Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 646

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 september 2015
Tijdens de Regeling van werkzaamheden van donderdag 3 september
(Handelingen II 2014/15, nr. 108) is mij gevraagd te reageren op het artikel
over wachttijden in ziekenhuizen in het NRC artikel1 «De wachttijd bij
ziekenhuizen is vaak schijn» van 3 september jl. Tevens zijn door het lid
Dijkstra (D66) Kamervragen over dit bericht gesteld. Deze worden
separaat beantwoord.
In het artikel wordt aangegeven dat uit onderzoek blijkt dat de wachttijden
in veel ziekenhuizen worden overschreden omdat zorgverzekeraars
omzetplafonds afspreken en ziekenhuizen doorleverafspraken niet
nakomen. In deze brief ga ik in op de wachttijden en de verschillende
rollen bij de contractering.
Wachttijden
Om te beginnen wil ik graag de suggestie wegnemen dat er sprake is van
een toenemend probleem. Wachttijden in de zorg zijn voor mij een
doorlopend punt van aandacht en daarom informeer ik u jaarlijks met de
Marktscan medisch specialistische zorg over de wachttijdontwikkeling. Uit
de laatste marktscan van december 2014 blijkt dat de afgelopen jaren de
wachttijden voor sommige specialismen licht gestegen en voor andere
licht gedaald zijn. De suggestie in het artikel dat het gaat om een
structureel probleem zoals in het midden van de jaren negentig het geval
was herken ik niet. Ondanks dat niet alle behandelingen of polikliniekbezoeken binnen de Treeknorm kunnen plaatsvinden, blijkt uit een nadere
analyse van de NZa dat er geen structureel probleem voor de toegankelijkheid is aangezien er voldoende andere aanbieders zijn om deze zorg
tijdig te leveren. Dit neemt niet weg dat in sommige gevallen een patiënt
extra reistijd heeft om binnen de Treeknorm geholpen te worden. Voor de
in het artikel genoemde voorbeelden heb ik NZa gevraagd een nadere
1

kst-29689-646
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

http://www.nrc.nl/nieuws/2015/09/03/de-wachttijd-bij-ziekenhuizen-is-vaak-schijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 646

1

analyse uit te voeren. Uit de analyse komt een beeld naar voren dat
vergelijkbaar is met het beeld uit de Marktscan van december 2014. Eind
van dit jaar zal ik u nader informeren over de landelijke wachttijdontwikkeling via de Marktscan.
In het artikel staat dat academische ziekenhuizen niet de capaciteit
gebruiken voor het leveren van zorg aan patiënten met eenvoudige
aandoeningen en dat ze hiervoor bewust lange wachttijden hanteren. Mijn
beleid is erop gericht dat de zorg georganiseerd wordt rondom de patiënt
op de plek waar dat het beste kan. De academische ziekenhuizen leveren
topreferente zorg aan patiënten die zeer specialistische zorg nodig hebben
waarvoor geen doorverwijzing meer mogelijk is. Dit neemt niet weg dat
voor alle academische ziekenhuizen geldt dat het leveren van basiszorg
noodzakelijk is om te blijven functioneren als ziekenhuis. Het leveren van
basiszorg is noodzakelijk uit financieel oogpunt, voor het behouden van
de vaardigheden van de zorgprofessionals, ten behoeve van de onderzoeksprofilering en voor het leveren van volwaardig onderwijs aan
studenten. Op basis van de beleidsregel transparantie zorgaanbieders
(TH/BR-012) zijn ziekenhuizen verplicht om tijdig de actuele wachttijden
inzichtelijk te maken.
Verder merk ik op dat de in het artikel gesuggereerde oplossing van het
publiceren van wachttijden per zorgverzekeraar niet uitvoerbaar is,
aangezien dit tot veel administratieve lasten bij de aanbieders leidt. In
overleg met veldpartijen2 heeft de NZa de regeling wachttijden aangepast
voor het onderdeel behandeling (zie: circulaire (CI/15/30c3) en regeling
(NR/CU-2624)). De wijziging komt er in het kort op neer dat per 2016 voor
het onderdeel behandeling er binnen ziekenhuizen gekeken wordt naar de
afgeronde behandelingen in de afgelopen drie maanden voor het
berekenen van de wachttijd. Van deze Diagnose Behandel Combinaties
wordt de meest voorkomende wachttijd gebruikt. Deze berekening is
geheel te automatiseren, en leidt tot veel minder uitvoeringlasten voor
aanbieders en een meer uniforme bepaling van de wachttijd. De wachttijden van de verschillende zorgaanbieders zijn dan beter met elkaar te
vergelijken.
Rollen bij contractering
Zowel zorgverzekeraars als aanbieders zijn verantwoordelijk voor goede
contractafspraken over de te leveren zorg waarbij het belang van de
patiënt centraal moet staan. Het klopt dat zorgverzekeraars in veel
gevallen omzetplafonds afspreken. Omzetplafonds zijn voor zorgverzekeraars een belangrijk instrument bij de contractering van zorgaanbieders.
Door het afspreken van omzetplafonds kan de zorgverzekeraar de kosten
beheersen door niet teveel in te kopen en het aanbod breed en divers
laten zijn. Op deze wijze dragen zorgverzekeraars bij aan de betaalbaarheid en het van hoge kwaliteit blijven van de zorg. Daarbij heeft de
zorgverzekeraar een zorgplicht. In het geval van een naturapolis betekent
dit dat de zorgverzekeraar ervoor dient te zorgen dat de zorg binnen een
redelijke termijn en op redelijke afstand beschikbaar is. De zorgplicht van
verzekeraars vormt een kernprincipe van het stelsel. De verzekeraar moet
vooraf de verzekerde helder informeren over de hoeveelheid zorg die hij
heeft ingekocht.

2

NVZ, NFU, ZKN, ZN en de NPCF.
http://www.nza.nl/regelgeving/circulaires/CI_15_30c__Aanpassing_regeling_wachttijden_MSZ.
4
http://www.nza.nl/regelgeving/nadere-regels/
NR_CU_262__Regeling_verplichte_publicatie_wachttijden_somatische_zorg.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 646

2

Het komt voor dat zorgverzekeraars met een zorgaanbieder een doorleverafspraak maakt. Dit betekent dat de zorgaanbieder – voor eigen rekening –
zorg blijft leveren indien het omzetplafond is bereikt. Dit zijn private
afspraken die partijen met elkaar maken. Het artikel maakt melding van
twee gespecialiseerde klinieken die soms patiënten van verzekeraars
weigeren als het budget op is. Indien aanbieders een doorleverafspraak
hebben gemaakt, moeten zij zich aan deze afspraak houden en kan het
dus niet zo zijn dat zij patiënten weigeren. Ook als er geen doorleverafspraak is gemaakt en het omzetplafond is bereikt dient de zorgverzekeraar
te voldoen aan die zorgplicht. Dit kan bijvoorbeeld door de verzekerde
naar een andere zorgaanbieder te bemiddelen of door aanvullende
afspraken te maken met de betreffende zorgaanbieder. Indien de
verzekerde toch kiest voor behandeling door de betreffende zorgaanbieder (en de zorgverzekeraar maakt geen aanvullende afspraken) kan dit
aan het einde van het jaar voor electieve zorg betekenen dat de afspraak
pas in het nieuwe kalenderjaar wordt gemaakt.
Op het moment dat een verzekerde kiest voor een zorgverzekering is het
van belang dat hij weet voor welke polis hij kiest en welke afspraken de
zorgverzekeraar heeft gemaakt met zorgaanbieders. Afhankelijk van de
polisvoorwaarden kan het (met name aan het einde van het jaar)
verschillen hoe snel de verzekerde bij een zorgaanbieder terecht kan. In de
regeling «informatieverstrekking ziektekostenverzekeraars aan consumenten» regelt de NZa welke informatie zorgverzekeraars ten minste aan
consumenten moet verstrekken, zodat de informatie doeltreffend en juist
is en bijdraagt aan de inzichtelijkheid en vergelijkbaarheid van de
aangeboden producten en diensten. Hierin is ook opgenomen welke
informatie zorgverzekeraars moeten geven als het gaat om volumeafspraken en omzetplafonds. Zo moet de zorgverzekeraar op de website
vermelden hoe hij omgaat met volumeafspraken en omzetplafonds en de
mogelijke consequenties hiervan voor de verzekerde. De NZa ziet toe op
de naleving van de zorgplicht en transparantievereisten van zorgverzekeraars.
Kortom, iedereen heeft in dit stelsel een eigen verantwoordelijkheid in het
maken van afdoende afspraken over welke zorg waar geleverd kan
worden. Zorgverzekeraars moeten in het kader van hun zorgplicht
voldoende zorg contracteren en afspraken maken met aanbieders.
Aanbieders dienen de gemaakte afspraken na te komen en verzekerden
moeten zich goed informeren bij het afsluiten van hun polis en zich bij
wachttijden tot hun zorgverzekeraar wenden. Uiteraard blijf ik op de
hoogte van de ontwikkelingen, via de marktscans van de NZa en de
reguliere bestuurlijke overleggen die ik met de veldpartijen heb waarin
ook eventuele knelpunten bij de contractering aan de orde kunnen komen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 646

3

Bijlage 1:

Analyse NZa voor de wachttijden Pijnbestrijding/Anesthesiologie
en knieprothese
− De NZa geeft aan dat op basis van de wachttijdgegevens voor de
toegang tot de polikliniek voor pijnbestrijding/anesthesiologie tot en
met augustus de gemiddelde wachttijd in 2015 ongeveer gelijk is aan
de wachttijd in 2014. De gemiddelde wachttijd ligt met 4,5 weken net
iets boven de Treeknorm van 4 weken. In 2015 hebben 98 van de
182 aanbieders (locaties) een wachttijd onder de Treeknorm van
4 weken. Voor 133 van de 182 aanbieders geldt dat de wachttijd lager
is dan 6 weken. In meerjarig perspectief is tussen 2012 en 2014 de
gemiddelde wachttijd voor Pijnbestrijding afgenomen, van ongeveer
5 weken naar 4,5 weken.
− In onderstaand figuur is de reistijd voor pijnbestrijding/anesthesiologie
weergegeven. De linker kaart geeft de dichtstbijzijnde aanbieder weer.
De middelste kaart geeft de reistijd voor de dichtstbijzijnde aanbieder
waar de wachttijd korter is dan 4 weken. De rechter kaart bevat het
verschil tussen de eerste twee kaarten en geeft de extra reistijd weer
om te komen tot een aanbieder waar de wachttijd korter is dan
4 weken.

− De NZa geeft aan dat voor knieprothese de gemiddelde landelijke
wachttijd al sinds 2009 onder de Treeknorm ligt. Ten opzichte van 2014
is de gemiddelde wachttijd iets gestegen in 2015. Voor 103 van de
147 aanbieders (locaties) ligt de wachttijd onder de Treeknorm. De NZa
plaatst als kanttekening dat relatief veel mensen zelf kiezen voor
langere wachttijden bijvoorbeeld vanwege specifieke arts, operatie na
vakantie, of een andere reden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 689, nr. 646

4