Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2008–2009

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2571
Vragen van het lid Dibi (GroenLinks)
aan de ministers van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en voor
Wonen, Wijken en Integratie over de
brochure over het herkennen van
façadepolitiek van salafistische
organisaties. (Ingezonden 27 maart
2009)
1
Kunt u zich de met algemene
stemmen aangenomen motie-Van
Raak (TK 27 754, nr. 113) herinneren
die u verzocht in het Actieplan
polarisatie en radicalisering aan te
geven hoe overheden en
maatschappelijke organisaties
façadepolitiek van salafistische
moslims kunnen herkennen en
voorkomen?
2
Op welke schaal komt façadepolitiek
van al dan niet door de overheid
gesubsidieerde salafistische
organisaties voor? Is het waar dat
binnen het salafisme sprake is van
verschillende stromingen? Zo ja,
welke stromingen zijn te
onderscheiden? Welke stromingen
vereisen overheidsoptreden?
3
Deelt u de mening dat onderzoek
naar herkenning van radicalisering en
extremisme nog in de
kinderschoenen staat? Deelt u de
mening dat grondig wetenschappelijk
onderzoek op nationaal en Europees

KVR36152
2009Z05751
0809tkkvr2571
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

niveau broodnodig is? Bent u bereid
in Europees verband aan te dringen
op wetenschappelijk onderzoek
hiernaar en zelf het goede voorbeeld
te geven? Zo nee, waarom niet?
4
Bedoelt u met de opmerking in de
brochure «In de media en op straat is
vaak duidelijk zichtbaar dat men te
maken heeft met salafisten» dat
iedereen die met een baard rondloopt
verdacht kan worden van
façadepolitiek? Zo nee, waaraan kan
men salafisten in de media en op
straat precies herkennen? Wat is
vervolgens de consequentie van het
herkennen van een salafist in de
media en op straat?
5
Bent u bekend met het gevaar waar
de NCTb op wijst dat «het
verspreiden van lijstjes zonder
achtergrondinformatie en een
instructie over het gebruik ertoe leidt
dat de indicatoren een eigen leven
gaan leiden»? Deelt u de constatering
van de NCTb dat dit kan leiden tot
«misclassificatie en stigmatisering»?
6
Kent u de signalen van façadepolitiek
die in uw brochure worden
beschreven? Deelt u de mening dat
bijvoorbeeld het signaal «Een
organisatie ontplooit verschillende
activiteiten, maar heeft eigenlijk geen
oog voor de resultaten. Het blijkt
vooral te gaan om positieve reacties
in de media en in de lokale omgeving

ter versterking van de eigen
machtspositie» toepasbaar is op tal
van organisaties, instellingen,
personen en zelfs politieke partijen?
7
Deelt u de mening dat uw brochure
op deze wijze niet helpt aan het
daadwerkelijk herkennen en
bestrijden van radicaal salafistische
organisaties, maar eerder bijdraagt
aan het creëren van wantrouwen en
angst richting moslims en
islamitische organisaties die niks met
façadepolitiek en radicaal salafisme te
maken hebben? Zo nee, waarom
niet?
8
Bent u bereid deze bangmakende,
maar vooral tekortschietende
brochure in te trekken en te komen
met een nieuwe brochure die lokale
overheden en organisaties serieuze
aanknopingspunten biedt om radicaal
salafisme te herkennen en
voorkomen? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, wanneer kan deze nieuwe
brochure worden verwacht?
Antwoord
Antwoord van minister Ter Horst
(Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de
minister voor Wonen, Wijken en
Integratie (ontvangen 7 mei 2009), zie
ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2008–2009, nr. 2395

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

5397

1
Ja. De Wegwijzer Façadepolitiek (het
antwoord op de motie-Van Raak)
stond ook op de agenda voor en is
besproken tijdens het AO Polarisatie
en Radicalisering van 19 maart jl.
2
Het salafisme is een ultraorthodoxe
stroming die staat voor een terugkeer
naar de «zuivere islam», zoals die, in
de opvatting van de betrokken
moslims, ten tijde van de profeet
Mohammed is beleden.
De salafistische geloofsbeleving
verkeert in Nederland in een
ontwikkelingsproces, zodat het zaak is
zorgvuldig te blijven kijken naar de
diverse verschijningsvormen.
Globaal zijn in Nederland drie
stromingen van het salafisme te
onderscheiden. Apolitieke salafisten
kiezen voor een orthodoxe
geloofsuitoefening, maar verbinden
dit niet aan maatschappelijk of
politiek activisme. De politieke variant
van het salafisme wil de samenleving
ingrijpend hervormen langs
orthodoxe lijnen. Politieke salafisten
wijzen daarbij de omringende
niet-islamitische samenleving af,
verwerpen de democratische
rechtsorde en kunnen verregaande
vormen van onverdraagzaam
isolationisme jegens andersdenkende
moslims en niet-moslims
propageren. Bij de laatste stroming,
het jihadistisch salafisme, is
daarnaast sprake van oproeping tot
of verheerlijking en ondersteuning
van het gebruik van geweld om de
politiek-religieuze doelen te bereiken.
Façadepolitiek heeft vooral betrekking
op de politieke varianten van het
salafisme. De schaal waarop
façadepolitiek mogelijk voorkomt, is
landelijk beperkt: risico’s liggen
vooral in gemeenten waar
politiek-salafistische organisaties
actief zijn. Overheidsoptreden richt
zich tegen strafbare feiten. Daarnaast
is er overheidsbeleid in het kader van
het Actieplan Polarisatie en
Radicalisering om polariserende en/of
anti-democratische activiteiten te
voorkomen en tegen te gaan.
3
In de afgelopen jaren is internationaal
en nationaal belangrijk onderzoek
verricht dat kan helpen bij het
herkennen van deze verschijnselen. In
Nederland verschenen onder andere:
Strijders van eigen bodem, Radicale

en democratische moslims in
Nederland, IMES (2006), Radicale
dawa in verandering: de opkomst van
islamitisch neoradicalisme in
Nederland, AlVD (2007), Salafisme in
Nederland. Een voorbijgaand
fenomeen of een blijvende factor van
belang, NCTb (2008), Teruggang en
Uittreding. Processen van
de-radicalisering ontleed, IMES
(2008). De minister voor Wonen,
Wijken en Integratie laat voorts
momenteel de vatbaarheid voor
radicalisering onderzoeken van
kleinere groepen als Somaliërs en
Turkse Koerden. De Universiteit van
Amsterdam verricht in opdracht van
de NCTb onderzoek naar de
manifestatie van het salafisme in
enkele Nederlandse gemeenten.
De NCTb werkt voorts aan
kennisversterking over (onder meer)
de psychologische dimensies van
radicaliseringsprocessen en
mogelijke tegenstrategieën uit andere
landen.
Er zijn ook diverse handreikingen
voor het herkennen en omgaan met
radicalisering en terrorisme.
Voorbeelden zijn de handreiking
«Terrorismebestrijding op lokaal
niveau», NCTb, (2006) en Radicalisme
Signaleren en Aanpakken,
Vroegtijdige aanpak van
radicaliserende jongeren,
Handreiking voor gemeenten,
VNG/Radaradvies (2006).
Ook internationaal is veel onderzoek
verricht naar het herkennen van
radicalisering en terrorisme. Een
goed overzicht hiervan is te
verkrijgen via het Centrum voor
Terrorisme en Contra-terrorisme van
de Campus Den Haag/Universiteit van
Leiden www.campusdenhaag.nl.
Ik deel uw mening dan ook niet dat
het onderzoek naar radicalisering en
extremisme in de kinderschoenen
staat. Mogelijke kennislacunes
worden onderbracht in de
onderzoeksagenda die mijn
ministerie samen de andere
departementen, de G4 en de VNG dit
jaar ontwikkelt.
4 en 5
Ik ben bekend met het risico dat het
verspreiden van lijstjes zonder
achtergrondinformatie en een
gebruiksinstructie ertoe leidt dat de
indicatoren een eigen leven gaan
leiden. Ik deel de constatering van de
NCTb, zoals eerder gepubliceerd in
de Handreiking Terrorismebestrijding

op lokaal niveau, dat dit kan leiden tot
misclassificatie en stigmatisering.
Daarom benadrukt de Wegwijzer
Façadepolitiek ook dat het niet
mogelijk is om een checklist te maken
waarmee kan worden vastgesteld of
iemand zich bedient van
façadepolitiek. Verder benadrukt de
Wegwijzer dat de Nederlandse
moslimgemeenschap zeer divers is
en dat slechts een zeer klein gedeelte
aanhanger van het (politieke)
salafisme is.
Daarbij constateer ik dat salafisten
zich in de media en op straat kunnen
onderscheiden door bepaalde
uiterlijke kenmerken, zoals
bijvoorbeeld traditionele kleding. Ik
wil echter nadrukkelijk aangeven dat
dit uiteraard niet voor alle salafisten
geldt, noch dat dergelijke uiterlijke
kenmerken per definitie betekenen
dat iemand een salafist is. Uiteraard
kan een gemeente – of ieder ander –
pas concluderen hoe salafistisch een
organisatie is wanneer er voldoende
zicht is op diens uitingen en gedrag.
De Wegwijzer Façadepolitiek spoort
gemeenten aan bij de precieze
duiding zorgvuldig te werk te gaan en
advies van experts,
eerste-lijnswerkers en sleutelfiguren
uit de gemeenschap in te winnen.
6
Het kan zijn dat meerdere
organisaties deze houding vertonen.
Waar het om gaat is dat de
autoriteiten bij vermoeden van een
radicale signatuur zich een zo
volledig mogelijk beeld kunnen
vormen en daarover informatie
verzamelen. De Wegwijzer
Façadepolitiek heeft als doel lokale
partners hierbij te helpen.
7
Ik deel de mening niet. Gezien de
complexiteit van het onderwerp en
het risico van het werken met lijstjes
en indicatoren – gecombineerd met
de afwezigheid van expertise binnen
veel gemeenten op dit gebied – heb ik
ervoor gekozen om met deze
Wegwijzer vooral in algemene zin
bewustwording te creëren en de
alertheid te verhogen. Zie verder het
antwoord op vraag 5.
Deze brochure is ook niet het enige
middel dat ingezet wordt om
radicalisering en façadepolitiek tegen
te gaan. In het kader van het
Actieplan Polarisatie en
Radicalisering worden gemeenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

5398

ondersteund bij bijvoorbeeld het
opbouwen van een
informatie-huishouding en het
trainen van professionals om
radicalisering te herkennen.
Informatie hierover is verkrijgbaar via
het Kennisen Adviescentrum
Polarisatie en Radicalisering
(www.nuansa.nl). Daarnaast doet de
AIVD permanent onderzoek naar
radicalisering. De overheid beschikt
over voldoende instrumenten om
radicalisering en façadepolitiek
inzichtelijk te krijgen en hier tegen op
te treden.
8
Ik deel uw kwalificatie van de
brochure niet. Tijdens het Verslag
Algemeen Overleg Polarisatie en
Radicalisering van 22 april jl. heb ik
toegezegd te bezien of er een
verdieping van de Wegwijzer
noodzakelijk is, om te voorkomen dat
subsidies worden verleend aan
organisaties die zich bedienen van
façadepolitiek. Mocht hiertoe
aanleiding blijken, dan zal ik de
Wegwijzer hierop aanpassen en de
Kamer hierover berichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

5399