameling en sortering helpen om de aanvoer van de feedstock zelf
stabieler en beter te maken.

10

27-06-2023

Hierbij wil de VTCR benadrukken dat het noodzakelijk is naar alle kunststof afvalstromen te kijken, zodat
de kans op voldoende feed stock het grootst is. Voorbeelden van andere feedstockbronnen zijn
kunststoffen in textiel en en afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA). Eigenlijk gaat
het om alle stromen met kunststoffen die nu in de verbrandingsoven belanden.
De VTCR laat in 2023 samen met de VA, de VNCI en Plastics Europe een onderzoek naar de
beschikbaarheid van feedstock uitvoeren. Dit onderzoek moet onder andere inzicht geven in de
beschikbaarheid van kunststoffen in verschillende afvalstromen. Ketenpartijen kunnen vervolgens, met
de uitkomsten van dit onderzoek als basis, stappen zetten en inzetten op het beter, meer en/of anders
sorteren van de verschillende afvalstromen, om hier zo de bruikbare kunststoffen uit te halen.

4. Voor ontwikkeling van chemische recyclingprojecten en bijbehorende logistieke
ondersteuning, is voldoende fysieke ruimte nodig. Actieve sturing en prioriteit zijn nodig om dit
te realiseren.
Wie is aan zet? Overheid (provincies, gemeenten), afvalbedrijven
Ontwikkeling en opschaling van projecten vraagt om ruimte en logistieke ondersteuning. Met name
sortering en pre-treatment van stromen kent een hoog ruimteverbruik. In een tijd waarin zowel de
stikstof als fysieke ruimte schaars is en vanuit meerdere sectoren aanspraak wordt gemaakt op dezelfde
vierkante meters (bijv. energietransitie, woningbouw, mobiliteit), is het zaak dat beleidsmakers
voldoende prioriteit hebben voor de voor de grondstoffentransitie benodigde ruimte in onder meer
ruimtelijke visies en het vergunningverlenings-, toezichts- en handhavingsbeleid (VTH). Hetzelfde geldt
voor het bestemmingsplanproces. Wat moet bijvoorbeeld de bestemming zijn voor planologische
inpassing van chemische recycling: ‘afvalverwerking’, ‘productie’ of ‘chemie’.

5. Ontwikkel een tijdelijke nationale werkafspraak voor massabalans-allocatie totdat er
duidelijkheid is over een Europese systematiek.
Wie is aan zet? Overheid (IenW/EZK), chemische recycling-partijen, UPV-organisaties
Het kunnen claimen van gerecyclede content via een massabalans aanpak kan opschaling van chemische
recycling versnellen. Wat betreft de VTCR is wettelijke regeling van een massabalans aanpak dan ook
nodig. In het Besluit Beheer Verpakkingen (september 2021) staat de mogelijkheid om te werken met
massabalans al opgenomen17. Tot op heden is er vanuit Europa echter geen duidelijkheid over welke
allocatiemethodiek in de toekomst gehanteerd gaat worden. Het uitblijven hiervan zorgt voor
onduidelijkheid bij ketenpartijen, belemmert het nemen van investeringsbeslissingen en verhoogt
bovendien de kans op greenwashing.

17

“Bij het bepalen van het gewicht van de hoeveelheid gerecycled verpakkingsafval (…) wordt ten aanzien van verpakkingsafval

dat wordt onderworpen aan chemische recycling die resulteert in output met een aandeel aan gerecyclede materialen of
brandstoffen, de hoeveelheid gerecycled verpakkingsafval (…) bepaald door een massabalansmethode.”; Regeling van de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, van 20 september 2021, nr. IENW/BSK-2021/242116, Artikel 5;
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2021-41457.html

11

27-06-2023

Gezien de huidige Europese planning van onder meer de PPWR18, stelt de VTCR voor om vooruitlopend
op Europees beleid en als tussenoplossing in Nederland een werkafspraak te ontwikkelen over de
allocatiemethodiek19.
De VTCR wil in deze werkafspraak in ieder geval terugzien dat alleen recycling naar materiaal meetelt
als recycling (in lijn met principe 2 van de VTCR, zoals genoemd in H3) en dat toepassing als brandstoffen
(zowel in het recyclingproces zelf als later in een product) niet meetelt. Voor een aantal outputproducten
van chemische recycling is de toepassing als materiaal of als brandstof niet direct evident (“dual use”).
Beide toepassingen zijn mogelijk. Gegeven het perspectief van materiaal-tot-materiaalrecycling is de
inzet van de VTCR in deze werkafspraak dat in de gehanteerde methodiek de daadwerkelijke toepassing
kan worden aangetoond en optimalisatie richting materiaalbehoud wordt gestimuleerd.
De te formuleren werkafspraak dient ter overbrugging tot het moment dat er een Europese systematiek
bestaat en is geïmplementeerd. Hiermee wordt op korte termijn duidelijkheid gecreëerd voor
ketenpartijen. Op lange termijn, als meer informatie over stromen beschikbaar komt, kan toegewerkt
worden naar steeds betere methoden. De VTCR biedt aan om het voortouw te nemen bij de
totstandkoming van deze werkafspraak.

6. Stimuleer geharmoniseerde specificaties van recyclingoutput op EU-niveau.
Wie is aan zet? Ketenpartijen, overheid (IenW/EZK, EU)
Het belang van eenduidige en geharmoniseerde specificaties van recyclingoutput is duidelijk. Deze
specificaties zijn namelijk belangrijk om afzetzekerheid te creëren en de benodigde prikkels te geven tot
een hogere kwaliteit van de (tussen-)producten. Tot dergelijke specificaties komen blijkt echter niet
eenvoudig. In het verleden zijn hiertoe meerdere onderzoeken uitgevoerd. De VTCR adviseert om hier
samen met de organisaties die hieraan werken (zoals in Nederland NRK en NEN) een strategie op te
ontwikkelen. Naast specificaties is in algemene zin ook harmonisatie (van terminologie) over chemische
recycling nodig voor een goede en consistente discussie over het potentieel van chemische recycling in
de circulaire economie.

7. Onder chemische recycling projecten is een sterke behoefte aan duidelijkheid over de Einde
Afval Status.
Wie is aan zet? Overheid (IenW), ontdoeners van afvalstromen, verwerkers/recyclers
Bedrijven ervaren onduidelijkheid bij beoordeling en handhaving van de Einde Afval Status voor
recyclingproducten (bijv. pyrolyse olie). Een belangrijke oorzaak is dat chemische recycling vaak uit
meerdere stappen bestaat en dat de overgang van afval naar einde-afval minder expliciet te duiden is
dan bij bijvoorbeeld mechanische recycling. Dit zorgt voor onzekerheid over de potentiële
toepassingsmogelijkheden en daarmee onzekerheid over afzet. Een gevolg is onzekerheid over
investeringen. Dit wordt daarom door veel in ontwikkeling zijnde chemische recycling projecten gezien
als een belangrijk knelpunt in het realiseren van de plannen. De Einde Afval Status zou geen obstakel
moeten vormen voor onderzoek en implementatie van innovaties (uiteraard binnen alle geldende regels
ten aanzien van milieu, veiligheid en product).
18

Publicatie van de ‘Implementing Act’ met een keuze voor de allocatiemethodiek voor de massabalans is uiterlijk 31-12-2026

voorzien met vervolgens een transitieperiode van twee jaar (tot 01-01-2029).
19

Het liefst in samenwerking met andere EU-lidstaten, om zo eenduidigheid in beleid te scheppen richting private partijen die

(deels) internationaal opereren. In Spaanse afvalwetgeving is bijvoorbeeld opgenomen dat bestaande certificering leidend is
totdat er Europese regels ten aanzien van massabalans ingevoerd zijn. Zowel ISCC+ als ISO 22095 bevat handreikingen voor
toepassing.

12

27-06-2023

De VTCR is betrokken bij de ontwikkeling van een Handreiking Einde Afval Status voor pyrolyse olie door
RWS in opdracht van het Ministerie van IenW. Publicatie hiervan wordt echter niet verwacht voor 2024.
De VTCR adviseert om deze Handreiking versneld te ontwikkelen om op zo kort mogelijke termijn
zekerheid te bieden aan de keten.

8. Stimuleer de markt voor het gebruik van gerecyclede content.
Wie is aan zet? Overheid (IenW/EZK, EU)
Met de implementatie van de PPWR zijn ambitieuze doelstellingen gesteld voor de inzet van gerecyclede
content in verpakkingen. Op deze manier wordt meer afzetzekerheid gecreëerd voor het outputproduct
van chemische recyclers. De VTCR adviseert om ook voor andere toepassingen de mogelijkheden voor
de inzet van marktprikkels20 verder te verkennen. Dit met als doel om de markt voor recyclaat verder te
stimuleren en zo meer afvalstromen interessant te maken voor recycling. Partijen zullen naar verwachting
anticiperend op deze interventies gaan bewegen, maar tegelijkertijd duurt het nog even voordat deze
geïmplementeerd en in werking zijn. De VTCR is van mening dat dit samen met buurlanden of in
Europees verband moet worden opgepakt.

Wanneer bovenstaande aanbevelingen worden opgepakt, heeft de VTCR er vertrouwen in dat de
nationale ambities gerealiseerd kunnen worden. Wel is het belangrijk dat ingezet of
voorgenomen beleid daadwerkelijk zijn weg vindt naar implementatie. De VTCR draagt hier
samen met de betrokken partijen graag aan bij. De ontwikkelingen volgen elkaar in snel tempo
op. De komende tijd zal de VTCR zich blijvend inzetten om chemische recycling de plek in het
recyclinglandschap te geven die het verdient. Onderdeel hiervan is het periodiek herijken en
actualiseren van de ambities zoals die in de Roadmap zijn gesteld. En daarnaast zal de VTCR
adviseren over interventies en/of beleidsmaatregelen die nodig zijn om die ambities te bereiken.

20

Marktprikkels kunnen zowel stimulerend, normerend als beprijzend zijn. Enkele voorbeelden zijn: subsidiëring (van recyclaat),

tariefdifferentiatie bij UPV of regelgeving. De VTCR heeft een voorkeur voor positieve stimulering, zoals een mengmandaat met
een "ingroeipad" in plaats van direct een harde eis.

13