Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 922

Voorstel van wet van het lid Yücel tot wijziging
van de Wet op de ondernemingsraden en het
Burgerlijk Wetboek om gelijke beloning van
mannen en vrouwen te bevorderen

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. Algemeen
1. Inleiding
Vrouwenemancipatie kent een lange voorgeschiedenis. Bijna een eeuw
geleden (begin 20e eeuw) konden vrouwen noch volksvertegenwoordigers kiezen noch gekozen worden. De eerste feministische golf maakte
hier een einde aan. De resultaten van die lange en moeilijke strijd zijn
vandaag de dag ook merkbaar in de Tweede Kamer met 62 vrouwelijke
Kamerleden.
Het is anno 2014 bijna ondenkbaar dat hoger onderwijs eind 19e eeuw
voor vrouwen niet was weggelegd en dat getrouwde vrouwen iets meer
dan 50 jaar geleden geen overeenkomsten konden sluiten zonder de
toestemming van hun echtgenoot. Het voelt onwerkelijk dat er zoveel
ongelijkheid bestond tussen mannen en vrouwen, maar het is ook
bewonderenswaardig dat dankzij de onvermoeibare inzet van vrouwen,
zoals Aletta Jacobs en de Dolle Mina’s, zoveel stappen zijn gezet om de
rechten van vrouwen gelijk te stellen aan die van mannen.
We zijn er echter nog niet! Er moeten nog steeds stappen gezet worden
om de positie van vrouwen te versterken en de ongelijkheid tussen
mannen en vrouwen te voorkomen. Nog steeds zijn er weinig vrouwen in
topfuncties. Met het amendement Kalma, waarmee een streefcijfer van
30% vrouwen in raden van bestuur en toezicht is afgesproken, zijn we
aardig op weg naar meer vrouwen in de top. Er blijft onder meer nog één
hardnekkige ongelijkheid tussen mannen en vrouwen over, te weten
ongelijke beloning.

kst-33922-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 922, nr. 3

1

Vrouwen worden in vergelijking met mannen nog steeds minder beloond
voor hetzelfde of soortgelijk werk. In Nederland verdienen vrouwen,
volgens het onderzoek van ITUC, gemiddeld 18,5% minder dan mannen.1
Volgens de recente cijfers van de Europese Commissie verdienen
vrouwen in Nederland 16,9% minder dan mannen.2 Dit percentage ligt
boven het Europese gemiddelde van 16,4%.3 Dit laatste percentage komt
neer op ongeveer 59 dagen onbetaald werk voor Europese vrouwen.4
Bovendien verdienen vrouwen met bijvoorbeeld een voltijdbaan 80% van
het gemiddelde dat mannen met een voltijdbaan verdienen.5 De
beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen nemen de afgelopen
jaren in Nederland gestaag af, maar van een grote afname zoals in het
verleden is helaas geen sprake en in dit tempo zal het beloningsverschil
niet op korte termijn weggewerkt worden.6 Maatregelen om deze
ongelijkheid zo snel mogelijk uit de weg te helpen zijn noodzakelijk.
Dit voorstel beoogt het bewustzijn over en de controle op gelijke beloning
te verstevigen door de positie van ondernemingsraden te versterken.
Ongelijke beloning kan veroorzaakt worden door uiteenlopende redenen.
Het kan bijvoorbeeld liggen aan de bescheidenheid van vrouwen bij de
onderhandelingen over salaris, de oververtegenwoordiging van vrouwen
in deeltijdbanen, de scheve verdeling van de zorgtaken tussen vaders en
moeders etc. De oorzaken van ongelijke beloning zijn te divers en te
complex voor een eenduidige algehele oplossing. De indiener realiseert
zich daarom terdege dat dit initiatiefvoorstel slechts een bijdrage levert
aan het bevorderen van gelijke beloning. Het voorstel is een stap in de
goede richting. Hoe groot of klein de stap ook is. Het is een stap die de
indiener graag zet om dichter bij de oplossing te komen.
2. Het voorstel
Het wetsvoorstel beoogt gelijke beloning van vrouwen te bevorderen door
de positie van de ondernemingsraden te versterken. Volgens de indiener
dient in de eerste plaats het bewustzijn over gelijke beloning van vrouwen
vergroot en in de tweede plaats de controle op gelijke beloning verstevigd
te worden. Om deze twee doelen te kunnen bereiken worden de volgende
drie voorstellen gedaan:
2.1. Instemmingsrecht OR
Ondernemingsraden hebben reeds instemmingsrecht over belonings- of
functiewaarderingssystemen. Dit initiatiefvoorstel maakt het instemmingrecht over het beleid met betrekking tot gelijke beloning tussen mannen
en vrouwen expliciet. Zo wordt er nadrukkelijk aandacht gevestigd op het
bevorderen van gelijke beloning tussen mannen en vrouwen. Voorstellen
of maatregelen van een onderneming om gelijke beloning te bevorderen
mogen volgens dit initiatief alleen ingezet worden na instemming van de
ondernemingsraad. Het gesprek tussen werknemers en werkgevers over
gelijke beloning wordt op deze wijze gestimuleerd. Dit geeft aan de ene
kant de ondernemingsraad de gelegenheid om beleid ten aanzien van
gelijke beloning te beoordelen en/of ongevraagd te adviseren over
eventuele (aanvullende) maatregelen die genomen kunnen worden. Aan
1

Tijdens, K.G., Van Klaveren, M. (2012) Frozen in time: Gender pay gap unchanged for 10 years.
Brussels, ITUC p. 48.
European Commission (2014), Tackling the gender pay gap in the European Union, p.10.
3
European Commission (2014), Tackling the gender pay gap in the European Union, p.10.
4
http://europa.eu/rapid/press-release_IP-14-190_nl.htm
5
http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/dossiers/vrouwen-en-mannen/publicaties/artikelen/
archief/2013/2013-3794-wm.htm
6
Tijdens, K.G., Van Klaveren, M. (2012) Frozen in time: Gender pay gap unchanged for 10 years.
Brussels, ITUC p. 54.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 922, nr. 3

2

de andere kant wordt hiermee het bewustzijn over gelijke beloning tussen
mannen en vrouwen vergroot.
2.2. Informatieverstrekking en overleg OR
Op basis van dit wetsvoorstel moeten ondernemingen ten minste
eenmaal per jaar aan de ondernemingsraad informatie verstrekken over
de beloningsverhouding tussen mannen en vrouwen binnen dezelfde
functiegroep. De informatie per functiegroep kan voor de ondernemingsraad aanleiding zijn voor een onderzoek naar beloningsongelijkheid
tussen mannen en vrouwen en kan door de ondernemingsraad aan de
orde worden gesteld tijdens het overleg/gesprek met de werkgever over
de algemene gang van zaken van de onderneming. Ook met deze
wijziging van de wet wordt het gesprek over beloningsongelijkheid en
daarmee de aandacht voor gelijke beloning bevorderd.
2.3. Verantwoording jaarverslag
Het laatste voorstel betreft de verantwoording door ondernemingen. Met
dit initiatief worden ondernemingen verplicht om cijfers over belonings(on)gelijkheid tussen mannen en vrouwen op te nemen in hun jaarverslag.
Het opnemen van deze cijfers geldt alleen voor ondernemingen die
volgens de wet (Burgerlijk Wetboek) verplicht zijn een jaarverslag te
publiceren. Kleine ondernemingen die vrijgesteld zijn van het jaarverslag
zijn ook vrijgesteld voor het publiceren van cijfers over belonings(on)gelijkheid. Een rechtspersoon is, kort gezegd, klein indien deze voldoet aan
twee van de drie volgende vereisten: een balanstotaal van maximaal
€ 4.400.000, een netto-omzet van maximaal € 8.800.000 en maximaal 50
werknemers (artikel 2:396 BW). Deze uitzondering zorgt ervoor dat onder
andere de privacy van medewerkers in kleine ondernemingen wordt
gewaarborgd. In een kleine onderneming zijn geanonimiseerde beloningsgegevens namelijk makkelijk te herleiden naar werknemers. Tot slot
dienen ondernemingen een verklaring te geven voor het eventuele
beloningsverschil tussen mannen en vrouwen en een toelichting te geven
over het beleid dat ze voeren om gelijke beloning tussen mannen en
vrouwen te bevorderen. Het openbaar maken van beleid en cijfers over
belonings(on)gelijkheid is een goed instrument om het bewustzijn voor
gelijkheid tussen mannen en vrouwen te vergroten.
3. Wet-en regelgeving
Onderscheid tussen mannen en vrouwen is zowel volgens nationale
wetgeving, te weten artikel 1 Grondwet (non-discriminatiebeginsel) en
Algemene wet gelijke behandeling, als volgens internationale verdragen
(artikel 14 EVRM) verboden. Ongelijke beloning tussen mannen en
vrouwen is een onderscheid op basis van geslacht, en is om die reden in
strijd met de hiervoor genoemde regelgeving. Het is van belang om dit
onrechtvaardige onderscheid uit de weg te ruimen en te voorkomen. Ook
is er regelgeving waarbij specifiek aandacht wordt gevraagd voor gelijke
beloning van mannen en vrouwen. Zo zien de artikelen 7 tot en met 12
Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen (WGB m/v) toe op gelijk
loon tussen mannen en vrouwen voor gelijkwaardig werk. Daarnaast
regelt artikel 141 van het EG-Verdrag, dat lidstaten gelijke beloning tussen
mannen en vrouwen voor gelijke of gelijkwaardige arbeid moeten
toepassen. Ondanks dat gelijke beloning tussen mannen en vrouwen
duidelijk is vastgelegd in regelgeving, blijft die ongelijkheid hardnekkig
bestaan. Het is noodzakelijk en het wordt tijd om het onderscheid tussen
mannen en vrouwen in geval van beloning op te heffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 922, nr. 3

3

4. Financiële gevolgen
De voorstellen die in dit initiatief worden beschreven, brengen geen
bijzondere financiële consequenties met zich mee.
5. Uitvoeringsgevolgen
Dit wetsvoorstel betekent geen wezenlijke verzwaring van de taken van
ondernemingsraden. Het instemmingsrecht van ondernemingsraden geldt
voor meerdere onderwerpen. Daar wordt straks nog een belangrijk
onderwerp aan toegevoegd. Van bedrijven wordt slechts een extra
inspanning gevraagd bij het verstrekken van informatie aan de ondernemingsraad en bij de publicatie van het jaarverslag.
II. Artikelsgewijze toelichting
Artikel I
Onderdeel A
In het kader van de instemming met belonings- of functiewaarderingssystemen dient de ondernemingsraad er op toe te zien dat in een dergelijk
systeem geen verschil in beloning tussen mannen en vrouwen voorkomt.
De term «onderscheid» omvat zowel direct als indirect onderscheid.
Deze verplichting impliceert dat in de aanloop naar het al dan niet
verlenen van instemming met betrekking tot een belonings- en functiewaarderingssytemen, de ondernemingsraad er voor zorgt dat alvorens
instemming te verlenen, er voldoende informatie is verkregen over de
effecten van het systeem met betrekking tot (ongelijke) beloning. Daarbij
speelt dat, alvorens instemming kan worden verleend of geweigerd, de
voorgestelde regeling ten minste één keer in de overlegvergadering moet
zijn behandeld (artikel 24). Het ligt dan in de rede dat de ondernemingsraad alle relevante informatie met betrekking tot dit onderwerp voor
zover deze nog niet is verstrekt, vraagt en krijgt. Hoewel de ondernemingsraad daar natuurlijk zelf overgaat ligt het in de rede dat instemming
niet zal worden verleend als er geen duidelijkheid is over de gelijke
behandelingeffecten van het belonings- of functiewaarderingssysteem.
Onderdeel B
Op grond van artikel 31d, eerste lid, moet de ondernemer ten behoeve
van de bespreking van de algemene gang van zijn zaken ten minste
eenmaal per jaar aan de ondernemingsraad schriftelijke informatie
verschaffen over de hoogte en de inhoud van de arbeidsvoorwaardelijke
regelingen en afspraken per verschillende groep van de in de onderneming werkzame personen. Voorgesteld wordt om hieraan toe te voegen
dat de ondernemer hierbij tevens voor iedere groep moet aangeven uit
hoeveel mannen en vrouwen deze groep procentueel gezien bestaat. Deze
informatie is belangrijk voor de ondernemingsraad bij het beoordelen van
de noodzaak of er maatregelen nodig zijn om onderscheid tussen mannen
en vrouwen als bedoeld in artikel 7:646 BW te voorkomen.
Artikel II
Dit artikel regelt dat in het jaarverslag mededeling moet worden gedaan
over beloningsverschillen tussen werknemers van het mannelijke en
vrouwelijke geslacht. Wanneer er sprake is van beloningsverschillen, moet
het beleid om deze op te heffen worden vermeld. De nieuwe verplichting
gaat gelden voor alle rechtspersonen die op basis van titel 9 van boek 2
van het Burgerlijk Wetboek of op basis van bijzondere wetgeving verplicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 922, nr. 3

4

zijn een jaarverslag op te stellen. Het voorstel brengt geen wijziging in de
verplichting tot het opstellen van een jaarverslag. Zo behoeven kleine
rechtspersonen die in het Burgerlijk Wetboek zijn vrijgesteld om een
jaarverslag op te stellen, deze informatie niet te verschaffen (artikel 2:396
lid 7 jo 2:391 BW). Een rechtspersoon is, kort gezegd, klein indien deze
voldoet aan twee van de drie volgende vereisten: een balanstotaal van
maximaal € 4.400.000, een netto-omzet van maximaal € 8.800.000 en
maximaal 50 werknemers (artikel 2:396 BW). Het jaarverslag wordt
tezamen met de jaarrekening openbaar gemaakt via het Handelsregister
van de Kamer van Koophandel (artikel 2:394 BW).
Yücel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 922, nr. 3

5