Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 325

Structuurvisie Nationaal Water Programma

Nr. 7

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2022
Tijdens het commissiedebat Maritiem van 24 november jl. (Kamerstuk
31 409, nr. 339) is toegezegd uw Kamer te informeren over de regelgeving
met betrekking tot doorvaarbaarheid van windenergiegebieden in de
Noordzee en de mogelijke verschillen tussen de regelgeving in omringende landen. In deze brief wordt die toezegging gestand gedaan.
Aanleiding voor de toezegging zijn vragen van D66 over de veiligheid en
bruikbaarheid van doorvaatpassages voor de zeilende recreatievaart en de
beroepschartervaart.
In deze brief wordt eerst ingegaan op het Nederlandse doorvaartbeleid en
het dilemma dat het streven tot multifunctioneel ruimtegebruik in
windenergiegebieden introduceert. Vervolgens wordt de vergelijking
getrokken met het doorvaartbeleid in de omringende landen. Ter afsluiting
volgt een passage over het harmoniseren van het doorvaartbeleid op de
Noordzee.
Doorvaartbeleid Nederland
Doorvaart richt zich op de vraag hoe de Noordzee bij de uitrol van Wind
op Zee bereikbaar en bevaarbaar blijft voor niet-routegebonden schepen.
Dit betreft bijvoorbeeld de bereikbaarheid van visgronden, boorplatformen en (internationale) recreatiehavens. Daarbij dient rekening te
worden gehouden met het vertrekpunt van het Programma Noordzee
2022–2027 (Bijlage bij Kamerstuk 35 325, nr. 2) om windenergiegebieden
zoveel mogelijk multifunctioneel te gebruiken. Voor de windenergiegebieden betekent dit dat, naast doorvaart, ook wordt gestreefd naar de
ontwikkeling van alternatieve vormen van visserij en aquacultuur en
duurzame energieopwekking anders dan met windturbines (medegebruik). Doorvaart en medegebruik zijn veelal conflicterende vormen van
ruimtegebruik. Het merendeel van de medegebruiksvormen maakt
namelijk gebruik van vaste constructies in de waterkolom zoals drijvende
zonnepanelen en schelpdierkwekerijen. Dergelijke constructies gaan niet

kst-35325-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 325, nr. 7

1

samen met doorvaart. Het is daarom noodzakelijk doorvaart en medegebruik ruimtelijk te scheiden.
Om doorvaart in windenergiegebieden te faciliteren en ruimtelijk te
scheiden van medegebruik, is in het Programma Noordzee 2022–2027
vastgesteld dat doorvaart onder voorwaarden is toegestaan in hiervoor
aangewezen doorvaartpassages. Doorvaartpassages worden ingericht als
een tweerichtingsverkeersstelsel waar scheepvaart het windenergiegebied
kan doorkruisen. Het gebruik van de doorvaartpassages wordt toegestaan
voor schepen tot 46 meter lengte. Daarmee zijn de passages geschikt voor
de kottervloot en een groot deel van de recreatievloot. Schepen mogen
ook ’s nachts gebruik maken van de doorvaartpassages, mits ze hiervoor
zijn toegerust. Onder uiteenlopende (weers)omstandigheden geldt
onverkort het principe van goed zeemanschap voor het bepalen of het
veilig is door een doorvaartpassage te varen. Deze uitgangspunten voor
doorvaart gelden voor alle windenergiegebieden die vallen onder de
(aanvullende) routekaart wind op zee 2023 en 2030 en daarna.
De keus om doorvaart en medegebruik ruimtelijk te scheiden door gebruik
te maken van doorvaartpassages sluit aan op de afspraken uit het
Noordzeeakkoord. Ook voldoet het aan het uitgangspunt van het
Programma Noordzee 2022–2027 om het veiligheidsniveau op de
Noordzee minimaal te behouden en waar mogelijk te verbeteren. Uit het
Formal Safety Assessment (FSA) uitgevoerd door MARIN1 blijkt dat het
totaal aantal verwachte incidenten bij doorvaart in passages lager is dan
bij integrale doorvaart.
Vergelijking met omringende Noordzeelanden
Het doorvaartbeleid in de omringende Noordzeelanden is weergegeven in
Tabel 1. Dit overzicht is opgesteld op basis van een schriftelijke vragenronde en waar nodig aanvullende interviews en mailwisselingen met de
betreffende landen. De resultaten zijn besproken met de sector. Hieruit
blijkt dat de geïdentificeerde internationale verschillen in doorvaartbeleid
overeenkomen met het beeld dat de sector hierover heeft.
Tabel 1: Overzicht doorvaartbeleid Noordzeelanden

Doorvaart
regime

Maximale
scheepslengte
AIS vereist
Voorwaarden
weerscondities

Nederland

Verenigd
Koninkrijk

Duitsland

België

Denemarken

Doorvaart in
passages
onder
voorwaarden
46 meter

Integrale
doorvaart

Integrale
doorvaart
onder
voorwaarden
24 meter

Geen
doorvaart

Integrale
doorvaart

N.v.t.

Geen

Ja
Geen

Nee
Geen

Ja
Alleen bij
daglicht
Zicht min.
1.000
meter
Windkracht
max. 6 Bft

N.v.t.
N.v.t.

Nee
Geen

Geen

Uit het overzicht blijkt dat de doorvaartregimes en de gestelde
voorwaarden aan de schepen en qua weerscondities verschillen.
Denemarken en het Verenigd Koninkrijk laten de keus om door te varen
1

https://www.noordzeeloket.nl/@247458/formal-safety-assessment-doorvaart-passages/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 325, nr. 7

2

over aan het principe van goed zeemanschap. Dit betekent dat de kapitein
zelf dient te beoordelen of hij verantwoord door een windpark kan varen.
Duitsland stelt wel voorwaarden aan de schepen en de weerscondities en
in België zijn de parken geheel afgesloten voor doorvaart. Het Nederlandse beleid bevindt zich ergens in het midden van dit spectrum van
integrale doorvaart tot volledige afsluiting.
Om de verschillen tussen het Nederlandse doorvaartbeleid en dat van de
omringende Noordzeelanden te kunnen duiden, is ook de ambitie voor
medegebruik vergeleken. Uit navraag bij de omringende Noordzeelanden
blijkt dat geen van deze landen expliciete beleidsambities voor vormen
van medegebruik in windenergiegebieden heeft geformuleerd. Het
spanningsveld tussen doorvaart en medegebruik is daarom in deze
landen niet van invloed geweest op het doorvaartbeleid.
Daarbij wordt benadrukt dat bovenstaande een momentopname betreft.
Alle vier de landen geven aan dat medegebruik wel op de agenda staat en
dat het mogelijk is dat de ambitie voor medegebruik in windparken zich
de komende jaren (verder) ontwikkelt. In België wordt er al wel zeewier
gekweekt in een van de windenergiegebieden. Vanwege de volledige
afsluiting van Belgische windenergiegebieden voor doorvaart heeft dit
echter geen consequenties voor de niet-routegebonden scheepvaart.
Daarbij geeft België aan dat het doorvaartregime voor nieuwe windparken
niet noodzakelijk gelijk wordt aan het regime in de reeds aangelegde
parken. Wanneer er een nadrukkelijke behoefte blijkt aan medegebruik,
wordt het doorvaartregime integraal afgewogen met de behoefte voor
medegebruik. Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk sluiten geen
van alle uit dat de ontwikkelingen op het gebied van medegebruik in de
toekomst gevolgen kunnen hebben voor het doorvaartregime.
Denemarken heeft zich hier niet expliciet over uitgelaten.
De weg naar harmonisering
Nederland loopt in haar ambities voor multifunctioneel gebruik van
windenergiegebieden vooruit op de omringende Noordzeelanden die voor
deze benchmark zijn benaderd. Daarmee is medegebruik in Nederland, in
tegenstelling tot in de omringende Noordzeelanden, een bepalende factor
in de vormgeving van het doorvaartbeleid. Dit verklaart voor een
belangrijk deel de verschillen in beleid voor de doorvaarbaarheid van
windenergiegebieden. De medegebruiksambities in de omringende
Noordzeelanden staan echter niet stil en vragen mogelijk in de toekomst
om heroverweging van de doorvaartregimes. Ook het medegebruik in
Nederland is nog in beweging. Dit biedt de mogelijkheid om op termijn
het doorvaartbeleid internationaal te harmoniseren. De Nederlandse
kennis en ervaring op het gebied van doorvaart en medegebruik zal
daarbij gedeeld worden.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 325, nr. 7

3