Aanpak fijn stof bij veehouderijen

Ministerie van Infrastructuur en Milieu

13 december 2011

1.

Inleiding
In het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) is in 2009 en
2010 onderzoek uitgevoerd naar de luchtkwaliteit bij veehouderijen [1][2]. Uit deze (landelijke)
onderzoeken bleek dat bij 145 veehouderijen sprake is van een potentiële overschrijding van de
grenswaarde voor fijn stof in 2011. Om de overschrijdingen weg te nemen zijn
emissiereducerende maatregelen bij veehouderijen nodig.
Gemeenten vervullen als bevoegd gezag een belangrijke rol bij de aanpak van de uitstoot van
fijn stof door veehouderijen. Het rijk levert daarbij, waar nodig, ondersteuning.
Veehouderijen zijn relatief laat in beeld gekomen als bron van fijn stof en veel technische
maatregelen voor vermindering van de fijn stof emissies zijn innovatief en nieuw. Daarom is de
aanpak van fijn stof bij veehouderijen pas vrij recent in gang gezet . Uit onderzoek van IenM naar
de voortgang van de aanpak blijkt dat sprake is van een duidelijke afname van het aantal
veehouderijen met een potentiële overschrijding. Voor de veehouderijen waar op dit moment
nog wel sprake is van een overschrijding, werken gemeenten samen met de veehouders aan een
oplossing.
Deze bijlage beschrijft de voortgang in de aanpak om de uitstoot van fijn stof door veehouderijen
te verminderen.

2.

Instrumentarium

2.1

Inleiding
Het rijk (ministeries van IenM en EL&I) ondersteunt gemeenten bij de aanpak van
fijnstofemissies bij veehouderijen. Hiertoe zijn en worden verschillende instrumenten ontwikkeld:
emissiereducerende maatregelen,
subsidieregeling fijnstofmaatregelen,
emissie-eisen voor stallen,
toetsingskader vergunningverlening.
De invulling van het instrumentarium is afgestemd met vertegenwoordigers van provincies,
gemeenten en de pluimveesector.

2.2

Emissiereducerende m aatregelen
Er zijn twee (onderzoeks)programma’s, die hebben bijgedragen aan het verkrijgen van inzicht in
de hoogte van de uitstoot van fijn stof uit veehouderijen en aan het ontwikkelen van technische
maatregelen om deze uitstoot te verminderen. Dit zijn:
Programma Gecombineerde Luchtwassers (PGL),
Programma bedrijfsoplossingen voor fijn stofreductie in de pluimveehouderij.
De technische maatregelen zijn innovatief en relatief nieuw, en zijn in de praktijk getoetst.
Hierdoor is er een pallet aan maatregelen beschikbaar, waarvan de effectiviteit en de kosten
bekend zijn.

2.3

Subsidieregeling fijnstofmaatregelen
13 december 2011

2

In 2009 is de subsidieregeling fijnstofmaatregelen voor het eerst opengesteld voor
landbouwbedrijven met een potentiële overschrijding van de grenswaarden voor fijn stof.
Vervolgens is de openstelling verlengd, zodat aanvragen voor subsidie ingediend konden worden
tot en met april 2011.
Ook veehouderijbedrijven die op grond van het dierenwelzijnsbeleid moeten omschakelen naar
meer diervriendelijke huisvesting en daardoor verplicht zijn hun stal aan te passen, konden
gebruik maken van de regeling wanneer de omschakeling leidt tot een overschrijding.
Veehouderijbedrijven die vrijwillig hun stal aanpassen en daarbij rekening houden met de
emissies van fijn stof, kunnen ook een beroep doen op de “reguliere” financiële instrumenten,
zoals fiscale maatregelen (VAMIL, MIA).
Het rijk bereidt een nieuw e openstelling voor van de investeringsregeling fijnstofmaatregelen.
2.4

Emissie-eisen voor stallen
Het rijk is gestart met de voorbereiding van de AMvB met emissie-eisen voor fijn stof uit stallen
op basis van Beste Beschikbare Technieken (BBT). Het noodzakelijke onderzoek voor de
effectiviteit en kosten van maatregelen is afgerond [3].
IenM heeft het voornemen om, vooruitlopend op de inwerkingtreding van de AMvB, voor nieuwe
stallen een BBT-document voor fijn stofreducerende technieken in stallen op te stellen en deze in
de Regeling omgevingsrecht als zodanig aan te wijzen. Het bevoegd gezag moet hiermee
rekening houden in het kader van de vergunningverlening.

2.5

Toetsingskader
De Wet milieubeheer vormt het wettelijk kader voor de beoordeling van milieugevolgen bij
inrichtingen. In opdracht van het voormalige ministerie van VROM heeft InfoMil een Handreiking
opgesteld, waarin het wettelijk kader is verduidelijkt en is beschreven hoe in een
vergunningprocedure de beoordeling van de luchtkwaliteit (fijn stof) kan worden uitgevoerd [4].
In opdracht van het ministerie van VROM heeft KEMA het rekenmodel ISL3a ontwikkeld. Het
rekenmodel is vrij beschikbaar voor iedereen en kan worden gebruikt bij onderzoek naar de
effecten van een veehouderij op de fijn stof concentraties. ISL3a wordt jaarlijks geactualiseerd.
Het Besluit niet in betekenende mate bijdragen en de bijbehorende regeling bieden bedrijven de
mogelijkheid om uit te breiden en meer te emitteren op locaties waar sprake is van een
overschrijding of een hoge achtergrondconcentratie. Het ministerie van IenM onderzoekt de
mogelijkheden om het gebruik van ‘niet in betekenende mate’ in bepaalde situaties te beperken
om te voorkomen dat hierdoor overschrijdingen blijven bestaan of zullen optreden.

3.

Aanpak normoverschrijdingen

3.1

Aanpak bestaande overschrijdingen
Uit de landelijke onderzoeken naar de luchtkwaliteit bij veehouderijen zijn 145 veehouderijen
naar voren gekomen met een potentiële overschrijding van de grenswaarden voor fijn stof in
2011 [1][2]. Kenmerken van deze veehouderijen:
- Het gaat om overschrijdingen bij ruim 360 (woon)adressen in de directe omgeving van de
145 veehouderijen.

13 december 2011

3

-

De veehouderijen zijn verdeeld over 47 gemeenten, voornamelijk in Noord-Brabant, Limburg
en Gelderland.
Ongeveer 90% van de bedrijven betreft pluimvee.

Om de bestaande overschrijdingen weg te nemen doorlopen gemeenten, in samenspraak met de
veehouders, de volgende stappen:
1. Het berekenen van de concentraties fijn stof bij de veehouderijen,
2. Het bepalen van de gewenste afname van de fijn stofuitstoot en het inventariseren van
mogelijke maatregelen,
3. Het vastleggen van deze afspraken in de vergunning.
Het rijk ondersteunt de gemeenten financieel en technisch inhoudelijk.
3.2

Resultaten a anpak bestaande overschrijdingen
Uit de acties die gemeenten hebben uitgevoerd blijkt dat bij 85 van de 145 bedrijven in 2011
geen sprake (meer) is van een overschrijding. De 60 resterende veehouderijen met
overschrijdingen zijn gelegen in 26 gemeenten.

3.3

Lopende acties
De 60 veehouderijen waar in 2011 nog sprake is van een overschrijding zijn te verdelen in twee
categorieën:
A. Overschrijdingen die samenhangen met een hoge uitstoot van fijn stof van het bedrijf zelf en
naar verwachting met maatregelen bij het bedrijf zijn op te lossen (40 bedrijven).
B. Overschrijdingen die mede het gevolg zijn van een hoge achtergrondconcentratie fijn stof, en
waarvoor ook maatregelen bij omliggende bedrijven vereist zijn (20 bedrijven).
A. Aanpak overschrijdingen door hoge concentratiebijdrage bedrijf
De 40 veehouderijen liggen verspreid over 24 gemeenten in met name Noord-Brabant,
Gelderland, Limburg en Utrecht.
De gemeenten hanteren in beginsel de aanpak zoals beschreven in paragraaf 3.1. Dit zal op
korte termijn resulteren in het oplossen van de helft van deze overschrijdingen, omdat er een
vergunningprocedure voor deze bedrijven loopt. De termijn waarop de overige overschrijdingen
opgelost zijn, is nog onzeker. De verwachting is dat het merendeel zal worden opgelost in 2012.
In het uiterste geval kunnen maatregelen juridisch worden afgedwongen via actualiseren van de
milieuvergunning of het gedeeltelijk intrekken daarvan.
Het rijk voert begin 2012 een onderzoek uit naar de voortgang van de aanpak van de resterende
overschrijdingen. Indien de voortgang achter blijft op de planning, zal de gemeente hierop
worden aangesproken.
B. Aanpak overschrijdingen met hoge achtergrondconcentraties
In enkele gemeenten is geconstateerd dat maatregelen bij de bedrijven alleen niet voldoende
zijn om de overschrijding weg te nemen. Het gaat hierbij vooralsnog om 20 bedrijven in de
gemeenten Nederweert (15 veehouderijen) en Asten (5 veehouderijen).
Bij deze bedrijven zijn de overschrijdingen voor een belangrijk deel het gevolg van een relatief
hoge achtergrondconcentratie. Het wegnemen van deze overschrijdingen vraagt om een bredere
aanpak, waarbij ook maatregelen worden genomen die leiden tot een verlaging van de
13 december 2011

4

achtergrondconcentraties. Met emissiereducerende maatregelen bij veehouderijen in de directe
omgeving van de overschrijdingslocaties kan de achtergrondconcentratie fijn stof naar
verwachting significant worden verlaagd.
Deze bredere, gebiedsgerichte aanpak, wordt door beide gemeenten, in afstemming met de
sector, uitgewerkt. Uitgangspunt hierbij is dat alle vereiste maatregelen uiterlijk in 2013 zijn
genomen.
3.4

Voorkomen nieuwe overschrijdingen
Het voorkomen van nieuwe overschrijdingen is in beginsel een taak van gemeenten. Op het
moment dat een veehouder een nieuwe of herziene milieuvergunning aanvraagt, toetst de
gemeente deze aan de luchtkwaliteitseisen uit de Wet milieubeheer. Dit betekent dat deze
veehouderijen in beginsel geen overschrijdingen zullen veroorzaken.
Nieuwe overschrijdingen kunnen zich wel voordoen als gevolg van fluctuaties in de prognoses
voor de achtergrondconcentraties. Hierdoor kunnen grenswaarden worden overschreden bij
veehouderijen die op basis van eerdere (prognoses voor) achtergrondconcentraties geen
potentiële overschrijder waren. Het voorkomen of oplossen van deze categorie van nieuwe
overschrijdingen vraagt om een structurele verlaging van de achtergrondconcentratie fijn stof.

Informatiebronnen
[1]

SRE. Fijn stof Inzoomactie Veehouderij. 20 mei 2009.

[2]

Tauw. Fijn stof emissie van veehouderijen – inzoomactie 2. 20 oktober 2010.

[3]

WUR Livestock Research. BBT Fijn stof. Beschrijving systemen en kosten. Mei 2011

13 december 2011

5

[4]

InfoMil. Handreiking fijn stof en veehouderijen, mei 2010.

13 december 2011

6