1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

A

32 166 (R 1894)

Internationaal Verdrag ter bestrijding van daden
van nucleair terrorisme; New York, 13 april 2005
(Trb. 2005, 290 en Trb. 2007, 205)

Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitters van de Eerste en van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal
Den Haag, 18 september 2009

Ter griffie van de Eerste en van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal ontvangen op
12 oktober 2009.
De wens dat het verdrag aan de uitdrukkelijke
goedkeuring van de Staten-Generaal wordt
onderworpen kan door of namens een van de
Kamers of door ten minste vijftien leden van
de Eerste Kamer dan wel dertig leden van de
Tweede Kamer of door de Gevolmachtigde
Ministers van de Nederlandse Antillen
onderscheidenlijk van Aruba te kennen
worden gegeven uiterlijk op 11 november
2009.

Overeenkomstig het bepaalde in artikel 2, eerste en tweede lid, en artikel
5, eerste en tweede lid, van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking
verdragen, de Raad van State van het Koninkrijk gehoord, heb ik de eer u
hierbij ter stilzwijgende goedkeuring over te leggen het op 13 april 2005 te
New York totstandgekomen Internationaal Verdrag ter bestrijding van
daden van nucleair terrorisme (Trb. 2005, 290 en Trb. 2007, 205).
Een toelichtende nota bij dit verdrag treft u eveneens hierbij aan.
De goedkeuring wordt voor het gehele Koninkrijk gevraagd.
Aan de Gouverneurs van de Nederlandse Antillen en van Aruba is
verzocht hogergenoemde stukken op 9 oktober 2009 over te leggen aan
de Staten van de Nederlandse Antillen en de Staten van Aruba.
De Gevolmachtigde Ministers van de Nederlandse Antillen en van Aruba
zijn van deze overlegging in kennis gesteld.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen

KST135658
0910ekkst32166R1894-1
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

1

TOELICHTENDE NOTA
Algemeen deel
1. Inleiding
1.1. Achtergrond en totstandkoming
Het advies van de Raad van State van het
Koninkrijk wordt niet openbaar gemaakt,
omdat het zonder meer instemmend luidt
(artikel 25a, vijfde lid jo vierde lid, onder b,
van de Wet op de Raad van State).

De totstandkoming van een reeks van verdragen tot bestrijding van
diverse vormen van terrorisme en het toetreden van een groot aantal
staten tot die verdragen leveren een belangrijke bijdrage aan de
bestrijding van internationaal terrorisme. Daarmee maakt de internationale gemeenschap duidelijk dat het haar ernst is met terrorismebestrijding. Het verplicht de staten die partij zijn tot strafrechtelijk
optreden en samenwerking. Aan het internationaal terrorisme wordt een
signaal afgegeven dat terroristen niet veilig zijn in die staten, omdat zij
kunnen rekenen op hetzij vervolging hetzij uitlevering door die staten.
Effectieve bestrijding van internationaal terrorisme is slechts mogelijk,
indien staten daadwerkelijk bereid zijn daders van terroristische daden
strafrechtelijk aan te pakken en daartoe samen te werken.
Het op 13 april 2005 te New York tot stand gekomen Internationaal
Verdrag ter bestrijding van daden van nucleair terrorisme (Trb. 2005, 290
en 2007, 205; hierna te noemen: het Verdrag) vloeit voort uit Resolutie
49/60 van 9 december 1994 en Resolutie 51/210 van 17 december 1996 van
de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties inzake maatregelen tot
uitbanning van internationaal terrorisme. Bij Resolutie 51/210, paragraaf 9,
is besloten tot het instellen van een ad hoc-comité dat, ter aanvulling op
bestaande internationale instrumenten, als taak had het uitwerken van
een verdrag inzake de bestrijding van terroristische bomaanslagen en
vervolgens een internationaal verdrag ter bestrijding van daden van
nucleair terrorisme. Hierna zou het ad hoc-comité zich buigen over de
ontwikkeling van een alomvattend instrument tot bestrijding van
internationaal terrorisme.
Verdrag inzake de bestrijding van terroristische bomaanslagen
Het Verdrag inzake de bestrijding van terroristische bomaanslagen is, na
de aanzet door de Groep van zeven grote geïndustrialiseerde landen (G7)
en de Russische Federatie, reeds na twee onderhandelingsronden van het
ad hoc-comité op 15 december 1997 te New York tot stand gekomen (Trb.
1998, 84). Dit verdrag is inmiddels door 157 landen geratificeerd, twee
staten hebben het verdrag wel ondertekend maar (nog) niet geratificeerd.
Het verdrag is op 23 mei 2001 in werking getreden. Het verdrag is voor het
Koninkrijk op 12 maart 1998 ondertekend en op 9 maart 2002 voor
Nederland in werking getreden (zie voor de parlementaire behandeling
Kamerstukken I en II, 2001/02, 28 029 (R1700), Stb. 2001, 672).
Internationaal Verdrag ter bestrijding van daden van nucleair terrorisme
Na de totstandkoming van het Verdrag inzake de bestrijding van terroristische bomaanslagen heeft het ad hoc-comité zich in februari 1998
vervolgens gebogen over de uitwerking van een verdrag ter bestrijding
van daden van nucleair terrorisme. Dit verdrag is in eerste instantie
ontworpen door de Russische Federatie en is gebaseerd op het Verdrag
inzake de bestrijding van terroristische bomaanslagen. Hoewel de
onderhandelingen zich na de derde bijeenkomst van het ad hoc-comité in
maart 1999 in een vergevorderd stadium bevonden, konden de delegaties
eerst op de negende bijeenkomst in april 2005 overeenstemming bereiken
over het onderdeel van de reikwijdte van het verdrag. In de periode tussen
maart 1999 en april 2005 is de finalisering van de tekst van het Verdrag
altijd op de agenda gebleven van de jaarlijkse bijeenkomsten van het ad

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

2

hoc-comité, zij het dat het comité zich in 1999 eerst heeft gezet aan de
voorbereiding van een verdrag ter bestrijding van de financiering van
terrorisme en het zwaartepunt van de bijeenkomsten vervolgens werd
verlegd naar de totstandkoming van een alomvattend verdrag tot
bestrijding van internationaal terrorisme (zie hierna de paragrafen over
deze verdragen).
Een van de belangrijkste vragen die de delegaties deze jaren verdeeld
heeft gehouden was of, en zo ja, in hoeverre onrechtmatige acties van
militairen die niet zijn onderworpen aan internationaal humanitair recht
en andere bepalingen van internationaal recht, onder de werking van het
verdrag dienen te vallen (artikel 4, tweede lid, van het Verdrag). Ook bij de
onderhandelingen rondom de totstandkoming van het Verdrag inzake de
bestrijding van terroristische bomaanslagen – die een gelijkluidende
bepaling kent – lag de kwestie gevoelig bij de delegaties.
Zo stelde een aantal delegaties zich op het standpunt dat handelingen van
gewapende strijdkrachten buiten het bereik van het Verdrag diende te
blijven en dat in dit licht de tekst van artikel 19 van het Verdrag inzake de
bestrijding van terroristische bomaanslagen als basis kon worden
gebruikt. Andere delegaties stelden zich daarentegen op het standpunt dat
de uitsluiting van handelingen van gewapende strijdkrachten niet kon
worden verenigd met de bijzondere aard en de beoogde reikwijdte van
het Verdrag en waren derhalve voor schrapping van artikel 4. Een ander
onderdeel dat delegaties verdeeld heeft gehouden betrof de voorwaarde
van veel niet-nucleaire mogendheden dat in het Verdrag geen tekst of
aanknopingspunt mocht worden opgenomen waaruit de legitimatie van
het gebruik van nucleaire wapens door gewapende strijdkrachten van
nucleaire mogendheden kon worden opgemaakt. De zorg van de
niet-nucleaire mogendheden werd weggenomen door een amendement
bij artikel 4 dat bepaalt dat het Verdrag niet van toepassing is, noch kan
worden uitgelegd als van toepassing zijnde, op de kwestie van rechtmatigheid van het gebruik of de dreiging met het gebruik van kernwapens
door staten (artikel 4, vierde lid, van het Verdrag).
Nederland heeft zich actief ingezet om een bevredigend compromis te
bereiken. De uitonderhandelde tekst van het Verdrag is een «package
deal», waarin de verschillende onderdelen (definities, delictsomschrijving,
toepasselijkheid, jurisdictie, uitlevering/vervolging, justitiële samenwerking, depolitisering en slotbepalingen) tot elkaar staan in een soort
evenwicht. Met de totstandkoming van het Verdrag is opnieuw een stap
voorwaarts gezet in de bestrijding van terrorisme, aangezien nucleair
terrorisme – dat zo nauwkeurig mogelijk gedefinieerd is in termen van
commune strafbepalingen – in een mondiaal instrument wordt gedepolitiseerd en voorts onderworpen is aan het principe «uitleveren of
vervolgen» (aut dedere aut iudicare).
De oorzaak voor de relatief late totstandkoming van het Verdrag dient niet
geheel te worden gezocht in de moeizame discussie rondom de reikwijdte
van het Verdrag, maar dient ook te worden gevonden in gebrek aan
consensus over de prioriteitstelling en werkwijze van het ad hoc-comité;
zo hechtte een aantal delegaties – waaronder de Russische Federatie –
sterk aan de totstandkoming van het Verdrag, terwijl andere delegaties –
waaronder de Verenigde Staten – de voorkeur gaven aan de totstandkoming van het alomvattend terrorismeverdrag. Uiteindelijk is het Verdrag
op 13 april 2005 te New York tot stand gekomen. Mogelijk dat de
terroristische aanslag in Madrid in maart 2004 het besef van de noodzaak
van de spoedige totstandkoming van het Verdrag extra heeft versterkt. Het
Verdrag is thans door 42 landen geratificeerd, 83 landen hebben het
Verdrag ondertekend maar (nog) niet geratificeerd. Het Verdrag is op 7 juli
2007 in werking getreden. Het Verdrag is op 16 september 2005 door het
Koninkrijk ondertekend.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

3

De implementatie van de in artikel 2 van het Verdrag opgenomen
strafbaarstellingen kan voor Nederland worden gevonden in de bestaande
bepalingen van het Wetboek van Strafrecht en de Kernenergiewet in
verbinding met de Wet op de economische delicten. Voor Nederland leidt
de uitvoering van het Verdrag slechts tot een aanvulling van de artikelen
11 (depolitisering) en 51a (rechtsgrondslag voor uitlevering) van de
Uitleveringswet en artikel 4 van het Wetboek van Strafrecht (rechtsmacht).
Een daartoe strekkend voorstel van wetswijziging wordt meegenomen in
het wetsvoorstel «Partiële wijziging van het Wetboek van Strafrecht,
Wetboek van Strafvordering en enkele aanverwante wetten in verband
met rechtsontwikkelingen, internationale verplichtingen en geconstateerde wetstechnische gebreken en leemten» (Kamerstukken II 2008/09,
31 391, nr. 8). Nu het Verdrag, naast deze technische aanvullingen, geen
nadere uitvoeringswetgeving behoeft, wordt het Verdrag ter stilzwijgende
goedkeuring voorgelegd.
Internationaal Verdrag ter bestrijding van de financiering van terrorisme
Gedurende de onderhandelingen over het Verdrag is bij Resolutie 53/108
van 8 december 1998 van de Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties besloten om het ad hoc-comité eerst te belasten met het ontwerpen van een verdrag ter bestrijding van de financiering van terrorisme,
alvorens het zich ingevolge Resolutie 51/210 zal zetten aan de voorbereiding van een alomvattend instrument tot bestrijding van internationaal
terrorisme. De aanzet voor dit verdrag ter bestrijding van de financiering
van terrorisme is gegeven door Frankrijk. De onderhandelingen zijn vlot
verlopen. Het Internationaal Verdrag ter bestrijding van de financiering
van terrorisme is na twee onderhandelingsronden van het ad hoc-comité
op 9 december 1999 te New York tot stand gekomen (Trb. 2000, 12). Het
Internationaal Verdrag ter bestrijding van de financiering van terrorisme is
inmiddels door 163 staten geratificeerd, zeven staten hebben het verdrag
ondertekend maar (nog) niet geratificeerd. Het Verdrag is op 10 april 2002
in werking getreden. Het Verdrag is op 10 januari 2000 door het Koninkrijk
ondertekend en op 10 april 2002 voor Nederland in werking getreden (zie
voor de parlementaire behandeling Kamerstukken I en II 2001/02, 28 030
(R1701), Stb. 2001, 674).
Alomvattend internationaal verdrag inzake terrorismebestrijding
In het najaar van 2000 heeft het ad hoc-comité zich gezet aan de voorbereiding van het alomvattend verdrag inzake terrorismebestrijding. Daartoe
heeft India een voorstel ter tafel gebracht. De onderhandelingen over een
algemeen antiterrorismeverdrag verliepen in de eerste twee jaar vlot,
maar zijn sindsdien in een impasse geraakt. Bij de onderhandelingen over
een dergelijk verdrag is het wezen van de terroristische daad in zijn
algemeenheid – anders dan bij de sectorale verdragen waarin de strafbaar
te stellen gedragingen als commune delicten zijn gedefinieerd – pregnant
in beeld gekomen. Het bereiken van consensus over een definitie van
terrorisme lijkt in het huidig tijdsgewricht nagenoeg onmogelijk. De wens
van sommige landen om strijd tegen vreemde overheersing te kwalificeren als uitzondering op de definitie van terrorisme is voor andere
landen onverteerbaar.
1.2. Overzicht verdragen ter bestrijding van terrorisme
Het onderhavige Verdrag past in een lange reeks van sectorale verdragen
en protocollen op het terrein van de bestrijding van internationaal
terrorisme. Het gaat om de navolgende verdragen:
1) Verdrag inzake strafbare feiten en bepaalde andere handelingen
begaan aan boord van luchtvaartuigen, tot stand gekomen te Tokyo
op 14 september 1963 (Trb. 1964, 186);
2) Verdrag tot bestrijding van het wederrechtelijk in zijn macht brengen

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

4

3)

4)

5)
6)
7)
8)

9)

10)

11)

12)
13)

14)

15)
16)

17)

18)

19)

van luchtvaartuigen, tot stand gekomen te Den Haag op 16 december
1970 (Trb. 1971, 50);
Verdrag tot bestrijding van wederrechtelijke gedragingen gericht
tegen de veiligheid van de burgerluchtvaart, tot stand gekomen te
Montreal op 23 september 1971 (Trb. 1971, 218);
Verdrag inzake de voorkoming en bestraffing van misdrijven tegen
internationaal beschermde personen, met inbegrip van diplomaten,
tot stand gekomen te New York op 14 december 1973 (Trb. 1981, 69);
Europees Verdrag tot bestrijding van terrorisme, tot stand gekomen
te Straatsburg op 27 januari 1977 (Trb. 1977, 63);
Internationaal Verdrag tegen het nemen van gijzelaars, tot stand
gekomen te New York op 17 december 1979 (Trb. 1981, 53);
Verdrag inzake de fysieke beveiliging van kernmateriaal, tot stand
gekomen te Wenen/New York op 3 maart 1980 (Trb. 1981, 7);
Protocol tot bestrijding van wederrechtelijke daden van geweld op
luchthavens voor de internationale burgerluchtvaart bij het Verdrag
tot bestrijding van wederrechtelijke gedragingen tegen de veiligheid
van de burgerluchtvaart, tot stand gekomen te Montreal op
24 februari 1988 (Trb. 1988, 88);
Verdrag tot bestrijding van wederrechtelijke gedragingen gericht
tegen de veiligheid van de zeevaart, tot stand gekomen te Rome op
10 maart 1988 (Trb. 1989, 17);
Protocol tot bestrijding van wederrechtelijke gedragingen gericht
tegen de veiligheid van vaste platforms op het continentale plat, tot
stand gekomen te Rome op 10 maart 1988 (Trb. 1989, 18);
Verdrag inzake het merken van kneedspringstoffen ten behoeve van
de opsporing ervan, tot stand gekomen te Montreal op 1 maart 1991
(Trb. 1992, 80);
Verdrag inzake de bestrijding van terroristische bomaanslagen, tot
stand gekomen te New York op 15 december 1997 (Trb. 1998, 84);
Internationaal Verdrag ter bestrijding van de financiering van
terrorisme, tot stand gekomen te New York op 9 december 1999 (Trb.
2000, 12);
Protocol tot wijziging van het Europees Verdrag tot bestrijding van
terrorisme, tot stand gekomen te Straatsburg op 15 mei 2003 (Trb.
2003, 133);
Europees Verdrag ter voorkoming van terrorisme, tot stand gekomen
te Straatsburg op 16 mei 2005 (Stb. 2006, 34);
Verdrag van de Raad van Europa inzake het witwassen, de opsporing,
de inbeslagneming en de confiscatie van opbrengsten van misdrijven
en de financiering van terrorisme, tot stand gekomen te Warschau op
16 mei 2005 (Trb. 2006, 104);
Wijziging van het Verdrag inzake de fysieke beveiliging van
kernmateriaal, tot stand gekomen te Wenen op 8 juli 2005 (Trb. 2006,
81);
Protocol van 2005 bij het Verdrag tot bestrijding van wederrechtelijke
gedragingen gericht tegen de veiligheid van de zeevaart, tot stand
gekomen te Londen op 14 oktober 2005 (Trb. 2006, 223);
Protocol van 2005 bij het Protocol tot bestrijding van wederrechtelijke
gedragingen gericht tegen de veiligheid van vaste platforms op het
continentale plat, tot stand gekomen te Londen op 14 oktober 2005
(Trb. 2006, 224).

Het Koninkrijk is partij bij de onder 1 tot en met 14 en 16 genoemde
verdragen; wetgeving ter uitvoering daarvan – voor zover noodzakelijk – is
tot stand gekomen. Voorstellen van (rijks)wet tot goedkeuring en uitvoering van het onder 15 genoemde Europees Verdrag ter voorkoming van
terrorisme (respectievelijk Kamerstukken II 2007/08, 31 422 (R1853) en
Kamerstukken II 2007/08, 31 391) en de onder 17 genoemde Wijziging van
het Verdrag inzake de fysieke beveiliging van kernmateriaal (respectie-

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

5

velijk Kamerstukken II 2007/08, 31 499 (R1857) en Kamerstukken II 2007/08,
31 450) zijn bij de Tweede Kamer aanhangig gemaakt. Voorstellen van
(rijks)wet tot goedkeuring en uitvoering van de onder 18 en 19 genoemde
protocollen zijn thans in voorbereiding.
2. Het Internationaal Verdrag ter bestrijding van daden van
nucleair terrorisme
2.1. Achtergrond en doelstelling
De zeer ernstige en vaak onherstelbare schade bij nucleaire aanslagen, en
de daaruit voortvloeiende wijdverbreide angst, brengen met zich mee dat
de totstandkoming van een breed en effectief verdrag inzake de voorkoming en bestrijding van daden van nucleair terrorisme noodzakelijk is.
Op de tweede bijeenkomst van het ad hoc-comité in februari 1998 heeft de
Russische Federatie een concept van het Verdrag gepresenteerd en
toegelicht. Hierbij werd gesteld dat de reikwijdte van de bestaande
internationale regelgeving en het daarin bepaalde instrumentarium te
beperkt waren om daden van nucleair terrorisme effectief te bestrijden. In
dit verband werd opgemerkt dat de reikwijdte van het op 3 maart 1980 te
New York tot stand gekomen Verdrag inzake de fysieke beveiliging van
kernmateriaal (Trb. 1980, 166), beperkt is tot (het internationale vervoer
van) kernmateriaal gebruikt voor vreedzame doeleinden. Voorts werd
gewezen op het feit dat laatstgenoemd verdrag niet ziet op de beveiliging
en het gebruik van kerninstallaties, het gebruik van kernmateriaal en
kerninstallaties voor militaire doeleinden en het achterhalen en terugbrengen van ontvreemd radioactiefmateriaal en kernmateriaal. Als
doelstelling bij de totstandkoming van het Verdrag werd dan ook gesteld:
het bestrijken van alle mogelijke doelen, vormen en middelen van daden
van nucleair terrorisme, en daarmee het dichten van de bestaande hiaten
in internationale regelgeving. Verder wezen verschillende delegaties bij de
totstandkoming op het belang om het specifieke antiterroristische karakter
van het Verdrag en de reeds gebezigde internationaal technische
terminologie betreffende nucleaire materie in ogenschouw te houden,
teneinde te voorkomen dat het Verdrag geen (onnodige) overlap vertoont
met en afbreuk doet aan het Verdrag inzake de fysieke beveiliging van
kernmateriaal van 3 maart 1980.
In aanvulling op vorenstaande dient te worden vermeld dat het Verdrag
inzake de fysieke beveiliging van kernmateriaal gewijzigd is bij het op
8 juli 2005 te Wenen tot stand gekomen Verdrag tot wijziging daarvan (Trb.
2006, 81). Bij deze wijziging is de reikwijdte van het verdrag uitgebreid
met de beveiliging van kerninstallaties, is een nieuwe bepaling in het
leven geroepen met de verplichting voor de verdragspartijen om
kernmateriaal en kerninstallaties te beveiligen tegen diefstal van
kernmateriaal, om ontvreemd kernmateriaal te achterhalen en om
kernmateriaal en kerninstallaties te beveiligen tegen sabotage en
aanslagen (zie Kamerstukken II 2007/08, 31 499 (R1857)). Hoewel de
wijziging van het Verdrag inzake de fysieke beveiliging van kernmateriaal
op een beperkt aantal onderdelen een zekere overlap heeft met het
Verdrag, hebben beide verdragen voldoende zelfstandig onderscheidend
vermogen; zo hebben de verdragen een verschillende doelstelling,
reikwijdte en strafbepalingen.
2.2. Inhoud van het Verdrag
Het Verdrag heeft met de hiervoor genoemde verdragen gemeen dat het
de verdragsluitende staten verplicht een aantal feiten of groepen van
feiten strafbaar te stellen in hun nationale wetgeving, ten aanzien van
deze feiten uiteenlopende vormen van rechtsmacht te vestigen, met

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

6

inbegrip van universele jurisdictie, en vervolging of uitlevering mogelijk te
maken. De structuur van het Verdrag komt goeddeels overeen met deze
verdragen. In het bijzonder is bij de voorbereiding van het onderhavige
Verdrag aansluiting gezocht bij het Verdrag inzake de bestrijding van
terroristische bomaanslagen. Daarom is bij het opstellen van deze
memorie van toelichting gebruik gemaakt van de bij het voorstel van
rijkswet tot goedkeuring van dat verdrag behorende memorie van
toelichting.
Het Verdrag bevat een definitie van een aantal kernbegrippen zoals
«radioactief- en kernmateriaal» en «kerninstallatie» (artikel 1). Het bevat
verder een omschrijving van de strafbaar te stellen daden van nucleair
terrorisme (artikel 2). Over deze feiten dienen de verdragspartijen
rechtsmacht te vestigen op grond van de in artikel 9 omschreven
jurisdictiebeginselen. Van die verplicht (en facultatief) gevestigde
rechtsmacht dient een verdragspartij, zodra een vermoedelijke dader op
haar grondgebied wordt aangetroffen, ook daadwerkelijk gebruik te
maken, tenzij zij deze aan een andere staat uitlevert (artikel 11). Artikel 13
verzekert dat tussen verdragspartijen terzake van de door het Verdrag
bestreken delicten uitlevering kan plaatsvinden.
Artikel 14 verplicht tot een zo ruim mogelijke rechtshulp in strafzaken. De
gedachte die aan het geschetste systeem ten grondslag ligt, is dat een
persoon die wordt verdacht van een in het Verdrag omschreven feit, zich
niet aan strafvervolging kan onttrekken door naar het grondgebied van
een van de verdragsstaten te vluchten. In artikel 15 is een zogenoemde
depolitiseringsclausule neergelegd: de in artikel 2 omschreven delicten
kunnen ten behoeve van uitlevering of wederzijdse rechtshulp niet
worden aangemerkt als een politiek delict. Daartegenover staat dat er
geen verplichting tot uitlevering of het verlenen van rechtshulp bestaat,
als er ernstige redenen zijn om aan te nemen dat een verzoek daartoe is
gedaan met de bedoeling om een persoon te vervolgen of te bestraffen op
grond van zijn ras, godsdienst, nationaliteit, etnische afkomst of politieke
overtuiging. Wij zullen in paragraaf 4 nog nader ingaan op deze clausule.
Het Verdrag tast niet de rechten, verplichtingen en verantwoordelijkheden
aan van staten en personen die voortvloeien uit het internationale recht,
in het bijzonder het Handvest van de Verenigde Naties en het internationaal humanitair recht (artikel 4, eerste lid). Het Verdrag is niet van
toepassing op handelingen van strijdkrachten tijdens een gewapend
conflict als gedefinieerd in en onderworpen aan het internationaal
humanitair recht en is ook niet van toepassing op handelingen die zijn
ondernomen door de strijdkrachten van een staat bij de uitoefening van
hun officiële taken, voor zover onderworpen aan andere bepalingen van
internationaal recht (artikel 4, tweede lid). Het Verdrag is verder niet van
toepassing op en kan evenmin worden uitgelegd als zou het van
toepassing zijn op de kwestie van de rechtmatigheid van het gebruik of de
dreiging met het gebruik van kernwapens door staten (artikel 4, vierde
lid).
3. Rechtsmacht
In artikel 9, vierde lid, is bepaald dat de lidstaat de maatregelen neemt die
nodig zijn om rechtsmacht te vestigen in de gevallen waarin de vermoedelijke dader zich op zijn grondgebied bevindt en hij deze persoon niet
uitlevert aan een andere lidstaat die zijn rechtsmacht heeft gevestigd in
overeenstemming met dit artikel. Deze verplichting tot het vestigen van
zogenoemde secundaire universele rechtsmacht is gelijkluidend aan
artikel 6, vierde lid, van het Verdrag inzake de bestrijding van terroristische bomaanslagen en artikel 7, vierde lid, van het Internationaal
Verdrag ter bestrijding van de financiering van terrorisme. Bij de
wetgeving tot goedkeuring van laatstgenoemde verdragen is gekozen

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

7

voor een onbeperkte secundaire universele rechtsmacht en is derhalve
afgezien van de mogelijkheid tot het stellen van de voorwaarde dat
slechts rechtsmacht wordt uitgeoefend voor de gevallen dat Nederland
van een verdragspartij een verzoek om uitlevering heeft ontvangen en het
verzoek heeft afgewezen (beperkte secundaire universele rechtsmacht). Bij
die keuze is acht geslagen op de aard en het doel van deze verdragen. Ook
is acht geslagen op de internationale rechtsontwikkeling. Het grensoverschrijdende karakter van bepaalde ernstige misdrijven, de toenemende ernst ervan en het mogelijke effect daarvan in de internationale
verhoudingen, maken het nodig het territorialiteitsbeginsel als
uitgangspunt voor de verdeling van rechtsmacht te relativeren en in
bepaalde opzichten aan te vullen met het beschermingsbeginsel en het
universaliteitsbeginsel. Aan de keuze voor onbeperkte secundaire
universele rechtsmacht is voorafgegaan een afweging van enerzijds het
belang dat een verdachte van een misdrijf dat valt onder het desbetreffende verdrag niet kan ontkomen aan vervolging en berechting, en
anderzijds het belang dat voorkomen wordt dat een verdragsstaat zonder
primaire rechtsmacht een vergaarbak wordt van personen die niet worden
vervolgd en berecht door een verdragsstaat die daartoe op grond van
primaire rechtsmacht als eerste geroepen is (zie in dit verband: Kamerstukken II 2001/02, 28 029, nr. 3, p. 4–7). Daarom is in de wetten tot
uitvoering van het Verdrag inzake de bestrijding van terroristische
bomaanslagen en het Internationaal Verdrag ter bestrijding van de
financiering van terrorisme verzekerd dat Nederland ongeclausuleerde
secundaire universele rechtsmacht heeft ten aanzien van de daaronder
vallende misdrijven, wanneer de verdachte van deze misdrijven op ons
grondgebied wordt aangetroffen en Nederland hem – ongeacht de vraag
of een andere staat daarom heeft verzocht – niet uitlevert aan een
verdragsstaat met primaire jurisdictie.
Hiernaast dient te worden gewezen op het voorstel van rijkswet tot
goedkeuring van het voornemen tot intrekking van voorbehouden bij een
aantal verdragen en protocollen inzake de bestrijding van terrorisme dat
thans bij de Tweede Kamer aanhangig is (zie Kamerstukken II 2007/08,
31 539 (R1865)). Het wetsvoorstel geeft uitvoering aan de toezegging van
de regering om een aantal voorbehouden die destijds zijn gemaakt bij de
bekrachtiging van enige verdragen en protocollen inzake terrorismebestrijding ten aanzien van de uitoefening van secundaire universele
rechtsmacht, te zullen intrekken (zie Kamerstukken II 2001/02, 28 028,
nr. 15).
Gelet op vorenstaande zal Nederland tot uitvoering van de onderhavige
rechtsmachtbepaling overgaan tot vestiging van onbeperkte secundaire
universele rechtsmacht ten aanzien van onder het Verdrag vallende
misdrijven, wanneer de verdachte van deze misdrijven op ons grondgebied wordt aangetroffen.
In artikel 9, tweede lid, onderdeel a, van het Verdrag wordt de mogelijkheid geboden om rechtsmacht te vestigen, wanneer de aanslag is
gepleegd tegen een Nederlandse onderdaan (zogenoemd passief
nationaliteitsbeginsel). Deze vorm van rechtsmacht is ook voorgesteld ten
aanzien van misdrijven die vallen onder het Verdrag inzake de bestrijding
van terroristische bomaanslagen en het Internationaal Verdrag ter
bestrijding van de financiering van terrorisme. Wij stellen derhalve voor
om van deze mogelijkheid gebruik te maken. Dan zal er ook rechtsmacht
zijn, wanneer de daad van nucleair terrorisme buiten Nederland is
gepleegd tegen een Nederlandse onderdaan. Daarmee wordt recht
gedaan aan de positie van Nederlanders die in den vreemde het slachtoffer zijn geworden van daden van nucleair terrorisme.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

8

4. Depolitiseringsclausule
In artikel 15 is als gezegd bepaald dat een verzoek om uitlevering of
wederzijdse rechtshulp op basis van een van de in artikel 2 omschreven
daden van nucleair terrorisme niet mag worden geweigerd, met als enige
reden dat het een politiek delict, een met een politiek delict samenhangend delict of een delict ingegeven door politieke motieven betreft.
Deze zogenoemde depolitiseringsclausule is ook opgenomen in het
Verdrag inzake de bestrijding van terroristische bomaanslagen en het
Internationaal Verdrag ter bestrijding van de financiering van terrorisme.
Achterliggende gedachte van deze bepaling is dat de daden, strafbaar
gesteld in artikel 2, zo ernstig zijn dat zij niet kunnen worden gerechtvaardigd door politieke motieven van welke aard dan ook. Deze gedachte
is ook verwoord in artikel 6. Het gaat immers in artikel 2 om het bezit, de
vervaardiging of het gebruik van radioactief materiaal, nucleair explosief
of een ander (radioactief) instrument met de bedoeling om de dood of
ernstig lichamelijk letsel te veroorzaken of om ernstige schade aan
goederen of het milieu te veroorzaken. Van artikel 15 gaat het signaal uit
dat daden van nucleair terrorisme geen rechtvaardiging kunnen vinden in
de omstandigheid dat het delict een politiek karakter heeft en dat een
beroep op dit karakter van de terroristische daad niet de uitlevering of het
verlenen van wederzijdse rechtshulp in de weg staat. Hiertoe zal artikel 11,
derde lid, van de Uitleveringswet worden aangevuld.
De nauwkeurige en niet te ruime omschrijving van de in artikel 2 strafbaar
te stellen daden van nucleair terrorisme hangt samen met de depolitiseringclausule. Een goede balans tussen de delictsomschrijving en de
depolitisering maakt mogelijk dat landen die een grondwettelijk verbod
hebben voor de uitlevering voor politieke delicten, het verdrag niettemin
zullen kunnen aanvaarden. Artikel 15 hangt samen met artikel 16. Daarin
is bepaald dat er geen verplichting tot uitlevering of het verlenen van
rechtshulp bestaat indien de aangezochte staat ernstige reden heeft om
aan te nemen dat het verzoek is gedaan om de persoon te vervolgen of te
bestraffen op grond van zijn ras, godsdienst, nationaliteit, etnische
afkomst of politieke overtuiging, of dat inwilliging van het verzoek de
positie van betrokkene om een van deze redenen ongunstig zou kunnen
beïnvloeden. Beide bepalingen waarborgen een evenwicht in de
bescherming van gerechtvaardigde belangen: het belang dat de pleger
van een nucleaire terroristische daad zich niet aan vervolging en
berechting kan onttrekken op de enkele grond dat zijn daad een politieke
connotatie heeft en het belang dat een persoon niet bloot wordt gesteld
aan vervolging op grond van oneigenlijke motieven.
5. Koninkrijkspositie
De regeringen van de Nederlandse Antillen en van Aruba hebben laten
weten dat zij medegelding van het Verdrag voor hun land wenselijk
achten. De Nederlandse Antillen en Aruba zullen de noodzakelijke
uitvoeringswetgeving neerleggen in hun Wetboek van Strafrecht en
enkele overige landsverordeningen. De Nederlandse Antillen en Aruba
zullen nastreven dat de uitvoeringswetgeving in 2009 zal worden
afgerond.
De goedkeuring wordt derhalve voor het gehele Koninkrijk gevraagd. Het
Verdrag zal voor de verschillende landen binnen het Koninkrijk worden
bekrachtigd nadat in de benodigde uitvoeringswetgeving is voorzien.
Overeenkomstig artikel 18 van het op 23 mei 1969 te Wenen tot stand
gekomen Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (Trb. 1972, 51)
dienen de landen binnen het Koninkrijk zich overigens ook vóór de
bekrachtiging te onthouden van handelingen die indruisen tegen
voorwerp en doel van het Verdrag.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

9

Artikelsgewijze toelichting bij het Verdrag
Artikel 1
Deze bepaling bevat definities van een aantal in het Verdrag, in het
bijzonder in de delictsomschrijving in artikel 2, gebruikte begrippen. Deze
omschrijvingen bepalen in grote mate het toepassingsbereik van het
Verdrag. In het eerste tot en met het vierde lid worden de middelen
gedefinieerd waarmee de daden van nucleair terrorisme worden
gepleegd. Het betreft allereerst een nadere omschrijving van technische
begrippen als «radioactief materiaal» (eerste lid) en «kernmateriaal»
(tweede lid). In het derde lid wordt het begrip «kerninstallatie» gedefinieerd. Het vierde lid betreft een nadere omschrijving van het begrip
«instrument», waarvan het wederrechtelijke bezit, het gebruik of de
vervaardiging strafbaar is gesteld. De strafbaarstelling van artikel 2 ziet
immers niet alleen op het wederrechtelijke bezit van radioactief materiaal,
maar ook op vervaardiging, bezit of gebruik van een instrument dat is
omschreven als elk nucleair explosief, of elk middel waarmee radioactief
materiaal of radioactieve straling kan worden verspreid hetgeen vanwege
zijn radiologische eigenschappen de dood of ernstig lichamelijk letsel of
grote schade aan goederen of het milieu kan veroorzaken.
Het vijfde lid betreft een nadere omschrijving van «staats- en regeringsvoorziening», hetgeen als object terugkomt in artikel 9, tweede lid, waarin
een aantal vormen van facultatieve rechtsmacht is neergelegd.
Ten slotte is in het zesde lid een definitie opgenomen van «strijdkrachten
van de Staat». Deze definitie is van belang voor de regeling in artikel 4,
tweede lid, van de al dan niet toepasselijkheid van het Verdrag op
handelingen van militairen.
Artikel 2
Dit artikel is de kernbepaling van het Verdrag; het bevat de delictsomschrijvingen van daden van nucleair terrorisme. Deze zijn gedefinieerd in
termen van commune strafbepalingen, ter vermijding van de noodzaak
het begrip terrorisme of terreur te definiëren.
In het eerste lid, onder a, is strafbaar gesteld het wederrechtelijk en
opzettelijk bezitten van radioactief materiaal of de vervaardiging van een
instrument met de bedoeling om i) dood of ernstig lichamelijk letsel te
veroorzaken of (ii) ernstige schade aan goederen of het milieu te
veroorzaken. In het eerste lid, onder b, is strafbaar gesteld het wederrechtelijk en opzettelijk gebruiken van radioactief materiaal, een instrument of
een kerninstallatie op een zodanige wijze dat daarbij radioactief materiaal
vrijkomt of het risico daarop ontstaat met de bedoeling om i) dood of
ernstig lichamelijk letsel te veroorzaken of (ii) ernstige schade aan
goederen of het milieu te veroorzaken of iii) een natuurlijk persoon, een
rechtspersoon, een internationale organisatie of een staat te dwingen tot
het verrichten of het zich onthouden van een handeling.
In het tweede lid, onder a, is de bedreiging met het gebruik van radioactief
materiaal, een instrument of een kerninstallatie als feit omschreven in het
eerste lid, onder b, strafbaar gesteld. In onderdeel b van het tweede lid is
de wederrechtelijke en opzettelijke toeëigening van radioactief materiaal,
een instrument of een kerninstallatie door middel van bedreiging, al dan
niet gepaard gaande met geweld, strafbaar gesteld.
Het derde lid betreft de strafbaarstelling van de poging van een feit als
bedoeld in het eerste lid. In het vierde lid zijn enige vormen van deelneming neergelegd.
Zoals reeds in het algemeen deel van de memorie van toelichting is
aangegeven vertonen de in onderhavig verdrag opgenomen strafbepalingen enige gelijkenis met de strafbepalingen, neergelegd in het verdrag

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

10

tot wijziging van het Verdrag inzake de fysieke beveiliging van kernmateriaal. Zo is in laatstgenoemd verdrag onder andere het wederrechtelijk en
opzettelijk verkrijgen, voorhanden hebben, gebruiken, vervoeren,
veranderen of verspreiden van kernmateriaal of het tegen een
kerninstallatie gericht handelen, indien levensgevaar of gevaar voor
ernstig lichamelijk letsel voor een ander of aanzienlijke schade aan
goederen of het milieu te duchten is, strafbaar gesteld (zie Kamerstukken
II 2007/08, 31 499 (R1857); Kamerstukken II 2007/08, 31 450).
De implementatie van de in artikel 2 opgenomen strafbaarstellingen kan
worden gevonden in de bestaande bepalingen van het Wetboek van
Strafrecht en de Kernenergiewet in verbinding met de Wet op de
economische delicten. Zo zijn in artikel 6, eerste lid, van de Wet op de
economische delicten diverse overtredingen van de Kernenergiewet
strafbaar gesteld. Hierbij dient met name te worden gewezen op de
artikelen 15 en 29 van de Kernenergiewet die zien op verschillende
wederrechtelijke handelingen met splijtstoffen, ertsen, inrichtingen,
radioactieve stoffen en toestellen. Naast deze algemene strafbaarstellingen, waarin het enkele bezit en voorhanden hebben strafbaar zijn
gesteld, dient voorts gewezen te worden op de specifieke strafbaarstellingen van de artikelen 79 en 80 van de Kernenergiewet die zien op het
(terroristisch) oogmerk van de pleger respectievelijk het gevaar en de
schade die de gedraging ten gevolge kan hebben. Ook het Wetboek van
Strafrecht bevat in dit verband enige specifieke strafbaarstellingen: artikel
161quater (opzettelijke blootstelling aan ioniserende straling) en artikel
173a (opzettelijke verontreiniging). De in laatstgenoemde bepalingen
opgenomen strafbedreiging kan ingevolge artikel 176a Sr worden
verhoogd indien een terroristisch oogmerk aanwezig is.
Artikel 3
Aangezien het Verdrag zich richt op de bestrijding van daden van
internationaal nucleair terrorisme, is in artikel 3 nog eens bepaald dat,
wanneer er geen enkel transnationaal element aanwezig is met betrekking
tot een daad die overigens valt onder de delictsomschrijving van artikel 2,
het Verdrag niet van toepassing is, met uitzondering van het bepaalde in
de artikelen 7, 12, 14 tot en met 17, die grotendeels zien op justitiële
samenwerking. Nationale strafbaarstelling wordt hierdoor uiteraard niet
uitgesloten.
Artikel 4
In het eerste lid wordt vastgelegd dat niets in het Verdrag andere rechten,
verplichtingen en verantwoordelijkheden aantast die voortvloeien uit het
internationaal recht, in het bijzonder de doelstellingen en beginselen van
het Handvest van de Verenigde Naties en het internationaal humanitair
recht. In het tweede lid wordt een kwestie geregeld die het ad hoc-comité
jarenlang verdeeld heeft gehouden en waarover eerst op de negende
bijeenkomst van het ad hoc-comité in april 2005 overeenstemming kon
worden bereikt. In het algemeen gedeelte zijn wij al op dit gevoelige
onderdeel van het Verdrag ingegaan. Het Verdrag is niet van toepassing
op handelingen van strijdkrachten, verricht tijdens een gewapend conflict
waarop het internationale humanitaire recht van toepassing is. Voorts zal
het Verdrag niet van toepassing zijn op handelingen van militairen voor
zover daarop ander internationaal recht van toepassing is («inasmuch as
they are governed by other rules of international law»). Met deze – uiterst
moeizaam tot stand gekomen – compromistekst kunnen zowel staten
leven die menen dat elk militair optreden buiten de werking van het
Verdrag dient te vallen, als staten die van oordeel zijn dat «vuile» militaire
acties eronder moeten vallen. De term «inasmuch as» is voor tweeërlei

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

11

uitleg vatbaar en als zodanig een goed voorbeeld van zogenoemde
creatieve ambiguïteit: (1) in de betekenis van «to the extent that», dat de
mogelijkheid van toepasselijkheid openlaat; (2) in de betekenis van
«since/because» dat toepasselijkheid uitsluit. In de Nederlandse vertaling
is gekozen voor de eerste betekenis: voor zover onderworpen aan andere
bepalingen van internationaal recht.
In het derde lid is als waarborg opgenomen dat hetgeen is bepaald in het
tweede lid niet zodanig mag worden uitgelegd dat andere wederrechtelijke gedragingen worden gerechtvaardigd of dat vervolging op grond van
andere wetten onmogelijk wordt gemaakt.
Het vierde lid bepaalt als gezegd dat het Verdrag niet van toepassing is op
en evenmin kan worden uitgelegd dat het van toepassing zou zijn op de
kwestie van rechtmatigheid van het gebruik of de dreiging met het
gebruik van kernwapens door staten. Dit artikellid is opgenomen op
instigatie van veel niet-nucleaire mogendheden die als voorwaarde
stelden dat in het Verdrag geen tekst of aanknopingspunt mocht worden
opgenomen dat het gebruik van nucleaire wapens door gewapende
strijdkrachten van nucleaire mogendheden kan legitimeren.
Artikel 5
In artikel 5 is de ook in andere terrorismeverdragen gebruikelijke
verplichting voor staten opgenomen om de misdrijven die in artikel 2 zijn
omschreven, strafbaar te stellen in hun nationale recht en, wat de
bestraffing betreft, te beschouwen als ernstige misdrijven.
Artikel 6
Artikel 6 heeft eigenlijk geen zelfstandige betekenis, omdat ervan mag
worden uitgegaan dat iedere daad van nucleair terrorisme in de zin van
het Verdrag erop gericht zal zijn, terreur bij het publiek te zaaien. Deze
bepaling is de uitkomst van een compromis, omdat een meerderheid van
de staten er niet voor voelde deze term op te nemen in de delictsomschrijving in artikel 2.
Artikel 7
Partijen zijn verplicht samen te werken bij het voorkomen en tegengaan
van voorbereidingen van strafbare feiten als bedoeld in artikel 2 van het
Verdrag, in het bijzonder ook door het uitwisselen van accurate en
geverifieerde informatie en het coördineren van bestuurlijke en andere
(praktische en technische) maatregelen.
Voor het verzenden en ontvangen van informatie als bedoeld in dit artikel
zijn voor Nederland de bevoegde autoriteiten en contactpunten: De
landelijk officier van justitie terrorismebestrijding van het Landelijk Parket
te Rotterdam. Voor de Nederlandse Antillen is nog niet bekend wie de
bevoegde autoriteiten en contactpunten zijn. Voor Aruba zijn de bevoegde
autoriteiten en contactpunten: de Procureur-Generaal van Aruba.
Een verklaring van die strekking zal bij de bekrachtiging worden afgelegd.
Artikel 8
Dit artikel, dat geen zelfstandige betekenis heeft, bepaalt dat partijen alles
in hun werk stellen om passende maatregelen te treffen teneinde de
bescherming van radioactief materiaal te waarborgen, waarbij rekening
moet worden gehouden met de richtlijnen en aanbevelingen van de
Internationale Organisatie voor Atoomenergie.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

12

Artikel 9
Deze bepaling is een klassieke jurisdictiebepaling. De formulering ervan
sluit nauw aan bij hetgeen reeds in eerdere verdragen is bepaald.
Enerzijds bestaat er ingevolge het eerste lid een plicht om rechtsmacht te
vestigen op basis van het territorialiteitsbeginsel (grondgebied van de
staat; schip dat vaart onder de vlag van de staat; luchtvaartuig, ingeschreven overeenkomstig de wetgeving van de staat) en het nationaliteitsbeginsel (onderdaan). Anderzijds voorziet het tweede lid in een facultatieve
ruimere jurisdictie. Ten aanzien van het geval als bedoeld in onderdeel d
van het tweede lid, namelijk als het feit is gepleegd in een poging die staat
te dwingen tot het verrichten of het zich onthouden van een handeling,
bestaat rechtsmacht indien een dergelijk feit valt onder een terroristisch
misdrijf als bedoeld in artikel 4, onderdeel 15, Sr. Voor zover een dergelijk
feit kan worden aangemerkt als een feit, strafbaar gesteld in artikel 95a Sr,
is er rechtsmacht op grond van artikel 4, onderdeel 1°, Sr. Voorgesteld
wordt om gebruik te maken van de in onderdeel a van het tweede lid
geboden mogelijkheid tot het vestigen van rechtsmacht op basis van het
passief nationaliteitsbeginsel en verder geen gebruik te maken van de
overige mogelijkheden tot het vestigen van facultatieve jurisdictie. Een
verklaring terzake zal voor het Koninkrijk worden afgelegd bij de bekrachtiging van het Verdrag. De doelstelling van het onderhavige verdrag is,
zoals uit het algemeen gedeelte van deze memorie is opgemerkt, te
voorkomen dat de daders van feiten uit het Verdrag aan strafvervolging
kunnen ontsnappen door te ontvluchten naar het grondgebied van één
van de verdragsluitende staten. Deze doelstelling kan reeds worden
bereikt, indien de verdragsluitende staten hun jurisdictie over de feiten uit
het Verdrag vestigen overeenkomstig de beginselen van het eerste en
vierde lid.
Het vierde lid bepaalt dat de verdragsluitende partijen de maatregelen
nemen die nodig zijn om rechtsmacht te vestigen met betrekking tot de in
het Verdrag vermelde feiten in de gevallen dat de vermoedelijke dader
zich op hun grondgebied bevindt en zij hem niet aan een andere (meer
betrokken) staat uitleveren (zogenoemde secundaire universele jurisdictie,
nader besproken in paragraaf 3 van het algemeen deel van deze
memorie).
Artikel 10
In deze bepaling zijn, wanneer de (vermoedelijke) dader zich op het
grondgebied van een staat bevindt, zowel de verplichtingen van die staat
neergelegd met betrekking tot het doen van onderzoek en het zekerstellen
van de aanwezigheid van betrokkene met het oog op vervolging of
uitlevering, als een aantal fundamentele rechten van degene ten aanzien
van wie maatregelen worden getroffen. Bovendien heeft de desbetreffende staat de plicht andere staten die rechtsmacht hebben, in te lichten
omtrent de detentie en mogelijke uitoefening van jurisdictie.
Artikel 11
Bezit de staat jurisdictie overeenkomstig artikel 9 en wordt een vermoedelijke dader niet uitgeleverd, dan verplicht artikel 11 de desbetreffende
staat de betrokken persoon prompt aan de competente autoriteiten voor
te geleiden ter fine van vervolging. Ook de mogelijkheid om eigen
onderdanen uit te leveren met het oog op berechting elders, onder de
voorwaarde dat betrokkene zijn/haar straf kan uitzitten in het eigen land,
zoals naar het voor ons geldende recht mogelijk is, is uitdrukkelijk
vastgelegd.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

13

Het Koninkrijk verstaat het in artikel 11 neergelegde beginsel «aut dedere
aut judicare» dat de vervolgende instantie het recht behoudt om van
vervolging af te zien, indien zwaarwegende redenen van procedurele aard
effectieve vervolging onmogelijk zouden maken. Nu onderhavig Verdrag
ruimte biedt voor deze interpretatie en toepassing, zal het Koninkrijk geen
verklaring afleggen over de wijze waarop invulling zal worden gegeven
aan de in deze bepaling geboden ruimte. Zulks is in lijn met hetgeen in
paragraaf 4 van de memorie van toelichting inzake het voorstel van
rijkswet tot goedkeuring van het voornemen tot intrekking van voorbehouden bij een aantal verdragen en protocollen inzake de bestrijding van
terrorisme naar voren is gebracht (Kamerstukken II 2007/08, 31 539, nr. 3,
p. 5).
Artikel 12
De fundamentele rechten van de mens van een ieder die in hechtenis
wordt genomen, of ten aanzien van wie enige maatregelen zijn genomen
of procedures zijn aangespannen, dienen te worden beschermd.
Artikel 13
De in het Verdrag omschreven strafbare feiten worden geacht opgenomen
te zijn in bestaande uitleveringsverdragen tussen partijen bij het Verdrag.
In nieuwe verdragen dienen ze te worden opgenomen. Het tweede lid
geeft partijen in overweging om het Verdrag aan te merken als rechtsgrondslag voor uitlevering, als een uitleveringsverdrag ontbreekt. Nederland zal
gebruik maken van deze mogelijkheid (wijziging van artikel 51a Uitleveringswet). Aangezien Nederland slechts uitlevert op basis van een verdrag
(artikel 2 Uitleveringswet) heeft het derde lid voor ons land geen
betekenis. Dat geldt ook voor het vierde lid, dat is geschreven ten behoeve
van staten die slechts kunnen uitleveren terzake van feiten die zijn begaan
op het grondgebied van de verzoekende staat, of die uitlevering moeten
weigeren voor feiten die op hun eigen grondgebied zijn begaan. Het vijfde
lid bevat de fictie dat bepalingen in internationale wetgeving inzake
uitlevering in de onderlinge betrekkingen tussen partijen zijn gewijzigd,
voor zover zij niet verenigbaar zijn met het Verdrag.
Artikelen 14
Deze bepaling verplicht tot de grootst mogelijke wederzijdse hulpverlening bij onderzoek, strafzaken en uitleveringsprocedures.
Artikel 15
Dit artikel ziet op de algehele depolitisering van daden van nucleair
terrorisme. Hierop is reeds in paragraaf 4 van het algemeen deel uitvoerig
ingegaan. Geen van de delicten, genoemd in artikel 2, zullen wat
uitlevering of het verlenen van wederzijdse rechtsbijstand betreft worden
beschouwd als een politiek delict of als een delict dat samenhangt met
een politiek delict of als een delict dat voortkomt uit politieke motieven.
Artikel 16
De mogelijkheid wordt opengehouden om uitlevering of justitiële
samenwerking te weigeren, wanneer er gegronde redenen zijn om aan te
nemen dat het verzoek om oneigenlijke redenen is gedaan en de
verzoekende staat strafrechtelijk wil optreden tegen een persoon vanwege
zijn/haar ras, godsdienst, nationaliteit, etnische afkomst of politieke
overtuiging.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

14

Artikel 17
Deze bepaling behelst een gangbare regeling in rechtshulpverdragen.
Wordt een persoon die gedetineerd is, overgeleverd aan de autoriteiten
van een andere verdragspartij met het oog op het afleggen van een
getuigenis, identificatie of het op een andere wijze verlenen van
medewerking aan het vergaren van bewijs, dan kan dit alleen als aan een
aantal voorwaarden is voldaan. Belangrijkste voorwaarde is de vrijwillig
gegeven toestemming van de betrokken persoon. Behoudens
toestemming van de staat van waaruit de persoon wordt overgeleverd,
wordt die persoon niet vervolgd en in hechtenis genomen op het
grondgebied van de staat waarnaar hij wordt overgebracht, voor enige
daad of veroordeling van vóór de overlevering.
Artikel 18
Dit artikel bepaalt welke maatregelen en handelingen een staat dient te
nemen in het geval radioactief materiaal, instrumenten of een
kerninstallatie in beslag wordt genomen of op andere wijze onder zijn
macht wordt gebracht, nadat een strafbaar feit als omschreven in artikel 2
van het Verdrag is gepleegd.
Artikel 19
De uitkomst van een procedure tegen een vermoedelijke dader dient te
worden meegedeeld aan de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties,
die deze informatie zal doorgeven aan de andere partijen bij dit Verdrag.
Artikel 20
Teneinde de doeltreffende uitvoering van het Verdrag te waarborgen
zullen partijen rechtstreeks of via tussenkomst van de Secretaris-Generaal
van de Verenigde Naties met elkaar overleggen. Internationale organisaties kunnen hierbij ondersteuning bieden.
Artikelen 21 en 22
Artikel 21 behelst een traditionele formule met betrekking tot soevereine
gelijkheid, territoriale integriteit en non-interventie. Deze bepaling is op
uitdrukkelijk verzoek van aan aantal niet-westerse landen opgenomen.
Artikel 22 zegt niet veel meer dan artikel 21, zij het dat nu niet wordt
verwezen naar beginselen van internationaal recht, maar naar het
nationale recht.
Artikel 23
Deze bepaling regelt de procedure hoe dient te worden gehandeld indien
twee of partijen een geschil hebben over de uitleg of toepassing van het
Verdrag. Het Koninkrijk zal uiteraard de rechtsmacht van het Internationaal
Gerechtshof aanvaarden. Er zal geen gebruik worden gemaakt van de
mogelijkheid die het tweede lid biedt om een voorbehoud bij het eerste lid
te maken.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen

Staten-Generaal, vergaderjaar 2009–2010, 32 166 (R1894), A en nr. 1

15