Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

24 036

Marktwerking, deregulering en
wetgevingskwaliteit

Nr. 419

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 januari 2018
Met deze brief informeer ik u over de stand van zaken van de onderhandelingen over het richtlijnvoorstel versterken bevoegdheden nationale
mededingingsautoriteiten. Hiermee geef ik uitvoering aan de motie van de
leden Weverling en Van den Berg-Jansen (Kamerstuk 21 501-30, nr. 402).
In die motie is de regering verzocht de Kamer minstens één keer per
kwartaal op de hoogte te stellen van de onderhandelingen en de
gemaakte keuzes ten aanzien van het richtlijnvoorstel. De reden dat in de
laatste twee kwartalen van 2017 geen uitvoering aan deze motie is
gegeven, is gelegen in de omstandigheid dat de bespreking van dit
voorstel in de raadswerkgroep langzaam verloopt. Het richtlijnvoorstel
was ook niet geagendeerd voor de Raad voor Concurrentievermogen van
30 november en 1 december 2017. Verder verwijs ik u naar de brief die
mijn voorganger u op 10 juli 2017 heeft doen toekomen (Kamerstuk
24 036, nr. 418).
Toelichting inhoud voorstel
In maart 2017 heeft de Europese Commissie het voorstel uitgebracht om
de nationale mededingingsautoriteiten in staat te stellen de Europese
mededingingsregels doeltreffender te handhaven (zie voor het bijbehorende BNC-fiche Kamerstuk 22 112, nr. 2339). Het doel van het voorstel is
het bereiken van effectieve en onafhankelijke uitoefening van het toezicht
door de nationale mededingingsautoriteiten op de naleving van de
Europese mededingingsregels (het kartelverbod en het verbod op
misbruik van economische machtspositie).
Aanleiding voor het voorstel zijn verschillen tussen de lidstaten in de
bevoegdheden van de mededingingsautoriteiten en de mate waarin zij
onafhankelijk en effectief kunnen optreden tegen overtredingen van de
Europese mededingingsregels. Ik onderken dat het noodzakelijk is dat de

kst-24036-419
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 036, nr. 419

1

basisvoorwaarden voor een effectieve handhaving van de Europese
mededingingsregels in de gehele EU gegarandeerd zijn. In zoverre neem
ik dan ook een positieve houding in. Ook sta ik er positief tegenover dat
de clementieregeling op Europees niveau wordt verankerd. Ik vind het wel
van groot belang en zet mij ervoor in dat de voorgestelde maatregelen
geen afbreuk doen aan de institutionele en procedurele autonomie van
lidstaten ten aanzien van de positionering en de inrichting van mededingingsautoriteiten en de mate waarin daarvoor ministeriële verantwoordelijkheid kan worden afgelegd.
Zoals in de brief van mijn voorganger van 10 juli 2017 en de daarbij
gevoegde bijlage ook is vermeld, lijken de bestaande bevoegdheden van
de Autoriteit Consument en Markt (ACM) door het voorstel hooguit in
beperkte mate geraakt te zullen worden. Ik vind het ook van belang dat het
richtlijnvoorstel niet leidt tot een inperking van de huidige bevoegdheden
van de ACM als nationale mededingingsautoriteit. Ook zet ik mij ervoor in
dat het mogelijk blijft om generieke beleidsregels voor de ACM vast te
stellen.
Proces tot nu toe
Naast eisen aan de toezichthouder voor toepassing van Europese
mededingingsregels worden in het voorstel ook eisen gesteld aan de
toezichthouder daar waar het gaat over de toepassing van nationale
mededingingsregels. Omdat ik er nog niet van overtuigd was dat dit nodig
is om effectieve en gelijke handhaving van de Europese mededingingsregels te bereiken, ben ik hierover het gesprek met de Commissie
aangegaan. De Commissie heeft aangegeven dat de reden voor deze
eisen is dat de nationale mededingingsautoriteiten, waaronder de ACM, in
vrijwel alle gevallen tegelijkertijd de nationale en de Europese mededingingsregels toepassen. Hierdoor is het volgens de Commissie noodzakelijk om ook eisen te stellen aan de wijze van toepassing van nationale
mededingingsregels. Gelet op deze praktijk van gelijktijdige toepassing
van de Europese en de nationale mededingingsregels en in aanmerking
genomen dat Nederland op dit punt alleen staat in de Raad, zie ik geen
aanleiding meer om mij actief op dit punt in te zetten.
Wel blijf ik mij ervoor inzetten dat de richtlijn voor Nederland de ruimte
laat om generieke beleidsregels voor de ACM vast te stellen, zoals
boetebeleidsregels en clementieregels. De Commissie heeft erop gewezen
dat in de overwegingen bij het voorstel is vermeld dat bepalingen in het
voorstel geen afbreuk doen aan het recht van de overheid om algemene
beleidslijnen voor mededingingsautoriteiten uit te vaardigen die geen
verband houden met specifieke procedures voor de handhaving van het
kartelverbod en het verbod op misbruik van economische machtspositie.
Vanuit een oogpunt van rechtszekerheid blijf ik mij ervoor inzetten om dit
ook in de tekst van de artikelen zelf vastgelegd te krijgen.
De voorgestelde richtlijnbepalingen zijn minimumnormen. Door middel
van tekstuele wijzigingen in het voorstel heeft de Commissie daar meer
duidelijkheid over gegeven. Ik blijf er scherp op dat de bepalingen van de
richtlijn niet teveel details bevatten omdat hiermee de ruimte voor
lidstaten om nadere invulling te geven alsnog teveel wordt beperkt.
Zoals gezegd lijken de huidige bevoegdheden van de ACM door het
voorstel hooguit in beperkte mate geraakt te worden. Daar waar het
voorstel wel tot ongewenste wijzigingen in het Nederlandse stelsel zou
kunnen leiden, heb ik met goed gevolg ingezet op aanpassing van de tekst
in voor Nederland gunstige zin. Dit heeft onder meer geresulteerd in het
schrappen van de beperking van het gebruik van informatie uit een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 036, nr. 419

2

onderzoek voor het bestraffen van natuurlijke personen. Ook is een aantal
definities verduidelijkt, zijn bepalingen aangepast om de uitvoeringslasten
voor de ACM niet te laten toenemen en is een bepaling toegevoegd met
een kostenregeling voor de afhandeling van verzoeken tot kennisgeving
van besluiten met betrekking tot schending van de Europese mededingingsregels en verzoeken tot inning van boetes in het buitenland voor
overtredingen van de Europese mededingingsregels.
Krachtenveld
De afgelopen maanden heeft in de betrokken raadswerkgroep artikelsgewijs een verkenning van de tekst plaatsgevonden. De daadwerkelijke
onderhandelingen moeten nog van start gaan. Op basis van de eerste
inbreng en nadere gesprekken lijkt het krachtenveld onder de lidstaten
verdeeld. Er bestaan diverse verschillen in bevoegdheden van mededingingsautoriteiten in de Europese Unie. In de verschillende documenten
(waaronder de Impact Assessment) van de Commissie in de aanloop naar
dit voorstel staan die beschreven. Zo is in sommige landen de procedure
voor bestraffing van mededingingsovertredingen moeizaam, bijvoorbeeld
omdat dit via het strafrecht geregeld is. In andere landen zijn er vragen
over de onafhankelijkheid van de toezichthouder en de instrumenten die
de toezichthouder heeft.
Positie Europees Parlement
Het Europees Parlement is ook zijn standpunt aan het bepalen over het
voorstel en heeft al een groot aantal amendementen op het voorstel
bekendgemaakt. Onder meer de amendementen over budgettaire
autonomie hebben mijn aandacht getrokken.
Het richtlijnvoorstel bevat een bepaling waarmee wordt gegarandeerd dat
de nationale mededingingsautoriteiten de beschikking hebben over de
middelen die nodig zijn voor de uitvoering van hun taak. De bepaling
heeft een minimumkarakter. Deze bepaling dwingt lidstaten ertoe de
nationale mededingingsautoriteiten te voorzien van voldoende middelen
om hun taken effectief uit te kunnen voeren. Wat als voldoende wordt
gezien is in beginsel aan de lidstaten. Ik kan mij vinden in deze bepaling.
Enkele amendementen van het Europees Parlement zouden tot gevolg
kunnen hebben dat de nationale mededingingsautoriteiten budgettaire
autonomie zouden krijgen en dat er geen enkele budgettaire controle
meer kan plaatsvinden op de efficiënte aanwending van de toegekende
middelen door de nationale mededingingsautoriteit. Dit is wat mij betreft
niet gewenst en ook niet in overeenstemming met onze begrotingsregels.
Een groot aantal andere amendementen van het Europees Parlement ziet
op de invoering van een maximum van tien procent van de relevante
omzet voor de boete die door de nationale mededingingsautoriteiten kan
worden opgelegd voor overtredingen van de mededingingsregels. Omdat
het van belang is dat er afschrikwekkende boetes worden opgelegd is in
Nederland in 2016 het wettelijk maximum verhoogd voor boetes die de
ACM kan opleggen. De amendementen zouden betekenen dat dit
teruggedraaid moet worden. Dat kan gevolgen hebben voor het afschrikwekkende effect van boetes, bijvoorbeeld omdat het boetemaximum niet
meer kan worden verdubbeld als sprake is van recidive. Een ander
bezwaar tegen de amendementen is dat het bepalen van een maximumboete op Europees niveau onvoldoende ruimte laat voor nationale
invulling. Ik vind het bepalen van de hoogte van de boete voor nationale
mededingingsovertredingen een nationale aangelegenheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 036, nr. 419

3

Ik ben de amendementen van het Europees Parlement nog verder aan het
bestuderen of daarmee niet onnodig wordt ingegrepen in de bestaande
bevoegdheden van de ACM. Waar nodig treed ik hierover in overleg met
het Europees Parlement, conform het standpunt van het kabinet over het
voorstel. Waar mogelijk zal ik hierbij optrekken met collega’s van
gelijkgezinde lidstaten.
Verder proces
Als gevolg van de besprekingen over het voorstel en de daarop volgende
onderhandelingen is het goed mogelijk dat de uiteindelijke richtlijnbepalingen er wat anders uit zullen zien. Ik blijf tijdens het verdere proces
scherp op de punten die voor Nederland en daarmee voor de ACM
belangrijk zijn.
Mocht het voorstel aan de orde komen tijdens de Raad voor Concurrentievermogen van 12 maart 2018 dan zal ik u hierover informeren in de
geannoteerde agenda voor die Raad. Indien zich eerder significante
ontwikkelingen voordoen op het dossier zal uw Kamer hierover worden
geïnformeerd, conform de motie van de leden Weverling en Van den
Berg-Jansen.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 036, nr. 419

4