2020D13572

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen
en opmerkingen voor te leggen aan de Minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking over de brieven inzake Inzet Voorjaarsvergadering Wereldbankgroep 2020 (2020Z06259), Verslag Jaarvergadering
Wereldbankgroep (Kamerstuk 26 234, nr. 233), en Uitkomsten van de
onderhandelingen over de 19e middelenaanvulling van de International
Development Association (IDA19) voor de periode 200–2023 (Kamerstuk
26 234, nr. 234).
De voorzitter van de commissie,
De Roon
De adjunct-griffier van de commissie,
Meijers

nds-tk-2020D13572

1

Inhoudsopgave
I

II
III

Blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
Inzet Voorjaarsvergadering Wereldbankgroep
Verslag Jaarvergadering Wereldbankgroep
19e middelenaanvulling van de International Development
Association

2
2
2
7

Antwoord / Reactie van de Minister
Volledige agenda

8
8

8

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
De leden van de VVD-fractie danken de Minister voor de toegezonden
stukken. Zij hebben hier nog enkele vragen over.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Inzet Voorjaarsvergadering Wereldbankgroep 2020. De leden staan
net als het kabinet positief tegenover de proactieve respons van de
Wereldbank op de COVID-19 crisis. Zij hebben nog enkele vragen naar
aanleiding van de eerdergenoemde brief en het verslag van het schriftelijk
overleg Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking van 8 april
2020.
De leden van de GroenLinks fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de brief over de Nederlandse inzet bij de Voorjaarsvergadering van de
Wereldbankgroep. Deze leden delen de analyse van het kabinet dat de
Wereldbank een cruciale speler is om te reageren op de wereldwijde
coronacrisis. Zij hebben nog enkele vragen over de Nederlandse inzet.
De leden van de SP-fractie zijn blij om te lezen dat er al veel wordt gedaan
door de Wereldbank om de COVID-19 pandemie te bestrijden. De leden
zijn van mening dat juist nu solidariteit voorop moet staan, zeker met de
meest kwetsbare landen en de landen die het hardst geraakt worden. De
leden van de SP-fractie hebben echter wel veel vragen en opmerkingen
over de inzet van Wereldbank en de rol van Nederland.
De leden van de PvdA-fractie hebben met grote waardering kennisgenomen van de Nederlandse inzet bij de Voorjaarsvergadering van de
Wereldbankgroep 2020 en danken de Minister voor haar inzet en hebben
nog enkele vragen.
Inzet Voorjaarsvergadering Wereldbankgroep 2020
Respons Wereldbankgroep op COVID-19
De leden van de VVD-fractie delen de observatie van de Minister dat de
Wereldbank een geschikte organisatie is om adequaat te reageren op de
wereldwijde uitbraak van het nieuwe coronavirus. Zij plaatsen hier wel
enkele vragen bij. Inmiddels heeft de Wereldbank een pakket van
USD 14 miljard beschikbaar gesteld om in de financieringsbehoeften van
getroffen landen te voorzien en landen en bedrijven «bij de aanpak van de
directe uitdagingen van de COVID-19 uitbraak» te helpen. Kan de Minister
toelichten op basis van welke criteria deze financiering beschikbaar
gesteld zal worden aan verschillende landen, gezien het feit dat de
gezondheidssituatie rondom de uitbraak van het nieuwe coronavirus aan

2

snelle verandering onderhevig is? Op welke wijze worden de fondsen
tussen verschillende landen verdeeld? Kan de Minister dit duidelijk
maken, bijvoorbeeld in de vorm van een tabel? Hoe wordt zeker gesteld
dat financiering en ondersteuning op de plaats terecht komt waar deze het
hardst nodig is? Speelt wat betreft de Minister het institutionele raamwerk
hier voldoende op in?
De leden van de VVD-fractie zijn in beginsel positief over een herprioritering binnen de reeds toegekende en gebudgetteerde middelen voor
ontwikkelingssamenwerking- en financiering van verschillende
ontwikkelings- en financieringsinstanties ten behoeve van het aanpakken
van de coronacrisis. Kan de Minister toelichten ten koste van welke
programmaonderdelen de «corona-financiering» van de Wereldbank
wordt gevonden, nu blijkt dat het geld wordt vrijgespeeld door herprioritering? En op welke wijze heeft de aanvullende respons van
USD 150 miljard die inmiddels is aangekondigd een impact op andere
reeds lopende projecten? Betreft dit eveneens een herprioritering binnen
de reeds gebudgetteerde middelen?
Ten aanzien van de additionele financiering uit de Fast Track COVID-19
Facility (FTCF) vernemen de leden van de VVD-fractie graag van de
Minister op welke wijze deze respons als adequaat kan worden
omgeschreven wanneer de allocatiemethodiek van deze middelen niet
gebaseerd is op de medische noodzaak of de epidemiologische situatie in
de landen die hierop aanspraak maken, maar alleen op basis van bruto
nationaal product en bevolkingsgrootte. Kan de Minister hier op ingaan?
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister aan te geven hoe de
Wereldbank gekomen is tot de inleg in de FTCF van 14 miljard en een
reservering van 150 miljard ten behoeve van de economische response,
en voor de Multi Phased Approach (MPA) van 4 miljard. Deze leden
vragen de Minister toe te lichten waarom gekozen is voor deze verdeling
van middelen, op deze manier en waarom er gekozen is voor betreffende
hoogte van middelen.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister hoeveel er inmiddels is
uitgegeven binnen de opgerichte FTCF en aan welke landen. Doel van het
pakket is nationale gezondheidssystemen versterken voor indamming,
diagnose en behandeling van COVID-19. Deze leden vragen de Minister
waar de Wereldbank de meeste problemen in de gezondheidssystemen
signaleert, dus waar het meeste behoefte aan is.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister in hoeverre de
Wereldbank inzet op versterking van de medische supply chain en lokale
infrastructuur om er voor te zorgen dat wanneer er een vaccin is
ontwikkeld tegen COVID-19 deze ook in snel tempo verspreid kan worden.
De leden van de CDA-fractie ondersteunen de One Health strategie en
vragen de Minister tijdens de vergadering op te brengen dat voorkomen
moet worden dat reguliere zorg op grote schaal verdrongen wordt door
de bestrijding van COVID-19.
Voor de economische respons is de Wereldbank voornemens 150 miljard
in te zetten. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister in hoeverre
daar de Nederlandse focusregio’s bij geholpen zijn en op welke manier de
inzet van de Wereldbank als vliegwiel kan dienen voor Nederlandse
uitgaven. Deze leden vragen of de Minister de exitscenario’s die de
Wereldbank aan het opzetten is met het Internationaal Monetair Fonds
(IMF) kan delen met de Kamer zodra deze beschikbaar zijn en daarbij kan
aangeven hoe dit aansluit op Nederlands beleid.

3

De leden van de CDA-fractie vragen de Minister in hoeverre de middeninkomenslanden op individueel niveau, dus op niveau van de kleine
ondernemers, steunmaatregelen worden verleend. De leden van de
CDA-fractie vinden het van groot belang dat er wordt ingezet op de
schuldenhoudbaarheid en schuldenmanagement.
Maandelijks zal de Raad van Bewindvoerders (RvB) van de Wereldbank
geïnformeerd worden over de lopende en aankomende activiteiten en de
RvB zal toestemming moeten geven voor bestedingen boven de
100 miljard. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister toe te lichten
in hoeverre Nederland daarin meebeslist. Is er sprake van Nederlandse
ambtelijke vertegenwoordiging in de RvB of heeft de Minister op enig
moment controlerende taken?
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister in hoeverre de Nederlandse Antillen ook aanspraak maken op de middelen uit de verschillende
fondsen van de Wereldbank.
De leden van de D66-fractie namen verheugd kennis van de
USD 14 miljard die met de FTCF op korte termijn is vrijgemaakt voor
preventie, detectie en aanpak van de verspreiding van het virus en om
bedrijven te ondersteunen bij het adresseren van de financiële impact van
het virus. In hoeverre verhoudt de aangekondigde EUR 100 miljoen van
het kabinet zich tot de inzet van de FTCF van de Wereldbank?
De aan het woord zijnde leden staan tevens positief tegenover de nauwe
EU-coördinatie binnen de Raad van Bestuur (RvB) van de Wereldbank.1 Is
de uitkomst van de FTCF van USD 14 miljard conform de inzet van de
EU-coördinatie? Zo nee, welke EU-eisen zijn niet ingewilligd? Kan de
Minister aangeven wat de EU-inzet wordt voor de uitwerking van het
financieringspakket van USD 150 miljard van de Wereldbank?
De Minister verwijst in haar brief naar de verklaring van Wereldbank
President David Malpass over de extra middelen. In diezelfde verklaring
stelt Malpass dat landen structurele hervormingen gericht op marktliberalisering moeten doorvoeren. In het verslag van het schriftelijk overleg
over de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking
(Kamerstuk 2020Z06334) stelde de Minister dat de Wereldbank geen
specifieke economische of politieke voorwaarden zal verbinden aan het
verlenen van financiering in deze crisis. Hoe duidt de Minister dan deze
uitspraken van de heer Malpass, zo vragen de leden van de GroenLinksfractie. En is zij bereid om er bij de Voorjaarsvergadering op aan te
dringen dat er bij het gehele financieringspakket van USD 150 miljard
weliswaar wordt ingezet op transparantie-gerelateerde voorwaarden,
maar niet op economische hervormingseisen?
De leden van de GroenLinks-fractie delen de zorgen over de gevolgen van
de crisis voor de private sector en werknemers in ontwikkelingslanden en
zijn dan ook tevreden dat deze zullen worden ondersteund via de Fast
Track COVID-19 Facility. Is de Minister bereid om ervoor te pleiten dat
ondersteuning aan bedrijven via de International Finance Corporation
(IFC) gepaard gaat met voorwaarden op het gebied van behoud van
werknemers, om zo ontslagen zoveel mogelijk te vermijden?

1

Verslag van het schriftelijk overleg Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking van
8 april 2020, Kamerstuk 2020Z06334.

4

In hoeverre houdt de Wereldbank bij de ondersteuning van de private
sector vast aan gebruikelijke richtlijnen wat betreft concessionaliteit en
financieel rendement? Is de Minister bereid om te pleiten voor een
tijdelijke versoepeling van die richtlijnen?
Op welke basis is gekomen tot het bedrag van USD 8 miljard aan extra
financiering om bedrijven te ondersteunen en verwacht het kabinet dat dit
voldoende zal zijn? Is de Minister bereid om er bij de Wereldbank op aan
te dringen dat de Real Sector Crisis Envelope ook open wordt gesteld voor
belangrijke bedrijven in minst-ontwikkelde landen die nog geen klant bij
de IFC zijn?
In het algemeen vragen de leden van de SP-fractie zich af waar het
vrijgemaakte geld voor de FTCF nu precies vandaan komt. Er wordt in
wisselende termen over gesproken; in de inleiding is te lezen dat het gaat
om «vrijspelen van middelen binnen de bestaande financiële ruimte»
(Kamerstuk 2020Z06259, p. 1) terwijl op pagina 3 staat dat het geld «deels
nieuw» is. Kan de Minister duidelijkheid verschaffen door via een
tabeloverzicht te duiden welk geld van welk potje komt en aan welke
doelgroep het toekomt? Is zij bereid hetzelfde te doen voor de 150 miljard
dollar die daarnaast nog wordt vrijgemaakt voor de economische
gevolgen?
Bovendien is voor de leden van de SP-fractie niet helemaal helder of er
ook financiële instrumenten worden vrijgespeeld binnen de FTCT die geen
lening-vorm betreffen, maar gift zijn? En zo ja, op welke doelgroep zijn
deze gericht? Lezen de leden van de SP-fractie correct dat alle aan
ontwikkelingslanden gerichte financieringsinstrumenten een vorm van
lening betreft? Heeft het niet de voorkeur in deze crisistijd om voor
financieringsinstrumenten te kiezen die niet verder bijdragen aan de
schuldenlast, vragen de leden van de SP-fractie?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat er een pakket van
USD 14 miljard ingezet gaat worden om in de eerste plaats de nationale
gezondheidssystemen te versterken voor indamming, diagnostisering en
behandeling van de ziekte. In de tweede plaats zal het bedrijven en hun
werknemers ondersteunen die worden geraakt door de economische
gevolgen van de verspreiding van COVID-19. Van de 14 miljard wordt het
merendeel, 8 miljard, ingezet via de IFC om private bedrijven te ondersteunen. Hoe verhoudt zich dit tot het in de eerste plaats versterken van
de gezondheidszorg?
Hoe wordt omgegaan met het tegengaan van de economische gevolgen
van COVID-19 met betrekking tot de informele sector, waarin ook veel
vrouwen werkzaam zijn?
De leden van de PvdA-fractie vragen of het juist is dat bij de inzet van de
8 miljard van IFC die naar private bedrijven gaat wel blijft gelden dat de
regels van Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
(OESO) en afspraken omtrent Internationaal Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen (IMVO) blijven gelden alsmede het belang van de Duurzame
Ontwikkelingsdoelen (SDG’s)?
Ook zijn deze leden benieuwd of een deel van dit ter ondersteuning van
werknemers zal worden ingezet, bijvoorbeeld via betaald ziekteverlof of
steun voor de zorg van kinderen? Is de Minister bereid hiervoor te pleiten,
of te pleiten voor meer transparantie over de besteding?

5

En in dit licht, is de Minister bereid bij de Wereldbank te bepleiten
– bijvoorbeeld in de vorm van subsidies – dat er naast de financiering van
de gezondheidsstelsels middelen komen die ingezet kunnen worden om
universele, of ten minste verbeterde sociale bescherming, educatie en
zorg voor kinderen te bieden? Dit zou vrouwen kunnen ontlasten en
jongeren en kwetsbare groepen ten goede komen.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe er bij de inzet van het geld als
respons op de economische gevolgen van de COVID-19 uitbraak rekening
kan worden gehouden, niet alleen met bedrijven die wereldwijd hard
getroffen worden, maar ook (en vooral) met kwetsbare werknemers.
Bijvoorbeeld de werknemers onderaan de sierteelt- of textielketen. Hoe
wordt er rekening gehouden met deze voornamelijk vrouwelijke
werknemers die met verlof worden gestuurd of worden ontslagen terwijl
ze geen spaargeld of vangnet hebben?
De leden van de PvdA-fractie steunen in het bijzonder de inzet van de
Minister om specifiek aandacht te vragen voor de effecten op onder
andere vrouwen, kan de Minister aangeven of zij hierbij al concrete ideeën
heeft en wat de inzet zal zijn?
Schuldhoudbaarheid
Met betrekking tot de kwestie van kwijtschelding van schulden hebben de
leden van de VVD-fractie een zeer kritische houding. De ervaring met
eerdere schuldenverlichtingsinitiatieven leert namelijk dat dit geen
duurzame oplossing is, maar schuldenratio’s in de loop der jaren steeds
weer oplopen. De wereldwijde coronacrisis zal de schuldenpositie van
armere landen naar verwachting op korte termijn doen verslechteren,
maar is niet van invloed op de reeds voor de coronacrisis ontstane
schuldenpositie van armere landen. Deelt de Minister de observatie dat
schuldenverlichtingsinitiatieven geen duurzame oplossing zijn gebleken
voor de schuldenpositie van armere landen en dat bij toekomstige
dergelijke initiatieven een onderscheid gemaakt dient te worden tussen
schulden ontstaan voor en na de coronacrisis? Kan de Minister toelichten
hoe de «gerichte aanwending van schuld gerelateerde financiering» in dit
verband concreet uitpakt?
In het verlengde van het bovenstaande benadrukken de voorgenoemde
leden dat betrokkenheid van alle lenende landen bij schuldverlichtingsinitiatieven cruciaal is. Onderstreept de Minister deze stelling? Kan zij
toelichten waar zij concreet op doelt met «niet-traditionele crediteuren»?
Deelt zij de verder de stelling dat van schuldverlichting geen sprake kan
zijn zolang daarbij niet ook schulden met minder verantwoorde leningsvoorwaarden van dergelijke crediteuren, zoals China, betrokken worden?
De leden van de D66-fractie zijn verheugd om te lezen dat Nederland
positief staat tegenover het voorstel van het IMF en de Wereldbank voor
uitstel van rentebetalingen en aflossingen.2 Heeft Nederland zelf bilaterale
kredietverstrekkingen waar dit voorstel op van toepassing is? Zijn er al
verzoeken tot uitstel van betaling geweest en hoe heeft Nederland hierop
gereageerd?

2

https://www.worldbank.org/en/news/statement/2020/03/25/joint-statement-from-the-worldbank-group-and-the-international-monetary-fund-regarding-a-call-to-action-on-the-debt-of-idacountries.

6

Het kabinet geeft aan3 dat Nederland niet inzet om verregaande
voorwaarden ten aanzien van economische hervormingen aan het
betalingsmoratorium te verbinden. Welke voorwaarden zouden er volgens
Nederland wel aan het betalingsmoratorium verbonden moeten worden?
De leden van de GroenLinks-fractie delen de zorgen over het oplopende
deel van niet-concessionele financiering in veel lage inkomenslanden. Wat
is het kabinet van plan om in te brengen bij de Voorjaarsvergadering van
de Wereldbank om deze zorg te adresseren?
Deze leden zijn blij om te vernemen dat Nederland in principe positief
staat tegenover het voorstel tot uitstel van rentebetalingen en aflossingen
voor ontwikkelingslanden. Op welke wijze kunnen private crediteuren hier
ook actief bij worden betrokken? Is het kabinet bereid om ook met
Nederlandse crediteuren tot afspraken hierover te komen?
Met betrekking tot die «schuldhoudbaarheid» juichen de leden van de
SP-fractie het toe dat de Minister het opschorten van rentebetalingen en
aflossingen «in principe» steunt, maar willen wel graag duidelijkheid over
welke voorwaarden het kabinet daaraan verbindt. Is de Minister ook
bereid om het voorbeeld van Frankrijk te volgen en voorop te lopen in de
oproep tot een schuldenmortuarium?4 Zo nee, waarom niet?
In beantwoording op het schriftelijk overleg voor de Raad Buitenlandse
Zaken/Ontwikkelingssamenwerking (Kamerstuk 2020Z06334) geeft de
Minister aan dat er geen economische structurele aanpassingen zullen
worden gekoppeld aan het betalingsmortuarium dat in de maak is, wat de
leden van de SP-fractie van harte ondersteunen. Wel blijft het volgens de
leden onduidelijk of dit ook geldt voor het 150 miljard dollar pakket die de
Wereldbank vrijspeelt voor het verzachten van de economische gevolgen,
zeker indachtig de uitspraken van de president van de Wereldbank, David
Malpass?5 Kan de Minister hier duidelijkheid over geven, vragen de
leden? In datzelfde kader: kan de Minister toelichten of het recover
better-principe ook dergelijke economische structurele aanpassingen
omvat? Zo ja, wat is daar dan beter aan? Zo nee, welke sectoren en type
investeringen krijgen in lijn met dit principe dan de voorkeur?
De leden van de PvdA-fractie danken de Minister voor haar steun aan het
voorstel van het IMF en de Wereldbank voor uitstel van rentebetalingen
en aflossingen. Kan de Minister aangeven of zij de Wereldbank gaat
vragen dit ook voor zijn eigen terugbetalingen van leningen te doen,
speciaal met betrekking tot IDA-landen?
Verslag Jaarvergadering Wereldbankgroep
Op het punt van het stemrechtraamwerk van de International
Development Association (IDA) hebben de leden van de VVD-fractie
enkele vragen. Kan de Minister toelichten wat de huidige status van de
herziening van het raamwerk is? Hoe ziet het verdere tijdspad van deze
herziening er uit en op welke termijn dient deze afgerond te zijn?

3

Verslag van het schriftelijk overleg Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking van
8 april 2020, Kamerstuk 2020Z06334.
4
http://www.rfi.fr/en/france/20200402-french-finance-minister-calls-for-a-debt-moratorium-forafrican-countries?ref=tw.
5
https://www.worldbank.org/en/news/speech/2020/03/23/remarks-by-world-bank-grouppresident-david-malpass-on-g20- finance-ministers-conference-call-on-covid-19.

7

19e middelenaanvulling International Development Association
De Minister geeft in de brief over de middelenaanvulling aan dat
Nederland dankzij de aanzienlijke bijdrage aan IDA in staat is geweest om
een sterke convergentie te bewerkstelligen tussen het Nederlandse beleid
op het gebied van Buitenlandse Handelen Ontwikkelingssamenwerking
(BHOS) en prioriteiten van IDA. De leden van de VVD-fractie vragen haar
om toe te lichten waar dit zichtbaar wordt. Welke Nederlandse
BHOS-prioriteiten zijn dankzij de Nederlandse bijdrage te vinden in de
beleidsagenda van IDA? Verder vragen de bovengenoemde leden of de
Minister kan toelichten welke leningen onder het Heavily Indebted Poor
Countries-initiatief precies kwijtgescholden zijn, aan welke landen deze
leningen zijn toebedeeld en wat de uitzonderlijke situatie per lening was
die tot kwijtschelding geleid heeft. Zij vernemen tevens graag wat de
inschatting van de Minister is van de flink toegenomen bijdrage van China
aan IDA en hoe zij dit plaatst in het bredere beeld van de toenemende
invloed van China in het Afrikaanse continent.
II. Antwoord / Reactie van de Minister
III. Volledige agenda
Inzet Voorjaarsvergadering Wereldbankgroep 2020. 2020Z06259 –
Brief regering d.d. 06-04-2020, Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking, S.A.M. Kaag
Verslag Jaarvergadering Wereldbank 2019. 26 234, nr. 233 – Brief
regering d.d. 22-11-2019, Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, S.A.M. Kaag
Uitkomsten van de onderhandelingen over de 19e middelenaanvulling van de International Development Association (IDA19)
voor de periode 200–2023. 26 234, nr. 234 – Brief regering d.d.
21-02-2020, Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, S.A.M. Kaag

8