Rondetafelgesprek	  Tweede	  Kamer	  Naar	  een	  Nationaal	  Voedseldebat	  
	  
Voorzitter,	  geachte	  commissie,	  
	  
Allereerst	  dank	  voor	  uw	  uitnodiging	  voor	  dit	  uiterst	  belangrijke	  Rondetafelgesprek.	  
Tussen	  2012	  en	  2014	  verrichte	  ik	  de	  research	  voor	  de	  onderzoeksjournalistieke	  non-­‐
fictiethriller	  Uitgebeend,	  hoe	  veilig	  is	  ons	  voedsel	  nog?	  Een	  reconstructie	  van	  de	  afbraak	  
van	  de	  Nederlandse	  Voedsel-­‐	  en	  Warenautoriteit.	  Die	  organisatie	  werd	  in	  krap	  tien	  jaar	  
kapot	  bezuinigd	  en	  gereorganiseerd	  –	  tot	  op	  het	  bot	  Uitgebeend.	  Binnenkort	  publiceer	  ik	  
mijn	  research-­‐bevindingen	  op	  pan-­‐Europese	  schaal.	  Ik	  kan	  u	  vast	  verklappen,	  van	  de	  
erbarmelijke	  en	  totaal	  uiteenlopende	  kwaliteiten	  van	  het	  voedseltoezicht	  in	  de	  ons	  
omringende	  landen,	  wordt	  geen	  enkele	  burger/consument	  blij.	  Onze	  Europese	  Unie	  kent	  
een	  eenheidsmunt	  en	  vrije	  binnengrenzen,	  handel	  en	  transport,	  maar	  van	  een	  
geharmoniseerd	  kwalitatief	  Europees	  voedseltoezicht	  is	  bar	  weinig	  sprake.	  De	  controle	  
op	  ons	  eten	  is	  een	  ratjetoe,	  al	  helemaal	  in	  zuidelijk	  en	  oostelijk	  gelegen	  EU-­‐landen.	  	  
	  
Maar	  ook	  in	  Nederland	  treft	  de	  NVWA	  –	  inmiddels	  weer	  enigszins	  op	  krachten	  komend	  –	  
onverwacht	  bedenkelijke	  zaken	  aan.	  Een	  hamburger	  van	  een	  A-­‐merk	  van	  een	  A-­‐merk	  
supermarkt,	  bleek	  vlees	  te	  bevatten	  uit	  tien	  verschillende	  slachterijen.	  De	  immense	  
prijsdruk	  op	  ons	  voedsel	  en	  het	  gevecht	  om	  de	  supermarktmarges	  leveren	  ons	  geen	  
perfecte,	  maar	  een	  perverse,	  ‘uitgebeende’	  markt	  op.	  	  
Voedselveiligheidrisico’s,	  -­‐fraude	  en	  een	  verlies	  aan	  kwalitatieve,	  authentiek-­‐
herkenbare	  producten	  is	  een	  pijnlijke	  keerzijde.	  	  Vanaf	  2008	  tot	  2013	  liet	  de	  NVWA	  
oneerlijke’	  handel	  (voedselfraude)	  weloverwogen	  op	  de	  loop.	  Die	  taak	  was	  compleet	  
wegbezuinigd.	  Tijdens	  een	  congres	  in	  Berlijn	  afgelopen	  zomer,	  meldde	  internationale	  
controle–experts	  dat	  fraude	  met	  ons	  eten	  booming	  business	  is.	  Aan	  oneerlijk	  voedsel	  valt	  
goed	  te	  verdienen.	  Er	  is	  inmiddels	  een	  Europese	  top-­‐tien	  met	  fraudegevoelige	  
producten.	  Olijfolie	  staat	  met	  stip	  op	  één,	  gevolgd	  door	  vis,	  biologische	  producten	  en	  
melk,	  maar	  ook	  malafide	  wijnhandelaren	  doen	  hun	  stinkende	  best	  een	  toppositie	  op	  
deze	  lijst	  te	  bemachtigen.	  Heel	  Europa	  herinnert	  zich	  de	  paardenvleesaffaire	  en	  
sommigen	  onder	  ons	  ook	  de	  dioxinekip	  en	  nog	  erger:	  de	  BSE	  –	  de	  gekkenkoeienziekte	  
die	  oversloeg	  naar	  mensen.	  	  
Gelukkig	  is	  er	  sinds	  kort	  een	  nieuw	  NVWA-­‐voedselfraudeteam,	  want	  het	  moge	  duidelijk	  
zijn:	  Nederland	  kan	  zich	  met	  zijn	  positie	  als	  prominente	  landbouw-­‐	  en	  exportnatie	  geen	  
verzwakte	  voedselwaakhond	  veroorloven.	  Een	  sterke	  NVWA,	  liefst	  niet	  onder	  de	  hoede	  
van	  Economische	  Zaken	  maar	  van	  Volksgezondheid,	  is	  evengoed	  voedselbeleid.	  	  
De	  huidige	  Inspecteur	  Generaal	  trof	  bij	  zijn	  aantreden	  een	  autoriteit	  aan	  die	  ‘zo	  ziek	  was	  
als	  een	  hondje.’	  Inmiddels	  is	  zijn	  verbeterplan	  in	  uitvoering.	  Geen	  eenvoudige	  klus,	  de	  
NVWA	  is	  ‘de	  oudste	  ambtelijke	  dienst’	  met	  een	  gemiddelde	  leeftijd	  van	  zo’n	  57	  jaar.	  In	  
2015	  vertrokken	  liefst	  200	  ervaren	  inspecteurs.	  Nieuw	  personeel	  is	  aangetreden,	  maar	  
het	  duurt	  een	  jaar	  of	  tien	  voor	  een	  junior-­‐controleur	  in	  de	  breedte	  en	  diepte	  ontwikkeld	  
is	  tot	  een	  senior	  in	  z’n	  vak.	  	  
Al	  even	  verontrustend	  zijn	  recente	  audits	  van	  de	  Amerikaanse	  USDA-­‐collega’s.	  In	  
navolging	  van	  een	  reeks	  Nederlandse	  rapporten	  waaronder	  die	  van	  de	  Onderzoeksraad	  
voor	  Veiligheid,	  constateert	  de	  USDA	  tal	  van	  ernstige	  problemen	  in	  slachterijen.	  De	  
Amerikanen	  spreken	  zelfs	  van	  systeemfouten.	  Het	  moge	  duidelijk	  zijn,	  een	  verzwakte	  
NVWA	  heeft	  ook	  economische	  risico’s	  voor	  onze	  export.	  De	  NVWA	  is,	  terecht,	  als	  de	  
dood	  voor	  hernieuwde	  bezuinigings-­‐	  en	  efficiencyopdrachten.	  In	  een	  opbouwfase	  kan	  
zo’n	  taakstelling	  al	  die	  verbeteringen	  in	  de	  knop	  breken.	  Ik	  zou	  de	  Kamer	  willen	  vragen	  

de	  NVWA	  de	  komende	  vijf	  tot	  tien	  jaar	  te	  vrijwaren	  van	  hernieuwde	  bezuinigingsdrift	  
door	  de	  organisatie	  voor	  die	  termijn	  te	  adopteren.	  Anders	  had	  ik	  Uitgebeend	  net	  zo	  goed	  
niet	  hoeven	  te	  schrijven.	  	  
	  
In	  mijn	  boek	  staan	  meerdere	  beschouwingen	  die	  raken	  aan	  het	  thema	  van	  dit	  
Rondetafelgesprek:	  hoe	  gaan	  we	  in	  ons	  kikkerland,	  tweede	  agrarische	  exporteur	  op	  
aarde,	  van	  een	  landbouw	  -­‐naar	  ‘een	  voedselbeleid?’	  Hoe	  krijgt	  een	  dergelijk	  nieuw	  
overheidsbeleid	  over	  ‘ons	  voedsel’	  de	  steun	  van	  de	  ‘onderheid’	  (de	  Nederlandse	  
burger/consument)	  zonder	  dat	  gevestigde	  economische	  belangen	  ernstig	  worden	  
geschaad?	  Want	  daar	  zit,	  helaas,	  een	  lastige	  paradox.	  	  
Als	  politiek	  Den	  Haag	  en	  ‘de	  sector’	  ervoor	  blijven	  kiezen	  om	  vooral	  een	  grote	  bijdrage	  
te	  willen	  leveren	  aan	  het	  voeden	  van	  zo’n	  tien	  miljard	  monden	  op	  aarde	  in	  pakweg	  2050	  
–	  en	  daar	  ook	  aan	  willen	  verdienen	  –	  wat	  is	  daar	  de	  keerzijde	  dan	  van?	  Zaken	  als	  
milieulast,	  dierenwelzijn	  en	  de	  kwaliteit	  van	  ons	  voedsel	  komen	  bij	  een	  dergelijke	  pro-­‐
megabeleid	  nog	  zwaarder	  onder	  druk.	  Anders	  gezegd:	  als	  Nederland	  de	  intensieve	  
veeteelt,	  schaalvergroting,	  multinationals	  –	  het	  agro–industriële	  complex	  –	  ongebreideld	  
steunt	  ten	  bate	  onze	  mondiale	  exportpositie,	  dan	  krijgt	  de	  burger/consument	  de	  
keerzijde	  van	  die	  keus	  op	  zijn	  bord	  en	  in	  zijn	  achtertuin.	  	  
Herman	  Wijffels	  zei	  het	  onlangs	  hardop:	  onze	  landbouw	  is	  de	  grootste	  milieu–belaster.	  
We	  zijn	  vreselijk	  veel	  weide-­‐	  en	  akkervogels	  kwijtgeraakt,	  sloten	  sterven	  en	  we	  krijgen	  
muizenplagen	  op	  de	  koop	  toe.	  De	  inmiddels	  alweer	  uit	  Wageningen	  vertrokken	  
hoogleraar	  biologische	  landbouwsystemen,	  dr.	  ir.	  Pablo	  Tittonell	  is	  ook	  glashelder.	  De	  
Nederlandse	  landbouw,	  is	  zijn	  overtuiging,	  zit	  op	  een	  doodlopende	  grond-­‐uitputtende	  
weg.	  Je	  kunt	  niet	  alleen	  van	  de	  aarde	  nemen,	  voor	  vruchtbare	  grond	  zullen	  we	  onze	  
aarde	  ook	  voldoende	  terug	  moeten	  geven.	  	  
Een	  Nederlands	  evenwichtig	  voedselbeleid	  zou	  de	  belangen	  van	  onze	  gezondheid,	  
dierenwelzijn,	  het	  milieu	  en	  een	  vitale	  boerenstand	  centraal	  moeten	  stellen.	  Wellicht	  is	  
een	  middenweg	  mogelijk	  waarbij	  ‘gangbaar	  en	  biologisch’	  elkaar	  de	  ruimte	  geven,	  van	  
elkaar	  leren	  in	  plaats	  van	  elkaar	  in	  de	  weg	  te	  zitten.	  Ook	  de	  voedingsindustrie	  en	  
intensieve	  veehouderij	  verdienen	  een	  plekje	  onder	  de	  Hollandse	  polderzon,	  maar	  niet	  
als	  dat	  ten	  koste	  gaat	  van	  de	  burger/consument,	  onze	  boeren	  en	  al	  die	  andere	  relatief	  
kleine	  partijen	  in	  onze	  voedingssector.	  De	  spaarzaam	  overgebleven	  of	  juist	  weer	  
opkomende	  ambachtelijke	  bakkers	  en	  slagerijen	  verdienen	  meer	  Haagse	  en	  Brussels-­‐
Europese	  steun	  dan	  belastingontwijkende	  multinationals,	  megagrote	  slachterijen	  en	  
prijsvechtende	  supermarkten.	  Het	  Nederlandse	  midden-­‐	  en	  kleinbedrijf	  worstelt,	  
relatief	  gezien	  het	  meest	  met	  de	  regel-­‐	  en	  lastendruk.	  
Bevreemdend	  is	  dat	  op	  amper	  één	  tot	  twee	  procent	  van	  de	  in	  Nederland	  beschikbare	  
grond	  biologisch	  wordt	  geboerd,	  terwijl	  de	  vraag	  naar	  biologisch	  eten	  varieert	  van	  vijf	  
tot	  twintig	  procent	  en	  niet	  alleen	  in	  ons	  land,	  maar	  ook	  in	  de	  VS	  en	  Europa	  immens	  aan	  
populariteit	  groeit.	  Juist	  bedrijven	  met	  een	  menselijke	  maat	  kunnen	  voor	  meer	  
werkgelegenheid	  zorgen	  alsook	  voor	  meer	  gewaardeerd	  voedsel,	  minder	  milieulast	  en	  
korte	  ketens	  die	  de	  verbinding	  tussen	  de	  consument	  en	  de	  voedselproducent	  –	  de	  
burger	  en	  de	  boer	  –herstellen.	  
	  
Voor	  een	  evenwichtiger	  voedselbeleid	  is	  een	  fikse	  cultuurverandering	  nodig,	  een	  
paradigmaverschuiving.	  Die	  is	  zonder	  overheidssteun	  begonnen	  en	  zal	  ook	  zonder	  de	  
overheid	  wel	  doorgaan.	  Zo	  spreekt	  de	  overheid	  doorgaans	  van	  agro-­‐industrie,	  waarom	  
niet	  van	  agrarische	  cultuur?	  De	  Nederlandse	  supermarkten	  blijven	  met	  kiloknallers	  
stunten	  en	  leveranciers	  van	  vers	  voedsel	  onder	  prijsdruk	  zetten,	  terwijl	  een	  groeiende	  

onderstroom	  aan	  bewuste	  burgers	  meer	  betaalbaar,	  gezond	  en	  biologisch	  voedsel	  
verlangt.	  Een	  nieuw	  Nederlands	  voedselbeleid	  zou	  die	  groeiende	  onderstroom	  kunnen	  
versterken	  en	  en	  passent	  ook	  kunnen	  zorgen	  voor	  minder	  suiker	  en	  zout	  in	  ons	  eten.	  
Minder	  diabetes,	  minder	  obesitas	  én	  minder	  aantasting	  van	  natuur-­‐	  en	  milieu.	  Een	  
Voedselbeleid	  zou	  de	  omschakeling	  kunnen	  bevorderen	  van	  kwantiteit	  naar	  kwaliteit.	  Al	  
ons	  Nederlands	  voedsel	  als	  top-­‐keurmerk,	  scherp	  gehouden	  door	  een	  adequate	  
voedselautoriteit.	  Dat	  zou	  een	  flinke	  stap	  vooruit	  zijn.	  
	  
Marcel	  van	  Silfhout	  
Onafhankelijk	  onderzoeksjournalist	  en	  auteur	  van	  Uitgebeend,	  hoe	  veilig	  is	  ons	  voedsel	  
nog?	  een	  Boek	  op	  verzoek	  van	  Prof.	  mr.	  Pieter	  van	  Vollenhoven