Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

29 270

Reclasseringsbeleid

Nr. 24

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 december 2008
Hierbij doe ik u het plan van aanpak toekomen voor de uitvoering van het
experiment met deels vrij te besteden reclasseringsbudget. Ik heb uw
Kamer dit toegezegd in mijn reactie op uw vragen naar aanleiding van het
verslag van het schriftelijk overleg van 10 juli 2008.
Het plan van aanpak is opgesteld door de drie reclasseringsorganisaties,
te weten Reclassering Nederland, Stichting Verslavingsreclassering GGz
en de reclassering van het Leger des Heils. Ik heb hier bewust voor
gekozen, omdat dit aansluit bij de geest van de motie.
Ik ben zeer tevreden over de wijze waarop de reclasseringsorganisaties in
overleg met de opdrachtgevers (OM, ZM en DJI) tot een uitwerking zijn
gekomen van de motie – Van Velzen (Kamerstukken II, vergaderjaar 2007–
2008, 31 200 VI, nr. 49). In de eerste helft van 2009 zal ik het experiment
bezoeken om mij persoonlijk te laten informeren over de extra mogelijkheden die het experiment kan bieden voor de reclasseringsmedewerkers.
De staatssecretaris van Justitie,
N. Albayrak

KST125891
0809tkkst29270-24
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 270, nr. 24

1

PROJECTPLAN uitvoering motie – Van Velzen
Inleiding
De motie-Van Velzen beoogt ruimte te geven aan de reclassering om meer
activiteiten te doen dan op grond van de huidige systematiek met bijbehorende productportfolio en productiekader mogelijk is.
De motie is in dit voorstel vertaald naar een pilot die tot doel heeft om
leemten1 in het proces tot herintegratie te voorkomen en de professionele
ruimte te benutten of te vergroten om «te doen wat nodig is» teneinde de
herintegratie te bevorderen en de recidive terug te dringen.
Kern van het voorstel
Continuïteit, flexibiliteit en snelheid van handelen staan centraal met als
kernpunten:
– een snelle start van reclasseringsinterventie vanaf het moment dat het
belang of de noodzaak wordt gesignaleerd;
– snel reageren (ook zonder opdracht) op basis van signalen uit de
justitieketen, de omgeving en/of de justitiabelen (zelfmelders);
– continuïteit in het proces en dus;
– voorkomen van discontinuïteit;
– voortzetting van het reclasseringstraject of het uitvoeren van (gedrags)interventies indien die (geïndiceerd), mogelijk en zinvol zijn;
– afwijkingen van bestaande regels in individuele gevallen mogelijk
maken onder verantwoordelijkheid van de lokale manager.
Het handelen van de reclasseringswerker wordt binnen de reclasseringsorganisaties op diverse manieren ondersteund: door werkoverleg,
deskundigheidsbevordering, werkafspraken, diverse instrumenten en
protocollen. Werkhypothese is dat bepaalde afspraken en/of sturingsmechanismen de uitvoering van het reclasseringswerk niet altijd ondersteunen. Centraal in de uitvoering van de pilot staat de professionele
ruimte die een reclasseringswerker nodig heeft of aan kan wenden om zijn
werk te doen. Gedragsregels geven hierbij aan op welke wijze van
bestaande regels kan worden afgeweken. Deze zijn als bijlage bij het
projectplan gevoegd.
Voorbeelden

1

Leemten: voorbeelden: de periode tussen
uitvoering van de vroeghulp en ontvangst van
een opdracht tot het opstellen van een advies;
de periode tussen het uitbrengen van een
advies en de vonniswijzing c.q. de start van
een toezicht of de tenuitvoerlegging van een
werkstraf; voortzetting van begeleiding na de
periode van toezicht of het uitvoeren van
(gedrags)interventies tijdens de tenuitvoerlegging van een werkstraf; nazorg en
reintegratieactiviteiten.

Het gaat er in deze pilot om dat de reclasseringswerker de primaire focus
in zijn werkzaamheden legt bij de activiteiten die noodzakelijk zijn t.b.v. de
herintegratie en dus het verhogen van de veiligheid van de maatschappij.
Deze activiteiten worden uitgevoerd binnen de context en in de marge van
het strafrechtelijk kader. Wellicht dat reclasseringswerkers hierbij stuiten
op afspraken, protocollen en/of instrumenten die belemmerend zijn om te
doen wat hij moet doen. Het is de bedoeling dat de reclasseringswerker
hierover rapporteert en aan zijn werkbegeleider toestemming vraagt om
afwijkend te handelen. Dit betekent bijvoorbeeld dat activiteiten voorafgaand of na het toezicht kunnen worden verricht, mochten deze noodzakelijk zijn. Ook kan gedacht worden aan situaties waarbij de justitiabele
«tussen wal en schip dreigt te vallen», wat het geval kan zijn bij overdracht van de ene naar de andere organisatie. Of dat tijdens de tenuitvoerlegging van een werkstraf ondersteunende (gedrags)interventies worden
aangeboden om de kans op positieve afronding van de werkstraf en het
verkrijgen van betaalde of onbetaalde arbeid te verhogen. Op deze wijze
wordt de professionele ruimte benut. Tevens kan worden gevolgd welke
regels het reclasseringsproces belemmeren en kan worden gemonitord
wat hiervan de gevolgen zijn voor de justitiabelen, de medewerkers van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 270, nr. 24

2

de reclasseringsorganisaties, de opdrachtgevers, de uitvoering van het
reclasseringsproces als zodanig en de reclasseringsorganisaties zelf.
Beoogd resultaat van de pilot
De pilot heeft tot doel om, daar waar nodig buiten het reguliere
financieringskader om, reclasseringsactiviteiten uit te voeren, die een
bijdrage leveren aan recidivevermindering, reïntegratie en daardoor een
veiliger samenleving.
Tevens beoogt de pilot inzicht te geven in welke situatie(s) het gewenst is
te komen tot andere afspraken dan wel een flexibeler toepassing hiervan.
Context
Het Veiligheidshuis Eindhoven is de aangewezen context om deze pilot uit
te voeren, ook omdat dan niet justitiële partners bij het traject kunnen
worden ingeschakeld.
Voorwaarden
• De opdrachtgevers moeten erop kunnen blijven vertrouwen dat op
professionele wijze de verplichtingen voortvloeiend uit het
strafrechterlijk kader onverkort worden nagekomen.
• Indien er sprake is van een afgerond toezicht, werkstraf, vroeghulp,
advisering en voorlichting zal eventuele continuering of intensivering
alleen mogelijk zijn op basis van vrijwilligheid, duidelijke en vastgelegde afspraken met de justitiabele.
• De interventies richten zich op het verminderen van de criminogene
factoren van de justitiabele en/of het bevorderen van de reïntegratie
van betrokkene.
• Commitment van de ketenpartners in het arrondissement Den Bosch is
noodzakelijk.
Organisatie
In de geest van de motie worden de uitvoering en de regie bij de gezamenlijke reclasseringsorganisaties in de regio belegd. De landelijke organisaties en het departement stimuleren, ondersteunen en dragen zorg
voor de verbinding met andere in ontwikkeling zijnde (landelijke)
trajecten.
De stuurgroep van de pilot wordt gevormd door het Arrondissementaal
Reclasserings Overleg (ARO). Dit overleg bestaat uit de drie regionale
managers. Op verzoek van deze managers worden decentrale opdrachtgevers uitgenodigd voor dit overleg. De stuurgroep wordt ondersteund door
drie vertegenwoordigers van de landelijke reclasseringsorganisaties en
het ministerie van Justitie. De stuurgroep rapporteert 4-maandelijks aan
het overleg van de directeuren van de drie landelijke reclasseringsorganisaties.
De drie directies rapporteren 4-maandelijks naar het ministerie van
Justitie, die op haar beurt rapporteert aan het Opdrachtgeversoverleg
Reclassering.
Een klankbordgroep wordt ingesteld door de stuurgroep voor inhoudelijke
voeding van het project en om bij te dragen aan een theoretisch kader.
Tevens is het van belang dat de leden van de klankbordgroep «out-of-thebox» het werk van de reclassering benaderen. Leden van deze klankbordgroep zijn bijvoorbeeld in- en externe inhoudsdeskundigen op terrein van
de reclassering en/of op het terrein van bestuurs- en organisatie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 270, nr. 24

3

wetenschappen. De klankbordgroep richt zich op de uitvoering/uitvoerbaarheid van het experiment.
Voorwaarden invulling werkplan
In het werkplan, dat op basis van dit projectplan door de Stuurgroep
wordt opgesteld, zijn tenminste geregeld:
– afspraken met de decentrale opdrachtgevers;
– terugkoppeling naar de decentrale opdrachtgevers;
– benoeming van de verantwoordelijke werkbegeleiders en leidinggevenden;
– aantal in te zetten medewerkers per reclasseringsorganisatie;
– de te verwachte reikwijdte van de pilot (vermoedelijk aantal justitiabelen die worden bereikt);
– praktische werkafspraken met het onderzoeksbureau.
Professionele dossiervorming
Overeenkomstig de geldende professionele standaard (inhoudelijke
verantwoording, transparant en overdraagbaar) zal aan dossieropbouw en
dossiervorming worden gedaan.
Onderzoek
De activiteiten die binnen de pilot kunnen worden ontplooid, zijn aan de
start van het experiment niet concreet beschreven. Wel kunnen nu reeds
de onderzoeksvragen worden geformuleerd.

Onderzoeksvragen
Afgesproken is de pilot te evalueren. Afgaande op het voorgaande liggen
de volgende onderzoeksvragen daarbij voor de hand:
– welke activiteiten worden in het kader van de pilot ondernomen?;
– welke leemten worden (daardoor) voorkomen?;
– op welke wijze en in welke situaties wordt «beter gereageerd dan het
strafrechtproces toelaat»?;
– op welke (typen) justitiabelen richten de getroffen maatregelen zich en
om welke reden juist op die?;
– welke resultaten worden binnen de pilot bereikt (waarbij met resultaten wordt bedoeld aantallen «warme overdrachten», gerealiseerde
banen, huizen, opleidingen, etc.)?;
– is er iets te zeggen over de effecten van de maatregelen binnen de
pilot (reïntegratie/terugdringen recidive)?
– hoe ervaren de medewerkers de (andere) werkwijze?
– hoe ervaren de justitiabelen de (andere) werkwijze?
– hoe ervaren de opdrachtgevers de (andere) werkwijze?

Het eerste jaar
De pilot heeft een uitgesproken «laat duizend bloemen bloeien»-karakter.
De concrete activiteiten zijn op voorhand niet eenduidig vastgelegd en
worden al werkende weg vormgegeven. Dit maakt onderzoek naar
effecten en resultaten in de beginfase onmogelijk. Om die reden zal gedurende de eerste periode (het eerste jaar?) beschreven moeten worden wat
de activiteiten zijn, wie deze onderneemt en op wie ze zich richten (de
eerste vier onderzoeksvragen).
Een reclasseringswerker onderneemt alleen «extra» activiteiten na voorafgaand overleg. Deze worden geregistreerd (zie: professionele dossiervorming): op die manier zijn die activiteiten in het kader van de pilot los te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 270, nr. 24

4

beoordelen van het reguliere werk. Een procesbeschrijving in het eerste
jaar dus, die mogelijk deels door direct betrokkenen kan worden uitgevoerd, maar wel onder de regie van (externe) onderzoekers.

Het tweede jaar
De eerste periode van het onderzoek levert een adequate beschrijving op
van wat het experiment behelst in termen van ontplooide en te ontplooien
extra activiteiten. Daarna is een preciezere onderzoeksopzet mogelijk
waarin de doelen geoperationaliseerd kunnen worden en succescriteria
vastgesteld. Zoals in de motie gesteld, zal daarbij bezien moeten worden
of de vraag te beantwoorden is in hoeverre betrokken opdrachtgevers,
betrokkene derden, reclasseringswerkers en mogelijk ook justitiabelen de
extra activiteiten als zinvol en effectief ervaren. Een effectmeting, waarbij
-zoals in de motie aan de orde- gebruik wordt gemaakt van een controlegroep lijkt op voorhand een brug te ver. Waarschijnlijk zal het onderzoek
maximaal de resultaten van de pilot kunnen laten zien alsmede inschattingen van betrokkenen ten aanzien van mogelijke effecten (de laatste
twee onderzoeksvragen).
Voor de inschakeling van een extern onderzoeksbureau zullen middelen
ter beschikking moeten komen en zal tijdig een aanbestedingstraject
gestart moeten worden.
Looptijd pilot
De pilot loopt van 1 januari 2009 tot en met 31 december 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 270, nr. 24

5