Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 79

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 maart 2010
1. Inleiding
Met deze brief bied ik u het rapport «Onderwijstijd in het voortgezet
onderwijs, resultaten van het inspectieonderzoek naar het schooljaar
2008–2009» aan,1 waarop ik mede namens de minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit reageer. De ontwikkelingen zijn zonder meer
positief te noemen: ca. tweederde deel (68%) van de scholen voor voortgezet onderwijs heeft in het schooljaar 2008–2009 voldoende onderwijstijd
gerealiseerd. Gemiddeld werden er zelfs 50 klokuren meer verwerkelijkt
dan de norm van 1000 uur. Er is duidelijk sprake van een stijgende lijn als
het gaat om de realisatie van onderwijstijd, maar we zijn er nog niet!
De discussies rondom Onderwijstijd zijn begonnen met klachten van
ouders over de hoge lesuitval op de scholen van hun kinderen, door het
jaar heen, maar ook rondom de zomervakantie. Door onderzoek van de
Inspectie is bevestigd dat er in het schooljaar 2005–2006 nagenoeg geen
enkele school was die de vereiste onderwijstijd realiseerde. Daarom is
besloten om vanaf het schooljaar 2006–2007 een scherpere handhaving
van de wettelijke bepalingen rondom onderwijstijd in te stellen. In het
najaar van 2007 vond er een landelijke scholierendemonstratie in
Amsterdam plaats. Ook waren er diverse debatten over het onderwerp in
uw Kamer. Het belangrijkste kritiekpunt van de leerlingen was dat door de
sterke nadruk op de naleving van kwantitatieve voorschriften de kwalitatieve invulling van onderwijstijd in het gedrang kwam. Dit signaal heb ik
zeer serieus genomen. Daarom heb ik in april 2008 een onafhankelijke
onderzoekscommissie onder leiding van de heer Cornielje ingesteld, om
mij verder over het onderwerp onderwijstijd te adviseren.

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Het advies van deze commissie heb ik integraal overgenomen. De belangrijkste punten hierbij waren dat:
• ik de voorgestelde verlaging van de kwantitatieve norm naar 1000 uur
voor alle leerjaren (m.u.v. het examenjaar waar een norm van 700 uur

KST141856
0910tkkst31289-79
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 289, nr. 79

1

1

•
•

geldt) per ommegaande in het toezicht- en handhavingsbeleid heb
laten opnemen;
de definitie van onderwijstijd vanaf het schooljaar 2011–2012 verruimd
wordt;
ik ernaar streef dat het primaat voor deze kwalitatieve invulling van de
norm vanaf 1 augustus 2011 bij de school ligt.

Ook heb ik in mijn beleidsreactie aangegeven dat ik de Inspectie heb
gevraagd om in ieder geval tot en met het schooljaar 2010–2011 nog
themaonderzoeken te verrichten op het gebied van onderwijstijd. Het zal
hierbij niet alleen gaan over de naleving van de kwantitatieve vereisten
rondom onderwijstijd. De Inspectie zal nadrukkelijk ook aandacht
besteden aan de vorderingen rondom de kwalitatieve invulling van de
onderwijstijd en de wijze waarop de belanghebbenden (de school, leraren,
ouders en leerlingen) daarbij zijn betrokken. Scholen zijn verantwoordelijk
voor het tot stand brengen van deze horizontale dialoog en verantwoording.
Zoals al eerder aangegeven in mijn brief van 27 maart 2009 (kamerstuk
31 289, nr. 56), wordt bij de handhaving uitgegaan van de nieuwe norm
van 1000 uur. Als overigens gekeken wordt naar de oude norm van 1040
uur, dan is de ontwikkeling van het aantal scholen dat aan de norm
voldoet (een stijging van 28% naar 43%) ook zeer positief te noemen.
2. Reactie op het rapport
In het bijgevoegde rapport zijn met name de kwantitatieve onderzoeksbevindingen van de Inspectie van het Onderwijs naar de realisatie van
onderwijstijd over het schooljaar 2008–2009 weergegeven. De Inspectie
heeft haar onderzoek op 75 geselecteerde scholen uitgevoerd. Daarnaast
heeft de Inspectie de scholen ook bevraagd over hun onderwijsactiviteiten
die buiten het huidige beoordelingskader vallen.
In het eindrapport van de commissie Cornielje is betoogd dat het voor
kwalitatief goed onderwijs van belang is dat er voldoende onderwijstijd
gerealiseerd wordt. Het stellen van een ondergrens is een randvoorwaarde om te kunnen waarborgen dat het onderwijs ook kwalitatief
gezien op orde is. Vanuit dit besef ben ik zeer verheugd te constateren dat
er sprake is van een stijgende lijn als het gaat om de realisatie van onderwijstijd. Het interventiebeleid rondom onderwijstijd heeft haar vruchten
afgeworpen: leerlingen krijgen door de bank genomen daadwerkelijk
meer «les» (onderwijstijd). Uit de opkomst en inzet bij de onlangs
gehouden conferenties Onderwijstijd voor met name schoolleiders en
bestuurders bleek dat ook zij van het belang van voldoende en kwalitatief
goede onderwijstijd doordrongen zijn. Leerlingen hebben daar recht op.
Voor de schooljaren 2006–2007 en 2007–2008 heb ik alleen de scholen die
de vereiste onderwijstijd bij lange na niet haalden een financiële interventie, gecombineerd met verscherpt toezicht door de Inspectie, opgelegd. Het ging hierbij om ernstige normonderschrijdingen van meer dan
150 uur. Dit was een zeer redelijke en billijke cesuur. Zoals gezegd heeft er
inmiddels een groeiproces plaatsgevonden. Dit groeiproces wil ik niet
onnodig frustreren door plotseling voor het schooljaar 2008–2009 geen
enkel tekort meer te tolereren. Dit is echter wel de ambitie voor het
schooljaar 2009–2010. Ik vind dat scholen nu echt voldoende tijd hebben
gehad om hun onderwijs in kwantitatieve zin op orde te brengen.
Voor het schooljaar 2008–2009 heeft de Inspectie mij geadviseerd om een
cesuur van 75 uur te hanteren; dit advies neem ik over. Scholen die in
2008–2009 meer dan 75 uur te weinig onderwijstijd hebben gerealiseerd,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 289, nr. 79

2

worden onder verscherpt toezicht van de Inspectie geplaatst en krijgen te
maken met een financiële interventie. In het schooljaar 2008–2009 heeft de
Inspectie op 75 scholen voor het eerst de onderwijstijd onderzocht en 68
scholen zijn onderzocht die vorig jaar niet aan de norm voldeden. Negen
van al die onderzochte scholen hebben de norm van 1000 uur met meer
dan 75 uur overschreden. Voordat echter daadwerkelijk tot een financiële
interventie wordt overgegaan, zal de Inspectie eerst nog de door de
school zelf aangeleverde gegevens verifiëren.
4. Kwalitatieve invulling
Zoals gezegd is ook de definitie van onderwijstijd verbreed. Het totale
onderwijsprogramma moet zo inspirerend en uitdagend zijn dat leerlingen
de invulling van hun studielast als zinvol ervaren. Natuurlijk blijven er ook
altijd activiteiten over die leerlingen niet als «leuk» ervaren maar die
gewoon gedaan moeten worden. Het is daarom belangrijk dat het gesprek
tussen alle belang-hebbenden (de school, leraren, ouders en leerlingen)
over de vraag wat wel als onderwijstijd kan worden aangemerkt en wat
niet, verder op gang gebracht wordt. De bevindingen van de Inspectie in
het voorliggende rapport lijken ook op dit terrein hoopvol: op dit moment
vinden er op een deel van de scholen al diverse activiteiten op het gebied
van de genoemde horizontale verantwoording en dialoog plaats. Ter
ondersteuning hiervan heb ik ook een pilot: «horizontale verantwoording
onderwijstijd» gestart. De eerste fase van deze pilot is bijna afgerond.
Over de resultaten zal de Kamer, conform eerdere toezegging, geïnformeerd worden. Pas als de horizontale verantwoording en dialoog goed op
orde is, kan tot een wettelijke verankering van onderwijstijd worden overgegaan.
5. Afsluiting
Alvorens over te gaan op de nieuwe wet- en regelgeving is het van belang
dat aan de randvoorwaarden is voldaan. Allereerst moet het overgrote
deel van de scholen voldoen aan de nieuwe norm van 1000 uur. Daarnaast
is het cruciaal dat de vormgeving van de horizontale verantwoording en
dialoog door scholen geborgd is. Hierbij is sprake van een groeiproces:
scholen krijgen de komende periode de tijd om hun nieuwe verantwoordelijkheden rondom de horizontale verantwoording en dialoog over de
kwalitatieve invulling van onderwijstijd, vorm te geven. Horizontale
verantwoording vergt wederzijds vertrouwen en het is een uitdaging om
dat in wetgeving neer te laten slaan.
Daarop vooruitlopend wordt nu al in het toezicht- en handhavingbeleid
gedeeltelijk rekening gehouden met het advies van de Commissie Onderwijstijd, o.a. door een norm van 1000 uur te hanteren. Daarnaast zal de
Inspectie in verband met de beoogde verbreding van de definitie van
onderwijstijd meer dan in het verleden bij de handhaving ruimte geven
voor dialoog op schoolniveau.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 289, nr. 79

3