Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 123 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2010

Nr. 77

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 december 2009
Inleiding
In vervolg op mijn brief van 15 april jl. (Kamerstukken II 2008–2009, 31 700
VI, nr. 117) informeer ik u hierbij over de gevolgen van de arresten die de
Hoge Raad op 30 juni jl. inzake de uitleg van de arresten van het Europese
Hof voor de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (EHRM)
heeft gewezen over de reikwijdte van artikel 6, derde lid onder c, en de
uitwerking daarvan in regelingen van het College van procureurs-generaal
en de Raden voor rechtsbijstand.
In mijn brief van 15 april jl. heb ik aangegeven te zullen bevorderen dat
zowel het bestaande beleid als de wettelijke regeling inzake de bijstand
van de verdachte door een raadsman worden aangepast. Aanleiding
daartoe waren de arresten van het EHRM in onder meer de zaken Salduz
en Panovits. Uit deze arresten kwam naar voren dat het in het licht van
artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de
fundamentele vrijheden (EVRM) en artikel 40, tweede lid, sub b, onder III,
van het Verdrag inzake de rechten van het kind noodzakelijk is een regeling te treffen die erin voorziet dat de verdachte na aanhouding en voorafgaand aan het politieverhoor een consulterend gesprek kan hebben met
een raadsman. De hiervoor genoemde uitspraken van de Hoge Raad
hebben de betekenis van deze uitspraken voor Nederland nader afgebakend. Met deze brief informeer ik u over de actuele stand van zaken.
Samenvatting
In de afgelopen maanden heeft over de implementatie van de uitspraken
van het EHRM overleg plaatsgevonden met onder andere het Openbaar
Ministerie, de politie, de Raden voor rechtsbijstand, de Nederlandse Orde
van Advocaten en de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten.
Dit overleg heeft ertoe geleid dat een conceptaanwijzing van het College
van procureurs-generaal nagenoeg gereed is. In deze conceptaanwijzing
wordt voor de aangehouden verdachte de mogelijkheid van een consult

KST139341
0910tkkst32123VI-77
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 77

1

van 30 minuten door een raadsman geïntroduceerd, zonder dat daarvoor
inverzekeringstelling noodzakelijk is. Tevens is in overleg met genoemde
organisaties door de Raden voor rechtsbijstand een regeling voorbereid
voor de toekenning van een piketvergoeding aan de raadsman voor het
door hem te geven consult. Het is de bedoeling dat beide regelingen na
voltooiing, vaststelling en implementatie op 1 april a.s. in werking treden.
Tegelijkertijd wordt in overleg met betrokken organisaties bezien hoe
verbeteringen kunnen worden aangebracht in de geldende procedures
vanaf aanhouding van de verdachte tot aan voorgeleiding voor de rechtercommissaris. Ook zal worden bezien of andere wijzen van financiering
dan de huidige vergoedingenstructuur voor de advocatuur mogelijk zijn.
Dit najaar wordt begonnen met de voorbereiding van het wetsvoorstel
inzake de gevolgen van de arresten van het EVRM en de Hoge Raad.
De arresten van de Hoge Raad
De Hoge Raad heeft in drie arresten op 30 juni jl. (LJN BH3079, BH3081 en
BH3084) uitgesproken dat een verdachte die door de politie is aangehouden aan artikel 6 EVRM een aanspraak op rechtsbijstand kan ontlenen
die inhoudt dat hem de gelegenheid wordt geboden om voorafgaand aan
het verhoor door de politie aangaande zijn betrokkenheid bij een strafbaar
feit een raadsman te raadplegen. Uit de rechtspraak van het EHRM kan
volgens de Hoge Raad niet worden afgeleid dat de verdachte recht heeft
op de aanwezigheid van een raadsman bij het politieverhoor. Dit brengt
volgens de Hoge Raad mee dat de aangehouden verdachte vóór de
aanvang van het eerste verhoor dient te worden gewezen op zijn recht op
raadpleging van een raadsman. Behoudens in het geval dat hij ondubbelzinnig afstand heeft gedaan van dat recht, dan wel bij het bestaan van
dwingende redenen als door het EHRM bedoeld, zal hem binnen de
grenzen van het redelijke de gelegenheid moeten worden geboden dat
recht te verwezenlijken. Het voorgaande ziet zowel op aangehouden strafrechtelijk volwassenen als op aangehouden strafrechtelijk jeugdigen.
Indien een aangehouden verdachte niet dan wel niet binnen redelijke
grenzen de gelegenheid is geboden om voorafgaand aan het eerste
verhoor door de politie een raadsman te raadplegen, levert dat in beginsel
een vormverzuim op als bedoeld in art. 359a Sv., aldus de Hoge Raad. Dat
betekent dat een verklaring van een verdachte die daartoe niet in de gelegenheid is gesteld, in beginsel niet kan bijdragen aan de bewezenverklaring van het tenlastegelegde feit. Tot zover volgt de Hoge Raad de uitspraken van het EHRM. De Hoge Raad gaat echter verder dan het EHRM door
uit te spreken dat voor aangehouden jeugdige verdachten geldt dat zij
tevens recht hebben op bijstand door een raadsman of een andere
vertrouwenspersoon tijdens het verhoor door de politie.
De aanwijzing van het College van procureurs-generaal
In paragraaf 4.3 van mijn brief van 15 april jl. heb ik aangegeven dat op
verzoek van het College van procureurs-generaal een interne werkinstructie is opgesteld die erop neerkomt dat de verdachte pro-actief wordt
gewezen op zijn rechten, waaronder het recht op rechtsbijstand van een
raadsman. Naar aanleiding van de uitspraken van de Hoge Raad inzake
aangehouden jeugdige verdachten is de werkinstructie dienovereenkomstig aangepast. De werkinstructie is in feite een noodmaatregel om snel te
voldoen aan de gewijzigde situatie na de arresten van het EHRM en de
HR. In de werkinstructie speelt de inverzekeringstelling een centrale rol.
Inverzekeringstelling kan noodzakelijk zijn direct na aanhouding, dan wel
naderhand als het opsporingsonderzoek daartoe aanleiding geeft. Met het
ingaan van de inverzekeringstelling ontstaat een aanspraak op bijstand
door en het verlenen van een piketvergoeding aan de raadsman. In de
tweede plaats komt door de inverzekeringstelling meer tijd beschikbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 77

2

voor het verhoor van de aangehouden verdachte. De wettelijke termijn
van zes uur die geldt voor het ophouden voor onderzoek na aanhouding
van een verdachte is in veel gevallen te kort om de komst van de raadsman af te wachten en aansluitend gelegenheid te bieden voor consult van
maximaal 30 minuten voorafgaand aan het verhoor.
De werkinstructie van het College van procureurs-generaal zal worden
vervangen door een meer uitgewerkte regeling in de vorm van een
aanwijzing waarin wordt geregeld dat indien de aangehouden verdachte
van een misdrijf gebruik maakt van zijn recht op een consult voorafgaand
aan het politieverhoor, de raadsman twee uur de gelegenheid krijgt zich
naar het politieburau te begeven, waarna hij gedurende maximaal
30 minuten met de aangehouden verdachte kan spreken.
In feite wordt met het consult een nieuwe mogelijkheid gecreëerd als
gevolg waarvan de aangehouden verdachte in principe niet meer in verzekering hoeft te worden gesteld, louter om de komst van de raadsman af te
wachten. De aanwijzing regelt tevens de mogelijke aanwezigheid van een
raadsman of andere vertrouwenspersoon bij het verhoor van aangehouden jeugdige verdachten. De condities waaronder de raadsman bij het
politieverhoor van minderjarige verdachten aanwezig kan zijn, zijn gelijk
aan die van het experiment inzake de raadsman bij het politieverhoor dat
loopt tot mei 2010. De uitkomsten van de evaluatie van dat experiment
betrek ik bij mijn beslissing over de toekomstige rol van de raadsman bij
het politieverhoor.
De vergoeding
Op grond van artikel 23, eerste lid, onder a, van het Besluit vergoedingen
rechtsbijstand 2000, ontvangt de raadsman op dit moment voor het
verlenen van een consult voorafgaand aan het politieverhoor een vergoeding van 1,5 punt. Deze honorering is gebaseerd op de bestaande piketvergoeding die wordt toegekend voor het verlenen van rechtsbijstand
tijdens de fase van de inverzekeringstelling. Alleen raadslieden van aangehouden verdachten die in verzekering worden gesteld komen in aanmerking voor de piketvergoeding van 1,5 punt. Deze vergoeding is echter te
hoog in verhouding tot de duur van de verleende rechtsbijstand van maximaal 30 minuten, in verband waarmee – zoals in de vorige paragraaf is
aangegeven – het consult is gecreëerd als nieuwe mogelijkheid voor de
verdachte. In het te wijzigen Besluit vergoedingen rechtsbijstand 2000 zal
daarom een aparte titel worden gecreëerd voor het verlenen van een
vergoeding voor een consult van maximaal 30 minuten. Zolang genoemde titel ontbreekt zal een tijdelijke grondslag worden gecreëerd in de vorm
van een beleidsregel die de Raden voor rechtsbijstand vaststellen op
grond van artikel 7, onderdelen a en b, van de Wet op de rechtsbijstand.
Op grond van deze beleidsregel kennen de Raden voor rechtsbijstand de
bij hen ingeschreven raadslieden een vergoeding toe van 0,75 punt in de
gevallen waarin zij als gevolg van de in de vorige paragraaf genoemde
aanwijzing van het College van procureurs-generaal consultatiebijstand
hebben verleend aan aangehouden verdachten. Voor het verlenen van de
vergoeding (subsidie) zullen de raden per geval gebruik maken van artikel
4:23, derde lid, onder a, van de Algemene wet bestuursrecht. De vergoeding is slechts van toepassing indien sprake is van een misdrijf waarvoor
inverzekeringstelling mogelijk is.
Voor bijstand van advocaten aan jeugdigen tijdens het verhoor wordt
1 punt vergoed, tenzij sprake is van daderschap als bedoeld in artikel 47
Sr van een voltooid misdrijf tegen het leven gericht. De vergoeding
bedraagt in dat geval 4 punten. De beleidsregel van de raden zal van
kracht zijn totdat het te wijzigen Besluit vergoedingen rechtsbijstand 2000
in werking treedt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 77

3

Zowel de aanwijzing van het College van procureurs-generaal als de
beleidsregel van de Raden voor rechtsbijstand zullen op 1 april 2010 in
werking treden. Tot die tijd gelden de huidige tijdelijke regelingen. De
kosten van de gevolgen van de arresten van het EHRM en de HR vinden
hun dekking binnen de Justitiebegroting.
Verdere beleidsontwikkeling
In de inleiding van deze brief gaf ik aan dat in de afgelopen maanden
overleg heeft plaatsgevonden tussen verschillende betrokken partijen. Dat
overleg heeft mede geleid tot een gedeeld besef dat de arresten van het
EHRM en de HR aanleiding geven tot een diepgaander bezinning op de
wijze van bejegening van aangehouden verdachten, in het bijzonder
kwetsbare groepen zoals jeugdigen en zwakbegaafden. Dat besef heeft er
inmiddels toe geleid dat op initiatief van politie, advocatuur, de Raden
voor rechtsbijstand en het Openbaar Ministerie in Utrecht en Rotterdam
proeven worden genomen met een nieuwe werkwijze die inhoudt dat
verdachten in een politieregio op één plaats worden ondergebracht waar
zich geconcentreerde faciliteiten bevinden voor verblijf, onderzoek, rechtsbijstand en verhoor. Ik juich deze initiatieven toe omdat zij eraan kunnen
bijdragen dat wezenlijke verbeteringen worden aangebracht in de behandeling van verdachten, in een efficiënte gang van zaken op het politiebureau en in een verantwoorde opsporingspraktijk.
Daarnaast zal in de komende maanden tussen mij en de verschillende
betrokken partijen nader overleg plaatsvinden over de verdere uitwerking
van en mogelijke andere verbeteringen in de procedure die wordt gevolgd
vanaf aanhouding van de verdachte tot aan de voorgeleiding voor de
rechter-commissaris. Ook zal worden bezien of andere wijzen van financiering dan de huidige vergoedingenstructuur voor de advocatuur mogelijk zijn. Het resultaat daarvan zal zo mogelijk worden betrokken bij de
voorbereiding van het wetsvoorstel.
De voorgenomen wetswijziging
In mijn brief van 15 april jl. gaf ik aan ernaar te streven in 2010 een
conceptwetsvoorstel in procedure te brengen, waarbij ik tevens de resultaten zal betrekken van het thans lopende experiment waarin de raadsman wordt toegelaten tot het politieverhoor in geval van (kortweg) levensdelicten. Ik handhaaf dit streven en zal de inhoud van de nieuwe
aanwijzing van het College van procureurs-generaal en de aangepaste
regeling van de vergoeding van rechtsbijstand daarbij betrekken.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VI, nr. 77

4