Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 819

Wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001
tot het geleidelijk uitfaseren van de aftrek
wegens geen of geringe eigenwoningschuld

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 11 november 2017
De vaste commissie voor Financiën, belast met het voorbereidend
onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
De waarnemend griffier van de commissie,
Tielens-Tripels

kst-34819-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 819, nr. 5

1

INLEIDING
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001 tot het
geleidelijk uitfaseren van de aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld (hierna: het wetsvoorstel).
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
en naar aanleiding hiervan brengen deze leden het volgende naar voren.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Deze leden vragen de regering tevens in te gaan op de
vragen en opmerkingen van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs
(NOB).
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel en hebben nog een aantal vragen.
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
wetsvoorstel.
De leden van de PvdA-fractie danken de regering voor het toezenden van
het wetsvoorstel dat voorziet in de intrekking van het geleidelijk uitfaseren
van de aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld (ook de
regeling Hillen of de Hillen-aftrek). Het effect hiervan zal zijn dat
huishoudens die hun huis afbetaald hebben meer belasting zullen betalen.
Zij hebben hierbij enkele vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel.
De leden van de fractie van 50PLUS hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel. Deze leden hebben nog de volgende vragen
en enkele opmerkingen.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel.
De leden van de DENK-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Deze leden hebben hierover een aantal opmerkingen en vragen.
I. ALGEMEEN
Algemeen
De leden van de VVD-fractie vragen of er nog meer fiscale wetsvoorstellen
in het regeerakkoord worden voorzien waarbij systeemwijzigingen
noodzakelijk zijn, en die dus ruim voor de datum van inwerkingtreding
voor parlementaire behandeling naar de Kamer gezonden zullen worden.
Deze leden vragen of er bij de verzending van deze wetsvoorstellen ook
aandacht blijft bestaan voor wetsvoorstellen die in samenhang bezien
moeten worden. Hoe gaat de regering dat in de toekomst in meer
algemene zin borgen bij de verschillende fiscale voorstellen? De leden van
de VVD-fractie begrijpen dat in veel gevallen specifieke belastingvoorstellen separaat worden aangeboden. Maar in een aantal gevallen achten
zij dit echt minder wenselijk. Wanneer wordt bijvoorbeeld het
wetsvoorstel ter verlaging van het percentage van het eigenwoningforfait
naar de Kamer gezonden? Kan de regering erop toezien dat dit zo snel
mogelijk gebeurt? Of is het zelfs nog mogelijk dat per nota van wijziging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 819, nr. 5

2

de verlaging van het percentage van het eigenwoningforfait al in het
onderhavige wetsvoorstel wordt meegenomen?
De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel mensen er gebruik maken
van de regeling Hillen en wat de gemiddelde aftrek is. Deze leden wijzen
erop dat soms voorgesteld wordt het eigen huis te defiscaliseren. In
hoeverre is het effect van het defiscaliseren van de eigen woning ook dat
de regeling Hillen effectief wordt afgeschaft? Wat bedoelt de regering met
de opmerking dat het zich kan vinden in een verdere vereenvoudiging van
de eigenwoningregeling? Wat bedoelt de regering in deze context met
vereenvoudiging? In hoeverre is dit in lijn met het Regeerakkoord?
De leden van de VVD-fractie vragen of een frequentieverdeling van de
WOZ-waarden van het Nederlandse huizenbestand gegeven kan worden.
Wat is de gemiddelde en mediane WOZ-waarde? Hoeveel mensen hebben
een huis met een WOZ-waarde van meer dan een miljoen euro? Voorts
vragen voorgenoemde leden of de regering kan ingaan op de door de
NOB gestelde vragen en opmerkingen bij dit wetsvoorstel.
De leden van de PVV-fractie vragen welke gedragseffecten deze maatregel
teweeg brengt. In het bijzonder vragen deze leden in welke mate aflossing
op de hypotheekschuld door deze maatregel wordt geremd in het laatste
deel van de restschuld, waarbij de hoogte van het eigenwoningforfait de
hypotheekrenteaftrek overtreft.
De leden van de CDA-fractie achten de uitfasering van de Hillen-aftrek een
pijnlijke maatregel voor belastingplichtigen die nu reeds hebben afgelost,
wetende dat zij na aflossing geen eigenwoningforfait zouden hoeven te
betalen. Tegelijkertijd is het begrijpelijk dat de oploop in het financiële
beslag van de regeling het steeds moeilijker maakt om de regeling te
handhaven. Immers niet alleen belastingplichtigen die vrijwillig hebben
afgelost vallen of gaan vallen onder de regeling Hillen. Deze regeling kent
een breed bereik, zodat ook belastingplichtigen eronder vallen met een
voor de hypotheekrenteaftrek verplichte aflossingshypotheek en belastingplichtigen met een kapitaalverzekering eigen woning die voor de
hypotheekrenteaftrek verplicht moet worden aangewend ter aflossing van
de eigenwoningschuld. Door de lage rente wordt de grens van de regeling
Hillen ook eerder bereikt en vallen er meer belastingplichtigen onder, zelfs
als zij niets extra hebben afgelost, maar bijvoorbeeld wel een lagere rente
hebben gekregen bij een nieuwe rentevaste periode. Hetzelfde geldt voor
woningen die sterk in waarde stijgen, maar waar de belastingplichtige niet
aflost op de hypotheek. Kan de regering inzichtelijk maken in welk deel
van de huidige Hillen-aftrek sprake is geweest van vrijwillige aflossing en
in welk deel sprake is van wettelijk verplichte aflossing, lagere rente of
een stijging van de waarde van de woning? Kan de regering een
inschatting geven bij de huidige lage rentestand, vanaf welke verhouding
hypothecaire schuld/WOZ-waarde de belastingplichtige nu onder de
Hillen-aftrek valt?
De leden van de CDA-fractie lezen in de toelichting dat: «als gevolg van de
per 2013 ingevoerde aflossingseis voor eigenwoningschulden een extra
stimulering voor een versnelde aflossing door de regeling Hillen echter
niet meer noodzakelijk is.» Voor belastingplichtigen die onder het
overgangsrecht vallen geldt echter geen aflossingseis. Voor hen eindigt
echter wel de hypotheekrenteaftrek na 30 jaar (maar niet voor 2031). Kan
de regering aangeven of hier voldoende prikkel tot aflossen uit volgt? Kan
de regering tevens voorrekenen of het in een standaardgeval nog steeds
voordeliger is om af te lossen? De regering schrijft dat: «door de
aflossingseis belastingplichtigen bovendien veel eerder in aanmerking
komen voor toepassing van die regeling. Hierdoor is de regeling op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 819, nr. 5

3

termijn financieel onhoudbaar.» De leden van de CDA-fractie vragen of de
oploop van de derving van de Hillen-aftrek die veroorzaakt wordt door de
per 2013 ingevoerde aflossingseis ook in dat wetsvoorstel geraamd en
gedekt was.
De regering schrijft dat: «vanwege noodzakelijke systeemwijzigingen bij
de Belastingdienst deze maatregel op 1 januari 2018 moet vaststaan om
op 1 januari 2019 in werking te kunnen treden.» Kan de regering dit
toelichten, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Welke aanpassingen
zijn er nodig en welk tijdspad is er nodig in verband met voorlopige
aangiften? Zij danken de regering voor de voorbeelden in de begeleidende brief, die laten zien hoe geleidelijk de ingroei is. Deze leden merken
op dat de netto belasting die rust op een afgeloste woning over 30 jaar
maximaal 0,3% van de waarde van de woning bedraagt (toptarief) of 0,2%
(algemeen tarief), zolang de waarde van de woning niet hoger is dan de
villagrens. De leden van de CDA-fractie merken op dat het aantal
maatregelen rondom de eigen woning stapelt en de formule niet
eenvoudiger maakt:
– de bijtelling van het eigenwoningforfait vindt plaats tegen het
marginale tarief;
– de aftrek van de hypotheekrente vindt plaats tegen het standaardtarief;
– de vermindering in de aftrek (regeling Hillen) vindt plaats als het
verschil tussen het eigenwoningforfait en de hypotheekrenteaftrek;
– bij de afbouw zal er een percentage op het laatste van toepassing zijn.
Het begrip voordelen uit eigen woning (artikel 3.112 van de wet IB 2001)
omvat op dit moment niet het netto voordeel van het eigenwoningforfait
minus de hypotheekrenteaftrek. Dit begrip omvat alleen het eigenwoningforfait minus de aftrekbare kosten (rente, maar ook erfpacht). De leden
van de CDA-fractie constateren dat dit begrip uitgaat van de oude situatie,
dat het voordeel en het nadeel tegen hetzelfde tarief bijgeteld en
afgetrokken worden. Dat is niet zo ingevolge artikel 2.10, lid 2, wet IB
2001.
Heeft de regering ook overwogen om de kennelijke weeffout recht te
zetten en de voordelen uit de eigen woning te formuleren als het
eigenwoningforfait minus kosten (rente, erfpacht) plus de correctie van
artikel 2.10, lid, 2, Wet IB 2001? De leden van de CDA-fractie vragen of dit
niet veel logischer zou zijn, aangezien de voordelen en de nadelen dan
tegen hetzelfde tarief belast dan wel afgetrokken worden. Dit past
bovendien bij de door de regering genoemde «bron van inkomen», dat is
immers fiscaal altijd het saldo van de inkomsten minus de kosten. Deze
leden wijzen er daarbij ook op dat de eigen woning een inkomensbestanddeel is waarmee vrij kan worden geschoven tussen partners. Fiscale
partners kunnen de bijtelling van het eigenwoningforfait daarmee
verlagen door de eigen woning op te geven bij de partner met het laagste
tarief. Kan de regering aangeven of hier rekening mee is gehouden in de
ramingen? De leden van de CDA-fractie merken op dat door altijd van
hetzelfde tarief uit te gaan, de regeling veel eenvoudiger wordt, overzichtelijker wordt en het niet meer uitmaakt welke partner de eigen woning
opgeeft.
De leden van de CDA-fractie verzoeken de regering aan te geven hoe de
bijtelling uitwerkt door middel van een aantal voorbeelden. Een eigen
woning wordt gebouwd met twee bouwdepots, één in box 1 en één in box
3. Het grootste deel van de nieuwbouwwoning wordt gefinancierd met
eigen geld.
Een eigen woning is gefinancierd met twee gelijke hypotheken, waarvan
er één niet aan de voorwaarden voldoet en in box 3 valt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 819, nr. 5

4

Het wetsvoorstel bevat de standaarduitzondering op de referendumwet,
zijnde artikel 12 van die wet. Hij wordt namelijk van kracht, onafhankelijk
of er een referendum is aangevraagd. De leden van de CDA-fractie vragen
of er wel een referendum georganiseerd kan worden, aangezien deze wet
tot de begrotingswetten gerekend zou moeten worden en die zijn
uitgezonderd van de mogelijkheid tot referendum.
De leden van de D66-fractie zouden graag inzicht krijgen in de totale extra
belastinginkomsten als gevolg van deze maatregel in 2021, uitgesplitst
naar huishoudens met een bepaalde eigenwoningwaarde. Kan de
regering inzicht geven in de totale opbrengst van deze maatregel voor
cohorten in de woningwaarde (€ 0–200.000, € 200–400.000, € 400–
600.000, € 600–800.000, € 800–1.000.000, en meer dan € 1.000.000), en
daarbij ook aangeven om hoeveel huishoudens het gaat per cohort? De
leden van de D66-fractie zouden ook graag inzicht krijgen, voor zover
mogelijk, in het totale aantal huishoudens dat na uitfasering van de
regeling Hillen in 2048 samen de totale geschatte opbrengst van deze
maatregel voor zijn rekening neemt.
De leden van de SP-fractie vragen de regering aan te geven of het zo is
dat de per 2013 ingevoerde aflossingseis voor eigenwoningschulden
ervoor zorgt dat alle sindsdien aangegane hypotheekschulden worden
afgelost in dertig jaar tijd. Of bestaan er ontsnappingsmogelijkheden om
aan deze eis te ontkomen, zo vragen deze leden. Hoe ziet de opbouw van
hypotheken eruit: hoeveel mensen lossen geheel af in 30 jaar en hoeveel
mensen blijven na het verlopen van hun hypotheek over met een schuld?
Hoeveel mensen wonen nu in een afgelost huis?
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
tabel die de effecten van de afschaffing van de regeling Hillen weergeeft.
Deze leden vernemen hieruit dat de inkomenseffecten in deze kabinetsperiode zeer beperkt zullen zijn. Beaamt de regering dat? Kan de regering
ingaan op de vraag hoe de inkomenseffecten na deze kabinetsperiode
zijn? Hoe verschuiven de lasten van mensen die geheel afgelost hebben
van de hypotheekverplichtingen naar het eigenwoningforfait? Is er een
indeling te maken over de verschuiving per prijsklasse woningen
(bijvoorbeeld: € 150.000, € 200.000, € 300.000 en € 500.000)? Hoe
verhouden deze zich tot de huur die huurders betalen?
De leden van de SP-fractie vragen de regering in hoeverre het in internationaal opzicht gebruikelijk is om de eigen woning als een bron van
inkomen aan te merken. Gebeurt dit in andere landen ook? Kan de
regering ook ingaan op de vraag of andere landen een net zo ruimhartige
aftrek van hypotheekrente kennen? Hoe wordt het inkomen uit de eigen
woning in andere landen vastgesteld? Is het in internationaal opzicht
gebruikelijk om dit forfaitair vast te stellen?
De leden van de SP-fractie merken op dat de Raad van State de eigenwoningregeling als zeer complex bestempelt. Niet alleen in uitzonderlijke,
maar ook in veel voorkomende situaties zoals een verhuizing of het
verbreken van een relatie kan de hulp van een deskundige niet worden
gemist, aldus de Raad van State. Deze merkt op dat dit een ongewenste
situatie is. De leden van de SP-fractie zijn het met de Raad van State eens
dat een vereenvoudiging van de eigenwoningregeling gewenst is. Ziet de
regering hier mogelijkheden toe? Zo ja, welke? Zo nee, waarom niet?
De leden van de SP-fractie vragen de regering uiteen te zetten hoeveel
hypotheekrenteaftrek iemand gedurende dertig jaar heeft genoten,
wanneer deze een woning bezit met een woningwaarde van € 200.000.
Hoeveel is dat bij een woningwaarde van € 400.000, hoeveel bij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 819, nr. 5

5

woningwaarde van € 600.000, hoeveel bij een woningwaarde van
€ 800.000 en hoeveel bij een woningwaarde van 1 miljoen euro? Kan de
regering dit weergeven voor verschillende inkomensgroepen? Ook vragen
de leden van de SP-fractie hoeveel een gemiddelde koopwoning de
overheid kost aan hypotheekrenteaftrek.
De leden van de PvdA-fractie danken de regering voor de tabel met daarin
de effecten van het wetsvoorstel op het besteedbaar inkomen. Zij merken
hierbij op dat de tabel slechts de situatie van 2021 illustreert. De aftrek zal
in stappen steeds kleiner worden, tot in 2048 de aftrek geheel is vervallen.
Een tabel met de situatie van 2021 geeft dan ook een zeer beperkt beeld
van de effecten van het wetsvoorstel. De leden van de PvdA-fractie vragen
de regering dan ook deze tabel ook op te stellen voor de jaren tot en met
2048. Voorts vragen zij hoeveel ouderen met een klein inkomen, die nu
nog een verzilveringsprobleem hebben maar na het vervallen van de
aftrek geen verzilveringsproblemen meer hebben, dus belasting gaan
betalen.
De leden van de ChristenUnie-fractie onderkennen de bij veel woningeigenaren levende gevoelens over deze maatregel. Eerst wordt aflossen
gestimuleerd met als uiteindelijke bonus het niet hoeven te betalen van
het eigenwoningforfait na aflossing en vervolgens wordt voorgesteld deze
bonus te schrappen. Tegelijkertijd geldt voor hypotheken die zijn
afgesloten na 1 januari 2013, dat deze moeten worden afgelost. Daarmee
wordt aflossen per definitie gestimuleerd. En met name deze maatregel
leidt er tevens toe dat de budgettaire impact van de regeling Hillen steeds
groter wordt en structureel ruim 1,1 miljard euro gaat bedragen. Deze
leden vragen hoe robuust deze raming is. Hoe gevoelig is deze raming
bijvoorbeeld voor ontwikkelingen in de huizenprijzen en in het eigenwoningbezit? Zijn er gedragseffecten te verwachten van het geleidelijk
afschaffen van de regeling Hillen bij woningeigenaren met betrekking tot
het aflossen van hypotheken van voor 1 januari 2013? Zijn de voorgenomen verlagingen van het eigenwoningforfait meegenomen in de
structurele opbrengst van het schrappen van de regeling Hillen? Graag
zien deze leden de raming en de parameters daaronder nader toegelicht.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat met het geleidelijk
uitfaseren van de regeling Hillen het verschil in behandeling tussen
vermogen dat wordt opgebouwd in de eigen woning en vermogen dat
wordt opgebouwd in box 3 kleiner wordt. Kan de regering enkele
voorbeelden uitwerken van woningeigenaren en huurders die volledig
vergelijkbaar zijn qua brutoinkomen, pensioenvoorziening, woonlastenquote, aantal kinderen etc. en alleen verschillen met betrekking tot hun
spaargedrag, te weten: de woningeigenaar bouwt vermogen op in de
eigen woning en de huurder op de spaarrekening; voorbeelden met en
zonder de regeling Hillen. In hoeverre is het wat betreft de regering
geoorloofd vermogensopbouw in de eigen woning te vergelijken met
vermogensopbouw in box 3, zo vragen de leden van de ChristenUniefractie.
De leden van de 50PLUS-fractie constateren dat mensen die in goed
vertrouwen hun hypotheek versneld hebben afgelost, met de bedoeling
van de regeling Hillen gebruik te kunnen maken, niet konden vermoeden
dat deze regeling zou worden afgeschaft. Zij hebben geen mogelijkheid
om alsnog die aflossingen terug te draaien. De leden van de 50PLUSfractie vragen of de regering kan aangeven wat het aandeel is van de
aflossingsvrije hypotheken op het totaal. Hoe is dit aandeel verwerkt in de
ramingen ten aanzien van de uitfasering van de regeling Hillen? Hoeveel
nieuwe hypotheken zijn afgesloten sedert 2013? Wat is de raming van het
aantal nieuwe hypotheken per jaar voor de komende tien jaar? De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 819, nr. 5

6

voorgenoemde leden vragen voorts of wordt erkend dat dit wetsvoorstel
eenzijdig het oudere deel van de bevolking treft. Wat is de rechtvaardiging
voor het verschil in behandeling tussen mensen die hebben afgelost en
mensen die met een aflossingsvrije hypotheek de aflossing vertragen?
Welke gedragseffecten ten aanzien van de aflossingen verwacht de
regering op macroniveau als gevolg van de uitfasering van de regeling
Hillen? Welke gevolgen zijn te verwachten voor de woningmarkt en de
woningbouw (productie), naar aanleiding van de uitfasering van de
regeling Hillen?
De leden van de 50PLUS-fractie vragen wat de gevolgen zijn voor uitstel
van de ingang van de regeling Hillen met respectievelijk 1–2 en 3 jaar?
Kan de regering zowel in juridisch opzicht als met een praktisch voorbeeld
toelichten waarom de eigen woning in de inkomstenbelasting een bron
van inkomen vormt?
Op pagina 1 lezen deze leden: «Als gevolg van de per 2013 ingevoerde
aflossingseis voor eigenwoningschulden is een extra stimulering voor een
versnelde aflossing door de regeling Hillen echter niet meer noodzakelijk.» Kan de regering hierbij toelichten wat precies de «noodzakelijkheid» van de regeling Hillen was voorafgaand aan 2013? Over welke
noodzaak gaat het hier precies en waarom is dat een noodzaak?
Beschouwt de regering het niet afschaffen of niet uitfaseren van de
regeling Hillen in of voorafgaand aan 2013 als een vergissing die nu
hersteld moet worden?
De leden van de 50PLUS-fractie lezen dat: «door de aflossingseis komen
belastingplichtigen bovendien veel eerder in aanmerking voor toepassing
van die regeling.» Kan de regering kwantificeren met behulp van enkele
rekenvoorbeelden, uitgaande van hypotheken die in 2018 worden
gesloten op basis van de bestaande aflossingseisen, na hoeveel jaren
belastingplichtigen in aanmerking zouden komen voor toepassing van de
huidige regeling Hillen? Kan worden uitgelegd waarom nu pas geconstateerd wordt dat de regeling financieel onhoudbaar is? Waarom is in/rond
2012, nog los van het budgettaire aspect, het voorstel tot uitfasering van
de regeling Hillen niet gekoppeld ingediend met de andere woningmarktmaatregelen? En waarom wordt nu de koppeling gelegd tussen de
maatregelen, terwijl dat destijds niet werd gedaan?
Waarom is bij de uitfasering van de regeling Hillen geen uitzondering
gemaakt voor bestaande gevallen, zo vragen de leden van de 50PLUSfractie. Waarom is voor bestaande gevallen die worden getroffen door de
uitfasering van de regeling Hillen niet een specifieke compensatie
gegeven, zoals die wel is/wordt gegeven voor mensen met een
hypotheekschuld die worden getroffen door het lagere aftrekpercentage?
Waarom wordt als onderbouwing van dit wetsvoorstel gegeven het feit
dat ouderen een lager marginaal tarief hebben? Wordt erkend dat de
reden voor dit lagere tarief het feit is dat AOW’ers geen premie meer
betalen zodra de AOW-uitkering ingaat? Wordt erkend dat de AOW nog
steeds een volksverzekering is? Kan worden erkend dat werkenden
effectief maar 5% tot 10% AOW premie betalen?
De leden van de SGP-fractie vinden het van groot belang dat het aflossen
van hypotheekschulden wordt gestimuleerd, althans vooral waar het te
hoge schulden en de fiscale aftrek betreft. Daarnaast achten zij de
betrouwbaarheid van de overheid van groot belang. Het is vreemd om
eerst te stimuleren de hypotheekschuld af te lossen om daarna belasting
te heffen. Temeer daar burgers eerst is voorgehouden dat indien volledig
zou worden afgelost, geen belasting betaald zou hoeven worden. De
leden van de SGP-fractie zijn daarom zeer kritisch over het wetsvoorstel
en maken van de gelegenheid gebruik hierover vragen te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 819, nr. 5

7

Er wordt geschreven dat de regeling op termijn financieel onhoudbaar is.
De leden van de SGP-fractie vinden dit een onterecht argument. Bij de
overgang naar verplichte aflossing was bekend dat er op termijn steeds
meer gebruik zou worden gemaakt van de regeling Hillen. De doorrekening daarvan zat in het basispad, zodat de effecten op de houdbaarheid
verrekend waren. Bovendien, gedurende dertig jaar hebben eigen woning
bezitters met een annuïtair af te lossen hypotheek veel minder hypotheekrenteaftrek gehad. Klopt het dat de maatregelen uit het woonakkoord er
voor hebben gezorgd dat deze groep per saldo minder geld kost?
Een belangrijke reden voor de introductie van de regeling Hillen was het
bevorderen van de aflossing van de eigen woningschuld. Inmiddels is een
meer dwingend instrument ingezet, namelijk verplichte aflossing om
hypotheekrenteaftrek te kunnen behouden. Dit geldt niet voor oude
gevallen. De leden van de SGP-fractie vragen hoe die groep toch wordt
gestimuleerd om af te lossen. Immers, dit is de groep met de hoogste
risico’s door de hoogte van de hypotheekschulden en deze groep legt ook
een relatief groot beslag op de kosten van aftrek. Deze leden vragen wat
de huidige verdeling is van het gebruik van de regeling Hillen over de
verschillende leeftijdsgroepen. Wat is de verwachte ontwikkeling van het
gebruik van de regeling Hillen voor verschillende leeftijdsgroepen in
2048?
Zij vragen voor de volledigheid opnieuw de tabel met effecten op het
besteedbaar inkomen op jaarbasis voor 2048. Klopt het dat ouderen in
absolute zin iets minder getroffen worden, omdat zij een lager belastingpercentage betalen over het eigenwoningforfait? Welke invloed heeft de
regeling Hillen bovenop de te betalen belasting? Daarbij bedoelen de
voorgenoemde leden toeslagen, kortingen en eigen bijdragen. Welk
mechanisme zit achter de geraamde daling van het eigenwoningforfaitpercentage naar 0,65% in 2021? Het uiteindelijke percentage van 2021
wordt geraamd op 0,55%. Is het geraamde percentage voor 2022 0,50%?
Immers, er zijn in 2021 nog maar twee van de drie genoemde stapjes
gezet.
De WOZ-waarden zijn gemiddeld genomen de afgelopen jaren flink
gestegen. Zijn deze stijgingen meegenomen in de ramingen? De leden
van de SGP-fractie vragen hoeveel extra opbrengsten aan eigenwoningforfait hierdoor al wordt ingeboekt.
De leden van de DENK-fractie vragen waarom het wetsvoorstel, welke in
werking zou moeten treden in 2019, persé nu al behandeld moet worden?
Klopt het dat bijna alle andere van de circa 45 belastingmaatregelen pas in
de loop van 2018 behandeld worden? Kan de regering aangeven waarom
dit voor het onderhavige wetsvoorstel niet zou kunnen? Waarom heeft de
regering met dit punt veel meer haast dan met de andere belastingmaatregelen? De voorgenoemde leden vragen verder wat wordt bedoeld met
de «noodzakelijke systeemwijzigingen» die dit volgens de regering
noodzakelijk maken. Waarom geldt dit argument wel voor de regeling
Hillen en niet voor de meeste andere belastingmaatregelen?
De leden van de DENK-fractie vragen of het klopt het dat de regering in
zijn algemeenheid voorstander is van administratieve vereenvoudiging en
administratieve lastenverlichting. Klopt het dat dit ook vastgelegd is in het
Regeerakkoord? Klopt het verder dat dit ook één van de redenen is om te
komen tot een twee-schijvensysteem in de inkomstenbelasting in plaats
van het huidige vier-schijvensysteem? Waarom kiest de regering dan nu
voor een onoverzichtelijke complexe afbouwregeling, waarin ieder jaar
cumulatief 3,33% van het verschil tussen de hypotheekrenteaftrek en het
eigenwoningforfait in mindering moet worden gebracht? Waarom heeft
de regering niet gekozen voor een meer transparante, minder complexe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 819, nr. 5

8

maatregel? Klopt het dat ieder jaar opnieuw een ministeriële regeling
moet worden ingediend om het percentage te verlagen?
De voorgenoemde leden vragen of het klopt dat de regering voorstander
is van het bevorderen van het eigen woningbezit. Waarom wordt niet het
hele eigenwoningforfait afgeschaft? Hoeveel zou dit kosten aan belastinginkomsten? Klopt het dat het eigenwoningforfait afgeschaft zou kunnen
worden als de dividendbelasting (1,4 miljard euro) zou blijven voortbestaan en de vennootschapsbelasting niet zou worden verlaagd voor grote
bedrijven? Kan met de afschaffing van het eigenwoningforfait niet een
administratieve lastenverlichting worden bereikt, omdat de WOZ-waarde
dan niet meer van belang is voor de inkomstenbelastingaangifte? Welke
andere EU-landen kennen een eigenwoningforfait? Hoe hoog is daar het
eigenwoningforfait of de vermogensbelasting op het eerste eigen huis?
Klopt het dat het reguliere eigenwoningforfait beleidsmatig met slechts
0,1% verlaagd wordt? Hoe verhoudt dit zich tot de stelling van de
Minister-President, geponeerd op 2 november 2017, dat de volledige
opbrengstbeperking van de hypotheekrenteaftrek (van 52% en ca. 42%
naar ca. 37%) zou worden teruggesluisd in de vorm van een lager
eigenwoningforfait? Dit kan toch niet kloppen?
De leden van de DENK-fractie vragen de regering hoeveel de volledige
opbrengstbeperking van de hypotheekrenteaftrek bedraagt. Hoeveel
bedragen de kosten van het beperken van het eigenwoningforfait met
0,1%? Klopt het, dat de verlaging van de inkomstenbelasting in de tweede
tot en met de vierde schijf, naar 36,95% en 49,5%, allang was ingeboekt in
wetgeving die het gevolg was van het Regeerakkoord van 29 oktober
2012, en die dus ook in het basispad van het Centraal Planbureau (CPB)
was opgenomen? Is dit dus ook weer een sigaar uit eigen doos van de
regering? Waarom is tijdens het debat van 2 november 2017 deze
belastingverlaging als nieuw gepresenteerd, terwijl deze allang is het
basispad zat?
Budgettaire aspecten
De leden van de VVD-fractie vragen de regering hoe rekening wordt
gehouden met de verzwaarde financiële last voor huizenbezitters. Welke
maatregelen staan tegenover de geleidelijke afbouw van de regeling
Hillen die de lasten voor huizenbezitters weer verlichten? Het Ministerie
van SZW heeft aangegeven dat vrijwel iedere eigenwoningbezitter (circa
96%) erop vooruitgaat in deze kabinetsperiode. Is hierbij ook specifiek
gekeken naar de eigenwoningbezitter die geraakt wordt door het
onderhavige wetsvoorstel? Kan een aantal voorbeelden ten aanzien van
de koopkracht van verschillende huishoudens worden gegeven die te
maken hebben met het afschaffen van de regeling Hillen, waarbij ook de
overige maatregelen uit het Regeerakkoord worden meegenomen? Wat is
de totale budgettaire opbrengst van het eigenwoningforfait? Kan dit
gegeven worden voor de voorgaande vijf jaar en de verwachting voor de
komende vijf jaar?
De leden van de PVV-fractie vragen de regering wat de financiële
consequentie is als de wet-Hillen één jaar later dan beoogd wordt
afgeschaft.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de structurele budgettaire
gevolgen zijn als de wet Hillen een jaar later ingaat en afloopt in 2049.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen of de regering voornemens is het
«percentage regeling Hillen» op te nemen in de sleuteltabel, zoals ook het
aftrekpercentage van de hypotheekrenteaftrek is opgenomen in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 819, nr. 5

9

sleuteltabel van het Ministerie van Financiën. Indien ja, waarom? Indien
nee, waarom niet? Het budgettair belang van de beperking van de
regeling Hillen wordt door het CPB becijferd op 0,1 miljard euro in 2021. Is
dat een afronding naar boven op basis van een uitfasering in 30 jaar of
een afronding naar beneden op basis van uitfasering in 20 jaar? Het
budgettair belang van het uitfaseren van de regeling Hillen loopt gestaag
op na 2021. Is hier nog een additionele terugsluis aan verbonden na 2021,
via een verdere verlaging van het eigenwoningforfait of anderszins?
Wat zijn de gevolgen van het uitfaseren van de regeling Hillen voor de
uitgaven aan zorgtoeslag en de huurtoeslag in 2021, 2025 en 2030, ceteris
paribus? Wat zijn de gevolgen voor het budgettair beslag van de
ouderenkorting in de voorgenoemde jaren? Kunnen de lagere uitgaven
aan toeslagen en de verminderde derving van de ouderenkorting specifiek
worden teruggegeven middels een extra verhoging van de ouderenkorting? Indien nee, waarom niet? Hoeveel mensen hebben aanspraak op
de regeling Hillen met een inkomen onder de inkomensgrens voor
toeslagen? Kan per cohort van € 1.000 worden aangegeven wat de
gevolgen zijn van een uitgefaseerde regeling Hillen voor de inkomensgroep € 37.000 tot € 46.000 (grofweg het afbouwtraject van de ouderenkorting)?
Deze leden vragen verder wat de budgettaire gevolgen zijn van een
uitzondering op de uitfasering van de regeling Hillen voor bestaande
gevallen. Wat zijn de budgettaire gevolgen van een uitzondering voor
woningen met een WOZ-waarde lager dan € 100.000, € 200.000 en
€ 300.000?
De leden van de SGP-fractie vragen of de opbrengst van het afschaffen
van de regeling Hillen lineair is, zoals wordt aangenomen in tabel 1,
budgettaire effecten. Klopt het, dat het geraamde gebruik van de regeling
Hillen zonder wijziging sterk oplopend is? Zo ja, klopt het dat bij afbouw
het budgettaire effect een sterker opbouwend verloop heeft dan voorgesteld, namelijk zowel door stijgend gebruik als door het jaarlijks
afnemende percentage van de regeling Hillen? Is het mogelijk om de
hypotheekschuld niet meer als zodanig te laten kwalificeren? Zijn er
gevallen te noemen waarvoor deze optie het meest aantrekkelijk wordt
door de volledige afschaffing van de regeling Hillen?
Uitvoeringskosten Belastingdienst
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn benieuwd hoeveel hoofdbrekens
de geleidelijke uitfasering van de regeling Hillen de Belastingdienst gaat
kosten in de uitvoering? Hoe hanteerbaar is een dergelijke lange uitfaseringstermijn eigenlijk voor de Belastingdienst?
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel II (artikel 10.6bis van de Wet inkomstenbelasting 2001)
De uitfasering van de Hillen-aftrek vindt zeer geleidelijk plaats met een
percentage van 3 1/3 per jaar. De leden van de CDA-fractie vragen de
regering waarom dit percentage bij ministeriële regeling wordt aangepast
en niet in de wet.
Artikel III onderdelen A, B en C (artikel 3.1, afdeling 3.6a en
artikel 10.6bis van de Wet inkomstenbelasting 2001)
De leden van de DENK-fractie vragen of het klopt dat dit artikel iets wil
regelen dat in 2048 zou moeten gebeuren. Klopt het dat deze wetswijziging 30 jaar lang zal moeten worden bewaard?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 819, nr. 5

10

Artikel IV (inwerkingtreding)
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de gevolgen zijn als het
wetsvoorstel niet meer in 2018 aangenomen wordt. Klopt het dat
invoering per 1 januari 2019 dan niet meer mogelijk is? Welke alternatieven ziet het de regering in dat geval?
De afschaffing van de regeling Hillen kent een miljoen belanghebbenden.
Onder dit artikel wordt het onmogelijk gemaakt een raadgevend
referendum te organiseren op grond van artikel 12 van de Wet
raadgevend referendum. De SGP-fractie vraagt of onderbouwd kan
worden waarom het wetsvoorstel geen uitstel kan lijden.
BIJLAGE: Ramingstoelichting
De leden van de 50PLUS-fractie lezen in de ramingstoelichting het
volgende: «Tevens is voor deze periode rekening gehouden met extra
aflossing vanwege de lage rentestand». Kan de regering dat kwantificeren
en tevens toelichten? Waarom zorgt de lage rentestand voor extra
aflossing en hoeveel is dat? Tevens lezen de voorgenoemde leden dat:
«Voor de periode na 2021 aansluiting is gezocht bij de huishoudenprognose van het CBS. Daarbij is aangenomen dat het aandeel eigen
woningen constant blijft.» Kan de regering hierbij motiveren waarom er
geen rekening wordt gehouden met een daling van het aandeel eigen
woningen ten opzichte van een situatie met ongewijzigd beleid? Of
hebben de door het kabinet voorgestelde maatregelen op het gebied van
de eigen woning per saldo geen enkel gevolg voor het aandeel eigen
woningen?
BIJLAGE: Uitvoeringstoets wetsvoorstel wijziging van de wet
inkomstenbelasting 2001 tot het geleidelijk uitfaseren van de
aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld
De leden van de VVD-fractie lezen in de uitvoeringstoets dat door het
uitfaseren van de regeling het verzamelinkomen van de belastingplichtige
stijgt. Dit kan beteken dat een toeslaggerechtigde een lagere toeslag
ontvangt. Kan daar iets meer duidelijkheid over worden gegeven? Hoe
wordt geborgd dat dit niet disproportioneel uitpakt? Welke andere
gevolgen kunnen er zijn?
De leden van de 50PLUS-fractie vragen of de regering technisch kan
toelichten waarom het uitfaseren van de regeling Hillen op korte termijn
complexiteits-verhogend werkt, omdat het moet worden ingebouwd in de
systemen? Waarom is het complexiteits-verhogend als er slechts een
keurige lineaire afbouwformule in de systemen moet worden gezet? En
vooral: waarom vergt dit (zo) veel tijd?
OVERIG
De leden van de 50PLUS-fractie vragen of de regering kan aangeven
waarom «de effecten op het besteedbaar inkomen op jaarbasis in 2048»
niet in termen van koopkracht kunnen worden weergegeven, uitgaande
van constante parameters (of constante arrangementen in
CPB-terminologie)?
Kan de regering bevestigen dat het percentage eigenwoningforfait in 2048
uitkomt op 0,5% en niet op 0,6%? Zie tabel 4 uit de schriftelijke
antwoorden op vragen gesteld tijdens de eerste termijn van de begrotingsbehandeling. Wanneer vindt de verlaging plaats van 0,6% naar 0,5%.
Kan de regering deze tabel 4 tevens weergeven op basis van een
eigenwoningforfait-tarief van 0,6% en op basis van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 819, nr. 5

11

eigenwoningforfait-tarief van 0,75%? Kan de regering tevens met behulp
van enkele rekenvoorbeelden toelichten hoe de bestaande plannen
precies uitwerken boven de villagrens?
De leden van de 50PLUS fractie hebben voorts enkele vragen specifiek
met betrekking op de brief van de Staatssecretaris van 3 november 2017
(Kamerstuk 34 785, nr. 9). Deze leden vragen de regering of tabel 2 over de
kosten van de Hillen-aftrek kan worden uitgebreid tot het eindjaar van de
uitfasering in 2048 en eveneens tot 2025, 2030 en 2035. Voorts vragen
deze leden of de tabel kan worden uitgebreid voor woningen met
WOZ-waarde van 1,5 en 2 miljoen euro? Kan tabel 2 worden uitgebreid
met een veronderstelde stijging van de WOZ-waarde van gemiddeld 2%,
respectievelijk 3% per jaar gedurende de periode tot 2025, 2030, 2035 en
2048? Idem dito voor een stijging van de WOZ-waarde van 5% tot en met
2021 en 2025.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen de regering of een overzicht kan
worden gegeven van de gemiddelde stijging van de WOZ-waarde per
provincie vanaf 2013 tot heden. En voor de tien grootste steden? En voor
Wassenaar, Bloemendaal en Laren? Wat is de gemiddelde WOZ-waarde
voor de provincies Noord- en Zuid-Holland en Utrecht tezamen en het
gemiddelde van de overige provincies tezamen? Kan tabel 3 worden
uitgebreid met de inkomenseffecten in 2025, 2030, 2035 en 2048, ceteris
paribus?
Kan de regering een overzicht geven van tabel 1, 2 en 3 als de uitfasering
stopt in 2025, 2030 en 2035?
Kan de regering verder een overzicht worden geven van de in- en
uitstroom van gebruikers van de regeling Hillen in de afgelopen 10 jaar?
Wat is de raming van in- en uitstroom voor de komende 5, 10 en 15 jaar?
De voorgenoemde leden vragen de regering verder een onderverdeling te
geven naar WOZ-waarde van het totale woningbestand met cohorten van
€ 100.000 tot 1 miljoen euro. Om hoeveel mensen gaat het met een
woning met een WOZ-waarde boven 1 miljoen euro?
Kan de regering naast tabel 1 aangeven hoeveel mensen die gebruik
maken van de regeling Hillen ouder zijn dan 50 jaar, zo vragen de leden
van de 50PLUS-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 819, nr. 5

12