Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 3177

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 november 2023
De Minister van Buitenlandse Zaken heeft op 31 augustus jl. een
algemeen ambtsbericht inzake Turkije gepubliceerd. De verslagperiode
beslaat maart 2022 tot augustus 2023. Dit ambtsbericht biedt aanleiding
om het landenbeleid voor Turkije op enkele punten te wijzigen.
Algemene ontwikkelingen
Gedurende de verslagperiode van het ambtsbericht stond de Turkse
politiek grotendeels in het teken van de presidents- en parlementsverkiezingen die in mei 2023 plaats hebben gevonden en die zijn gewonnen
door President Recep Tayyip Erdoğan. Gedurende de verslagperiode was
er bij het Constitutioneel Hof een aanklacht in behandeling om de
Halkların Demokratik Partisi (Democratische Partij van de Volkeren, HDP)
te verbieden. Tot tweemaal toe verzocht de HDP het Constitutioneel Hof
om de behandeling van de zaak te verzetten tot na de verkiezingen. Dit
verzoek werd echter beide keren afgewezen. Gelet op het risico dat de
HDP kort voor de verkiezingen verboden zou kunnen worden deed zij
onder de vlag van de Yeşil Sol Parti (Groen Links Partij, YSP) mee aan de
verkiezingen. Naast de politieke ontwikkelingen was het voornaamste
aandachtspunt in de verslagperiode de natuurrampen die Zuidoost-Turkije
(en Noordwest-Syrië) hebben getroffen. In de nacht van 5 op 6 februari
werd dit gebied getroffen door zware aardbevingen, gevolgd door
kleinere bevingen en naschokken. Op 14 maart werden de provincies
Şanlıurfa en Adıyaman (beide in het aardbevingsgebied) voorts getroffen
door overstromingen.

kst-19637-3177
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3177

1

Huidige beleid
In het huidige beleid staan de volgende groepen als risicogroep
aangemerkt:
1. personen die actief zijn in de politiek, journalistiek of op het gebied van
mensenrechten en daarbij significant kritiek uiten op de autoriteiten;
en
2. (toegedichte) Gülen-aanhangers; en
3. HDP-medewerkers, -leden, -activisten en -sympathisanten.
Ten aanzien van (toegedichte) Gülen-aanhangers geldt aanvullend dat
indien van geringe indicaties niet is gebleken, de IND de risico’s bij
terugkeer beoordeelt in het licht van de diffuse en slechte situatie die
gekenmerkt wordt door willekeur jegens (toegedichte) Gülen-aanhangers
van de zijde van de Turkse autoriteiten.
Met betrekking tot dienstweigering en desertie geldt het algemene
beleidskader. Specifiek ten aanzien van dienstplichtige Koerden wordt in
beginsel niet aangenomen dat zij een gegronde vrees hebben om in een
conflict te worden ingezet tegen eigen volk of familie.
Ten slotte geldt in de context van Turkije dat er adequate opvangvoorzieningen voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen aanwezig zijn in
de zin van paragraaf B8/6 Vc.
Het huidige beleid zal ongewijzigd blijven behalve op de punten die
hieronder genoemd staan.
Gülen-aanhangers
Uit het ambtsbericht blijkt dat ten aanzien van Gülen-aanhangers de
strafrechtelijke vervolging is afgenomen in intensiteit. Ook toetsen de
rechters strenger of de overheid de juiste criteria hanteert bij het
beoordelen of iemand wordt aangemerkt als Gülenist. Dit betrof onder
andere het hebben (gehad) van een bankrekening bij Bank Asya en het
hebben gedownload van de ByLock-app waarmee Gülenisten volgens de
Turkse autoriteiten versleutelde berichten naar elkaar zouden sturen. Als
gevolg van deze ontwikkelingen kan worden gesteld dat de willekeur die
voorheen prominent speelde bij de strafrechtelijke vervolging van
Gülenisten niet in dezelfde mate aan de orde is.
Indien een persoon behoort tot een risicogroep geldt er een verminderde
bewijslast in de zin dat de vreemdeling op basis van geringe indicaties zijn
vrees aannemelijk kan maken. De bewijslast in dezen ligt wel eerst bij de
vreemdeling en de vreemdeling zal op basis van zijn individuele omstandigheden zijn vrees aannemelijk moeten maken. Om te kunnen leiden tot
vergunningverlening dienen de gebeurtenissen die de vreemdeling
verwacht daarnaast ook voldoende zwaarwegend zijn om te worden
aangemerkt als vervolging.
In het huidige beleid geldt, zoals reeds vermeld, aanvullend dat de
beoordeling van de vrees op vervolging plaats moet vinden tegen de
achtergrond van het willekeurige karakter van het optreden van de Turkse
autoriteiten. Hiermee ligt er ruimer kader om een vrees voor vervolging
aannemelijk te achten dan gebruikelijk is in geval van risicogroepen. In de
praktijk leidt dit er toe dat in geloofwaardige zaken, ook indien geen
sprake is van geringe indicaties, al snel een risico op vervolging wordt
aangenomen. Er is gelet op de ontwikkelingen in de verslagperiode geen
reden om, zoals in het huidige beleid ten aanzien van Gülenisten het geval
is, aanvullend uit te gaan van een willekeurig karakter van het optreden
van de Turkse autoriteiten tegen Gülenisten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3177

2

Om deze redenen komt de volgende passage bij de risicogroep «(toegedichte) Gülen-aanhangers» te vervallen:
Ten aanzien van (toegedichte) Gülen-aanhangers geldt aanvullend dat
indien van geringe indicaties niet is gebleken, de IND de risico’s bij
terugkeer beoordeelt in het licht van de diffuse en slechte situatie die
gekenmerkt wordt door willekeur jegens (toegedichte) Gülen-aanhangers
van de zijde van de Turkse autoriteiten.
De risicogroep (toegedichte) Gülen-aanhangers blijft behouden.
Met deze wijziging op basis van de landeninformatie wordt weer
aangesloten bij het gebruikelijke kader voor risicogroepen en wordt het
beleid in lijn gebracht met de praktijk zoals die in algemene zin geldt in
ons omringende lidstaten waarbij het eerst aan de vreemdeling is om zijn
vrees aannemelijk te maken op basis van individuele omstandigheden.
Vervolgens wordt getoetst of de gebeurtenissen die de vreemdeling
verwacht, voldoende zwaarwegend zijn om te worden aangemerkt als
vervolging.
HDP
Ten aanzien van de HDP geldt dat de situatie voor hen vergelijkbaar is met
eerdere jaren. De ruimte die er voor hen bestond was onverminderd
beperkt in de huidige verslagperiode. Dit blijkt onder andere uit de zaak
die nog loopt bij het Constitutioneel Hof om de HDP te verbieden en de
constante stroom aan arrestaties van HDP-ers die ook in deze verslagperiode doorgang bleef vinden. Hoewel er nog altijd sprake is van veel
repressie van de HDP is de risicogroep, zoals deze momenteel staat
omschreven, onvoldoende scherp geformuleerd. Zo zit er een grote
overlap tussen de groep HDP-medewerkers en de groep HDP-leden en
HDP-activisten. Uit het huidige ambtsbericht is niet gebleken dat het
enkele sympathiseren met de HDP voldoende is om in de negatieve
aandacht te staan van de Turkse autoriteiten. Pas als er echt activiteiten
worden ondernomen kan dit tot negatieve aandacht leiden.
Om vorengaande redenen wordt de risicogroep «HDP-medewerkers,
-leden, -activisten en -sympathisanten» gewijzigd in «HDP-leden en
-activisten».
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3177

3