Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

33 529

Gaswinning

Nr. 1060

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 14 september 2022
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Klimaat en
Energie en de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over de
brief van 5 juli 2022 over de gasopslag Bergermeer (Kamerstuk 33 529,
nr. 1056).
De vragen en opmerkingen zijn op 15 juli 2022 aan de Minister voor
Klimaat en Energie en de Staatssecretaris van Economische Zaken en
Klimaat voorgelegd. Bij brief van 13 september 2022 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Van Dijke

kst-33529-1060
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

1

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over de trage vulling van
onze enige hoogcalorische gasopslag, Bergermeer. Deze leden zijn van
mening dat het kabinet onvoldoende actie onderneemt om de gasopslag
Bergermeer tijdig te vullen. Ondanks de adviezen van de Mijnraad en
Gasunie Transport Services (GTS) heeft het kabinet besloten om enkel te
sturen op een vulgraad van 68 procent voor gasopslag Bergermeer.
Doordat het kabinet ervoor kiest om de andere gasopslagen te vullen met
laagcalorisch gas wordt de kans op grootschalige uitschakeling van de
industrie fors vergroot.
1.
Waarom heeft het kabinet dit risico bewust genomen door te sturen op
een vulgraad van 68 procent? Welke afwegingen liggen onder de keuze
om slechts te streven naar 68 procent? Is het kabinet het eens met de
leden van de VVD-fractie dat zij hierbij een extra risico hebben genomen
met de leveringszekerheid van hoogcalorisch gas deze winter?
Antwoord
Het kabinet deelt deze opvatting niet. Eerder dit jaar heeft de Europese
Commissie een voorstel voor regelgeving gedaan om tot verplichte
vuldoelen voor gasopslagen te komen, namelijk 80% voor winter
2022/2023 en 90% voor de winters daarna. Vooruitlopend op definitieve
besluitvorming in Europees verband over dit voorstel heeft het kabinet
vroegtijdig vulmaatregelen getroffen rondom gasopslag Bergermeer.
Nederland heeft verschillende gasopslagen. De 80%-vulgraad voor
1 november 2022 is een geaggregeerd doel voor alle gasopslagen.
Daarmee resteerde een vulbehoefte van 68% voor gasopslag Bergermeer
gegeven het voorstel van de Europese Commissie destijds.
Dit vuldoel werd eerder dit jaar gezien als een serieuze uitdaging, gegeven
het feit dat de opslag destijds grotendeels leeg was bestond er geen
zekerheid dat met de maatregelen het vuldoel gehaald zou worden. De
inzet van het kabinet was er destijds dan ook op gericht om in eerste
instantie dit vuldoel te halen en aan het Europese voorstel (inmiddels
EU-verordening) te voldoen. Inmiddels constateert het kabinet dat de
maatregelen rondom Bergermeer inderdaad het beoogde effect hebben
en het vullen van gasopslag Bergermeer zeer voorspoedig verloopt. Het
geaggregeerde vuldoel van 80% voor Nederland is inmiddels gehaald. Dit
biedt nu de tijd en ruimte om de gasopslagen verder te vullen en de
leveringszekerheid verder te borgen.
2.
De leden van de VVD-fractie willen graag weten hoe het kabinet uitvoering
gaat geven aan de unaniem aangenomen motie van de leden Erkens en
Kröger om te komen tot een vulgraad van tenminste 90% voor
Bergermeer (Kamerstuk 29 023, nr. 317). Wanneer gaat het kabinet het
aanwijzingsbesluit voor Energie Beheer Nederland (EBN) aanpassen om
te komen tot een vulgraad van 90 procent? Gaat het kabinet op zeer korte
termijn de Kamer informeren met het aangepaste beleid om dit nieuwe
beleidsdoel te bereiken? Deelt het kabinet de mening dat er urgente
stappen gezet moeten worden, gezien de eensgezinde oproep van de
Kamer hiertoe? De leden van de VVD-fractie zijn in ieder geval van mening
dat de Minister voor deze additionele stappen moet kijken naar een
grotere rol van de overheid in het vullen van de gasopslag Bergermeer.
Antwoord
Het kabinet heeft invulling gegeven aan de motie van de leden Erkens en
Kröger met de kamerbrief van 19 augustus jl. (Kamerstuk 29 023, nr. 339)
over het verder vullen van de gasopslagen Norg en Bergermeer. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

2

kabinet heeft besloten om aanvullend op de eerdere opdracht aan EBN te
vragen de opslag verder te vullen. Hiertoe wordt een subsidie verstrekt,
ter grootte van maximaal 210 miljoen euro ter compensatie van kosten, en
een lening, ter grootte van 2,3 miljard euro. Hiermee kan ook de
gasopslag Bergermeer zo maximaal mogelijk verder worden gevuld.
Volgens de update gasleveringszekerheid van 9 september 2020 zijn de
gasopslagen in Nederland gemiddeld 80,8% gevuld, waarbij voor
gasopslag Bergermeer een vulpercentage van 72,0% is bereikt.
3.
De leden van de VVD-fractie zijn daarnaast van mening dat Gazprom uit
de gasopslag Bergermeer moet worden geweerd. Welke opties ziet de
Minister daartoe? Deelt de Minister de mening dat de juridische context
dusdanig is veranderd dat er nu meer mogelijk is om Gazprom uit de
gasopslag Bergermeer te krijgen? Gazprom komt immers zelf niet al haar
contractuele afspraken aan Europese lidstaten na. Daarnaast lijkt ook de
Europese verordening omtrent de gasopslagen meer ruimte te bieden om
de rol van Gazprom in de gasopslag Bergermeer te verminderen. De leden
van de VVD-fractie zijn van mening dat de Minister meer actie mag
ondernemen op dit vlak. Wanneer gaat de Minister de Kamer hierover
informeren?
Antwoord
Uw Kamer zal vertrouwelijk worden geïnformeerd over de analyse van het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) over dit onderwerp
en het daarbij behorende advies van de Landsadvocaat.
4.
De leden van de VVD-fractie zijn daarnaast erg geschrokken van het
bericht dat EBN van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
(EZK) geen meerderheidspositie mocht verkrijgen in de gasopslag
Bergermeer. Kan de Minister toelichten waarom deze overname geblokkeerd is? Welke analyses lagen onder de besluitvorming van de Minister?
Welke voordelen zouden er hebben gezeten aan de nationalisatie van de
gasopslag Bergermeer door EBN? Zouden de risico’s voor de leveringszekerheid zijn beperkt als de gasopslag in overheidshanden zou zijn? Wat
zou de overname van de gasopslag Bergermeer hebben gekost ten
opzichte van de huidige maatregelen die genomen worden? Is de Minister
bereid om opnieuw te overwegen of het voordelen biedt om de gasopslag
te nationaliseren, gezien de toenemende risico’s op een gastekort en
slecht gevulde bergingen? Zo ja, op welke termijn?
Antwoord
Gasopslag Bergermeer is voor 60% in eigendom van TAQA en voor 40%
in eigendom van EBN. Begin 2022 stonden de belangen van TAQA in
gasopslag Bergermeer te koop. EBN heeft in maart 2022, vóór het aflopen
van de biedingstermijn, een bod uitgebracht op de belangen van TAQA in
gasopslag Bergermeer. Dit heeft EBN gedaan is afstemming met EZK. Het
bod van EBN is uitgebracht onder de voorwaarde dat EZK voor het bod
nog formele aandeelhoudersgoedkeuring en instemming op grond van
artikel 82, derde lid, van de Mijnbouwwet zou moeten verlenen. Het
kabinet heeft toen serieus overwogen om EBN de belangen van TAQA te
laten aankopen. Daarbij is toen onder meer gekeken of Bergermeer vitale
infrastructuur is en in welke mate de aankoop zou bijdragen aan het
vullen van de gasopslag. Uiteindelijk is géén aandeelhoudersgoedkeuring
en instemming verleend, omdat een groter aandeel in het eigendom van
de gasopslag Bergermeer onvoldoende bijdraagt aan het realiseren van
een voldoende vulling van de opslag. Opslagbeheerders zijn op grond van
de gasrichtlijn, wanneer toegang tot de desbetreffende gasopslaginstallatie technisch en/of economisch noodzakelijk is voor een efficiënte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

3

toegang tot het systeem voor levering aan afnemers, verplicht om
toegang te bieden tot een gasopslag. De keuze om al dan niet gebruik te
maken van de aangeboden opslagcapaciteit en gas op te slaan is een
keuze die wordt gemaakt door marktpartijen, niet door de eigenaar of
beheerder van een gasopslag. Het (volledig) eigendom van een gasopslag
dwingt of stimuleert marktpartijen niet tot het contracteren van de
aangeboden capaciteit of het daadwerkelijk benutten van gecontracteerde
capaciteit. Als de overheid het gebruik van aangeboden opslagcapaciteit
wil stimuleren of afdwingen vergt dit een ander type maatregel. Daarom
heeft het kabinet voor het opslagjaar 2022 besloten om een subsidiemaatregel in te stellen om marktpartijen te stimuleren opslagcapaciteit te
contracteren en benutten en EBN aan te wijzen om de gasopslag
Bergermeer te vullen. Voor volgende opslagjaren beraadt het kabinet zich
op maatregelen om het vullen van de gasopslagen te borgen. Omdat de
keuze om al dan niet gebruik te maken van aangeboden opslagcapaciteit
een keuze is van marktpartijen die wordt ingegeven door de omstandigheden op de gasmarkt is het kabinet van oordeel dat een groter aandeel in
de gasopslag Bergermeer zowel voor dit opslagjaar als voor komende
opslagjaren onvoldoende bijdraagt aan het realiseren van een voldoende
vulgraad. Om deze reden ziet het kabinet geen aanleiding om alsnog een
groter aandeel in het eigendom van gasopslag Bergermeer te verwerven.
5.
De leden van de VVD-fractie willen graag weten welke sectoren en
bedrijven nu ruimte hebben gereserveerd in de gasopslag Bergermeer.
Zijn al deze bedrijven actief op de Nederlandse markt? Kan de Minister
deze cijfers zoveel mogelijk uitsplitsen?
Antwoord
Het kabinet heeft de uitkomsten van de subsidieregeling (en tender)
gerapporteerd aan de Kamer (Kamerstuk 33 529, nr. 1056). Informatie
rondom de identiteit van de bedrijven die ruimte hebben gereserveerd in
gasopslag Bergermeer en in welke mate deze bedrijven in Nederland
actief zijn beschouwt het kabinet als bedrijfsvertrouwelijk en concurrentiegevoelig. Het kabinet kan deze informatie daarom niet verstrekken.
Gegeven het open en grensoverschrijdende karakter van de Europese
gasmarkt draagt het vullen van de gasopslagen bij aan de leveringszekerheid van de gehele Europese Unie en met name de ons omringende
landen. Daarom wordt gewerkt aan een heffing waardoor ook marktpartijen die niet actief zijn op de Nederlandse markt meebetalen aan kosten
die Nederland maakt voor het vullen van de opslagen.
6.
Welke borging heeft de Minister dat bedrijven die gebruik maken van de
gasopslag niet met overwinsten uiteindelijk dit gas verkopen in de winter?
Hoe werkt dit voor bedrijven die subsidie van de overheid ontvangen voor
het vullen van de gasopslagen? Hoe werkt dit voor bedrijven die geen
gebruik maken van subsidies? Heeft de Minister hiervoor maatregelen
getroffen?
Antwoord
Met de maatregelen die door de overheid worden getroffen om een
maximale vulling van de gasopslagen te realiseren wordt beoogd
marktpartijen een prikkel te geven om gas op te slaan door het risico van
negatieve spread te beperken. Indien subsidieontvangers met behulp van
deze subsidie een forse winst maken, voorziet de regeling in een
systematiek waarbij geld in mindering wordt gebracht op de uiteindelijke
subsidie Voor het overige wordt met de getroffen maatregelen niet
ingegrepen in de gas(opslag)markt. Vrije prijsvorming is, zeker op een
markt waar het aanbod schaars is, essentieel voor het in balans blijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

4

van vraag en aanbod. Een maatregel die ingrijpt op een – als gevolg van
een beperkt aanbod – hoge gasprijs doet afbreuk aan het dempend effect
dat een hoge gasprijs heeft op de gasvraag en creëert daarmee een
(verdere) verstoring in balans tussen vraag en aanbod en een groter fysiek
tekort op de gasmarkt.
7.
Als er overwinsten geboekt worden op het gas wat geserveerd wordt door
EBN, wat gebeurt er dan met die middelen?
Antwoord
Op het moment dat EBN winst maakt met de verkoop van het door EBN in
de opslag Bergermeer opgeslagen gas komt dat via een dividenduitkering
terug naar de aandeelhouder, de Staat. In het licht van de ontwikkeling
van de zomer/winterspread op de gasmarkt is de verwachting op dit
moment overigens niet dat EBN overwinst gaat maken.
8.
De leden van de VVD-fractie willen tot slot nogmaals benadrukken dat zij
zich ernstig zorgen maken over een mogelijk gastekort deze winter. Na het
debacle van de slecht gevulde gasopslagen van vorig jaar vinden deze
leden dat er een sterkere rol voor de overheid nodig is in het vullen van de
gasopslagen. Welke lessen heeft de Minister getrokken uit de slecht
gevulde gasopslagen van vorig jaar? Waarom is er nog geen werk
gemaakt van de verplichte nationale vulgraden conform de afspraken in
het coalitieakkoord? Zou een genationaliseerde gasopslag het makkelijker
maken om in tijden van een gastekort vanuit de overheid te besluiten
waar het schaarse gas aan gealloceerd zou worden? Kiest de Minister er
nu niet simpelweg voor om die allocatie bij schaarste aan de markt over te
laten?
Antwoord
Het kabinet deelt de mening dat gasopslagen vorig jaar slecht gevuld
waren slechts ten dele. Behalve gasopslag Bergermeer, waren de andere
gasopslagen Norg en Grijpskerk in voldoende mate gevuld afgelopen
winter. Gasopslag Bergermeer was in mindere mate gevuld, met name
omdat Gazprom geen gebruik heeft gemaakt van de opslagcapaciteit in de
gasopslag Bergermeer, waarschijnlijk uit strategische overwegingen. Ook
was het voor marktpartijen niet altijd aantrekkelijk om gas in de berging
op te slaan. In die wetenschap en met de verwachting dat Gazprom ook
aankomende winter geen gebruik zou maken van haar gebruiksrechten
heeft het kabinet, conform het Europese voorstel, vroegtijdig maatregelen
getroffen rondom gasopslag Bergermeer. Het kabinet onderzoekt
momenteel hoe het voor komende opslagjaren uitvoering kan geven aan
de vulverplichting opgenomen in de verordening gasleveringszekerheid
en de afspraken in het coalitieakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 35 788,
nr. 77). Een genationaliseerde gasopslag draagt volgens het kabinet niet
bij aan het kunnen alloceren van gas bij een tekort. Het is in de huidige
Europese opslagmarkt niet de eigenaar van de gasopslag die gas opslaat,
maar marktpartijen. Opslagbeheerders zijn op grond van de gasrichtlijn,
wanneer toegang tot de desbetreffende gasopslaginstallatie technisch
en/of economisch noodzakelijk is voor een efficiënte toegang tot het
systeem voor levering aan afnemers, slechts verplicht om toegang te
bieden tot een gasopslag. Gas dat door marktpartijen wordt opgeslagen in
de gasopslag is ook geen eigendom van de eigenaar of de beheerder van
de gasopslag. Eigendom van de gasopslag Bergermeer draagt daarmee
dus ook niet bij aan oplossingen voor allocatie in tijden van schaarste.
Indien de overheid in tijden van schaarste over wil gaan tot allocatie van
gas zijn andersoortige maatregelen nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

5

9.
Vindt de Minister daarmee dat hij voldoende beleidsvrijheid heeft om
kritieke sectoren alsnog te voorzien met hoogcalorisch gas, mocht dat
nodig zijn? Hoe wordt nu het schaarse gas in de gasopslag Bergermeer
ingezet bij een tekort?
Antwoord
Het kabinet werkt op dit moment verder aan de voorbereiding van de
toepassing van het BHG. Onderdeel hiervan is de afschakelstrategie. Voor
het commissiedebat op 15 september wordt u geïnformeerd over de stand
van zaken.
10.
De leden van de VVD-fractie willen voorkomen dat er volgend jaar weer
eenzelfde probleem ontstaat. Daarom horen zij graag van de Minister hoe
hij het proces van het vullen van de gasopslagen structureel gaat
verbeteren.
Antwoord
Op dit moment bezie ik op welke wijze het beste invulling kan worden
gegeven aan het vulpercentage van 90% voor 2023 en latere jaren. Daarbij
wordt naar verschillende opties gekeken, zowel naar opties die afzonderlijk maar ook in combinatie kunnen worden ingezet. Mogelijke
maatregelen zijn onder meer het opleggen van opslagverplichtingen aan
leveranciers, het instellen van een subsidie-instrument en het aanwijzen
van een verantwoordelijke instantie. Zodra er meer bekend is zal ik de
Tweede Kamer daarover informeren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen
van de onderhavige brief en van de verdere uitwerking van de maatregelen om de gasopslagen te vullen. Zij hebben over de onderhavig brief
en de verdere uitwerking nog enkele vragen.
1.
De leden van de D66-fractie merken op dat de maatregelen om de
gasopslagen te vullener per 1 november 2022 voor moeten zorgen dat de
gasopslagen voor 80 procent zijn gevuld. In latere jaren zal een verplicht
vulpercentage gaan gelden van 90 procent. Gezien de huidige situatie is
het moeilijk te zeggen of de situatie op de internationale gasmarkt
volgend opslagjaar (2023) al zal zijn verbeterd. Is er al zicht op hoe dit
verplichte vulpercentage van 90 procent in 2023 zal worden gehaald?
Welke plannen voor voldoende gasreserves liggen er voor de komende
jaren en voor de langere termijn?
Antwoord
Zoals beschreven in het antwoord op vraag 10 van de leden van de
VVD-fractie ben ik op dit moment aan het kijken hoe het beste invulling
kan worden gegeven aan het vulpercentage van 90% voor 2023 en latere
jaren. Zodra er meer bekend is zal ik de Tweede Kamer daarover
informeren.
2.
De leden van de D66-fractie lezen in de verdere uitwerking van de
maatregelen voor het vullen van de gasopslagen dat een Europees
mechanisme om de kosten voor de vulling van de gasopslagen te
verdelen over de lidstaten nog even op zich laat wachten. In eerdere
communicatie stond dat lidstaten zonder opslagcapaciteit worden geacht
een deel van de kosten te dragen, maar dat nog niet duidelijk was volgens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

6

welk mechanisme. Welke ideeën liggen nu op tafel? Wat zal hierin de inzet
zijn vanuit Nederland? Is het kabinet het met de leden van de D66-fractie
eens dat Nederland (met relatief veel opslagcapaciteit) moet kunnen
rekenen op compensatie vanuit andere lidstaten van de Europese Unie
(EU)? In de uitwerking wordt daarnaast gesproken over een mogelijk
«weglekeffect» richting het Verenigd Koninkrijk, dat geen EU-lidstaat is.
Wat houdt dit effect precies in? Wat zal de inzet van Nederland zijn om dit
te voorkomen?
Antwoord
Er zijn geen Europese afspraken gemaakt over mechanismen om de
kosten voor de vulling van gasopslagen te verdelen over lidstaten. Wij
betreuren dit, maar hier was geen draagvlak voor te vinden. Om alsnog
tot kostenverdeling te komen voor de kosten die zijn gemoeid met het
vullen van de Nederlandse opslagen wordt zoals bekend gewerkt aan een
heffing op geboekte capaciteit voor transport via het landelijk gastransportnet van Gasunie Transport Services (GTS), dit bovenop – maar niet
in – de tarieven voor gastransport. Op die manier kan de rekening worden
gelegd bij de gebruikers die profiteren van de vulling van de gasopslagen
(leveringszekerheid), inclusief de gebruikers in het buitenland.
Met «weglekeffect» richting het Verenigd Koninkrijk wordt bedoeld dat het
Verenigd Koninkrijk geen partij is bij de nu in de Unie gemaakte afspraken
over gasopslag, maar daar wel baat bij kan hebben. Het Verenigd
Koninkrijk beschikt niet of nauwelijks over gasopslagcapaciteit, maar
marktpartijen uit dat land hebben wel toegang tot opslagen in de Unie,
waaronder dus ook die in Nederland, om zo de leveringszekerheid van het
Verenigd Koninkrijk te versterken. Dit valt niet te voorkomen, ook omdat
dit bijvoorbeeld de gasdoorvoer via het Verenigd Koninkrijk naar lidstaat
Ierland zou kunnen hinderen. Wel wordt, zoals hiervoor aangegeven,
gewerkt aan een heffing waardoor ook marktpartijen uit het Verenigd
Koninkrijk meebetalen aan kosten die Nederland maakt voor het vullen
van de opslagen.
3.
De leden van de D66-fractie lezen in de onderhavige brief dat een
verkenning heeft aangetoond dat voor het opslagjaar 2022 (ten behoeve
van de winter 2022–2023) een vulverplichting als te riskant en niet
voldoende kansrijk wordt beoordeeld, met name vanwege de grote en
onevenredige financiële risico’s voor marktpartijen en het risico dat deze
alternatieven niet het gewenste effect sorteren. Kan het kabinet aangeven
of dit ook geldt voor latere opslagjaren, te weten 2023 en verder? Gelden
in deze jaren dezelfde bezwaren?
Antwoord
Zoals beschreven in het antwoord op vraag 10 van de leden van de
VVD-fractie ben ik op dit moment aan het kijken hoe het beste invulling
kan worden gegeven aan het vulpercentage van 90% voor 2023 en latere
jaren. Daarbij neem ik ook een vulverplichting als mogelijke optie mee en
daarbij zal ik ook beoordelen in welke mate de genoemde bezwaren bij
een vulverplichting in latere jaren, te weten 2023 en verder, aan de orde
zijn. Zodra er meer bekend is zal ik de Tweede Kamer daarover
informeren.
4.
De leden van de D66-fractie lezen dat in het geval van een zeer gunstige
spread van meer dan 40 euro, 50 procent van de winst daarboven in
mindering wordt gebracht op de subsidie. Waarom is er gekozen om dit te
doen vanaf een positieve spread van meer dan 40 euro en waarom is
ervoor gekozen om in dat geval slechts 50 procent van de winst in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

7

mindering te brengen op de subsidie? Kan het kabinet een inschatting
geven van de kans dat de spread inderdaad zo positief zal uitvallen?
Antwoord
De marktomstandigheden voor marktpartijen om gas op te slaan waren
ongunstig en het kabinet heeft met de subsidieregeling geprobeerd dit te
adresseren door marktpartijen een stimulans te geven om gas op te slaan.
Om de subsidieregeling en prikkel voor marktpartijen om gas op te slaan
niet te ondermijnen, heeft het kabinet ervoor gekozen om enkel in geval
van een zeer gunstige spread een deel van de winst in mindering te
brengen op de subsidie. Het kabinet kan geen inschatting geven van de
kans dat de spread inderdaad zo positief zal uitvallen, mede gegeven
volatiliteit op de gashandelsmarkt.
5.
De leden van de D66-fractie lezen dat, als gevolg van bedrijven die zeer
voordelige afslagen hebben geboden in de eerste tender (wat wijst op
veel interesse in het verkrijgen van extra opslagcapaciteit middels de
subsidieregeling), de kosten voor de subsidieregeling maximaal zullen
uitkomen op 164 miljoen euro. Dat is fors minder dan de begrote
366 miljoen euro. Is het, gezien de aanwezige interesse in het verkrijgen
van extra opslagcapaciteit middels de subsidieregeling en de fors lagere
kosten dan eerder begroot, (juridisch gezien) mogelijk om reeds
verhuurde capaciteit ook middels een subsidieregeling aan te bieden aan
andere marktpartijen?
Antwoord
De contracten die de opslagbeheerder van de gasopslag Bergermeer heeft
gesloten met gasbedrijven maken het mogelijk dat andere marktpartijen
de door deze gasbedrijven geboekte capaciteit in de gasopslag
Bergermeer vullen. Dit gebeurt dan op interruptible basis. Het is in theorie
mogelijk om het op interruptible basis vullen van capaciteit door andere
marktpartijen te stimuleren met behulp van een subsidieregeling. Voor het
vullen van deze capaciteit is evenwel gekozen deze taak bij EBN te
beleggen.
6.
De leden van de D66-fractie blijven aandacht vragen voor de rol die
Gazprom speelt in de Nederlandse en Europese gasmarkt. Volgt er op zeer
korte termijn een (Europese) strategie met betrekking tot deelnemingen
van Gazprom in Nederland/Europa? Is er daarnaast op dit moment contact
met Gazprom over hun vulplicht en over de situatie in Bergermeer?
Antwoord
Zoals beschreven in het antwoord op vraag 3 van de leden van de
VVD-fractie wordt uw Kamer vertrouwelijk geïnformeerd over de analyse
van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en het daarbij
behorende advies van de Landsadvocaat over de mogelijkheden om
Gazprom te weren uit het Nederlandse energiesysteem. Er geldt op dit
moment geen verplichting voor partijen die opslagcapaciteit hebben
gecontracteerd, zoals Gazprom, om de gasopslag Bergermeer te vullen. Er
is vanuit EZK geen contact met Gazprom over gasopslag Bergermeer.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
brief en hebben daarover nog enkele vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

8

1.
De leden van de CDA-fractie achten het gezien de huidige situatie op de
gasmarkt en de kans dat Rusland ook de gaslevering via Nord Stream 1
nog deze zomer zal afsluiten van groot belang om de Nederlandse
gasopslagen zo snel mogelijk en zoveel mogelijk te vullen om voorbereid
te zijn op de komende winter. Deze leden verwachten dat het kabinet er
dan ook alles aan doet om dat voor elkaar te krijgen. Het bevreemdt deze
leden daarom dat, toen de mogelijkheid zich voordeed om de gasopslag
Bergermeer in handen van EBN en daarmee de Nederlandse staat te laten
komen, dit door de Minister is geblokkeerd, zoals blijkt uit verslaggeving
van het Financieele Dagblad. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister of het juist is dat de nationalisatie van de gasopslag Bergermeer
niet is doorgegaan omdat EBN daarvoor geen toestemming kreeg van het
Ministerie van EZK. Zo ja, wat waren de redenen die de Minister had om
niet tot het opkopen van de gasopslag over te gaan? Tevens vragen deze
leden de Minister te reageren op de uitspraak van EBN dat het nog steeds
wenselijk is dat de gasopslag Bergermeer volledig in publieke handen
terechtkomt. In hoeverre deelt de Minister deze mening en welke
mogelijkheden ziet hij om dat te bewerkstelligen?
Antwoord
Zoals beschreven in het antwoord op vraag 4 van de leden van de
VVD-fractie heeft EBN in maart 2022, na afstemming met EZK, een bod
uitgebracht op de belangen van TAQA in de gasopslag onder de opschortende voorwaarde van aandeelhoudersgoedkeuring en instemming op
grond van artikel 82, derde lid, van de Mijnbouwwet door EZK. Uiteindelijk
is géén aandeelhoudersgoedkeuring en instemming verleend, omdat een
groter aandeel in het eigendom van de gasopslag Bergermeer onvoldoende bijdraagt aan het realiseren van een voldoende vulling van de
opslag. Omdat de keuze om al dan niet gebruik te maken van aangeboden
opslagcapaciteit een keuze is van marktpartijen die wordt ingegeven door
de omstandigheden op de gasmarkt is het kabinet van oordeel dat een
groter aandeel in de gasopslag Bergermeer zowel voor dit opslagjaar als
voor komende opslagjaren onvoldoende bijdraagt aan het realiseren van
een voldoende vulgraad. Om deze reden ziet het kabinet geen aanleiding
om alsnog een groter aandeel in het eigendom van gasopslag Bergermeer
te verwerven.
2.
Acht de Minister het mogelijk om ook zonder de gasopslag Bergermeer in
publieke handen te brengen een minimale vulgraad van 90 procent voor
deze gasopslag te bereiken (Kamerstuk 29 023, nr. 317)? Zo ja, op welke
wijze denkt de Minister dat te kunnen bereiken en welke rol zie hij daarbij
voor zowel marktpartijen als voor EBN?
Antwoord
Op 19 augustus heeft het kabinet uw Kamer geïnformeerd hoe het de
gasopslagen Bergermeer en Norg verder wil gaan vullen (Kamerstuk
29 023, nr. 339). Het streven is om te zorgen dat de gasopslag rond de 90%
gevuld kan worden door EBN een aanvullende opdracht te geven
bovenop de eerder verstrekte opdracht om op 68% vulling uit te komen.
3.
De leden van de CDA-fractie lezen in de onderhavige brief dat er
momenteel 13 marktpartijen zijn die tezamen 26 Terawattuur (TWh) (56
procent van de gasopslag Bergermeer) aan gasopslagcapaciteit hebben
gehuurd bij de gasopslag Bergermeer en dat er daarbij acht partijen zijn
die gebruik hebben gemaakt van de subsidieregeling om in totaal
12,58 TWh (27 procent van de gasopslag Bergermeer) gas op te slaan.
Deze leden vragen de Minister welke garantie dit geeft dat de gasopslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

9

Bergermeer ook daadwerkelijk tot dat niveau wordt gevuld door deze
marktpartijen.
Antwoord
Met de subsidieregeling worden marktpartijen gestimuleerd om de door
hen geboekte opslagcapaciteit maximaal te vullen. Aan de subsidie is de
voorwaarde verbonden dat de ontvanger de capaciteit waarvoor subsidie
is verleend ook daadwerkelijk volledig vult (artikel 4.9.10, tweede lid, van
de Regeling nationale EZK en LNV subsidies). Als de ontvanger deze
verplichting niet zijn nakomt dan wordt de subsidie ingetrokken. Tot
dusver verloopt het vullen van de gasopslag Bergermeer voorspoedig.
4.
Tevens vragen zij de Minister om aan te geven wat er nog meer nodig is
om tot een vullingsgraad van ten minste 90 procent te komen.
Antwoord
Op 19 augustus is uw Kamer geïnformeerd hoe het kabinet denkt te
bewerkstelligen dat de gasopslag Bergermeer nog deze winter zo
maximaal kan worden gevuld (Kamerstuk 29 023, nr. 339). De inzet is
daarbij om rond de 90% vullingsgraad te komen.
5.
De leden van de CDA-fractie lezen tevens dat er een «second opinion»
door de landsadvocaat komt met betrekking tot de mogelijkheden om
Gazprom te weren uit het Nederlands energiesysteem en dat de Minister
afhankelijk van de uitkomsten daarvan en de ontwikkelingen rond de
leveringszekerheid van gas het instemmingsbesluit voor EBN zal
aanpassen om te bewerkstelligen dat Bergermeer maximaal gevuld
wordt.
Antwoord
Zoals beschreven in het antwoord op vraag 3 van de leden van de
VVD-fractie wordt uw Kamer vertrouwelijk geïnformeerd over de analyse
van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en het daarbij
behorende advies van de Landsadvocaat over de mogelijkheden om
Gazprom te weren uit het Nederlandse energiesysteem.
6.
Zij vragen de Minister op welke termijn hij verwacht hierover duidelijkheid
te kunnen scheppen, welke opties hij met EBN zal bespreken om het
maximum van 11 TWh aan gas wat door EBN wordt aangekocht eventueel
te verhogen en welke criteria er zullen worden gehanteerd om te bepalen
of een dergelijke verhoging verantwoord is.
Antwoord
Zoals is aangegeven in de kamerbrief van 19 augustus jl. (Kamerstuk
29 023, nr. 339) heeft het kabinet besloten om aanvullend op de eerdere
opdracht aan EBN te vragen de opslag verder te vullen. Hiertoe wordt een
subsidie verstrekt, ter grootte van maximaal 210 miljoen euro ter
compensatie van kosten, en een subsidie in de vorm van een lening, ter
grootte van 2,3 miljard euro. Hiermee kan ook de gasopslag Bergermeer
zo maximaal mogelijk verder worden gevuld. Ten behoeve van het
realiseren van de beoogde vulgraad zal net als reeds het geval was bij de
vulling tot 68% op interruptible basis gebruik worden gemaakt van de
door Gazprom niet benutte capaciteit. Gebleken is dat de gesloten
contracten tussen Gazprom en de opslagbeheerder hiervoor voldoende
ruimte bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

10

7.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Minister er tevens naar
streeft om de gasopslag Grijpskerk volledig te vullen en de gasopslag
Norg tot minimaal 80 procent van de opslagcapaciteit. Daarmee en met de
andere genoemde maatregelen zou Nederland ruimschoots voldoen aan
de Europese verplichtingen en boven de 80 procent uitkomen voor het
vullen van de gasopslagen. De leden van de CDA-fractie vragen de
Minister om preciezer aan te geven op welk percentage Nederland zou
uitkomen en hoe groot de onzekerheden zijn die daarbij spelen. Acht de
Minister het bijvoorbeeld nog steeds haalbaar om deze vuldoelen te halen
als Rusland ook de levering van gas via Nord Stream 1 op relatief korte
termijn staakt? Indien dat zou gebeuren, wat zou daarvan het effect zijn op
een realistisch haalbare gemiddelde vulgraad van de Nederlands
gasopslagen en welke maatregelen zijn er dan nog mogelijk om tot een zo
hoog mogelijke vulgraad van de gasopslagen te komen?
Antwoord
Met de brief 19 augustus jl. (Kamerstuk 29 023, nr. 339) is aangegeven
welke inspanningen het kabinet onderneemt om de vulgraad van de
opslagen boven de 80% te krijgen. Het vuldoel van 80% is inmiddels
gehaald. Het is nog niet aan te geven welke vulgraad uiteindelijk zal
worden bereikt. Dat eens te meer doordat de situatie op de gasmarkt zeer
onzeker blijft.
8.
De leden van de CDA-fractie constateren ten slotte dat Gazprom gebruiksrechten van 40 procent in de gasopslag Bergermeer heeft, mede omdat
Gazprom het kussengas heeft geleverd. Het openbreken van het contract
met Gazprom zou tot hoge kosten leiden, schrijft de Minister (Kamerstukken 29 023 en 36 045, nr. 309). Ook moeten er voldoende juridische
gronden zijn om tot onteigening over te kunnen gaan. Vindt de Minister
het niet zeer ongemakkelijk dat Gazprom als verlengstuk van Poetin de
Europese gasvoorziening heel bewust ontregelt en haar contractverplichtingen niet nakomt, maar dat Nederland en Europa zich gehinderd voelen
hard in te grijpen omdat de eigen wetgeving dat niet toestaat? Is het feit
dat Gazprom zich laat inzetten als politiek wapen niet meer dan voldoende
grond om over te gaan tot onteigening? Is het feit dat de leveringszekerheid van gas niet gegarandeerd is in de komende winter, met alle
desastreuze gevolgen van dien, niet voldoende reden om Gazprom per
direct uit onze energievoorziening te weren? Wat zou er concreet
gebeuren als de Minister besluit de gasopslag Bergermeer te kopen en
per direct alle contracten met Gazprom te ontbinden, met behoud van het
kussengas?
Antwoord
Zoals beschreven in het antwoord op vraag 3 van de leden van de
VVD-fractie wordt uw Kamer vertrouwelijk geïnformeerd over de analyse
van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en het daarbij
behorende advies van de Landsadvocaat over de mogelijkheden om
Gazprom te weren uit het Nederlandse energiesysteem.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de maatregelen
die de Minister treft om de gasopslagen voldoende gevuld te krijgen voor
de komende winter.
1.
Deze leden willen weten welke bedrijven op dit moment voor welk
percentage verantwoordelijk zijn voor het vullen van de gasopslagen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

11

welke van hen daarvoor subsidie krijgen en hoeveel dat dan is. Hoe is
gewaarborgd dat het gas dat via de subsidieregeling is gekocht niet straks
met winst wordt verkocht? Is het gas dat gekocht wordt met de subsidieregeling van de Nederlandse Staat? Zo nee, waarom niet? De leden van
de SP-fractie willen niet dat er belastinggeld van alle Nederlanders via de
subsidieregeling naar extra winsten van gas- en oliemaatschappijen gaat.
Kan de Minister duidelijk uiteenzetten hoe zeggenschap (via eigendom) en
financiering nu precies is geregeld? Kan de Minister toezeggen dat deze
winsten niet in de zakken van aandeelhouders verdwijnen, maar ten
goede komen aan de samenleving, aangezien zij met publiek geld tot
stand zijn gekomen?
Antwoord
Het kabinet heeft de uitkomsten van de subsidieregeling (en tender)
gerapporteerd aan de Kamer (Kamerstuk 33 529, nr. 1056). Informatie
rondom de identiteit van de bedrijven die ruimte hebben gereserveerd in
gasopslag Bergermeer en in welke mate deze bedrijven in Nederland
actief zijn beschouwt het kabinet als bedrijfsvertrouwelijk en concurrentiegevoelig. Het kabinet kan deze informatie daarom niet verstrekken. Het
gas dat marktpartijen opslaan is eigendom van marktpartijen. Het
perspectief voor marktpartijen dat gas dat nu wordt opgeslagen in de
toekomst kan worden doorverkocht met winst is precies de marktomstandigheid die marktpartijen nodig hebben om gas op te willen slaan. De
subsidieregeling is er dan ook juist op gericht om die marktomstandigheid
te versterken door het risico op een negatieve spread tot een bepaald
niveau af te dekken. De subsidieregeling is zodanig vormgegeven dat in
het geval het verschil tussen de in- en verkoop prijs (spread) over de
gehele injectieperiode gemiddeld positief is, marktpartijen uiteindelijk ook
geen subsidie ontvangen. Bovendien is voorzien in een correctiemechanisme dat er in voorziet dat excessieve winsten die – als gevolg van het
kunnen verbeteren van ingenomen verkoopposities – kunnen worden
behaald na de injectieperiode in mindering worden gebracht op het totale
subsidie bedrag.
2.
De leden van de SP-fractie vinden het erg onverstandig dat de wens van
EBN om de gasopslag te nationaliseren eind 2021 is geblokkeerd. Kan de
Minister toelichten wat hij bedoelt met de «onvoldoende toegevoegde
waarde» die nationalisering zou hebben? Kan de Minister de Kamer ook
de overwegingen van EBN om te nationaliseren sturen en de reactie
daarop van het ministerie? De leden van de SP-fractie wijzen erop dat het
verkopen van onze gasopslagen eind jaren ’90 een strategische fout is
geweest waardoor we in deze tijden van geopolitieke hoogspanning extra
kwetsbaar zijn geworden. Deelt de Minister deze analyse? Hoe gaat de
Minister voorkomen dat we opnieuw afhankelijk worden van andere
internationale spelers? Is het nationaliseren nog altijd een taboe? Hoe
verklaart de Minister die politieke stellingname? De leden van de
SP-fractie zijn van mening dat zeggenschap over de gasopslag voorop
moet staan, aangezien gasvoorziening een publiek belang is. Zij zien veel
voordelen in eigendom van de gasopslag, zoals het beheersen van de
gevolgen van de activiteit voor de grond. De leden vragen of de Minister
bereid is, mocht EBN wederom een voorstel tot nationalisering doen, om
hier dan niet voor te gaan liggen. Zij vragen een uitgebreide reactie.
Antwoord
Zoals beschreven in het antwoord op vraag 4 van de leden van de
VVD-fractie heeft EBN in maart 2022, na afstemming met EZK, een bod
uitgebracht op de belangen van TAQA in de gasopslag onder de opschortende voorwaarde van aandeelhoudersgoedkeuring en instemming op
grond van artikel 82, derde lid, van de Mijnbouwwet door EZK. Uiteindelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

12

is géén aandeelhoudersgoedkeuring en instemming verleend, omdat een
groter aandeel in het eigendom van de gasopslag Bergermeer onvoldoende bijdraagt aan het realiseren van een voldoende vulling van de
opslag. Opslagbeheerders zijn op grond van de gasrichtlijn, wanneer
toegang tot de desbetreffende gasopslaginstallatie technisch en/of
economisch noodzakelijk is voor een efficiënte toegang tot het systeem
voor levering aan afnemers, verplicht om toegang te bieden tot een
gasopslag. De keuze om al dan niet gebruik te maken van de aangeboden
opslagcapaciteit en gas op te slaan is een keuze die wordt gemaakt door
marktpartijen, niet door de eigenaar of beheerder van een gasopslag. Het
(volledig) eigendom van een gasopslag dwingt of stimuleert marktpartijen
niet tot het contracteren van de aangeboden capaciteit of het daadwerkelijk benutten van gecontracteerde capaciteit. Als de overheid het gebruik
van aangeboden opslagcapaciteit wil stimuleren of afdwingen vergt dit
een ander type maatregel. Omdat de keuze om al dan niet gebruik te
maken van aangeboden opslagcapaciteit een keuze is van marktpartijen
die wordt ingegeven door de omstandigheden op de gasmarkt is het
kabinet van oordeel dat een groter aandeel in de gasopslag Bergermeer
zowel voor dit opslagjaar als voor komende opslagjaren onvoldoende
bijdraagt het realiseren van een voldoende vulgraad. Om deze reden ziet
het kabinet geen aanleiding om alsnog een groter aandeel in het
eigendom van gasopslag Bergermeer te verwerven. U vraagt naar
onderliggende stukken waarin de overwegingen van EBN en het kabinet
nader staan beschreven. Omdat deze stukken onder meer vertrouwelijk
verkregen bedrijfsgevoelige informatie en informatie die de financiële en
economische belangen van de staat kan schaden bevat, kunnen wij de
informatie alleen vertrouwelijk met uw Kamer delen. Wij lichten de
overwegingen van EBN en het kabinet graag toe in een vertrouwelijke
briefing. Er zijn in de jaren ’90 door de Staat geen belangen in gasopslagen verkocht.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse het artikel
«Staatsbedrijf EBN deed bod om gasopslag Bergermeer te nationaliseren»
uit het Financieele Dagblad van 11 juli 2022 gelezen, waarin staat dat er
plannen waren van EBN om gasopslag Bergermeer te nationaliseren.
1.
Wat is de motivatie achter het besluit van het ministerie om hiervoor geen
toestemming te verlenen? Welke bedragen zouden hiermee gemoeid zijn?
Wat zijn de voor- en nadelen van het nationaliseren van gasopslag
Bergemeer? Zou dit alsnog mogelijk zijn? In de MR-beslisnotitie over het
subsidie-instrument Bergermeer wordt gesproken over nader onderzoek
door het Ministerie van EZK en het Ministerie van Financiën naar een
overname door EBN van het Gazpromaandeel in de gasopslag. Kunnen
alle analyses en onderliggende documenten die hier betrekking op
hebben met de Kamer gedeeld worden? Waarom heeft het kabinet
gekozen om bij de brief van 5 juli 2022 alleen passages uit de beslisnotitie
bij te voegen, terwijl de Kamer om alle onderliggende informatie had
verzocht? Zijn er juridische instrumenten om niet met geld maar met
dwangmiddelen de gasopslag te nationaliseren, gezien de nijpende
crisissituatie? Is de Minister bereid een analyse te doen naar het nationaliseren van de gasopslag (middels verschillende varianten) en deze te delen
met de Kamer?
Antwoord
Zoals beschreven in het antwoord op vraag 4 van de leden van de
VVD-fractie heeft EBN in maart 2022, na afstemming met EZK, een bod
uitgebracht op de belangen van TAQA in de gasopslag onder de opschor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

13

tende voorwaarde van aandeelhoudersgoedkeuring en instemming op
grond van artikel 82, derde lid, van de Mijnbouwwet door EZK. Uiteindelijk
is géén aandeelhoudersgoedkeuring en instemming verleend, omdat een
groter aandeel in het eigendom van de gasopslag Bergermeer niet
voldoende bijdraagt aan het realiseren van een voldoende vulling van de
opslag. Omdat de keuze om al dan niet gebruik te maken van aangeboden
opslagcapaciteit een keuze is van marktpartijen die wordt ingegeven door
de omstandigheden op de gasmarkt is het kabinet van oordeel dat een
groter aandeel in de gasopslag Bergermeer zowel voor dit opslagjaar als
voor komende opslagjaren onvoldoende bijdraagt aan het realiseren van
een voldoende vulgraad. Om deze reden ziet het kabinet geen aanleiding
om alsnog een groter aandeel in het eigendom van gasopslag Bergermeer
te verwerven. Tijdens het commissiedebat Mijnbouw/Groningen van
30 juni jl. (Kamerstuk 33 529, nr. 1059) heeft de Staatssecretaris van EZK
toegezegd om de beslisnota naar de Kamer te sturen over het besluit om
een subsidie te verstrekken voor het vullen van de gasopslagen, in plaats
van een vulverplichting op te leggen aan gasbedrijven. Door de tijdsdruk
waaronder gewerkt is er hier geen separate beslisnotitie over gemaakt.
Om die reden heeft de Minister voor Klimaat en Energie gekeken welke
stukken er wel betrokken zijn geweest bij het besluit. Uw Kamer is
hierover geïnformeerd via Kamerbrieven van 5 en 6 juli jl. (Kamerstuk
29 023, nr. 333 en Kamerstuk 33 529, nr. 1056). Tevens is de volledige
MR-notitie vertrouwelijk ter inzage gelegd voor uw Kamer. Uw fractie
vraagt om de analyses en achterliggende documenten met betrekking tot
de overweging om de belangen van TAQA in gasopslag Bergermeer niet
door EBN over te laten nemen. Omdat deze stukken onder meer vertrouwelijk verkregen bedrijfsgevoelige informatie en informatie die de
financiële en economische belangen van de Staat kan schaden bevat,
kunnen wij de informatie alleen vertrouwelijk met uw Kamer delen. Wij
lichten de overwegingen graag nader toe in een vertrouwelijke briefing.
2.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben van het kabinet vernomen dat
zij een juridische verplichting tot het vullen van de gasopslag in
Bergermeer niet wenselijk acht vanwege mogelijke marktverstoring en
vanwege het risico dat Gazprom hier niet aan zou meewerken. Deze leden
vinden het feit dat er marktverstoring optreedt geen reden om af te zien
van een juridische verplichting. Een subsidie, waar nu voor is gekozen, is
immers ook een marktverstorende maatregel. Waarom is de Minister van
mening dat deze marktverstorende maatregel te verkiezen is boven een
juridische verplichting, zeker aangezien de belastingbetaler uiteindelijk
moet betalen voor deze maatregel?
Antwoord
In de Kamerbrief van 5 juli jl. (Kamerstuk 33 529, nr. 1056) heb ik toegelicht dat het kabinet juridische verplichtingen voor het vullen als riskant en
niet voldoende kansrijk beoordeeld, met name vanwege de grote en
onevenredige financiële risico’s voor marktpartijen en het risico dat deze
alternatieven niet het gewenste effect sorteren. Dit omdat de partijen die
capaciteit geboekt hebben in de gasopslag Bergermeer naar verwachting
geen gehoor zullen geven aan een dergelijke verplichting (Gazprom
Export LLC) of het opleggen van een verplichting voor deze partijen een te
groot financieel risico met zich brengt, ook wanneer er een compensatie
wordt verstrekt voor het onevenredige nadeel dat zij ondervinden. Voor
leveranciers van Nederlandse beschermde afnemers of grootverbruikers
die geen capaciteit hebben geboekt in de gasopslag Bergermeer geldt
voorts dat zij hun seizoensvraag voor de winter ’22/23 in de praktijk
doorgaans op verschillende manieren hebben afgedekt, o.a. met behulp
van gasopslag in Duitsland. Het opleggen van een vulverplichting aan
grootverbruikers op de Nederlandse markt en leveranciers van Neder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

14

landse beschermde afnemers doorkruist daarmee de voorzieningen die
reeds door deze partijen zijn getroffen. Zoals toegelicht in de Kamerbrief
van 22 april jl. (Kamerstukken 29 023 en 36 045, nr. 302) heeft het daarom
voor het opslagjaar 2022 gekozen voor een subsidieregeling in combinatie
met het aanwijzen van EBN om de gasopslag Bergermeer te vullen.
3.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister wat de financiële
risico’s zijn van het opvullen van gasopslag Bergermeer voor de betreffende bedrijven. Klopt het dat deze risico’s in feite beperkt zijn? Kan de
Minister deze financiële risico’s staven met cijfers? Deze leden vinden ook
dat financiële risico’s bij uitstek iets zijn waar de betreffende bedrijven
mee moeten kunnen omgaan. Het kan niet zo zijn dat bedrijven alleen de
vruchten plukken van de huidige crisissituatie, terwijl ze worden
afgeschermd van alle mogelijke bedrijfsrisico’s. Deelt de Minister deze
mening?
Antwoord
De subsidie voor marktpartijen is erop gericht de negatieve spread tussen
de prijs nu en in de winter te compenseren. Het kabinet is hiertoe bereid
om te realiseren dat de bergingen zoveel mogelijk worden gevuld, iets dat
belangrijk is voor de leveringszekerheid. Met deze subsidieregeling wordt,
naast de opslagkosten, het verschil tussen de huidige gasprijzen en de
mogelijk lagere gasprijzen komende winter vergoed. Op het moment dat
de spread negatief is zullen marktpartijen zonder steun niet overgaan tot
het vullen. Het kabinet acht het daarom gerechtvaardigd marktpartijen op
deze manier tegemoet te komen.
4.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet ook waarom bij
voorbaat al wordt afgezien van een juridische verplichting vanwege de
inschatting dat Gazprom hier niet aan zou meewerken. Wanneer Gazprom
niet meewerkt aan deze verplichting kan er toch gehandhaafd worden met
als uiterste consequentie dat Gazprom geen zeggenschap meer heeft over
gasopslag Bergermeer? Is de landsadvocaat al gevraagd om een «second
opinion» over de juridische stappen om Gazprom uit de Nederlandse
energie-infrastructuur te zetten? Wat is de analyse van de landsadvocaat?
Kan deze zo snel mogelijk met de Kamer gedeeld worden? De leden van
de GroenLinks-fractie zijn van mening dat er meer staatscontrole had
moeten plaatsvinden op de gasopslag Bergermeer, waardoor er geen
afhankelijkheid van de markt was gecreëerd in crisissituaties zoals deze.
Deelt de Minister deze analyse? Wordt hier in de toekomst op gestuurd?
Welke instrumenten zijn hiervoor beschikbaar?
Antwoord
Zoals beschreven in het antwoord op vraag 3 van de leden van de
VVD-fractie wordt uw Kamer vertrouwelijk geïnformeerd over de analyse
van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en het daarbij
behorende advies van de Landsadvocaat over de mogelijkheden om
Gazprom te weren uit het Nederlandse energiesysteem. Het kabinet deelt
de analyse dat er met meer staatscontrole op gasopslag Bergermeer geen
afhankelijkheid van de markt was geweest niet. Gasopslag Bergermeer is
een commerciële opslag die marktpartijen de mogelijkheid biedt om gas
op te slaan. Staatscontrole op gasopslag Bergermeer borgt op zichzelf niet
dat marktpartijen gas opslaan, dit hangt onder meer af van marktomstandigheden. De marktomstandigheden waren aan het begin van dit
vulseizoen ongunstig (hogere zomerprijs dan winterprijs) voor marktpartijen om gedurende de zomer gas op te slaan voor de winter. Het kabinet
heeft dit met de subsidieregeling voor marktpartijen gericht geadresseerd.
Daarnaast heeft het kabinet voor de resterende vulbehoefte, die niet wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

15

gevuld door marktpartijen, EBN aangewezen als partij om gas op te slaan
in Bergermeer, waarbij ook gebruik wordt gemaakt van de door Gazprom
niet benutte capaciteit.
5.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister hoeveel de
gasopslagen per week gevuld moeten worden als het kabinet nu
aanstuurt op een vulgraad van 90 procent. Welke instrumenten heeft de
Minister om te zorgen dat dit ook daadwerkelijk gebeurt?
Antwoord
Het vulritme van de gasopslagen is afhankelijk van marktomstandigheden
en de afspraken die marktpartijen (en EBN) maken. Precieze vulling per
week ligt daarom niet op voorhand vast. Voor iedereen geldt dat zij tot en
met 20 oktober 2022 de gasopslag verder kunnen vullen. En de
verwachting van het kabinet is dat de vullingsgraad van Bergermeer rond
de 90% uitkomt. Op 19 augustus heeft het kabinet een brief naar de Kamer
gestuurd waarin het aangeeft hoe het invulling wil geven aan het verder
gevuld krijgen van de gasopslagen nog voor deze winter (Kamerstuk
29 023, nr. 339).
6.
Wat zijn de scenario’s die klaar liggen op het moment dat Rusland er na
de onderhoudsonderbreking voor kiest om geen gas meer te leveren via
Nord Stream 1? Bij welke prijsstijging schakelt Nederland naar de tweede
fase (alarm) van het Bescherm- en Herstelplan Gas? Voor de maatregelen
uit de afschakelladder in de derde fase is wetgeving nodig. Is deze
wetgeving in voorbereiding? Wanneer kan de Kamer deze wetsvoorstellen
verwachten? Is er een scenario mogelijk waarbij we, als de gasleveringen
via Nord Stream 1 niet worden hervat, op korte termijn in de derde fase
terechtkomen en deze wetgeving dus op zeer korte termijn al nodig is? Is
de Minister het met deze leden eens dat er nu met de hoge prijzen sprake
is van vraaguitval en dus een vorm van economisch afschakelen? Bij welk
prijsniveau grijpt de Minister in om gebruikers te beschermen en ervoor te
zorgen dat gas niet simpelweg naar de hoogste bieder gaat? Welke weten regelgeving is hiervoor nodig? Zijn er in Europa gesprekken over welke
industrie systeem kritisch is en dus voorrang moet krijgen? Zo ja, wat is
hierbij de inzet van Nederland?
Antwoord
Het kabinet bereidt zich zo goed mogelijk voor op het helemaal wegvallen
van de toevoer van gas uit Rusland. Bij brief van 21 juli (Kamerstuk
29 023, nr. 337) bent u geïnformeerd over de ontwikkelingen afgelopen
zomer rondom de toevoer via Nord Stream 1 en over het feit dat de
gastoevoer na het geplande onderhoud waar de vraag aan refereert is
hervat. In deze brief bent u ook geïnformeerd over de analyse van GTS
waaruit blijkt dat Nederland een winter zonder Russisch gas aankan, mits
aan een aantal randvoorwaarden wordt voldaan. Het kabinet monitort
samen met alle betrokken partijen of dit het geval is.
Voor het overgaan naar fase 2 in het Bescherm- en Herstelplan Gas (BHG)
is het van belang dat zich een daadwerkelijke verstoring in de gaslevering
voordoet. De stijgende prijzen zijn reden tot zorg voor de betaalbaarheid
van energie, maar leiden op dit moment niet tot een verstoring van de
levering van het gas.
Voor het commissiedebat op 15 september wordt u geïnformeerd over de
verdere uitwerking van het BHG voor deze winter. Daarin zal ik ook ingaan
op de besparingstender en de afschakelstrategie. U wordt ook spoedig
geïnformeerd over verdere scenario-analyses van GTS en ENTSOG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

16

Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
onderhavige brief van de Minister voor Klimaat en Energie en de
Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat. Zij hebben nog
enkele vragen.
1.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
recente analyse van GTS, welke stelt dat een gastekort vermeden kan
worden bij het volledig afsluiten van Russisch gas deze winter. Hiervoor
moet wel aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Kan de Minister
een reactie geven op deze analyse en hierbij ingaan op de relatie tussen
de situatie in Duitsland en Nederland, zoals het op korte termijn moeten
vergroten van de importcapaciteit van liquid natural gas (lng) in
Duitsland? Wil hij tevens ingaan op de daling van de vraag waarvan GTS
uitgaat, terwijl er zeer extreme weeromstandigheden op komst zijn die
wellicht juist extra elektriciteit voor koelsystemen gaat vragen? Zijn daar
aanvullende energiebesparende maatregelen voor nodig? Wil hij daarbij
ook ingaan op de recent aangescherpte vereisten voor regelvermogen
(aFRR), waardoor extra gas verbruikt wordt?
Antwoord
De analyse van GTS gaat er onder meer vanuit dat de aanvoer uit andere
bronnen (Noorwegen; LNG) in belangrijke mate in stand blijft en wat
betreft LNG zelfs toeneemt als gevolg van de ingebruikname van de twee
drijvende LNG-terminals in de Eemshaven. Daarnaast gaat de analyse er
vanuit dat de vraag naar gas met ca. 20% daalt als gevolg van de zeer
hoge prijzen. Of dit alles ook realiteit gaat worden dient de komende
periode nauwkeurig te worden gevolgd. Daarbij zal uiteraard ook worden
gekeken naar ontwikkelingen op het gebied van elektriciteitsproductie en
de daaraan mogelijk verbonden gevolgen voor de vraag naar gas. Meer in
het bijzonder gaat dan om de gevolgen van de lage waterstand in de
rivieren voor de aanvoer van kolen naar elektriciteitscentrales, de
kernenergie ontwikkelingen in Frankrijk en de gevolgen van matig gevulde
waterbassins voor de inzet van waterkrachtcentrales.
Wat betreft Duitsland geldt dat daar diverse vergevorderde plannen zijn
importcapaciteit voor LNG te realiseren. Het gaat dan om twee drijvende
LNG-terminals in Wilhelmshaven en twee in Brunsbüttel die allemaal deze
winter in gebruik zouden moeten komen mits tijdige aansluiting op het
Duitse gastramsportnet kan worden gerealiseerd.
2.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister in het kader van
de actualiteit tevens om een reactie op de oproep van Duitsland aan
Nederland, zoals op 14 juli 2022 in de media te lezen is, om het Groningenveld te heropenen, terwijl de export niet hoger kan worden dan
35 miljard kuub omdat de gasleidingen dat niet aankunnen en we dat
volgens de berekening van GTS zonder grote problemen aan zouden
moeten kunnen?
Antwoord
Het ophogen van de winning uit Groningenveld is niet aan de orde en er
ligt ook geen vraag uit Duitsland om dat te doen.
3.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister tot slot waarom
hij heeft afgezien van het bod van EBN om de gasopslag Bergermeer over
te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

17

Antwoord
Zoals beschreven in het antwoord op vraag 4 van de leden van de
VVD-fractie is géén aandeelhoudersgoedkeuring en instemming verleend
voor het verwerven van meer belangen in de gasopslag Bergermeer,
omdat een groter aandeel in het eigendom niet voldoende bijdraagt aan
het realiseren van een voldoende vulling van de opslag.
4.
De leden wijzen de Minister erop dat Nederland in een andere situatie zit
ten opzichte van Gazprom dan enkele maanden terug, wat succesvolle
claims minder waarschijnlijk maakt. Heeft de Minister voldoende
vertrouwen in de huidige tendersystematiek wat betreft het vullen van
gasopslag Bergermeer?
Antwoord
Naar verwachting zal de subsidieregeling in voldoende mate borgen dat
gasopslag Bergermeer gevuld wordt vóór 1 november 2022, ondanks dat
niet alle partijen een beroep hebben gedaan op de subsidieregeling.
Marktpartijen hebben inmiddels bijna de gehele opslagcapaciteit die zij
hebben gehuurd gevuld (ca. 24 TWh van de 26 TWh aan opslagcapaciteit
die marktpartijen hebben gehuurd).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 33 529, nr. 1060

18