Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 037

Mestbeleid

Nr. 139

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 18 december 2014
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Economische Zaken
over de brief van 28 november 2014 over de Nahang wijziging Besluit
gebruik meststoffen (Kamerstuk 33 037, nr. 137).
De vragen en opmerkingen zijn op 11 december 2014 aan de Staatssecretaris van Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 17 december 2014
zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Vermeij
De adjunct-griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Peen

kst-33037-139
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 139

1

Inhoudsopgave

blz.

I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVDfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDAfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij
voor de Dieren-fractie

2

Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris

4

II

2
2
3

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennis genomen van de wijziging van
het Besluit gebruik meststoffen. Ten aanzien van deze stukken hebben zij
een aantal vragen en opmerkingen.
In het Besluit gebruik meststoffen zijn voorschriften opgesteld over het
gebruik van meststoffen, de zogenaamde gebruiksvoorschriften. In de
calamiteitenregeling in dit besluit is alleen vraatschade als gevolg van
engerlingen en emelten of schade als gevolg van droogte opgenomen.
Schade veroorzaakt door ander ongedierte of elementen is hierdoor
uitgesloten. Een actueel voorbeeld van schade door ongedierte is de
vraatschade door veldmuizen. De leden van de VVD-fractie vragen de
Staatssecretaris of zij bereid is om de calamiteitenregeling te verruimen
zodat belangrijke schade als gevolg van ander ongedierte (zoals
veldmuizen) of elementen ook te herstellen is? Dit zou moeten plaatsvinden onder dezelfde voorwaarden, zoals de meldplicht.
Door het afsterven van het wortelpakket door vraat wordt het risico van
uit -en afspoelen van nutriënten naar grond- en oppervlaktewater
vergroot. In de beantwoording van Kamervragen van de leden van de
VVD-fractie wordt alleen het risico op nutriëntenverlies door het scheuren
en opnieuw inzaaien van grasland meegenomen. Kan de Staatssecretaris
aangeven of bij de keuze voor een beperkte omschrijving in de gebruiksvoorschriften het risico van nutriëntenverlies door ernstige vraat aan de
grasmat is meegenomen? Zo ja, op welke wijze is dit meegenomen? Kan
de Staatssecretaris dit cijfermatig onderbouwen? Zo nee, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennis genomen van het besluit
gebruik meststoffen ter uitvoering van het vijfde actieprogramma
Nitraatrichtlijn
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris waarom er geen
vrijstellingsmogelijkheid is gecreëerd voor herstel bij schade door muizen
of knaagdieren. Deze leden nemen aan dat de Staatssecretaris op de
hoogte is van de grote schade die vele agrariërs in onder andere Sud-west
Fryslân sinds deze zomer ondervinden door de muizenexplosie in deze
regio. Daarom zijn deze leden verbaasd dat in dit besluit geen
mogelijkheid voor vrijstelling van herstel van schade aan gras bij
muizenschade is neergelegd.
Is de Staatssecretaris bereid om deze vrijstellingsmogelijkheid, naast
schade door vraat van emelten of engerlingen, alsnog op te nemen in het
besluit, zo vragen deze leden. Zo nee, waarom niet? Indien eerst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 139

2

toestemming van de Europese Commissie nodig is om deze vrijstellingsmogelijkheid te creëren, is de Staatssecretaris dan bereid om hier per
direct om te verzoeken bij de Europese Commissie. Zo nee, waarom niet?
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris hoe calamiteiten
door vraat en woelen van muizen volgend jaar voorkomen kunnen
worden en hoe herstel van schade aan gras door vraat van muizen dan
wel mogelijk gemaakt gaat worden.
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de vraatschade door muizen
zorgt voor aanzienlijke opbrengstderving bij landbouwers, onder andere
omdat oogstverliezen moeten worden gecompenseerd door voeraankoop.
Wanneer sprake is van extreme neerslag mag het verlies aan meststoffen
worden gecompenseerd, echter dit geldt niet voor vraatschade. Is de
Staatssecretaris bereid om te bekijken in hoeverre het verlies aan
meststoffen mag worden gecompenseerd in de bedrijfsspecifieke
verantwoording van de Meststoffenwet en in reparatiebemesting kan
worden meegenomen, zo vragen deze leden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben kennis
genomen van de wijziging van het Besluit gebruik meststoffen. Zij willen
graag nog enkele vragen stellen.
In het Besluit over de mestnormen wordt de bemestingsnorm voor
overige grond enigszins naar beneden bijgesteld. Dat kan op steun
rekenen van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie. Hoewel het een
marginale bijstelling is, zal het hopelijk bijdragen aan de vermindering
van de waterverontreiniging als gevolg van nitraten uit agrarische
bronnen. De vermindering die nu gerealiseerd wordt is echter nog lang
niet voldoende om de milieudoelen zeker te stellen. Tevens krijgen deze
leden graag meer toelichting op het huidige gebruik van overige gronden.
Hoeveel hectare overige grond wordt er momenteel gebruikt voor het
afzetten van mest? Op welke manier wordt bij dit soort gronden gehandhaafd?
De leden van de Partij van de Dieren-fractie betreuren het dat de Staatssecretaris deze wijziging van het Besluit niet heeft gebruikt om de bemestingsnormen voor natuurterreinen en landbouwgronden meer in
overeenstemming te krijgen met de internationaal afgesproken doelen op
het gebied van waterkwaliteit. Wanneer kan de Kamer de volgende
wijziging van het Besluit gebruik meststoffen verwachten dat zal leiden tot
een verdere en noodzakelijke verlaging van de mestnormen?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie blijven grote bezwaren
houden tegen de toepassing van runderdrijfmest tegen winderosie. Zoals
de Technische Commissie Bodem ook heeft ingebracht, zijn er voldoende
haalbare alternatieven om erosie te bestrijden, en zijn gevolgen van het
toepassen van drijfmest voor de natuur erg groot. Deze leden willen de
Staatssecretaris vragen om dit jaar goed te monitoren hoe vaak er gebruik
wordt gemaakt van deze milieuonvriendelijke methode, en dit aan de
Kamer te rapporteren alvorens het Besluit volgend jaar weer wordt
gewijzigd, zodat deze feiten een rol kunnen spelen in de discussie bij het
vaststellen van de volgende wijziging van het besluit. Is de Staatssecretaris daartoe bereid? Is zij ook bereid en in staat om de gevolgen van deze
extra toepassing van drijfmest voor de natuur en waterkwaliteit in de
veenkoloniën te kwantificeren, en deze aan de Kamer te doen toekomen?
Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 139

3

II Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
Vragen van de leden van de VVD-fractie
In het Besluit gebruik meststoffen zijn voorschriften opgesteld over het
gebruik van meststoffen, de zogenaamde gebruiksvoorschriften. In de
calamiteitenregeling in dit besluit is alleen vraatschade als gevolg van
engerlingen en emelten of schade als gevolg van droogte opgenomen.
Schade veroorzaakt door ander ongedierte of elementen is hierdoor
uitgesloten. Een actueel voorbeeld van schade door ongedierte is de
vraatschade door veldmuizen. De leden van de VVD-fractie vragen de
Staatssecretaris of zij bereid is om de calamiteitenregeling te verruimen
zodat belangrijke schade als gevolg van ander ongedierte (zoals
veldmuizen) of elementen ook te herstellen is? Dit zou moeten plaatsvinden onder dezelfde voorwaarden, zoals de meldplicht.
Door het afsterven van het wortelpakket door vraat wordt het risico van
uit- en afspoelen van nutriënten naar grond -en oppervlaktewater
vergroot. In de beantwoording van Kamervragen van de leden van de
VVD-fractie wordt alleen het risico op nutriëntenverlies door het scheuren
en opnieuw inzaaien van grasland meegenomen. Kan de Staatssecretaris
aangeven of bij de keuze voor een beperkte omschrijving in de gebruiksvoorschriften het risico van nutriëntenverlies door ernstige vraat aan de
grasmat is meegenomen? Zo ja, op welke wijze is dit meegenomen? Kan
de Staatssecretaris dit cijfermatig onderbouwen? Zo nee, waarom niet?
Het gebruiksvoorschrift over schade door emelten en engerlingen is op
voorstel van de agrarische sector opgenomen in het Besluit gebruik
meststoffen. Dit voorschrift is een onderdeel van het lopende, vijfde
Actieprogramma Nitraatrichtlijn. De Europese Commissie is akkoord
gegaan met de uitzondering op het verbod van het vernietigen van de
graszode uitsluitend voor herstel van schade aan grasland die is veroorzaakt door droogte en vraat van emelten en engerlingen. In de komende
periode worden de milieukundige gevolgen van deze uitzonderingen voor
schade geëvalueerd. Ik ben bereid te overwegen het probleem van schade
aan de grasmat door muizen mee te nemen in de uitwerking van het
zesde Actieprogramma Nitraatrichtlijn (2018–2021) als de sector wetenschappelijk kan onderbouwen hoe dit probleem met grasland scheuren in
het najaar opgelost kan worden zonder extra uitspoelingsverliezen in het
najaar. In de oplossing dient ook aandacht te zijn voor effectieve maatregelen om de aanwezigheid van muizen tegen te gaan en/of deze te
verdrijven.
Vragen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris waarom er geen
vrijstellingsmogelijkheid is gecreëerd voor herstel bij schade door muizen
of knaagdieren. Deze leden nemen aan dat de Staatssecretaris op de
hoogte is van de grote schade die vele agrariërs in onder andere Sud-west
Fryslân sinds deze zomer ondervinden door de muizenexplosie in deze
regio. Daarom zijn deze leden verbaasd dat in dit besluit geen
mogelijkheid voor vrijstelling van herstel van schade aan gras bij
muizenschade is neergelegd. Is de Staatssecretaris bereid om deze
vrijstellingsmogelijkheid, naast schade door vraat van emelten of
engerlingen, alsnog op te nemen in het besluit, zo vragen deze leden. Zo
nee, waarom niet? Indien eerst toestemming van de Europese Commissie
nodig is om deze vrijstellingsmogelijkheid te creëren, is de Staatssecretaris dan bereid om hier per direct om te verzoeken bij de Europese
Commissie. Zo nee, waarom niet? De leden van de CDA-fractie vragen de
Staatssecretaris hoe calamiteiten door vraat en woelen van muizen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 139

4

volgend jaar voorkomen kunnen worden en hoe herstel van schade aan
gras door vraat van muizen dan wel mogelijk gemaakt gaat worden.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op de
vraag van de leden van de VVD-fractie.
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de vraatschade door muizen
zorgt voor aanzienlijke opbrengstderving bij landbouwers, onder andere
omdat oogstverliezen moeten worden gecompenseerd door voeraankoop.
Wanneer sprake is van extreme neerslag mag het verlies aan meststoffen
worden gecompenseerd, echter dit geldt niet voor vraatschade. Is de
Staatssecretaris bereid om te bekijken in hoeverre het verlies aan
meststoffen mag worden gecompenseerd in de bedrijfsspecifieke
verantwoording van de Meststoffenwet en in reparatiebemesting kan
worden meegenomen, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie vergelijken gevolgen van vraatschade door
muizen met gevolgen van verlies aan meststoffen door extreme neerslag
en vragen naar compensatie van verlies aan meststoffen.
Bij vraatschade door muizen is er echter geen sprake van een tekort aan
nutriënten, want de planten beschikken bij een normale bemesting eerder
in het seizoen, over voldoende voedingsstoffen. Het probleem is dat er
onvoldoende grasontwikkeling is omdat de muizen de planten beschadigd
hebben. Als er noodzaak is om extra voer aan te kopen, hangt dat samen
met verminderd productievermogen van de grasmat en niet met de
bemestingstoestand.
Dit staat overigens los van de onderwerpen die in deze aanpassing van
het Besluit gebruik meststoffen staan.
Vragen van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie
In het Besluit over de mestnormen wordt de bemestingsnorm voor
overige grond enigszins naar beneden bijgesteld. Dat kan op steun
rekenen van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie. Hoewel het een
marginale bijstelling is, zal het hopelijk bijdragen aan de vermindering
van de waterverontreiniging als gevolg van nitraten uit agrarische
bronnen. De vermindering die nu gerealiseerd wordt is echter nog lang
niet voldoende om de milieudoelen zeker te stellen. Tevens krijgen deze
leden graag meer toelichting op het huidige gebruik van overige gronden.
Hoeveel hectare overige grond wordt er momenteel gebruikt voor het
afzetten van mest? Op welke manier wordt bij dit soort gronden gehandhaafd?
«Overige grond» is de grond die bij een bedrijf hoort, maar geen
landbouwgrond of natuurterrein is. Het gaat vooral om erven van
bedrijven en om gronden zoals de graslanden langs landingsbanen van
vliegvelden, sportvelden en tijdelijk uit gebruik genomen landbouwgronden. Het areaal bedraagt ongeveer 100.000 hectare. In de Synthese
monitoring mestmarkt 2006–2011, opgesteld door de Commissie
Deskundigen Meststoffenwet (CDM), staat dat er in 2011 in totaal
4 miljoen kg fosfaat uit dierlijke mest naar natuurterrein en overige grond
is gebracht. Dat is ongeveer 10% van de totale hoeveelheid fosfaat die uit
dierlijke mest is getransporteerd. In voorgaande jaren was dat vergelijkbaar. In de registratie van mesttransport wordt geen onderscheid
gemaakt tussen natuurterreinen en overige grond.
De leden van de Partij van de Dieren-fractie betreuren het dat de Staatssecretaris deze wijziging van het Besluit niet heeft gebruikt om de bemestingsnormen voor natuurterreinen en landbouwgronden meer in
overeenstemming te krijgen met de internationaal afgesproken doelen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 139

5

het gebied van waterkwaliteit. Wanneer kan de Kamer de volgende
wijziging van het Besluit gebruik meststoffen verwachten dat zal leiden tot
een verdere en noodzakelijke verlaging van de mestnormen?
Voor de periode tot en met 2017 gelden de gebruiksnormen zoals deze in
het kader van het vijfde Actieprogramma Nitraatrichtlijn met de Europese
Commissie overeen zijn gekomen. Ten opzichte van het vierde Actieprogrammaperiode zijn de gebruiksnormen verder verlaagd.
Uit monitoringsgegevens moet blijken of er aanleiding is om de normen,
hetzij generiek hetzij via een specifieke aanpak, in de looptijd van het
zesde Actieprogramma opnieuw te verlagen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie blijven grote bezwaren
houden tegen de toepassing van runderdrijfmest tegen winderosie. Zoals
de Technische Commissie Bodem ook heeft ingebracht, zijn er voldoende
haalbare alternatieven om erosie te bestrijden, en zijn gevolgen van het
toepassen van drijfmest voor de natuur erg groot. Deze leden willen de
Staatssecretaris vragen om dit jaar goed te monitoren hoe vaak er gebruik
wordt gemaakt van deze milieuonvriendelijke methode, en dit aan de
Kamer te rapporteren alvorens het Besluit volgend jaar weer wordt
gewijzigd, zodat deze feiten een rol kunnen spelen in de discussie bij het
vaststellen van de volgende wijziging van het besluit. Is de Staatssecretaris daartoe bereid? Is zij ook bereid en in staat om de gevolgen van deze
extra toepassing van drijfmest voor de natuur en waterkwaliteit in de
veenkoloniën te kwantificeren, en deze aan de Kamer te doen toekomen?
Zo nee, waarom niet?
De mogelijkheid voor het toepassen van runderdrijfmest op Texel en in
het veenkoloniaal gebied is opgenomen in het door de Europese
Commissie goedgekeurde vijfde Actieprogramma Nitraatrichtlijn. Dat
vormt de basis voor de voorliggende wijziging van het Bgm. Voor de
looptijd van het huidige Actieprogramma ben ik niet voornemens het Bgm
op dit punt opnieuw te wijzigen. Ik ben bereid om in het kader van de
voorbereiding op het zesde Actieprogramma Nitraatrichtlijn deze
maatregel op zijn effectiviteit te beoordelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 139

6