Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

Nr. 292

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 november 2020
Inleiding
Sinds het aantreden van dit kabinet is de aanpak van georganiseerde
ondermijnende criminaliteit topprioriteit. Met onze versterkte aanpak
hebben we iets in gang gezet. We zijn er nog lang niet, maar met een
lange adem pakken we nu landelijk én regionaal door. Als ik kijk naar de
agenda’s van de diverse regio’s durf ik zelfs te spreken van een kentering
in ons beleid. Met de middelen uit het Regeerakkoord en het Brede
Offensief intensiveren we de aanpak en dit zetten we kracht bij met een
uitgebreide wetgevingsagenda. In deze brief informeer ik u over de
voortgang van de aanpak van ondermijnende criminaliteit, en ga ik in op
de stand van zaken van een aantal moties en toezeggingen.
Sinds de Voortgangsbrief1 van november 2019 heb ik uw Kamer reeds
geïnformeerd over de uitwerking van het Brede Offensief, de aanstelling
van de programmadirecteur-generaal Ondermijning en de verbetering van
de afpakketen. Ondanks de coronacrisis zetten we belangrijke stappen om
de aanpak van de georganiseerde ondermijnende criminaliteit naar een
steeds hoger niveau te tillen. Van het Multidisciplinaire Interventieteam
om internationale criminele bedrijfsprocessen te verstoren tot wijkgerichte projecten om te voorkomen dat jongeren in een criminele carrière
worden gezogen: een totaalaanpak om deze complexe problematiek
effectief te bestrijden.
Versterkingsprogramma Regeerakkoord
De uitvoering van de regionale versterkingsprogramma’s, gefinancierd uit
de incidentele middelen uit het Regeerakkoord, is in volle gang. Ik licht er
enkele in het oog springende resultaten uit.
• In de Regionale Eenheid Oost-Nederland zijn in de vijf districten
bestuurlijke uitvoerders aangesteld, die de gemeenten ondersteunen
1

kst-29911-292
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 29 911, nr. 259.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

1

•

•

•

•

•

bij de aanpak van ondermijning. Hiermee is de rol van de gemeenten
in de integrale samenwerking sterk gegroeid. Dankzij deze aanpak is
recent een cocaïne lab in Twente ontdekt.
Het Rotterdamse project Motus is een publiek-privaat samenwerkingsverband dat zich richt op de aanpak van ondermijnende vastgoedcriminaliteit. Makelaars, pandeigenaren en VvE’s worden geholpen om
risico’s te onderkennen en hierop te acteren. Dankzij Motus ontdekken
we gerichter welke panden gebruikt worden voor criminele doeleinden, zoals voor de opslag van grote partijen contant geld, vuurwapens
of drugs. Dit jaar zijn al vijftig verdachte panden onderzocht. In juli
troffen de teamleden van Motus in een woning 4,5 miljoen euro aan
contant geld en vuurwapens aan.
Het Integraal Intelligence Project Synthetische Drugs (IIPSy) in
Noord-Holland ontwikkelt een centrale intelligence methode voor de
aanpak van productielocaties van synthetische drugs. Het IIPSy
combineert informatie en casuïstiek slim, waardoor negen drugslaboratoria en negen opslaglocaties konden worden opgespoord en
ontmanteld.
Vanuit het project Straatwaarde(n) in Midden-Nederland, dat zich richt
op terugdringen van jonge aanwas in de cocaïne-industrie, zijn
verschillende succesvolle initiatieven gestart. Voorbeelden zijn de
inrichting van het moedernetwerk en moedertrainingen, en het
onderwijsprogramma «Kapot Sterk». Hierin leren jongeren in groep 8
om de schaduwkant van de drugswereld te zien. In de Persoonsgerichte Aanpak plus (PGA) in Almere, Amersfoort en Utrecht werken
ketenpartners in zorg en veiligheid samen. In Utrecht zijn al tien
jongeren in deze aanpak opgenomen, Amersfoort en Almere volgen op
korte termijn.
In Brabant vergroot de inzet van een social mediacampagne de
meldingsbereidheid van inwoners rondom ondermijning. Het direct
aanspreken van bewoners op buurt- en wijkniveau met voorbeelden
uit hun eigen achtertuin maakt verschijningsvormen van ondermijnende criminaliteit herkenbaar en resulteert in meer meldingen. Met
direct resultaat in bijvoorbeeld Breda waar het aantal meldingen in de
wijk Hoge Vucht met 94% steeg.
In Noord-Nederland wordt ingezet op het voorkomen van jonge
aanwas, door gebruik van een escaperoom binnen het mbo en het
middelbaar onderwijs. Hierin worden jongeren geconfronteerd met
criminele klussen waarmee ze snel geld kunnen verdienen en leren ze
wat de consequenties daarvan zijn. Op die manier vergroten we de
weerbaarheid van jongeren.

Naast versterkte en nieuwe regionale projecten, is de regionale samenwerking tussen partners verstevigd en is er nog meer eigenaarschap en
bestuurlijk bewustzijn over de noodzaak om ondermijning aan te pakken
gecreëerd. Goede voorbeelden worden in toenemende mate door de
regio’s van elkaar overgenomen. Zo staat de aanpak van het programma
Straatwaarde(n) van Midden-Nederland model voor programma’s in
ontwikkeling in de regio’s Den Haag, Noord-Holland, Limburg, NoordNederland en Oost-Nederland.
Midterm review
Naast alle goede initiatieven, is er zeker ook nog ruimte voor verbetering.
In de zomer is een midterm review van het versterkingsprogramma
uitgevoerd, om de stand van zaken halverwege de bestedingsperiode
(2019–2021) onder de loep te nemen. Het rapport is als bijlage bij deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

2

brief gevoegd2. De review bevestigt dat de basis voor een brede landelijke
beweging tegen ondermijning is gelegd en dat, zoals hiervoor
beschreven, de eerste concrete acties en resultaten zichtbaar zijn. De
midterm review concludeert echter ook dat er minder meters zijn gemaakt
dan bij aanvang gedacht en gehoopt. Er is sprake geweest van een
vertraging bij de start van de programma’s en het werven van personeel
is tijdrovend gebleken. Ook heeft de coronacrisis grote invloed gehad op
de voortgang van verschillende projecten.
Op basis van het rapport zijn gesprekken gevoerd met de regio’s en
landelijke partners. Zij herkennen op hoofdlijnen de bevindingen. Tegelijk
zijn of raken veel projecten nu op stoom en zien we een inhaalslag. Waar
nodig vindt bijsturing of extra versnelling plaats, waarbij indien gewenst
mijn departement ondersteunt. Een voorbeeld is de doorontwikkeling van
het Joint Data Lab van het project 1 Smart Overheid in Brabant-Zeeland,
een platform dat integrale analyses voor en door de RIEC partners
mogelijk maakt. Er worden nu goede stappen gezet om juridische
knelpunten en technische waarborgen op te lossen. In AmsterdamAmstelland is na een reset nu het fundament gelegd voor langdurige
effectieve samenwerking in RIEC-verband, met eerste resultaten tot
gevolg. En in Noord-Nederland hebben realiteitszin en het inspelen op de
actualiteit gezorgd voor een kanteling in de aanpak en het bepalen van
bestuurlijke focus, rekening houdend met de unieke kenmerken van de
regio. Ook bijsturen is immers onderdeel van de zoektocht naar innovatieve werkwijzen waarmee de aanpak versneld en versterkt kan worden.
Vanwege de aanhoudende beperkingen als gevolg van de coronacrisis
blijft het in de uitvoering zoeken naar goede manieren om projecten zo
effectief mogelijk vorm te geven.
Tussenstand breed offensief
In juni jl. informeerde ik uw Kamer over de uitwerking van het brede
offensief tegen georganiseerde ondermijnende criminaliteit. In deze
passage bericht ik u kernachtig over de voortgang van; het MIT, kennis en
expertise, het dossier bewaken en beveiligen en de preventieve lokale
aanpak. Evenals over verdeling van de 15 en 10 miljoen die bij het Brede
Offensief zijn vrijgemaakt voor de regionale aanpak in respectievelijk 2021
en 2022.
Multidisciplinair Interventieteam (MIT)
Het MIT is een nieuw en uniek samenwerkingsverband binnen de
Nederlandse rechtshandhaving en richt zich op de bestrijding van de
georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Het beschikt over een eigen
multidisciplinair datacentrum en specialistische interventiecapaciteit met
een ruim mandaat. Het team kan worden beschouwd als een landelijke
multidisciplinaire criminele inlichtingendienst met internationale
slagkracht. De oprichting van het MIT is een van de grootste veranderingen en meest verregaande vormen van samenwerking binnen het
Nederlandse landschap van intelligence-, toezicht-, handhavings- en
opsporingsdiensten. Op deze innovatieve wijze versterk ik onze capaciteit
om de georganiseerde, ondermijnende criminaliteit gericht te bestrijden.
Het MIT gaat opereren op het snijvlak van (inter)nationale georganiseerde
ondermijnende criminaliteit en de daarmee gepaard gaande criminele
geldstromen. Het team is een aanvulling op en werkt actief samen met de
bestaande diensten die zich nu al succesvol inzetten binnen de integrale
aanpak van ondermijning.
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

3

Om tot de meest effectieve interventies te kunnen komen verzamelt het
MIT alle mogelijke kennis over bedrijfsprocessen en criminele verdienmodellen. Hiervoor is noodzakelijk dat het MIT gaat beschikken over
multidisciplinaire informatie- en analysecapaciteit die nu ontwikkeld
wordt. Op basis van deze exacte en gedetailleerde analyse van het MIT
worden vervolgens keuzes gemaakt voor gerichte interventies.
In september opende ik de tijdelijke huisvestingslocatie van het MIT in
Gorinchem. De voorbereidingsfase is in oktober overgegaan in de
projectmatige bouwfase van het MIT. Aan het hoofd van deze projectorganisatie staat een programmateam van vier leden. De werving en selectie
hiervoor heeft in de afgelopen periode plaatsgevonden. De formele
benoeming van het programmateam MIT is op 10 november jl. door de
Stuurgroep MIT namens mij afgerond en door deelnemende partijen
bekend gemaakt. De leden van het programmateam zijn afkomstig uit de
deelnemende organisaties en zijn als gelijkwaardig team verantwoordelijk
voor de bouw en operatie van het MIT. Het programmateam legt over de
resultaten verantwoording af aan de Stuurgroep MIT.
Uiteindelijk zal het MIT uitgroeien naar een omvang van honderden
specialisten. Eerder heb ik aangegeven dat hierbij kan worden gedacht
aan ongeveer 400 fte. Vanzelfsprekend kent een team van een dergelijke
omvang een gefaseerde meerjarenopbouw. Ook de vulling van het MIT,
onder meer vanuit de deelnemende diensten, zal worden gekoppeld aan
de concrete behoefte van het MIT en kan dus ook op verschillende wijzen
plaatsvinden, zoals ter beschikkingstelling, detachering en indiensttreding.
Ongetwijfeld zullen ook specialisten van buiten worden aangetrokken. De
diverse specialisten werven we zoveel mogelijk via zijinstroom. Ondertussen zijn in oktober de eerste vacatures voor het MIT uitgezet en worden
de eerste mensen al aangenomen voor de bouw van het datawarehouse.
Naar verwachting kunnen de eerste MIT teamleden in 2021 operationeel
zijn. Afhankelijk van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt kan het team
eind 2022 zelfstandig operationeel zijn.
Naar verwachting verhuist eind 2021 het MIT naar een locatie in het
midden van het land. Hier wordt het MIT samen met onder andere het
Team High Tech Crime van de politie gehuisvest. De oprichting van een
nieuwe entiteit als het MIT vergt idealiter een eigen juridische basis.
Daarom werkt mijn ministerie samen met de Ministeries van Defensie en
Financiën aan de voorbereiding van een instellingsbesluit. Ook werken we
samen met betrokken landelijke organisaties en hun wettelijke gezagen
aan een multidisciplinair sturingsmodel en een eerste (juridisch) kader
voor de gegevensverwerking, waarbij ervaringen vanuit de vliegende start
worden meegenomen. Ik streef ernaar om met de betrokken ambtsgenoten in het eerste halfjaar van 2021 het MIT als zelfstandige entiteit vorm
te geven in een instellingsbesluit.
Kennis en expertise
In Vlissingen wordt met structurele middelen een strategisch kenniscentrum (SCK) opgericht om met en voor de partners – zowel lokaal,
regionaal, landelijk als internationaal – trends en ontwikkelingen van
georganiseerde ondermijnende criminaliteit samen met wetenschappers
te analyseren en te duiden. Met incidentele middelen is recent een
kwartiermaker aangesteld, die een plan van aanpak opstelt voor de
inrichting van het SKC. Dit strategisch kenniscentrum staat niet op
zichzelf. Op landelijk niveau komen fenomeentafels, waarin de partners op
geprioriteerde thema’s de integrale aanpak gaan vormgeven, met
concreet handelingsperspectief voor lokale en regionale partners. De
landelijke fenomeentafels krijgen een plek bij het Landelijke Informatie- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

4

Expertisecentrum (LIEC). Ook voor de fenomeentafels is een kwartiermaker aangesteld.
Het kennisfundament onder de aanpak versterken we verder met een
Kennisagenda Ondermijning. Het WODC zal naar verwachting deze
kennisagenda uitvoeren. Met de Kennisagenda Ondermijning zal
onderzoek worden gedaan naar thema’s waar nog onvoldoende kennis
over bestaat, en zetten we in op systematische analyse en praktische
toepassing van bestaande wetenschappelijke kennis. De eerste onderzoekstrajecten in dit verband zijn al opgestart. Tot slot maakt demonitoring van
het Breed offensief ook deel uit van de Kennisagenda.
Bewaken & beveiligen
Al eerder is de bewaking en beveiliging van advocaten, officieren van
justitie en rechters geïntensiveerd. In de afgelopen periode is een start
gemaakt met de structurele versterking en flexibilisering van de stelsels
Bewaken en Beveiligen en Getuigenbescherming. Zo vindt momenteel de
eerste tranche van capaciteitsuitbreiding van zowel materieel als
personeel plaats. Een goed functionerend stelsel vraagt naast voldoende
capaciteit ook om kwaliteitsontwikkeling en voortdurende professionalisering door de betrokken partijen. Hiervoor is het multidisciplinair
platform bewaken en beveiligen opgericht. Om de weerbaarheid binnen
de beroepsgroepen te versterken zijn inmiddels door de aangetrokken
kwartiermakers onderling best practices en ervaring gedeeld.
Belemmeringen rondom informatievoorziening en communicatie zijn van
invloed op de beleving van de bedreigde persoon en kunnen het
veiligheidsgevoel en vertrouwen in de uitvoering bevorderen. Voor de
voortdurende professionalisering van het stelsel heeft het Instituut voor
Psychotrauma (IVP) onderzoek gedaan naar de psychosociale effecten van
dreiging en beveiliging. De resultaten maken duidelijk dat bedreiging en
de daaropvolgende beveiligingsmaatregelen significante gevolgen
hebben voor bedreigde personen en diens naasten. Het IVP doet de
aanbeveling om kennisdeling over de psychosociale aspecten van
bedreiging bij de uitvoerende organisaties te borgen via een protocol of
richtlijn voor het omgaan en communiceren met bedreigde personen. De
resultaten en aanbeveling van dit onderzoek dienen als verdere input en
steun voor de ingezette versterkingen van het stelsel.
Om blijvend het hoofd te kunnen bieden aan huidige en toekomstige
dreigingen in een complexer geworden samenleving laat ik een onafhankelijke commissie het stelsel bewaken en beveiligen beoordelen en
voorstellen doen om het toekomstbestendig te maken. Ik zal uw Kamer
informeren over de uitkomsten.
Preventieve en lokale aanpak
Acht gemeenten3 hebben voor de periode van najaar 2020 tot eind 2022
incidentele middelen gekregen om hun preventieve aanpak van ondermijning te versterken in kwetsbare wijken. Het doel is om te voorkomen
dat met name kinderen, jongeren en jongvolwassenen in sociaaleconomisch zwakkere wijken in de georganiseerde criminaliteit terecht komen.
In mijn brief d.d. 18 juni 20204 informeerde ik u hoe ik, samen met de
Minister voor Rechtsbescherming en mijn collega’s van BZK, OCW, VWS
en SZW, het Aanjaagteam Ondermijning (ATO) en de VNG, het tij wil
keren door te investeren in een integrale en gebiedsgerichte preventieve
3
4

Dit zijn Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Arnhem, Eindhoven, Tilburg en Zaanstad.
Kamerstuk 29 911, nr. 281.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

5

aanpak van ondermijning in gemeenten. De gemeenten investeren onder
andere in bewezen effectieve dadergerichte interventies zoals «Alleen Jij
Bepaalt Wie je Bent», het «Preventief Interventie Team (PIT)», en «Alles
Kidzzz». Maar ook in gedragsinterventies, jongerenwerk, onderwijsprogramma’s die jongeren weerbaarder maken en voorlichting over de
gevaren van criminaliteit, familiegerichte interventies en de inzet van
wijkregisseurs.
Deze preventieve aanpak wil ik lerend evalueren in de vorm van een
learning community en het in beeld brengen van best practices. Het
meerjarige en multidisciplinaire onderzoeksprogramma bij de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijke Onderzoek (NWO) is daarbij
ondersteunend om de problematiek te herkennen en waar nodig in te
grijpen.
In deze kabinetsperiode zal tot slot in de verdere uitwerking van de
preventieve aanpak van ondermijning worden aangesloten bij de
gebiedsgerichte aanpak die met gemeenten wordt ingezet vanuit het
interbestuurlijke programma Leefbaarheid en Veiligheid van BZK.5 Hierbij
wordt ook de integrale visie over gebiedsgericht werken in het kader van
preventie van ondermijning van het Strategisch Beraad Ondermijning
betrokken, die wordt opgesteld op basis van een drietal essays van het
Verwey-Jonker Instituut over wijkgericht werken Deze visie wordt in
februari 2021 verwacht.6
Additionele middelen lokale en regionale aanpak
In aanvulling op de eerdere regionale versterkingsimpuls is er voor het
brede offensief tegen ondermijnende criminaliteit een incidenteel bedrag
beschikbaar gesteld van 15 miljoen euro in 2021 en 10 miljoen euro in
2022 voor de lokale en regionale aanpak. Het Strategisch Beraad
Ondermijning (SBO) heeft mij geadviseerd dit incidentele versterkingsgeld
beschikbaar te stellen aan de regio’s, «om de continuïteit van hun
succesvolle activiteiten te waarborgen en/of op basis van nieuwe inzichten
aanvullende activiteiten te ontplooien». Op deze wijze kan de beweging
die met de versterkingsprogramma’s in gang is gezet de komende periode
gecontinueerd en verder uitgebouwd worden. In september jl. heb ik van
alle regio’s hun concrete plannen ontvangen voor de lokale en regionale
aanpak. Het SBO heeft mij over de verdeling van de versterkingsmiddelen
geadviseerd, onder meer op basis van gesprekken met de afzonderlijke
regio’s. Ik heb het advies van het SBO – met specifieke aandacht voor het
voorkomen van criminele carrières en de aanpak van kwetsbare wijken –
overgenomen. In bijlage 1 bij deze brief is de verdeling van de middelen
over de regio’s, en de te financieren projecten weergegeven.
Voortgang ondermijningswetgeving
Om de aanpak van ondermijnende criminaliteit kracht bij te zetten ligt er
een stevig wetgevingsprogramma. Sinds ik uw Kamer in november 2019
informeerde over de voortgang zijn er diverse mijlpalen bereikt,7 zoals:
– De strafmaat voor illegaal bezit van automatische vuurwapens is sinds
1 januari 2020 verdubbeld; de strafmaat voor daders die zware delicten
plegen – zoals geweld en liquidaties – in georganiseerd verband is
verhoogd (Stb. 2019, nr. 310).

5

Kamerstuk 30 995, nrs. 97 en 98.
Twee essays zijn reeds verschenen: «Weerbare wijken tegen ondermijning» (2019) en «Een
wereld in wijken te winnen, over de justitiële functie bij sociale achterstand» (2020).
7
Kamerstuk 29 911, nr. 259.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

6

–

Gemeenten en andere bestuursorganen kunnen sinds de per 1 augustus 2020 in werking getreden wijziging van de Bibob wet- en regelgeving nu onder meer ook de justitiële antecedenten nagaan van de
zakelijke relaties van de aanvrager van een vergunning (Stb. 2020,
nrs. 278 en 279). Ook kan het Landelijk Bureau Bibob nu overheidsinstanties tippen de Wet Bibob toe te passen als het relevante informatie
heeft over strafbare feiten. Het wetsvoorstel Bibob tweede tranche, dat
onder andere voorziet in een verruiming van de mogelijkheden tot
informatiedeling tussen het Landelijk Bureau Bibob en bestuursorganen en tussen bestuursorganen onderling, is onderweg naar de Raad
van State.

Voor verschillende andere wetgevingstrajecten is het afgelopen jaar de
parlementaire behandeling gestart. Dit geldt bijvoorbeeld voor het
wetsvoorstel versterking strafrechtelijke aanpak ondermijnende criminaliteit, het wetsvoorstel VOG-politiegegevens en het wetsvoorstel
gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden. Op korte termijn
informeer ik uw Kamer over de mogelijkheden van een zogenoemde non
conviction based confiscation (NCBC)-procedure en de contouren van een
wettelijke regeling. Naast de NCBC wordt, zoals eerder aan uw Kamer
gemeld, onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van strafrechtelijke
curatele, spoedbevriezing, verbetermogelijkheden van uitwinning van
beslag in het buitenland nadat de beslagene afstand heeft gedaan van het
voorwerp en het te gelde maken van in beslag genomen roerende zaken.8
In bijlage 2 is een uitgebreider overzicht opgenomen van de voortgang
van de ondermijningswetgeving.
Moties/toezeggingen
Als laatste onderdeel van deze voorgangsbrief informeer ik uw Kamer
over de voortgang voor wat betreft moties en toezeggingen.
Afpakfonds (motie Krol/Yesilgöz)
De motie van de leden Krol en Yesilgöz verzoekt de regering «te onderzoeken of een afpakfonds kan worden ingesteld, waarin afgepakt geld van
drugscriminelen geoormerkt wordt gestort om de drugscriminaliteit tegen
te gaan.»9
Mijn departement heeft de mogelijkheden van een afpakfonds verkend, in
overleg met het Ministerie van Financiën. De conclusie is dat de afspraken
in het Regeerakkoord en de huidige begrotingsregels van dit kabinet zich
niet verenigen met de instelling van een dergelijk afpakfonds. In het
Regeerakkoord zijn de ontvangsten uit afpakken, boetes en transacties tot
een (grotendeels) generaal dossier benoemd. Dat wil zeggen dat meer- of
minderopbrengsten ten opzichte van de raming niet ten gunste of laste
van de JenV-begroting komen, maar rechtstreeks naar de schatkist
vloeien. Tegenover de geraamde ontvangsten uit afpakken, boetes en
transacties staan rijksbreed reeds uitgaven op de begroting. Hierdoor is
het storten van gelden in een afpakfonds de facto een intensivering
waarvoor dekking dient te worden gevonden.
Ook een scenario waarin inkomsten boven de huidige raming in een
afpakfonds worden gestort is op dit moment niet mogelijk. Naast het
generale karakter van het dossier, is de afspraak gemaakt dat een jaar
waarin de inkomsten hoger zijn dan in de raming opgenomen kan
8

Brief van 19 oktober 2020 «Programmadirecteur-generaal Ondermijning en regie op de
Afpakketen» (Kamerstuk 29 911, nr. 286).
9
Kamerstuk 35 300 VI, nr. 70.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

7

compenseren voor een jaar waarin de ontvangsten lager zijn dan
geraamd.10 Hierdoor komen meeropbrengsten niet vrij voor alternatieve
inzet. Het maken van andere budgettaire afspraken over de afpakontvangsten kan in beginsel plaatsvinden in het Regeerakkoord. De instelling
van een afpakfonds is op dit moment dus niet mogelijk.
Betere waarborgen voor de veiligheid van de melder van een ongebruikelijke transactie (motie van Nispen)
Ten aanzien van de uitvoering van de aangenomen motie11, die is
ingediend door het lid Van Nispen (SP) tijdens het notaoverleg over de
justitieketen van 30 juni jl. (Kamerstuk 31 753, nr. 217), informeer ik uw
Kamer graag als volgt. In goed overleg met de politie, FIOD en het OM
alsook de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) en de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) wordt nog meer aandacht
besteed aan het waarborgen van de veiligheid van een melder van een
ongebruikelijke transactie. Dit betekent dat in die gevallen dat het
voornemen bestaat om een door een kleine onderneming12 gemelde
ongebruikelijke transactie, die vervolgens door de FIU-Nederland verdacht
is verklaard, als bewijs in het strafdossier toe te voegen, ondernemen de
opsporingsdiensten nadere actie. Met inachtneming van de wettelijke
kaders13 wordt contact opgenomen met de desbetreffende melder om na
te gaan of er (voorziene) dreigingsrisico’s zijn als de door de
FIU-Nederland verdacht verklaarde transactie als bewijs in het strafdossier
wordt toegevoegd.
Hierbij merk ik nadrukkelijk op dat een melder van een ongebruikelijke
transactie te allen tijde zelf contact kan opnemen met de politie bij
(voorziene) dreigingen. Dergelijke signalen worden zeer serieus opgepakt,
en de overheid kan (aanvullende) maatregelen nemen in het kader van het
stelsel bewaken en beveiligen.14 Daarnaast kan het OM bezien of gebruik
kan worden gemaakt van de bestaande wettelijke kaders15, die in
uitzonderlijke gevallen kunnen worden toegepast, ter bescherming van de
melder. Daaronder valt het kunnen anonimiseren van de gegevens van de
meldingsplichtige instelling in het strafdossier. De FIU-Nederland en het
OM maken deze aangescherpte werkwijze kenbaar aan Wwft-instellingen
respectievelijk binnen het OM en de opsporingsdiensten.
Tot slot, in het licht van de aangenomen gewijzigde motie16, die is
ingediend door de leden Van der Linde (VVD) en Alkaya (SP) tijdens het
plenaire debat over onder andere de Implementatiewet wijziging vierde
anti-witwasrichtlijn van 3 december 2019, wordt de uitwerking van
voornoemde Implementatiewet op kleine ondernemingen gemonitord en

10

Kamerstuk 35 300 VI, nr. 2.
Kamerstuk 31 753, nr. 212. Daarin wordt de regering verzocht in overleg met de beroepsgroepen notarissen en belastingadviseurs te bezien hoe de veiligheid van een melder van een
ongebruikelijke transactie beter gewaarborgd kan worden, bijvoorbeeld door de melder in het
strafdossier te anonimiseren, en hierover de Kamer te informeren.
12
Hieronder wordt verstaan een onderneming waarvan de bedrijfs- of kantoornaam direct valt te
herleiden tot een natuurlijk persoon bij die onderneming.
13
Hieronder wordt verstaan de kaders van de Wet politiegegevens en de Wet justitiële en
strafvorderlijke gegevens.
14
Zie Circulaire met betrekking tot de bewaking en beveiliging van personen, objecten en
diensten 2019.
15
Zie artikel 30, derde lid, en artikel 187d, eerste lid, van het Wetboek van Stafvordering.
16
Kamerstuk 35 245, nr. 15. Daarin wordt gemeld dat er nu al signalen zijn van kleine ondernemers die bedreigd worden omdat zij een melding doen van ongebruikelijke transacties. De
regering wordt verzocht de uitwerking van de Implementatiewet wijziging vierde
anti-witwasrichtlijn op kleine ondernemingen, onder meer in virtuele valuta, te monitoren en
de Tweede Kamer uiterlijk twee jaar na inwerkingtreding van de wet hierover te informeren.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

8

hiervan verslag gedaan twee jaar na inwerkingtreding ervan, te weten
uiterlijk 21 mei 2022.
Formulieren Bibob (motie van der Graaf)
Aangaande de motie van het lid Van der Graaf (CU) (Kamerstuk 29 911,
nr. 267) waarin Uw Kamer mij vraagt naar de mogelijkheden om Bibobvragenformulieren overzichtelijker, concreter en doeltreffender vorm te
geven, zodat de mogelijkheden voor gerichter eigen onderzoek van
gemeenten worden verbeterd, kan ik u het volgende melden. Ik heb
inmiddels met alle betrokken partijen, waaronder gemeenten, provincies,
RIEC’s en het Landelijk Bureau Bibob (LBB) geïnventariseerd welke
wensen en knelpunten er bestaan. Binnenkort volgt nader overleg over de
wijze waarop deze wensen en knelpunten, indien mogelijk, in de Bibobvragenformulieren worden verwerkt. Uiteraard worden wijzigingen als
gevolg van de inwerkingtreding van de Wet Bibob (eerste tranche) per
1 augustus jl. hierin meegenomen. Ik streef ernaar voor het zomerreces
2021 de motie uit te voeren.
Tip- en beloningsgelden (motie Krol)
In mijn brief aan uw Kamer van 15 juni jl. kondigde ik aan een verkenning
te laten uitvoeren naar tip- en beloningsgelden, waarbij de ervaringen in
het buitenland met deze instrumenten worden betrokken.17 Hiermee geef
ik een gevolg aan de door uw Kamer aangenomen nader gewijzigde motie
van het lid Krol c.s. om een ruimhartig beloningssysteem in het leven te
roepen voor hen die de moed hebben drugscriminelen aan te geven.18 In
deze motie wordt terecht aandacht gevraagd voor het feit dat burgers bij
de aanpak van ondermijnende criminaliteit een belangrijke bron van
informatie kunnen zijn. Het gebruik van tip- en beloningsgelden leidt in de
praktijk al tot goede resultaten. Op basis van de verkenning bekijk ik welke
mogelijkheden er zijn om de inzet van tip- en beloningsgelden nog
effectiever te benutten. Inmiddels is de Open Universiteit in opdracht van
het WODC met de verkenning gestart. Naar verwachting volgt het
eindrapport medio januari 2021, dat ik uw Kamer daarna zo spoedig
mogelijk toezendt met mijn beleidsreactie.
Intra-gemeentelijke gegevensdeling (motie Voordewind)
Door het Aanjaagteam Ondermijning (ATO) van het Strategisch Beraad
Ondermijning (SBO) is, in samenwerking met de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en gemeenten, een modelprotocol voor gegevensdeling
binnen gemeenten ontwikkeld. Dit modelprotocol is op 20 februari 2020
aan uw Kamer aangeboden.19 Het protocol geeft handvatten aan
gemeenten voor de belangrijke rol die zij vervullen bij de bestuurlijke
aanpak van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit. Afgelopen
zomer heeft het Ministerie van Justitie en Veiligheid samen met de VNG,
het ATO en het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV)
een webinar georganiseerd, waarin aan gemeenteambtenaren uitleg is
gegeven over het gebruik van het protocol. Als gemeenten nog tegen
specifieke knelpunten aanlopen dan zal ik bezien op welke passende wijze
gemeenten geholpen kunnen worden.

17

Kamerstuk 29 911, nr. 279.
Kamerstuk 24 077, nr. 446.
19
Kamerstuk 29 911, nr. 244.
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

9

Overzicht afpakken (toezegging)
Het lid Groothuizen heeft mij bij het wetgevingsoverleg over het
jaarverslag en de slotwet Justitie en veiligheid van 2018 gevraagd een
overzicht op te stellen van doelstellingen en resultaten ten aanzien van
waardebeslag en incasso. Dit overzicht, voorzien van een toelichting, is
opgenomen in bijlage 3.
Vergunningen voor evenementen (toezegging)
Tijdens de behandeling van de begroting voor 2020 heb ik uw Kamer
toegezegd met de burgemeesters in gesprek te gaan over strengere eisen
in evenementenvergunningen om drugsgebruik tegen te gaan. Hiervoor
heeft het CCV in kaart gebracht op welke manier vergunningsvoorwaarden nu worden ingezet om drugsgebruik tijdens evenementen te
beteugelen. Uit deze inventarisatie blijkt dat vergunningsvoorwaarden ten
aanzien van drugsgebruik niet op zichzelf staan. Zij maken deel uit van
een geheel aan beleidsmatige uitgangspunten en werkwijzen die zijn
afgesproken met de lokale en regionale partners. Ook blijkt dat inzicht en
overzicht nodig is over de combinatie(s) van preventieve en handhavende
maatregelen die aantoonbaar leiden tot een afname van de hoeveelheid
drugs die bezoekers van evenementen aanwezig hebben. Ik ga daarom
met gemeenten in gesprek over mogelijkheden om de effectiviteit van hun
beleid vast te stellen en dit waar mogelijk te verbeteren, eventueel met
ondersteunend landelijk beleid. Bij de vervolgstappen op dit onderwerp
houd ik rekening met de omstandigheid dat als gevolg van de coronacrisis
er momenteel – en zeker nog enige tijd – geen evenementen mogelijk zijn
en deze situatie nog zeker enige tijd zal voortduren. Ik streef ernaar uw
Kamer vóór het voorjaar van 2021 nader te informeren.
Verdelingssystematiek RIEC (toezegging)
Het lid Yesilgöz (VVD) vroeg of de reguliere bijdrage aan de RIEC’s, al dan
niet voor een deel, afhankelijk zou kunnen zijn van de context per regio.20
De reguliere bijdrage aan de RIEC’s bedraagt € 735.000 per jaar per RIEC
op basis van cofinanciering door provincies en gemeenten van eenzelfde
bedrag. De reguliere bijdrage is deels bedoeld voor de aanpak van
ondermijning en deels om uitvoering te geven aan generieke processen
als onderdeel van het verder professionaliseren van de RIEC’s. Hierbij valt
te denken aan het versterken van de bestuurlijke weerbaarheid, of het
maken van ondermijningsbeelden. Het doel van deze bijdrage is dat alle
regio’s gelijkwaardig worden versterkt. Door middel van de versterkingsgelden worden regio specifieke programma’s ondersteund waarin de
context per regio wordt meegenomen.
Tot slot
Het indammen van de georganiseerde, ondermijnende criminaliteit is een
strijd van de lange adem. Dit blijkt eens te meer in de huidige tijd:
ondanks de coronacrisis gaat de grootschalige drugshandel gewoon door.
Waar criminelen zich voor barrières zagen geplaatst door bijvoorbeeld
reis- of transportbeperkingen, hebben ze simpelweg nieuwe methodes
gevonden om hun illegale handel voort te zetten.
Met de intensiveringen van dit kabinet krijgt de brede maatschappelijke
coalitie tegen ondermijning extra repressieve en preventieve slagkracht
om de problematiek terug te dringen. De eerste resultaten zijn positief.
Daar bouwen we op voort. Ook in internationaal verband om onze
20

Kamerstuk 35 470 VI, nr. 15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

10

internationale samenwerking verder te versterken. De komende periode
staat in het teken van de effectieve, volledige uitvoering en implementatie
van de intensiveringen. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid staat voor
een veilige en rechtvaardige samenleving en blijft zich onverminderd
inzetten tegen ondermijnende criminaliteit.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

11

Bijlage 1

Additionele middelen lokale en regionale aanpak
Toekenning
in € 1
RIEC Amsterdam-Amstelland:
– van kennis naar actie, o.a. analyseteam, coördinator ondermijningsbrigade
– versterking weerbaarheid Amstellandgemeenten
– aanpak doorgroeiers

2.040.000

Taskforce RIEC Brabant Zeeland:
– inzicht in criminele verdienmodellen en versteviging wijkaanpakken
– maatschappelijke weerbaarheid, w.o. weerbare jeugd en zeehavens

3.840.000

RIEC Den Haag:
– versterking aanpak op geprioriteerde thema drugs
– voorkomen jonge aanwas

3.500.000

RIEC Midden Nederland:
– continuering regionaal team
– continuering en versterking districtelijke teams en Straatwaarde(n)

3.500.000

RIEC Noord-Holland:
– project productielocaties drugs
– Financial Intelligence Team
– maritieme smokkel
– dealende jeugd

2.631.000

RIEC Noord-Nederland:
– aanpak buitengebied
– aanpak havens
– jonge aanwas
– ondersteuning gemeenten

2.000.000

RIEC Oost Nederland:
– continuering versterkingsprogramma 2019–2021
– aanpak rising stars
– aanpak jonge aanwas IJsselland
– bewustwordingsproject Risk Factory
– leerling alert
– versteviging positie scholen
– capaciteit casusmanagement

2.811.500

RIEC Rotterdam:
– continuering versterkingsprogramma 2019–2021

4.500.000

RIEC Limburg:
– Taskforce Jeugdige Ondermijners
– continuering EURIEC

2.450.000

1

Een deel van het oorspronkelijke budget voor de periode 2019–2021 (ca. 1,8 mln.) wordt herbestemd in het totaal van het programma en biedt daarmee aanvullende dekking voor de
toekenning van deze gelden. Daarnaast is voor de posten Maatschappelijke Weerbaarheid
(Zeeland-Brabant) en EURIEC (Limburg) alternatieve financiering beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

12

Bijlage 2

Overzicht ondermijningswetgeving
Wetsvoorstel Versterking strafrechtelijke aanpak ondermijning
Het wetsvoorstel versterking strafrechtelijke aanpak ondermijnende
criminaliteit dat een aantal voorstellen op strafrechtelijk terrein bevat die
bijdragen aan een effectievere aanpak van ondermijnende criminaliteit is
op 10 september jl. bij uw Kamer ingediend.21 Het betreft de volgende
onderwerpen:
1. Maatregel kostenverhaal vernietiging inbeslaggenomen voorwerpen
die ernstig gevaar opleveren voor de leefomgeving of voor de
volksgezondheid
Het opleggen van deze maatregel wordt mogelijk bij veroordeling voor
strafbare feiten op grond van de Wet op de economische delicten
(WED), de Opiumwet en de Wet wapens en munitie, waarbij stoffen
zijn aangetroffen die een groot risico vormen voor de leefomgeving of
voor de volksgezondheid, zoals illegaal vuurwerk, illegale gewasbeschermingsmiddelen, drugslaboratoria of hennepkwekerijen. Deze
maatregel biedt de mogelijkheid om de kosten die ten laste komen van
de staat in verband met het vernietigen van inbeslaggenomen
gevaarlijke stoffen te verhalen op de veroordeelde.
2. Verhoging strafmaximum bedreiging
Dit voorstel strekt ter uitvoering van het voornemen tot verhoging van
het strafmaximum voor bedreiging.22 Het strafmaximum voor
bedreiging wordt verhoogd van twee jaar naar drie jaar gevangenisstraf. Voor bedreiging bestuurders in het publieke domein en togadragers komt hier nog een derde bij, zodat de maximale gevangenisstraf
dan vier jaar wordt. Deze extra strafverhogingsgrond geldt voor de
bedreiging van Ministers, Staatssecretarissen, commissarissen van de
Koning, gedeputeerden, burgemeesters, wethouders, leden van een
algemeen vertegenwoordigend orgaan, zoals Kamerleden of raadsleden in de gemeente, officieren van justitie, rechters of advocaten.
3. Strafbaarstelling binnendringen containerterminals op havens,
luchthavens en spoorwegemplacementen
Dit voorstel strekt ter uitvoering van het voornemen te komen tot een
meer passende bestraffing van dergelijke activiteiten en het kunnen
toepassen van voorlopige hechtenis.23 Voorgesteld wordt een
maximale gevangenisstraf van een jaar. Bij straf verhogende omstandigheden is maximaal twee jaar gevangenisstraf mogelijk (o.a. braak,
inklimming, valse sleutels). In bijzondere omstandigheden is extra
strafverhoging met een derde mogelijk (maximaal 32 maanden
gevangenisstraf). Ook wordt voorlopige hechtenis mogelijk gemaakt.
Hierdoor kan beter onderzoek worden gedaan naar de relaties tussen
de aangehouden personen en de georganiseerde criminaliteit (inzet
BOB-bevoegdheden).
4. Precursoren
Het gaat om stoffen waarvoor geen legale toepassing bekend is. Deze
stoffen worden aangewezen bij ministeriële regeling. Met de nieuwe
strafbaarstelling kunnen ook degenen worden vervolgd die verklaren
niet te weten dat de stoffen die ze vervoeren grondstoffen zijn bedoeld
voor de productie van illegale drugs. Degenen die dit wel weten of een
heel sterk vermoeden daarvan hebben, kunnen reeds worden gestraft
op grond van de Opiumwet.
21

Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering en enige andere
wetten in verband met versterking van de strafrechtelijke aanpak van ondermijnende
criminaliteit (versterking strafrechtelijke aanpak ondermijnende criminaliteit) (Kamerstuk
35 564).
22
Kamerstuk 28 684, nr. 560.
23
Kamerstuk 29 911, nr. 220.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

13

5. Verruiming van het strafrechtelijk executie onderzoek (SEO)
Als er aanwijzingen zijn dat de veroordeelde over vermogen beschikt
maar een opgelegde geldboete of schadevergoedingsmaatregel niet
betaalt of verbeurdverklaarde voorwerpen niet uitlevert, dan voorziet
het voorstel in de mogelijkheid van toepassing van de bevoegdheden
die reeds kunnen worden gebruikt voor een onderzoek naar het
vermogen van de veroordeelde (het SEO), zoals stelselmatige
observatie en tappen. Nu kan alleen bij het uitblijven van betaling van
een ontnemingsmaatregel door het openbaar ministerie SEO worden
gevorderd. Hiervoor is een machtiging vereist van de rechtercommissaris.
Wetsvoorstel VOG-politiegegevens
Het conceptwetsvoorstel VOG politiegegevens beoogt te regelen dat voor
bepaalde functies de VOG niet alleen kan worden geweigerd op basis van
justitiële documentatie, maar ook uitsluitend op basis van relevante
politiegegevens.24 Beoogd wordt de VOG politiegegevens in te zetten bij
aangewezen functies die een hoge mate van integriteit vereisen. Hierbij
wordt onder meer gedacht aan functies bij de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), het OM, de Douane en aan bepaalde categorieën buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s). Het wetsvoorstel is aanhangig bij
de Tweede Kamer en geagendeerd voor een wetgevingsoverleg dat is
gepland op 7 december 2020.
Toezeggingen aan getuigen
Onderdeel van het wetgevingsprogramma voor de aanpak van ondermijning vormt de verkenning van mogelijkheden tot verruiming van de
regeling omtrent toezeggingen aan getuigen. Deze regeling staat ook wel
bekend als de «kroongetuigenregeling». In het kader van de aanpak van
ondermijning heeft het OM in 2018 gepleit voor verruiming van die
regeling. De werkgroep die is ingesteld ter verkenning van mogelijkheden
om de regeling inzake toezeggingen aan getuigen te verruimen, heeft
inmiddels de nadere analyse afgerond die noodzakelijk is om te komen tot
concrete voorstellen voor maatregelen die het grootste effect zullen
hebben. Bij de uitwerking is betrokken het internationaal vergelijkend
onderzoek naar toezeggingen aan getuigen in strafzaken in vier landen,
dat in opdracht van het WODC is uitgevoerd door de Universiteit Leiden,
en dat op 30 april 2018 aan uw Kamer is aangeboden.25 Bij de uitwerking
is tevens betrokken de uitkomsten van het arrest van de Hoge Raad in de
strafzaak Passage, dat op 23 april 2019 is gewezen. Daarnaast is op
2 september jongstleden op verzoek van de Vaste commissie voor Justitie
en Veiligheid een (besloten) technische briefing gehouden over dit
onderwerp. Het voornemen is om uw Kamer begin 2021 te informeren
over deze uitwerking.
NCBC
De zogenoemde non-conviction based confiscation (NCBC) betreft de
confiscatie van vermogensbestanddelen zonder voorafgaande veroordeling van een persoon voor het beramen of plegen van een strafbaar feit.
In mijn brief van 18 juni 2020 heb ik uw Kamer laten weten dat mede naar
aanleiding van de notitie van de fracties van D66 en SP over een NCBC
procedure, die is gepresenteerd in het kader van de behandeling van de
24

Wijziging van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens in verband met het mogelijk
maken van het in bepaalde gevallen weigeren van afgifte van een verklaring omtrent het
gedrag op basis van politiegegevens (Kamerstuk 35 355).
25
Kamerstuk 29 911, nr. 198.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

14

begroting voor het Ministerie van Justitie en Veiligheid 2020, overleg
gaande is met het Openbaar Ministerie over de mogelijkheid van een
dergelijke procedure.26 Daarbij is duidelijk geworden dat dit instrument
een bijdrage kan leveren aan de bestrijding van de georganiseerde
ondermijnende criminaliteit. Tijdens het Wetgevingsoverleg over het
Jaarverslag en de Slotwet 2019, gehouden op 16 juni 2020, heb ik
toegezegd dit najaar in een brief terug te zullen komen op de NCBC.27 Uw
Kamer ontvangt op korte termijn deze brief waarin ik in ga op de
mogelijkheden van een NCBC procedure en de contouren zal schetsen van
een wettelijke regeling.
Strafrechtelijke curatele
In eerdergenoemde brief van 18 juni 2020 is eveneens aangekondigd dat
de uitvoeringsmogelijkheden van strafrechtelijke curatele nader worden
onderzocht, naast de voorbereiding van een wettelijke regeling.28
Strafrechtelijke curatele moet het mogelijk maken langdurig toezicht te
houden op het vermogen van een veroordeelde, met als doel een (deels)
niet geïnde ontnemingsvordering direct te kunnen innen als een veroordeelde weer vermogen opbouwt. Thans is een uitvoeringstoets in
voorbereiding, om de baten en lasten van een dergelijke maatregel in
kaart te brengen.
NPS
Dit wetsvoorstel voorziet in een verbod op bepaalde, veel voorkomende,
groepen nieuwe psychoactieve stoffen (NPS-en) en beoogt daarmee de
productie en handel in deze stoffen die qua werking sterk lijken op de
reeds verboden drugs te belemmeren. Het conceptwetsvoorstel NPS is in
consultatie gegeven. Inmiddels zijn de ingekomen adviezen verwerkt en
kan, zodra financiële dekking is gevonden voor de kosten van het
wetsvoorstel, dit worden behandeld in de ministerraad, met het oog op
het vragen van advies van de Afdeling advisering van de Raad van State.
Wijzigingen Wet Bibob
Met ingang van 1 augustus 2020 is de wetswijziging Bibob eerste tranche
en de bijhorende wijziging van het Besluit justitiële en strafvorderlijke
gegevens in werking getreden.29 Het wetsvoorstel Bibob tweede tranche
is onderweg naar de Afdeling advisering van de Raad van State. Dit
wetsvoorstel regelt een verruiming van de mogelijkheden tot informatiedeling (tussen het Landelijk Bureau Bibob en bestuursorganen en tussen
bestuursorganen onderling met het oog op de toepassing van de Wet
Bibob), uitbreiding van de reikwijdte van de Wet Bibob (met het toestemmingsvereiste bij vervreemding van een opstalrecht en met bepaalde
omgevingsvergunningen) en uitbreiding van de eigen onderzoeksbevoegdheden van bestuursorganen (met de toegang tot fiscale gegevens
over derden).

26

Kamerstuk 29 911, nr. 281.
Kamerstuk 35 470 VI, nr. 15.
Kamerstuk 29 911, nr. 281.
29
Wet van 1 juli 2020 tot wijziging van de Wet Bibob in verband met diverse uitbreidingen van
de toepassingsmogelijkheden daarvan alsmede enkele overige wijzigingen (Stb. 2020, nr. 278);
Besluit van 15 juli 2020, houdende wijziging van het Besluit justitiële en strafvorderlijke
gegevens in verband met de verstrekking van justitiële gegevens over de zakelijke omgeving
van betrokkene ten behoeve van het eigen onderzoek door bestuursorganen op grond van de
Wet Bibob (Stb. 2020, nr. 279.
27
28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

15

Wetsvoorstel gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden
Het wetsvoorstel gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden is
op 24 april 2020 bij uw Kamer ingediend.30 Dit wetsvoorstel maakt
optimale gegevensuitwisseling mogelijk tussen overheidsinstanties, zoals
gemeenten, politie, openbaar ministerie en de Belastingdienst. Voor de
bestrijding van ernstige en ondermijnende criminaliteit moeten
overheden die daarover informatie hebben, die gegevens met elkaar
kunnen uitwisselen om effectiever op te treden. Doordat nu een specifieke
wettelijke grondslag voor gezamenlijke gegevensverwerking ontbreekt, is
er in veel opzichten onduidelijkheid over de bestaande juridische
mogelijkheden om informatie met meerdere overheidsorganisaties te
delen en gezamenlijk te verwerken. Met dit wetsvoorstel wordt een
duidelijk juridisch kader voor gezamenlijke gegevensverwerking
gecreëerd. Waar dat echt noodzakelijk is, kan in beperkte mate ook
informatie worden uitgewisseld met private partijen, bijvoorbeeld banken.
Doel van het wetsvoorstel is om de effectiviteit te vergroten van de
integrale aanpak van georganiseerde criminaliteit, van risico’s van
inbreuken op de integriteit van het financiële stelsel, van witwas- of
fraudeconstructies, van complexe problemen rond personen op het vlak
van zorg en veiligheid, en van onder meer (andere) ernstige vormen van
criminaliteit. In aanvulling op de AVG wordt een aantal waarborgen
vastgelegd voor een goede bescherming van de persoonsgegevens die
door deze samenwerkingsverbanden worden verwerkt. Het gaat om
gegevensverwerking door het FEC (Financieel Expertisecentrum), iCOV
(Infobox voor Crimineel en Onverklaarbaar vermogen), de RIEC’s (de
regionale informatie- en expertisecentra) en de Zorg- en Veiligheidshuizen. De nota naar aanleiding van het verslag is op 16 oktober 2020 naar
uw Kamer verzonden. Het wetsvoorstel is geagendeerd voor een
wetgevingsoverleg dat is gepland op 7 december 2020.
Initiatiefvoorstel Wet bestuurlijk verbod ondermijnende organisaties van
de leden Kuiken, Van Toorenburg, Van Wijngaarden, Van der Graaf en Van
der Staaij
Dit initiatiefwetsvoorstel voorziet in een bevoegdheid voor de Minister
voor Rechtsbescherming om organisaties die een cultuur van wetteloosheid creëren, bevorderen of in stand houden bij beschikking te
verbieden.31 Het voorstel is blijkens de toelichting gericht op het
verbieden van Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s) en soortgelijke
organisaties. De Tweede Kamer heeft dit voorstel op 23 juni 2020
aangenomen, waarna het voorstel is ingediend bij de EK. De Eerste
Kamercommissie voor Justitie en Veiligheid heeft op 30 oktober 2020 het
voorlopig verslag hierover uitgebracht en besloten de verdere behandeling in samenhang of samenlopend in tijd met het regeringsvoorstel
over de aanpassing van art. 2:20 BW voort te zetten. Het is aan de
initiatiefnemers om verdere mededelingen te doen over de inhoud en
voortgang van hun voorstel.
Wetsvoorstellen screening van wethouders en gedeputeerden
Het eerder aangekondigde wetsvoorstel dat onder andere de Verklaring
Omtrent Gedrag (VOG) voor wethouders en gedeputeerden verplicht stelt,
is inmiddels aanhangig bij de Tweede Kamer. Daarnaast werkt de Minister
van BZK aan een tweede tranche aan wetgeving met betrekking tot het
waarborgen van de bestuurlijke integriteit. In dit tweede wetsvoorstel zal
onder andere een risicoanalyse integriteit bij de benoeming van
30
31

Kamerstuk 35 447.
Kamerstuk 35 079.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

16

wethouders en gedeputeerden verplicht worden gesteld; bij de begrotingsbehandeling BZK voor het jaar 2020 is een motie van het lid Van der
Graaf c.s. aangenomen waarin is verzocht om dit wettelijk te verankeren.32
Ten slotte zal ook de screening van burgemeesters en commissarissen
van de Koning worden aangescherpt. Beide tranches zullen in werking
treden voor de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022.
Wetsvoorstel sluitingsbevoegdheid bij verstoren openbare orde door
aantreffen wapens of beschieten van een woning
Het conceptwetsvoorstel is in consultatie geweest. De reacties daarop
worden nu verwerkt. Naar verwachting zal dit conceptwetsvoorstel begin
volgend jaar in de ministerraad worden behandeld om voor advies aan de
Raad van State te worden gezonden.
Anti-ondermijningsfonds/ afpakfonds
Voor de gealloceerde besteding van de Regeerakkoordgelden tegen
ondermijning is een apart wettelijk fonds niet nodig gebleken. Naar
aanleiding van de in november 2019 aangenomen motie van de leden
Krol en Yesilgöz, die oproept te onderzoeken of afgepakt vermogen van
drugscriminelen in een fonds kan worden geplaatst, met het oog op de
bestrijding van drugscriminaliteit, zijn in overleg met het Ministerie van
Financiën de mogelijkheden voor een afpakfonds verkend. 33 De conclusie
is dat de afspraken in het Regeerakkoord en de huidige begrotingsregels
van dit kabinet zich niet verenigen met de inrichting van een dergelijk
fonds. Dat maakt dat de instelling van een afpakfonds op dit moment niet
aan de orde is.
Wetsvoorstel plan van aanpak witwassen
Om de aanpak van witwassen effectiever te maken is een plan opgesteld
waarin hiertoe maatregelen zijn aangekondigd.34 Deze maatregelen
verhogen de barrières voor witwassen, vergroten de effectiviteit van de
poortwachtersfunctie en het toezicht op de naleving ervan en versterken
de opsporing en vervolging. Het plan van aanpak witwassen behelst in
totaal negen verschillende wetsvoorstellen. Een drietal daarvan is dit jaar
reeds in werking getreden, te weten de Implementatiewet wijziging vierde
anti-witwasrichtlijn, de Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden van vennootschappen en andere juridische entiteiten en de
Wet verwijzingsportaal bankgegevens. De zes andere wetsvoorstellen
bevinden zich in verschillende stadia.35 Zo is het conceptwetsvoorstel plan
van aanpak witwassen vorige maand ter advisering aangeboden aan de
Afdeling advisering van de Raad van State. Dit conceptwetsvoorstel
voorziet in wijziging van de Wet ter voorkoming van witwassen en
financieren van terrorisme (Wwft) en betreft de volgende onderwerpen:
verbod op contante betalingen vanaf € 3.000 voor beroeps- of bedrijfsmatige handelaren; vergemakkelijking van gegevensdeling tussen
Wwft-instellingen behorende tot dezelfde categorie bij een hoger risico op
witwassen of terrorismefinanciering; mogelijkheid voor gezamenlijke
transactiemonitoring door banken en verbieden trustdiensten met
bijzonder hoge integriteitrisico’s.

32

Kamerstuk 35 300 VII, nr. 29.
Kamerstuk 35 300 VI, nr. 70.
Kamerstuk 31 477, nr. 41.
35
Zie de brieven over de voortgang van het plan van aanpak witwassen, Kamerstuk 31 477,
nrs. 50 en 51. Eind dit jaar wordt de derde voortgangsbrief naar uw Kamer verzonden.
33
34

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

17

Bijlage 3

Overzicht afpakken
In onderstaand overzicht wordt ingegaan op strafrechtelijke afpakresultaten. Buiten beschouwing blijven relevante resultaten uit fiscale of
andersoortige bestuursrechtelijke interventies en de compensatie van
slachtoffers. Mijn intentie is op termijn een integraal overzicht van
behaalde relevante afpakresultaten beschikbaar te stellen aan de Tweede
Kamer. Onder de regievoering van de afpakketen is een integrale
afpakmonitor in de maak die bijdraagt aan de verbeteractie tot monitoring
van geboekte resultaten en effecten zoals toegelicht in mijn brief aan uw
Kamer over de programmadirecteur-generaal Ondermijning en de
verbetering van de afpakketen.
Voor waardebeslag gelden dusver geen concrete overheidsbrede
doelstellingen. Wel zijn beslagdoelstellingen voor de Bijzondere Opsporingsdiensten in de handhavingsarrangementen opgenomen. Deze
arrangementen zijn vertrouwelijk. In het kader van de Veiligheidsagenda
2019–2022 zijn strafrechtelijke beslagdoelstellingen voor de politie
afgesproken.
Voor de incasso worden in de begroting Justitie en Veiligheid meerjarige
ramingen opgenomen op artikel 33 bij de ontvangsten, onder de titel
«afpakken». Deze ramingen zijn geen doelstellingen voor het Openbaar
Ministerie in de zin van prestatieafspraken. De ramingen zijn een
begrotingsafspraak tussen de Minister van Justitie en Veiligheid en de
Minister van Financiën. De raming vindt plaats op basis van resultaten die
in voorgaande jaren zijn gerealiseerd, met het besef dat resultaten per jaar
sterk kunnen fluctueren. In het Regeerakkoord van het kabinet-Rutte III is
het volledige risico van de realisatie op afpakken bij de algemene
middelen komen te liggen. In het voorjaar van 2019 is vervolgens bij de
voorjaarsnota 2019 door de Minister van Justitie en Veiligheid en de
Minister van Financiën afgesproken dat de additionele verhoging van de
opbrengstenraming (met circa 78 miljoen euro) voor risico van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid is.36
De gedachte van concrete incassodoelstellingen per politie-eenheid is in
het kader van de Veiligheidsagenda 2019–2022 losgelaten. In 2019
concludeerde het Landelijk Overleg Veiligheid en Politie (LOVP) dat de
incassodoelstelling onvoldoende past bij de rol en verantwoordelijkheden
die de politie heeft in het kader van ontneming ofschoon wel vinger aan
de pols zal worden gehouden bij gerealiseerde incassoresultaten door
middel van een incassorapportage. Daartegenover werden doelstellingen
afgesproken inzake waardebeslag, het verbeteren van slachtofferbeslag,
het verrichten van financieel onderzoek en het in kaart brengen van
verstoringen van criminele bedrijfsprocessen in het bijzonder inzake de
aanpak van drugs. Voor de Bijzondere Opsporingsdiensten zijn incassodoelstellingen wel onderdeel van de afgesproken handhavingsarrangementen. Rijksbrede, integrale incassodoelstellingen zijn momenteel niet
aan aanwezig.
Soms is het boetedeel van een (grote) transactie of ontnemingsschikking
een zeer groot deel van het vastgestelde of overeengekomen bedrag.
Sinds 2016 geldt dat ook het boetedeel van transacties en ontnemingsschikkingen een risico voor de algemene middelen is.
In onderstaande tabel zijn voor de afgelopen 10 jaar opgenomen: de
waardebeslag-resultaten, de incasso-ramingen zoals in de begroting van
JenV zijn vastgelegd en de feitelijke incassoresultaten. Voor de laatste
jaren is onderscheid gemaakt tussen grote (meer dan tien miljoen euro)
36

Kamerstuk 35 300 VI, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

18

en kleinere opbrengsten (minder dan tien miljoen euro). Ook het
ontvangen boetedeel per jaar is zichtbaar gemaakt. Tot slot, de regel
«totaal» geeft per jaar het verschil weer tussen de raming en het
geïncasseerde bedrag in dat jaar, inclusief het boetebedrag. Het betreft
geverifieerde cijfers in september 2020.

* Bij de gerealiseerde waarde van beslag zijn de cijfers weergegeven zoals opgenomen in de
jaarberichten van het OM. In de jaarberichten van 2010, 2011 en 2012 werd beslag nog niet
opgenomen. Voor die jaren zijn de cumulatieve beslagcijfers gebruikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 911, nr. 292

19