Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 011

Tabaksbeleid

Nr. 7

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 april 2010
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport van uw
Kamer heeft mij op 9 december 2009 gevraagd om mijn reactie op het
onlangs verschenen RIVM-rapport «Wat rookt de Nederlandse jeugd en
waarom?». De minister voor Jeugd en Gezin heeft dit rapport op
3 december 2009 in ontvangst genomen. Met deze brief bied ik u, mede
namens mijn collega voor Jeugd en Gezin, onze gezamenlijke reactie op
dit rapport aan. Het rapport treft u als bijlage bij deze brief aan.1
Eerst gaan we kort in op de achtergrond en inhoud van dit rapport.
Daarna geven we kort de aanbevelingen van het RIVM en onze reactie
daarop weer. Tot slot staan we stil bij de internationale ontwikkelingen op
dit terrein.
Achtergrond en uitkomsten van het onderzoek

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-32011-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van VWS in het kader van de
kennisvragen Vermindering gezondheids- en verslavingsrisico’s rokers.
Het onderzoek sluit aan bij een van de doelen van het tabaksontmoedigingsbeleid, namelijk het voorkómen dat jongeren gaan roken. Bekend is
dat voor de meeste rokers hun tabaksverslaving begint in de periode dat
ze op de middelbare school zitten. In deze periode vertonen jongeren
experimenteergedrag, zijn ze beïnvloedbaar en zijn hun hersenen zeer
gevoelig voor de verslavende eigenschappen van nicotine. Hoe eerder
een kind begint met roken hoe waarschijnlijker het is dat hij of zij
verslaafd raakt. Ook kunnen rokers die vroeg zijn gestart met veel roken
op latere leeftijd vaker moeilijker stoppen met roken. Het is daarom
belangrijk dat jongeren niet beginnen met roken.
Het doel van het onderzoek was meer zicht te krijgen op de factoren die
het rookgedrag en de merkkeuze van jongeren beïnvloeden. Zicht hierop
kan bijdragen aan (de onderbouwing van) beleidsmaatregelen ter
voorkoming van roken door jongeren. Bijna vijfduizend jongeren van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 011, nr. 7

1

10–18 jaar hebben anoniem meegedaan aan het onderzoek, waaronder
ruim veertienhonderd rokers.
De belangrijkste uitkomsten van het rapport:
• Hoe hoger het opleidingsniveau, hoe minder er gerookt wordt en vice
versa. VMBO-respondenten (ten opzichte van HAVO- en VWO-respondenten) roken vaker, roken meer sigaretten per dag, roken meer dagen
per week, roken vaker bepaalde merken die relatief goedkoop zijn en
geven vaker «de prijs» aan als reden voor hun merkkeuze.
• Ook valt op dat 94% van de respondenten de eerste sigaret voor de
zestiende verjaardag rookt en dat respondenten met een lager
opleidingsniveau vaker de eerste sigaret voor hun dertiende verjaardag roken. 71% van de respondenten heeft de eerste sigaret gekregen.
• De belangrijkste redenen om te beginnen met roken zijn nieuwsgierigheid, rokers in de sociale omgeving en een positieve verwachting van
de smaak.
• Rokende jongeren kiezen hun sigarettenmerk in tweederde van de
gevallen vanwege de smaak. Die smaak wordt deels bepaald door
toevoegingen als vanille, drop, suiker en cacao.
• De meeste rokende jongeren willen graag weten welke ingrediënten
door de tabaksindustrie aan tabak worden toegevoegd om de smaak te
verbeteren. Ook willen veel jongeren weten wat het effect is van deze
toevoegingen op de gezondheid, de mate van verslaving en hoe
tabaksfabrikanten producten manipuleren met deze ingrediënten.
• Tegelijk associëren veel jongeren ten onrechte een milde smaak of een
lichte kleur van het sigarettenpakje met «minder ongezond».
Aanbevelingen RIVM en reactie daarop
Het RIVM doet vier aanbevelingen:
1) Verbied of beperk de toevoeging van additieven die de smaak van
rook verbeteren of negatieve aspecten als irritatie verminderen.
2) Informeer jongeren over de samenstelling en de effecten van
tabaksproducten, waaronder de manipulatie door milde/lichte smaak.
3) Naast primaire preventie inzetten op stoppen met roken, vooral
gericht op de jongste (experimenterende) rokers.
4) Houdt bij voorlichtingsprogramma’s rekening met de sociale
omgeving en specifieke situatie van de doelgroep (bijvoorbeeld
jongeren met een lager opleidingsniveau).
Reactie
Ad 1)
Op basis van een Europese richtlijn (2001/37/EG) zijn tabaksfabrikanten
verplicht te rapporteren welke ingrediënten zij toevoegen aan hun
tabaksproducten. Deze Europese verplichting is door Nederland overgenomen in artikel 3b van de Tabakswet en de Regeling aanmelding en
publicatie tabaksingrediënten 2007. Behalve dat deze verplichting
overheden inzicht geeft in de ingrediënten in tabaksproducten is deze
informatie nodig om de consument hierover te kunnen informeren en te
komen tot regulering van tabaksingrediënten in internationaal verband
(zie internationale ontwikkelingen aan het eind van deze brief).
Ad 2 en 4)
STIVORO maakt, in onze opdracht, al voorlichtingsmateriaal over roken
voor jongeren, bijvoorbeeld lesmateriaal voor de bovenbouw van de
basisschool en de onderbouw van de middelbare school. Recent is ook
een e-learning module ontwikkeld voor het voortgezet onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 011, nr. 7

2

Daarnaast is er het Project Actie Tegengif: een jaarlijkse klassikale
wedstrijd «niet-roken» voor leerlingen van de eerste en tweede klas van
het voortgezet onderwijs. De sociale norm om niet te roken wordt
hierdoor versterkt. Actie Tegengif is een erkende effectieve interventie: het
percentage leerlingen dat begint met roken is in de klassen die deelnemen
aan Actie Tegengif bijna drie maal zo laag als in de klassen die niet
deelnemen.
Ten slotte zal in dit en volgend jaar een jongerencampagne gevoerd
worden, gericht op het vergroten van de weerbaarheid van jongeren.
Hiertoe ontwikkelt Stivoro op dit moment samen met het Trimbosinstituut een gezonde leefstijlcampagne voor jongeren met als thema’s
(niet) roken, drinken en drugsgebruik. Al het voorlichtingsmateriaal van
Stivoro is (ook) geschikt voor jongeren met een lagere opleiding.
In de bovengenoemde preventie-activiteiten ligt de nadruk vooral op de
gezondheidsrisico’s van roken en veel minder op de «productkant», de
kenmerken van de sigaretten zelf. Het rapport van het RIVM heeft
aangetoond dat informatie over de samenstelling en effecten van
tabaksproducten tegemoet zou komen aan de behoefte van jongeren en
dat hen dit beter bewust zou maken van de risico’s van roken. Wij zullen
daarom in overleg met Stivoro de voorlichting aan jongeren op dit punt
aanpassen, door bijvoorbeeld in het voorlichtingsmateriaal voor scholen
ook aandacht te besteden aan de samenstelling van sigaretten, waaronder
additieven. Op korte termijn kan Stivoro al informatie hierover verstrekken
aan jongeren via haar website. Ook op de nieuwe RIVM-website
Tabakinfo.nl zal in de loop van dit jaar informatie te vinden zijn over
additieven: per sigarettenmerk komt precies te staan welke ingrediënten
erin zitten. Het RIVM maakt hierbij gebruik van de suggesties die jongeren
zelf hebben kunnen doen voor de nieuwe website.
Ad 3)
Het tabaksbeleid richt zich bij jongeren vooral op primaire preventie. Toch
zullen er altijd jongeren zijn die beginnen met roken en verslaafd raken. Er
bestaan nog weinig bewezen effectieve interventies om jongeren te
helpen stoppen met roken. Smoke Alert is op dit moment het enige
voorbeeld: een internet advies-op-maat specifiek voor jongeren, onderzocht door de Universiteit van Maastricht. Zeker voor jongeren is internet
een geschikt medium. Smoke Alert wordt in februari opgeleverd voor
grootschalige implementatie en zal onder andere onder de aandacht
worden gebracht in de jongerencampagne weerbaarheid alcohol, roken
en drugs. Deze interventie is dus binnenkort beschikbaar voor jongeren
die willen stoppen met roken.
Ten slotte is de Universiteit van Utrecht samen met STIVORO juist gestart
met een onderzoek naar nicotinevervangers voor jongeren die willen
stoppen met roken.
Er wordt dus al invulling gegeven aan de aanbeveling om naast primaire
preventie ook jonge rokers te helpen stoppen met roken.
Internationale ontwikkelingen
Zowel mondiaal als binnen Europa is op dit moment een discussie gaande
over additieven in sigaretten. Deze discussie speelt zich met name af in
het kader van de WHO-richtlijn die wordt ontwikkeld in uitvoering van het
mondiale WHO-Framework Convention on Tobacco Control-verdrag
(FCTC-Verdrag). In deze richtlijn worden bepalingen opgenomen die het
gebruik van additieven in tabaksproducten verder moeten beperken. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 011, nr. 7

3

kern van de discussie hierbij is de vraag of dit plaats dient te vinden op
basis van aantrekkelijkheid of op basis van verslavendheid of schadelijkheid van het betreffende additief.
Daarnaast wordt ook gesproken over hoe informatie over tabaksproducten beter toegankelijk gemaakt kan worden voor het publiek en wat de
rol van de overheid daarin is.
Het gaat hierbij om een WHO-richtlijn en er zullen dus geen verplichtingen
worden opgelegd aan de lidstaten van het verdrag. Zoals ook eerder
benadrukt in mijn brief van 8 juli 20081 betreffende tabaksingrediënten,
vereist dit met name een internationale aanpak. De richtlijn is wel
richtinggevend. Nederland neemt deel aan de werkgroep die over dit
onderwerp praat en tekstvoorstellen zal presenteren in de aanloop naar de
tweejaarlijkse conferentie over dit verdrag in november 2010.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
A. Klink

1

TK 2007–2008, 22 894, nr. 153.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 011, nr. 7

4