Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2022

Nr. 54

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 februari 2022
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft onderzoek
gedaan naar de mogelijk schadelijke gevolgen voor de gezondheid als
gevolg van het werken met chroom-6 houdende verf bij Defensie en van
het werken met Chemical Agent Resistant Coating (CARC) op de Prepositioned Organizational Materiel Storage (POMS)-locaties. Dit onderzoek is
in opdracht van Defensie in drie delen uitgevoerd. Het eerste onderzoek
naar chroom-6 op de POMS is in juni 2018 voltooid (Kamerstuk 34 775 X,
nr. 126). Het tweede onderzoek naar de gezondheidsrisico’s als gevolg van
blootstelling aan hexamethyleen di-isocyanaat (HDI) uit CARC is in maart
2020 afgerond (Kamerstuk 35 300 X, nr. 63). Het derde onderzoek naar
chroom-6 op alle defensielocaties is in het voorjaar 2021 voltooid. U bent
hier over geïnformeerd in een brief van 31 mei 2021 (Kamerstuk 35 570 X,
nr. 92).
In deze brief ga ik in op de recente ontwikkelingen:
1. De stand van zaken in de afhandeling van aanvragen voor een
uitkering op grond van de Tijdelijke regeling tegemoetkoming en
ondersteuning slachtoffers blootstelling chroom VI houdende stoffen
defensie (Coulanceregeling) en Regeling uitkering chroom-6 Defensie
(Uitkeringsregeling);
2. Actualisatie nadelige gezondheidseffecten en ziekten veroorzaakt door
chroom-6 en hexamethyleen di-isocyanaat (HDI) uit CARC;
3. Verkenning door het RIVM naar de mogelijkheden voor een metaanalyse chroom-6 en kanker;
4. Voortzetting Paritaire Commissie;
5. Bevindingen zes jaar Paritaire Commissie.
Tenslotte ga ik in op een aantal eerdere toezeggingen aan de Kamer.

kst-35925-X-54
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 54

1

1. Stand van zaken uitvoering Tijdelijke Coulanceregeling en
Uitkeringsregeling
Op grond van de resultaten van het RIVM-onderzoek naar de gezondheidsrisico’s als gevolg van blootstelling op alle defensielocaties, is in
2021 in overleg met de Centrales voor Overheidspersoneel de bestaande
Uitkeringsregeling gewijzigd en uitgebreid. De Uitkeringsregeling was
sinds juni 2018 van kracht voor de POMS-locaties. Ook (oud-)
medewerkers van andere defensielocaties en hun nabestaanden kunnen
hier nu een beroep op doen. Met de inwerkingtreding van de Uitkeringsregeling voor alle defensielocaties is de Tijdelijke Coulanceregeling
vervallen. De uitvoering van de uitgebreide en gewijzigde Uitkeringsregeling is thans gaande. Onderstaand overzicht is gebaseerd op de stand
van zaken per 14 januari 2022.
• In totaal hebben 576 (oud-) medewerkers en nabestaanden een
uitkering ontvangen op grond van de Tijdelijke Coulanceregeling en/of
van de Uitkeringsregeling. Er is netto 7,8 miljoen euro aan uitkeringen
uitbetaald. Dit betreft de som van alle door de aanvragers ontvangen
uitkeringen.
• Er zijn 929 aanvragen voor een tegemoetkoming op grond van de
Tijdelijke Coulanceregeling ingediend en afgehandeld. Hiervan hebben
357 (oud-) medewerkers een tegemoetkoming ontvangen. In 572 zaken
bestond geen aanspraak op een tegemoetkoming.
• Er zijn 555 aanvragen ingediend voor een uitkering op grond van de
Uitkeringsregeling. Hiervan zijn 219 aanvragen toegekend en 155
aanvragen afgewezen. Thans zijn 181 aanvragen in behandeling.
• Daarnaast zijn 449 (oud-) medewerkers die eerder een tegemoetkoming hebben ontvangen uit de Tijdelijke Coulanceregeling of de
Uitkeringsregeling door de uitvoerder van de regeling individueel
benaderd om te bezien of zij recht hebben op een aanvullende
uitkering op grond van de gewijzigde Uitkeringsregeling. Hiervan
hebben 247 (oud-) medewerkers een aanvullende uitkering ontvangen.
In 74 gevallen bleek geen aanspraak te bestaan op een aanvulling op
de eerder toegekende uitkering. Er zijn 128 zaken die nog moeten
worden afgedaan.
Voor het vaststellen van het recht op een uitkering wordt onder andere
gebruik gemaakt van een RIVM-matrix die een relatie legt tussen de
functie of werkzaamheden en aandoeningen. De functies zijn als bijlage
opgenomen in de Uitkeringsregeling. Als de medewerker geen functie
heeft of heeft gehad die voorkomt op de lijst, dan wordt bij de beoordeling gekeken naar de feitelijke werkzaamheden van de medewerker in
de praktijk. Soms bestaat onduidelijkheid over de vraag of er sprake is van
werkzaamheden die in een bepaalde blootstellingsgroep kunnen worden
ingedeeld of over de indeling van de werkzaamheden in een blootstellingsgroep zelf of over de duur en/of periode van blootstelling. Voor dit
soort situaties is door Defensie in overleg met de Centrales van
Overheidspersoneel gezocht naar een laagdrempelige en praktisch
uitvoerbare werkwijze. Hiertoe is een Beoordelingspanel ingesteld dat de
uitvoerder van de regeling van een bindend advies kan voorzien over de
blootstelling aan chroom-6 van de aanvrager tijdens diens werkzaamheden. Het Beoordelingspanel bestaat uit prof.dr.ir. D.J.J. Heederik
(voorzitter), prof.dr. W.R.F. Notten en ir. T. Sijbranda. Het Instellingsbesluit
voor het Beoordelingspanel Regeling uitkering chroom-6 Defensie is op
3 december 2021 gepubliceerd in de Staatscourant.1

1

Stcrt. 2001, nr. 48351 d.d. 3 december 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 54

2

2. Actualisatie nadelige gezondheidseffecten en ziekten veroorzaakt door chroom-6 en HDI uit CARC
De recent door het RIVM uitgevoerde actualisatie leidt niet tot gewijzigde
inzichten over welke ziektes of nadelige gezondheidseffecten kunnen
worden veroorzaakt door blootstelling aan chroom-6 of HDI.
In 2018 bracht het RIVM een overzicht uit van de schadelijke gezondheidseffecten en ziekten die kunnen worden veroorzaakt als mensen tijdens hun
werk aan chroom-6 blootstaan. Dit overzicht wordt periodiek geactualiseerd op grond van nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen en studies.
De kwaliteit en de inhoud van de relevante nieuwe studies wordt met
externe experts geëvalueerd. De eerste actualisatie verscheen in 2020
(RIVM-rapport 2020-0019).
Recent is de tweede actualisatie uitgevoerd (bijlagen 1, 2 en 3)2. Deze
actualisatie is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur die is
gepubliceerd tussen januari 2019 en januari 2021. In deze periode zijn
studies gepubliceerd over verschillende soorten kanker (long, neusholte,
strottenhoofd, maag, prostaat, borst), fertiliteit en prenatale ontwikkeling,
immunologische effecten, neurodegeneratie, neusweefselschade en
effecten op de lever en nieren. Deze studies zijn onder andere besproken
met externe experts in expertconsultaties, waarbij de conclusies worden
ondersteund. De nieuwe studies leiden volgens het onderzoek door het
RIVM niet tot gewijzigde inzichten over welke ziekten of nadelige
gezondheidseffecten door beroepsmatige blootstelling aan chroom-6
kunnen worden veroorzaakt. Dit betekent dat de conclusies van de eerste
actualisatie niet zijn veranderd.
Het RIVM onderzoekt sinds 2019 ook periodiek of er wetenschappelijke
aanwijzingen zijn voor een verband tussen blootstelling aan HDI en
nadelige gezondheidseffecten. In het eerste onderzoek (RIVM-rapport 2020
– 0015) bleek dat beroepsmatige blootstelling schadelijk is voor de
gezondheid van werknemers en de volgende gezondheidseffecten kan
veroorzaken: astma, rhinitis, conjunctivitis, hypersensitivity pneumonitis
en contactdermatitis. Een actualisatie in 2021 op basis van de nieuwste
wetenschappelijke kennis, bevestigt deze conclusies. Er zijn recent geen
nieuwe gezondheidseffecten in relatie tot blootstelling aan HDI
aangetoond.
Naar verwachting zal een volgende actualisatie van de schadelijke
gezondheidseffecten van beroepsmatige blootstelling aan chroom-6 en
HDI uit CARC in 2023 worden uitgevoerd. De Kamer zal uiteraard daar te
zijner tijd over worden geinfomeerd.
3. Verkenning mogelijkheden meta-analyse chroom-6 en kanker
Defensie zal het RIVM opdracht geven een meta-analyse uit te voeren van
de relatie tussen chroom-6 en een aantal typen kanker.
Experts die hebben meegewerkt aan de actualisatie van de ziektelijst
hebben het RIVM geadviseerd om meta-analyses van de relatie tussen
chroom-6 en een aantal typen kanker te overwegen (bijlage 1)3. Dit advies
is onderschreven door de Inhoudelijke Klankbordgroep chroom-6 in
arbeidssituaties. De Paritaire Commissie heeft naar aanleiding hiervan het
RIVM opdracht gegeven te verkennen of het mogelijk is om meta-analyses
uit te voeren voor de vijf typen kanker, waarvoor geldt dat het nog
2
3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 54

3

onvoldoende duidelijk is of beroepsmatige blootstelling aan chroom-6
deze ziekten kan veroorzaken bij mensen (categorie 3 van de ziektelijst).
Een meta-analyse is nieuw onderzoek, gebaseerd op bestaande onderzoeksresultaten, waarmee een grotere statistische zeggingskracht wordt
bereikt. Het RIVM heeft de betekenis, het belang, de mogelijkheden en de
haalbaarheid van meta-analyses onderzocht (bijlage 4)4 en verwacht dat
een meta-analyse voor prostaat-, blaas-, pancreas- en mondholtekanker
haalbaar is en een maatschappelijk relevante bijdrage kan leveren aan de
wetenschappelijke kennis. Indien uit deze meta-analyse aanwijzingen voor
een causaal verband tussen blootstelling en ziekte komen, zullen de
resultaten uit de meta-analyses in een volgende actualisatie worden
meegenomen. De Paritaire Commissie is van mening dat de bedoelde
meta-analyse een waardevolle aanvulling kan zijn op de periodieke
actualisaties en adviseert om het RIVM de opdracht te geven de
meta-analyse uit te voeren. Ik neem dit advies over.
4. Voortzetting Paritaire Commissie
De Paritaire Commissie zal in dezelfde samenstelling, maar met een
gewijzigde en beperktere opdracht, worden voortgezet tot uiterlijk 1 juli
2023.
De Paritaire Commissie is vanaf maart 2015 belast met de inhoudelijke
begeleiding van het onderzoek van het RIVM en het adviseren van de
Minister van Defensie over de consequenties van de uitkomsten van de
onderzoeken. Met het voltooiien van het onderzoek en de publicatie van
de onderzoeksresultaten, de conclusies en de aanbevelingen van de
Paritaire Commissie is deze opdracht van de Paritaire Commissie
volbracht.
Tegelijk zullen diverse taken de komende jaren nog worden voortgezet.
Deze taken komen direct of indirect voort uit de aanbevelingen die de
Paritaire Commissie aan Defensie heeft gedaan. De Paritaire Commissie is
van mening dat de problematiek rondom chroom-6 bij Defensie nog
steeds specifieke aandacht en een duidelijk herkenbare eigen positie
verdient. Het feit dat de Paritaire Commissie los staat van het regulier
overleg en onafhankelijk, op afstand van Defensie, is gepositioneerd, kan
ook de komende periode nog van waarde zijn. Ook het Informatiepunt
chroom-6 dat onafhankelijk bij het Centrum voor Arbeidsverhoudingen en
Overheidspersoneel (CAOP) is belegd onder «eigenaarschap» van de
Paritaire Commissie zal voorlopig blijven bestaan. Daarnaast acht de
Paritaire Commissie ook het signaal dat wordt afgegeven aan de (oud-)
medewerkers en nabestaanden dat de chroom-6 problematiek nog steeds
specifieke aandacht krijgt, van belang. Deze overwegingen van de
Paritaire Commissie deel ik.
Vervolgens speelt ook het tijdspad van het operationaliseren van de
aanbevelingen van de commissie Heerts (Commissie Vergemakkelijking
Schadeafhandeling Beroepsziekten) een rol. Naar verwachting zal medio
2022 meer duidelijk zijn over de mogelijke consequenties van de
oprichting van het Landelijk Expertise Centrum Stoffengerelateerde
Beroepsziekten (LEC-SB) voor Defensie en over hoe de rijksbrede
Tegemoetkomingsregeling zich verhoudt tot de Uitkeringsregeling van
Defensie.
De Paritaire Commissie adviseert de commissie in dezelfde samenstelling,
maar met een gewijzigde en beperktere taakstelling, voort te zetten

4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 54

4

(bijlage 5)5 en ik neem dat advies over. De commissie zal minder frequent
bijeenkomen, maar zal wel de ontwikkelingen volgen en waar nodig
adviseren. Op grond van bovenstaande aspecten verwacht ik dat de
Paritaire Commissie uiterlijk 1 juli 2023 kan worden opgeheven waarbij de
dan nog resterende taken zullen worden belegd in de staande organisatie.
5. Bevindingen zes jaar Paritaire Commissie
De Paritaire Commissie voert op dit moment een beperkte interne
evaluatie uit. Na afronding zal ik de Kamer informeren over de bevindingen en mijn reactie hierop en daarbij ook reageren op de brief
«Terugblik op zes jaar Paritaire Commissie CARC en chroom-6 Defensie»
die de heer Vreeman op persoonlijke titel reeds heeft gestuurd (bijlage 6)6.
6. Toezeggingen aan de Tweede Kamer
Tijdens een Algemeen Overleg met de Kamer over chroom-6 op
7 november 2018 (Kamerstuk 35 000 X, nr. 71) heeft de toenmalige
Staatssecretaris van Defensie toegezegd u nader te informeren over de
regeling. Daarbij zou ze in ieder geval ingaan op de volgende elementen:
de afspraken, de context, de organisatie en eventuele varianten daarop,
de hardheidsclausule, de inhoud, de uitvoering en de verhouding tot
onder anderen nabestaanden. Een tweede toezegging betrof een verzoek
aan het RIVM of het vervolgonderzoek op een zo breed mogelijk terrein
kan worden verricht. Deze informatie is u gegeven in een brief van 31 mei
2021 «Beleidsreactie RIVM-onderzoek naar blootstelling aan chroom-6 en
arbeidsomstandigheden op defensielocaties» (Kamerstuk 35 570 X,
nr. 92).
Tijdens het plenair debat met de Kamer over chroom-6 op 30 juni 2021
(Handelingen II, 2020/21, nr. 95, item 7) is toegezegd bij de Verenigde
Staten navraag te doen over hoe Amerikaans defensiepersoneel persoonlijke beschermingsmiddelen laagdrempelig kan verkrijgen. Hierover kan ik
u het volgende berichten. Amerikaans defensiepersoneel kan algemene
persoonlijke beschermingsmiddelen niet zelf bestellen, maar krijgt het
uitgereikt bij de werkorder. Bij defensie gebeurt dit op een vergelijkbare
manier: deze middelen zijn gewoon beschikbaar op de werkplek.
Daarnaast zijn er bepaalde persoonsgebonden beschermingsmiddelen die
op de lijst staan van kleding en uitrusting gekoppeld aan de arbeidsplaats
(functie). Medewerkers kunnen waar nodig op een laagdrempelige manier
beschermingsmiddelen bestellen uit het uitgebreide assortiment van de
civiele leverancier. Dit gebeurt via de webshop van het Kleding- en
Uitrustingsbedrijf Defensie (KPU). Op intranet is een speciale themapagina gewijd aan persoonlijke beschermingsmiddelen.
Verder is aan de Kamer toegezegd de brieven van de Nederlandse
Arbeidsinspectie (voorheen I-SZW) over haar inspectiebezoeken aan
Defensie gericht op chroom-6 op de website van Defensie te publiceren
(Kamerstuk 35 300 X, nr. 60). Ik laat u hierbij weten dat de brieven naar
aanleiding van inspectiebezoeken die eind 2020 zijn uitgevoerd, online
toegankelijk zijn gemaakt7.
De Staatssecretaris van Defensie,
C.A. van der Maat

5

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
7
Te raadplegen via: https://www.defensie.nl/onderwerpen/personeelszorg/
gezondheidsonderzoeken/handhavingsbrieven-i-szw).
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 54

5