Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 750 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2014

Nr. 15

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN
ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 oktober 2013
Hierbij ontvangt u een reactie op uw brief van 4 oktober over het
Nationaal Onderwijsakkoord.
Algemeen
Op 19 september heeft het kabinet met de partijen in de Stichting van het
Onderwijs een Nationaal Onderwijsakkoord (NOA) gesloten. Inmiddels
hebben ook de achterbannen van de partijen in de Stichting van het
Onderwijs ingestemd met het akkoord. De FNV bonden hebben het
akkoord niet ondertekend.
In het NOA zijn belangrijke afspraken gemaakt voor de toekomst van het
onderwijs: een extra impuls voor werkgelegenheid, afspraken over
modernisering van arbeidsvoorwaarden en door de afspraken kunnen de
intensiveringen op basis van het regeerakkoord geïnvesteerd worden in
het onderwijs. Bovendien zijn er met het onderwijsveld belangrijke
immateriële afspraken gemaakt over vermindering van de administratieve
rompslomp en de werkdruk en over ruimte voor professionele ontwikkeling voor docenten.
In deze brief gaan wij in op uw vragen over het NOA, zoals gesteld in uw
brief van 4 oktober.
Investeringen in het onderwijs
De leden van de vaste commissie voor OCW vernemen graag hoeveel
euro er in deze regeerperiode netto structureel extra in onderwijs wordt
geïnvesteerd.

kst-33750-VIII-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 15

1

Het kabinet doet in het Regeerakkoord een netto-intensivering in
onderwijs en onderzoek van € 313 miljoen in 2013 en € 196 miljoen
structureel. Voorwaarde voor de investering van € 689 miljoen voor het
NOA was dat er een akkoord moest worden gesloten waarin onder meer
afspraken gemaakt moesten worden over modernisering van arbeidsvoorwaarden en over professionalisering.
Hoeveel wordt extra in het onderwijs geïnvesteerd als gevolg van het
onderwijsakkoord ten opzichte van het regeerakkoord?
Naast de € 689 miljoen uit het Regeerakkoord zijn de volgende bedragen
als gevolg van het NOA geïnvesteerd in het onderwijs (zie ook bijlage 1):
• een bedrag van € 204 miljoen structureel voor de onderwijssectoren.
Deze middelen worden aangewend om toch de prijsbijstelling tranche
2013 voor onderwijs en wetenschap te kunnen uitkeren, en voor de
kwaliteit van het onderwijs.
• een eenmalige impuls van € 150 miljoen in 2013 waarmee instellingen
in 2014 voor ongeveer 3.000 jonge leraren in po en vo werkgelegenheid kunnen behouden of creëren.
• eenmalig € 34 miljoen in 2014 voor arbeidsvoorwaarden in po, vo en
bve.
Toekenning middelen
Hoe wordt de € 34 miljoen gefinancierd en wat zijn de consequenties als
de afspraken in het Nationaal Onderwijsakkoord niet voor 1 juni in de
nieuwe cao’s zijn opgenomen?
Bij voorjaarsnotabesluitvorming zal over de definitieve dekking voor de
€ 34 miljoen voor incidentele loonruimte worden besloten. Deze middelen
komen alleen beschikbaar als de afspraken in het NOA voor 1 juni in de
nieuwe cao’s zijn opgenomen. Het is van belang voor de aantrekkelijkheid
van het beroep en het vrijkomen van de arbeidsvoorwaardenmiddelen dat
de modernisering van de arbeidsvoorwaarden snel in de cao’s wordt
vastgelegd.
Hoe wordt het bedrag van € 150 miljoen voor jonge leraren toegekend
aan de scholen? Hoe wordt gegarandeerd dat aangestelde leraren jong
zijn? Wordt jong gedefinieerd aan de hand van leeftijd?
Het bedrag van € 150 miljoen wordt aan de scholen toegekend via de
lumpsum. In het onderwijsakkoord is opgenomen dat «de komende jaren
additionele middelen worden ingezet om vooral jonge leraren aan het
werk te houden. In 2013 (te besteden in 2014) stelt OCW een incidenteel
bedrag van € 150 miljoen beschikbaar om in het primair en voortgezet
onderwijs de instellingen in de gelegenheid te stellen jonge leraren in
dienst te houden en te nemen». Momenteel is het voor jonge leraren (in
bepaalde regio’s), onder meer vanwege teruglopende leerlingaantallen,
lastiger om een baan te vinden, maar over enige tijd zijn er juist weer
leraren nodig. Met deze tijdelijke impuls kan worden bijgedragen aan het
behoud van jonge leraren.
Wij gaan er vanuit dat de partners van het NOA de middelen inzetten op
een wijze die aansluit bij de kaderafspraken in het NOA. Uiteraard zal de
inzet van middelen per school verschillen, maar met deze extra middelen
worden scholen in staat gesteld werknemers in dienst te houden of te
nemen. Dit kan ten goede komen aan jonge, startende leraren, omdat
scholen deze mensen bij extra financiële middelen een aanstelling kunnen
bieden, of mensen kunnen behouden die als eerste worden ontslagen bij
financiële krapte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 15

2

Op welke manier wordt het bedrag van € 250 miljoen ten behoeve van
intensivering van kwaliteit mbo verdeeld over de verschillende onderwijsinstellingen? Wordt dit toegevoegd aan de lumpsum of bestaat er een
specifiek doel voor?
In overleg met de sector is een opzet in ontwikkeling voor de vormgeving
van de voorgenomen kwaliteitsafspraken in het mbo. Uw kamer wordt
daarover nog dit jaar geïnformeerd. Overigens zal over de uitdeling van
de gereserveerde middelen nog kabinetsbesluitvorming plaatsvinden.
Extra banen in onderwijsakkoord
N.a.v. de uitspraken van de Staatssecretaris in Nieuwsuur over 10.000
extra banen door het onderwijsakkoord; kunt u ons een berekening geven
hoe u tot dit getal bent gekomen?
In het kader van het NOA worden extra middelen beschikbaar gesteld aan
po, vo en bve. Wanneer het geld grotendeels wordt ingezet voor het
aanstellen van onderwijspersoneel kan dat, afhankelijk van de salarisschaal, leiden tot een toename van werkgelegenheid oplopend tot 10.000
banen.
Dit aantal is gebaseerd op een berekening met het uitgangspunt dat het
grootste deel van de intensiveringen (70%) tot werkgelegenheid zal leiden.
Daarbij is op basis van het salaris van startende en werkende leraren
berekend wat deze intensiveringen aan werkgelegenheid zou kunnen
betekenen.
Op welke wijze de extra middelen worden ingezet, is afhankelijk van de
afspraken die in de sectorakkoorden worden gemaakt. In het NOA wordt
ook ingezet op kwaliteit, bijvoorbeeld de masterambitie. Als gekozen
wordt voor meer master-opgeleide leraren, zullen minder extra leraren
aangesteld kunnen worden.
Een eenduidig antwoord op de vraag wat de effecten van deze investeringen zijn op de werkgelegenheid is daarom op dit moment niet te
geven. Zodra de sectorakkoorden afgesloten zijn, zullen wij uw Kamer
hierover informeren.
Kwaliteit, werkdruk en administratieve lasten
De leden zien graag een overzicht van de middelen die de komende jaren
vrijkomen voor kwaliteitsverbetering en werkdrukvermindering.
In tabel 2 is opgenomen wat de investeringen zijn die ten goede komen
aan het onderwijs. De inzet van de intensiveringen moet nader worden
uitgewerkt in sectorale akkoorden en cao-afspraken. De afspraken in het
NOA, ook over kwaliteit en werkdruk, zijn de uitgangspunten voor de inzet
van de middelen. Uiteraard zullen alle partijen zich inzetten om te
bewerkstelligen dat de uitwerking bijdraagt aan realisatie van de
afspraken over kwaliteit en werkdruk. Tevens maken sociale partners voor
iedere sector afspraken in de cao. Ook starten we zo spoedig mogelijk een
onderzoek naar werkdruk, zodat meer inzicht ontstaat over de wijze
waarop werkdruk kan worden aangepakt in de verschillende sectoren, en
verzamelen we reeds bestaand materiaal om snel tot actie over te kunnen
gaan.
Ook zijn er onlangs afspraken gemaakt over het verminderen van
regeldruk; hiervoor verwijzen we naar de brief van 8 juli jl (Kamerstuk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 15

3

29 362, nr. 221) waarin maatregelen zijn aangekondigd over de vermindering van regeldruk. Op 27 november vindt hierover een AO plaats.
Wordt er ook voor het mbo onderzoek gedaan naar de werkdruk die de
administratieve lasten veroorzaken? Zo ja, op welke manier zal dit een
aanvulling zijn op het eerder gepubliceerde onderzoek van de Algemene
Rekenkamer »Administratieve lasten van onderwijstijd in het mbo»?
Begin juli 2013 hebben wij een brief aan de Tweede Kamer gestuurd met
daarin voor elke onderwijssector maatregelen waarop wij de regeldruk bij
onderwijsinstellingen willen verminderen. In deze brief is tevens
aangekondigd dat OCW in gesprek gaat met docenten om te inventariseren welke regeldruk zij in de dagelijkse praktijk ervaren. Deze
gesprekken vinden dit najaar plaats.
Ieder najaar zal er een voortgangsrapportage aan uw Kamer worden
gestuurd waarin de voortgang van de voorgestelde maatregelen staat. In
de eerstvolgende rapportage komt tevens de terugkoppeling van de
gesprekken met docenten aan de orde.
Naast de voorgestelde maatregelen toetsen wij nieuwe beleidsvoorstellen
op de lastendruk die dit met zich meebrengen.
Onderwijstijd
Welke middelen vallen vrij vanwege de nieuwe regelgeving ten aanzien
van onderwijstijd?
In het NOA is afgesproken de onderwijstijd in het vo te moderniseren.
Daardoor is betere inzet van beschikbare lesuren mogelijk. Dit kan
bijdragen aan de vermindering van de werkdruk. De situatie verschilt per
school. De eventuele middelen vallen per school vrij. In de brief van
19 september aan uw Kamer (Kamerstuk 31 289, nr. 173) wordt een
nadere toelichting gegeven van de modernisering en de uitwerking.
Arbeidsvoorwaarden, koopkracht en cao
De leden ontvangen graag een overzicht en berekening van de koopkrachtontwikkeling voor leraren in de periode 2009–2014.
•

•

•

Een exacte koopkrachtberekening van «de leraar» is niet beschikbaar,
omdat koopkracht afhangt van individuele omstandigheden, zoals
gezins- en loopbaansituatie en individuele aanspraken.
De koopkracht van leraren is in de afgelopen jaren gedaald door de
nullijn voor overheid en onderwijs vanaf 2010. De nullijn betekent dat
de kabinetsbijdrage de afgelopen jaren (vanaf 2010) niet is uitgekeerd.
De onderwijssectoren hebben daardoor geen bijdrage ontvangen voor
contractloonontwikkeling en de ruimte voor sociale partners om
afspraken te maken over cao-loonstijging was beperkt.
Tegelijkertijd hebben de investeringen in lerarensalarissen die zijn
gedaan op basis van actieplan leerkracht een positief effect op de
koopkracht. Onder meer door de zogenaamde functiemix zijn er meer
leraren in een hogere functieschaal.

Hoeveel zal de koopkrachtstijging in 2014 zijn?
De ontwikkeling van de koopkracht in 2014 hangt af van afspraken die
sociale partners maken in de cao. Vanuit het NOA is in 2014 € 34 miljoen
beschikbaar voor het cao-overleg. Ook wordt de kabinetsbijdrage in 2015
weer uitgekeerd; in 2014 kan hier een voorschot op genomen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 15

4

Daarnaast kunnen sociale partners gebruik maken van de «loonsombenadering»; dat betekent dat middelen uit secundaire arbeidsvoorwaarden
ingezet kunnen worden voor primaire arbeidsvoorwaarden. Met de
beschikbare financiële middelen kunnen sociale partners in de loop van
2014 in principe een beperkte loonstijging afspreken. Dit zal per
onderwijssector verschillen. Daarnaast stijgt de koopkracht van leraren in
2014 met ruim 2% door afspraken in de ABP pensioenregeling.
Wat wordt bedoeld met vrijkomende arbeidsvoorwaardemiddelen als
gevolg van de afschaffing van de bapo?
De bapo-regeling is onderdeel van de arbeidsvoorwaarden. Wanneer de
regeling wordt afgeschaft, bespaart dit kosten voor arbeidsvoorwaarden.
De middelen die door middel van deze besparing vrijkomen kunnen door
sociale partners ingezet worden voor arbeidsvoorwaarden.
Sanctie voor onbevoegde docenten
Welke sanctie voorzien de ondertekenaars als een schoolbestuur na 2017
nog een onbevoegde docent in dienst heeft?
Op grond van de wet mogen onbevoegden onder voorwaarden worden
benoemd als leraar. Deze mensen zijn «benoembaar». Deze mogelijkheid
blijft ook na 2017 bestaan.
Aan dit soort benoemingen zijn veelal wel voorwaarden verbonden, zoals:
• de betrokkene een opleiding tot leraar volgt, of daar uiterlijk na een
aanstelling van één jaar mee start.
• de onbevoegde mag een beperkt aantal uren per week lesgeven
(gastdocent).
• de beperking tot max. 1 jaar waarbinnen mag worden lesgegeven in
noodsituaties.
Wanneer deze situatie van onbevoegd lesgeven te lang duurt of als niet
aan bovengenoemd voorwaarden wordt voldaan, kan de leraar zich niet
herregistreren. Het schoolbestuur mag de leraar die niet meer geregistreerd is, geen les meer laten geven. De Inspectie van het Onderwijs ziet
hierop toe en zal handhavend optreden in de richting van het bestuur. Wat
dat voor de arbeidsrelatie van de leraar betekent, wordt in de cao
vastgelegd.
Op basis van de afspraken in het NOA moeten besturen en schoolleiders
ook het onderwijspersoneel faciliteren om bevoegdheid te halen en aan
bekwaamheidsonderhoud te doen.
Zoals gezegd worden de kaderafspraken in het NOA de komende tijd
uitgewerkt in sectorakkoorden en cao-afspraken. Zodra meer zicht is op
deze uitwerking zullen wij uw Kamer hierover informeren.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 15

5

Bijlage 1.

OVERZICHT BUDGETTAIRE CONSEQUENTIES
Middelen regeerakkoord
–

–

–

Na voltooiing van de uitwerkingen van dit akkoord in sectorakkoorden
en cao’s worden deze in samenhang getoetst aan deze kaderafspraken
en het Regeerakkoord, waarna de intensiveringsmiddelen uit het
Regeerakkoord beschikbaar worden gesteld.
Uit het regeerakkoord «Bruggen slaan, regeerakkoord VVD – PvdA,
29 oktober 2012» is er in 2017 maximaal € 689 mln. beschikbaar voor
intensiveringen in onderwijs en onderzoek.
Van deze intensiveringsmiddelen is, conform het regeerakkoord, € 119
mln. afhankelijk van de invoering en het tijdpad van de maatregelen in
de studiefinanciering.

Middelen stabiele bekostiging en banenplan funderend onderwijs
–

–

–

–

De meerjarige doorwerking van de tranche 2013 van de prijsbijstelling
voor de sectoren onderwijs en onderzoek wordt uitgekeerd (€ 204 mln.
structureel)
In 2013 (te besteden in 2014) stelt OCW een incidenteel bedrag van
€ 150 mln. beschikbaar om in het primair en voortgezet onderwijs de
instellingen in de gelegenheid te stellen jonge leraren in dienst te
houden en te nemen.
Hiermee kan werkgelegenheid gecreëerd worden voor 3.000 jonge
leraren als overbrugging naar het jaar 2015, waarin de oploop van de
intensiveringsmiddelen hieraan vervolgens dekking biedt.
De additionele middelen worden dan ingezet voor het beperken van de
teruggang in de bekostiging in het HO, waardoor uitvoering kan
worden gegeven aan de recent afgesloten prestatie- en profileringsafspraken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 15

6