Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 384

Wijziging van de Kieswet in verband met het
vereenvoudigen van de procedure voor
registratie als kiezer voor Nederlanders die in
het buitenland wonen (permanente
kiezersregistratie niet-ingezetenen)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 15 februari 2016
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen en de
gemaakte opmerkingen tijdig en genoegzaam zal hebben geantwoord,
acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
I

Algemeen

2

1.
2.

2

4.1.
4.2.
5.
5.1.
5.2.

Achtergrond van het wetsvoorstel
Registratie van kiezers buitenland in andere landen in
Europa
Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
Het verzoek tot registratie
De beslissing op het verzoek
Inlichtingen en wijziging van de registratie
Bewijs van Nederlanderschap bij het uitbrengen van de
briefstem
Stemmen per brief door Nederlanders die tijdelijk in het
buitenland verblijven
Uitvoerbaarheid, financiële gevolgen en administratieve
lasten
Uitvoerbaarheid
Financiële gevolgen
Consultatie
Advies Kiesraad
Adviezen gemeente Den Haag, VNG en NVVB

II

Artikelsgewijs

9

3.
3.1.
3.2
3.3.
3.4.
3.5.
4.

kst-34384-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

blz.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 384, nr. 5

4
4
4
5
5
7
7
7
7
8
8
8
8

1

I Algemeen
1. Achtergrond van het wetsvoorstel
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met veel belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel Wijziging van de Kieswet in verband met het
tot stand brengen van een permanente kiezersregistratie niet-ingezetenen.
Graag willen zij enkele opmerkingen maken en de regering een aantal
vragen voorleggen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel dat – kortweg – de permanente registratie als kiezer
van Nederlanders in het buitenland mogelijk maakt. Deze leden delen het
voornemen om het stemmen vanuit het buitenland eenvoudiger te maken
en kunnen zich dus ook in de doelstelling van het voorliggend
wetsvoorstel vinden. Wel hebben de aan het woord zijnde leden enkele
vragen over de praktische uitwerking.
De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van het voorstel om
een permanente kiezersregistratie voor niet-ingezetenen mogelijk te
maken en hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Deze leden steunen het streven van de
regering om deelname van niet-ingezetenen aan verkiezingen te
vergemak-kelijken en op die manier wellicht ook te vergroten.
Het doet de leden van de D66-fractie vreugd dat het Nederlanders in het
buitenland makkelijker gemaakt wordt van hun kiesrecht gebruik te
maken. Een permanente kiezersregistratie helpt daarin aanzienlijk ten
opzichte van de huidige situatie waarin voor elke verkiezing een aparte
registratie nodig is. Desondanks hebben deze leden enkele vragen over
het wetsvoorstel.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel inzake permanente kiezersregistratie
niet-ingezetenen. Zij hebben nog een enkele vraag over het delegeren van
de beslistermijnen, in aansluiting op opmerkingen daarover van de Raad
van State en de Kiesraad.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel om te komen tot een permanente kiezersregistratie van
niet-ingezetenen. Zij steunen de gedachte van dit voorstel, maar hebben
hierover nog wel enkele vragen.
Achtergrond
De leden van de VVD-fractie pleiten er al geruime tijd voor om het
Nederlanders in het buitenland gemakkelijker te maken om hun stem uit
te brengen. Zij wijzen onder meer op het Initiatiefwetsvoorstel van het lid
Taverne dat onder andere grondslagen creëert om stemmen via het
internet voor kiezers die buiten Nederland verblijven mogelijk te maken
(TK 33 354). Zij zijn hier nog steeds een voorstander van en spreken de
hoop uit dat dat over niet al te lange tijd betrouwbaar en veilig mogelijk is.
De leden van de VVD-fractie kijken dan ook met belangstelling uit naar de
resultaten van de test die in de periode september tot december zal
worden gehouden. Zij vragen de regering naar de stand van zaken met
betrekking tot de voorbereiding van de te houden test. Zijn er inmiddels

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 384, nr. 5

2

leveranciers die hun stemdienst aan een test willen onderwerpen? Gaarne
krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
Het voorgaande neemt niet weg, dat onder de huidige omstandigheden
het onderhavige wetsvoorstel een verbetering voor de Nederlanders in
het buitenland is. Er wordt terecht geklaagd over de huidige procedure die
omslachtig is, zo menen de leden van de VVD-fractie. Het is dan ook een
goede zaak dat er een permanente kiezersregistratie voor de Nederlanders
in het buitenland wordt opgezet en dat mensen die willen stemmen voor
de Tweede Kamer en het Europees Parlement, alsmede aan een
referendum mee willen doen, zich niet elke keer weer hoeven te laten
registreren. Zij spreken de hoop uit dat reeds met het oog op de Tweede
Kamerverkiezingen van maart 2017 het register een feit zal zijn. Zijn de
voorbereidingen, inclusief de ICT-voorzieningen, los van de parlementaire
behandeling, zover dat dit ook echt kan, zo vragen de leden van de
VVD-fractie.
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat niet-ingezetenen ook zonder
registratie inleidende en definitieve verzoeken voor het houden van
referenda kunnen indienen, maar dat zij om hun stem bij referenda uit te
brengen wel moeten zijn geregistreerd. Wat is de reden van dat verschil?
Waarom is voor het uitbrengen van de stem wel registratie nodig en voor
inleidende en definitieve verzoeken niet? Ligt het niet voor de hand om
daar één lijn in te trekken, en wel in die zin dat ook voor inleidende en
definitieve verzoeken voor het houden van referenda registratie nodig is?
Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van de D66-fractie merken op dat in enkele onderdelen van de
toe-lichting de regering slechts spreekt over het afschaffen van de
registratie voor elke verkiezing van de Tweede Kamer en het Europees
Parlement. Zij nemen aan dat de regering hier per abuis het referendum is
vergeten te vermelden, en dat permanent geregistreerde kiezers zich daar
niet afzonderlijk voor referenda hoeven te registreren. Omwille van het
wegnemen van elke onduidelijkheid zouden deze leden hier graag
ondubbelzinnige bevestiging van krijgen.
De leden van de D66-fractie lezen in de toelichting dat bij de evaluatie van
de verkiezingen vragen en klachten zijn binnengekomen over de administratieve lasten. Kan de regering de hoeveelheid klachten nader toelichten
evenals de inhoud ervan?
De leden van de D66-fractie merken op dat de regering ernaar streeft de
permanente registratie bij de verkiezing van de leden van de Tweede
Kamer in 2017 gereed te hebben. Deze leden zouden graag een exact
tijdpad verkrijgen van welke voorbereidingshandeling daarvoor op welk
moment genomen moeten worden, opdat zij en Nederlanders in het
buitenland de voortgang kunnen volgen.
Aanleiding en doel
In de memorie van toelichting staat dat na het zogenaamde overgangsjaar
de gegevens om een uitnodiging tot registratie te sturen, worden
ontleend aan de (nieuwe gegevens uit de) registratie van niet-ingezetenen
binnen de BRP. Wat betekent dit concreet? Betekent dit dat als een
persoon «nieuw» in het register niet-ingezetenen komt er een bericht naar
diegene gaat, dat hij zich kan laten registreren in het permanente register?
Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van de SGP-fractie hebben een vraag bij het huidige stelsel van
registratie. In de toelichting wordt aangegeven dat het aantal stemmen uit
het buitenland varieert tussen 20.000 en ruim 50.000 stemmen. Kan
inzichtelijk worden gemaakt hoeveel registraties er in de praktijk ongeveer
gedaan worden? Wijkt dit aantal sterk af van het aantal uitgebrachte
stemmen? Zo ja, is het bekend wat hiervan de achtergrond is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 384, nr. 5

3

Stemmen in het buitenland kan op diverse manieren. Kan worden
aangegeven hoe het stemmen in de praktijk gebeurt en hoe vaak er
gebruik gemaakt wordt van de verschillende methoden?
2. Registratie van kiezers buitenland in andere landen in Europa
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
kiezersregistraties in andere Europese landen. Naar aanleiding daarvan
zijn de leden van de SP-fractie benieuwd naar de overwegingen om in
Nederland geen maximale termijn aan de registratie voor kiezers in het
buitenland te stellen, zoals onder andere in het Verenigd Koninkrijk.
De leden van de D66-fractie zien in het overzicht met de wijze van
registreren en stemmen voor in het buitenland verblijvende onderdanen
van andere landen dat daar veelal ook de optie is opengesteld om te
stemmen op een ambassade of een consulaat. Het voorliggende
wetsvoorstel gaat daar nog niet toe over, daarbij blijft briefstemmen de
basis. Heeft de regering in het kader van dit wetsvoorstel, mede in acht
nemende het doel uit het regeerakkoord om stemmen vanuit het
buitenland makkelijker te maken, dat overwogen? Zo ja, wat is daaruit
gekomen? Zo nee, waarom niet?
3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
De leden van de D66-fractie zouden graag een tabelmatig overzicht van de
verschillende termijnen opgenomen in het wetsvoorstel willen krijgen en
waar mogelijk vergeleken met relevante termijnen die nu reeds in de
Kieswet staan.
3.1. Het verzoek tot registratie
De leden van de VVD lezen dat het ondertekende verzoek tot registratie
met het bewijs van Nederlanderschap per post of in gescande vorm per
e-mail kan worden ingediend bij de gemeente Den Haag. De regering
stelt, dat nu de elektronische weg is opengesteld voor het rechtstreeks
indienen van het verzoek bij de gemeente Den Haag niet ook de elektronische weg opengesteld hoeft te worden voor indiening bij het hoofd van
de consulaire post dan wel de vertegenwoordiger van Nederland in
Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Maar wat gebeurt er met het verzoek als
iemand toch het verzoek bij een consulaire post dan wel de vertegenwoordiger indient? Wordt dit dan doorgestuurd naar de gemeente Den Haag?
Of wordt het naar de verzoeker teruggestuurd met de mededeling dat het
verzoek niet op de juiste plaats terecht is gekomen? Gaarne krijgen de
leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
Het verzoek tot registratie moet uiterlijk zes weken voor de dag van de
stemming worden gedaan. De leden van de SGP-fractie vragen hoe zich
dit verhoudt tot de termijn voor kandidaatstelling bij verkiezingen. Dat is
met name bij onvoorziene, vervroegde verkiezingen van belang. Is er dan
nog voldoende tijd om de registratie te doen, dan wel wijzigingen aan te
brengen? Hoe verhouden deze termijnen van zes en negen weken zich tot
de huidige termijnen voor registratie?
De termijn zal in het eerste jaar van inwerkingtreding langer zijn. Aan
welke termijn moet hierbij worden gedacht? Hoe verhoudt zich dit tot
eventuele vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer?
Het zou kunnen voorkomen dat mensen zich alleen willen registreren voor
de Tweede Kamerverkiezingen of alleen voor het Europees Parlement. Is
dit binnen de wettelijke regels mogelijk of is een registratie automatisch
voor elke verkiezing? Zo ja, hoe verhoudt zich dit dan tot de zinsnede op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 384, nr. 5

4

blz. 4 van de toelichting «permanente registratie voor het soort verkiezingen dat hij heeft opgegeven»? Waar blijkt dit uit het wetsvoorstel?
Ook bij de laatste verkiezingen hebben mensen zich geregistreerd. De
leden van de SGP-fractie vragen zich af of het mogelijk is dat deze
registratie mede wordt gezien als verzoekt tot permanente registratie,
waarbij mensen eventueel desgewenst aan kunnen geven dat zij dat niet
wensen. Is dit ook overwogen? Zou dit in het eerste jaar geen verlichting
van de administratieve lasten betekenen?
3.2. De beslissing op het verzoek
De leden van de CDA-fractie merken op dat er zorgvuldig omgegaan dient
te worden met de termijnen die gelden rond afwijzing van registratie. Hoe
waarborgt de regering dat er voldoende tijd is om tegen afwijzing in
beroep te gaan?
De leden van de SGP-fractie vragen of het ook mogelijk is om te kiezen
voor een tijdelijke opschorting van de registratie indien iemand tijdelijk
(bijvoorbeeld vanwege verlof of ziekte) terugkeert naar Nederland en hij
zich daarom inschrijft bij de gemeente waar hij verblijft. Of is het zo dat de
registratie in dat geval vervalt?
3.3. Inlichtingen en wijziging van de registratie
Nu het register niet-ingezetenen bevat die óf voor de Tweede Kamer óf
voor het Europees Parlement óf bij referenda hun stem mogen
uitbrengen, dan wel bij al deze gelegenheden hun stem mogen
uitbrengen, is het voor de leden van de VVD-fractie de vraag hoe sluitend
dit systeem is. Hoe wordt bijvoorbeeld voorkomen dat iemand die alleen
zijn stem bij Tweede Kamerverkiezingen mag uitbrengen, niet ook een
oproep voor verkiezingen voor het Europees Parlement krijgt, zo vragen
de leden van de VVD-fractie.
Om aan verkiezingen deel te kunnen nemen moet een verzoek uiterlijk
«zes weken» voor de dag der stemming door het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Den Haag zijn ontvangen. Een
geregistreerde heeft ook de mogelijkheid om zijn gegevens in het register
te wijzigen. Om dan aan de verkiezingen deel te kunnen nemen, moet het
verzoek uiterlijk «negen weken» van te voren zijn ingediend. Waarop zijn
de termijnen van zes respectievelijk negen weken gebaseerd? Waarom is
er sprake van een verschil in termijnen? Waarom is er meer tijd nodig
voor het wijzigen van gegevens dan voor een eerste opname in het
register? Ook de Kiesraad heeft aandacht voor het verschil in termijnen
gevraagd. Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de
regering.
In de memorie van toelichting staat dat gegevens in het register worden
gewijzigd naar aanleiding van mutaties in de BRP. Wat betekent dit voor
de Nederlander in het buitenland? Hoeft hij dan zelf helemaal geen
gegevens meer door te geven, met uitzondering van nieuwe adresgegevens? In hoeverre kan iemand in het buitenland er van op aan dat
mutaties in de BRP ook daadwerkelijk in het permanente register
terechtkomen? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van
de regering.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de permanente registratie als
kiezer vooral uitgaat van de opgave van die kiezer op het moment dat hij
zich laat registreren. Dat betekent ook dat niet langer, zoals nu nog het
geval is, bij iedere verkiezing er een moment is waarop getoetst wordt of
de in het buitenland verblijvende kiezer nog op het adres woont dat hij bij
zijn permanente registratie heeft opgegeven of dat hij nog in leven is. De
enige waarborg in het systeem lijkt te zijn dat mutaties in de Basisregis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 384, nr. 5

5

tratie Personen verwerkt worden in het register van buitenlandse
kiesgerechtigden. Deelt de regering deze mening? Zo nee, welke
waarborgen ziet u dan nog meer? Hoeveel van de naar schatting 700.000
tot 1 miljoen Nederlanders in het buitenland hebben een band met
Nederland op grond waarvan zij in het BRP bekend staan?
Begrijpen de leden van de PvdA-fractie het goed dat indien kiesgerechtigde Nederlanders in het buitenland verzuimen zelf wijzigingen door te
geven dat daardoor het register van permanent geregistreerde kiezers
weleens fouten zou kunnen gaan bevatten? Zo ja, wat kan de regering
hiertegen doen? Zo nee, waarom niet? De leden van de PvdA-fractie zijn
bijvoorbeeld bevreesd dat indien een Nederlandse kiesgerechtigde in het
buitenland binnen dat buitenland verhuist, dat dat niet altijd verwerkt zal
worden in het register van kiesgerechtigden. Hoe ziet de regering dit
probleem? Acht de regering het mogelijk dat er stembescheiden op een
buitenlands adres bezorgd worden terwijl de kiesgerechtigde Nederlander
daar niet meer woont? Zo ja, ziet ook de regering dit als een probleem en
wat gaat zij daaraan doen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de SP-fractie vragen hoe voorkomen gaat worden dat het
systeem vervuild raakt met oude adressen van kiesgerechtigden die
verzaken hun verhuizing door te geven. Dit met het risico dat stembiljetten
alsnog op relatief grote schaal naar adressen wordt gestuurd waar de
stemgerechtigde niet meer verblijft.
De leden van de D66-fractie vragen zich af of de regering voornemens is
bij migratie naar het buitenland, bij het verlengen van hun paspoort of bij
het afronden van een DigiD-aanvraag bij een aangewezen gemeente of
consulaire post mogelijk is de registratie in het permanente kiezersregister
aan de orde te stellen. Dan bevorderd de vulling van het register en
vergroot het gemak voor deze Nederlanders. In het kader van het
vergemakkelijken van het proces vragen deze leden zich ook af waarom er
een brief of mail naar de gemeente Den Haag gestuurd moet worden door
betrokkene om inzicht te krijgen in zijn of haar registratie in het permanente kiezersregister. Waarom kunnen deze gegevens niet gekoppeld
worden aan de persoonlijke pagina van deze persoon op
mijn.overheid.nl?
De leden van de SGP-fractie vinden het van groot belang dat de registratie
zo actueel mogelijk blijft. Hoe wordt voorkomen dat er bijvoorbeeld
overleden personen of personen van wie intussen het Nederlanderschap
is ingetrokken toch stembescheiden krijgen en stemmen (of voor hen
gestemd kan worden)?
Wijziging dient plaats te vinden, zo lezen de leden van de SGP-fractie,
uiterlijk negen weken voor de dag van stemming. De Kiesraad suggereert
hierbij dat kiezers in de periode tussen negen en zes weken om die reden
mogelijk besluiten om hun registratie in te trekken en vervolgens een
nieuwe registratie te doen om toch nog later wijzigingen door te voeren.
Is dit volgens de regering mogelijk? Tot welke termijn kan een registratie
worden ingetrokken? Moet dit gezien worden als wijziging (dus maximaal
negen weken) of geldt hiervoor een andere termijn? Moet omzeilen van
de procedure niet worden voorkomen?
Dit roept ook de vraag op of de termijnen wel verschillend moeten zijn.
Zou er niet beter voor één termijn gekozen kunnen worden? En als er dan
toch een verschillende termijn gekozen wordt, zou het dan niet beter zijn
om de mogelijkheid om wijzigingen te melden later te laten vallen dan de
mogelijkheid om nieuw te registreren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 384, nr. 5

6

3.4. Bewijs van Nederlanderschap bij het uitbrengen van de briefstem
De leden van de D66-fractie merken op dat de registratie vervalt wanneer
iemands Nederlanderschap verloren gaat. Zij vragen zich af hoe dat
verlies wordt bijgehouden, omdat het nu nog voorkomt dat het verlies van
Nederlanderschap pas door de overheid opgemerkt wordt bij de aanvraag
van een nieuw paspoort door betrokkene. Indien het Nederlanderschap
verloren gaat snel na het aanvragen van een paspoort, zou dat betekenen
dat iemand mogelijk nog bijna tien jaar kiesrecht kan uitoefenen zonder
daartoe gerechtigd te zijn. Hoe gaat het meesturen bij elke stemuitoefening van een kopie van het paspoort bijdragen aan het tegengaan
hiervan? Aan de hand van een kopie van het paspoort kan immers niet
worden vastgesteld of iemand ondertussen bijvoorbeeld vrijwillig een
andere nationaliteit heeft aangenomen zonder dit te melden.
Bij iedere verkiezing dient een bewijs van Nederlanderschap mee te
worden gestuurd met de stembescheiden. De leden van de SGP-fractie
begrijpen de redenen hiervoor, maar vragen zich af hoe dit zich verhoudt
tot het stemgeheim. Hoe kan worden voorkomen dat duidelijk is op welke
partij iemand een stem heeft uitgebracht? Hoe wordt het stemgeheim
praktisch gezien gewaarborgd?
3.5. Stemmen per brief door Nederlanders die tijdelijk in het buitenland
verblijven
De leden van de CDA-fractie hechten aan de mogelijkheid die de Kieswet
biedt, dat militairen op missie gebruik kunnen maken van hun kiesrecht.
Levert het voorliggende wetsvoorstel ook voor hen vereenvoudiging van
de registratieprocedure op, zo vragen deze leden.
In tegenstelling tot wat tot nu toe gebruikelijk was, is bij tijdelijk verblijf in
het buitenland niet langer de burgemeester van de gemeente waar een
stemgerechtigde staat ingeschreven de persoon bij wie een verzoek moet
worden ingediend. De leden van de SGP-fractie vragen of er – indien
mensen onverhoopt toch hun verzoek bij de «eigen» burgemeester
indienen – een doorzendverplichting bestaat voor deze burgemeester
4. Uitvoerbaarheid, financiële gevolgen en administratieve lasten
4.1. Uitvoerbaarheid
Het valt de leden van de PvdA-fractie op dat de regering op geen enkele
wijze kan voorspellen hoeveel Nederlanders die in het buitenland wonen
daadwerkelijk in de nieuwe permanente registratie opgenomen zullen
worden. Het valt deze leden ook op dat de regering alleen maar kan
schatten dat er waarschijnlijk tussen de 700.000 en 1 miljoen Nederlanders in het buitenland wonen. Moeten de leden van de PvdA-fractie
hier uit opmaken dat het de regering niet bekend is wat de gevolgen van
het voorliggend wetsvoorstel kunnen zijn als het om het aantal stemmen
vanuit het buitenland gaat? Zo nee, waar blijkt het tegendeel uit? Is het de
regering wel bekend of er Nederlanders in het buitenland nu niet gaan
stemmen omdat zij zich bij iedere verkiezing opnieuw moeten registreren?
En is het bekend dat er concrete behoefte bestaat bij die potentiële kiezers
aan een permanent register? Waaruit blijkt dat het aantal geregistreerde
kiezers bij de invoering van een permanent registratie veel groter zal zijn
dan nu het geval is?
De leden van de SP-fractie hebben met enige verbazing gelezen dat het
niet precies bekend is hoeveel Nederlanders er in het buitenland
verblijven en dat daarbij de schattingen uiteen lopen van 700.000 tot een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 384, nr. 5

7

1.000.000. De leden van de SP-fractie vragen zich dan ook af hoe deze
mensen bereikt worden om zich te gaan registreren als kiesgerechtigde.
Vooral omdat de kosten van het aanschrijven van deze mensen, als het er
700.000 zijn, € 1,3 mln. bedragen.
Deze leden vragen ook of het veilig wordt geacht stembiljetten via e-mail
aan de kiesgerechtigde te verzenden.
4.2. Financiële gevolgen
In hoeverre krijgt de gemeente Den Haag de extra kosten, die straks
voortvloeien uit de nieuwe wet, vergoed, zo vragen de leden van de
VVD-fractie.
5. Consultatie
5.1. Advies Kiesraad
Met de Raad van State hechten de leden van de CDA-fractie aan terughoudendheid ten aanzien van delegatie van kiesregelgeving. Deze leden
vragen de regering te verduidelijken op welke gronden hij delegatie in de
bedoelde twee gevallen niettemin als gerechtvaardigd beschouwt.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de regering
in reactie op het advies van de Raad van State om de beslistermijnen op
wetsniveau vast te leggen vooral betoogt waarom het mogelijk is deze
elementen te delegeren. Deze leden zijn echter juist benieuwd naar de
dragende motivatie daarvan. Waarom is het noodzakelijk de beslistermijnen te delegeren en niet mogelijk die op wetsniveau vast te leggen?
Deze leden wijzen er in deze context op dat sinds 2010 het aantal
algemene maatregelen van bestuur en ministeriële regelingen sterk lijkt te
zijn toegenomen en daarmee meer regelgeving zich deels onttrekt aan het
zicht van het parlement. Deelt de regering de opvatting dat, hoewel
gedelegeerde of lagere regelgeving op zichzelf een belangrijk middel is,
het in algemene zin, maar in het bijzonder rond het kiesrecht, aangewezen
is daarin terughoudendheid te betrachten?
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen dat de regering wijst op
de mogelijkheid dat ervaringen met de (nieuwe) permanente registratie
snel wijziging kunnen nodig maken van eerder vastgelegde beslistermijnen. Kan de regering nader toelichten waarom ze dat verwacht?
5.2. Adviezen gemeente Den Haag, VNG en NVVB
De leden van de CDA-fractie onderschrijven de praktische aanbevelingen
van de burgemeester van Den Haag en de Kiesraad om allereerst de
minimum registratieleeftijd van niet-ingezetenen te verlagen naar 17 jaar
zodat registratie tijdig voor verkiezingen kan plaatsvinden. Betekent dit dat
een kiezer die op de dag van stemming 18 wordt toch kan stemmen?
Met het oog op het feit dat steeds meer Nederlanders zich vestigen in
andere EU-lidstaten onderschrijven de leden van de CDA-fractie de
aanbeveling van de burgemeester van Den Haag om briefstembureaus te
vestigen in alle lidstaten van de EU. Deelt de regering de verwachting, dat
de opkomst met deze maatregel zal toenemen?
De leden van de CDA-fractie vragen voorts, op welke wijze wordt
voorkomen dat Nederlanders die in een andere EU-lidstaat wonen, bij de
Europese verkiezingen tweemaal hun stem kunnen uitbrengen.
Ten slotte wordt voor niet-ingezetenen die niet ten minste tien jaar in
Neder-land hebben gewoond maar wel werken in de Openbare Dienst op
Aruba, Bonaire of Curaçao door de burgemeester van Den Haag aanbevolen om hen bij het terugzenden van de stembescheiden tevens een
verklaring van de regering mee te laten zenden, die bevestigt dat zij op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 384, nr. 5

8

moment van de verkiezingen inderdaad nog werkzaam waren voor de
Openbare Dienst. Is de regering bereid deze aanbevelingen op te volgen,
zo vragen de leden van de CDA-fractie.
De leden van de SGP-fractie vragen zich af wat de precieze achtergrond is
van het meesturen van een actuele verklaring dat mensen in Nederlandse
openbare dienst zijn. Wordt hiermee bedoeld het meesturen van een
kopie van een identiteitsbewijs? Waarvoor is dit nodig?
II Artikelsgewijs
Artikel I
Artikel D 2
De leden van de VVD-fractie lezen dat het nieuw voorgestelde artikel D 2
zo is geformuleerd dat niet het registreren van de kiesgerechtigheid van
personen als uitgangspunt is genomen, maar het registreren van
personen aan wie op grond van artikel B 1 kiesrecht toekomt en daarvan
op grond van artikel B 5 niet zijn uitgesloten. Hoe groot is de kans dat
iemand bij registratie aan de criteria om deel te nemen aan de verkiezingen voldoet, maar later, als hij zijn stem uitbrengt, niet meer? Gaarne
krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
Artikel D9
In dit artikel wordt gesteld dat de AMvB onder meer over enkele thema’s
kan gaan. De leden van de SGP-fractie vragen waarom er is gekozen voor
een dergelijke onbepaalde formulering. Zijn er voornemens om voor meer
thema’s regels te stellen?
Artikel M11
In dit artikel is een regeling gegeven voor het omgaan met stembescheiden. Het valt de leden van de SGP-fractie op dat een stembiljet
terzijde wordt gelegd als er twee of meer stembiljetten of enveloppen zijn
samengevoegd. Waarom is hiervoor gekozen? Is het risico niet aanwezig
dat bijvoorbeeld een echtpaar, met meerderjarige kinderen, hun stembiljetten in één envelop opstuurt? Waarom zouden die stemmen vervolgens
ongeldig dienen te zijn?
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
De adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 384, nr. 5

9