Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

628
Vragen van het lid Van Haga (Groep Van Haga) aan de Minister van Justitie en
Veiligheid over het SBS6-programma Undercover in Nederland, waar
afvalcoaches zonder enige gewetenswroeging misbruik maken van
(minderjarige) anorexiapatiënten (ingezonden 14 september 2022).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
7 november 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023,
nr. 165.
Vraag 1
Bent u bekend met de uitzending van SBS6-programma Undercover in
Nederland van 11 september 2022 waar blootgesteld wordt dat afvalcoaches
zonder enige gewetenswroeging misbruik maken van (minderjarige)
anorexiapatiënten?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Heeft u naar aanleiding van de uitzending van het programma de bereidheid
te onderzoeken wat er zich afspeelt op platforms van de pro-ana-wereld, waar
zelfbenoemde afvalcoaches zonder enige gewetenswroeging misbruik maken
van (minderjarige) anorexiapatiënten? Kunt u een detailleerd antwoord
geven?
Antwoord 2
Ik stel voorop dat het onacceptabel is dat personen die zich voordoen als
coach, (seksueel) misbruik maken van kwetsbare minderjarige slachtoffers
met psychische problematiek zoals een eetstoornis. De aanpak van deze
problematiek heeft mijn prioriteit en vergt een brede inzet, zowel in het
hulpverleningskader (onder andere gericht op preventie) als in het
opsporings- en vervolgingskader. Op die drie sporen is het beleid van het
kabinet ook steeds gericht, waarbij via het opsporingsspoor op verschillende
manieren wordt ingezet op het verkrijgen van zicht op deze problematiek.

1

ah-tk-20222023-628
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Undercover in Nederland, 11 september 2022, SBS6 (https://twitter.com/albertostegeman/
status/1568876590364254208?s=46&t=1-h31BNOfFbHn6FzmG07vg).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

De politie is in het opsporingskader bekend met het bestaan van pro-anaplatforms en heeft ook zaken in onderzoek betreffende online seksueel
misbruik van kwetsbare jongeren. Van de ontvangen gelden in het kader van
de motie Hermans komt vanaf 2024 in tranches 4 miljoen euro beschikbaar
onder meer voor de opsporing van online seksueel kindermisbruik door de
Teams Bestrijding van Kinderpornografie en Kindersekstoerisme. Ik verwijs u
ook naar mijn antwoorden op de Kamervragen van mevrouw Michon-Derkzen
van 10 oktober jl. (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 355).
Online seksueel kindermisbruik is daarnaast onderdeel van de Veiligheidsagenda 2019–2022. Daarin wordt beschreven waar de focus in de aanpak en
opsporing van online seksueel kindermisbruik ligt en zijn jaarlijkse resultaatafspraken voor de politie neergelegd. De nadruk daarbij ligt op het ontzetten
van slachtoffers van acuut misbruik door het identificeren van deze slachtoffers maar ook misbruikers, vervaardigers en keyplayers binnen (online)
netwerken. Zoals ik de Kamer eerder al berichtte zal online seksueel
kindermisbruik wederom een van de thema’s zijn in de Veiligheidsagenda
2023–2026.2 Over de thema’s en afspraken in de nieuwe Veiligheidsagenda is
uw Kamer per aparte brief geïnformeerd. Na de wijziging van de Wet
Computercriminaliteit III, die per 1 maart 2019 in werking is getreden, is
bovendien de inzet van een lokpuber in het opsporingskader mogelijk.
Op dit moment worden nog verschillende acties ondernomen voor het
(verder) vergroten van het zicht op de problematiek van misbruik door (onder
andere) pro-ana-coaches, dat vaak online aanvangt. Zo wordt door de politie
een verkenning uitgevoerd naar de mogelijkheden voor de opzet en uitrol van
een online opsporingsstrategie gericht op seksuele misdrijven en mensenhandel in het bijzonder. Op 10 oktober jl. is bij uw Kamer bovendien het
wetsvoorstel seksuele misdrijven ingediend. Als gevolg van dat wetsvoorstel
krijgen slachtoffers meer mogelijkheden om aangifte te doen van een
seksueel misdrijf. De professionals die slachtoffers ondersteunen en
begeleiden, kunnen aan de hand van het nieuwe wettelijk kader aan
slachtoffers beter duidelijk maken voor welke strafbare feiten een dader
vervolgd en berecht kan worden. Het voorgaande kan bijdragen aan de
verhoging van de aangiftebereidheid van slachtoffers.
Vraag 3
Wat vindt u van het feit dat de adviezen van deze zogenaamde coaches
letterlijk levensgevaarlijk zijn, vanwege het feit dat als de kinderen het
dieetplan opvolgen, de dood erop zou kunnen volgen? Kunt u een gedetailleerd antwoord geven waarbij u aangeeft hoe u anorexiapatiënten gaat
helpen beschermen?
Antwoord 3
Het geven van levensgevaarlijke adviezen aan kwetsbare minderjarigen met
een eetstoornis is heel kwalijk en dient effectief te worden aangepakt. Voorop
in deze aanpak staat de bescherming van slachtoffers tegen dergelijke
praktijken. Gevaarlijke adviezen worden in veel gevallen echter gegeven door
personen die zelf ook ziek zijn vanwege een eetstoornis en de ernst van deze
ziekte niet kunnen of willen inzien. Hulpverlening aan deze personen die zelf
ziek zijn vanwege een eetstoornis is dan ook van groot belang. Zie in dat
kader ook de beantwoording van Kamervragen van de leden Bikker (Christen
Unie) en Westerveld (GroenLinks) over het bericht «Hoe pro-ana coaches
kwetsbare meisjes misbruiken» en de uitvoering van de motie Van der Graaf
c.s. (Kamerstuk 31 015, nr. 197), die op 4 juli 2022 mede namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aan uw Kamer is gezonden.
Op grond van verschillende bepalingen uit het Wetboek van Strafrecht kan in
voorkomende gevallen toch strafrechtelijk worden opgetreden tegen
zogenaamde coaches die kwetsbare minderjarigen van levensgevaarlijke
adviezen voorzien. Zo is in artikel 294 Sr het aanzetten tot zelfdoding
strafbaar gesteld indien de zelfdoding ook daadwerkelijk volgt. Degene die
een ander opzettelijk aanzet tot bijvoorbeeld extreem vermageren zou
strafbaar kunnen zijn over de band van de strafbaarstelling van artikel 294 Sr
indien de ingetreden zelfdoding het directe gevolg is van het aanzetten tot
extreem vermageren. Zou bijvoorbeeld sprake zijn van (psychische) mishan2

Eerste halfjaarbericht politie 2022, 17 juni 2022, Kamerstuk 29 628, nr. 1098.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

deling kan daarvoor op grond van artikel 300 Sr vervolging worden ingesteld.
Zie ook de Voortgangsbrief aanpak online seksueel kindermisbruik en zeden
die ik op 6 juli 2022 aan uw Kamer zond (Kamerstuk 34 843, nr. 60). Door het
openbaar ministerie wordt uiteraard per individuele zaak vastgesteld of, gelet
op de specifieke omstandigheden die aan de orde zijn, sprake is van strafbare
gedragingen.
Vraag 4
Wat vindt u van het feit dat het daar niet bij blijft omdat sommige van deze
afvalcoaches ook uit zijn op seks met de zieke, kwetsbare kinderen? Kunt u
ook hier een gedetailleerd antwoord op geven hoe u deze kwetsbare kinderen
gaat helpen beschermen?
Antwoord 4
Ik deel de zorgen over het seksueel misbruik van kwetsbare minderjarigen
door mensen die zich voordoen als coach. Seksueel misbruik is in alle
gevallen onacceptabel, zeker wanneer sprake is van minderjarige slachtoffers
met een psychische aandoening. De verbetering van de veiligheid door de
bescherming van potentiële slachtoffers (waaronder kwetsbare minderjarige
slachtoffers) en het voorkomen en aanpakken van daderschap, is en blijft een
van mijn prioriteiten. In dat kader is het beleid van het kabinet gericht op het
doen van effectieve interventies, zowel in het hulpverleningskader (onder
andere gericht op preventie) als in het opsporings- en vervolgingskader. Door
de Minister en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
wordt actief ingezet op het aanpakken van deze problematiek in het
hulpverlenings- en preventiespoor. Zie voor een overzicht onder andere de
uitgebreide beantwoording van Kamervragen van de leden Bikker (Christen
Unie) en Westerveld (GroenLinks) over het bericht «Hoe pro-ana coaches
kwetsbare meisjes misbruiken» en de uitvoering van de motie Van der Graaf
c.s. (Kamerstuk 31 015, nr. 197), die op 4 juli 2022 mede namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aan uw Kamer is gezonden.
Door mijn ministerie wordt het online outreach-project gefinancierd, waarbij
door het CKM een proef wordt uitgevoerd om online in contact te komen met
kwetsbare groepen en (mogelijke) slachtoffers van seksuele uitbuiting die zich
bevinden op het internet en sociale media, met het doel hen te signaleren en
beschermen. Stichting Achmea Slachtoffer en Samenleving financiert de
pilot, die specifiek is gericht op de pro-ana-problematiek. Slachtoffers van
seksueel geweld kunnen zich ook melden bij een van de Centra Seksueel
Geweld of contact opnemen met HelpWanted, een programma van het
Expertisebureau Online Kindermisbruik («EOKM») en met het Landelijk
expertise- en behandelcentrum Fier. Ook is in 2021 de wegwijzer «Seksualiteit
Online» ontwikkeld, die scholen onder andere helpt bij incidenten, het
ontwikkelen van beleid en de keuzes voor de beschikbare lesprogramma’s. De
wegwijzer geeft een duidelijk overzicht van alle preventieve en curatieve
programma’s en van betrokken experts uit de strafrechtketen, het onderwijs,
de zorg en kenniscentra. Daarnaast wordt aan (potentiële) daders van
seksueel kindermisbruik hulpverlening geboden via Stop it Now!, een
programma van het EOKM dat als doel heeft om seksueel kindermisbruik te
voorkomen. Het EOKM ontvangt een jaarlijkse subsidie van mijn ministerie
voor de daar lopende programma’s.
Voor de acties die zijn en worden uitgevoerd voor het verbeteren van de
opsporing oftewel verkrijgen van zicht op de problematiek van zelfbenoemde
pro-ana-coaches verwijs ik naar de beantwoording van vraag 2. In het
Wetboek van Strafrecht is in ieder geval voorzien in mogelijkheden om
strafrechtelijk op te treden tegen verschillende vormen van seksueel misbruik,
ook als dit is gepleegd door pro-ana-coaches.
Het wetsvoorstel seksuele misdrijven maakt bovendien een aantal bestaande
strafbaarstellingen «online proof», stelt sexchatting met kinderen beneden de
leeftijd van zestien jaar expliciet strafbaar en verhoogt de strafmaxima voor
sommige delicten die zien op seksueel misbruik van kinderen.
Vraag 5
Welke strafmaatregelen wilt u gaan nemen om deze criminele zedendelinquenten zo zwaar als het kan te bestraffen? En hoe wilt u actief inzetten op
het sneller in de kraag te vatten van deze levensgevaarlijke gekken? Kunt u
een gedetailleerd antwoord geven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Antwoord 5
Zie voor wat betreft de acties die zijn en worden genomen in het opsporingskader de beantwoording van vraag 2, en zie voor wat betreft de strafrechtelijke aanpak van misbruik door de zogeheten pro-ana-coaches de beantwoording van vraag 4. Het is uiteindelijk aan de officier van justitie om in een
specifieke zaak te bepalen of vervolging wordt ingesteld en vervolgens aan
de rechter om een voorliggende zaak te beoordelen en de eventuele
strafmaat te bepalen op grond van de specifieke omstandigheden van die
zaak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4