Factsheet 2015-4

Resultaten van de Nationale
Veiligheidsindices 2014
Auteurs: R.H. De Cuyper, G. Weijters &
R.P.W. Jennissen
Oktober 2015
In deze factsheet wordt een actualisering gegeven
van de vorig jaar verschenen cijfers van de Nationale
Veiligheidsindices (NVI) en inzicht gegeven in de
ontwikkeling van de sociale veiligheid in de jaren
2005-2014. De NVI is om meerdere redenen een
toevoeging aan de reeds bestaande cijfers over de
sociale veiligheid in Nederland, zoals de politiecijfers
en cijfers van de Veiligheidsmonitor. Zo zijn alle
indicatoren van sociale veiligheid meegenomen in de
NVI. Deze indicatoren omvatten criminaliteit, overlast en onveiligheidsbeleving.
Voor het beschrijven van de ontwikkeling van criminaliteit wordt bovendien in de NVI onderscheid
gemaakt tussen verschillende typen criminaliteit en
is per type delict gekeken welke databron het meest
geschikt is om de ontwikkeling in het delicttype te
duiden. Hierdoor wordt de ontwikkeling in criminaliteit op een zo betrouwbaar mogelijke manier

weergegeven. Verder is voor de NVI een methode
ontwikkeld waarbij rekening wordt gehouden met de
ernst en het relatieve omvang van delicten. Op deze
manier kunnen de verschillende delicttypen worden
samengevoegd om inzicht te kunnen geven in de
ontwikkeling van criminaliteit in het algemeen. De
criminaliteitsindex beschrijft daarbij de ontwikkeling
in de criminaliteit, maar geeft geen inzicht in de
omvang van de criminaliteit.
Resultaten
Criminaliteit
De criminaliteitsindex van de NVI bestaat uit elf
aparte delicttypen. Zes van de elf delicttypen zijn
samengenomen tot één criminaliteitsindex. Dit zijn
de delicttypen: geweldsdelicten, zedendelicten,
vermogensdelicten (met geweld), diefstal (zonder
geweld), inbraken (zonder geweld) en vernielingen
en delicten tegen de openbare orde (Vergouw e.a.,
2014). Deze delicttypen vormen samen 80% van de
delicten die in Nederland worden geregistreerd door
de politie.

Box 1 Belangrijke bevindingen
 De veelvoorkomende criminaliteit is verder gedaald in 2014. In vergelijking met 2013 is de criminaliteit
afgenomen met 5%-punten. De veelvoorkomende vormen van criminaliteit betreffen geweld, zeden,
vermogensdelicten met geweld, diefstal, inbraken en vernielingen en delicten tegen de openbare orde.
 Ook ervaren minder mensen overlast in Nederland. Dit geldt zowel voor sociale overlast, als voor verkeersoverlast, als voor overlast die mensen ervaren als gevolg van fysieke verloedering.
 Nederlanders voelen zich veiliger en zijn minder bang om slachtoffer te worden van criminaliteit. Vermijdingsgedrag is ten opzichte van 2013 wel iets toegenomen.
Ministerie van Veiligheid en Justitie | WODC

Factsheet 2015-4 | 1

De delicttypen die niet zijn opgenomen in de samengevoegde index, maar apart worden meegenomen in
de criminaliteitsindex, zijn: moord en doodslag, verkeersmisdrijven, fraude en bedrog, drugsmisdrijven
en wapenmisdrijven. Deze delicttypen zijn niet op te
nemen in de samengestelde criminaliteitsindex, vanwege methodologische redenen of vanwege de databron die het delicttype niet betrouwbaar genoeg
meet (zie Vergouw e.a., 2014). In totaal maken deze
delicttypen 17% uit van alle delicten die door de
politie worden geregistreerd.
Welke ontwikkelingen hebben zich voorgedaan in
criminaliteit in het afgelopen jaar? Uit de trend van
de samengevoegde criminaliteitsindex kan worden
afgelezen dat de criminaliteit sinds 2005 daalt. In de
periode van 2005 tot en met 2013 werd al een afname geconstateerd in criminaliteit van 41%- punten.
In 2014 is dit verder afgenomen met 5%-punten ten
opzichte van 2013.1

delicten tegen de openbare orde het sterkst gedaald
(64%-punten), gevolgd door het aantal zedendelicten (59%-punten), geweldsdelicten (54%-punten) en
diefstallen zonder geweld (36%-punten).
Verder blijkt ook het aantal vermogensdelicten (met
geweld) te zijn afgenomen in de onderzochte periode. Het aantal inbraken (zonder geweld) bleek, na
een stijging in de periode 2007-2012, al iets te zijn
gedaald in 2013. Deze daling heeft zich in 2014
verder doorgezet.
Figuur 2

Afzonderlijke delict typen
(2012=100)

160

140

120

100

Figuur 1

Samengevoegde criminaliteitsindex
(2012=100)

80

160

60

140

40

120

20

100

0
2005

2006

2007

2008

Geweldsdelicten
Vermogen (met geweld)
Inbraken (zonder geweld)

80

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Zedendelicten
Diefstal (zonder geweld)
Vernielingen en openbare orde

60

40

20

0
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Zes samengevoegde delicttypen

In overeenstemming met de trend van de samengevoegde criminaliteitsindex laten de trends van de
losse delicttypen ook een dalende tendens zien. Ten
opzichte van 2005 is het aantal vernielingen en
1

De gepresenteerde trends kunnen licht afwijken van de trends die zijn
gepresenteerd in de factsheet van 2014. Dit komt doordat de geregistreerde criminaliteitscijfers van de laatste drie jaar nog niet definitief
zijn en soms worden aangepast (CBS, 2015). De aanpassingen in de
registratiecijfers blijken echter nauwelijks invloed te hebben op het
algehele verloop van de (criminaliteit)trends van de NVI. Wel kan het
startpunt van de trendlijn iets hoger of lager liggen dan in de factsheet van 2014, omdat de gegevens worden geijkt aan het jaar 2012.

2 | Factsheet 2015-4

De trends van de delicttypen die niet zijn meegenomen in de samengevoegde criminaliteitsindex zijn
gepresenteerd in de figuren 3 en 4.
Figuur 3 laat zien dat het aantal moorden en doodslagen verder is afgenomen in 2014. Ook het aantal
bestuurders dat doorrijdt na een ongeval is gedaald,
alsook het aantal bestuurders dat rijdt onder invloed.
De afdeling Water, Verkeer en Leefomgeving (WVL)
van Rijkswaterstaat doet één keer in de twee jaar
onderzoek naar rijden onder invloed. Hierdoor zijn de
cijfers van rijden onder invloed niet beschikbaar voor
het jaar 2014 en kunnen de nieuwe cijfers (over
2015) pas volgend jaar worden toegevoegd aan de
NVI.

Ministerie van Veiligheid en Justitie | WODC

Figuur 3

Indices moord en doodslag, rijden
onder invloed en doorrijden na een
ongeval (2012=100)

160

140

120

100

80

60

40

20

Overlast
Naast de ontwikkeling in criminaliteit is in de NVI ook
gekeken naar de ontwikkeling in overlast. De index
bestaat uit de volgende vormen van overlast: fysieke
verloedering, sociale overlast en verkeersoverlast.2
Tevens worden deze drie vormen van overlast
samengenomen om de totale overlast te beschrijven.3 Om de ontwikkelingen in kaart te brengen zijn
verschillende vragen uit de Veiligheidsmonitor (VM)
gebruikt. De vragen in de VM die gaan over overlast
worden sinds 2012 gesteld en daardoor zijn de
trends pas vanaf dat jaar weer te gegeven.
De cijfers laten zien dat de totale ervaren overlast in
Nederland is afgenomen tussen 2012 en 2014. Ook
alle drie de onderscheiden vormen van overlast laten
een dalende ontwikkeling zien.
Figuur 5

Overlastindices (2012=100)

0
2005

2006

2007

2008

2009

2010

Moord en doodslag

2011

2012

2013

2014

120

Rijden onder invloed

Doorrijden na ongeval
110

Figuur 4 laat zien dat het aantal drugsmisdrijven
sinds 2005 is afgenomen. De trends voor wapenmisdrijven en voor fraude en bedrog zijn minder
éénduidig. De ontwikkelingen in beide delict typen
fluctueren sterk in de periode 2005-2014.
Figuur 4

100

90

Indices voor drugsmisdrijven,
wapenmisdrijven en fraude/bedrog
(2012=100)

80

160

0
2012

140

120

2013

2014

Fysieke verloedering

Sociale overlast

Verkeersoverlast

Overlast totaal

Noot: De schalen van de x-as en y-as zijn aangepast om de trends beter
zichtbaar te maken.
100

Onveiligheidsbeleving
De derde vorm van sociale veiligheid die in de NVI
wordt bekeken is onveiligheidsbeleving. Onveiligheidsbeleving wordt in de NVI onderverdeeld in drie
vormen: onveiligheidsgevoelens, vermijdingsgedrag

80

60

40

2

20

0
2005

2006

2007

2008

2009

2010

Fraude/bedrog
Wapenmisdrijven

Ministerie van Veiligheid en Justitie | WODC

2011

2012

2013

Drugsmisdrijven

2014
3

Fysieke overlast omvat de items hinder door rommel op straat, vernield
straatmeubilair, bekladding en hondenpoep. Sociale overlast omvat de
items overlast van dronken mensen op straat, drugsgebruik of drugshandel, mensen die op straat worden lastiggevallen en rondhangende
jongeren. Verkeersoverlast omvat de items hinder door te hard rijden,
agressief verkeersgedrag en parkeeroverlast.
Totale overlast bevat, naast de items uit de drie deelindices, ook de
items hinder van horecagelegenheden en overlast van buurtbewoners.

Factsheet 2015-4 | 3

en onveiligheidsperceptie. Gegevens over de drie
vormen van onveiligheidsbeleving zijn afkomstig uit
de Veiligheidsmonitor.
Figuur 6

Indices voor onveiligheidsbeleving
(2012=100)

Vermijdingsgedrag is in de periode 2012-2014 gestegen. De trend in onveiligheidsgevoelens laat in het
afgelopen jaar een dalend verloop zien: steeds minder mensen geven aan dat zij zich onveilig voelen.
Verder is de onveiligheidsperceptie, na een toename
in 2013, weer afgenomen in 2014. De onveiligheidsperceptie is ongeveer terug op het niveau van 2012.
Conclusie
De NVI is ontwikkeld om de sociale veiligheid in
Nederland in kaart te brengen. Op basis van de NVI
kan geconcludeerd worden dat de criminaliteit en de
overlast verder zijn gedaald in Nederland. Wat betreft onveiligheidsbeleving is de trend minder eenduidig. Vermijdingsgedrag is toegenomen in 2014, terwijl onveiligheidsgevoelens en onveiligheidsperceptie
zijn afgenomen in het afgelopen jaar.

120

110

100

90

80

0
2012

2013

Onveiligheidsgevoelens

2014
Vermijdingsgedrag

Literatuur
CBS (2015). Geraadpleegd in augustus 2015:
www.statline.cbs.nl.
Vergouw, S.J., Jennissen, R.P.W., Weijters, G., &
Smit, P.R. (2014). Naar Nationale Veiligheidsindices. Den Haag: WODC. Cahier 2014-14.

Onveiligheidsperceptie
Noot: De schaal van de y-as is aangepast om de trends beter zichtbaar te
maken.

Alle rapporten van het WODC zijn gratis te downloaden van www.wodc.nl.

4 | Factsheet 2015-4

Ministerie van Veiligheid en Justitie | WODC