16
Aanvullingswet bodem Omgevingswet
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Omgevingswet en
enkele andere wetten met het oog op het beschermen van
de bodem, met inbegrip van het grondwater, en het duurzaam en doelmatig gebruik van de bodem (Aanvullingswet
bodem Omgevingswet) ( 34864 ).
De voorzitter:
Aan de orde is de Aanvullingswet bodem Omgevingswet.
Heel hartelijk welkom aan de minister en de staatssecretaris.
Hartelijk welkom aan de mensen op de publieke tribune en
aan mijn collega's.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Ik geef het woord als eerste aan mevrouw Laan van de VVD.

straks verplichten om in hun omgevingsplan aan te geven
welke maatregelen nodig zijn ten aanzien van de bestaande
bodemverontreiniging. Kunnen de aanwezige bewindspersonen aangeven of hiermee de saneringsplicht die we nu
kennen, in principe gehandhaafd blijft? Oftewel: zijn de
maatregelen die kunnen worden opgenomen in het omgevingsplan, even verstrekkend als de saneringsplicht die nu
in de rijksregels staat? Ik stel deze vraag omdat ik benieuwd
ben naar de lokale afwegingsmogelijkheid. Ik kan mij zo
voorstellen dat vervuilde grond niet altijd gesaneerd hoeft
te worden. Nieuwe technieken laten zien dat op niet schone
grond toch gebouwd kan worden. De grond kan bijvoorbeeld worden afgedekt. Hoe kijkt de minister naar deze
ontwikkelingen?
Voorzitter. De laatste vraag, maar zeker niet de minst
belangrijke. Indien de bodem vervuild is en die opgeruimd
of gesaneerd dient te worden, kun je diep in je buidel tasten.
Hierbij is het wel van belang wie in de buidel moet tasten.
Is het de eigenaar van de grond? Is het de vervuiler? Of is
het de gemeente? Wetende dat de gemeente verantwoordelijk wordt voor het bodembeleid, is mij dat toch niet
helemaal duidelijk. Verandert er daarmee iets ten opzichte
van de huidige situatie? Zo ja, wat dan? Graag een concrete
uitleg van de bewindspersonen.
Tot zover mijn eerste termijn, voorzitter.

Mevrouw Laan-Geselschap (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Toen ik 16 jaar was, dacht ik nooit:
als ik later groot ben, wil ik me gaan bezighouden met de
Aanvullingswet bodem Omgevingswet. Dat zou op die
leeftijd ook niet zo goed zijn. Nu denk ik daar toch iets
anders over. Deze aanvullingswet gaat over de bodem, over
onze ondergrond, over het fundament van Nederland.
Voorzitter. Laat ik vooropstellen dat de VVD een groot
voorstander is van de Omgevingswet. Het is een goede
zaak dat de verantwoordelijkheid voor de fysieke leefomgeving bij gemeenten komt te liggen. Gemeenten hebben het
beste zicht op de lokale bodemkwaliteit. Daarnaast worden
gemeenten verantwoordelijk voor het handhaven van de
regels. Hiermee komt de zorg voor de bodem bij hetzelfde
bevoegde gezag te liggen als de zorg voor de ruimtelijke
ordening, bouwen en andere aspecten van de leefomgeving.
Dit vergroot de integratie van de verschillende beleidsterreinen en de mogelijkheid voor gericht lokaal beleid. Deze
stelselherziening biedt een goede gelegenheid om een
goede aanpak van het omgevingsrecht vorm te geven. Het
huidige omgevingsrecht is namelijk veel te veel verdeeld
over wetten en onderliggende regels. Procedures duren
vaak lang, met als gevolg dat er weinig ruimte is voor initiatieven van bewoners en ondernemers. Dat maakt het er
voor de gebruikers niet overzichtelijker op.
Voorzitter. Ik heb een vraag over de nieuwe verantwoordelijkheid voor gemeenten. Op welke wijze gaan de provincies
en 29 grote gemeenten die momenteel verantwoordelijk
zijn voor het bodembeleid, hun kennis en kunde delen met
alle gemeenten? Kortom, hoe gaan de gemeenten ervoor
zorgen dat zij uitvoering kunnen geven aan dit beleid? Heeft
het ministerie daarbij een rol? Wat kan het ministerie doen
om hen te ondersteunen?

De voorzitter:
Dank. Het woord is aan de heer Smeulders van GroenLinks.

De heer Smeulders (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Vandaag behandelen we de eerste
aanvullingswet op de nieuwe Omgevingswet. De invoering
van het nieuwe wettelijke stelsel is een langjarig traject.
Het is vandaag de eerste keer dat ik, als redelijk nieuw
Kamerlid, over de Omgevingswet praat. Ik permitteer mij
daarom om te beginnen met enkele meer algemene
opmerkingen over de Omgevingswet.
Het zal u, denk ik, niet verbazen, maar ik begin met te zeggen dat GroenLinks heel veel waarde hecht aan een goede
bescherming van onze leefomgeving en aan een goede
ruimtelijke ordening. Het is zeker zo dat sommige taken
beter op lokaal niveau kunnen worden uitgevoerd en dat
bevoegdheden daar worden neergelegd. Maar wij zijn wel
bezorgd of het gelijkwaardige beschermingsniveau in het
nieuwe stelsel gewaarborgd kan worden.
Minister van staat Herman Tjeenk Willink schreef in zijn
recente boek een heel treffende passage waar ik graag mijn
verhaal mee wil beginnen:

Voorzitter. Een ander punt is de saneringsplicht. Die verdwijnt uit de rijksregels. In het Besluit kwaliteit leefomgeving worden instructieregels opgenomen die gemeenten

"Terwijl Nederland in het buitenland nog steeds bekend
staat om zijn ruimtelijke planning en stedenbouw, werden
de laatste decennia zonder veel plichtplegingen onze
ruimtelijke tradities op het gebied van volkshuisvesting,
landinrichting en het openbaar vervoer overboord gezet.
De gezaghebbende Rijksplanologische Dienst met zijn provinciale vertakkingen werd opgeheven, woningbouwcorporaties werden in de markt gezet, juridisch gesplitst en onder
toezicht geplaatst, Staatsbosbeheer werd geprivatiseerd,
Rijkswaterstaat inhoudelijk gemarginaliseerd en de Rijksgebouwendienst omgevormd tot Rijksvastgoedbedrijf. Of is

Tweede Kamer

13 december 2018
TK 36

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

36-16-1

dat alles de consequentie van de opvatting dat grond vooral
koopbaar is en niet in de eerste plaats habitat, leefomgeving? Zo draagt de overheid zelf bij aan de uitholling van
onze identiteit."
Tot zover Herman Tjeenk Willink. Zijn uitspraken verwoorden in mijn ogen mooi dat wij in Nederland een goede en
langjarige traditie hebben op het gebied van ruimtelijke
ordening, van gecoördineerd ruimtelijk beleid. Maar helaas
is dit de afgelopen jaren uitgehold, zoals Tjeenk Willink
helder aangeeft. De nieuwe Omgevingswet is hier helaas
een voorbeeld van. De nadruk in het nieuwe stelsel ligt
helaas op deregulering, minder regels, meer maatwerk op
lokaal niveau. Maar zijn gemeenten wel in staat om met de
beperkte middelen die zij hebben alle belangen goed tegen
elkaar af te wegen? GroenLinks was en is hier niet van
overtuigd en heeft daarom tegen de invoering van de
Omgevingswet gestemd.
Betekent dit dat wij bij de pakken neer gaan zitten? Nee,
geenszins. We zijn immers in de volgende fase beland. In
de aanloop naar de invoering van de Omgevingswet passeren hier nog tal van aanvullingswetten, invoeringswetten
en aanvullingsbesluiten. Wij zullen die allemaal op hun
merites beoordelen en per geval bekijken of wij het een
verbetering vinden of niet. Mogelijk kunnen verbeteringen
worden toegevoegd.
Voorzitter. Met veel plezier ga ik nu specifiek in op de
voorliggende Aanvullingswet bodem. De kwaliteit van onze
bodem is erg belangrijk en lijkt eigenlijk vanzelfsprekend.
Helaas is dat niet zo. Als we de bodem niet goed genoeg
beschermen, kan die vervuild raken. Dat kan grote gevolgen
hebben voor het oppervlaktewater, het grondwater en uiteindelijk ook voor ons drinkwater.
Ik wil om te beginnen graag een aantal algemene vragen
stellen aan beide bewindspersonen. De eerste is misschien
wel de belangrijkste. Kunnen zij garanderen dat met de
voorliggende wet en de verdere regelgeving die hieruit gaat
volgen, de kwaliteit van de bodem en daarmee het grondwater en oppervlaktewater niet achteruitgaan? Zijn zij het
met ons eens dat deze wet er eigenlijk voor moet zorgen
dat het beschermingsniveau eigenlijk verbetert? Voor ons
is dat echt een essentieel punt.
Denken de bewindspersonen dat de decentrale overheden
voldoende kennis in huis hebben om ervoor te zorgen dat
zij snel en adequaat kunnen optreden bij bodemverontreiniging? Zijn decentrale overheden wel altijd goed in staat
om een goede afweging te maken tussen de verschillende
belangen? Ik noem een voorbeeld. Ik kan mij voorstellen
dat er een belangenconflict kan ontstaan tussen de
bemesting van een landbouwperceel en de kwaliteit van
het drinkwater. Wat GroenLinks betreft moet de kwaliteit
van het drinkwater altijd voorgaan. Ik ben benieuwd of de
bewindspersonen daar ook zo over denken.
Zijn zij er zeker van dat in alle gevallen duidelijk is wie
bevoegd gezag is? We moeten voorkomen dat overheden
naar elkaar gaan wijzen. Zo geven provincies bijvoorbeeld
aan dat er nog vragen zijn over wat er gebeurt bij zogenaamde toevalsvondsten van bepaalde stoffen in het
grondwater. Wie staat er dan aan de lat? Is dat het college
van B en W als bevoegd gezag inzake toevalsvondsten of
het college van Gedeputeerde Staten als eindverantwoor-

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

delijke voor prevent and limit? Vergeef me deze vreselijke
Engelse term.
Dan de bronaanpak. De VNG heeft er in haar reactie op het
wetsvoorstel op gewezen dat wie de bodem vervuilt, op dit
moment daar ook verantwoordelijk voor is, ook voor de
kosten van de sanering. Dat is volgens mij heel helder en
GroenLinks is het ook volledig eens met het principe dat
de vervuiler betaalt. Maar de VNG geeft ook aan dat dat in
het nieuwe stelsel niet meer automatisch het uitgangspunt
is. Eigenaren zijn straks alleen nog voor hun eigen percelen
verantwoordelijk, en grensoverschrijdende verontreinigingen zouden voor rekening komen van de eigenaren van de
belendende percelen. Ook zijn de eigenaren van het perceel
waar de verontreiniging plaatsvindt, niet langer verantwoordelijk voor de aanpak van grondwaterverontreiniging. Dat
wordt een taak van de overheid.
Gemeenten geven aan dat zij hier geen voorstander van
zijn. Als GroenLinks onderschrijven we dat standpunt volledig. Voor gemeenten is onduidelijk of de eigenaren van
percelen waar de verontreiniging ontstaat, verplicht kunnen
worden om via een omgevingsplan saneringen uit te voeren. Graag een uitgebreide reactie van het kabinet op dit
punt, op deze zorgen van gemeenten. En graag ook een
toelichting waarom het huidige stelsel, dat volgens de
gemeenten prima werkt, van het kabinet op dit punt moet
worden aangepast. Want wij zijn daar echt heel erg
benieuwd naar.
In het verlengde van dit punt ook nog een vraag over het
vervallen van de juridisch verplichte sanering zoals die nu
geregeld is in de Wet bodembescherming. Daar waar onder
de huidige wet de overheid een vangnet vormde voor particuliere eigenaren van verontreinigingen, verdwijnt dit
onder de Omgevingswet. Gemeenten maken zich hier zorgen over, en in onze ogen terecht. Zij willen voorkomen dat
de overheid als hoeder van het grondwater tegen het nu
onder de Wet bodembescherming gedekte deel van de
kosten van de bronaanpak aanloopt. Of een particulier,
omdat die bijvoorbeeld een deel van de bron van zijn
bedrijfsbuurman op zijn terrein heeft. Graag ook op dit punt
een uitgebreide toelichting van het kabinet hoe het aankijkt
tegen deze zorgen van de VNG. Daarbij graag expliciet ook
aandacht voor mogelijke nadeelcompensatie die voor de
eigenaren van percelen kan worden gevraagd.
Ten aanzien van het overgangsrecht hebben gemeenten
nog een zorg geuit. Er bestaan namelijk vraagtekens over
wie opdraait voor de kosten van het alsnog saneren van
oude verontreinigingen. Deze zijn in de bodemsaneringsoperatie niet aangepakt en vallen in principe niet onder het
overgangsrecht. Is het kabinet nog steeds van oordeel dat
deze verontreinigingen niet hoeven te worden gesaneerd?
En wat als op een later moment blijkt dat sanering toch
nodig is? Wie gaat dan de rekening daarvan betalen?
Gemeenten stellen als oplossing voor om de doorwerking
van de Kaderrichtlijn Water te adresseren in het overgangsrecht. Wat vindt het kabinet van dit idee?
Voorzitter. GroenLinks maakt zich met de komst van de
Omgevingswet sowieso zorgen over de kwaliteit van ons
grond- en oppervlaktewater. En niet alleen wij; de drinkwaterbedrijven delen onze zorgen. Vewin, de koepel van de
drinkwaterbedrijven, heeft ons dringend opgeroepen om
de eisen die gesteld worden aan de kwaliteit van het
grondwater, aan te scherpen. Graag hoor ik van de

13 december 2018
TK 36

36-16-2

bewindspersonen hoe zij tegen deze zorgen aankijken. Op
dat punt heb ik ook nog een aantal specifieke vragen. Zijn
de bewindspersonen bereid om goed te kijken, in overleg
met de drinkwaterbedrijven, of de huidige, vrij algemeen
geformuleerde zorgplicht niet uitgebreid zou moeten worden met een specifiekere lijst criteria, zoals die bijvoorbeeld
al wel gelden voor drinkwater? En hoe verhoudt zich de
algemeen geformuleerde zorgplicht tot de regelgeving ten
aanzien van giftige stoffen? Tot slot op dit punt: kan het
kabinet garanderen dat decentrale overheden ervoor zorgen
dat verplichtingen uit bijvoorbeeld de Kaderrichtlijn Water
onverkort op een goede manier worden nageleefd?

Kan dat ertoe leiden dat er per verontreinigingsbron sprake
is van verschillende bevoegde gezagen? Gaan de provincie
en de gemeente elkaar niet in de weg zitten? Het is zelfs
denkbaar dat de provincie en de gemeente verschillende
normen, eisen en voorwaarden hanteren voor die verontreinigingsbron. Dat kan in onze ogen niet de bedoeling zijn.
Het CDA wil één bevoegd gezag voor zowel grond als
grondwater, waarbij de huidige lijn met de gemeente als
enig bevoegd gezag zou moeten worden voortgezet. Deelt
de minister die wens? Of de staatssecretaris; ik heb het
voorbereid voor de minister, maar er zijn twee bewindspersonen aanwezig.

Dat was het, voorzitter, voor de inhoud. U merkt dat wij
nog heel veel vragen hebben. Ik voeg daar nog één aan toe,
en die gaat over het proces. Van diverse kanten krijgen wij
namelijk opmerkingen over het Aanvullingsbesluit bodem.
Kunnen de bewindspersonen aangeven wanneer we het
Aanvullingsbesluit, met reacties op de ingebrachte consultaties, tegemoet kunnen zien? We kijken daar met heel veel
belangstelling naar uit, omdat daarin concreter wordt
geregeld wat er precies gaat gebeuren. Dat is minstens zo
belangrijk als deze wet zelf. Ik zie uit naar de beantwoording
van de bewindspersonen.

Voorzitter. De Aanvullingswet bodem wil ook een beleidsvernieuwing waarbij de aanpak van verontreinigingen wijzigt van gevalsgericht naar gebiedsgericht. We vinden dat
een prima aanpak. Er wordt dan niet gewerkt van de ene
naar de andere bodemverontreiniging, maar er wordt naar
een geheel gebied gekeken. In de Rotterdamse haven is
daar ervaring mee opgedaan en de resultaten zijn goed.
Het Rotterdamse project in het Botlekgebied is mede gefinancierd door het ministerie van IenW. Hoe gaat het verder
met dat project in het licht van deze nieuwe wet? Komt die
gebiedsgerichte aanpak onder het overgangsrecht van de
wet te vallen?

De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Ronnes van het CDA.

De heer Ronnes (CDA):
Voorzitter. Voor ons ligt de Aanvullingswet bodem en dat
is een wijziging van de Omgevingswet. Het gaat om de
bescherming van de bodem met inbegrip van grondwater
en het duurzaam en doelmatig gebruik van de bodem. Deze
Aanvullingswet bodem is onder andere ook van belang
voor drinkwaterbedrijven, omdat veel van ons drinkwater
wordt gehaald uit het grondwater. Delen de bewindspersonen de conclusie dat de actieve sanering van bodemverontreinigingen zal stoppen omdat de huidige Wet bodembescherming gaat vervallen? Dat lijkt ons niet gewenst. Om
een veilige drinkwatervoorziening te waarborgen, is het
nodig dat er een wettelijk kader blijft bestaan om knelpunten
van bodemverontreinigingen aan te pakken, zeker als die
de drinkwatervoorziening bedreigen. Wij vinden het samen
met de drinkwaterbedrijven daarom gewenst dat de Aanvullingswet bodem wordt aangescherpt. In de aanvullingswet moet opgenomen worden dat er sprake is van een
onaanvaardbare situatie als een bodemverontreiniging een
drinkwaterwinning bedreigt. Of, zo vraag ik de bewindspersonen, moet dit via het aanvullende besluit dat nog naar
de Kamer toe komt? Wij zijn ook van mening dat het nodig
is dat de informatie over alle bodemverontreinigingen die
in de bodem achterblijven via de basisregistratie ondergrond beschikbaar komt. Ik vraag aan de bewindspersonen
of dat ook het geval zal zijn.

Voorzitter. De Wet bodembescherming regelt dat ook voldaan moet worden aan de Kaderrichtlijn Water en de
Grondwaterrichtlijn. Dat is logisch, want verontreinigingen
in de grond komen immers ook vaak voor in het grondwater. Met het overzetten van de Wbb naar het nieuwe stelsel
van de Omgevingswet komt deze waarborg te vervallen en
kunnen vanuit de Kaderrichtlijn Water nieuwe normen en
eisen worden gesteld aan de grondwaterkwaliteit. Wij vragen ons af of dat wenselijk is. Graag een nadere toelichting.
Uit de beantwoording van de Kamervragen is duidelijk
geworden dat het overgangsrecht vanuit de Wbb eindigt
op het moment dat risico's van ernstige historische
bodemverontreiniging zijn weggenomen of zijn beheerst,
dus een eindig overgangsrecht. Dit betekent ons inziens
dat als van grootschalige grondwaterverontreinigingen de
risico's zijn weggenomen of beheerst, het overgangsrecht
vervalt. Is onze visie dan juist? Als dat zo is, dan is onze
vraag hoe de minister gaat voorkomen dat er voor een
dergelijk onder de Wbb beheerste verontreiniging onder
de Omgevingswet weer een nieuwe saneringsmaatregel
wordt geëist? Dat kan tot situaties leiden dat een verontreiniging twee keer gesaneerd dient te worden.
Tot slot nog enkele vragen over de rol van de gemeenten.
Is de minister het met de CDA-fractie eens dat goed
bodembeheer veel technische kennis vereist over bijvoorbeeld chemie en bodem? In hoeverre is deze kennis aanwezig bij gemeenten? Kunnen zij op basis hiervan de nodige
zelfstandige afwegingen maken?
Dank u wel, voorzitter.

In de Aanvullingswet bodem wordt onderscheid gemaakt
tussen het beheer van de historische verontreinigingen in
vaste bodem, dat wordt gezien als een verantwoordelijkheid
van de gemeente, en het beheer van grondwaterverontreinigingen, dat een verantwoordelijkheid is van de provincie.
Bij de grote steden wordt de gemeente bevoegd gezag voor
grond en grondwater. Daarom vraag ik de minister, of de
staatssecretaris natuurlijk, hoe de toekomst is bij complexe
industriële locaties met meerdere verontreinigingsbronnen.

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

De voorzitter:
Dank. De heer Van Gerven van de SP.

13 december 2018
TK 36

36-16-3

De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. Meer vrijheid en opener normen. Dat is waar de
Omgevingswet voor stond en, als ik het huidige wetsvoorstel lees, ook voor staat. In feite is het de decentralisering
van het ruimtelijkeordeningsbeleid: open normen die door
gemeenten en provincies moeten worden vastgesteld zonder een al te dwingend keurslijf. Voor de SP is de voorwaarde voor de Omgevingswet altijd ook geweest dat
bestaande beschermingsniveaus gehandhaafd blijven, bijvoorbeeld op het gebied van drinkwaterkwaliteit.
Welke gevolgen heeft deze wet voor burgers en gemeenten?
De decentralisaties in de zorg, bijvoorbeeld — ik noem de
Wet maatschappelijke ondersteuning — hebben ervoor
gezorgd dat er enorme verschillen ontstonden tussen
gemeenten, waardoor directe buren met vergelijkbare
aandoeningen verschillende zorg kregen, het voorzieningenniveau afnam en de bureaucratie als kool groeide. Kan het
kabinet mij de garantie verstrekken dat iets soortgelijks niet
ook met deze wet gaat gebeuren, dat directe buren aan
weerszijden van een gemeentegrens niet met totaal verschillende saneringseisen te maken krijgen voor dezelfde vervuiling en dat de bureaucratie niet juist toe gaat nemen omdat
de verantwoordelijkheid nu bij pakweg — wat zijn het? —
350 gemeenten komt te liggen? ICT moet de oplossing
bieden, onder andere. Ik heb daar een hard hoofd in.
De bodem heeft niet de mogelijkheid om te klagen als hem
onrecht wordt aangedaan. Wie gaat ervoor zorgen, nu de
saneringsplicht uit de Wet bodembescherming vervalt, dat
nieuw geconstateerde vervuiling ook goed en volledig
gesaneerd zal worden? Is er met alle afwegingsruimte voor
de gemeenten wel duidelijkheid wie de boel moet opruimen? Onder de Wet bodembescherming is duidelijk dat de
eigenaar van de grond waar de bron van de vervuiling zit,
ook de taak heeft om vervuiling onder andere percelen, de
pluim, aan te pakken. De aanvullingswet schept hierover
bij mij vooral veel onduidelijkheid. Ik ben er niet gerust op
dat ernstige vervuilingen, zeker als die geen directe
gezondheidsrisico's opleveren, adequaat worden aangepakt.
150.000 vervuilingen laten we zitten. Welk beschermingsniveau is er voor het milieu? Zadelen we met deze wet de
toekomst niet op met een te vrijblijvende aanpak van deze
risico's?
Voor mijn fractie spant het met deze wet nog te veel om de
vraag of wij het kind niet met het badwater weggooien door
het afschaffen van de saneringsplicht. Er wordt aan een
amendement op dat vlak gewerkt. Volgens de monitor van
het Convenant Bodem en Ondergrond uit 2017 waren er
destijds 310 ernstig vervuilde locaties die nog met spoed
gesaneerd moeten worden. Hoe staat het hiermee? Wat
gaat er met deze locaties gebeuren als ze in 2020 bij het
aflopen van het convenant niet zijn gesaneerd? Neemt het
kabinet dan de verantwoordelijkheid voor deze saneringen
of komen deze in het luchtledige van de Omgevingswet te
vallen? Worden ze het probleem van de eigenaar van de
grond of worden ze het probleem van de gemeente? Ik zie
hier nog een hoop onduidelijkheid en hoop dat het kabinet
hier meer duidelijkheid in kan scheppen. Want het kan niet
zo zijn dat ernstige vervuilingen die in het verleden om
welke reden dan ook niet zijn aangepakt, blijven zitten
omdat de verantwoordelijkheid met de stelselwijziging
verschuift.

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

Voorzitter. De vervuiling die dit Convenant Bodem en
Ondergrond moest aanpakken betrof alleen de ernstigste
vervuiling binnen Nederland. Op duizenden andere plekken
is nog sprake van vervuiling van grond die onder de huidige
wet voor bodemsanering aangepakt moet worden als zich
een logisch moment voordoet, bijvoorbeeld bij nieuwbouw.
Maar wat gebeurt er met deze locaties in de nieuwe wet?
Kunnen gemeenten de eigenaren van de grond wel verplichten de vervuilingsbron aan te pakken? En moet dat dan ook
op kosten van de perceeleigenaar gebeuren? Of is daarbij
nadeelcompensatie van toepassing, zoals nu ook het geval
is? Wat is er voorzien voor de gevallen dat vervuiling zich
over de gemeentegrenzen heen verspreidt en deze
gemeenten in hun Omgevingsvisie verschillende aanpakken
en normen hanteren?
Voorzitter. De aanvullingswet stelt nu geen expliciete eisen
aan lozingen van afvalwater en grondwatersanering om te
voorkomen dat deze drinkwaterbronnen vervuilen. Weliswaar zijn in de Drinkwaterwet eisen opgenomen, maar toch
ben ik er nog niet helemaal gerust op dat dit zijn uitwerking
zal hebben in de Omgevingswet. Kan het kabinet mij de
toezegging doen dat de normen vastgesteld in de Drinkwaterwet evengoed gelden als deze aanvullingswet wordt
aangenomen, en dat daarmee de kwaliteit van ons drinkwater beschermd wordt? Bij de waterwinbedrijven, verenigd
in de Vewin, bestaan hierover grote zorgen. Zij willen dat
in de Aanvullingswet bodem de totstandkoming van
bodemnormen wordt veiliggesteld. Ook hadden ze nog
andere vragen die ik graag wil doorgeleiden naar het kabinet.
Ten eerste: hoe kijkt het kabinet aan tegen verplichte saneringsmaatregelen voor grond en grondwater als bodemverontreiniging grondwater bedreigt? Is dat geregeld? Ten
tweede. Er zijn meer dan 150.000 gevallen van bodemverontreiniging. Wordt informatie over deze verontreinigingen
opgenomen in de Basisregistratie Ondergrond? Ten derde:
is het kabinet bereid in de Aanvullingswet bodem op te
nemen dat de lozing van afvalwater van saneringen op
oppervlaktewater geen nadelige effecten mag hebben op
de drinkwatervoorziening?
Voorzitter. Dan een ander punt. Met deze wet wordt ook
het legesverbod uit de Wet bodembescherming afgeschaft.
Ooit werd dit geïntroduceerd om de lasten van saneringen
voor bedrijven te verlagen, met de aanname dat deze leges
dat afremmen. Betekent het afschaffen van dit verbod dat
deze aanname is veranderd? Gemeenten en provincies
moeten nu zelf de keuze maken om leges te heffen. Worden
hier ook grenzen aan gesteld, bijvoorbeeld dat zij maximaal
kostendekkend mogen zijn? In een noot bij het wetsvoorstel
wordt wel gesteld dat de inkomsten uit leges niet hoger
mogen zijn dan de uitvoeringslasten van verleende diensten, maar toch: blijft dit van kracht met deze wetswijziging?
En hoe wordt voorkomen dat deze leges een melkkoe worden, die de drempel om vervuiling aan te pakken onnodig
verhogen?
Tot slot, voorzitter. De staatssecretaris heeft vorige maand
vragen van mijn collega Laçin en mijzelf beantwoord over
plastic afval uit België dat gevonden is bij het verondiepen
in het kader van het project Over de Maas. De staatssecretaris geeft in haar antwoorden aan dat daarbij 20%
bodemvreemd materiaal mag worden gebruikt. Enorm
vreemd. Maar ze schreef ook dat wat daar gebeurd is, niet
kan en dat het plastic eerst zou moeten worden verwijderd.

13 december 2018
TK 36

36-16-4

Dat is daar overduidelijk niet gebeurd. De staatssecretaris
zegt te komen met een wijziging van de Regeling bodemkwaliteit. De vraag die bij ons rijst is hoe deze gevallen in
de toekomst worden behandeld in de Omgevingswet. Kan
de staatssecretaris aangeven hoe binnen het stelsel van de
Omgevingswet oppervlaktewatervervuiling als bij Over de
Maas zal worden aangepakt? En is de bescherming in dit
soort gevallen in goede handen? Blijft de vervuiler echt
aansprakelijk? En hebben gemeenten en provincies nog
steeds dezelfde mogelijkheden om te handhaven?
Dat was het in eerste termijn, voorzitter.
De voorzitter:
Dank. Tot slot mevrouw Van Eijs van D66.

Blijven deze deadlines onder de nieuwe wetgeving van
kracht?
Voorzitter, het zal duidelijk zijn dat D66 er zeker van wil zijn
dat met de invoer van deze wet de gezondheid van mensen
in de toekomst zo veel mogelijk beschermd wordt tegen
een verontreinigde bodem of de indirecte gevolgen daarvan.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik kijk naar de beide bewindspersonen. Hebt u
behoefte aan een korte schorsing? Dat is het geval.
De vergadering wordt van 16.34 uur tot 16.53 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de minister.

Mevrouw Van Eijs (D66):
Voorzitter. Toen ik laatst in Zuid-Limburg met mensen sprak
over de Omgevingswet en de Aanvullingswet bodem die
nu voorligt, vroeg men of de unieke Zuid-Limburgse grotten
wel in deze systematiek passen. Gelukkig heb ik onlangs
begrepen dat dit wel goed zit. Maar de vraag is of dit voor
andere punten ook geldt, vandaar de volgende vragen.
Met de Omgevingswet worden alle gemeenten verantwoordelijk voor de aanpak van bodemverontreiniging. De
staatssecretaris geeft in haar antwoorden op de schriftelijke
vragen aan dat er gezorgd wordt voor een goede overdracht
van kennis en expertise tussen provincie en gemeente en
ze geeft tegelijkertijd aan dat er een besparing zal plaatsvinden. Omgevingsdiensten kunnen helpen, maar hebben zij
hier straks wel de capaciteit voor? D66 maakt zich zorgen
over de aanpak van bodemverontreiniging. Een voorbeeld
van hoe het mis heeft kunnen gaan, kennen we uit Barneveld. We zien dat provincie en gemeente worstelen met de
aanpak. Mochten gemeenten toch extra steun nodig hebben
of er niet uitkomen met de aanpak van bodemverontreiniging, wordt er dan ook hulp geboden vanuit het ministerie?
Is het niet verstandig om hiervoor middelen opzij te zetten?
Voorzitter. Ook een indirecte verontreiniging, bijvoorbeeld
een verontreiniging die via het grondwater een drinkwatervoorziening bedreigt, kan negatieve gevolgen hebben voor
de gezondheid. Het lijkt erop dat de nieuwe wet niet voldoende bescherming biedt. Met het instrument van de
toevalsvondst zou het bevoegd gezag op een directe wijze
effectief kunnen ingrijpen. We hebben hiertoe een amendement ingediend en horen graag hoe de staatssecretaris
tegen het amendement aankijkt.
D66 hecht erg aan het principe dat de vervuiler betaalt.
Alleen lijkt deze Aanvullingswet bodem dit principe te
ondermijnen. Het lijkt erop dat eigenaren nu alleen nog
maar voor hun eigen perceel verantwoordelijk zijn en niet
voor aangrenzende percelen die worden verontreinigd door
bodemverontreiniging die door de vervuiler is veroorzaakt.
Klopt dat beeld en, zo ja, is de staatssecretaris het met ons
eens dat dit onwenselijk is? Hoe gaat ze dit oplossen? Hoe
blijft de veroorzaker degene die de troep opruimt of daar
in ieder geval voor moet betalen?
Dan nog een laatste wellicht wat technische vraag. In de
huidige Wet bodembeheer staan data waarop de verschillende categorieën bodemvervuiling gesaneerd moeten zijn.

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

Minister Ollongren:
Dank u wel, voorzitter. Dank dat we even de tijd kregen om
een en ander te bekijken, want er zijn heel wat vragen
gesteld. De verdeling is als volgt. Ik ben als minister van
BZK natuurlijk verantwoordelijk voor de Omgevingswet en
het stelsel. Daar richt ik mij op. Als het echt gaat over de
inhoud van de bodem, dan zal de staatssecretaris uw vragen
beantwoorden.
Voorzitter. Misschien vooraf enkele woorden over de
Omgevingswet zelf, net zoals de heer Smeulders deed. Ik
denk dat die echt gaat helpen met brede, integrale vraagstukken waar we mee bezig zijn. Dat zullen we juist bij dit
soort onderwerpen gaan zien. We spreken hier vaak over
de woningbouw, over energietransitie en over klimaatadaptatie. Iedere keer staat er dan een andere bewindspersoon
voor u. Wat deze wet gaat doen, is ons helpen om die
vraagstukken te tackelen in Nederland, en dat op een
nieuwe manier. Het gaat dus eigenlijk om het in praktijk
brengen van de bestuurlijke vernieuwing, met participatie
vooraf, met een gelijkwaardigere informatiepositie voor
iedereen, burger en overheid, met een betere samenwerking
tussen de overheden en de lagen daartussen en met veel
meer transparantie in de regels en in de besluitvorming. Ik
zie dus eigenlijk geen uitholling van de ruimtelijke ordening
of de ruimtelijke ontwikkeling. De heer Smeulders vreesde
daarvoor. Ik zie eigenlijk het tegendeel: ik zie meer mogelijkheden voor integrale afwegingen, juist daar waar de
problemen ook moeten worden aangepakt.
De heer Smeulders haalde Herman Tjeenk Willink aan. Die
wil ik ook altijd graag aanhalen. Ik zeg er wel meteen bij
dat ik het boek nog niet heb gelezen, sterker nog, ik heb het
nog niet eens kunnen kopen. Maar de heer Smeulders en
ik weten dat Herman Tjeenk Willink eigenlijk al heel lang
hamert op het punt dat het nooit moet gaan om regels om
de regels, maar dat het altijd moet gaan om regels waarbij
men zich duidelijk rekenschap heeft gegeven van de praktijk.
Het moet niet gaan over de bulk of over schaalvergroting,
maar over maatwerk. Hij vraagt ook altijd veel aandacht
voor deskundigheid. We kunnen daar misschien een andere
keer nog wat uitvoeriger over debatteren, maar ik zie hierin
een beweging die juist de kant op gaat die onder anderen
Herman Tjeenk Willink ook propageert.

13 december 2018
TK 36

36-16-5

De stelselherziening als geheel is natuurlijk een heel bijzonder traject, met de Omgevingswet, de invoeringswet, de
aanvullingswetten en de AMvB's die daarbij horen. Het
vorige kabinet heeft al heel veel gedaan en heel veel stappen gezet. Wij bouwen daar verder aan stap voor stap op
weg naar dat nieuwe stelsel. Bij iedere stap is er betrokkenheid van de Kamer en kan de Kamer een oordeel geven. Bij
iedere stap komt er ook meer duidelijkheid over de rol van
de andere partijen hierin, zoals vandaag ook weer blijkt. Ik
noemde de decentrale overheden al, maar het gaat dan
bijvoorbeeld ook om bedrijven. Dat is belangrijk, want zij
moeten zich ook goed kunnen voorbereiden op de inwerkingtreding.
De Aanvullingswet bodem is zo'n stap. We weten allemaal
dat de bodem in Nederland intensief en eigenlijk ook steeds
intensiever wordt gebruikt en dat dat in potentie een spanningsveld oplevert tussen de kwaliteit ervan en het gebruik.
Dat vraagt om een integrale aanpak waarbij de bodem in
samenhang met andere onderdelen van de fysieke leefomgeving wordt bezien. Dat is wat het wetsvoorstel doet: het
integreert bodem in de Omgevingswet en het zoekt de
balans tussen het beschermen en het benutten ervan. Het
gaat eigenlijk van een sectorale naar een samenhangende
benadering met de instrumenten die in de Omgevingswet
staan. Dat vinden wij vanuit het kabinet een goede zaak.
Ik wil van mijn kant een aantal concrete vragen beantwoorden die gaan over die stelselvraagstukken en over de rol
van bijvoorbeeld de gemeenten daarbij. De heer Smeulders
vroeg ook: zijn de gemeenten goed in staat om de belangen
af te wegen, want ik snap heel goed dat dat belangrijk is?
Ik denk dat de gemeenten daartoe in staat zijn. Er zijn
natuurlijk hele grote verschillen tussen de gemeenten in
Nederland. Ze zijn verschillend van omvang, maar ook
regionaal zijn er grote verschillen. Het is dus belangrijk dat
gemeenten de regels kunnen aanpassen aan de lokale
situatie. Dat heet in ons jargon dan "bestuurlijke afwegingsruimte". De Omgevingswet moet heel duidelijk de kaders
daarvoor stellen. Die moet zorgen dat er waarborgen zijn
waar gemeenten binnen moeten blijven. De gemeenten
krijgen aan de ene kant dus wel die afwegingsruimte, de
vrijheid om voor lokale problematiek lokale oplossingen te
vinden, maar dat is wel binnen hele duidelijke kaders. Daar
moeten ze binnen blijven. Dus die kaders beperken die
ruimte ook in zekere zin. Het is ruimte geven en kaders
stellen. Tijdens de voorbereiding van het nieuwe stelsel
worden de gemeenten ook goed daarin ondersteund. Ik
heb er vertrouwen in dat we op die manier de gemeenten
voorbereiden om te kunnen werken met de Omgevingswet.
Ik kan u zeggen dat veel gemeenten echt staan te trappelen
om dat te doen.
Wij hebben daarbij natuurlijk ook belang bij het vroegtijdig
delen van kennis. Daar werd naar gevraagd door mevrouw
Laan en volgens mij ook de heer Smeulders. Niet alleen de
gemeenten — dat zei u ook niet, hoor — maar alle bevoegde
gezagen worden trouwens ondersteund bij de invoering
van de Omgevingswet. Het kan de gemeente zijn, het kan
de provincie zijn, het kan een waterschap zijn. Maar we
kiezen hier voor een geleidelijke aanpak met ondersteuning:
Aan de slag. Dat doen we door kennisoverdracht bij bijeenkomsten, door handleidingen te maken en door best practices te delen. Dat zit in het zogenaamde interbestuurlijke
implementatieprogramma. De omgevingsdiensten voeren
natuurlijk die taken uit. Dat doen ze straks ook. Dat waar-

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

borgt een solide uitvoering, ook bij de kleinere gemeenten.
Daar ben ik van overtuigd.
Mevrouw Laan-Geselschap (VVD):
Mijn vraag ging specifiek niet over de invoering van de
Omgevingswet, want ik weet dat u druk bezig bent via
allerlei overlegorganen om alle gemeenten daarin mee te
nemen. Het ging mij specifiek over waar we het nu over
hebben: de Bodemwet en de kennis daarover. Er bereiken
ons signalen dat er bij kleinere gemeenten sprake is van
een gebrek aan kennis; dat is ook logisch. U zegt er heel
kort iets over. U bent ervan overtuigd dat het goed is omdat
dit via de DCMR en andere aanverwante artikelen gaat.
Even de vraag of ze daar echt de kennis voor hebben, want
het gaat snel in als het goed gaat. Hoe zorgen we ervoor
dat iedereen precies weet waar het over gaat, want het blijkt
vandaag ook maar weer dat het heel technisch is.
Minister Ollongren:
Het zijn twee dingen. Het ene is de stelselwijziging als
zodanig en wat die betekent voor gemeenten. Het andere
is inhoudelijke kennis als het gaat over bodem. Maar die
wordt voor een deel nu ook in de uitvoering gedaan door
de omgevingsdiensten, die die kennis natuurlijk hebben en
houden. Zij gaan ook door met de uitvoering. Alle
gemeenten worden goed meegenomen in de stelselwijziging en wat die betekent. Als mevrouw Laan signalen heeft
dat kleine gemeenten daar toch soms nog moeite mee
hebben, dan moeten we daar iets aan doen. Ik vind het heel
belangrijk dat ook de kleine gemeenten zich betrokken en
geïnformeerd weten en ook mee kunnen doen aan dat hele
implementatieprogramma.
De heer Ronnes (CDA):
Ik moet me toch eventjes aansluiten bij mevrouw Laan wat
betreft de zorgen over de kleine gemeentes. Omgevingsdiensten staan aan de lat voor de VTH-taken. De rest zijn
optionele taken. Gemeenten kunnen zelf kiezen of zij meer
taken bij een omgevingsdienst neerleggen. Is het een idee
om in de zin van een soort convenant met de VNG daar
afspraken over te maken om de gemeentes de goede richting op te sturen?
Minister Ollongren:
Ik krijg nu dit signaal van mevrouw Laan en de heer Ronnes,
maar in mijn beleving hebben we goede afspraken gemaakt,
ook met de VNG, over hoe we hierin samen optrekken en
over hoe we de gemeentes ook bereiken. Maar naar aanleiding van dit signaal ga ik zeker ook met de VNG en andere
betrokkenen kijken of dat goed genoeg is. De heer Ronnes
suggereert om dat in een convenant vast te leggen. Ik wil
niks op voorhand uitsluiten, maar ik denk dat dit nog niet
eens nodig is. Ik denk dat dit vooral gaat over de praktijk:
werkende weg. Ik zeg wel de heer Ronnes en mevrouw
Laan toe dat ik naar aanleiding van het signaal dat nog een
keer ga bezien. Een volgende keer zal ik daar ook op terugkomen.
Dan de vraag over de financiële middelen. De heer Smeulders vroeg of gemeenten nu voldoende geld hebben om
dit te realiseren. De hele stelselherziening heeft financiële
effecten; dat onderken ik. Ik denk dat het goed is om die
ook in samenhang te bezien. Van de hele stelselherziening

13 december 2018
TK 36

36-16-6

wordt per saldo een structurele besparing verwacht. In het
financieel akkoord is afgesproken dat die besparingen niet
worden afgeroomd. Die mogen de gemeenten, de provincies en de waterschappen dus gewoon houden. Als zij,
omdat het eenvoudiger wordt, per saldo middelen overhouden, dan kunnen zij die gewoon inzetten om bepaalde
onderdelen van het werk misschien beter te doen. Dat is
aan hen. Met andere woorden: op die manier kunnen ze de
implementatie van de Omgevingswet zelf financieren en
zijn er op voorhand geen extra middelen voor nodig. We
zullen dat natuurlijk wel heel goed in de gaten moeten
houden, maar de basisafspraak om geen geld af te romen
dat overblijft, zodat er ruimte bestaat om te investeren in
kwaliteit, vind ik heel goed.
Er waren ook wat vragen over een ongelijk speelveld. De
heer Gerven vreesde daarvoor en vroeg of decentralisering
leidt tot een ongelijk speelveld. Ik zei net al dat de kaders
hetzelfde zijn. Het is belangrijk voor partijen en bedrijven
dat zij in gelijke gevallen gelijke regels hebben, want je wilt
een gelijk speelveld creëren. Dat is een belangrijk argument
om landelijk uniforme regels te stellen voor activiteiten,
bijvoorbeeld de technische regels voor bescherming van
de bodem. Een concreet voorbeeld is een vloeistofdichte
vloer bij een tankstation.
Daarnaast moeten alle gemeenten van het Rijk een verbod
op bouwen op verontreinigde grond opnemen in hun
omgevingsplan, uiteraard vanwege gezondheidsoverwegingen. Daar hebben ze geen ruimte in; dat moet in dat
omgevingsplan zitten. Om het antwoord dat ik net gaf, ook
op een andere manier te geven: het is belangrijk dat
gemeenten hun eigen afweging kunnen maken die recht
doet aan de lokale situatie, maar binnen de kaderstellende
bandbreedte van het Rijk. Dat is de gedachte hierachter.
De heer Gerven vroeg ook nog naar de leges. Het klopt dat
er leges kunnen worden gevraagd in het kader van de
Omgevingswet. Dat geldt voor milieu en dus ook voor
bodem. Die moeten kostendekkend zijn en zij mogen niet
meer dan kostendekkend zijn. Die leges zijn inkomsten. Als
iets eerst vergunningsvrij was en er nu een vergunning
wordt gevraagd, kunnen er leges worden geheven, maar
omdat die niet meer dan kostendekkend kunnen zijn, is dat
niet een soort nieuw verdienmodel maar een hele redelijke
manier, volgens mij, om om te gaan met kosten van de
behandeling.
De woordvoerders van VVD, GroenLinks en SP, en misschien ook anderen, hebben vragen gesteld over de
nadeelcompensatie. Mevrouw Van Veldhoven zal straks
nader ingaan op de saneringsplicht bij historische verontreiniging. Als het gaat om een saneringsplicht — stel dat
die in het omgevingsplan opgenomen is — dan geldt dat
de eigenaar van de grond de kosten van verwijdering van
een vervuilingsbron of andere maatregelen moet betalen,
in verreweg de meeste gevallen, in ieder geval als de eigenaar de vervuilingsbron heeft veroorzaakt. Dat staat buiten
kijf. Maar ook als een eigenaar bij aankoop had kunnen
weten dat verwijdering van die bron of andere maatregelen
nodig waren, staat de eigenaar gewoon aan de lat. Je kunt
je voorstellen, maar dat zullen de uitzonderingen zijn, dat
de eigenaar niet wist dat de grond verontreinigd was en
dat ook niet had kunnen weten. In dat geval zou de eigenaar
in aanmerking kunnen komen voor nadeelcompensatie.
Daarbij kunnen we ons voorstellen dat het kan gaan om

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

kosten die onevenredig hoog zijn en waar totaal geen
rekening mee kon worden gehouden. Ik verwacht niet dat
dit vaak zal moeten worden toegekend, maar het is wel
mogelijk.
De heer Gerven vroeg ook waarom bodemvervuiling niet
is opgenomen in de Basisregistratie Ondergrond. Zoals het
nu is, komen er tot en met 2022 26 geprioriteerde registratieobjecten in de Basisregistratie Ondergrond, bijvoorbeeld
grondwaterputten en olie- en gasvergunningen. Die zitten
daar allemaal in. Zodra de eerste fase is afgerond, waar dat
allemaal in zit, is er ook weer ruimte voor doorontwikkeling.
Dat is ook de hele gedachte achter deze stelselwijziging. Je
doet niet alles in één keer helemaal perfect, want je weet
toch dat dat niet kan, maar je begint, je bouwt het zorgvuldig op en als de eerste fase is afgerond, ga je doorontwikkelen. Dat kan ook in deze registratie. We kunnen ook nu
al beginnen met daarover nadenken. Op dit moment zitten
er dus 26 zaken in en voor andere kunnen we voorbereiden
dat we die in de doorontwikkeling zouden kunnen meenemen.
De heer Van Gerven (SP):
Om het nog wat nader te specificeren, ik heb begrepen dat
er in Nederland pak 'm beet 150.000 vervuilingen zijn
geconstateerd, een ongelofelijk aantal. Gelet op die decentralisatie naar de gemeenten zou het natuurlijk heel goed
zijn als de gemeenten hun deel van die 150.000 in een soort
basisregistratie hebben staan, zodat ze die film in ieder
geval ook lokaal hebben. Hoe kijkt de minister daartegen
aan? Hoe gaan we dat realiseren?
Minister Ollongren:
Het allerbelangrijkste is natuurlijk dat die kennis er is. Waar
we het nu over hebben, is eigenlijk de omschakeling van
het ene stelsel naar het andere stelsel. Ik ben het met de
heer Van Gerven eens dat het in ieder geval niet mag
gebeuren dat er in die omschakeling iets van dit soort kennis verloren gaat. Ik zei zonet al dat ervoor is gekozen om
het in de eerste fase te beperken tot 26 registratieobjecten.
De bodemvervuiling en de aantallen die de heer Van Gerven
noemt, die categorie, zit daar dus niet in. Misschien weet
staatssecretaris Van Veldhoven daar nog meer van af. Maar
die kennis mag niet verloren gaan. Als het nodig en nuttig
is om dat mee te nemen in de volgende fase, dan moet dat
in de volgende fase gebeuren.
De heer Van Gerven (SP):
Mag ik daaruit concluderen dat het de bedoeling is dat de
kennis die er nu over de vervuilingen is, uiteindelijk eenop-een wordt overgetankt naar de gemeentes, die daarvoor
dan ook de verantwoordelijkheid krijgen? Ik weet dat dat
natuurlijk heel veel gevraagd is, maar de gemeente moet
daar op de een of andere manier heel makkelijk bij kunnen
als het om haar gebied of haar regio gaat.
Minister Ollongren:
Wat ik net zei, is dat er in ieder geval niks verloren mag
gaan bij de overgang van het ene stelsel naar het andere
stelsel, ook niet aan kennis van dit soort zaken. Overigens
moeten we juist als het gaat om de bodemvervuiling
gewoon uitgaan van een gelijkwaardig beschermingsniveau.

13 december 2018
TK 36

36-16-7

Mevrouw Van Veldhoven zal dat zo nog verder toelichten.
Als in de doorontwikkeling blijkt dat het nodig is om dit wel
onderdeel van die basisregistratie te laten zijn, dan zullen
we dat bezien. Ik kan nu nog niet precies zeggen op welke
wijze dat dan zou gebeuren. Daarmee zou ik op die kwestie
vooruitlopen. Datgene wat de heer Van Gerven vraagt kan
ik nu niet toezeggen, maar wel de zorg voor het niet tussen
wal en schip belanden van precies dit punt.
De voorzitter:
Daarmee bent u aan het einde gekomen van uw beantwoording.
Minister Ollongren:
Zeker.
De voorzitter:
Dan is nu het woord aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris Van Veldhoven:
Dank u wel, voorzitter. Ik denk dat het misschien goed is
dat ik even begin met te zeggen wat de relatie van dit
wetsvoorstel is met het hoofdspoor en op welke manier de
overgang is geregeld.
De Wet bodembescherming zal bij de inwerkingtreding van
de aanvullingswet worden ingetrokken. Daarmee wordt nu
tegemoetgekomen aan veel van de zorgen die door de
Kamerleden zijn gemeld. Daarvoor in de plaats komen
bodemregels in de Omgevingswet, regels met betrekking
tot het beschermen van de bodem of het voorkomen van
onaanvaardbare risico's voor de gezondheid vanwege het
gebruik van de bodem. In het hoofdspoor — dat is het
Besluit activiteiten leefomgeving — is al preventieve
bodemregelgeving opgenomen. Dat biedt voor bedrijven
een volledig en duidelijk kader. Het aanvullingsspoor bodem
geeft vorm aan de beleidsvernieuwing op het gebied van
bodem. Het vult de regels aan voor een aantal specifieke
activiteiten: graven, bodemsanering en toepassing van
grond, bagger en bouwstoffen of meststoffen, het opslaan
van de grond en bagger en het beheren van bestaande
verontreinigingen. Het aanvullingsspoor bodem voegt
tevens een aantal instructies toe aan het Besluit kwaliteit
leefomgeving, onder meer over het bouwen op verontreinigde grond.
Een soepele overgang van de Wet bodembescherming naar
de Omgevingswet regelen we door het overgangsrecht in
de aanvullingswet, door afspraken in het Convenant bodem
en ondergrond, een aantal regels in wat dan "de bruidsschat" heet en door taken op het gebied van bodem in het
basispakket van de omgevingsdiensten.
Een heel aantal van u heeft met name vragen gesteld over
historische vervuilingen. Het overgangsrecht is dus echt
een belangrijk onderdeel van dit wetsvoorstel en van groot
belang. De saneringen waarover beschikt is of waarvoor
een melding op grond van het Besluit uniforme saneringen
is gedaan, worden afgerond volgens het oude recht. Ik denk
dat dat voor u allen een belangrijk punt is. Voor spoedeisende saneringen is de aanwijzing daarvan door de over-

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

heid al voldoende. Daarnaast zijn in het Convenant bodem
en ondergrond afspraken gemaakt over een goede overdracht van kennis en informatie van dossiers — dat is
eigenlijk het punt dat de heer Van Gerven net maakte —
die van de provincie naar de gemeenten overgaan. Dat is
een zogeheten "warme overdracht". Die gesprekken tussen
provincie en gemeenten worden nu al gevoerd.
Dan is er nog wat wij dan "de bruidsschat" noemen. Dat is
een set aan regels over onderwerpen die in de Omgevingswet overgaan van het Rijk naar decentrale overheden. Die
worden dan toegevoegd aan het omgevingsplan van de
gemeente of aan de waterschapsverordening. Voor bodem
is dat bijvoorbeeld een regel over het verbod op bouwen
op verontreinigde grond. Dat was een van de punten die
GroenLinks naar voren bracht. Die regels worden dan
vormgegeven in het aanvullingsbesluit bodem. In het
basistakenpakket van de omgevingsdiensten zijn de taken
toezicht en handhaving opgenomen. Dit wordt geregeld
via het invoeringsbesluit.
De ondersteuning van het ministerie van BZK is net al aan
de orde gekomen. Maar er was ook nog de vraag over. Als
nou een kleine gemeente uiteindelijk met een vraag blijft
zitten, hebben we altijd nog het loket Bodem+, waarvanuit
expertise kan worden geleverd.
Voorzitter. Dan een aantal concretere vragen. Ik begin met
het gelijkwaardige beschermingsniveau, daarna kom ik op
preventie en zorgplicht, dan de toevalsvondst, met name
in relatie tot drinkwater, dan het belangrijke punt van "de
vervuiler betaalt" en ten slotte een aantal overige vragen.
De voorzitter:
De heer Ronnes heeft nog een vraag over uw eerste
opmerkingen, denk ik.
De heer Ronnes (CDA):
Ja, over die 150.000 gevallen die achterblijven en die pas
weer boven water komen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Is het niet toch goed om af te dwingen dat deze
bodemverontreinigingen met prioriteit worden geregistreerd in de basisregistratie ondergrond? Is het niet goed
om die gewoon heel helder vast te leggen?
Staatssecretaris Van Veldhoven:
Ja, maar volgens mij is er net met de minister van
gedachten gewisseld over de registratie in de basisregistratie ondergrond, dus laat ik het nou niet zo doen dat ik op
iets wat zij net heeft gezegd een nadere toelichting probeer
te geven.
De heer Ronnes (CDA):
Maar de staatssecretaris geeft zojuist aan dat gewaarborgd
wordt dat ze vastgelegd worden, maar ze zegt niets over
de wijze waarop. Dus laat ik daar in de tweede termijn een
suggestie voor doen, misschien wel via een motie. Laat ik
het op die manier doen.

13 december 2018
TK 36

36-16-8

Staatssecretaris Van Veldhoven:
Laten we eens kijken of we wellicht wat preciezer kunnen
zijn in wat u bedoelt en wat ik daar dan over kan zeggen.
Wellicht is een motie daar de juiste manier voor.
Voorzitter. We beginnen even met het gelijkwaardige
beschermingsniveau. De minister gaf het net ook al aan:
dat is het uitgangspunt van de Omgevingswet. Dat is voor
mij ook belangrijk. Het beschermingsniveau van gezondheid, veiligheid en omgevingskwaliteit blijft gelijkwaardig
aan het huidige niveau. De kern van de bodemregelgeving
blijft bij de overgang dan ook overeind. Dan gaat het om
het beschermen van de bodem tegen nieuwe verontreinigingen. Dat is natuurlijk uiteindelijk waar de wet over gaat.
We hebben afspraken gemaakt over het opruimen van historische vervuilingen, maar de wet gaat natuurlijk over
bescherming tegen nieuwe verontreiniging. Het beschermingsniveau ontstaat onder deze wet, net als voorheen
overigens, door een samenspel van verschillende
bestuurslagen. Het gaat dus om keuzes op landelijk niveau,
maar ook op regionaal en lokaal niveau. Op het niveau van
de uitvoeringsbesluiten wordt een en ander verder uitgewerkt. Daarbij worden de randvoorwaarden op rijksniveau
vastgelegd. Provincies en gemeenten maken vervolgens
lokale afwegingen binnen die randvoorwaarden, die passen
bij de specifieke lokale situatie. Zo zit natuurlijk het hele
stelsel van de wet in elkaar. Dus een van de vragen was:
wat is nou het voordeel hiervan? Nou, het voordeel is dat
er meer lokaal maatwerk mogelijk is.
Dan de saneringsplicht. Een belangrijke vraag was: blijft de
saneringsplicht gehandhaafd? Ja, de saneringsplicht blijft
onderdeel van de regelgeving, maar komt nu terecht in het
omgevingsplan op het niveau van de gemeente. Daarin
kunnen verplichtingen aan de eigenaar worden opgelegd.
En op besluitniveau geeft het Rijk middels instructies hiervoor ook nog randvoorwaarden mee.
De heer Ronnes had hierover ook een vraag gesteld, die
met name betrekking had op de oude verontreinigingen. Ik
heb daarvan al aangegeven hoe die onder het overgangsrecht vallen. Daar zijn afspraken over gemaakt. Die zullen
allemaal volgens de oude wetgeving worden afgerond.
Dan het punt preventie en zorgplicht.
De voorzitter:
Over dat vorige punt heeft de heer Van Gerven een vraag.
De heer Van Gerven (SP):
Ja, want wij — en niet alleen de SP, maar diverse partijen
— waren erg voor het opnemen van die saneringsplicht in
de Aanvullingswet. Die zit niet in de wet, maar die wordt
naar beneden verschoven. Dat is nu eigenlijk niet helemaal
helder. Laat ik het als volgt eens vragen. Er is nu een saneringsplicht. Die geldt voor die 150.000 vervuilingen, waarvan
er een aantal echt wordt aangepakt. Een aantal wordt
beheerd en zo nodig later opgepakt als er ontwikkelingen
zijn. Als de wet waar we het nu over hebben van kracht
wordt, is de toepassing van de saneringsplicht dan hetzelfde? Laat ik het zo eens vragen.

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

Staatssecretaris Van Veldhoven:
Ja, ik denk dat die in grote mate hetzelfde is, want ook nu
is er niet bij elke verontreiniging een saneringsplicht. Bij
een verontreiniging die geen ernstige risico's heeft, wordt
bijvoorbeeld een afweging gemaakt tussen de ecologische
schade die je zou toebrengen en het opleggen van een
saneringsplicht. Wanneer er wel ernstige risico's zijn, zijn
er wel redenen om dat echt te moeten doen. Die afweging
wordt nu gemaakt en die zal straks ook gemaakt worden.
Daarbij is het van belang dat die in het omgevingsplan van
de gemeente wordt vastgelegd.
De heer Van Gerven (SP):
Dat begrijp ik, maar het punt is het volgende. Je hebt 350
gemeentes. De wet wordt opener, er is wat meer afwegingsruimte. Nu gaan 350 gemeentes die afweging maken. Zij
kunnen tot een andere afweging komen dan bijvoorbeeld
een gedeelte van de samenleving of een hogere overheid.
Straks heb je veel meer kapiteins op het schip dan nu. Nu
is het dus wat makkelijker om het af te stemmen en straks
is dat moeilijker. Laat ik het zo vragen. Heeft een hogere
overheid, dus provincie of Rijk, nog mogelijkheden om in
te grijpen als ze denkt dat iets echt niet deugt?
Staatssecretaris Van Veldhoven:
Het is een gelaagd stelsel. Het Rijk geeft dus middels
instructies echt randvoorwaarden mee waar de gemeente
aan moet voldoen. Er zijn randvoorwaarden die essentieel
worden geacht, waar een gemeente dus niet zomaar buiten
kan treden. In de omgevingsverordening kan de provincie
het ook nog inkaderen. Daarnaast is er het omgevingsplan,
waarin de gemeente zegt: dit is de manier waarop we dat
moeten doen. Waar voorwaarden noodzakelijk zijn, worden
die via kaders gesteld en waar ruimte mogelijk is, wordt
die aan de gemeente gelaten. Via de optelsom van de
instructieregels en de provinciale verordening wordt voor
de gemeente de ruimte bepaald die zij op dit punt nog heeft
in het omgevingsplan. Je moet er dus in die optelsom naar
kijken.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Staatssecretaris Van Veldhoven:
De SP heeft ook gevraagd wie ervoor gaat zorgen dat toekomstige vervuiling goed wordt opgeruimd. Ik denk dat dat
inderdaad belangrijk is; de minister legde dat net ook helder
uit. We hebben een aantal historische vervuilingen, waarvoor we afspraken hebben gemaakt over de saneringen;
die worden afgerond onder de oude wet. Straks gaan we
met een nieuwe wet werken. Daarin staat het voorkomen
van nieuwe verontreinigingen centraal. Dit doen we met
name specifiek met preventieve bepalingen en zorgplichten.
De dubbele vloer werd net al even genoemd, maar je kunt
ook denken aan dubbelwandige tanks of vloeistofdichte
vloeren. Dat zijn allemaal voorwaarden die kunnen worden
opgelegd om te voorkomen dat er verontreinigingen
plaatsvinden. Dit soort preventieve bepalingen zijn opgenomen in het Besluit activiteiten leefomgeving, het Bal. Daarin
staan een heleboel voorschriften waaraan moet worden
voldaan om nieuwe verontreinigingen te voorkomen. De
Omgevingswet bevat daarnaast natuurlijk een algemene

13 december 2018
TK 36

36-16-9

zorgplicht. Die regelt dat zowel overheden als bedrijven en
burgers verantwoordelijk zijn voor een veilige en gezonde
fysieke leefomgeving. Dat is het algemene vangnet. Stel
dat zich een situatie voordoet waarin het heel erg voor de
hand ligt dat je als bedrijf, als eigenaar, bepaalde voorzieningen treft die niet specifiek benoemd zijn in het Bal. Dan
kan het wel zo zijn dat die onder de algemene zorgplicht
vallen. Iedereen moet er gewoon voor zorgen dat er geen
verontreiniging ontstaat. Doet zo'n verontreiniging zich dan
toch voor, dan is de veroorzaker verplicht alle maatregelen
te nemen die redelijkerwijs van hem kunnen worden
gevergd om de verontreiniging en de directe gevolgen
daarvan te beperken en zo veel mogelijk ongedaan te
maken. Dit gebod is zowel bestuursrechtelijk als strafrechtelijk handhaafbaar en is bedoeld voor datgene wat niet is
geregeld in algemene regels of zorgplichten.

De heer Smeulders vroeg hoe de bescherming van de
drinkwaterwinning voldoende solide geborgd wordt. Ik heb
net al een aantal punten gemaakt over de algemene kaders,
maar in de bodemconvenanten zijn ook afspraken gemaakt
over grondwatersaneringen. Dat is dus dat grote bodemconvenant dat ook betrekking heeft op de historische verontreiniging. De uitvoering loopt goed. Drinkwaterbedrijven
zijn betrokken. Een greep uit de wettelijk geborgde of verplichte taken: strategisch grondwaterbeheer door de provincie, monitoring, natuurlijk het bekende instrument van de
grondwaterbeschermingsgebieden, de omgevingswaarden,
een regionaal waterplan, sturen op onttrekkingen en
natuurlijk het belang dat de kwaliteit niet achteruitgaat. Dus
de Aanvullingswet bodem is eigenlijk het puzzelstukje
sanering waar we met elkaar over spreken. Heel veel van
de andere waarborgen zijn al op andere plekken geborgd.

We hebben de historische verontreinigingen en het voorkomen van nieuwe verontreinigingen gehad, maar het kan zo
zijn — daarover heb ik het in de voorbereiding gehad —
dat je zomaar ergens op een lekkend vat in de duinen stuit,
een toevalsvondst. Hoe zit dat dan in relatie tot het drinkwater? Drinkwater is een eerste levensbehoefte. De bescherming van het drinkwater wordt terecht altijd breed in de
Kamer heel hoog geplaatst. Er is een heel palet aan instrumenten en regels beschikbaar in de Omgevingswet en in
de AMvB's. Hierover heeft uw Kamer al besloten. De
Omgevingswet bevat een voortzetting van instrumenten
en wettelijke eisen om het drinkwaterbelang te borgen,
zoals de grondwaterbeschermingsgebieden, de regionale
waterplannen, waterkwaliteitseisen en de implementatie
van de Kaderrichtlijn Water en de Grondwaterrichtlijn. De
Drinkwaterrichtlijn gaat overigens niet op in de Omgevingswet, dus die blijft zelfstandig gehandhaafd.

Als er een toevalsvondst is, wie staat er dan aan de lat? Dat
was ook een vraag van de heer Smeulders. In principe is
de eigenaar altijd zelf verantwoordelijk voor de veiligheid.
Als de eigenaar niet handelt, kan de gemeente hem verplichten tot maatregelen. Maar dan gaat het wel om maatregelen
die de eigenaar zelf kan treffen, bijvoorbeeld het stoppen
van een lekkage. Het ligt voor de hand dat een gemeente
dat op zich neemt als het voor een eigenaar te ingrijpend
wordt, bijvoorbeeld als er een damwand moet worden
geplaatst. Dus ook hier is er natuurlijk een redelijkheid en
is het ook steeds de vraag: is het de eigenaar zelf bij wie
bijvoorbeeld in een installatie iets misgaat, waardoor zo'n
situatie ontstaat of gaat het om iets anders? Het vat in de
duinen zou ook een vat in de achtertuin kunnen zijn, waarvan je eigenlijk geen kennis had, waarvan je eigenlijk geen
weet had kunnen hebben, maar waarvoor dan toch maatregelen genomen moeten worden. Dan is dat maatwerk
belangrijk, want dan moet een gemeente ook kunnen kijken
wat in redelijkheid van de eigenaar van zo'n perceel
gevraagd kan worden om die toevalsvondst zo snel mogelijk
gewoon te kunnen saneren.

De Aanvullingswet bodem en het Aanvullingsbesluit bodem
voegen aan dat palet dat ik net genoemd heb, nog regels
toe over bodemsanering en preventievoorschriften, die dus
ook weer moeten helpen om verontreinigingen te voorkomen. De taken en bevoegdheden blijven dan ook decentraal
belegd bij provincies en waterschappen. Die hebben immers
de deskundigheid en de lokale kennis om te zien wat er
nodig is in een drinkwatergebied. Dat gebeurt uiteraard in
goed overleg met de drinkwaterbedrijven. Dus de provincie
zit nu maar ook straks stevig op de bok om het drinkwaterbelang te beschermen. De Drinkwaterwet geeft bovendien
een opdracht aan alle betrokken bestuursorganen om het
drinkwaterbelang zwaar mee te laten wegen. Het drinkwaterbelang is ook in de Kamer gedefinieerd als een dwingende reden van groot openbaar belang. Dus bij alle
bevoegdheden die relevant kunnen zijn voor drinkwater
geldt dat dit zwaar moeten worden meegenomen.
Vanwege het belang van drinkwater vind ik het goed om
de mogelijkheden voor het aanpakken van die urgente
situatie — dat lekkende vat in de duinen dat wellicht niet
alleen tot een bodemverontreiniging zou kunnen leiden
maar dat via mogelijk een effect op het water ook een
indirect effect op de gezondheid van mensen zou kunnen
hebben — nog explicieter te maken. Ik kan me daar iets bij
voorstellen. Daarom is er een amendement ingediend om
de toevalsvondst uit te breiden naar situaties waarbij een
ernstige verontreiniging van het drinkwater zou kunnen
ontstaan. Ik loop daar dan alvast een klein beetje op vooruit.

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

De heer Smeulders (GroenLinks):
Ik heb ook gevraagd of provincies mogelijk verantwoordelijk
zijn. Volgens mij is dat in het huidige stelsel soms het geval.
Zij hebben zelf richting de Kamer aangegeven dat dat in
het nieuwe stelsel voor hen niet helemaal helder is. De
staatssecretaris geeft nu aan dat het de gemeentes zijn. Zijn
de provincies het daarmee niet?
Staatssecretaris Van Veldhoven:
Daar kom ik zo meteen nog even op. Wie of wat; daar moet
ik vrij precies over zijn. Ik kom zo meteen even terug op hoe
die verantwoordelijkheidsverdeling op dat punt ligt.
Het CDA vraagt ook: als zowel de gemeente als de provincie
een verantwoordelijkheid heeft, kan er dan in een gebied
niet een heel complexe situatie ontstaan? Daarbij is het
belangrijk om de gelaagdheid van dit systeem goed in het
oog te houden. De provincie geeft in haar omgevingsverordening kaders waar de omgevingsplannen van de
gemeenten weer in moeten passen. In zo'n gebied is die
samenwerking altijd van groot belang, omdat er op elkaar
passende bevoegdheden zijn. De provincie gaat over
grondwater en de gemeente gaat over de bodemactiviteit
in de gemeente. Dat is misschien voor een deel ook het
antwoord op de vraag van de heer Smeulders. Maar in een

13 december 2018
TK 36

36-16-10

gebiedsgerichte aanpak komen die dingen natuurlijk bij
elkaar. Dan is het belangrijk dat de provinciale verordening
kaderstellend is voor de gemeentelijke omgevingsplannen.
Dus zo kan geborgd worden dat het goed op elkaar past.

kan doorlekken in het grondwater. De gemeente is dan aan
zet.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.

De heer Ronnes (CDA):
Wie is dan het bevoegd gezag? Je kunt het regelen in de
verordeningen, maar op het moment dat je dan maatregelen
moet opleggen vanwege vervuiling, wie staat er dan aan
de lat?
Staatssecretaris Van Veldhoven:
De gemeente kan de eigenaar verplichten om maatregelen
te nemen.
De heer Smeulders (GroenLinks):
In het verlengde daarvan heb ik de volgende vraag. Stel
dat de gemeente dat niet doet. Kan de provincie het dan
doen?
Staatssecretaris Van Veldhoven:
De provincie verplicht in zijn provinciale verordening aan
de gemeenten om bepaalde maatregelen op te nemen in
het omgevingsplan. Dus ik denk dat de provincie eerder zal
sturen op de vraag of de gemeenten in hun omgevingsplannen op een goede wijze rekening houden met datgene waar
de provincie op heeft gestuurd in de omgevingsverordening, dan in een individueel geval in te grijpen. Maar er is
natuurlijk altijd zoiets als interbestuurlijk toezicht, waarbij
het in ultimum altijd mogelijk is voor een hogere
bestuurslaag om in te grijpen.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Misschien is het goed om hier in de tweede termijn wat
verder op door te gaan, want ik heb zelf als wethouder ook
een keer zo'n casus meegemaakt, waarbij de provincie wel
degelijk nog een rol had. Volgens mij gaat die rol nu verdwijnen. Ik vraag me af of dat verstandig is. Misschien
moeten we er straks dus even op doorgaan.
Staatssecretaris Van Veldhoven:
Het is misschien goed om dan even de specifieke casus te
delen. De bevoegdheidsverdeling is als volgt: de provincie
gaat over grondwater en de gemeente gaat over bodemactiviteiten. Op het snijvlak daarvan kan er een onduidelijke
situatie ontstaan. Daarom is het misschien wel goed om
de specifieke casus op dat punt tegen het licht te houden.
De heer Ronnes (CDA):
Nu wordt het een beetje verwarrend. U zei net dat de
gemeente aan zet is om de veroorzaker aan te schrijven,
ook voor het deel dat te maken heeft met het grondwater.

Staatssecretaris Van Veldhoven:
Nog even ter verduidelijking, er is natuurlijk wel samenwerking met de provincie als die risico's voor het grondwater
ontstaan. Dat is natuurlijk logisch, want voor het grondwater
is de provincie het bevoegd gezag. Maar we hebben het nu
eigenlijk over de toevalsvondst. Daarbij is de gemeente
altijd het bevoegd gezag.
Dan de totstandkoming van bodemnormen. De normen
staan in de Omgevingswet op besluitniveau. Met het Aanvullingsbesluit bodem zullen de normen voor grondwater
worden opgenomen. De provincie krijgt hierbij binnen een
bandbreedte ruimte voor maatwerk, zodat ze rekening kan
houden met bijvoorbeeld de drinkwaterwinning. De provincie moet maatregelen nemen indien via het omgevingsplan
... Maar daar ben ik net denk ik op ingegaan.
Is bij lozing op het oppervlaktewater het belang van drinkwaterwinning wel geborgd? Dat was een vraag van de heer
Van Gerven. Ja, dat is geborgd, want de regels over lozing
zorgen ervoor dat alle passende preventieve maatregelen
tegen verontreiniging van het oppervlaktewater of de
bodem worden genomen en dat de best beschikbare technieken worden toegepast. Meestal is dat voldoende om de
waterkwaliteit te beschermen.
Bij lozingen in de buurt van een innamepunt kunnen voor
de drinkwaterwinning extra maatregelen nodig zijn. Dat
maakt onderdeel uit van de emissietoets voor vergunningplichtige lozingen. Die toets houdt dus rekening met de
invloed van lozing op een innamepunt voor drinkwater.
Naarmate je dichter bij zo'n innamepunt zit, zijn er stringentere regels van toepassing. Bij lozingen die onder algemene
regels vallen, kan de waterkwaliteit ter plaatse via maatwerkvoorschriften worden geborgd. Het Bal regelt dat de emissietoets ook geldt bij het stellen van die maatwerkvoorschriften.
Wat zijn de kaders die ervoor zorgen dat de provincies
drinkwaterwinningen beschermen? In het Bkl staan omgevingswaarden voor enkele stoffen in het grondwater. Bij
het overschrijden daarvan is een programmatische aanpak
gewoon verplicht. De generieke instructie in het Bkl is dat
er geen achteruitgang van de grondwaterkwaliteit bestemd
voor drinkwaterwinning mag zijn. Dat is gekoppeld aan een
verplichte monitoring. Zo wordt dat extra beschermd. In
de gebiedsdossiers drinkwaterwinningen worden alle problemen per winninggebied met alle stakeholders in kaart
gebracht en worden maatregelen afgesproken.

Staatssecretaris Van Veldhoven:
Nee. Een verontreiniging van het grondwater komt er via
een verontreiniging van de bodem. De gemeente is er verantwoordelijk voor om de eigenaar stappen te laten nemen,
ook om de lekkage te stoppen in de bodem, aangezien het

Dan nog even verder over "de vervuiler betaalt." De VVD
vroeg: blijft het principe "de vervuiler betaalt" overeind?
Ja, dat blijft absoluut het uitgangspunt in de Omgevingswet.
Ik heb net al wat gezegd over de grote verontreinigingen,
de spoedverontreinigingen die voor 1987 zijn ontstaan.
Daar zijn afspraken over gemaakt. Bij overige verontreinigingen van voor 1987 wordt in principe de eigenaar van
het perceel aangesproken bij de aanpak. Dat is de aanpak

Tweede Kamer

13 december 2018
TK 36

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

36-16-11

op een natuurlijk moment, bijvoorbeeld bij de bouw. Dat
is nu het geval en dat is straks ook het geval. Dat wordt
straks geregeld in het gemeentelijk omgevingsplan. Dat
bindt dus de eigenaar. Daarbij kunnen ook eventuele
financiële afspraken worden gemaakt. Het maakt ook hier
weer uit of het de eigenaar zelf is die de verontreiniging
heeft veroorzaakt of niet. Voor de overheid blijven alleen
de gevallen over waarin de veroorzaker niet bekend is of
het verhalen van de kosten van het perceel echt niet redelijk
kan worden geacht. Ik zei net al: als je per ongeluk een
vaatje in je tuin vindt waarbij je echt niet kon aannemen
dat daar ooit een groot bedrijf stond dat wellicht iets in de
tuin heeft begraven, dan had je ook geen reden om daar
onderzoek naar te doen. Dan kan het zijn dat het niet redelijk
is om het op de eigenaar te verhalen.

lopen. Ik denk dat dit een landelijk vraagstuk is waarover
we met het ministerie van Justitie en Veiligheid en de provincies en de gemeenten moeten spreken om tot een goede
oplossing te komen. Het is natuurlijk een gevolg van criminaliteit en niet van legale activiteiten. Het is dus belangrijk
om met elkaar te kijken hoe we dit goed oplossen, maar de
zorgen van de heer Smeulders over de kosten voor de
particulier snap ik.
Mevrouw Laan-Geselschap (VVD):
Ik heb ook nog een andere portefeuille, namelijk veiligheid
en terrorisme. Ik hoor een aantal dingen waarvan ik, in
navolging van mijn collega, ook wel vrolijk wordt. Heeft de
staatssecretaris enig beeld van het moment waarop we
daar meer informatie over zouden kunnen krijgen? Wat is
de tijdlijn?

De voorzitter:
Daar heeft de heer Smeulders een vraag over.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Het is nu de tweede keer dat de staatssecretaris het voorbeeld van een vaatje in de tuin noemt. Ik noem als voorbeeld drugsafval, chemische ecstacylabs die gedumpt
worden. Op dit moment zijn de eigenaren daar gewoon
verantwoordelijk voor. Dat leidt vaak tot enorme problemen,
want het wordt zomaar op jouw land neergegooid. Biedt
de nieuwe wet dan mogelijkheden voor overheden om te
zeggen: wij nemen daar de verantwoordelijkheid voor, want
het is echt aantoonbaar dat je daar helemaal niks aan kan
doen?
Staatssecretaris Van Veldhoven:
Dit is een wat aanpalend onderwerp, maar daarover ben ik
ook absoluut in gesprek met de provincies en de decentrale
overheden. Mijn ministerie heeft geld beschikbaar gesteld
voor het aanpakken van dat drugsafval. Er is nog steeds
geld beschikbaar en nu zijn we aan het kijken hoe we tot
een structurele regeling komen. Ik denk dat het in het
voorbeeld van het individu dat inderdaad een vaatje in zijn
tuin krijgt gedumpt eigenlijk vrij onredelijk is om van
betrokkene te vragen om de kosten voor zijn rekening te
nemen. Dat is disproportioneel. Voor een gemeente of zo
is dat natuurlijk net weer een ander verhaal. Maar we zijn
daarover in gesprek met de decentrale overheden en ik deel
wel de zorg van de heer Smeulders dat het eigenlijk lastig
is om te zeggen dat het eerlijk is om iemand die gewoon
een vaatje in zijn tuin gedumpt krijgt als particulier daarvoor
aansprakelijk te stellen. Maar daar komen we nog bij uw
Kamer op terug.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Ik ben blij met het antwoord van de staatssecretaris. Wat
ik specifiek zou willen weten, is: helpt deze wet nou en biedt
deze meer mogelijkheden voor overheden om hun eigen
afweging te maken? U heeft het ook over particulieren,
maar geld dat bijvoorbeeld ook voor terreinbeherende
organisaties?

Staatssecretaris Van Veldhoven:
Wat ik u net allemaal vertelde, kon ik zo uit mijn geheugen
opdiepen, maar met een exacte tijdlijn lukt dat niet. Dat zou
ik even moeten nakijken. Volgens mij heeft de minister van
BZK hierover ook iets gezegd tijdens de begrotingsbehandeling en misschien heeft zij ook een tijdlijn verbonden aan
dat onderzoek en dus ... U geeft zelf aan dat het niet direct
betrekking heeft op dit debat en daarom kunnen we het
misschien even informeel laten weten.
Voorzitter. Moeten gemeenten grondwatersaneringen die
in het verleden niet zijn aangepakt, gaan betalen? Over het
beheer van de historische grondwaterverontreinigingen
zijn afspraken gemaakt. Daarbij is het uitgangspunt dat alle
spoedlocaties met onaanvaardbare risico's in 2020 zijn
gesaneerd of dat ten minste de risico's op deze locaties
beheersbaar zijn of dat tijdelijke beveiligingsmaatregelen
in uitvoering zijn. Verder is afgesproken dat de decentrale
overheden uiterlijk in 2020 de hoofdlijnen van een
gebiedsgericht beheer van grondwaterverontreiniging
hebben vastgesteld, waar daaraan behoefte bestaat en waar
gebiedsbeheer juridisch, technisch en financieel haalbaar
is. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om een gebied met verontreinigingen die elk afzonderlijk niet noodzaken tot spoedige
sanering, maar samen toch een bedreiging zouden kunnen
vormen. Hiervoor geldt dat deze taak is toebedeeld aan de
provincies. De VNG hoeft zich daar dus geen zorgen over
te maken. Dat was dat punt waar ik nog even op zou
terugkomen.
Dan was er de vraag van de heer Smeulders of gemeenten
via omgevingsplannen eigenaren kunnen verplichten om
te betalen. Ja, dat kan. Gemeenten kunnen in hun omgevingsplan eigenaren of bedrijven verplichten te saneren en
daarmee om te betalen.

Staatssecretaris Van Veldhoven:
Op dat alles moet ik terugkomen in de brief die we hierover
gaan schrijven. Laten we daar nu niet al te veel op vooruit-

Dan was er nog een vraag over perceelgrensoverschrijdende gevallen. Er wordt nu vaak gekozen voor een
deelsanering voor alleen het deel waar de activiteit plaatsvindt, omdat het soms onredelijk zou zijn vanwege de buitensporige kosten om het te verhalen op een eigenaar die
niet de vervuiler is. Maar indien een verontreiniging
grensoverschrijdend is, kan de eigenaar van een naburig
perceel op grond van het privaatrecht de buur waar de bron
van de verontreiniging is, wel aanspreken. Bij oude verontreinigingen is dat weer lastig, maar als de vervuiler gewoon
bekend is, kan dat gedaan worden.

Tweede Kamer

13 december 2018
TK 36

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

36-16-12

De heer Van Gerven (SP):
Even op dit laatste punt. Als ik het goed heb begrepen dan
is de situatie nu zo. Als er een vervuiling wordt geconstateerd, die opgeruimd moet worden, op het perceel van de
eigenaar en die vervuiling verspreidt zich naar de buurman,
dan moet de eigenaar van het perceel ook het perceel van
de buurman, die hele pluim dus, aanpakken. Klopt dat?

Staatssecretaris Van Veldhoven:
Ja, voorzitter. "De vervuiler betaalt" is gewoon het algemene
principe. Dus als ik een actieve vervuiler ben, ben ik ook
verantwoordelijk voor de vervuiling die ik buiten mijn eigen
perceel veroorzaak.
De heer Van Gerven (SP):
Dus ik begrijp dat dat niet verandert.

Staatssecretaris Van Veldhoven:
Als de eigenaar van dat moment de vervuiler is, dan geldt
gewoon als algemeen principe in de Omgevingswet dat de
vervuiler betaalt. Dan kan hij er dus op aangesproken worden. Als het een vervuiling is die is ontstaan zonder dat de
eigenaar daar weet van kon hebben, is dat een andere
situatie. Dan wordt natuurlijk ook steeds bekeken in welke
mate de sanering noodzakelijk is vanwege de risico's voor
de gezondheid. Maar in principe geldt "de vervuiler betaalt"
in het omgevingsrecht en dat wil zeggen: als ik op dit
moment iets vervuil en het komt in uw tuin terecht, dan
kunt u mij daarop aanspreken.
De heer Van Gerven (SP):
In de huidige Wet bodembescherming is dat zo geregeld,
maar is het ook zo geregeld bij de nieuwe aanvullingswet?
Want uit alle verhalen die ik heb gelezen, begreep ik dat
het dan ophoudt bij de grens en dat de buurman bij wie die
vervuiling is opgetreden, ook zelf aansprakelijk gesteld kan
worden. Klopt dat? Dan hebben we namelijk een nieuwe
situatie en als dat zo zou zijn, zou ik dat toch niet eerlijk
vinden.
Staatssecretaris Van Veldhoven:
Er is misschien een de-jure- en een de-factosituatie, want
in de praktijk is het lang niet altijd het geval dat het bevoegd
gezag vraagt om alles op te ruimen. Soms is het ook de
vraag of de vervuiling dusdanig is dat ze consequenties
heeft die je echt zou willen terugdraaien. Het bevoegde
gezag vraagt dat niet meer, omdat het onredelijk zou zijn
vanwege buitensporige kosten, zeker als het gaat om een
eigenaar die niet de vervuiler is.
We hebben verschillende situaties. De situatie waarin je
actief vervuiler bent, waarin de veroorzaker, de vervuiler,
bekend is. Die kan daarvoor gewoon aansprakelijk worden
gesteld, ook buiten het eigen perceel. Dan heb je de situatie
waarin er eigenlijk toch sprake is van een min of meer historische vervuiling, waarbij de eigenaar aansprakelijk
gesteld kan worden om dat te stoppen. Dan wordt er met
de gemeente gekeken in welke mate die eigenaar dat zelf
kan dragen of dat daar support voor geleverd moet worden.
Dan kan een buur nog steeds privaatrechtelijk de eigenaar
aansprakelijk stellen, maar onder de huidige regelgeving
is het ook al zo dat lang niet altijd de gehele vervuiling
wordt opgeruimd.
De heer Van Gerven (SP):
Even nog, want het is heel erg ingewikkeld. Laat ik het zo
eens vragen. Het principe dat de vervuiler betaalt, is nu van
toepassing in de huidige wet. Is dat principe in gelijke mate
van toepassing in de nieuwe wet?

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

Staatssecretaris Van Veldhoven:
Dat verandert niet.
Mevrouw Van Eijs (D66):
Ik heb daar nog één aanvullende vraag over. "De vervuiler
betaalt", is het dan zo dat die alleen privaatrechtelijk aansprakelijk kan worden gesteld voor de vervuiling bij de
buurman of buurvrouw, of ook door het bevoegd gezag?
Staatssecretaris Van Veldhoven:
Nee, kijk, hier zit dus het verschil. Als de vervuiler bekend
is ... Dat is precies waar het hier om hangt. Als ik een bedrijf
heb en ik heb geen vloeistofdichte vloer en die vloeistof
lekt niet alleen in mijn grond, maar ook in die van de buren,
dan ben ik gewoon de vervuiler en ben ik daar ook voor
aansprakelijk, want ik veroorzaak die vervuiling. Als nou,
nadat ik die garage heb verlaten, iemand daar een leuk
appartement in bouwt en er blijken nog allerlei lekkende
olievaten te liggen, wat die persoon op geen enkele wijze
heeft kunnen weten, dan ontstaat er een iets andere situatie,
waarin de koper van dat appartement niet een-op-een op
dezelfde manier daarvoor aansprakelijk kan worden gesteld.
Dan wordt er dus gekeken wat er redelijkerwijs van deze
eigenaar kan worden gevraagd, wat er redelijkerwijs
noodzakelijk is om de rest van de vervuiling op te ruimen
en wie daarvan welke kosten kan dragen. Dat is de situatie
waarin gemeenten dus uiteindelijk een rekening kunnen
krijgen, zeg ik maar even heel simpel, maar dat is nu ook
zo. Waar het echt op niemand meer te verhalen is, blijft er
altijd een rekening liggen bij de overheid, op enig niveau.
Dus dat verandert niet. Overigens gaat het eigenlijk bijna
nooit om particulieren, maar heel vaak om bedrijfsterreinen.
Dan zijn er nog de overige vragen. De vraag over kennis en
kunde is, denk ik, al beantwoord. De minister heeft ook
gezegd: natuurlijk is dat iets wat we goed moeten borgen,
goed in de gaten moeten houden. De spoedsaneringen
lopen door in het overgangsrecht. Ik heb een prachtig
overzicht hier en ben graag bereid dat te delen met de heer
Van Gerven, over wat de prognose is wanneer alle spoedlocaties zullen zijn afgerond.
Het CDA had nog een vraag over "van gevalsgericht naar
gebiedsgericht". Waar gebiedsgericht beter is dan gevalsgericht, heeft de overheid de mogelijkheid om hier afspraken over te maken. Dat blijft eigenlijk hetzelfde als nu.
Dan was er nog de vraag van het CDA: het overgangsrecht
is eindig en hoe voorkomen we dat er dan onder de nieuwe
wet opnieuw een saneringsplicht wordt opgelegd? Saneren
hoeft maar één keer. Het overgangsrecht eindigt als de
Wbb-sanering is afgerond. Dan is de verontreiniging

13 december 2018
TK 36

36-16-13

gewoon aangepakt. Daar komt dan dus geen nieuwe saneringsplicht onder de Omgevingswet.
De spoedlocaties hebben we gehad. Er was nog een vraag
van de heer Van Gerven. Hij refereerde terecht aan de brief
die ik recent aan de Kamer heb gestuurd over de Regeling
bodemkwaliteit. Ik heb de regels aangescherpt voor de
hoeveelheid bodemvreemd materiaal die zich bijvoorbeeld
in slib mag bevinden waarmee plassen verondiept mogen
worden. Daar mogen straks slechts sporadisch plastics in
aanwezig zijn. Deze regels worden onder de Omgevingswet
gewoon voortgezet en die komen dan terecht in het Bal via
het aanvullingsbesluit. De regels die we net hebben afgesproken, gaan straks dus gewoon door en die worden in
de nieuwe systematiek ondergebracht. Daarmee werken ze
dus ook voor toekomstige projecten. Dat was nog een vraag.
Er was nog een vraag van GroenLinks over de afweging
tussen landbouw en drinkwater, of daar niet een spanning
zou kunnen ontstaan. Daar geldt dus dat de Drinkwaterwet
niet opgaat in de Omgevingswet. De Drinkwaterwet stelt
eisen over welk water je mag gebruiken om drinkwater van
te maken en die veranderen niet met deze Omgevingswet.
Je mag niet van elk water drinkwater maken. Daar stelt de
Drinkwaterwet specifieke eisen aan. Die veranderen niet en
daarmee is er dus niet die directe spanning van kies ik voor
drinkwater of kies ik voor landbouw.
Er is ook nog gevraagd wanneer het Aanvullingsbesluit
bodem komt. De voorhang komt naar uw Kamer in het
eerste of tweede kwartaal van volgend jaar.
Ik denk dat ik daarmee de vragen beantwoord heb.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er in het huidige wettelijk stelsel minimumbeschermingsnormen zijn voor de bodemkwaliteit;
overwegende dat in het nieuwe stelsel de normen voor
bodemkwaliteit in lagere regelgeving worden vastgelegd;
verzoekt de regering om ervoor zorg te dragen dat het
beschermingsniveau van de bodemkwaliteit in lagere
regelgeving minimaal gelijk blijft en bij voorkeur wordt
verbeterd,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Smeulders en
Kröger. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 12 (34864).
De heer Smeulders (GroenLinks):
Dan mijn tweede motie.

Motie
De Kamer,

De voorzitter:
Ik kijk even naar de leden of dat het geval is, voordat we
doorgaan naar de tweede termijn. Zijn er nog vragen
onbeantwoord gebleven? Dat lijkt niet het geval. Dan zou
ik door willen gaan met de tweede termijn van de kant van
de Kamer, met als eerste spreker mevrouw Laan. Zij geeft
aan geen behoefte te hebben aan een inbreng in tweede
termijn. Dan is het woord aan de heer Smeulders. Ik stel
een spreektijd van twee of drie minuten voor. U hebt zich
in de eerste termijn allemaal heel netjes aan uw spreektijd
gehouden.

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er in de Wet bodembescherming is
opgenomen dat degene die de bodem vervuilt ook de kosten voor de sanering moet betalen;
overwegende dat de VNG zich er zorgen over maakt of dit
in het nieuwe stelsel nog wel het geval is;
spreekt uit dat dit principe van "de vervuiler betaalt" ook in
de nieuwe Omgevingswet uitgangspunt blijft,
en gaat over tot de orde van de dag.

De heer Smeulders (GroenLinks):
Voorzitter. Dat moet lukken. Er stond nog één vraag van
ons open, over de toevalsvondsten en over wat de
gemeente nou doet en wat de provincie nou doet. Ik heb
zelf meegemaakt toen ik wethouder was in Helmond dat er
lekkende vaten werden aangetroffen en dat de provincie
het bevoegd gezag was. De staatssecretaris zegt nu heel
stellig dat de gemeente echt het bevoegd gezag is. Gaat dit
nou leiden tot een verschuiving van bevoegdheden? Daar
ben ik gewoon heel erg benieuwd naar. Het is volgens mij
belangrijk dat helder is wie het bevoegd gezag is. Het kan
op zo'n moment niet de bedoeling zijn dat er gehandhaafd
moet worden en dat de verschillende overheidsorganisaties
naar elkaar gaan kijken.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Smeulders en
Kröger. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 13 (34864).
De heer Smeulders (GroenLinks):
Mijn laatste motie.

Motie
De Kamer,

Ik heb drie moties die ik wil indienen. Die ga ik voorlezen.

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

gehoord de beraadslaging,

13 december 2018
TK 36

36-16-14

constaterende dat er bij drinkwaterbedrijven zorgen zijn
over het waarborgen van de kwaliteit van het grond- en
oppervlaktewater;
overwegende dat in het nieuwe stelsel de normen voor
bodemkwaliteit en daarmee dus ook de bescherming van
grond- en oppervlaktewater voor een groot deel in lagere
regelgeving worden vastgelegd;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Ronnes en Van
Gerven. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 15 (34864).

spreekt uit dat de kwaliteit van het drinkwater altijd voorop
dient te staan;

De heer Van Gerven.

verzoekt de regering om tijdens het opstellen van het aanvullingsbesluit bodem in overleg te treden met de drinkwaterbedrijven en andere betrokken partijen om te bezien hoe
de zorgen over de bescherming van de kwaliteit van het
grond- en oppervlaktewater kunnen worden gewaarborgd,
en de Kamer tijdig over de uitkomsten van dit overleg te
informeren,

De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. Het debat was inderdaad af en toe een technische
hersenkraker, maar we gaan vrolijk nog even verder. Er
komt vast wel weer licht aan het einde van de tunnel.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Smeulders en
Kröger. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 14 (34864).

Allereerst nog iets uit het slot van de staatssecretaris: die
oppervlaktewatervervuiling bij Over de Maas. Is in de
nieuwe situatie bij zo'n geval dan de provincie de instantie
om te handhaven? Dat is dus nog een concrete vraag.
Nog een tweede concrete vraag, over het water. Als het
grondwater wordt bedreigd, is dan een verplichte sanering
noodzakelijk? Laat ik het zo nog eens vragen.
Dan twee moties.

De heer Ronnes.
Motie
De heer Ronnes (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Uit de beraadslaging in de eerste
termijn blijkt wel hoe technisch en hoe ingewikkeld de
materie is, maar ik denk dat we er een goed debat over
hebben gevoerd. Er blijft toch nog één ding bij mij hangen.
Dat gaat over het vastleggen van die 150.000 gevallen van
bodemverontreiniging die achter zullen blijven en die alleen
worden opgepakt op het moment dat er ruimtelijke ontwikkelingen zijn. Daarvoor heb ik een motie voorbereid.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat met de Aanvullingswet bodem de saneringsplicht uit de Wet bodembescherming verdwijnt;
verzoekt de regering in instructieregels voor lagere overheden een algehele saneringsplicht voor verontreinigde
gebieden op te nemen,
en gaat over tot de orde van de dag.

Motie
De Kamer,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Gerven. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

gehoord de beraadslaging,

Zij krijgt nr. 16 (34864).

overwegende dat bodemverontreiniging nog steeds een
omvangrijk knelpunt voor de drinkwatervoorziening is;

De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. Ik ben me ervan bewust dat we al uitvoerig
hebben gedelibereerd over wat in deze motie staat, maar
ik wil het zo scherp mogelijk krijgen, dus vandaar.

constaterende dat meer dan 150.000 gevallen van bodemverontreiniging in de bodem zullen achterblijven die alleen
worden opgepakt als er sprake is van ruimtelijke ontwikkelingen;
constaterende dat informatie over bodemverontreiniging
via provincies en gemeenten onvoldoende goed is ontsloten
voor derden;
verzoekt de regering om informatie over bodemverontreiniging met prioriteit in de Basisregistratie Ondergrond op
te nemen,

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

13 december 2018
TK 36

36-16-15

constaterende dat gemeenten in het stelsel van de Omgevingswet verantwoordelijkheid krijgen voor bodemvervuiling en dat zij hierdoor met nieuwe kosten te maken krijgen;
van mening dat de aanpak van bodemvervuiling te
belangrijk is om wegens de kosten na te laten;
verzoekt de regering ervoor zorg te dragen dat gemeenten
voldoende gefinancierd worden om aan kennisopbouw te
doen voor hun nieuwe taken en om deze taken uit te voeren,

De voorzitter:
Dank. Ik kijk naar de beide bewindspersonen. Ik kan me
voorstellen dat ze kort willen schorsen.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
Voorzitter: Arib
De voorzitter:
Ik geef de minister het woord.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Gerven. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 17 (34864).
De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. Dat laatste is natuurlijk ter vermeerdering van
de bruidsschat aan de gemeenten.
De voorzitter:
Dank. Tot slot mevrouw Van Eijs.

Mevrouw Van Eijs (D66):
Voorzitter, geen motie van mijn kant maar nog wel een
aantal opmerkingen en ook wat vragen.
Het is inderdaad complexe materie. Een "technische hersenkraker", werd het net genoemd en zo voelt het ook wel een
beetje. We maken ons toch wel zorgen over de kennis van
vervuilingen en van hoe je dat dan aanpakt, over hoe een
en ander overgedragen wordt, over de capaciteit bij
gemeenten in het algemeen in relatie tot de Omgevingswet
en de ondersteuning die we zullen krijgen. De minister geeft
aan dat ze gaat kijken of er eventueel iets nodig is, maar
we hopen echt dat dit ook gaat gebeuren. Wij vinden het
ingewikkeld en ik denk dat gemeenten zelf het ook ingewikkeld vinden.
De vervuiler betaalt. Goed om te horen dat dit principe
overeind blijft. Dat is in ieder geval een geruststelling.
Er staat nog een vraag open uit de eerste termijn. De
saneringen zouden nu afgerond worden op een bepaalde
datum. De minister of de staatssecretaris — ik weet niet
meer precies wie dit ook alweer zei — geeft aan dat ze volgens een convenant zullen worden afgerond voor een
bepaalde tijd. Vallen al die saneringen daar nu onder? Mij
is dat niet helemaal duidelijk. Ik vind de vraag van het CDA,
die in de vorm van een motie is gesteld, heel goed: blijft
de kennis over de saneringen wel overeind? Als we het nu
niet voor een bepaalde datum hebben opgeruimd, is het
wel belangrijk dat in ieder geval duidelijk is wat er in de
bodem zit zodat er in de toekomst eventueel alsnog ingegrepen kan worden.

Minister Ollongren:
Heel veel dank, voorzitter. Mag ik beginnen met mijn
excuses aanbieden aan de heer Ván Gerven? Want ik heb
hem consequent "de heer Gerven" genoemd, en zo heet hij
niet. Dus dat spijt me en dat zal ik niet meer doen, meneer
Van Gerven.
Voorzitter. Ik zal reageren op een tweetal moties. De
staatssecretaris zal nog een aantal vragen beantwoorden
en de overige moties behandelen. Dan weet u dat maar
vast.
De eerste motie waarover ik wat wil zeggen — en dan ga
ik meteen ook weer wat dieper in op de inhoud — is de
motie op stuk nr. 15, van de heer Ronnes. Die motie gaat
over de kwestie waarover wij ook in de eerste termijn
spraken, die 150.000 vervuilingen. Ik heb in de eerste termijn
gezegd: je kunt niet alles tegelijk, dus er is voor gekozen
om te beginnen met 26 objecten, waarbij het ook gaat om
belangrijke onderwerpen die maatschappelijke waarde
hebben. Die 150.000 gevallen moet je eigenlijk zien als een
soort risicolijst van situaties waarin verontreiniging zou
kunnen optreden. Het is natuurlijk belangrijk om die kennis
te hebben en die kennis is er ook. Ik zei ook net: het mag
nooit zo zijn dat de stelselwijziging leidt tot het verdwijnen
van die kennis. Daar wordt ook voor gezorgd. In de stuurgroep BRO zitten het IPO, de VNG en ook andere zogenaamde bronhouders, bijvoorbeeld de drinkwaterbedrijven.
Daar wordt ook de prioritering besproken en gewogen. Dat
past allemaal in die stap-voor-stapbenadering, waarbij ik
net al zei: dit zijn de eerste 26; er kan altijd voor worden
gekozen om iets toe te voegen. Dat is volgens mij ook zoals
het zou kunnen. Ik denk dat we binnen het huidige programma moeten kijken hoe we de bodemsaneringsgegevens in die BRO krijgen.
Ik geef deze uitleg om vervolgens naar de motie te kijken
en te zeggen: zoals het hier staat, naar de letter, is het net
iets anders dan de stap-voor-benadering die ik net schets.
Maar als de heer Ronnes zegt dat hij met die toelichting
wel uit de voeten kan, dan zou hij daar misschien aanleiding
in kunnen zien om de motie aan te houden of aan te passen,
of zouden wij elkaar anderszins kunnen vinden op dit punt.

Dank u wel, voorzitter.

De heer Ronnes (CDA):
Ik wil graag even bekijken of ik de motie zo aanpas dat ik
in elk geval die stap-voor-stapbenadering erin zet, maar het
uiteindelijke resultaat moet wel zijn dat er echt een compleet
en goed overzicht ontstaat van waar in Nederland potentiële
vervuiling zit.

Tweede Kamer

13 december 2018
TK 36

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

36-16-16

Minister Ollongren:
Dat vind ik heel fijn om te horen, want dan denk ik dat we
elkaar kunnen vinden. Dat vind het kabinet namelijk ook
erg belangrijk.
De voorzitter:
Dus de motie wordt aangepast?
De heer Ronnes (CDA):
Ik ga kijken of ik de motie in die vorm kan aanpassen, met
een aantal toevoegingen of aanpassingen.
De voorzitter:
Wat is dan het oordeel van de minister?
Minister Ollongren:
Dan ga ik ervan uit dat de heer Ronnes de motie straks zo
heeft aangepast dat ik graag het oordeel daarover aan de
Kamer laat.
De heer Van Gerven (SP):
Ik heb ook nog een vraag. Kan de minister aangeven aan
welke termijn er bij die stap-voor-stapbenadering gedacht
wordt? Op welke termijn kan die gerealiseerd zijn?
Minister Ollongren:
Dat is wel een goede en ook een terechte vraag van de heer
Van Gerven, maar ik vind het wel lastig om dat nu heel
precies aan te geven. Ik kan wel toezeggen dat daar aandacht voor is. Het stond al op de agenda en het staat nu
nog wat nadrukkelijker op de agenda naar aanleiding van
dit debat. Het moet ook niet blijven liggen of iets dergelijks,
maar ik zou dan precies moeten uitzoeken wat de planning
is om dat nog nader te kunnen aanduiden.
De voorzitter:
Kan de Kamer daar dan misschien over worden geïnformeerd?
Minister Ollongren:
Dat zou kunnen. Misschien kan ik het heel snel doen en kan
ik het zo ook nog eventjes melden. Dat was allemaal naar
aanleiding van de motie op stuk nr. 15, van de heer Ronnes.
Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 17, van de heer Van
Gerven. Die motie ziet op de financiële middelen. Ook
daarbij ga ik even een poging doen om te kijken of we
misschien toch dichter bij elkaar zitten dan op het eerste
oog lijkt. Ik heb zonet gezegd dat er afspraken zijn gemaakt
over de financiële consequenties van de stelselwijziging en
van de invoering. De afspraak over de transitie luidt dat
iedere bestuurslaag de eigen kosten draagt. We hebben
ook gezegd dat als er besparingen worden gerealiseerd als
gevolg van de stelselwijziging, omdat dingen bijvoorbeeld
eenvoudiger worden, die niet worden afgeroomd. Die blijven bij de gemeente of de bestuurslaag die de besparing
heeft gerealiseerd. Zij kunnen die vervolgens naar bevind
van zaken inzetten.

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

Ik heb ook gezegd dat we voor de ondersteuning en voor
de invoeringsbegeleiding zorgen. Dat geldt ook hier voor
bodem. Met andere woorden: ik vind het heel belangrijk
dat er voldoende ondersteuning is en dat de gemeenten er
niet op achteruitgaan door deze stelselwijziging of, sterker
nog, dat ze eventuele meeropbrengsten zelf kunnen houden.
Maar als ik in de motie lees "u moet er geld bij leggen", dan
zijn de heer Van Gerven en ik elkaar weer kwijtgeraakt. Ik
vraag hem of hij zijn motie zo bedoelt zoals ik net zeg of
dat hij zegt dat er geld naartoe moet.
De heer Van Gerven (SP):
Ik weet natuurlijk niet of er geld naartoe moet. Er wordt van
uitgegaan dat de stelselwijziging leidt tot kostenbesparingen. De opbrengsten daarvan kan de gemeente inzetten
voor kwaliteit. Laat ik het dan zo vragen. Het wordt allemaal
gemonitord, neem ik aan, en duidelijk in beeld gehouden
wat die operatie kost, wat die de gemeenten kost en dergelijke in vergelijking met nu. Stel dat de gemeenten er apert
slechter van worden. Wat gaat de minister dan doen?
Minister Ollongren:
Nu begrijp ik de heer Van Gerven goed, maar daarmee
vrees ik dat we niet dichter bij elkaar zijn gekomen, want
hij zegt met deze motie dat hij in zo'n geval nu al wil
afspreken dat er geld bij komt. Ik ga ervan uit dat dit niet
nodig is. Ik ga ervan uit dat gemeenten ook in zekere zin
geld hieraan overhouden en kunnen investeren hierin. Dan
ontraad ik toch de motie, omdat de uitleg van de heer Van
Gerven mij nu duidelijk is.
De voorzitter:
Tot slot, meneer Van Gerven.
De heer Van Gerven (SP):
Ik vraag dat omdat het kabinet van de veronderstelling uitgaat dat die nieuwe wet tot besparingen zal leiden, maar
deze zou ook juist tot minder besparingen kunnen leiden.
We hebben erover gedelibereerd of deze niet ook tot meer
bureaucratie en juridisering zou kunnen leiden, wat dan
weer tot kosten leidt. Vandaar mijn motie. Ik begrijp dat we
het niet helemaal eens zijn, maar dan is dat in ieder geval
vastgelegd.
Minister Ollongren:
Zo is het.
Mevrouw de voorzitter. Tot slot kan ik de heer Van Gerven
zeggen naar aanleiding van zijn vraag van daarnet dat er
wel een proces is, zoals ik het net schetste. Maar dat proces
voorziet niet in een tijdpad. De onderwerpen worden geïnventariseerd en besproken en er worden businesscases
gemaakt. Dan wordt het tempo bepaald. Ik kan op voorhand
niet precies zeggen wanneer dat aan de orde is.
De voorzitter:
Er zijn ook amendementen ingediend, heb ik begrepen. Die
worden behandeld door de staatssecretaris.

13 december 2018
TK 36

36-16-17

de provincie die daarvoor verantwoordelijk is, zegt dat er
inderdaad gesaneerd moet worden, maar niet elke vervuiling is meteen ook een bedreiging. Het is echt maatwerk in
om te kijken of dat nodig is.

Minister Ollongren:
Ja.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris Van Veldhoven:
Dank u wel, voorzitter. Ik begin bij de motie van de heer
Smeulders en mevrouw Kröger op stuk nr. 12, die vraagt
om ervoor te zorgen dat het beschermingsniveau van de
bodemkwaliteit in de lagere regelgeving minimaal gelijk
blijft. Als de heer Smeulders het woord "gelijk" vervangt
door "gelijkwaardig", dan kan ik deze motie oordeel Kamer
geven. Dat komt omdat de systematiek van de Omgevingswet stuurt op die gelijkwaardigheid. Uiteindelijk is het effect
ervan van belang voor het milieu. Als de heer Smeulders
er dus "gelijkwaardig" van wil maken, dan kan deze motie
aan het oordeel van de Kamer worden overgelaten.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Ja, dat is prima.
Staatssecretaris Van Veldhoven:
Oordeel Kamer.
Dan de motie op stuk nr. 13. Het is eigenlijk niet aan mij om
die te beoordelen, want de Kamer spreekt hier iets uit. Zij
spreekt iets uit wat de essentie is van wat we in de Omgevingswet met elkaar vastleggen. Ik zou ook kunnen zeggen
dat de motie overbodig is, maar aangezien de Kamer het
zelf uitspreekt, laat ik dat natuurlijk aan haar.

Dat betekent dat ik de motie-Van Gerven op stuk nr. 16, die
vraagt om een algehele saneringsplicht voor verontreinigde
gebieden op te nemen, moet ontraden. De spoedlocaties,
waar echt sprake is van bedreiging, zijn geregeld. Een
saneringsplicht blijft, maar een algehele saneringsplicht is
er niet voor elke verontreiniging; nu niet en straks ook niet.
Binnen de normen en kaders die we daarvoor stellen, is het
besluit aan de gemeente. Dat is de opbouw van dat stelsel.
Er zijn een aantal spoedlocaties aangewezen waar die
sanering dringend is. Daarover zijn ook afspraken gemaakt.
Dat wordt ook allemaal aangepakt. Dat blijft zelfs onder de
oude regelgeving. Er blijft een saneringsplicht, maar er is
geen algehele saneringsplicht om te zeggen dat elke verontreiniging meteen gesaneerd moet worden, dus de motie
wordt ontraden in de huidige vorm.
De voorzitter:
Kort, meneer Van Gerven.
De heer Van Gerven (SP):
Ik houd de motie aan, gezien de discussie. Dan komen we
daar later wellicht op terug, ervan uitgaande dat de saneringsplicht die nu geldt, ook in de nieuwe regels zal gelden,
maar dan voor de lagere overheden.
De voorzitter:
Op verzoek van de heer Van Gerven stel ik voor zijn motie
(34864, nr. 16) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.

Dan de motie op stuk nr. 14, die de regering verzoekt om
in overleg te treden met de drinkwaterbedrijven om te
bezien hoe zorgen kunnen worden weggenomen en
geborgd en om de Kamer daarover te informeren. Oordeel
Kamer.
De motie op stuk nr. 15 is door de minister behandeld.
Er was nog een vraag over de toevalsvondst van een lekkend vat: wie is daarvoor aan zet? De gemeente is dan aan
zet. Maar als het te maken heeft met de grondwaterkwaliteit,
gebeurt dat in samenwerking met de provincie. Heel vaak
zul je zien dat die samenwerking van belang is, maar het is
de gemeente die dan aan zet is.

Staatssecretaris Van Veldhoven:
Mevrouw Van Eijs vroeg of er voor de sanering van alle
spoedlocaties afspraken zijn gemaakt. Voor de echte
spoedlocaties met ernstige verontreinigingen is inderdaad
een hele set aan afspraken gemaakt. Die blijven onder de
oude regelgeving en dat noemen we dan de spoedlocaties.
Dat zijn ze niet alle 150.000, maar de minister heeft daar in
antwoord op de motie helder antwoord op gegeven, denk
ik. Die spoedlocaties zijn eigenlijk een subcategorie waarvoor die specifieke saneringsafspraken zijn gemaakt.

Dan kom ik bij de heer Van Gerven. Hij had als eerste de
vraag wie het bevoegd gezag is in een situatie zoals die bij
de Maas aan de hand is geweest. De waterbeheerder is dan
bevoegd gezag. Bij Over de Maas is dat Rijkswaterstaat
maar op andere locaties kan dat ook een waterschap zijn.
Dat met betrekking tot de plassen. De waterlichamen hebben hun eigen bevoegd gezag.

Dan zijn er nog twee amendementen waarop ik even wil
reageren. Het amendement-Van Eijs op stuk nr. 10 gaat
erover dat er een toevalstreffer is waarbij er een aanzienlijke
bedreiging van de kwaliteit van drinkwatervoorraden zou
kunnen ontstaan wanneer de aangetroffen verontreiniging
het grondwater kan bereiken. Ik heb al gezegd dat ik me
kan voorstellen dat we dat uitbreiden naar deze indirecte
blootstelling, dus dit amendement laat ik over aan het oordeel van de Kamer.

De heer Van Gerven vroeg: als grondwater wordt bedreigd,
is sanering dan verplicht? Om spraakverwarring te voorkomen, ik denk dat niet elke vervuiling meteen een bedreiging
is. Soms dreigen de discussies langs elkaar heen te lopen.
Als er echt sprake is van een bedreiging, is het logisch dat

Het amendement-Van Gerven op stuk nr. 11 zegt eigenlijk
dat we de oude wet van toepassing moeten laten zijn voor
alle verontreinigingen die bekend waren, dus niet de ernstige verontreinigingen of bedreigingen waarover we
afspraken hebben gemaakt. Dan houd je dat heel lang twee

Tweede Kamer

13 december 2018
TK 36

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

36-16-18

wetsstelsels naast elkaar van toepassing zijn. Dat lijkt ons
geen goed idee, dus dit amendement op stuk nr. 11 moet
ik om die reden ontraden.
Voorzitter, daarmee ben ik aan het eind van mijn beantwoording.
De heer Ronnes (CDA):
Ik heb over het amendement van mevrouw-Van Eijs nog
even de vraag hoe de staatssecretaris het begrip "indirect"
definieert. Wat betekent dat? Is dat met een voorbeeld aan
te geven?
Staatssecretaris Van Veldhoven:
Dat is misschien het lekkende vaatje. Als het lekkende vaatje
vlakbij een drinkwatergebied ligt, vormt het misschien niet
direct an sich een risico voor de volksgezondheid, omdat
het niet middenin een woonwijk is, maar als het wel een
risico zou kunnen vormen voor de volksgezondheid via het
grondwater, omdat het dichtbij een drinkwaterinnamepunt
ligt, kan ik mij voorstellen dat die toevalsvondst dan ook
van toepassing is.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het eind gekomen van dit
debat.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Over de ingediende moties en amendementen zullen we
volgende week dinsdag stemmen. Ik dank de minister en
de staatssecretaris.
De vergadering wordt van 18.21 uur tot 19.32 uur geschorst.
Voorzitter: Bergkamp

Tweede Kamer

Aanvullingswet bodem Omgevingswet

13 december 2018
TK 36

36-16-19