Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

Verantwoording aanpak georganiseerde
criminaliteit 2010

OPENBAAR MINISTERIE & POLITIE

Versie:
Status:
Datum:

1.1
Definitief
20 september 2011

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

INHOUDSOPGAVE
1

2

3

4

5

INLEIDING

3

1.1
1.2
1.3

3
4
4

Afbakening
Methode
Opzet

ONDERZOEKEN

5

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7
2.8

5
6
7
8
9
10
10
11

Sturing & intelligence
Keuzes in 2010
Landelijk Parket en Nationale Recherche
Arrondissementsparketten en regiokorpsen
Bovenregionale recherche
Gezamenlijke aanpak
FP & Bijzondere Opsporingsdiensten
Internationale samenwerking

VERVOLGINGSRESULTATEN

13

3.1
3.2
3.3
3.4

13
13
14
14

Landelijk parket
Arrondissementsparketten
Functioneel Parket
Afnemen

PROGRAMMATISCHE OF INTEGRALE AANPAK

17

4.1
4.2

17
18

Programmatische of integrale aanpak
Programmatisch werken in de praktijk

CONCLUSIES

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

21

p. 2/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

1

Inleiding

De aanpak van georganiseerde criminaliteit behoort tot de kerntaken van politie en Openbaar
Ministerie. Opsporing en vervolging van criminele samenwerkingsverbanden vergt een brede inzet.
Georganiseerde criminaliteit trekt zich immers weinig aan van regio- of landsgrenzen, en kenmerkt
zich door fluïde netwerken, een heimelijke aard en verwevenheid met de bovenwereld. Van korpsen
en arrondissementsparketten vergt dit dat zij hun informatie- en sturingsprocessen goed op orde
hebben, zodat ze de juiste keuzes kunnen maken binnen de aanpak, en dat ze de samenwerking
zoeken met opsporings- en vervolgingsinstanties in binnen- en buitenland. Maar de aard van
georganiseerde criminaliteit vergt ook inspanningen en daarmee afhankelijkheid van andere partners:
enkel een strafrechtelijke aanpak van georganiseerde criminaliteit kan niet voldoende effectief zijn. De
samenhang tussen interventies van verschillende partijen maakt dat georganiseerde criminaliteit echt
kan worden teruggedrongen.
Naast de onderzoeken die korpsen en parketten in 2010 hebben uitgevoerd, zijn binnen politie en OM
ook een aantal algemene (beleidsmatige) ontwikkelingen door- of ingezet. Op het gebied van
intelligence en sturing zijn belangrijke vervoigstappen gezet. Maar ook op progrmmatisch/ integraal
werken en op ont- en afnemen is in 2010 geïnvesteerd.
In deze rapportage leggen het College van procureurs-generaal en de Board Opsporing van de Raad
van Korpschefs verantwoording af over de inspanningen die in 2010 zijn geleverd binnen de aanpak
van de georganiseerde criminaliteit. Hiertoe worden de concrete resultaten qua aantallen onderzoeken
en vervolgingsresultaten gegeven en wordt daarnaast ingegaan op de investeringen in de
samenwerking met (keten)partners.

1.1

Afbakening

De speerpunten die door de Ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken zijn vastgesteld op basis van
uit het Nationaal Dreigingsbeeld 2008 dienen als uitgangspunt voor de rapportage. Dit zijn de
volgende thema’s:
• Smokkel van of grensoverschrijdende handel in cocaïne of heroïne;
• Smokkel van of grensoverschrijdende handel in mensen;
• Productie van of (nationale en internationale) handel in synthetische drugs;
• Ideologisch gemotiveerde zware en georganiseerde misdaad, waaronder terrorisme en extreme
vormen van activisme;
• Witwassen van wederrechtelijk verkregen vermogen;
• Grootschalige hennepteelt.
Bovenstaande speerpunten vormden in 2010 het landelijke strategische kader voor de sturing op de
aanpak van georganiseerde criminaliteit. Voor 2011 zijn de ambities bij de aanpak van ondermijnende
en georganiseerde criminaliteit inmiddels geformuleerd in het programma “Nederland Veiliger”; deze
wijken iets af van de bovenstaande thema’s.
Door te kiezen voor een thematische benadering worden in deze rapportage niet alle vormen van
georganiseerde criminaliteit meegenomen. In algemene zin worden ook andere vormen van ernstige
criminaliteit, zoals de bredere overvallenproblematiek en het onderwerp kinderporno, niet
meegenomen in deze rapportage. Er wordt in deze rapportage niet ingegaan op
overvallencriminaliteit, ladingdiefstal of vormen van criminaliteit die zich m.n. in een bepaalde regio
voordoen. Uiteraard zijn er ook criminele samenwerkingsverbanden die zich (onder andere) met deze
vormen van criminaliteit bezig houden. Ook die moeten worden aangepakt en ook daarvoor moet in
het proces van wegen en sturen schaarse capaciteit worden ingezet.

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 3/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

1.2

Methode

Voor deze rapportage zijn de parketten en politieregio’s, alsmede Landelijk Parket en de Nationale
Recherche, bevraagd over de projectmatige onderzoeken die door hen zijn uitgevoerd in 2010, en
over ad hoc-onderzoeken (Teams Grootschalige Opsporing) naar aanleiding van bijvoorbeeld
liquidaties in het criminele circuit. Ook is hen algemene (kwalitatieve) informatie gevraagd over het
sturingsproces en de samenwerking met externe partners. Alle korpsen en parketten hebben
gegevens aangeleverd ten behoeve van de rapportage. Verder is een beschrijving opgenomen van de
activiteiten van het Functioneel Parket (FP) en is informatie verwerkt van het stafbureau van het
Bovenregionaal Recherche Overleg (BRO). Door het Bureau Ontnemingswetgeving OM (BOOM) zijn
gegevens gegenereerd over ontnemingsresultaten in 2010.

1.3

Opzet

De rapportage geeft eerst een algemeen, cijfermatig beeld van de onderzoeken die in 2010 zijn
uitgevoerd, opgesplitst naar de verschillende speerpunten binnen de georganiseerde misdaad.
Vervolgens wordt ingegaan op de resultaten van de aanpak. Daarna wordt aandacht besteed aan de
samenwerking conform de programmatische aanpak. Dit wordt gevolgd door een afrondend
hoofdstuk.

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 4/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

2

Onderzoeken

Binnen politie en OM houden verschillende onderdelen zich bezig met de aanpak van georganiseerde
criminaliteit. Net zoals georganiseerde criminaliteit zich weinig aantrekt van regio- of landsgrenzen,
houden eenheden op de verschillende territoriale niveaus zich in nauwe samenhang en in
afstemming met opsporings- en vervolgingsinstanties in het buitenland bezig met de aanpak van
deze vormen van criminaliteit. Voor de Nationale Recherche en het Landelijk Parket vormt de aanpak
van (inter)nationale georganiseerde criminaliteit de kern van het werk. De regionale korpsen en
parketten en de Bovenregionale Recherche-eenheden en Koninklijke Marechaussee (KMar) voeren
onderzoeken naar criminele samenwerkingsverbanden uit binnen hun volledige activiteitenpakket.
Daarnaast leveren de Bijzondere Opsporingsdiensten en het Functioneel Parket een belangrijke
bijdrage aan de aanpak, door het tegenaan van de activiteiten van criminele
samenwerkingsverbanden in de sfeer van witwassen, georganiseerde milieucriminaliteit, vastgoed en
arbeidsuitbuiting.
—

—

2.1

Sturing & intelligence

De aanpak van georganiseerde criminaliteit begint bij het verkrijgen van zicht op de
aangrijpingspunten voor de aanpak, middels een goede intelligencepositie. Hoewel het zicht op de
georganiseerde criminaliteit steeds beter wordt met de versteviging van het intelligenceproces,
kunnen politie en OM niet pretenderen zicht te hebben op alle georganiseerde criminaliteit. Een
vanzelfsprekendheid, gezien de heimelijke aard van georganiseerde criminaliteit en de grote diversiteit
van de activiteiten die door criminele samenwerkingsverbanden worden ontplooid.
Goede sturing: voorwaarde voor effectieve aanpak
Maar ook voor die aangrijpingspunten voor de aanpak die wel in beeld zijn, geldt dat de beschikbare
(recherche)capaciteit verre van voldoende is om al deze signalen op te pakken. In 2009 is al
geconstateerd dat slechts grofweg 20% van de csv’s waarover signalen bekend zijn, kan worden
aangepakt. Op basis van de beschikbare capaciteit moeten daarom keuzes worden gemaakt bij de
aanpak van de verschillende csv’s die landelijk of in een regio actief zijn. Die keuzes komen gedurende
het jaar vaak nog verder onder druk te staan, door andere acute prioriteiten zoals bijvoorbeeld de
overvallenproblematiek of incidenten die aanleiding zijn voor het inrichten van TGO’s. De praktijk wil
dat lopende onderzoeken naar criminele samenwerkingsverbanden niet zelden (al dan niet tijdelijk)
moeten worden stilgelegd omdat er acuut een ander onderzoek moet worden gedraaid, zoals een
TGO naar een moord. De regionale recherches die onderzoek doen naar georganiseerde criminaliteit,
zijn juist ook de eenheden die vaak verantwoordelijk zijn voor dit soort acute onderzoeken: hier zitten
immers de beste en meest ervaren rechercheurs. Met dit besef in het achterhoofd, is goede sturing
een cruciale voorwaarde voor een zo effectief en efficiënt mogelijke aanpak van georganiseerde
criminaliteit. Er is te weinig capaciteit en er zijn teveel signalen van dergelijke criminele activiteiten om
lichtvoetig om te gaan met de vraag: welk csv wordt wanneer aangepakt?
NIM 2.0
Het Nationaal Intelligence Model vormt de basis voor deze sturing en in 2010 is verder gewerkt aan
de doorontwikkeling richting NIM 2.0. Binnen NIM 2.0 ligt de nadruk inmiddels meer op de ‘real-time’
informatiepositie, die in staat stelt om adequaat op ontwikkelingen en opkomende dreigingen in te
spelen. Dit in tegenstelling tot de meer statische informatieproducten uit NIM 1.0, zoals regionale
criminaliteitsbeeldanalyses, die meer met terugwerkende kracht inzicht boden in de landelijke en
regionale dreigingen. Ook komt er in NIM 2.0 meer nadruk te liggen op interventiegerichte
intelligence: informatie op basis waarvan een csv kan worden aangepakt, in tegenstelling tot
intelligence die zich vooral richt op het zo volledig mogelijk inzichtelijk maken van de onderhavige
criminaliteitsvorm.

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 5/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

2.2

Keuzes in 2010

Binnen het strategische kader van de aandachtsgebieden van het Nationaal Dreigingsbeeld 2008,
maken vooral de regio’s expliciete keuzes met betrekking tot de thema’s die extra prioriteit krijgen. Op
basis van de regionale criminaliteitsbeeldanalyses die in 2009 zijn opgesteld, worden de regionale
prioriteiten aangeschept en/of aangevuld. De thema’s mensenhandel en grootschalige hennepteelt
kregen regionaal in 2010 de meeste prioriteit. Een thema als ideologische gemotiveerde zware
criminaliteit krijgt binnen de meeste regio’s minder aandacht, omdat er vaak zeer weinig (of zelfs
helemaal geen) signalen zijn van de aanwezigheid van deze criminaliteitsvorm in de regio.
In een aantal regio’s werden in 2010 op basis van de vastgestelde aandachtsgebieden ook normen
gesteld aan het aantal te draaien onderzoeken (per thema, of voor georganiseerde criminaliteit in den
brede). Dergelijke vaak zachte normen worden vastgelegd in korpsjaarplannen of
strategiedocumenten, en dienen vooral om te garanderen dat tenminste een minimum aantal
onderzoeken wordt gedraaid op de verschillende thema’s en om te voorkomen dat de beschikbare
capaciteit wegvioelt naar de waan van de dag (TGO’s, korte klap-onderzoeken, prioriteiten die nieuw
opkomen, etc).
—

—

Keuzes tussen s,qnalen
Op basis van dit strategische kader (NDB) met betrekking tot de geprioriteerde thema’s, worden
vervolgens keuzes gemaakt tussen concrete signalen die kunnen worden aangepakt. Op basis van de
beschikbare informatie worden die csv’s aangepakt waar de grootste dreiging vanuit gaat, waar de
meeste informatie over beschikbaar is, waar de kans van een succesvolle interventie het grootst wordt
geacht, en waarbij verwacht wordt dat door middel van een strafrechtelijke interventie het grootste
effect kan worden behaald. Simpel gezegd wordt binnen de aanpak van georganiseerde criminaliteit
continu gezocht naar de beste manier om betekenisvolle interventies uit te voeren. Waarbij het zeer
moeilijk is om in te schatten wat de impact van de beoogde interventie uiteindelijk is. Want wat is de
impact van een korte klap-onderzoek en het in beslag nemen van een partij drugs, op het
bedrijfsproces van een crimineel samenwerkingsverband dat internationaal opereert? Dat een csv
hiermee een klap wordt toegediend, spreekt voor zich. Maar zolang alle organisatoren van zo’n
transport niet gepakt worden, zal een csv vervolgens zijn activiteiten kunnen doorzetten. Het blijft
vaak maar de vraag of het op deze wijze verstoren van het criminele proces er ook toe leidt dat het
csv zijn ondermijnende activiteiten staakt, dan wel Nederland in het vervolg mijdt en uitwijkt naar
landen waar de ‘bedrjfsrisico’s’ lager zijn.
Persoonsgerichte benadering
Onder invloed van dergelijke inzichten is in 2010 het besef gegroeid dat een focus op criminele
samenwerkingsverbanden niet altijd optimaal is, en dat juist met een focus op individuele schakels
binnen deze verbanden de grootste impact kan worden behaald bij het verstoren van het criminele
bedrijfsproces. Door inzichtelijk te maken welke facilitator zijn diensten verleent aan meerdere
criminele samenwerkingsverbanden, en dan juist die facilitator aan te pakken, wordt meerdere
criminele samenwerkingsverbanden tegelijk een voet dwars gezet. En door criminelen met een
sleutelrol als investeerder actief aan te pakken, in plaats van het netwerk dat de daadwerkelijke
drugsdeals doet, wordt de schijn van onaantastbaarheid van de ‘grote vissen’ teruggedrongen.
Hiermee wordt de verwevenheid van de onder- en bovenwereld een halt toegeroepen, waardoor
criminele netwerken bijvoorbeeld minder makkelijk hun criminele gewin kunnen investeren in de
bovenwereld. De Nationale Recherche en het LP alsmede verschillende regio’s hanteren inmiddels
actief een dergelijke persoonsgerichte benadering waarbij specifiek wordt ingezet op het aanpakken
van een top-X van criminelen, naast de benadering waarbij criminele samenwerkingsverbanden
centraal staan.

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 6/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

Financiële invalshoek
Vanuit de gedachte dat strafrechtelijke interventies het grootst mogelijke effect moeten hebben, in de
zin dat criminele samenwerkingsverbanden daadwerkelijk een klap moeten krijgen, is in 2010 ook fors
ingezet op een andere benadering die grote impact op de georganiseerde criminaliteit heeft: het
afpakken van hun geld. Door expliciet te sturen op het opstarten van onderzoeken vanuit een
financiële invalshoek worden de betreffende criminelen geraakt waar het hen echt pijn doet. Hiermee
wordt gepoogd de motivatie om zich bezig te houden met georganiseerde criminaliteit weg te nemen:
misdaad loont niet.

2.3

Landelijk Parket en Nationale Recherche

De Nationale Recherche en het Landelijk Parket staan voor een belangrijk deel voor de aanpak van
georganiseerde criminaliteit. Op landelijk niveau krijgen ook de Koninklijke Marechaussee en FIOD een
steeds belangrijker rol in relatie tot het Landelijk Parket, op respectievelijk de thema’s mensenhandel
en —smokkel, en witwassen en synthetische drugs.
In 2010 zijn onder gezag van het Landelijk Parket de volgende onderzoeken opgestart dan wel
afgerond. Ter vergelijking worden ook de aantallen van 2009 gegeven.

Cocaïne & heroïne
Mensenhandel & -smokkel
Synthetische drugs
Witwassen
Ideologisch
Hennep
Vuurwapens & explosieven
SUBTOTAAL NDB
Hollandse netwerken /
Nationaal belang
TOTAAL

47
32
24
16
18
1
6
144
10

47
28
23
10
18
1
4
131
2

154

1
1

3
13
19
13
22
0
3
113
10

3
1
13
7
15
0
1
86
9

123

95

In 2010 zijn er respectievelijk 154 onderzoeken opgestart en 133 afgerond, tegen 123 en 95 in 2009.
Er is ongeveer 50°h overlap tussen de in 2010 opgestarte en afgeronde onderzoeken; dat percentage
was in 2009 gelijk. Op bijna alle thema’s is er in 2010 sprake van een stijging in het aantal
onderzoeken. De belangrijkste stijging betreft het aantal onderzoeken naar mensenhandel en
mensensmokkel (meer dan twee keer zoveel onderzoeken opgestart en/of afgerond). Het thema
grootschalige hennepteelt blijft ook dit jaar achter bij de andere thema’s; de aanpak van grootschalige
hennepteelt ligt tot op heden vooral bij de regio’s.
Andere opsporingsdiensten
Onder het gezag van het Landelijk Parket worden ook door andere opsporingsdiensten dan de
Nationale Recherche opsporingsonderzoeken uitgevoerd naar de geprioriteerde thema’s. Onder
bovenstaande aantallen vallen dan ook 17 opgestarte KMar-onderzoeken en 13 afgeronde KMar
onderzoeken (allemaal op de thema’s mensenhandel & -smokkel en cocaine). Ook vallen er 11
opgestarte en 10 afgeronde FIOD-onderzoeken onder deze cijfers (op de thema’s synthetische drugs
en witwassen). Tot slot vallen ook 7 opgestarte en 9 afgeronde onderzoeken die door regionale
opsporingsdiensten onder het gezag van het LP zijn gedraaid, onder bovenstaande lijst.

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 7/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

Nationaal belang
In aanvulling op de benadering volgens thematische aandachtsgebieden richten Landelijk Parket en
Nationale Recherche zich ook op bepaalde geprioriteerde subjecten binnen de georganiseerde
criminaliteit (de Hollandse netwerken) en op onderzoeken die om wat voor reden dan ook als
nationaal belang worden aangemerkt. In 2010 stond de aanpak van georganiseerde criminaliteit door
LP en DNR voor een belangrijk deel in het teken van een grootschalig onderzoekstraject naar
aanleiding van een aantal geruchtmakende liquidaties in het criminele circuit en de bedreiging van een
officier van justitie. Deze onderzoeken zijn onder de noemer nationaal belang geschaard, waarbij LP
en DNR nauw samenwerkten met enkele regiokorpsen die onderzoek deden naar individuele
liquidaties. Veel onderzoekscapaciteit is in 2010 in dit traject gaan zitten en door de inzet op grote
schaal van bijzondere opsporingsmiddelen waren deze niet beschikbaar voor andere
opsporingsonderzoeken (landelijk of regionaal).
Afnemen crimineel vermogen
Het LP en de KLPD hebben in 2010 extra aandacht gehad voor de financiële component van de
aanpak van georganiseerde criminaliteit. Naast een stijging in het aantal onderzoeken op het thema
witwassen, hebben KLPD en LP medio 2010 met vereende krachten een plan van aanpak opgesteld
voor de KLPD FinEc pilot “niet goed, geld terug”. Hieruit voortvloeiend is eind 2010 bij het KLPD het
HARM-team opgericht (Hit And Run Money), dat zich richt op de contante geidstromen binnen het
criminele milieu en dat al snel resultaat heeft behaald met inbeslagnames van grote sommen cash
geld, in onderzoeken naar ‘money pick-ups’ en ‘underground banking’. Daarnaast is extra ingezet op
de aanpak van facilitators; financiële dienstverleners die belangrijke schakels vormen bij het
witwassen en beheren van crimineel vermogen. Dit leidde medio 2010 al tot de aanhouding van een
accountant die wordt verdacht van stelselmatig wilwassen en financiering van drugstransporten. In
2011 wordt deze aanpak verder uitgebouwd, met een bundeling van krachten door LP, FP, DNR en
FIOD.
H,gh-tech crime
Bij de DNR en het LP is verder de aanpak van high-tech crime belegd. Het Team High Tech Crime
voert onderzoeken uit naar criminele samenwerkingsverbanden die zich bezig houden met
bijvoorbeeld de exploitatie van botnets. Bij de bestrijding van dergelijke vormen van high-tech-crime
is publiek-private samenwerking cruciaal. De proeftuin Taurus heeft een belangrijke rol gespeeld bij
het vormgeven van deze publiek-private samenwerking gericht op het verbeteren van de
informatiepositie rond botnets, het in kaart brengen van mogelijke interventies op dit dossier en het
opsporen van de betreffende criminele samenwerkingsverbanden. Naast publiek-private
samenwerking kan opsporing en vervolging op dit dossier ook niet zonder internationale
samenwerking.

2.4

Arrondissementsparketten en regiokorpsen

In 2010 hebben de arrondissementsparketten de volgende aantallen projectmatige onderzoeken
gerapporteerd op de verschillende thema’s. Dit betreft de optelsom van onderzoeken die ofwel n de
opsporings-, ofwel in de vervolgingsfase waren, eind 2010 (met andere woorden, er is geen sprake
van overlap). Ter vergelijking worden ook de onderzoeken over 2009 getoond.

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 8/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

Cocaïne & heroïne
Mensenhandel &
mensensmokkel
Synthetische drugs
Witwassen
Ideologisch
Grootschalige
hennepteelt
Vuurwapens &

51
82
10
57
1
51

10
42
2
46

4

6

explosieven

SUBTOTAAL NDB
TGO
TOTAAL

256
56
312

1

In totaal is er qua aantal onderzoeken sprake van een stijging van 26% ten opzichte van 2009. Deze
stijging wordt voor een deel veroorzaakt door een grote stijging in het aantal aan georganiseerde
criminaliteit gerelateerde TGO’s, namelijk een stijging van 81%. Het aantal projectmatige onderzoeken
is gestegen met 18%.
Thema’s
De stijging van l8% meer projectmatige onderzoekstrajecten is voornamelijk veroorzaakt door de
toename van onderzoeken op de thema’s mensenhandel en witwassen. Qua verhouding tussen de
verschillende thema’s blijkt uit bovenstaande gegevens dat er wederom veel meer onderzoeken zijn
gedraaid op mensenhandel en -smokkel. Opvallend is echter ook de stijging in het aantal
witwasonderzoeken: het aantal onderzoeken op dit thema neemt nu de tweede plek in. Deze
invalshoek om ondermijning tegen te gaan en om csv’s te raken daar waar het hen meeste raakt, wint
in 2010 verder aan populariteit.
Teams Grootschalige Opsporing (TGO’s)
Een in het oog springende ontwikkeling is de stijging van het aantal TGO’s met een (vermoede) link
naar georganiseerde criminaliteit. De 56 TGO’s met een link naar georganiseerde criminaliteit
betreffen liquidaties, ripdeals waarbij slachtoffers vallen, ontvoeringen of gijzelingen tussen criminele
groeperingen onderling, afpersing, etc. Hoewel niet altijd onomstotelijk vast staat dat de betreffende
moord/doodslag/gijzeling/afpersing, direct in verband is te brengen met georganiseerde criminaliteit,
kan deze koppeling over het algemeen redelijk goed worden ingeschat. Als bij een ripdeal een dodelijk
slachtoffer valt bij een hennepkwekerij, is het verband vanzelfsprekend. Bij een lijk in een uitgebrande
auto zullen er over het algemeen eerst ook andere indicaties moeten zijn dat dit verband er is,
alvorens een dergelijke link wordt gelegd.
In 25 van de over 2010 gerapporteerde TGO’s werd een verband geconstateerd met de
(grootschalige) handel in harddrugs. In 13 gevallen lag er een link naar de grootschalige hennepteelt.
Voor de overige 18 gevallen is niet gerapporteerd over het thema waaraan deze TGO’s gerelateerd
waren. Het overgrote deel van de regio’s heeft in 2010 dergelijke TGO’s gedraaid. Wel zit er verschil
in het soort TGO per regio. Zo was er bijvoorbeeld in arrondissement Den Bosch sprake van in totaal 6
TGO’s, waarvan 5 met een link naar grootschalige hennepteelt. In andere regio’s speelden juist vooral
incidenten gerelateerd aan handel in harddrugs.

2.5

Bovenregionale recherche

De bovenregionale recherche richt zich primair op de aanpak van bovenregionale middencriminaliteit.
In aanvulling op de specifieke BR-prioriteiten heeft de BR in 2010 net als in voorgaande jaren ook
-

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

—

p. 9/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

een stevige bijdrage geleverd aan de aanpak van georganiseerde criminaliteit op de thema’s van het
Nationaal Dreigingsbeeld, vooral op het gebied van witwassen. De BR heeft over 2010 12
onderzoeken gedraaid op witwassen, waarvan er eind 2010 4 nog in de opsporingsfase zaten en 8 in
de vervolgingsfase. Daarnaast is er door de BR één onderzoek uitgevoerd naar grootschalige
hennepteelt. In 2009 deed de BR nog 9 onderzoeken op de NDB-thema’s (3 op mensenhandel, 3 op
witwassen, 3 op hennepteelt).

2.6

Gezamenlijke aanpak

De scheidslijn tussen ‘regionale’ en ‘landelijke’ georganiseerde criminaliteit is nooit hard. In de aanpak
moeten er dus ook verbanden worden gezocht tussen de activiteiten van (boven)regionale eenheden
en landelijke opsporingsdiensten. Csv’s kunnen effectiever in gezamenlijkheid worden aangepakt. Dit
besef dat de aanpak van georganiseerde criminaliteit niet gebaat is bij een benadering vanuit
territoriale eilanden, heeft er ook in 2010 weer toe geleid dat in veel onderzoeken samenwerking met
andere regio’s en/of bovenregionale of landelijke eenheden heeft plaatsgevonden. In 49 regionale
onderzoekstrajecten was sprake van samenwerking met een andere regio (of regio’s), BR, DNR of
Koninklijke Marechaussee. Samenwerking tussen regio’s (36 maal) en met de DNR (10 maal) komt het
meest voor. Vooral op het thema mensenhandel en —smokkel vond samenwerking plaats (in 17
onderzoekstrajecten). Het eerdergenoemde grootschalige onderzoekstraject naar liquidaties binnen
het criminele circuit is een sprekend voorbeeld van het gezamenlijk opereren van
opsporingsinstanties, waarbij DNR en drie regio’s zich in gezamenlijkheid richten op één (f]uïde) csv.
Naast de operationele samenwerking in concrete onderzoekstrajecten hebben de regio’s en DNR ook
in 2010 weer verder geïnvesteerd in het verbeteren van de onderlinge informatiepositie. Zo zijn in G5verband signalen van mensenhandel bij elkaar gebracht, op basis waarvan in gezamenlijkheid
activiteiten konden worden ontplooid richting een groepering die in meerdere regio’s actief was.
Om de samenhang tussen onderzoeken te stimuleren, en om de stuurploegen in staat te stellen meer
in samenhang te opereren, wordt binnen het OM gewerkt aan een Landelijk Overzicht Onderzoeken
Georganiseerde Criminaliteit (voorheen: plotroom). Door middel van dit landelijke overzicht wordt
beoogd meer regie in de sturing aan te kunnen brengen, ook in de relatie tussen het landelijk niveau
en de regio’s. De politie is op deze ontwikkeling aangesloten; het gezamenlijke doel van politie en OM
is om uiteindelijk te komen tot een gecombineerd overzicht van (de aanpak van) de georganiseerde
criminaliteit.

2.7

FP & Bijzondere Opsporingsdiensten

Het Functioneel Parket (FP) is verantwoordelijk voor de aanpak van financieel-economische
criminaliteit en milieucriminaliteit. De algemene kenmerken van georganiseerde criminaliteit, zoals het
opereren in georganiseerd verband, de primaire focus op illegaal gewin, het systematische karakter en
het bewust afschermen van het criminele handelen, zijn in (nagenoeg) alle zaken van het FP terug te
vinden. De rode draad in de verscheidenheid van strafbare feiten die in een gemiddelde FP-zaak
voorwerp van onderzoek kunnen zijn, is dat de criminaliteit altijd een ondermijnend effect heeft op
een maatschappelijke sector of een ontwrichtend effect op de samenleving als geheel. De typische FP
verdachte heeft een hoog ‘witte boordengehalte’ en geniet niet zelden een goede reputatie of
maatschappelijk aanzien. Die façade is in verscheidene FP-zaken uitermate bros gebleken; het is vaak
maar een dun laagje beschaving dat een ordinaire en grove graaicultuur bedekt. Het gaat bovendien
om gehaalde verdachten die appelleren aan de belangen die de overheid of bona fide organisaties
behartigen en daardoor een corrumperend effect op die organisaties of de daarvoor werkzame
personen hebben.
In 2010 heeft het FP de regie op de voorkant van de aanpak verstevigd. Er is samen met de
opsporingspartners een ‘intelligence agenda’ opgesteld, waarin is vastgelegd op welke thema’s en
criminaliteitstypen de participerende informatieorganisaties intelligence vergaren. Die informatie leidt
Verantwoording aanpak georganiseerde crimnaIiteit 2010

p. 10/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

tot nieuwe zaken, maar is ook input voor het opstellen van op de specifieke criminaliteit gerichte
interventiestrategieën. Voor 2011 en verder is het doel nog gerichter intelligence te vergaren op het
snijvlak van bestuurlijke toezicht en strafrechtelijke handhaving.
Waar het de speerpunten uit het NDB betreft, hebben het FP en de BOD’en onder andere witwassen
en uitbuiting (mensenhandel) aangewezen als thema’s waarop specifiek wordt ingezet, in
samenwerking met relevante partners. Voor wat betreft milieucriminaliteit richten FP en BOD’en zich
primair op vuurwerk- en asbest-gerelateerde (georganiseerde) criminaliteit.
Voor wat betreft mensenhandel en uitbuiting richt het Functioneel Parket zich, met de SIOD als
opsporingsdienst, voornamelijk op uitbuiting van werknemers. Veelal worden goedkope krachten van
buiten en binnen de EU naar Nederland gehaald, daar in een afhankelijke positie gebracht en, veelal
via malafide uitzendbureaus, te werk gesteld. De ‘afnemers’ zijn vaak ‘normale’ ondernemingen en de
land- en tuinbouwsector is als afnemer sterk vertegenwoordigd. Deze criminaliteit heeft een
ontwrichtend effect op de economie doordat de afnemer een concurrentievoordeel behaalt. Het
belang van de werknemer, die niet zelden onder erbarmelijke omstandigheden wordt gehuisvest en
lange uren tegen een schamele vergoeding moet werken, is daarbij ondergeschikt aan winstbejag.
Daarbij geldt dat het bij afnemers niet zelden normaal wordt gevonden om dergelijke krachten aan
het werk te hebben of dat er op z’n minst bewust naïef geen vragen worden gesteld. In 2010 hebben
Functioneel Parket en SIOD meerdere van dit soort zaken in behandeling gehad.

2.8

Internationale samenwerking

De internationale aard van georganiseerde criminaliteit brengt per definitie vaak internationale
samenwerking met zich mee. Dergelijke internationale samenwerking kan de vorm nemen van
klassieke rechtshulp, gemeenschappelijke onderzoeken, samenwerking met Europol en Eurojust, en
niet-operationele samenwerking. In de “rapportage uitvoering JBZ-prioriteiten (OCTA) 2010”, die op
een later moment zal worden aangeboden, wordt uitvoeriger op deze vormen ingegaan. Hieronder
wordt ingegaan op de samenwerking in concrete onderzoeken.
Landelijk Parket & Nationale Recherche
Landelijk Parket en DNR geven in hun rapportage aan dat in hun onderzoeken veel internationale
samenwerking plaatsvindt en er sprake is van nauwe contacten met de opsporingsdiensten in het
buitenland. Dat is een logisch gevolg van het feit dat DNR en LP met name actief zijn in de bestrijding
van de georganiseerde misdaad op nationaal en internationaal niveau. Van dergelijke internationale
samenwerking wordt in hun rapportage een flink aantal voorbeelden gegeven. Landelijk Parket en
DNR hebben over 2010 geen cijfers aangeleverd over het aantal onderzoeken waarin internationale
samenwerking heeft plaatsgevonden. Er is echter geen reden om aan te nemen dat dit minder
frequent het geval is geweest dan in 2009. Toen was er sprake van internationale samenwerking in
61% van de onderzoeken op de NDB-thema’s. Hieronder volgt een aantal voorbeelden van
onderzoeken waarin door LP i.s.m. DNR en! of KMAR op diverse manieren internationaal is
samengewerkt. Daaruit wordt duidelijk dat op vele manieren en met vele landen wordt
samengewerkt, zowel binnen als buiten Europa.
Met Eurojust is samengewerkt in een onderzoek naar een criminele organisatie die mensen uit landen
als Irak, Iran en Afghanistan via o.a. Frankrijk en Nederland smokkelde naar Noordwest Europa. Met
hulp van Eurojust zijn afspraken gemaakt over de verdeling van opsporingsactiviteiten tussen
verschillende EU-landen. LP en KMar hebben onderzoek gedaan naar het smokkeltraject van Parijs via
Nederland naar Noordwest-Europa. In een ander mensensmokkel-onderzoek dat zich concentreerde
op schijnhuwelijken, zijn LP en KMAR een JIT met het VK gestart om het betrokken csv in zijn
vertakkingen in Nederland en het Verenigd Koninkrijk bloot te leggen.

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 11/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

Om de samenwerking tussen Nederland en België in diverse onderzoeken i.v.m. synthetische drugs te
optimaliseren is in 2009 een 3fl opgericht dat ook in 2010 nog doorliep. Dat heeft inmiddels geleid tot
veroordelingen tot 10 jaar gevangenisstraf in België. Het deel van het onderzoek met het zwaartepunt
in Nederland loopt nog, en richt zich o.a. op het witwassen van crimineel verkregen vermogens.
Arrondissementsparketten & regiokorpsen
In 141 van de 256 projectmatige onderzoeken van de arrondissementen en regiokorpsen is op
enigerlei wijze internationaal operationeel samengewerkt. In 2010 is daarmee in 55% van de
projectmatige onderzoeken internationaal samengewerkt, tegen 50% in 2009 en 45% in 2008. In 22
van de 56 met cle georganiseerde misdaad verband houdende TGO’s is in 2010 sprake geweest van
internationale samenwerking.

In het overgrote deel van de onderzoeken betrof de samenwerking rechtshulp, met in totaal 44
verschillende landen. In 10 gevallen is samengewerkt in een parallel onderzoek, hetzelfde aantal als in
2009. Daarnaast liep er een 3fl op het thema witwassen. Over 2009 werden twee JITs gerapporteerd.
De landen waarmee het meest is samengewerkt zijn België (43 onderzoeken), Duitsland, (38),
Verenigd Koninkrijk (29), Frankrijk (13), Spanje (13), Marokko (10), Turkije (10), Roemenie (10),
Bulgarije (9) en Polen (8). De meeste samenwerking vindt plaats op de thema’s witwassen en
mensenhandel, gevolgd door cocaïne en grootschalige hennepteelt.

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 12/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

3

Vervolgingsresultaten

Een deel van de projectmatige onderzoeken en TGO’s die in 2010 in de vervolgingsfase zaten, hebben
reeds tot concrete vervolgingsresultaten geleid. Voor het overige deel geldt, dat in deze trajecten de
vervolgingsfase nog niet is afgerond. In dit hoofdstuk worden de behaalde vervolgingsresultaten
uiteengezet. Gegevens over het aantal vanuit projectmatige onderzoeken aangeleverde verdachten
zijn niet beschikbaar; deze cijfers kunnen dus niet tegen elkaar worden afgezet.
Hieronder worden alleen de aantallen strafopleggingen voor vrijheidsstraffen en taakstraffen gegeven.
Andere strafopleggingen, zoals transacties en geheel voorwaardelijke vrijheidsstraffen, zijn buiten
beschouwing gelaten. Hetzelfde geldt voor vrijspraken en sepots.

3.1

Landelijk parket

In strafzaken die volgden op onderzoeken onder gezag van het Landelijk Parket op de geprioriteerde
thema’s heeft de rechter in 89 gevallen een straf opgelegd in de categorie vrijheidsstraf of taakstraf.
Net als in voorgaande jaren had het grootste aantal strafopleggingen betrekking op de grootschalige
handel in harddrugs.
De aantallen hieronder betreffen de resultaten in eerste aanleg.
Gev.straf
totijaar

Gev.straf
ltot2
jaar

Gev.straf
2tot5
jaar

Gev.straf
5jaarof
hoger

Taakstraf

Totaal

Cocaïne &
heroïne
Mensenhandel
&_-smokkel
Synthetische
drugs
Witwassen

11

4

14

3

1

33

5

6

2

5

18

3

4

9

5

24

2

1

1

1

5

Ideologisch

3

Wapens &

1

-

3
-

1

4

-

2

1

1

‘

28

7

5

lnsipvpn

Totaal

25

IL

[

89

12

Het totaalaantal van 89 strafopleggingen is dit jaar tot stand gekomen op dezelfde wijze als de
resutlaten voor de arrondissementsparketten, en betreft strafopleggingen in eerste aanleg. Hiermee
zijn deze getallen niet vergelijkbaar met de gerapporteerde resultaten over 2009, toen ook de
definitieve afdoeningen (in hoger beroep / cassatie) zijn meegeteld. Als in 2009 dezelfde methode was
gehanteerd als nu, zouden over 2009 128 strafopleggingen zijn gerapporteerd (in tegenstelling tot de
over 2009 gerapporteerde 232).
3.2 Arrondissemen tsparketten
De vervolging in het kader van de aanpak op de aandachtsgebieden van het NDB door
arrondissementsparketten heeft geresulteerd in 205 strafopleggingen in eerste aanleg. In totaal
hebben 76 projectmatige onderzoeken tot positieve vervolgingsresultaten geleid. In aan de aanpak

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 13/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

van aan georganiseerde criminaliteit gerelateerde TGO’s zijn 15 straffen opgelegd. In 8 TGO’s zijn
positieve vervolgingsresultaten geboekt.

CI
heroine
Mensenhandel
&_-smokkel
Synthetische
drugs
Witwassen
Grootschalige
hennepteelt

3

7

14

7

4

5

3

17

14

7

1

1

40

16

22

16

3

16

73

II I58N&
TGO’s aan GC
erelateerd
r.,. .1W 1

2

2

.J

-S.

4

19

ZZZE

49
3

28

-‘

8

15

Het totaal aantal strafopleggingen in 2010 is lager dan in 2009, toen 258 strafopleggingen in eerste
aanleg werden gerapporteerd. Het aantal strafopleggingen op grootschalige hennepteelt is het meest
in het oog springend; met 73 strafopleggingen zijn op dit thema ruim de meeste strafopleggingen
behaald. Dit in tegenstelling tot 2009, toen op de thema’s grootschalige hennepteelt, witwassen en
cocaïne & heroïne vergelijkbare aantallen strafopleggingen werden behaald.

3.3

Functioneel Parket

Voor de vormen van georganiseerde criminaliteit waartegen het FP optreedt, vormt het enkel voor de
rechter brengen van een verdachte niet automatisch het beste antwoord. Bij bepaalde daders is de
rechter uiteraard onontbeerlijk om tot passende vrijheidsbenemende straffen te komen.
Rechtspersonen kunnen daarentegen in de regel alleen financieel worden getroffen. Wanneer het
Functioneel Parket strafrechtelijk optreedt, wordt daarom ook altijd bezien welke interventie het
meest effectief is. Naast gevangenisstraffen voor de natuurlijke personen voert het Functioneel Parket
een actief transactiebeleid richting verdachte rechtspersonen. Op die manier handhaaft het
Functioneel Parket niet alleen effectief, maar ook doelmatig. Daarbij zet het Functioneel Parket sinds
2010 steeds meer speciale onderhandelingsteams in. Dat zijn ervaren officieren van justitie die over
de competenties beschikken om te komen tot evenwichtige afdoeningen, waarbij de (financiële)
belangen van slachtoffers actief worden behartigt. Zo is in de vastgoedfraudezaak Klimop
overeenstemming over schadevergoeding door verdachten aan benadeelde partijen een voorwaarde
geweest om tot (hoge) transacties met de verdachte rechtspersonen te kunnen komen.

3.4

Afnemen

In 2010 is het programma “afpakken” gestart, een samenwerking tussen OM, politie, BODen en
andere strafrechtelijke partners. Het OM draagt de resultaatverantwoordelijkheid voor het
programma, dat tot doel heeft het afnemen van crimineel vermogen te intensiveren. Verwacht wordt
dat de opbrengst structureel oploopt tot ruim € 100 miljoen vanaf 2018. Die directe opbrengst van
€100 miljoen is maar een beperkt deel van het crimineel vermogen dat wordt afgepakt. Ook
schadevergoedingen aan benadeelden, terugbetalingen aan overheden of instanties belast met
bijvoorbeeld de uitvoering van sociale zekerheid en terugvorderingen, naheffingen en boetes van de
Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 14/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

belastingdienst zijn vaak gegrond op de resultaten van onderzoek dat onder leiding van het OM
plaatsvond. In het kader van het programma wil het OM dit totale maatschappelijke ‘afpak-effect’
beter zichtbaar gaan maken.
In lijn met bovenstaand programma heeft de financiële aanpak van csv’s in 2010 veel aandacht
gekregen. Evenals in 2009 hebben dit jaar weer verhoudingsgewijs een groot aantal projectmatige
onderzoeken van politie en OM zich primair gericht op witwaspraktijken. Deze aanvliegroute blijkt in
de praktijk succesvol te zijn, getuige ook het aantal strafopleggingen op dit thema. Naast de
onderzoeken die zich primair richtten op de aanpak van witwassen, is er ook in een groot aantal van
de regionale onderzoeken parallel een strafrechtelijk financieel onderzoek (SF0) gedraaid. Bij 71
projectmatige onderzoeken was sprake van een SF0; dat is meer dan twee keer zoveel als in 2009.
De onderzoeken waaraan deze SFO’s parallel draaiden richtten zich vooral op handel in cocaïne (in 17
gevallen), grootschalige hennepteelt (in 16 gevallen) en mensenhandel (in 11 gevallen). Ook bij 18
onderzoeken naar witwaspraktijken is parallel een SF0 gedraaid.
Opgelegde maatregelen
Voor het realiseren van de financiële aanpak van criminele samenwerkingsverbanden gaat veel
aandacht uit naar het ontnemen van crimineel vermogen. In 44 van de regionale onderzoeken is een
ontnemingsvoorstel gedaan, of is een ontnemingsvoorstel in voorbereiding. De uitspraak over deze
voorstellen volgt over het algemeen ruime tijd na de uitspraak over de hoofdzaak. Op basis van
gegevens van het BOOM (Bureau Ontnemingswetgeving OM) kan worden geconstateerd dat
ontnemingsvorderingen zijn opgelegd voor een totaalbedrag van €35.035.533,-, gerelateerd aan de
aanpak van georganiseerde criminaliteit volgens de aandachtsgebieden van het NDB. Dit betreft over
het algemeen strafopleggingen in het kader van andere onderzoeken, dan de projecten die in 2010
hebben gelopen. Het grootste deel van de vorderingen betrof de Opiumwet (bijna 27 miljoen) en
vorderingen naar aanleiding van een veroordeling voor deelname aan georganiseerde criminaliteit
(meer dan 6,5 miljoen). Voor wat betreft de maatregelen in het kader van de Opiumwet, zijn de
meeste vorderingen opgelegd in het kader van de aanpak van softdrugs (art.3, dus lijst II van de
Opiumwet; voor bijna 21 miljoen). De overige vorderingen betroffen harddrugs.
Beslag
Bij de tenuitvoerlegging van de ontnemingsbenadering speelt het leggen van beslag een grote rol. Het
percentage opgelegde maatregelen dat wordt gedekt door conservatoir beslag schommelt al jaren
rond de 15%. Het verhogen van dat percentage is een belangrijke voorwaarde om de incasso van
opgelegde maatregelen, dus de daadwerkelijke afneemopbrengsten, te verhogen. Over 2010
rapporteren de regio’s dat in 82 regionale onderzoeken beslag is gelegd. Bij het gerapporteerde
beslag zijn de grootste bedragen en/of meeste goederen in beslag genomen in het kader van
onderzoeken naar handel in cocaïne of naar grootschalige hennepteelt, op afstand gevolgd door
onderzoeken naar witwassen of naar mensenhandel.
De pilots van het politie versterkingsprogramma FinEC op regionaal, bovenregionaal en nationaal
niveau laten een forse toename van het beslagresultaat zien. Het gelegde beslag bedraagt € 35
miljoen euro, tegen 48 miljoen aan ontnemingsmaatregelen. De beslagratio’s liggen daarmee
substantieel hoger dan in de rest van het land. Een deel van dit beslagresultaat is gelegd ten behoeve
van derden. Daarbij valt op dat vooral de bovenregionale rechercheteams in het kader van de
fraudebestrijding veel beslag overdragen aan derden. Enkele kenmerkende BR-onderzoeken met een
hoog resultaat zijn die op gebied van Persoonsgebonden budgetfraude (BR Zuid-west) en autoruit

1
Deze aantallen zijn gebaseerd op gegevens over opgelegde vorderingen per wetsartikel. Gegevens over
opgelegde ontnemingsvorderingen in uitsluitend projectmatige onderzoeken zijn niet beschikbaar.

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 15/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

verzekeringsfraude (BR Noord- en Oost Nederland). In diverse onderzoeken zijn notarissen naar voren
gekomen die een faciliterende rol vervullen tussen de zogenoemde onder- en bovenwereld.
Naast de harde beslagresultaten levert financieel opsporen tevens een bijdrage aan de TGO’s. Deze
bijdrage is in het kader van de FinEC-intensivering nader geconcretiseerd en wordt opgenomen in de
standaard werkwijze rond TGO’s. De pilots zijn verder inmiddels structureel versterkt met 63,5 fte in
recherche, informatie en bestuurskundige functies, waarvoor mensen van buiten de politie zijn
aangetrokken.

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 16/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

4

Programmatische of integrale aanpak

Een effectieve bestrijding van georganiseerde criminaliteit vergt meer dan alleen strafrechtelijke
opsporing en vervolging, zeker wanneer schaarse recherchecapaciteit in verhouding tot het totaal
aantal onderzoeken een gegeven is. Om daadwerkelijk de georganiseerde misdaad terug te dringen is
een gecombineerde en onderling samenhangende inzet nodig van preventieve, bestuurlijke en
strafrechtelijke maatregelen. Dat betekent samenwerking met bestuur (gemeenten), andere
overheidsorganisaties (bijv. Belastingdienst, IND, bijzondere opsporingsdiensten) en private partijen
(zoals elektriciteitsbedrijven). Een dergelijke inzet wordt aangeduid als integrale of programmatische
aanpak. Het OM en politie streven ernaar dat deze manier van werken de komende jaren steeds meer
gemeengoed wordt, in de eigen Organisatie en bij partners.
Om de programmatische werkwijze te ontwikkelen lopen sinds 2008 tien tot vijftien proeftuinen en
pilots op de thema’s hennep, mensenhandel, witwassen/onverklaarbaar vermogen, cybercrime en
vastgoed. Al deze proeftuinen en pilots vloeien voort uit de politie-programma’s Finec, Cybercrime,
Mensenhandel, Intelligence en Aanpak Georganiseerde Hennepteelt, en de OM
intensiveringsprogramma’s Georganiseerde Misdaad en Financieel-Economische Criminaliteit. In 2010
hebben een aantal proeftuinen hun ‘best practices’, bestuurijke rapportages en andere eindproducten
opgeleverd en in 2011 zullen de andere proeftuinen volgen. In het kader van de programma’s wordt
en werd ook gewerkt aan kennisdeling binnen de politie- en OM-organisatie en aan de implementatie
en borging van de programmatische werkwijze.
Over de ontwikkelingen in 2010 in de programma’s en over de proeftuinen wordt separaat uitgebreid
verantwoording afgelegd in de voortgangsrapportages over de intensiveringsprogramma’s. Dat is in
de tweede helft van 2010 gebeurd en zal opnieuw na de zomer van 2011 plaatsvinden. Hieronder
wordt kort en aantal aspecten van de programmatische werkwijze uiteengezet. Vervolgens wordt
inzichtelijk gemaakt in hoeveel van de projectmatige onderzoeken op NDB-thema’s aspecten van
programmatisch werken zijn toegepast. Vanuit de gedachte dat het programmatisch werken steeds
meer deel moet gaan uit maken van de reguliere aanpak, wordt daarbij geen onderscheid gemaakt
tussen reguliere onderzoeken en proeftuinen.

4.1

Programmatische of integrale aanpak

Een effectieve bestrijding van de georganiseerde criminaliteit vraagt om méér dan alleen de inzet van
het strafrecht. Aan de ene kant omdat het strafrecht “ultimum remedium” is en de capaciteit van OM
en politie beperkt is. Aan de andere kant omdat blijvend resultaat alleen bereikt kan worden door een
gecombineerde en samenhangende inzet van preventieve, bestuurlijke, fiscale en strafrechtelijke
interventies, eventueel aangevuld met maatregelen van private partners. Dat is wat de
programmatische aanpak beoogt.
Het doel van de programmatische aanpak is steeds om effectieve interventiestrategieën, gericht op
het bestrijden van de ondermijnende georganiseerde criminaliteit te vinden en toe te passen. Het
maatschappelijk effect staat voorop en is meer dan het aantal criminelen dat achter de tralies
verdwijnt. Deze aanpak kenmerkt zich door samenwerking met externe partners.
Barrièremodellen en bestuurlijke dossiers
Instrumenten bij het programmatisch werken zijn barrièremodellen en bestuurlijke dossiers. Een
barrièremodel maakt het criminele proces inzichtelijk: welke stappen moeten criminelen zetten om
hun criminele activiteit te kunnen uitoefenen en hun criminele winsten te behalen. Bij elke stap in dat
proces kunnen barrières worden opgeworpen. Bovendien wordt inzichtelijk welke
(overheids)organisaties een rol kunnen spelen bij het opwerpen van die barrières. Ter illustratie: voor
het uitoefenen van hun activiteiten maken criminele organisaties gebruik van diensten van anderen.
Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 17/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

Leden van CSV’s komen Nederland binnen, halen anderen Nederland binnen, vragen en ontvangen
vergunningen en identiteitspapieren, huren woon- en bedrijfsruimte, sluiten hypotheken af en
verwerven vastgoed. Soms zijn deze dienstverleners te goeder trouw, maar in een groot aantal
gevallen is sprake van bewuste facilitering van die criminele activiteiten. Door betere controle en
handhaving van de regelgeving worden barrières opgeworpen tegen deze faciliterende activiteiten.
Een bestuurlijk dossier wordt gebruikt om een fenomeen bloot te leggen waarin legale processen
worden gebruikt of misbruikt om criminele activiteiten te plegen of zelfs te faciliteren. In een
bestuurlijk dossier wordt op basis van ervaringen uit een (opsporings)onderzoek aandacht gevraagd
voor de structurele knelpunten en kwetsbaarheden in legale maatschappelijke processen, die zich
lenen voor een andere dan een strafrechtelijke aanpak. In een bestuurlijk dossier worden adviezen
opgesteld en gericht aan de verschillende betrokken organisaties om deze knelpunten en
kwetsbaarheden (structureel) aan te pakken. Dit gebeurt meestal naar aanleiding van bevindingen uit
een strafrechtelijk onderzoek.
Samenwerking met gemeenten
Gemeenten zijn een cruciale partner bij de strijd tegen georganiseerde misdaad. De bestuurlijke

aanpak is een essentieel onderdeel van de programmatische aanpak. Een belangrijke parallelle
ontwikkeling is dan ook de oprichting van tien Regionale Informatie- en Expertise Centra (RIEC’s) en
een Landelijk Informatie- en Expertisecentrum (het UEC). De rol van de RIEC’s is het versterken en
faciliteren van de bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit door gemeenten. De elf RIEC’s
bevonden zich in 2010 in verschillende fases van ontwikkeling, maar duidelijk is dat ze een steeds
belangrijker rol gaan spelen bij de samenwerking van OM en politie met de gemeenten en andere
regionale partners. Het OM en de politie zullen in de toekomst via convenanten intensief
samenwerken met de RIEC’s bij de aanpak van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit: zowel
bij de informatieuitwisseling als bij het in gezamenijikheid bepalen van de juiste
interventiestrategie. Met als centrale vraag: wat is de meest geëigende interventie (fiscaal, bestuurlijk,
strafrechtelijk) bij de aanpak van deze vorm van criminaliteit.
—

—

—

—

Vastgoed Intel/igence Center (VIC)
Waar het gaat om de aanpak van vastgoedfraude heeft de samenwerking tussen Belastingdienst,
FIOD/ECD en OM binnen het Vastgoed Intelligence Center zich in 2010 opnieuw verder ontwikkeld.
Het VIC brengt vastgoed- en vermogensposities in kaart en maakt zogenoemde Geoscans. Hierin
wordt van een bepaald gebied een scan gemaakt van alle panden en hun risico’s. Vervolgens kan dan
worden ingezoomd op de eigenaar, gebruiker of financier van de panden met verhoogd risico.
Het VIC heeft onder andere bijdragen geleverd aan proeftuinen en aan RIEC’s. Ook heeft het VIC
informatie geleverd voor lopende onderzoeken die tot aanhoudingen en veroordelingen hebben geleid.
Voor Geoscans is veel belangstelling van bestuur, RIEC’s en politie.

4.2

Programmatisch werken in de praktijk

In 2010 is in een groot aantal projectmatige onderzoeken op NDB-speerpunten programmatisch
samengewerkt met diverse partners, vaak met meerdere partners in één onderzoek. Ook is een fors
aantal bestuurlijke dossiers en rapportages
2 opgeleverd. Verder zijn in een aantal regio’s rondom de
aanpak van csv’s samenwerkingsmodellen ontstaan waarin het programmatisch werken een vaste
plaats heeft gekregen. Per saldo kan gesteld worden dat de programmatische aanpak inmiddels vaste
voet aan de grond krijgt. In de komende jaren zal hier onverminderd op worden geïnvesteerd.

2
Een bestuurlijke rapportage is een aanbeveling in een concreet geval (bijvoorbeeld het sluiten van een café dat
zich niet houdt aan vergunningvoorwaarden).

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 18/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

Programmatische samenwerking in onderzoeken
In 2010 hebben de regioparketten en -korpsen in 66 projectmatige onderzoeken op de NDB
aandachtsgebieden samengewerkt met meerdere externe partners. De combinatie van samenwerking
met zowel Belastingdienst als gemeente komt daarbij het meest voor. In 63 onderzoeken was sprake
van samenwerking met één externe partner. In totaal zijn dat 129 onderzoeken, dus 53% van het
totaal. Veel genoemde partners zijn de Belastingdienst (samenwerking in 74 onderzoeken),
gemeenten (in 40) en FIOD/ECD (in 32 gevallen). In onderzoeken naar grootschalige hennepteelt
wordt ook een aantal malen samenwerking gerapporteerd met energiebedrijven, banken en de Kamer
van Koophandel. Bij mensenhandel is regelmatig sprake van samenwerking met de IND en het UWV.
Op het thema witwassen is samengewerkt met banken en met de AFM. Op het gebied van de aanpak
van cybercrime is samengewerkt met private partners zoals internetservice-providers, banken en
internethandelsbedrijven.
Structurele vormen van programmatisch/integraal samenwerken
In een aantal regio’s ontwikkelt zich een werkwijze waarbij al in de fase van het wegen en sturen
programmatisch wordt gewerkt. In deze regio’s wordt aan de voorkant in meer of mindere mate
overwogen en overlegd welke aanpak (strafrechtelijk, bestuurlijk of anders) in een bepaald onderzoek
of bij een bepaald csv het meest effectief zal zijn. In Amsterdam is in het kader van het project
Emergo de werkwijze gehanteerd om breed met partners te kijken wie welke bijdrage aan de aanpak
van georganiseerde misdaad kan leveren. In Groningen wordt bij het sturen en wegen altijd gekeken
naar de wenselijkheid van strafrechtelijk ingrijpen ten opzichte van bestuurlijke aanpak. Dit kan
betekenen dat een preweegdocument aanleiding is om een casus voor te leggen aan het RIEC,
teneinde te bezien of bijvoorbeeld bestuursrechterlijk ingrijpen mogelijk is. In Alkmaar is een
basisvereiste voor een projectvoorstel dat is gekeken naar brede aanpak. En dat wanneer daar kansen
voor zijn, die voorstellen standaard worden voorgelegd aan de Regiegroep integrale
overheidshandhaving. Ook in Maastricht wordt steeds vaker de mogelijkheid van een interventie door
een andere partij als alternatieve strategie overwogen of als parallelle aanpak meegenomen, bij de
voorbereiding van een onderzoek. In Utrecht is op het gebied van onverklaarbaar
vermogen/witwassen een intelligence-overleg tussen politie, OM en Belastingdienst in het leven
geroepen. Dit overleg heeft al diverse gezamenlijke preweegdocumenten opgeleverd.
Bestuurlijke rapportages en dossiers
Er zijn in totaal door de regio’s 44 bestuurlijke rapportages of dossiers opgesteld en naar externe
partners gestuurd. In 2009 waren dit er 21. De meeste rapportages of dossiers werden opgesteld op
de thema’s grootschalige hennepteelt (14 maal), mensenhandel & -smokkel (16 maal),
witwassen/fraude (9 maal).
Een groot deel van deze rapportages is beperkt van omvang en ziet op bijvoorbeeld het sluiten van
een massagesalon, een growshop, een café, een poolcentrum of een sexclub. Daarnaast zijn er echter
ook voorbeelden van meer beleidsmatige rapportages. Zo is er een uitgebreide rapportage met
aanbevelingen aan de gemeenten Groningen en Leeuwarden en aan andere ketenpartners over de
aanpak van Bulgaarse mensenhandel. Een ander voorbeeld is een rapportage waarin het verschijnsel
van misbruik van reguliere migratieprocedures wordt geschetst, met aanbevelingen aan diverse
partners.
Landelijk Parket en Nationale Recherche
het programmatisch werken is vast onderdeel van de tactische aanpak op met name de speerpunten
synthetische drugs, mensenhandel en witwassen door LP en DNR. Zo is naar aanleiding van een
onderzoek van DNR naar mogelijke betrokkenheid van escort-websites bij de uitbuiting van
prostituees een bestuurlijke rapportage gezonden aan de gemeente die de vergunningen had
verstrekt.

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 19/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

Functioneel Parket en Bijzondere Opsporingsdiensten
Bij de georganiseerde criminaliteit waartegen FP en BOD’en optreden is een geïsoleerde, klassieke
strafrechtelijke veroordeling veelal niet zaligmakend. Daarom wordt actief samengewerkt met andere
handhavingspartners om te komen tot effectieve interventies. Om het nalevingsgedrag in een sector
te bevorderen, is het plegen van enkele gerichte strafrechtelijke interventies bijvoorbeeld effectiever
als daarna(ast) het toezichts- en controlebeleid op de geconstateerde problematiek aansluit. Ook kan
juist een bestuurlijke sanctie of maatregel in bepaalde gevallen beter passen. Daarom maakt het
Functioneel Parket daarover structurele afspraken in het kader van een programmatische aanpak. Het
Functioneel Parket en de daaronder ressorterende opsporingsdiensten stellen daarbij naar aanleiding
van de concrete strafzaken bestuurlijke rapportages op om het openbaar bestuur in zijn taak bij te
staan.

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 20/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

5

Conclusies

De aanpak van georganiseerde criminaliteit stelt politie en OM continu voor moeilijke keuzes. Keuzes
op basis van goede intelligence, waarbij moet worden gekozen tussen csv’s en mogelijke interventies.
Keuzes tussen verschillende soorten onderzoek, waarbij wordt gekeken of een korte klap-onderzoek,
een dadergericht onderzoek of toch een csv-benadering het meeste impact zal hebben. Maar ook
keuzes voor samenwerking met opsporingsinstanties in het buitenland; want hoewel in sommige
gevallen een onderzoek überhaupt weinig kans van slagen heeft zonder internationale (rechts)hulp,
moet in andere onderzoeken de afweging worden gemaakt of het de moeite waard is te investeren in
intensieve rechtshulp of parallel onderzoek. Met zulke samenwerking kan het betreffende csv vaak ook
in het buitenland een zwaardere slag toe worden gebracht, maar die samenwerking gaat vaak wel ten
koste van de eigen capaciteit. En dan komen daar de afwegingen met betrekking tot samenwerking in
het kader van de programmatische aanpak nog bij. De ongemakkelijke werkelijkheid van het
handhavingstekort maakt al deze keuzes gelijk een slag lastiger.
Ondanks deze uitdagingen zijn in 2010 door de betrokken opsporingsdiensten en parketten goede
resultaten behaald. Er zijn meer onderzoeken gedraaid, de mate waarin internationaal wordt
samengewerkt is verder gestegen en de programmatische aanpak begint langzaamaan steeds meer
een structurele gestalte aan te nemen.

5.1

Aandachtsgebieden

Bij het invulling geven aan de prioriteiten van het Nationaal Dreigingsbeeld blijft het eind 2009
gesignaleerde handhavingstekort onverminderd relevant. Het handhavingstekort vormt nog steeds
een belangrijke factor bij het maken van de keuzes die hierboven staan genoemd. Van alle csv’s die
politie en OM in beeld hebben, kan slechts een (te) klein deel worden opgepakt. Naast deze algemene
capaciteitsbeperking die politie en OM in dit opzicht ervaren, speelden in 2010 twee andere
ontwikkelingen die de slagkracht van politie en OM onder druk hebben gezet. Enerzijds de
overvallenproblematiek en de capaciteit die voor deze criminaliteit moest worden vrijgespeeld, en
anderzijds het verhoudingsgewijs grote aantal TGOs met een link naar de georganiseerde criminaliteit
die een groot beslag hebben gelegd op de capaciteit die beschikbaar is voor de aanpak van csvs.
Desondanks is er wel sprake van een stijging van het aantal projectmatige onderzoeken op de
aandachtsgebieden van het NDB. Bij het Landelijk Parket en de DNR/overige opsporingsdiensten is er
vooral sprake van een forse toename in het aantal onderzoeken naar mensenhandel en
mensensmokkel. In de regio’s is er niet alleen een stijging van het aantal onderzoeken op het gebied
van mensenhandel en —smokkel, maar blijven ook onderzoeken naar witwaspraktijken en
grootschalige hennepteelt hoog op de agenda staan.
Toch moet er ook een kanttekening worden geplaatst bij deze stijging van het aantal projectmatige
onderzoeken. In verhouding tot voorgaande jaren hebben de over 2010 gerapporteerde projectmatige
onderzoeken namelijk op bijna alle thema’s in minder strafopleggingen geresulteerd. Het is moeilijk
om uitspraken te doen over de oorzaak van deze terugloop in de vervolgingsresultaten. Wel maakt
deze terugloop duidelijk dat de stijging van het aantal onderzoeken nuancering behoeft; alleen een
stijging op alle fronten (aantal onderzoeken, vervolgingsresultaten, mate van samenwerking) kan
uiteindelijk worden aangemerkt als duidelijk signaal dat de georganiseerde criminaliteit over een
breder front effectiever wordt aangepakt.

5.2

Samenwerking

Er kan worden geconstateerd dat politie en OM in 2010 wederom duidelijk hebben gekozen voor meer
samenwerking, over alle linies. Internationale samenwerking, samenwerking met bestuurlijke en
private partners in het kader van de programmatische aanpak en samenwerking tussen
opsporingsinstanties onderling heeft in 2010 binnen een groot aantal onderzoeken plaatsgevonden.
verantwoording aanpak georganiseerde criminahteit 2010

p. 21/22

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

Voor de integrale aanpak van csv’s door middel van steeds vaker structurele programmatische
samenwerking met andere partners dan politie en OM, geldt dat deze in 2010 wederom steviger voet
aan de grond gekregen. Wel ligt het totaal aantal onderzoeken waarin programmatische
samenwerking heeft plaatsgevonden lager dan in 2009; voortdurende aandacht voor deze
ontwikkeling blijft dus noodzakelijk, inclusief aandacht voor de arbeidsintensieve aard van deze
samenwerking. Wel staat hier tegenover dat het aantal opgestelde bestuurlijke dossiers en/of
rapportages ruim is gestegen. Zeker op de thema’s mensenhandel/mensensmokkel en grootschalige
hennepteelt worden de mogelijkheden van andere partijen bij de aanpak van georganiseerde
criminaliteit vaker onderkend en benut, en worden alternatieve interventiemogelijkheden met succes
geagendeerd bij betrokken partijen.
-

5.3

—

Programma Ondermijning en programma Afpakken

In 2010 is ook de opstart gemaakt naar nieuwe investeringen in kwaliteit en kwantiteit, waar
momenteel uitwerking aan wordt gegeven. Met de programma’s “Ondermijning” en “Afpakken” kiezen
politie en OM blijvend voor de bredere, integrale benadering bij de aanpak van georganiseerde
criminaliteit, in het volle besef dat door alleen in te zetten op de strikt strafrechtelijke aanpak en de
traditionele benadering van de aanpak van georganiseerde criminaliteit, we nooit de gewenste
resultaten kunnen behalen.
Binnen het programma ‘Ondermijning” wordt invulling gegeven aan de ambities om de aanpak van
georganiseerde criminaliteit in brede zin te investeren, zowel qua volume, als qua inhoud. Er moeten
meer csv’s worden aangepakt, en dit moet op een slimmere, effectievere manier integraal worden
aangepakt. Binnen het programma “Afpakken” wordt breed geïnvesteerd in de aanpak van crimineel
vermogen, vanuit de invalshoek van een financiële aanpak. Gezien de aard van de georganiseerde
criminaliteit en het financiële gewin dat er aan ten grondslag ligt, vormt het afpakken een belangrijke
pijler van de aanpak van csv’s.
Met deze programma’s zijn twee belangrijke ontwikkelingen ingezet waarmee de aanpak van
georganiseerde criminaliteit de komende jaren verder zal worden geïntensiveerd. Uiteraard geldt voor
het programma Ondermijning, dat de beoogde resultaten alleen kunnen worden behaald, als ook de
in het kabinetsprogramma ‘Nederland Veiliger’ beoogde capaciteitsinvesteringen worden gerealiseerd.

5.4

Nationaal bestel

De ontwikkelingen in het kader van het bestel zullen hun weerslag hebben op de aanpak van
georganiseerde criminaliteit. De bundeling van recherchecapaciteit en het terugdringen van het aantal
weeg- en stuurploegen die het nieuwe bestel met zich meebrengt, leiden ertoe dat politie en OM met
meer kritieke massa in kunnen zetten op de aanpak van georganiseerde criminaliteit. Er zal meer
regie kunnen plaatsvinden op de samenhang tussen de activiteiten van de regio’s en de landelijk
opererende diensten. In combinatie met de ontwikkelingen in het kader van NIM 2.0, waarbij een
samenhangend stelsel van stuurploegen wordt gerealiseerd en de nadruk meer komt te liggen op
realtime informatie en interventiegerichte intelligence, zal steeds beter invulling kunnen worden
gegeven aan de sturing op de aanpak van georganiseerde criminaliteit.

Verantwoording aanpak georganiseerde criminaliteit 2010

p. 22/22