Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

30 196

Duurzame ontwikkeling en beleid

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 763

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2021
In september 2019 heeft mijn voorganger uw Kamer geïnformeerd over
de ontwikkelingen rond een warmtetransportnet in Zuid-Holland1. Met dit
transportnet kunnen woningen en bedrijven in gemeenten als Den Haag,
Delft en Leiden van warmte uit de Rotterdamse haven – en op termijn uit
andere bronnen – worden voorzien. Sinds 2019 werkt het Rijk nauw
samen met onder andere Gasunie, provincie Zuid-Holland, gemeente
Rotterdam en gemeenten in de Leidse en Haagse regio om deze infrastructuur te realiseren. Bij deze informeer ik u over de voortgang.
Allereerst schets ik de context waarin de ontwikkeling van het warmtetransportnet plaatsvindt en de kansen die er in Zuid-Holland liggen om –
voor de gebouwde omgeving en op termijn de glastuinbouw – een
substantiële bijdrage te leveren aan de CO2-reductieopgave. Daarna zal ik
dieper ingaan op wat dit warmtetransportnet exact behelst en aangeven
hoeveel middelen daar vanuit EZK mee gemoeid zijn2. Vervolgens sta ik
stil bij de samenwerking met partijen de afgelopen tijd en de status van de
besluitvorming door Gasunie, de ontwikkelaar van het warmtetransportnet. Tot slot geef ik een doorkijk naar de rest van dit jaar.
Kans om gebouwde omgeving te verduurzamen
Ruim de helft van de energie die we in Nederland gebruiken, gaat op aan
warmte, bijvoorbeeld om huizen te verwarmen. Een aanzienlijk deel van
die warmte is nu nog afkomstig uit fossiele bronnen, vooral aardgas. In
het Klimaatakkoord is afgesproken dat Nederland in 2050 klimaatneutraal
is. Om de doelen voor de gebouwde omgeving te verduurzamen, zijn drie
routes mogelijk: 1) een warmtenet, 2) duurzame gassen en 3) volledig
elektrisch. Als Rijk zetten wij in op de verduurzaming van de gebouwde
1

Kamerstukken 30 196 en 32 813, nr. 676 en zie ook de beknopte weergave in de Voorjaarsnota,
Kamerstuk 35 850 XIII.
2
Kamerstuk 35 850, nr. 1

kst-30196-763
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 196, nr. 763

1

omgeving met de laagste (nationale) kosten. Uit berekeningen van het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) blijkt dat elke route ongeveer een
derde marktaandeel omarmt in een volledig duurzame gebouwde
omgeving.
Om de energietransitie in de gebouwde omgeving via een warmtenet
haalbaar en betaalbaar te maken, moeten nu al kansen worden benut om
beschikbare warmte te gebruiken voor collectieve warmtevoorziening. Dit
benutten van kansen vraagt daadkracht in het maken van keuzes met een
toekomst die met onzekerheden is omgeven. Het is van belang om nu een
stap te zetten om er aan bij te dragen dat we in 2030 voldoende op koers
zijn en in 2050 aan de klimaatdoelen voldoen.
In Zuid-Holland ligt zo’n kans. Door de nu onbenutte restwarmte van het
Rotterdamse havengebied te gebruiken voor het verwarmen van
woningen en bedrijven, kan CO2 worden bespaard en het gebruik van
aardgas worden teruggedrongen. Gasunie ontwikkelt daarom, in opdracht
van het Ministerie van EZK, een warmtetransportnet om deze restwarmte
te transporteren. Op termijn kunnen ook andere, hernieuwbare, bronnen
ingevoed worden op dit net. Voor de realisatie wordt samengewerkt met
verschillende partijen, zoals de provincie Zuid-Holland, gemeenten in de
regio rond Den Haag en rond Leiden, woningbouwcorporaties, warmtebedrijven en de gemeente Rotterdam. Daarnaast is er een intensieve
samenwerking met Glastuinbouw Nederland en het Ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit om op termijn ook de
glastuinbouw op dit net aan te sluiten.
In potentie kunnen met het warmtetransportnet 120.000 woningequivalenten van warmte worden voorzien wat een CO2-besparing van circa 0,2
Mton per jaar oplevert. Uit recent gepubliceerd onderzoek, het Integraal
Ontwerp warmtetransportnet Zuid-Holland3, blijkt dat de aanleg van een
warmtetransportnet in Zuid-Holland niet alleen haalbaar is, maar ook
toekomstbestendig omdat er voldoende ruimte is voor groei van
warmtenetten en het aansluiten van woningen in Zuid-Holland. Bovendien
blijkt het de meest kosteneffectieve oplossing.
Warmtetransportnet: wat is het en wat kost het?
Het beoogde warmtetransportnet bestaat uit aan elkaar gekoppelde
warmtetransportleidingen die bestaande en nieuw aan te leggen
warmte-distributienetten van warmte kunnen voorzien. De restwarmte is
afkomstig van industriële processen in de Rotterdamse haven. Aangezien
deze warmte een restproduct is, geldt deze volgens de Europese regels als
duurzaam4. Op termijn zullen, zoals in het Klimaatakkoord afgesproken,
ook industriële partijen overstappen van gebruik van fossiele naar
hernieuwbare bronnen. Ook daarbij zal restwarmte blijven vrijkomen die
dan dus voortkomt uit het gebruik van hernieuwbare bronnen.
Het eerste deel van het warmtetransportnet is een leiding die loopt van
Vlaardingen naar Den Haag (voorheen bekend als Leiding door het
Midden en tegenwoordig als WarmtelinQ). De andere delen van het net
zijn de leiding vanuit de Rotterdamse haven naar Vlaardingen en een
aftakking van Rijswijk naar Leiden (ook wel WarmtelinQ+ genoemd). Met
dit tracé kan specifiek de warmtetransitie in de RES-regio Holland Rijnland
worden ondersteund. Aanvullend wordt gesproken over een tracé van

3
4

https://www.gasunie.nl/nieuws/onderzoek-integraal-warmtetransportsysteem-zuid-holland
Restwarmte is cf. de Europese richtlijn (RED: renewable energy directive) een warmtebron voor
duurzame warmtenetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 196, nr. 763

2

Delft naar het glastuinbouwcluster in het Westland en een tracé van Delft
naar het glastuinbouwcluster en gebouwde omgeving in het Oostland.
Op dit open warmtetransportnet kunnen meerdere warmtebedrijven en
-bronnen aangesloten worden. De infrastructuur kan en zal op termijn ook
ingevoed worden met andere te ontwikkelen hernieuwbare bronnen, zoals
geothermie.
Gasunie is in 2019 gestart met het ontwikkelen het warmtetransportnet,
met als perspectief dat zij na inwerkingtreding van het wetsvoorstel Wet
collectieve warmtevoorziening worden aangewezen als warmtetransportbeheerder. Als beoogd onafhankelijk warmtetransportbeheerder zal
Gasunie onder andere het netbeheer en de systeemoperatie als wettelijke
taken krijgen. Tevens zal hen worden voorgeschreven dat partijen
non-discriminatoir gebruik moeten kunnen maken van het warmtetransportnet. Het streven is om in 2024/2025 het eerste deel van het warmtetransportnet, het tracé Vlaardingen-Den Haag, operationeel te hebben.
Om tot de realisatie van deze infrastructuur te komen, is van verschillende
partijen commitment nodig. Gasunie dient als staatsdeelneming in dit
project het publieke belang en faciliteert met deze energie-infrastructuur
de markt. Zij houdt zich daarbij aan hoge veiligheidsstandaarden. De
gewenste, toekomstgerichte ontwikkeling betekent hogere kosten en
grotere onzekerheid voor Gasunie over bijvoorbeeld de snelheid waarmee
gebruikers aansluiten op het warmte-transportnet. Met de huidige
tarieven voor warmte leidt dit er toe dat de eerste fase van het warmtetransportnet niet zonder financiële steun vanuit overheidspartijen tot
stand kan komen.
Om de unieke kans op CO2-besparing op relatief korte termijn niet mis te
lopen, is het Rijk bereid om in totaal 137,5 miljoen euro ter beschikking te
stellen aan Gasunie voor het warmtetransportnet. Dit bedrag is te
verdelen over een directe subsidie (100 miljoen euro) en een subsidie in
de vorm van een lening (37,5 miljoen euro)5. De directe investeringssubsidie is onderdeel van een convenant met Gasunie dat ik in september
2019 heb getekend. Het betreft voornamelijk de inzet van de klimaatenveloppe middelen, waarover de Kamer in 2019 is geïnformeerd6. Hiervan is
in 2019 al 15 miljoen euro toegekend voor de voorbereidingen van de
eerste fase van het warmtetransportnet. Indien de aandeelhouder van
Gasunie, de Minister van Financiën, later dit jaar een finaal positief besluit
neemt over het warmtetransportnet, ben ik voornemens de resterende
middelen van 75 miljoen euro die zijn toegezegd in het kader van het
convenant toe te kennen en een aanvullende 10 miljoen euro op basis van
een tweede convenant met Gasunie en de provincie Zuid-Holland dat nu
wordt voorbereid. In dat tweede convenant ben ik ook voornemens af te
spreken dat het Rijk daarnaast beoogt om een subsidie in de vorm van
een lening van 37,5 miljoen euro te verstrekken, die uitbetaald zal worden
nadat de vergunningen voor het tracé Rijswijk-Leiden verleend zijn. Dit zal
naar verwachting in 2023 het geval zijn. De lening wordt in een periode
van 10 jaar terugbetaald, waarbij geldt dat de terugbetalingsverplichting
onder voorwaarden (gedeeltelijk) kan komen te vervallen.
De besteding van de middelen zal worden gemonitord aan de hand van
de rapportageverplichting die aan de subsidieverlening verbonden is.
Voorts is het van belang om te benadrukken dat de financiële middelen
aan Gasunie zijn toegezegd tegen de achtergrond van het algemeen
economisch belang dat met de activiteiten wordt gediend en de beoogde
5

Definitieve hoogte en vorm zijn afhankelijk van de onderbouwing voor financiering en worden
bepaald ten tijde van de subsidiebeschikking.
6
Kamerstukken 30 196 en 32 813, nr. 676

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 196, nr. 763

3

wettelijke rol van Gasunie op grond van de voorziene Wet collectieve
warmtevoorziening. Als warmtetransportbeheerder zal Gasunie onderhevig zijn aan tariefregulering. De basis van deze tarief-regulering is dat
de warmtetransportbeheerder niet meer dan de efficiënte kosten inclusief
een redelijk rendement in rekening mag brengen bij de gebruikers7.
Intensieve samenwerking om unieke kans te benutten
De verschillende partijen, zoals hierboven genoemd, zijn in gesprek over
de realisatie van het warmtetransportnet vanuit een gezamenlijke
verantwoordelijkheid om een bijdrage te leveren aan de energietransitie.
Voor mijn ministerie en de provincie Zuid-Holland geldt dat de politiekbestuurlijke besluitvorming grotendeels is afgerond. Wij staan klaar om
de benodigde overeenkomsten en contracten te ondertekenen voor de
realisatie van de eerste fase van het warmtetransportnet. De raden in de
Leidse regio hebben inmiddels ook besloten zich gezamenlijk in te
spannen om het benutten van restwarmte te bevorderen binnen hun rol in
de warmtetransitie. Daarnaast geldt dat de gemeente Rotterdam positief
besloten heeft over de verdere uitwerking van het tracé Rijswijk-Leiden.
Daarbij zijn wel enkele voorwaarden opgenomen, waaronder de bestendigheid van het herstructureringsplan van Warmtebedrijf Rotterdam
(WbR) vanwege de goedkeuring van de Europese Commissie die nodig is
voor het verlenen van de herstructureringssteun en de ruimte die er
binnen de SDE++ of een alternatief instrument is voor een subsidie voor
WbR. Over dit laatste heeft nog geen besluitvorming plaatsgevonden en is
de verwachting dat dit aan het volgend kabinet ligt.
Ook Gasunie staat klaar om een investeringsbesluit te nemen. Voor hen is
naast de financiering van het Rijk en medeoverheden, het verkrijgen van
voldoende contracten over afname van transportcapaciteit (hierna:
transportcontract) één van de belangrijkste voorwaarden voor het nemen
van een verantwoorde investeringsbeslissing. Gasunie heeft mij laten
weten nog geen besluit te kunnen nemen, totdat energiebedrijf Eneco is
overgegaan tot ondertekening van een transportcontract zoals dat sinds
september 2019 is voorzien. Gasunie heeft destijds8 het project «Leiding
door het Midden» van Eneco overgenomen. Onderdeel van deze
overnamedeal was dat Eneco als launching customer voor de transportleiding een transportcontract met Gasunie zou sluiten. De ondertekening
van de transportcontract is van cruciaal belang voor het nemen van een
investeringsbesluit en het realiseren van het warmtetransportnet.
Gasunie, Eneco en mijn ministerie blijven dan ook komende tijd nauw
hierover met elkaar in gesprek, uiteraard zonder afbreuk te doen aan de
beoogde rol van Gasunie als warmtetransportbeheerder en met name de
non-discriminatoire toegang voor derden tot het Warmtetransportnet. De
bedoeling is om vóór 1 oktober tot finale besluitvorming over te gaan.
Gasunie zal vervolgens begin oktober een investeringsbeslissing kunnen
nemen. Als de aandeelhouder, de Minister van Financiën, met deze
beslissing instemt, zal de uitvoeringsfase van start kunnen gaan.
Gezamenlijke richting naar een volgende fase
Naast bovengenoemde gesprekken, zal de komende tijd de focus gericht
zijn op enkele punten die van belang zijn voor een definitief besluit, zoals
helderheid over de bestendigheid van het herstructureringsplan van
Warmtebedrijf Rotterdam vanwege de goedkeuring van de Europese
Commissie die nodig is voor het verlenen van de herstructureringssteun
7
8

https://www.internetconsultatie.nl/warmtewet2
Kamerstukken 30 196 en 32 813, nr. 676

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 196, nr. 763

4

en eventuele passende stimulering vanuit de SDE++ of een alternatief
instrument voor projecten die gebruik maken van gemeenschappelijke
infrastructuur. Over dit laatste punt heeft nog geen besluitvorming
plaatsgevonden en is de verwachting dat dit aan het volgend kabinet ligt.
Het punt is echter wel van belang voor de businesscase van warmtebedrijven die willen aansluiten op het warmtetransportnet. Verder zal
komende maanden gekeken worden hoe de uitvoeringsfase het beste kan
worden ingericht, met respect voor ieders rol en verantwoordelijkheid. De
gezamenlijke verantwoordelijkheid van partijen blijft daarbij centraal
staan.
Ik vertrouw op een positieve afloop richting 1 oktober vanuit de gedachte
dat voor alle partijen de noodzaak tot verduurzamen buiten kijf staat en
het warmtetransportnet een unieke kans is die we niet kunnen laten lopen.
Ik dank alle betrokkenen voor hun niet aflatende inspanningen en zal uw
Kamer in het najaar informeren over de finale besluitvorming.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
D. Yeşilgöz-Zegerius

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 30 196, nr. 763

5