Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1550

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 13 juni 2023
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Visserij heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Landbouw,
Natuur en Visserij over de brief van 2 juni 2023 inzake de geannoteerde
agenda informele Landbouw- en Visserijraad 11-13 juni 2023 (Kamerstuk
21 501-32, nr. 1541).
De vragen en opmerkingen zijn op 5 juni 2023 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Visserij voorgelegd. Bij brief van 7 juni 2023 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Amhaouch
De adjunct-griffier van de commissie,
Dekker

kst-21501-32-1550
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1550

1

Vragen en opmerkingen en antwoorden
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de aankomende informele landbouw- en visserijraad. Deze
leden hebben daarbij nog enkele vragen.
Pelagische visserij
De leden van de VVD-fractie hebben vernomen dat de Nederlandse
overheid niet heeft voorzien in een passende regeling voor de pelagische
visserijsector op basis van de Brexit Adjustment Reserve (BAR)-gelden,
terwijl die sector wel financieel is geraakt door de Brexit. Deze leden
vragen of dit klopt. Zo ja, wat is hier de reden voor geweest?
Antwoord
Om de negatieve gevolgen van de Brexit voor de visserij gedeeltelijk op te
vangen zijn er drie regelingen opengesteld: de saneringsregeling
(€ 155 mln.), de liquiditeitsregeling (€ 12 mln.) en de stilligregeling
(€ 33 mln.). De stilligregeling compenseert visserijbedrijven voor het
stilliggen van hun vaartuigen in 2021 en 2022 als gevolg van de Brexit. De
stilligregeling is juist met name gericht op de pelagische visserijsector.
Hiermee wordt gedeeltelijk tegemoetgekomen aan de negatieve financiële
gevolgen van de Brexit die deze sector heeft ondervonden.
Deze leden hebben eveneens vernomen dat de pelagische sector in
Denemarken wel steun ontvangt via de Deense BAR-regeling, die door de
Europese Commissie (EC) inclusief staatssteunaspecten is goedgekeurd.
Wat is het verschil tussen de Nederlandse en de Deense situatie? Ziet de
Minister mogelijkheden om alsnog te voorzien in een geschikte regeling
voor de Nederlandse pelagische visserijsector? Zo ja, wanneer gaat de
Minister de Kamer hierover informeren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Deze vragen zijn onderdeel van een aansprakelijkstelling van de Staat
door de pelagische visserijbedrijven. Momenteel bereid ik een reactie op
de brief van de pelagische visserijbedrijven voor. Ik streef ernaar om zo
spoedig mogelijk en uiterlijk 22 juni (4 weken na dagtekening brief) op de
brief en uw vragen te reageren.
Grondstofefficiënte en groeiende bio-economie
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister in de geannoteerde
agenda schrijft dat het beschikbare areaal en het volume biogrondstoffen
qua uitdagingen op het gebied van meer grondstofefficiëntie en
groeiende bio-economie beperkt zijn. Deze leden onderstrepen het belang
van de inzet van meer grondstofefficiëntie en groeiende bio-economie
richting de toekomst, maar vragen de Minister een reflectie op het
voornemen om in dit opzicht te pleiten voor een duidelijke en uniforme
set aan duurzaamheidseisen en het inzetten op betere verdienmodellen in
de maatregelen en beleidsinstrumenten. Zij vragen hoe de Minister deze
regelgeving en beleidsinstrumenten precies vorm zou willen geven met
oog op de genoemde uitdagingen op het Nederlandse areaal en deze zal
bepleiten in de informele Raad.
Antwoord
Op dit moment worden in Europa alleen duurzaamheidscriteria gesteld
wanneer biogrondstoffen gebruikt worden voor energietoepassingen
(door middel van de Renewable Energy Directive). Nationaal geldt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1550

2

Duurzaamheidskader Biogrondstoffen. Onderdeel hiervan is het implementeren van duurzaamheidscriteria voor het gebruik van biogrondstoffen voor de toepassingen die onder het duurzaamheidskader vallen
(zie brief Stand van zaken implementatie duurzaamheidscriteria biogrondstoffen in regelgeving, Kamerstukken 32 813 en 31 239, nr. 1233).
Vaststelling van criteria uit het Duurzaamheidskader Biogrondstoffen op
Europees niveau maakt het Europese speelveld gelijker. Het Europese
krachtenveld maakt het echter uitdagend om deze ambities te realiseren.
De leden van de VVD-fractie vragen daarnaast in welke mate de Minister
bereid is om zich expliciet in te zetten voor de kansen uit opkomende
(deep tech) sectoren, zoals biotechnologie. Welke kansen ziet de Minister
op de korte en langere termijn voor het gebruik van biogrondstoffen, zoals
biogrondstoffen die voortkomen uit de fermentatie van voedsel? Welke
ontwikkelingen zijn er te melden aangaande de regulering van biogrondstoffen? Welke maatregelen worden er op nationaal of Europees niveau
genomen om de toepassing van biogrondstoffen te stimuleren?
Antwoord
Het Ministerie van LNV heeft Wageningen Economic Reserach (WEcR)
gevraagd naar aanleiding van een motie van Kamerleden Gundogan en
Valstar (Kamerstuk 36 200 XIV, nr. 91) een onderzoek te doen naar de wijze
waarop precisiefermentatie in Nederland wordt gestimuleerd en welke
bedragen daarmee gemoeid zijn. Het rapport hierover zal ik uw Kamer op
korte termijn doen toekomen. Op het gebied van belemmeringen kan
vooral de vereiste genoemd worden dat, wanneer de fermentatie een
zgn. novel food oplevert, de procedure voor voedselveiligheid van de
Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) doorlopen moet
worden. Mogelijke andere belemmeringen vragen nader onderzoek.
Prijsverhoudingen en etiketteringen
De leden van de VVD-fractie hebben nog enkele vragen met betrekking tot
regelgeving omtrent etikettering op producten. Deelt de Minister de
constatering dat de huidige regelgeving omtrent etikettering het mogelijk
maakt dat producten in de Nederlandse schappen verschillende prijzen
kunnen hebben dan in andere Europese lidstaten, doordat producenten
hun producten met verschillende etiketten tegen verschillende prijzen
aanbieden? Is de Minister van mening dat dit tegenstrijdig is met het
beginsel van de Europese interne markt? Zo ja, ziet de Minister kans om
tijdens de Raad aandacht te vragen voor deze kwestie en daarbij te wijzen
op EU-verordening 1169/2011, die geen belemmering bevat op het gebied
van taal en daarnaast ook het belang van de interne markt onderstreept?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord
De EU-verordening omtrent etikettering bevat geharmoniseerde
voorschriften om transparantie in de communicatie aan de consument te
garanderen en misleiding van de consument te voorkomen. De verordening bevat geen voorschriften ten aanzien van de prijs van producten.
Ik wijs in dit verband ook op de beantwoording door de Minister van EZK
van vragen van leden van de VVD- en D66-fracties in het kader van de
geannoteerde agenda Raad voor Concurrentievermogen over prijsverschillen tussen lidstaten (Kamerstuk 21 501-30, nr. 575).
De leden van de VVD-fractie vragen daarnaast of de Minister ook
mogelijkheden ziet om op nationaal niveau stappen te maken. Zo vragen
deze leden of de eerdergenoemde EU-verordening niet verplicht om de
Nederlandse taal op etiketten te hanteren? Daarnaast constateren zij dat
het huidige warenbesluit alweer dateert uit 2013. Ziet de Minister de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1550

3

mogelijkheid, eventueel met de collega’s van Economische Zaken en
Klimaat (interne markt) en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (warenbesluit), om het warenbesluit te moderniseren om zo de eerder benoemde
ongewenste effecten en prijsverschillen tegen te gaan? Graag ontvangen
deze leden een reactie hierop.
Antwoord
Het klopt dat de EU-verordening (1169/2011) verplicht stelt dat het etiket
duidelijk en begrijpbaar is voor de consument in het desbetreffende land.
In dit geval moet de taal op het etiket dus in het Nederlands zijn. Wat
betreft het Warenwetbesluit: dit is een levend document en wordt waar
nodig en/of gewenst aangepast. Ik heb tijdens het commissiedebat over
de NVWA op 31 mei jl. toegezegd dit onderwerp te gaan bespreken met
de Ministers van EZK en VWS.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda informele Landbouw- en Visserijraad 11-13 juni
2023. Deze leden hebben nog enkele vragen dan wel opmerkingen
betreffende de belangrijke onderwerpen die zullen worden besproken
tijdens deze informele raad.
De leden van de D66-fractie hebben om te beginnen vragen bij robuuste
landbouw die wordt versterkt door landschapselementen en agroforestry.
Deze leden ondertekenen het belang van de eigenschappen die deze
landschapsvormen met zich meebrengen. Zij vragen zich af in welke mate
de inzet van de Minister door andere lidstaten wordt gedeeld? Heeft
Nederland een trekkende rol bij het bevorderen van landschapselementen
en agroforestry?
Antwoord
Er is in Europa breed draagvlak om te komen tot een stijgend aandeel
landbouwgrond met landschapselementen, waaronder agroforestry.
Nederland ondersteunt deze inzet vanwege het behoud en bevorderen
van ecosysteemdiensten, het verbinden van bestaande natuurgebieden en
een verhoogde landschappelijke kwaliteit. Ook in het landbouwakkoord
worden hier afspraken over gemaakt.
Eén van de genoemde voordelen van deze landschapsvormen is
natuurlijke plaagbestrijding. Het recente bericht in de NRC over achtergehouden onderzoeken naar de schadelijkheid van bestrijdingsmiddelen
voor de mens onderstreept het belang van biologische bestrijdingsmiddelen. Hoe kan het dat deze onderzoeken niet bij de Europese regelgevers
zijn beland? Wat is het risico op meer achtergehouden onderzoeken die
potentieel effect hebben op de toelatingseisen van bestrijdingsmiddelen
en daarmee een risico vormen voor de volksgezondheid? Zal de Nederlandse en Europese inzet worden versterkt op het gebied van de toelating
van biologische bestrijdingsmiddelen?
Antwoord
Toelatinghouders hebben de verplichting om relevante onderzoeksresultaten te melden bij de toelatingsautoriteiten en daarmee niet te wachten
totdat er om gevraagd wordt. Het artikel citeert een woordvoerder van
EFSA die stelt dat het tegenwoordig moeilijker is om studies achter te
houden omdat sinds 2019 bedrijven de autoriteiten al moeten benaderen
voordat een nieuwe studie begint, in plaats van achteraf (nieuwe
transparantie eisen). Daar sta ik volledig achter. Met de snelle mondiale
beschikbaarheid van gepubliceerde onderzoeken neemt het afbreukrisico
van toelatinghouders ook toe als ze die informatie niet verstrekken. Ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1550

4

toelatingsautoriteiten zelf kunnen reageren op nieuwe gepubliceerde
onderzoeksresultaten en kunnen ingrijpen als uit die informatie zou blijken
dat een veilig gebruik van een gewasbeschermingsmiddel niet meer
mogelijk is. De gezondheid van mens én milieu wordt daarmee op
meerdere manieren beschermd.
De Nederlandse en Europese inzet op de toelating van gewasbeschermingsmiddelen op basis van micro-organismen (biologische gewasbeschermingsmiddelen) is en wordt versterkt. Ik heb u daarover in een brief
en in een Schriftelijk Overleg over geïnformeerd (Kamerstuk 27 858,
nrs. 605 en 610). In het kader van de nieuwe verordening duurzaam
gebruik gewasbeschermingsmiddelen willen we de inzet daarop verder
versterken. Ook voor biologische gewasbeschermingsmiddelen geldt
overigens dat toelatinghouders een dossier moeten indienen en nieuwe
relevante onderzoeksinfomatie over risico’s moeten melden bij de
toelatingsautoriteiten.
Met natuurlijke plaagbestrijding wordt de inzet van biologische bestrijders
zoals roofmijten, roofwantsen en sluipwespen bedoeld. In mijn brief van
14 april jl. (Kamerstuk 27 858, nr. 611) heb ik de Kamer geïnformeerd over
de evaluatie van de Nederlandse systematiek van de biologische
bestrijders.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister de uitdagingen op het
gebied van de beschikbaarheid van areaal en volume waar het aankomt
op biogrondstoffen benoemt. Speelt een gebrek aan (de toepassing van)
methodes en technologie hierbij een rol? Kan de Minister bijvoorbeeld
grootschalig gaan inzetten op struviet onttrekken uit menselijke
reststromen? Deze afvalstof kan worden toegepast als voedingsstof voor
akkerland wat bijdraagt aan de circulariteit van het landbouwsysteem.
Antwoord
De beperkende factor voor de teelt van biogrondstoffen is niet zozeer het
ontbreken van een circulaire meststof, aangezien de meeste biogrondstoffen juist een lage behoefte aan nutriënten hebben. De beschikbaarheid
van voldoende uitgangsmateriaal (rizomen/zaad) zal eerder de beperkende factor zijn, alsmede de rentabiliteit van de teelt. De ministeries van
IenW, EZK, BZK, en LNV werken gezamenlijk aan een opschalingsplan om
het areaal aan vezelteelt voor met name biobased bouwmaterialen te
vergroten naar minimaal 50.000 hectare in 2030.
Aan het onttrekken van fosfaat uit rioolwaterzuiveringsinstallaties wordt al
langere tijd gewerkt. In de zomer van 2022 zijn door het Ministerie van
IenW rechtsoordelen uitgegeven waarmee teruggewonnen struviet in
specifieke gevallen niet langer wordt gezien als afvalstof. Daarnaast
kunnen herwonnen fosfaten al sinds 2016 als meststof in Nederland
gemaakt en gebruikt worden. Sinds 2022 kunnen herwonnen fosfaten ook
als grondstof dienen om EU-meststoffen te produceren. Als voldaan
wordt aan de eisen voor meststoffen vervalt automatisch de afvalstatus
en hoeft ook geen rechtsoordeel meer te worden afgegeven. In navolging
hierop werkt het Ministerie van IenW samen met de sector aan een
ministeriële regeling voor de terugwinning van struviet en vivianiet. Dit
maakt het op de markt brengen van teruggewonnen struviet en vivianiet
in meer algemene zin mogelijk.
Welke stappen worden er (Europees) gezet om de fermentatie van
voedsel, zoals toegepast voor eiwitproductie, te stimuleren? Welke
(juridische) drempels spelen hier?
Antwoord
Fermentatie als efficiënte methode om alternatieve eiwitten te produceren
is onderdeel van de Nationale Eiwitstrategie. Fermentatie met micro-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1550

5

organismen kan een duurzame en economisch aantrekkelijke manier zijn
om rest- en zijstromen geschikt te maken voor veevoer of humane
consumptie. De voedingsmiddelenindustrie maakt al veel gebruik van
fermentatietechnieken.
Zo worden voor consumenten steeds meer vleesvervangers ontwikkeld
met behulp van fermentatie, met een betere structuur, smaak en
voedingswaarde. Deze SCP (Single Cell Proteins) zijn een belangrijke
innovatieve eiwitrijke bron voor de toekomst, waar binnen de huidige
regelgeving al een forse groei kan worden gerealiseerd, zowel voor
humane consumptie als eiwitrijke grondstof voor veevoer. Momenteel
wordt er op Europees niveau naar dit onderwerp gekeken. Concrete
(wetgevings-)plannen liggen er echter nog niet. Naar verwachting komt de
Commissie eind 2023 of begin 2024 met een herziene eiwitstrategie.
De leden van de D66-fractie lezen over het belang van het borgen van
duurzaamheid bij de herkomst van biogrondstoffen. In welke mate speelt
ketenverantwoordelijkheid hierbij een rol? Wordt er in Europa onderzocht
hoe private kwaliteitssystemen kunnen bijdragen aan deze borging?
Antwoord
Bij de borging van de duurzaamheidscriteria wordt gebruikt gemaakt van
private certificeringssystemen met een publieke toezichthouder. Meer
informatie hierover is uw Kamer eerder toegestuurd in de Kamerbrief
Stand van zaken implementatie duurzaamheidscriteria biogrondstoffen in
regelgeving 12 mei 2023 (Kamerstukken 32 813 en 31 239, nr. 1233).
Worden er bij het importeren van veevoer ook duurzaamheidscriteria
toegepast als randvoorwaarden, zoals bij de Renewable Energy Directive
(RED)? Zijn deze gebaseerd op de principes van kringlooplandbouw?
Antwoord
Europese diervoederwetgeving bepaalt uitputtend waaraan diervoeders
moeten voldoen. Duurzaamheidscriteria zijn hier op dit moment nog geen
onderdeel van, al heeft dit onderwerp wel steeds meer de aandacht. Zo is
recent een nieuwe EU-ontbossingswetgeving goedgekeurd. Ik ga in
gesprek met de Europese Commissie over EU geharmoniseerde ambities
voor het verduurzamen van diervoeder. Verder is het goed om op te
merken dat er diverse marktintiatieven zijn die zelf aanvullende eisen
stellen aan de duurzaamheid van diervoeder(grondstoffen).
In welke mate wordt er Europees ingezet op kringlooplandbouw? Spant
de Minister zich hiervoor in? Deze leden lezen dat de Minister inzet op een
uniforme set aan duurzaamheidseisen. Hoe generiek dan wel specifiek
zullen deze eisen vorm krijgen? Wordt hierbij inspiratie opgedaan uit «De
groene EU Taxonomie»-tool die wordt toegepast in de financiële wereld?
Antwoord
In het Coalitieakkoord (bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) is aangegeven
dat de omslag naar duurzame (kringloop)landbouw gemaakt moet
worden. In EU verband betekent dit dat Nederland de brede en ambitieuze
aanpak en de doelstellingen van de Green Deal en de uitwerking daarvan
op verduurzaming van de landbouw in de van-Boer-tot-Bord strategie
steunt. Op diverse terreinen lopen hiervoor initiatieven, bijvoorbeeld het
actieplan voor biologische landbouw, het GLB-NSP, het Omschakelprogramma duurzame landbouw en wordt er aandacht gegeven aan
duurzaam voedsel. Om voor duurzaam voedsel een gelijk Europees
speelveld te creëren, is de Nederlandse inzet om te trachten de duurzaamheidsindicatoren op voedselproducten zoveel mogelijk aan te laten sluiten
bij Europese trajecten, zoals de EU-taxonomie. De Europese Commissie
heeft in dat kader nog geen (concept)voorstel gepresenteerd voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1550

6

landbouw. Wel liggen er adviezen van het onafhankelijke Platform on
Sustainable Finance die op hoofdlijnen kringlooplandbouw nastreven.
Deze adviezen omvatten vooral specifieke duurzaamheidseisen, bijvoorbeeld over de hoeveelheid veevoer die op eigen terrein moet worden
geproduceerd. Het Ministerie van LNV heeft op de adviezen feedback
gegeven met als inzet een uitwerking die onafhankelijk en wetenschappelijk onderbouwd is, die bereikbaar is voor koplopers en beperkte
administratieve lasten met zich meebrengt.
De leden van de D66-fractie hebben de inzet gelezen op het verdienmodel
van de agrarische sector met een nadruk op de beloning van ecosysteemdiensten. Ondanks de stappen die tot op heden zijn gezet, is een
omvorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) essentieel
bij de transitie naar een duurzamere landbouw. Erkent de Minister dat de
gelden vanuit het GLB anders en beter kunnen worden ingezet ter
bevordering van ecosysteemdiensten? Deelt de Minister de mening dat de
huidige regeling is verouderd? Deelt de Minister de mening dat de directe
betalingen naar ratio van de hoeveelheid land die een ondernemer heeft,
waar deze subsidie nu grotendeels voor dient, moet worden verbreed
naar andere kwalitatieve voorwaarden?
Antwoord
Ik ben het met de leden van de D66-fractie eens dat het GLB een essentiële rol kan spelen in de transitie naar een duurzamere landbouw. Ik deel
echter niet de mening van de D66-leden dat het GLB verouderd zou zijn.
Met de nieuwe GLB-periode 2023–2027 is juist een belangrijke, toekomstgerichte stap gezet richting verder ondersteunen en stimuleren van die
transitie.
De ecoregeling, die dit jaar is ingevoerd, het ANLb (Agrarisch Natuur- en
Landschapsbeheer), dat deze periode wordt uitgebreid, en de gebiedsspecifieke regeling voor het veenweidegebied zijn belangrijke (GLB-)instrumenten voor het belonen van ecosysteemdiensten/landschapsdiensten. In
deze regelingen worden kwalitatieve voorwaarden gesteld aan de
gerealiseerde resultaten. Uitbetaling vindt vervolgens plaats op basis van
de geleverde inspanning. Ik zie dan ook een blijvend belangrijke rol voor
deze regelingen in het (toekomstige) GLB.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het onderliggende stuk en vinden het goed dat ook op Europees niveau aandacht is
voor voedselzekerheid. Dit is een onderwerp dat, wat deze leden betreft,
te vaak nog als vanzelfsprekend wordt gezien. De oorlog in Oekraïne heeft
echter bewezen hoe belangrijk het is om een strategie op voedselzekerheid te hebben. Deze leden hechten dan ook veel waarde aan de motie
van de leden Geurts en Harbers over een internationaal leidende positie
voor de Nederlandse land- en tuinbouw in 2030 (Kamerstuk 35 600,
nr. 32). Op welke manier geeft de Minister uitvoering aan deze motie in
Europees verband?
Antwoord
Ik heb de ambitie dat de land- en tuinbouw voor Nederland een belangrijke economische sector blijft die toonaangevend is op het gebied van
kennis en innovatie. Deze ambitie staat uitgewerkt in de Kamerbrief
«Toekomst Landbouw» van 25 november 2022 (Kamerstukken 30 252 en
35 334, nr. 77) en is ook mijn inzet voor het Landbouwakkoord. Daarnaast
zet ik mij in voor een agrarische sector die kwalitatief hoogwaardige,
duurzame, veilig en gezond voedsel en uitgangsmaterialen produceert
voor de Nederlandse, Europese en internationale markten. Deze ambitie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1550

7

neem ik mee in gesprekken die ik voer met Europese partners in de
daarvoor geschikte overleggen.
De leden van de CDA-fractie lezen in de kabinetsbrief dat er meer moet
worden ingezet op verdienmodellen en experimenteerruimtes. Deze leden
ondersteunen deze lijn en benadrukken dat ondernemers een langjarig
perspectief en langjarige vergoedingen nodig hebben, conform de motie
van het lid Boswijk c.s. (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1313). Daarnaast zien
deze leden vele nieuwe innovatieve initiatieven vanuit de sector die niet
van de grond komen, omdat ze net niet aan de subsidievereisten voldoen
of niet binnen regelgeving past. Voor deze initiatieven zou meer ruimte
moeten worden geboden, omdat het kansen biedt voor de energietransitie
en ondernemerschap bevordert. Deze leden zien de voorliggende
natuurherstelverordening ook als bedreiging voor verduurzaming van
onder andere de agrarische sector, doordat deze verordening de vergunningverlening mogelijk nog meer op slot zal zetten dan nu al het geval is.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de PvdD-fractie hebben kennisgenomen van de stukken en
lezen dat het kabinet kansen ziet in een bio-economy, waarbij biogrondstoffen, afkomstig uit de landbouw en bosbouw worden gebruikt voor
bijvoorbeeld de bouw. Het vraagstuk hierbij is dat het beschikbare areaal
en het volume biogrondstoffen beperkt zijn. Deze leden willen weten wat
de inzet van Nederland zal zijn op het punt van beschikbaar areaal voor
het produceren van biogrondstoffen. Deelt de Minister de mening dat het
produceren van biogrondstoffen op landbouw- en bosbouwgronden een
agrarische activiteit is? Zo nee, waarom niet? Deelt de Minister de mening
dat het produceren van die biogrondstoffen niet ten kosten mag gaan van
natuurareaal? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Het produceren van biogrondstoffen op landbouwgrond wordt inderdaad
gezien als een agrarische activiteit. Houtstromen en andere biogrondstofstromen uit gebieden met een natuurbestemming (zoals bossen) worden
niet gezien als primaire agrarische activiteit omdat het zij- en reststromen
zijn als een gevolg van duurzaam natuurbeheer. Zo kan houtoogst
gecombineerd worden met duurzaam bosbeheer met behoud van
biodiversiteit. Daarbij willen we het produceren van biogrondstoffen
combineren met het verbeteren van biodiversiteit en landschapsherstel
door bijvoorbeeld het uitbreiden van houtsingels en het stimuleren van
extensieve teelten rond natuurgebieden zoals vezelgewassen.
De leden van de PvdD-fractie is het tevens opgevallen dat in het thema
van de informele Landbouw- en Visserijraad ook «veevoerzekerheid»
wordt genoemd. Vindt de Minister het belangrijk dat er «veevoerzekerheid» is, waarmee de huidige gigantische omvang van de veehouderij
in de benen kan worden gehouden? Waarom wel of waarom niet?
Antwoord
In Nederland gehouden dieren hebben voeder nodig om gezond te
blijven. Om dit te kunnen garanderen is aandacht voor het voldoende
beschikbaar zijn van diervoedergrondstoffen nodig. De beschikbaarheid
van veevoer zie ik niet als een instrument om de omvang van de
veehouderij te sturen.
Kan de Minister aangeven hoeveel hectare landbouwgrond in Europa
momenteel wordt ingezet voor het produceren van veevoer? Deelt de
Minister de mening dat de transitie naar een meer plantaardig dieet
ervoor zorgt dat er minder veevoer hoeft te worden geproduceerd en dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1550

8

er juist landbouwgrond vrijkomt om voedsel voor mensen en biogrondstoffen te produceren?
Antwoord
Op dit moment zijn er geen betrouwbare gegevens beschikbaar om
precies vast te kunnen stellen hoeveel hectare landbouwgrond in Europa
wordt gebruikt voor het produceren van veevoer.
Het kabinet zet zich samen met onder andere ketenpartijen in voor een
duurzamer voedselaanbod en eetpatroon. Onder andere met een gezonde
balans in de consumptie van dierlijke en plantaardige eiwitten. In de
Nationale Eiwitstrategie is daarom de doelstelling opgenomen om de
samenstelling van het dieet van consumenten te verschuiven van 60%
dierlijke eiwitten en 40% plantaardige eiwitten naar een 50/50-verhouding
in 2030. Het stimuleren van zo’n plantaardig eetpatroon draagt bij aan de
verduurzaming van de landbouw.
Deelt de Minister het inzicht dat er dus juist niet moet worden ingezet op
bescherming van de veevoerproductie, maar juist op een verkleining van
de veestapel? Zo ja, is de Minister bereid om de kansen van de transitie
naar een plantaardig dieet mee te nemen in de discussie bij deze
informele Landbouw- en Visserijraad? En gaat de Minister hierbij het
concept «veevoerzekerheid» aan de kaak stellen? Zo nee, waarom niet? Zo
ja, kan hier uitgebreid over worden gerapporteerd?
Antwoord
Zoals aangegeven in de beantwoording van de vorige twee vragen zet ik
mij in op het stimuleren van en plantaardig eetpatroon, maar is voldoende
diervoeder ook nodig voor de diergezondheid van de Nederlandse
veestapel. Deze boodschap zal ik ook in Europees verband uitdragen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van de agenda van de
informele Landbouw- en Visserijraad en heeft daarover nog enkele
opmerkingen en vragen.
Het lid van de BBB-fractie leest dat er een brede discussie over de
bio-economie zal worden gevoerd. Deelt de Minister de mening dat er een
prioritering moet plaatsvinden in het belang van de verschillende
componenten van deze bio-economie? Dit lid verwijst dan naar de
systematiek van bijvoorbeeld de zonneladder. Deelt de Minister bijvoorbeeld de mening dat het risico bestaat dat biobased bouwmaterialen op
deze wijze mogelijk gaan concurreren met voedselproductie, waardoor de
mondiale voedselvoorzieningen in gevaar kan komen, ook omdat er
prijstechnische consequenties aan zullen zitten? Ziet de Minister dit risico
ook en is de Minister bereid dit ter sprake te brengen in de informele
Landbouw- en Visserijraad, waarbij nadruk wordt gelegd op het belang
van zeker stellen van de voedselproductie?
Antwoord
Het SER-advies «Biomassa in Balans» geeft een prioritering van de
verschillende toepassingen van biogrondstoffen. Voedsel, veevoer, textiel,
papier en karton zijn echter niet meegenomen in dit advies. In het
Nationaal Programma Circulaire Economie heeft de rijksoverheid de
toezegging gedaan, in lijn met het SER-advies Biomassa in Balans, te
verkennen of het duurzaamheidskader biogrondstoffen verbreed kan
worden naar álle toepassingen (dus inclusief voedsel, voer, textiel en
papier). Hierdoor kan een integrale afweging gemaakt worden tussen de
verschillende toepassingen van duurzame hernieuwbare grondstoffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1550

9

Voorts ben ik niet van mening dat biobased bouwmaterialen mogelijk
gaan concurreren met voedselproductie. In het opschalingsplan van
EZK/LNV/IenW voor biobased bouwmaterialen is ingeschat dat maximaal
50.000 hectare met vezelgewassen zal zijn ingeplant in het jaar 2030, een
zeer gering deel van de 2 miljoen hectare landbouwgrond. De invloed op
de mondiale voedselvoorziening zal daarom zeer beperkt zijn. In de
akkerbouw maken rustgewassen als vlas en hennep nu al regelmatig
onderdeel uit van het bouwplan, rotatie is noodzakelijk om gezonde
teelten van aardappelen en uien mogelijk te maken. Bij graan kan
meervoudige verwaarding plaatsvinden: naast het graan als veevoer kan
het stro dienen als bouwmateriaal; innovatieve gewassen als sorghum
bieden nog meer mogelijkheden tot vierkantsverwaarding. Ik zie biobased
toepassingen als één van de kansrijke perspectieven voor de landbouw.
Het ligt niet voor de hand dat toepassingen zoals biobrandstof rendabel
zullen kunnen plaatsvinden op de relatief dure landbouwgrond in
Nederland.
Wordt er een impactanalyse uitgevoerd naar hoe de verschillende
marktmechanismes op elkaar in zouden kunnen werken? Dit lid vraagt of
het een idee is om voor te stellen dat de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) hiervan een inventarisatie in
beeld brengt die ondersteunend kan zijn op de te maken keuzes of
aanbrengen van accenten in prioritering.
Antwoord
Momenteel wordt er geen analyse uitgevoerd naar hoe de verschillende
marktmechanismes op elkaar in zouden kunnen werken.
Het lid van de BBB-fractie leest dat de inzet zal zijn om meer juridische of
fysieke experimenteerruimtes te bieden, waar denkt de Minister dan
concreet aan en op welk niveau en schaal moet deze ruimte worden
geboden, kortom; wat gaat de inzet concreet zijn hierop?
Antwoord
De komende jaren wil ik de ontwikkeling van gebiedsgerichte fieldlabs
ondersteunen. Het gaat daarbij om fysieke plekken waar met agrariërs,
diverse partijen in het gebied en met kennis- en onderwijsinstellingen
wordt geëxperimenteerd met technische en sociale innovaties in de
praktijk, die bijdragen aan de opgaves in een gebied.
Een juridische experimenteerruimte is er nog niet. Het gaat hier om een
wens van de sector die nog nadere verkenning behoeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-32, nr. 1550

10