Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 545

Wet- en regelgeving financiële markten

Nr. 193

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 augustus 2023
Hierbij zend ik u het verslag van de bijeenkomst van het Financieel
Stabiliteitscomité van 13 juli jl. Dit verslag wordt ook gepubliceerd op de
eigen website van het Financieel Stabiliteitscomité.
In het Financieel Stabiliteitscomité spreken vertegenwoordigers van DNB,
de AFM en het Ministerie van Financiën ten minste twee keer per jaar
onder leiding van de president van DNB over ontwikkelingen op het
gebied van de stabiliteit van het Nederlandse financiële stelsel. Het CPB
neemt als externe deskundige deel aan de vergadering. De deelnemers
namens het Ministerie van Financiën en CPB nemen geen deel aan de
besluitvorming over het signaleren van risico’s en het doen van
aanbevelingen.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

kst-32545-193
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 193

1

Verslag Financieel Stabiliteitscomité 13 juli 2023
In het Financieel Stabiliteitscomité (FSC) spreken vertegenwoordigers van
de Autoriteit Financiële Markten (AFM), De Nederlandsche Bank (DNB) en
het Ministerie van Financiën over ontwikkelingen op het gebied van
financiële stabiliteit in Nederland. Het Centraal Planbureau (CPB) neemt
als externe deskundige deel aan de vergaderingen.
In de vergadering van 13 juli 2023 heeft het FSC gesproken over de
actuele ontwikkelingen en risico’s voor financiële stabiliteit. Naar
aanleiding van de bankenstress bij buitenlandse banken in het voorjaar
heeft het FSC gesproken over de weerbaarheid van de Nederlandse
bankensector. Ten slotte heeft het FSC, mede in het licht van de aanbeveling van het Europees Comité voor Systeemrisico’s (ESRB), gesproken
over risico’s in de commercieel vastgoedsector en woningmarkt.
Actuele ontwikkelingen en risico’s financiële stabiliteit
Nadat de Nederlandse economie sterk herstelde vanuit de coronacrisis zal
deze naar verwachting de komende tijd op een lager tempo groeien. De
arbeidsmarkt is nog steeds krap en faillissementen zijn nog op een relatief
laag niveau. De verwachting is dat de arbeidsmarkt nog geruime tijd krap
blijft. Hoewel de inflatie afneemt is deze nog steeds hoog, waarbij de
grootste bijdrage aan de inflatie nu vanuit de dienstensector komt. FSC
leden constateren dat het begrotingsbeleid een opwaarts effect heeft op
de inflatie. Met het oog op de persistentie van de kerninflatie is het
wenselijk dat naast de monetaire autoriteit ook de sociale partners (via
beheerste groei van winsten en lonen) en de overheid (via begrotingsdiscipline) hun verantwoordelijkheid nemen om de inflatie naar beneden te
brengen. Naast de extra inflatiedruk dient verruimend begrotingsbeleid
voorkomen te worden vanwege Europese begrotingsregels en schuldhoudbaarheid op de lange termijn.
Door de aanhoudend hoge inflatie en de verkrapping in financiële
condities door onder andere stijgende rentes blijven risico’s voor de
financiële stabiliteit hoog. Hierbij zijn financiële markten kwetsbaar voor
hernieuwde volatiliteit en correcties. Rentestijgingen kunnen tot verliezen
op financiële activa en problemen bij herfinanciering leiden. Op de
huizenmarkt is afkoeling zichtbaar, maar de prijsdaling wordt geremd door
een beperkt aanbod en stijgende lonen.
De snelle transitie naar een hoge renteomgeving legt kwetsbaarheden in
het financiële systeem bloot. Zo kwamen in het voorjaar enkele banken in
de VS in de problemen omdat zij onvoldoende voorbereid waren op
renteveranderingen en deze individuele problemen zorgden voor een
breed verlies aan vertrouwen. Zo zijn de financieringskosten voor
Amerikaanse banken gestegen en komt de winstgevendheid onder druk te
staan.
Het FSC benadrukt dat financieel-economische schokken vertraagd
kunnen doorwerken in de economie en financiële instellingen. Hierbij is
het van belang om waakzaam te zijn voor risico’s die kunnen ontstaan bij
herwaardering en herfinanciering. Herwaarderingen kunnen tot verliezen
leiden en deze kunnen doorwerken in het financiële systeem. Bij herfinanciering kan de winstgevendheid onder druk komen te staan waarbij hoge
rentelasten tot problemen kunnen leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 193

2

Weerbaarheid van de bankensector
De Nederlandse bankensector toonde zich weerbaar gedurende het
voorjaar toen buitenlandse banken in de problemen kwamen. De
kapitaalratio’s van Nederlandse banken zijn relatief hoog. Daarnaast
duiden stresstestuitkomsten op weerbaarheid van Nederlandse banken
tegen zowel liquiditeit- als solvabiliteitsrisico’s in verschillende stressscenario’s.
De recente problemen bij buitenlandse banken geven aanleiding om de
huidige regelgeving en toezichteisen tegen het licht te houden, vooral op
het gebied van toepassing van regelgeving en renterisico, liquiditeitsrisico
en resolutie. Allereerst moeten mondiale standaarden breed worden
toegepast. Daarnaast maakt regelgeving banken weerbaarder tegen de
gevolgen van toekomstige renteveranderingen en is verdere mondiale
harmonisatie van de behandeling van renterisico wenselijk. Nederlandse
banken beheersen actief de risico’s door een verandering in de marktrente. Dat gebeurt door de looptijdmismatch te verkleinen door rekening
te houden met vervroegde aflossingen en met behulp van derivaten.
Hoewel stijgende rentes in het algemeen een positief effect hebben op
netto-rentebaten resulteren hogere rentes in toenemende kredietrisico’s
door een grotere kans op wanbetaling op leningen. Daarnaast kunnen
verliezen toenemen als door hogere rentes de waarde van onderpand
daalt. Tot op heden zijn wanbetalingen en prijsdalingen nog relatief
beperkt.
Het FSC heeft verder gesproken over liquiditeitsrisico’s bij banken en hoe
liquiditeitsschokken van invloed kunnen zijn op de financiële stabiliteit en
zich kunnen verspreiden naar andere delen van het financiële systeem. De
huidige liquiditeitseisen en het toezicht op liquiditeit zorgen ervoor dat
banken weerbaar zijn bij een mogelijke stresssituatie. Op onderdelen is
mogelijk herziening nodig om ervoor te zorgen dat de aannames in de
standaarden realistisch blijven in een digitale en veranderende wereld,
bijvoorbeeld ten aanzien van een versnelde uitstroom van deposito’s.
Het FSC heeft verder stilgestaan bij de Credit Default Swap (CDS) markt
en in het bijzonder bij de zogenaamde single name instruments, waarbij
een CDS op het risico van wanbetaling van individuele instellingen wordt
afgesloten. Hoewel toezichthouders transactiegegevens ontvangen zit hier
een behoorlijke rapportagevertraging in, wat het tijdig interpreteren van
marktbewegingen bemoeilijkt. Het FSC ondersteunt een betekenisvolle
verbetering van de transparantie van deze markt.
In het Overzicht Financiële Stabiliteit van mei 2023 heeft DNB aangekondigd de contracyclische kapitaalbuffer (CCyB) te verhogen van 1 naar 2
procent en de buffers voor nationaal systeemrelevante banken (O-SII
buffers) te verlagen. De veranderde kapitaaleisen werken per bank
verschillend door. Voor de bankensector als geheel nemen de kapitaaleisen licht toe door de combinatie van deze maatregelen. De gewijzigde
buffervereisten worden per 31 mei 2024 van kracht. Het FSC verwelkomt
de verhoging van de contracyclische kapitaalbuffer (CCyB) van 1% naar
2%
Risico’s in de vastgoedsector
De commerciële vastgoedsector heeft recent veel aandacht gekregen in de
media, vanwege kwetsbaarheden die zijn ontstaan door o.a. de stijgende
rente en structurele veranderingen zoals de toenemende mate van
thuiswerken. Het ESRB heeft eerder dit jaar gewaarschuwd voor risico’s in
deze markt en toezichthouders aanbevolen om de commerciële vastgoed-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 193

3

sector goed te monitoren voor financiële stabiliteitsrisico’s en de
weerbaarheid van financiële instellingen te verbeteren. Het FSC constateert dat prijzen van commercieel vastgoed een dalende trend laten zien,
voornamelijk gedreven door krappere financieringscondities. Naar
verwachting zal deze trend verder doorzetten. Het risico op grote
prijscorrecties in de waarde van commerciële vastgoedportefeuilles in
Nederland wordt beperkt door een klein aanbod en lage leegstand.
Tot dusverre zijn er ook weinig tekenen van de materialisatie van
kredietrisico op bankleningen voor commercieel vastgoed, al zijn er
tekenen dat het kredietrisico in de toekomst wel kan toenemen. Er is
namelijk een toename zichtbaar in de zogenaamde stage-2 leningen, wat
presterende leningen zijn, maar waarvan het risico op wanbetaling groter
is geworden. De stijging kan (deels) verklaard worden door blootstelling
aan renterisico.
Risico’s in Nederlandse vastgoedfondsen (met beleggingen in commercieel vastgoed) die voortkomen uit het gebruik van hefboomfinanciering
en een liquiditeitsmismatch ogen beperkt. De mate waarin fondsen
hefboomfinanciering gebruiken is beperkt, en lage redemptiefrequenties
voorkomen dat beleggers in korte tijd hun geld kunnen onttrekken.
Het FSC constateert dat alertheid op risico’s in de commerciële vastgoedsector geboden is vanwege een vertraagde doorwerking van schokken en
beperkingen op datagebied die adequate monitoring bemoeilijken.
Bestaande databronnen geven namelijk een onvolledig beeld van de
financieringsstromen in de commercieel vastgoedsector. Daarnaast
komen de cijfers met enige vertraging beschikbaar. Ondanks de tot op
heden beperkte materialisatie van risico’s is vanwege mogelijke blinde
vlekken waakzaamheid en monitoring van de commercieel vastgoedsector
van belang.
Wat betreft de woningmarkt constateert het FSC dat de financiële positie
van Nederlandse huiseigenaren de afgelopen jaren is verbeterd. Dat
maakt hen weerbaarder tegen schommelingen op de woningmarkt, zoals
recente prijsdalingen of stijgingen in de hypotheekrente. Echter, de
verbetering in de financiële positie is niet voor alle groepen huiseigenaren
even groot. Jongeren, starters en groepen met een lager inkomen of
vermogen zijn er minder op vooruit gegaan. Nederlandse banken zijn
weerbaarder geworden tegen woningmarktrisico’s en hypotheken zijn
meer gespreid binnen het financiële stelsel.
Wettelijke basis FSC en opvolging FSC-aanbeveling liquiditeit
Het FSC staat kort stil bij de wettelijke verankering van het FSC in de
Bankwet 1998 per 1 juli 2023 met de Wijzigingswet financiële markten
2022-II. Naar aanleiding hiervan is het Instellingsbesluit Financieel
Stabiliteitscomité per 1 juli 2023 ingetrokken. Daarnaast treedt het
Reglement van Orde in werking en dit wordt op de website gepubliceerd.
Ten slotte bespreekt het FSC de voortgang van de FSC-aanbeveling om
liquiditeitsrisico’s bij pensioenfondsen nader te onderzoeken. DNB en de
AFM hebben opvolging gegeven aan deze aanbeveling door een uitvraag
op te stellen, die recent is uitgestuurd, waarin een selectie van pensioenfondsen en vermogensbeheerders gevraagd wordt enkele stressscenario’s
door te rekenen in een liquiditeitsstresstest. Het FSC geeft aan de
uitkomsten van dit onderzoek in een volgend overleg te bespreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 193

4

Volgende vergadering
De volgende vergadering vindt plaats op vrijdag 1 december 2023. De
agenda wordt enkele weken voorafgaand aan de vergadering vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 545, nr. 193

5