Samenvatting: Luchtvaart in Transitie

Samenvatting Luchtvaart in Transitie
De luchtvaart staat voor een enorme uitdaging om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Hiertoe ontwikkelt Luchtvaart in
Transitie technologie, producten en kennis waarvoor een sterk toenemende vraag uit de wereldmarkt bestaat.
Luchtvaart in Transitie vergroot hiermee het structurele verdienvermogen van de Nederlandse economie, en pakt
versneld de negatieve effecten van de luchtvaart aan, in lijn met de aanbevelingen van de Intergovernmental
Panel on Climate Change (IPCC) van de Verenigde Naties. De Nederlandse luchtvaartsector heeft de kans om
als pionier in Europa te acteren in de transitie naar een duurzame luchtvaart.
De potentie in Nederland
De Nederlandse luchtvaartsector representeert een groter aandeel van ons totale BBP ten opzichte van de rest
van de EU1. Nederland heeft ook een uitstekende maak- en brandstofindustrie, een sterke nationale
luchtvaartmaatschappij, sterk netwerk aan luchthavens en één van 's werelds meest toonaangevende lucht- en
ruimtevaartfaculteiten en onderzoekscentra. Dat schept een verantwoordelijkheid, maar biedt ook kansen.
Op dit moment heeft de luchtvaarsector in Nederland de kans om de koploperpositie te behouden op de
gebieden waarin wij als land al floreren (zoals het ontwikkelen van de duurzame brandstoffenmarkt) en op
andere gebieden de koploperpositie te pakken. Het luchtvaart ecosysteem zal door het Luchtvaart in Transitie
programma de mogelijkheden eerder adresseren en aanpakken dan andere landen (zoals het ontwikkelen van
alle cruciale elementen van het toekomstige waterstofvliegtuig). De kans om de transitie naar een duurzame
luchtvaart te omarmen doet zich nu voor en het voorstel 'Luchtvaart in Transitie' stelt ons mede in staat om deze
kans te benutten.
Waar investeert het groeifonds in?
Als koploper creëren we verdienvermogen door het verduurzamen van de luchtvaart. De totale financiële omvang
van het programma Luchtvaart in Transitie bedraagt EUR 1.019 m. De gevraagde bijdrage van het Nationaal
Groeifonds (504 miljoen euro) wordt 4,5 keer terugverdiend in de periode van 2020-2050. Dankzij het
ecosysteem voorstel Luchtvaart in Transitie zorgt de Nederlandse luchtvaartsector ervoor klaar te zijn voor de
(inter)nationale verplichtingen die eraan komen, en zet tevens deze verplichting om naar een mogelijkheid om
deze opkomende markt vanuit een economisch perspectief ten volste te benutten.
Bovendien stellen innovaties die de luchtvaart verduurzamen de Nederlandse luchthavens in staat de kwaliteit
van de werk-, woon- en leefomgeving op en rond luchthavens verder te verbeteren, door de lusten
(werkgelegenheid, regionaal verdienvermogen) te vergroten en de lasten (geluid, luchtkwaliteit) te doen afnemen.
De Nederlandse luchtvaartsector heeft een nog sterkere propositie om bedrijven en kapitaal aan te trekken, die
op hun beurt weer bijdragen aan innovatie en nieuwe bedrijvigheid.
Wat levert Luchtvaart in Transitie op?
Luchtvaart in Transitie is een integrale aanpak. Kansrijke onderzoeken en innovaties komen versneld tot
implementatie door knelpunten weg te nemen en nieuwe open innovatie-infrastructuur te creëren door het:
➢

Realiseren van first-of-a-kind-pilotfaciliteiten voor synthetische vliegtuigbrandstof;

➢

Ontwikkelen van duurzame ultra-efficiënte demonstratievliegtuigen met doorbraaktechnologie voor
waterstofaandrijving, materialen en systemen;

➢

Inrichten van een proeftuin met laad- en tankinfrastructuur en fieldlabs op Nederlandse luchthavens
voor de hele luchtvaartketen;

➢

Nieuw en kansrijk onderzoek zal de innovatie-infrastructuur blijvend voeden.

1ATAG. September 2020. Aviation benefits beyond borders.

https://aviationbenefits.org/media/167186/abbb2020_full.pdf

2

Programmalijnen
Luchtvaart in Transitie kent vijf programmalijnen, ieder specifiek gericht op één domein binnen de luchtvaart.
Energievoorziening
Het vervangen van fossiele kerosine door duurzame vliegtuigbrandstoffen is een cruciale stap in het
verduurzamen van de (Nederlandse) luchtvaartsector en een economische kans voor Nederland. Het programma
Luchtvaart in Transitie brengt drie synthetische vliegtuigbrandstofprojecten die gebruik maken van verschillende
technologiepaden dichter naar de markt.
Naast de opschaling van deze technologiepaden, wordt de grote vraag naar waterstof gegarandeerd door het
innovatieve waterstofimportproject. Het realiseren van deze noodzakelijke stap naar commerciële schaal is het
directe resultaat van de programmalijn.
Het grotere doel is vierledig:
1.

Het bewijzen van baanbrekende technologieën en daarmee verleiden van marktpartijen tot
investeringen in grootschalige productie. Dankzij deze projecten zal de benodigde infrastructuur
gerealiseerd worden en een blauwdruk voor verdere opschaling in binnen-en buitenland klaarliggen;

2.

Het bouwen van kennis en expertisecluster voor het verzekeren van infrastructuur en een
vestigingsklimaat voor synthetische kerosine;

3.

Het tijdig realiseren van de transitie van een petrochemie-hub naar een duurzame-brandstoffenhub. Tijdige transitie is belangrijk om de industrie, met haar banen, omzet, winst en
belastingopbrengsten voor Nederland te behouden en te verstevigen;

4.

Het vergroten van onze internationale marktpositie en behouden van onze koploperpositie betreft
duurzame brandstoffenontwikkeling en productie.

Vliegtuigontwikkeling
De Nederlandse vliegtuig(systeem)industrie heeft een uitgelezen kans te verdienen aan verduurzaming, mits zij
eerder met duurzame oplossingen komt en de innovaties kan positioneren en innovaties op het juiste niveau
demonstreren. Het programma Luchtvaart in Transitie brengt versneld duurzame vliegtuigsysteeminnovaties
dichter naar de markt. De partijen richten zich op het ontwikkelen van duurzame ultra-efficiënte technologie voor
waterstofaandrijving, materialen en systemen die op demonstratievliegtuigen worden getest. Dit doet het
consortium in samenwerking met Original Equipment Manufacturers (OEMs), zoals Airbus, Boeing en Embraer.
Het grotere doel is drieledig:
1.

Het realiseren van een innovatie-infrastructuur voor het op de grond en in de lucht testen van
vliegtuiginnovaties;

2.

Het verenigen van de gefragmenteerde vliegtuig(systeem)industrie in vier
samenwerkingsverbanden;

3.

Het vertalen van ontwikkelde kennis, kunde en technologie in proposities die door bestaande en
nieuwe bedrijven kunnen worden geëxporteerd over de hele wereld.

Proeftuin op de luchthavens
De Nederlandse luchthavens vormen binnen Luchtvaart in Transitie dé proeftuin voor het testen en (door)
ontwikkelen van innovatieve technologie, vanuit een open omgeving, in samenwerking met de eindgebruiker en
dicht op de complexe luchthavenoperatie. Het programma Luchtvaart in Transitie wil innovatie binnen het
luchtvaart-ecosysteem versnellen, en de proeftuin ondersteunt daarin.
Het grotere doel is tweeledig:
1.

Het creëren van laad- en tankinfrastructuur die testvluchten mogelijk maakt met nieuwe type
vliegtuigen en die luchthavens in staat stelt de implicaties van nieuwe infrastructuur voor de operatie te
onderzoeken.

3

2.

Het creëren van fieldlabs op luchthavens als open innovatie omgeving die innovatie-infrastructuur
aanbiedt en waar maakindustrie, kennisinstellingen en eindgebruikers samen kunnen werken. De
aanwezigheid van de bovengenoemde laad- en tankinfrastructuur is daarbij van groot belang.

Om dit te bereiken wordt samenwerking gezocht met bedrijven, kennisinstellingen en start-ups met de
operationele praktijk van de complexe luchthavenoperatie en worden er een breed scala Nederlandse en
internationale partijen aangetrokken om de innovatiekracht van het ecosysteem te laten groeien. Zo behouden en
breiden we de internationale marktpositie uit en verstevigen we de ‘license to operate’ van de Nederlandse
luchtvaartsector door via de proeftuin een tastbare bijdrage te leveren aan het verduurzamen van de mondiale
luchtvaart.

Kennisontwikkeling
Nieuw en kansrijk onderzoek zal de innovatie-infrastructuur blijvend voeden. Het programma Luchtvaart in
Transitie zet binnen de programmalijn kennisontwikkeling een open innovatiedenktank op (Flying Vision) van
waaruit een ecosysteem brede visie en roadmap wordt ontwikkeld voor onderzoek en ontwikkeling van innovaties
voor klimaatneutrale luchtvaart. De eerste ondersteunende onderzoeksprogramma's die vanuit Flying Vision
worden opgezet resulteren in technologie en kennis voor toekomstige ontwikkelingen, waarmee de Nederlandse
luchtvaartsector zich stevig positioneert in het internationale speelveld.
Daarnaast zal het Dutch Aviation Systems Analysis Lab (DASAL) een open virtuele infrastructuur leveren voor
het monitoren en analyseren van de impact van onderzoeken en innovaties. DASAL zal een ‘digital twin’ bevatten
van het luchtvaartecosysteem (vliegtuigen, luchthavens, luchtvaartmaatschappijen en Air Traffic Management)
dat fungeert als virtueel platform waarop onderzoeken en innovaties kunnen worden getoetst op hun impact op
de categorieën economie en logistiek, emissie en klimaat, geluid en kwaliteit van leven, veiligheid, en beleid en
regelgeving.
Het grotere doel is tweeledig:
1.

Het samen met een OEM opstellen van een overkoepelende en richtinggevende visie, waardoor
onderzoek gericht kan worden en de Nederlandse luchtvaartsector hiermee een betere aansluiting krijgt
op internationale ontwikkelingen en bij de eindgebruiker van de technologie.

2.

Het ontwikkelen en demonstreren van baanbrekende innovaties/technologieën en daarmee verleiden
van marktpartijen tot investeringen in het verder ontwikkelen van deze nieuwe duurzame
oplossingen.

Randvoorwaarden
Naast de technologische onderwerpen zal er gewerkt worden aan een aantal onderwerpen die nodig zijn om de
ambities waar te kunnen maken. Zo worden er activiteiten ontplooid om over meer, goed opgeleid personeel te
kunnen beschikken, wordt het ecosysteem versterkt, met speciale aandacht voor het mkb, en worden de
internationale betrekkingen verstevigd.

De Nederlandse luchtvaartsector heeft de kans om als pionier in Europa te acteren in de transitie naar
een duurzame luchtvaart. Als koploper creëren we verdienvermogen door het verduurzamen van de
luchtvaart.
Luchtvaart in Transitie dient het maatschappelijke en economische belang. Wij committeren ons om de
transitie naar duurzame luchtvaart mogelijk te maken, helpt u mee?

Projectleiders
Dit project wordt getrokken door een consortium van Royal Schiphol Group, Lucht- en Ruimtevaart Nederland,
SkyNRG, Koninklijke NLR, TU Delft en hun partners.
Het voorstel wordt gesteund en gefaciliteerd door het ministerie van IenW (Infrastructuur en Waterstaat) als
indienend departement en het ministerie van EZK (Economische Zaken en Klimaat).

4

5

Brightsky

6

7