Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

33 836

Personen- en familierecht

Nr. 85

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR RECHTSBESCHERMING EN VAN
ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 oktober 2023
Hierbij informeren wij uw Kamer, mede namens de Ministers van
Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties, Financiën, Sociale Zaken en
Werkgelegenheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over de stand
van zaken van de uitvoering van de gewijzigde motie van het lid
Van Ginneken c.s. inzake een plan en planning rond de invoering van een
regeling voor meerouderschap en -gezag.1
Tevens wordt volgens toezegging2 een beleidsreactie gegeven op het
onderzoeksrapport van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (hierna: WODC) naar Eenvoudige adoptie uit 2022.3
Met deze brief en de daarin uitgezette acties hopen wij de integrale
besluitvorming over een wettelijke regeling voor de invoering van
meerouderschap en -gezag door een volgend kabinet zo zorgvuldig
mogelijk voor te bereiden.
1. Inleiding
In de praktijk groeien kinderen op in situaties met meerdere ouders in
meerdere gezinnen (hierna: meeroudersituatie). Het komt er op neer dat
er meer dan twee ouders gezamenlijk een kind verzorgen en opvoeden.
Meeroudersituaties zijn er in verschillende vormen: het kan zijn dat de
ouders hierover voor de geboorte van het kind afspraken hebben
gemaakt, zoals bij regenbooggezinnen; het kan ook later in het leven van
het kind ontstaan, bijvoorbeeld bij een samengesteld gezin met stiefouders of in pleegzorgsituaties.

1
2
3

kst-33836-85
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 33 836, nr. 75.
Kamerstuk 33 836, nr. 78.
Onderzoeksrapport »Eenvoudige adoptie: de behoeften en belangen van pleegkinderen en
oorspronkelijke ouders», bijlage bij Kamerstuk 33 836, nr. 78.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 836, nr. 85

1

In welke gezinsvorm een kind ook opgroeit, het belang en de rechten van
het kind dienen zo goed mogelijk te worden beschermd. Er bestaat
vooralsnog geen wettelijk kader dat de rechten en plichten van de
betrokkenen regelt in een meeroudersituatie. Volgens de Nederlandse wet
kan een kind maximaal twee juridische ouders en gezagsdragers hebben.
Dit heeft tot gevolg dat in situaties waarin kinderen worden verzorgd en
opgevoed door meer dan twee personen met een ouderrol, die meerdere
ouders niet formeel kunnen worden erkend als ouder en daarmee ook
geen gezag hebben. Dit kan in de praktijk leiden tot onduidelijkheid,
onzekerheid en praktische problemen voor de opvoeding van het kind en
de verzorgers/opvoeders.
Uit gehouden focusgroepen met ouders en kinderen uit meeroudergezinnnen en betrokken professionals is naar voren gekomen dat de huidige
juridische situatie goede zorg voor kinderen in de weg kan staan. Denk
bijvoorbeeld aan medische noodsituaties, het voeren van oudergesprekken op school, of het reizen naar het buitenland, maar ook aan
alimentatieverplichtingen en het automatisch erven van de ouders. Voor
kinderen kan het pijnlijk of verwarrend zijn dat instanties niet al hun
ouders als volwaardig (juridisch) ouder beschouwen. Ook hebben
kinderen beperkte rechten ten opzichte van hun niet-juridische ouders,
zoals bezoekrecht in zorginstellingen. Het ontbreken van juridisch
ouderschap en gezag kan het ook moeilijker maken voor professionals om
meeroudergezinnen goed bij te staan. Voorts ervaren de meerouders niet
te worden gezien als volwaardige ouder vanwege de ontbrekende
wettelijke erkenning. Deze ouders benoemen dat zij hierdoor geen
gelijkwaardige relatie hebben met het kind en met elkaar.
Het huidige demissionaire kabinet heeft zich via de Emancipatienota
2022–20254 uitgesproken voor een actief emancipatiebeleid waarin
rechtsongelijkheid wordt omgezet in inclusie. In dit licht vindt het
demissionaire kabinet het van belang dat er stappen worden gezet naar
een meer inclusief en modern familierecht dat ook recht doet aan die
situaties waarbij een kind opgroeit in een meeroudersituatie. De Staatscommissie herijking ouderschap (hierna: Staatscommissie) die in 2016
onder voorzitterschap van de heer A. Wolfsen haar rapport «Kind en
ouder in de 21e eeuw» uitbracht5, adviseerde hiervoor juridisch meerouderschap en -gezag6mogelijk te maken. Het demissionaire kabinet steunt
dit advies en hanteert daarbij als uitgangspunten dat meerouderschap en
-gezag integraal worden geregeld, dat het belang van het kind voorop
staat en dat de wettelijke regeling zo eenvoudig en uitvoerbaar mogelijk
wordt gemaakt.
In het navolgende wordt eerst het advies van de Staatscommissie met
betrekking tot meerouderschap en -gezag samengevat alsmede de
politieke en maatschappelijke ontwikkelingen. Daarna wordt een aantal
aandachtsgebieden beschreven voor de verdere voorbereiding van een
regeling voor meerouderschap en -gezag. Per aandachtsgebied wordt
uiteengezet welke stappen zijn gezet en welke acties nog nodig zijn, zodat
een nieuw kabinet een weloverwogen besluit kan nemen over de
invoering van een wettelijke regeling voor meerouderschap en -gezag. Tot
slot volgt, zoals eerder genoemd, een beleidsreactie op het onderzoeksrapport van het WODC uit 2022 naar Eenvoudige adoptie.
4

Kamerstuk 30 420, nr. 374.
Kamerstuk 33 836, nr. 18, bijlage.
6
De Staatscommissie adviseert diverse manieren om te komen tot juridisch ouderschap en
gezag voor meer dan twee personen en hanteert daarvoor verschillende termen – zie hierover
verderop meer. Omwille van de leesbaarheid wordt in deze brief meerouderschap en -gezag
gebruikt om dit geheel aan te duiden.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 836, nr. 85

2

2. Achtergrond: het advies van de Staatscommissie en (politieke)
ontwikkelingen
Advies Staatscommissie: meer dan twee juridische ouders en meer dan
twee personen met gezag
Een kind kan meer ouders dan de twee juridische ouders als diens
feitelijke en sociale ouders ervaren. De juridische ouderschapsband kan
volgens de Staatscommissie bescherming bieden aan het sociaal
ouderschap, de continuïteit van de ouderschapsrelatie én de verbetering
van zowel de feitelijke positie als de rechtspositie van het kind. Juridische
ouders hebben namelijk onderhoudsverplichtingen die in het teken staan
van de ontwikkelingsmogelijkheden van het kind. Voorts biedt juridisch
ouderschap erkenning en gelijkwaardigheid tussen betrokken ouders,
vooral als het gaat om de gevolgen van de verschillende verzorgingsrelaties voor het kind. Het recht van het kind op bescherming van de
continuïteit van de relatie met de ouders is als opdracht aan de overheid
ook neergelegd in artikel 9 van het Internationaal Verdrag voor de Rechten
van het Kind (hierna: IVRK) en ligt besloten in de bescherming van het
privé en familieleven van het kind in artikel 16 van het IVRK en artikel 8
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (hierna: EVRM).
Het regelen van een juridische ouderschapsband tussen de betrokken
ouders en het kind bevordert volgens de Staatscommissie niet alleen de
emotionele band tussen het kind en de ouders tijdens het opgroeien,
maar duurt ook voort wanneer het kind meerderjarig is geworden. Om
deze redenen adviseert de Staatscommissie om juridisch ouderschap voor
meer dan twee personen mogelijk te maken. Aangezien juridisch
meerouderschap kan leiden tot een toename van de (juridische)
complexiteit van de opvoedingssituatie adviseert de Staatscommissie aan
een regeling bepaalde voorwaarden te verbinden.
Verder hanteert de Staatscommissie als uitgangspunt dat het wenselijk is
dat als er gekozen is voor meerouderschap, de betrokken ouders ook allen
het gezag uitoefenen over het kind. Dit brengt tot uitdrukking dat al deze
ouders een gelijkwaardige positie hebben ten opzichte van het kind en
van elkaar. Dit zorgt ervoor dat degenen die verantwoordelijk zijn voor het
welzijn van het kind, die verantwoordelijkheid ook ten volle kunnen
vormgeven. De Staatscommissie adviseert dan ook mogelijk te maken dat
meer dan twee personen gezag kunnen uitoefenen over een kind.
In een bijlage bij deze brief wordt weergegeven welke verschillende
regelingen en voorwaarden de Staatscommissie adviseert om voor
diverse meeroudersituaties te komen tot meerouderschap- en gezag.
Politieke context
In het coalitieakkoord geeft het huidige demissionaire kabinet, onder
verwijzing naar het Regenboog Stembusakkoord 2021,7 aan met (initiatief)wetgeving zorgvuldig te willen werken aan meerouderschap en -gezag in
lijn met het advies van de Staatscommissie.
Naar aanleiding van een aangenomen motie van het lid Van Ginneken c.s.
is een interdepartementale werkgroep vervolgens aan de slag gegaan met
het uitwerken van een plan en een planning voor de manier waarop
meerouderschap en -gezag in de toekomst kan worden geïmplemen-

7

Regenboog Stembusakkoord: https://coc.nl/wp-content/uploads/2021/03/COC-RegenboogStembusakkoord-2021.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 836, nr. 85

3

teerd.8 In het navolgende informeren wij u over de voorlopige uitkomsten
van de inventarisatie van de interdepartementale werkgroep inclusief een
overzicht van wat er nog nader zal worden uitgewerkt ter opvolging van
de motie.
3. Aandachtsgebieden ten behoeve van een goede afweging
Invoering van een wettelijke regeling voor meerouderschap en -gezag is
complex, zo blijkt ook uit een nadere analyse die de toenmalige Minister
voor Rechtsbescherming in het najaar van 2020 aan de Kamer heeft
gestuurd.9 Kort gezegd laat deze analyse zien dat de benadering van de
Staatscommissie, met volledige gelijkstelling van alle vier de ouders op
veel verschillende domeinen, zowel om beleidsmatige als politieke keuzes
vraagt en ook uitvoeringstechnisch een omvangrijke operatie is. Ten
behoeve van een weloverwogen besluit over de invoering van een
regeling voor meerouderschap en -gezag, is het dan ook van belang dat
verschillende aspecten nader worden onderzocht en geanalyseerd en
vervolgens aan de Tweede Kamer gepresenteerd. In dit verband heeft de
interdepartementale werkgroep een onderverdeling gemaakt in de
volgende aandachtsgebieden voor een nadere analyse:
a. Maatschappelijke behoefte
b. Afbakening doelgroep
c. Belang van het kind
d. Impact wet- en regelgeving
e. Gesprekken maatschappelijk middenveld
Hieronder volgt per aandachtsgebied een toelichting op welke stappen
reeds zijn gezet en welke acties nog zijn vereist.
a. Maatschappelijke behoefte
Voorop staat dat een regeling voor meerouderschap een verbetering moet
vormen ten opzichte van de huidige (juridische) situatie voor meeroudergezinnen. Om deze reden zijn focusgroepen georganiseerd om de actuele
en diverse maatschappelijke behoeften rond meerouderschap en -gezag
in kaart te brengen.
Onder leiding van begeleidingsbureau De Argumentenfabriek zijn in de
periode van december 2022 tot en met februari 2023 gesprekken gevoerd
met betrokkenen bij meeroudergezinnen: ouders, kinderen10 en professionals die werkzaam zijn bij organisaties die hiermee te maken hebben,
zoals advocaten of jeugdhulpverleners. Met hen is gesproken over welke
knelpunten zij momenteel ervaren en welke waarden en wensen volgens
hen moeten worden meegenomen bij een wetswijziging. De regeling
zoals geadviseerd door de Staatscommissie is hierbij als uitgangspunt
genomen. Het verslag van De Argumentenfabriek van deze focusgroepen
is als bijlage bij deze brief gevoegd. Ook is als bijlage bij deze brief
gevoegd een overzicht van de belangrijkste opbrengsten van de focusgroepen.

8

Kamerstuk 30 420, nr. 374 Bijlage I bij de Emancipatienota 2022–2025 van 18 november 2022.
Deze werkgroep bestaat uit ambtelijke vertegenwoordigers van de volgende Ministeries: OCW,
BZK, SZW, Fin en VWS.
9
Naar aanleiding van de motie van het lid Bergkamp c.s. Kamerstuk 33 836, nr. 48.
10
Hierbij wordt de kanttekening geplaatst dat is gesproken met vijf kinderen en de vraag kan
worden gesteld of dit representatief is voor de gehele doelgroep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 836, nr. 85

4

Conclusies op basis van de focusgroepen
Een belangrijke uitkomst uit de focusgroepen is dat een kind dat opgroeit
in een situatie waarin meer dan twee ouders zijn betrokken, er belang bij
heeft dat alle ouders volwaardig zijn betrokken bij de opvoeding en bij
belangrijke beslissingen in zijn leven. Juridisch meerouderschap voor al
deze betrokkenen biedt niet alleen duidelijkheid voor het kind als ook voor
de ouders en eventuele professionals die bij de ondersteuning van het
gezin zijn betrokken. Een regeling voor meerouderschap kan volgens de
deelnemers het risico op conflictpotentieel verkleinen. Juist omdat alle
ouders een gelijke juridische positie hebben kunnen mogelijke conflicten
tussen ouders beter worden opgelost. Tot slot wordt in de focusgroepen
het advies van de Staatscommissie onderschreven zowel meerouderschap én -gezag mogelijk te maken, en niet één van beide.
In de focusgroepen is met name gesproken met personen die betrokken
zijn bij de situatie waarin meer dan twee ouders voor de geboorte van het
kind de intentie hebben het kind vanaf de geboorte gezamenlijk te
verzorgen en op te voeden. De eventuele wensen en knelpunten van
betrokkenen bij andere vormen van meeroudersituaties, zoals samengestelde gezinnen en pleegzorgsituaties, zijn via de focusgroepen onderbelicht gebleven. Hierna wordt beschreven welke acties zijn uitgezet om
meer zicht te krijgen op eventuele wensen en knelpunten van deze
groepen.
b. Afbakening doelgroep
Een belangrijke vraag is voor welke meeroudersituaties er een regeling
moet worden getroffen die leidt tot juridisch meerouderschap en -gezag.
Zoals hiervoor beschreven, komt de situatie waarbij meer dan twee
ouders zijn betrokken bij de verzorging en opvoeding van een kind, in
verschillende vormen voor, zoals:
− de situaties waarin meer dan twee ouders voor de conceptie de
intentie hebben het kind vanaf de geboorte gezamenlijk te verzorgen
en op te voeden;
− samengestelde gezinnen met «stiefouders»;
− pleegzorgsituaties.
Het Regenboogstembusakkoord 2021 waarnaar in het coalitieakkoord van
het huidige demissionaire kabinet wordt verwezen gaat over de emancipatie van de lhbtiq+ gemeenschap. Dit betreft doorgaans de meeroudersituaties waarbij meer dan twee ouders voor de geboorte de intentie
hebben om samen een kind te verzorgen en op te voeden. Er wordt echter
ook verwezen naar een wettelijke regeling voor meerouderschap en
-gezag in lijn met het advies van de Staatscommissie, en die adviseert tot
een bredere regeling.
De Staatscommissie adviseert om regelingen voor deze verschillende
vormen van meeroudersituaties te treffen om te bewerkstelligen dat meer
dan twee ouders een juridische ouderschapsband en gezag over het kind
kunnen krijgen. Een voorwaarde is in ieder geval dat alle ouders hiermee
instemmen en dat de rechter toetst of dit in het belang van het kind is.
Bij de nadere uitwerking van een regeling voor meerouderschap en
-gezag dienen daarmee keuzes te worden gemaakt ten aanzien van de
reikwijdte van een regeling. Hiervoor is het van belang meer zicht te
hebben op de diverse doelgroepen. Wat is de omvang hiervan en wat zijn
de eventuele wensen en knelpunten ten aanzien van het regelen van
meerouderschap en -gezag van betrokkenen bij samengestelde gezinnen
met stiefouders en pleegzorgsituaties?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 836, nr. 85

5

Meeroudersituaties worden nauwelijks geregistreerd. Daarom is het
WODC gevraagd onderzoek te doen naar de diversiteit en de omvang van
de doelgroep voor meerouderschap en -gezag. Het WODC is gevraagd
naar mogelijke wensen en knelpunten en daarbij in te zoomen op de
genoemde groepen die nog niet goed in beeld zijn. Ook de juridische
positie van de oorspronkelijke ouders en de rol van grootouders wordt
hierbij betrokken. De resultaten uit dit onderzoek kunnen tevens worden
gebruikt als 0-meting voor een evaluatie van een wettelijke regeling na
een aantal jaren. Volgens de huidige planning verwacht het WODC vóór
de zomer van 2024 met de eerste resultaten te kunnen komen. Naar
aanleiding van deze onderzoeksresultaten kan een besluit worden
genomen ten aanzien van de reikwijdte van de regeling.
c. Belang van het kind
Het ontbreken van een wettelijke regeling heeft in de praktijk nadelige
gevolgen voor het welzijn van ouder en kind op emotioneel, sociaal en
juridisch vlak. Tegelijkertijd heeft het invoeren van een regeling voor
meerouderschap en -gezag aanzienlijke gevolgen voor een kind. Immers
meer personen krijgen rechten en plichten ten aanzien van het kind. In
beleid en regelgeving rond het familierecht dient het belang van het kind
voorop te staan. Dit is ook het geval bij de afweging voor een wettelijke
regeling rond meerouderschap en -gezag. Om het belang van het kind
goed te waarborgen zijn er door de Staatscommissie verschillende
voorwaarden aanbevolen voor een regeling voor meerouderschap en
-gezag.
In het verlengde hiervan is er contact opgenomen met de Raad voor de
Kinderbescherming (hierna: RvdK), de Kinderombudsman en de Raad
voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (hierna: RSJ) om nader
te bezien hoe het belang van het kind zo goed mogelijk kan worden
geborgd in een toekomstige regeling voor meerouderschap en gezag. De
RvdK heeft laten weten dat zij naar aanleiding van de uitkomsten van de
focusgroepen de komende maanden een visie ten aanzien van meerouderschap en -gezag zal actualiseren. Deze visie is naar verwachting eind
2023 gereed en zal worden betrokken bij de nadere uitwerking van de
regeling.
Verder raadt het kinderrechtencomité van de Verenigde Naties aan dat er
bij besluiten over wet- en regelgeving die kinderen raken een kinderrechtentoets wordt uitgevoerd.11Ook de Staatscommissie beveelt aan dat
voorgenomen wijzigingen in wetgeving of beleid op het terrein van
ouderschap en gezag moet worden getoetst aan de hand van een kind- en
jongereneffectrapportage. Reeds bij de voorbereiding van beleid en
wetgeving zal telkens moeten worden nagedacht over de manier waarop
de effecten op kinderen en anderen zullen worden geëvalueerd. Juist bij
actuele ontwikkelingen zullen immers vooraf nog niet alle effecten bekend
zijn. De Kinderombudsman werkt momenteel aan de ontwikkeling van een
instrument waarmee kan worden onderzocht welke impact beleid, wet- of
regelgeving zal hebben op de verwezenlijking van kinderrechten. Zodra
deze kinderrechtentoets gereed is, wordt dit instrument toegepast op een
toekomstige regeling voor meerouderschap en -gezag.
Aan de RSJ wordt gevraagd advies uit te brengen over hoe in een
regeling voor meerouderschap en -gezag het belang van het kind zo goed
mogelijk kan worden geborgd. Juridisch meerouderschap leidt volgens de
Staatscommissie tot een toename van de juridische complexiteit van de
11

Committee on the Rights of the Child (9 maart 2022). Concluding observations on the
combined fifth and sixth periodic reports of the Kingdom of the Netherlands, Art. 7, p. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 836, nr. 85

6

opvoedingssituatie. Wat is het standpunt van de RSJ ten aanzien van de
huidige meeroudersituaties? Zijn er aanvullende waarborgen die volgens
de RSJ in een regeling voor meerouderschap en -gezag moeten worden
opgenomen om het belang van het kind beter te borgen – naast of anders
dan de door de Staatscommissie geschetste voorwaarden?
De RSJ wordt daarbij gevraagd de meeroudersituatie bij de verschillende
doelgroepen nader te bekijken, als ook betrokken kinderen te spreken
zodat ook hun mening bij een eventuele regeling kan worden meegewogen. In de loop van 2024 zal verder inzicht worden gegeven in de
voortgang van dit onderzoek.
d. Impact wet- en regelgeving
Uit de brief die de toenmalige Minister voor Rechtsbescherming in 2020
aan uw Kamer heeft gestuurd, blijkt dat de invoering verstrekkende
gevolgen heeft voor de uitvoerbaarheid voor onder meer de registraties,
de sociale zekerheid, de zorg en de fiscaliteit.12 De Staatscommissie heeft
destijds veel consequenties van de uitvoering niet betrokken bij haar
advies en als nader te onderzoeken onderwerpen aangemerkt.
In samenwerking met de interdepartementale werkgroep is een actualiseringsslag uitgevoerd van het eerder aan uw Kamer toegestuurde overzicht
van de gevolgen van de invoering van meerouderschap en -gezag en de
doorwerking daarvan in relevante wet- en regelgeving. Het resultaat
hiervan is als bijlage bij deze brief gevoegd. Uit het overzicht blijkt niet
alleen dat een regeling meerdere beleidsdomeinen raakt, maar ook dat er
per beleidsdomein nog nadere keuzes kunnen worden gemaakt over de
exacte invulling van de regeling.
Incidentele en structurele financiële consequenties
Een regeling vraagt onder meer om aanpassing van de bevolkingsregistratie en systemen van onder andere de Belastingdienst, de Jeugdzorg, de
Sociale Verzekeringsbank en het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen. Dit zorgt voor incidentele kosten voor deze instanties. Daarnaast
moeten er bij de vormgeving van de wettelijke regeling ook keuzes
worden gemaakt ten aanzien van bijvoorbeeld kind- en verlofregelingen.
Afhankelijk van deze keuzes kan dit (aanzienlijke) structurele financiële
gevolgen hebben.
Nadere uitvoeringsanalyse
Aangezien de impact van een eventuele regeling voor meerouderschap en
-gezag op deze organisaties groot is, is het van belang dat deze uitvoeringsconsequenties en de daarbij behorende kosten zo concreet mogelijk
in beeld worden gebracht, alsmede de benodigde tijd voor invoering. Het
geactualiseerde overzicht biedt hiertoe nog onvoldoende inzicht. Om die
reden heeft de interdepartementale werkgroep, mede in het licht van de
motie van het lid Van Ginneken c.s. waarin wordt gevraagd naar een
nauwkeurige uiteenzetting van de doorwerking van een regeling in weten regelgeving, besloten tot het uitzetten van een uitvoeringsanalyse.
Onder leiding van de Manifestgroep – een samenwerkingsverband van
zestien grote overheidsorganisaties waarvan een groot deel gebruiker is
van de basisregistratie persoonsgegevens – wordt momenteel de impact
van een toekomstige regeling voor meerouderschap en -gezag op deze
uitvoeringsorganisaties in kaart gebracht. Daarnaast wordt ook uitvraag
12

Kamerstuk 33 836, nr. 58. Bijlage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 836, nr. 85

7

gedaan naar de impact van een regeling bij relevante kleinere overheidsorganisaties. Deze uitvoeringsorganisaties worden ook gevraagd een
globale indicatie van de uitvoeringskosten te geven alsmede een
inschatting van de tijd die nodig is om meerouderschap en -gezag te
kunnen invoeren ter voorbereiding van zorgvuldige besluitvorming over
de wettelijke invoering van meerouderschap en -gezag door een volgend
kabinet.
Naast het inventariseren van de incidentele kosten wordt ook gewerkt aan
het in kaart brengen van de structurele gevolgen van de invulling van de
regeling voor meerouderschap en -gezag, afhankelijk van nader te maken
beleidskeuzes. Het streven is om de raming van de incidentele en
structurele kosten integraal in kaart te brengen ten aanzien van verschillende beleidsopties. Volgens de huidige planning worden deze uitkomsten
begin 2024 met de Tweede Kamer gedeeld.
Een volgend kabinet zal in aanvulling op deze analyse ter voorbereiding
op de behandeling van een wetsvoorstel een reguliere uitvoeringstoets bij
diverse organisaties moeten opvragen waarbij de impact van de op te
stellen ontwerpregeling op detailniveau in kaart wordt gebracht.
In kaart brengen gevolgen private sector
Een regeling voor meerouderschap en -gezag heeft mogelijk ook
consequenties voor private organisaties. Naast de organisaties in het
publieke domein wordt daarom in afstemming met de SociaalEconomische Raad contact gelegd met relevante brancheorganisaties om
zicht te krijgen op de eventuele uitvoeringsconsequenties van een
regeling voor meerouderschap en -gezag in het private domein.
Register en gezagmodule
De Staatscommissie heeft geadviseerd te komen met een register waarin
onder andere meerouderschapsovereenkomsten kunnen worden
opgeslagen. Het is van belang dat de bij de overheid beschikbare
informatie over de afstamming en ontstaansgeschiedenis voor een kind
wordt bewaard. Het is immers voor de identiteitsontwikkeling van een
kind van belang informatie over de afstamming en ontstaansgeschiedenis
te kennen. Alvorens een besluit te kunnen nemen over een register en de
inrichting en positionering daarvan, dienen de haalbaarheid en kosten van
de bouw en het beheer van een dergelijk register in kaart te worden
gebracht. Verwacht wordt dat eind 2023 een eerste inschatting kan
worden geven wat betreft de haalbaarheid en kosten voor een register.
Daarnaast wordt in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en het Ministerie van Justitie en Veiligheid
momenteel gewerkt aan een gezagsmodule waarmee uitvoeringsinstanties correct, snel en eenvoudig gezagsinformatie kunnen achterhalen.
Indien in de toekomst meer dan twee personen gezag over een kind
kunnen hebben, wordt het afleiden van het gezag door professionals
mogelijk complexer. Daarom dient te worden bezien welke impact een
toekomstige regeling heeft op het afleiden van het gezag en de eventuele
(financiële) consequenties voor aanpassing van de gezagsmodule. Het
uitgangspunt is dat ook in gevallen van meeroudergezag het gezag
correct, snel en eenvoudig dient te worden afgeleid. Eind 2023 wordt
verwacht een eerste inschatting te kunnen geven van de impact inclusief
de financiële consequenties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 836, nr. 85

8

Ontbreken financiële middelen
Voor de hierboven beschreven financiële gevolgen samenhangend met
een regeling voor meerouderschap en -gezag, alsmede een register en de
gezagsmodule, is binnen de Rijksbegroting geen financiële dekking
gereserveerd. De financiële gevolgen zijn mogelijk aanzienlijk, afhankelijk
van nog te maken keuzes. Dit zal middels een analyse van incidentele
uitvoeringskosten en structurele kosten in kaart worden gebracht en met
uw Kamer worden gedeeld. Het is aan een volgend kabinet om middelen
vrij te maken als wordt besloten tot invoering van meerouderschap en
-gezag.
e. Gesprekken met het maatschappelijk middenveld
De uitkomsten van de focusgroepen hebben belangrijk inzicht geboden in
de verschillende wensen, waarden, informatiebehoefte en knelpunten
waarmee meeroudergezinnen mee te maken hebben. Ook in het vervolgtraject is het van groot belang hierop goed zicht te houden. Daarom
blijven we in gesprek met vertegenwoordigers van verschillende
maatschappelijke organisaties die te maken hebben met deze
gezinsvormen.
4. Beleidsreactie WODC-rapport Eenvoudige adoptie
In de context van een toekomstige regeling voor meerouderschap en
-gezag volgt hierbij conform een eerdere toezegging13 een beleidsreactie
op het onderzoeksrapport van het WODC uit 2022 met als titel
«Eenvoudige adoptie: de behoeften en belangen van pleegkinderen en
oorspronkelijke ouders».14 Het onderzoek vindt zijn oorsprong in de
aanbevelingen van de Staatscommissie15 en is een vervolg op een eerder
WODC-onderzoek uit 2019 naar de voor- en nadelen van eenvoudige
adoptie.16
Met eenvoudige adoptie wordt een vorm van adoptie bedoeld waarbij het
pleegkind een juridische band krijgt met de pleegouders door de adoptie,
maar daarnaast ook een juridische band houdt met de ouders. Uit het
onderzoek uit 2019 bleek dat (een vorm van) eenvoudige adoptie
tegemoetkomt aan een deel van de behoeften en wensen van een deel
van de pleegouders en pleegkinderen. De behoeften en belangen van
(huidige, voormalige en geadopteerde) pleegkinderen en de oorspronkelijke ouders waren echter onvoldoende in kaart gebracht. Naar aanleiding
van een motie van de leden Bergkamp en Van den Berge van 22 februari
202117 is hiernaar een vervolgonderzoek gestart, dat eind 2022 is
afgerond.
Op grond van het WODC-onderzoek uit 2022 kan geen eenduidige
conclusie worden getrokken over de behoeften en belangen van pleegkinderen en oorspronkelijke ouders inzake eenvoudige adoptie. Daarvoor
was het aantal betrokkenen dat is bevraagd te klein en liepen de
meningen van hen te ver uiteen. Het bleek weerbarstig om in contact te
komen met pleegkinderen en oorspronkelijke ouders die wilden
meewerken aan het onderzoek. Desalniettemin kan een vorm van

13

Kamerstuk 33 836, nr. 78.
Kamerstuk 33 836, nr. 78, bijlage.
15
Zoals hiervoor genoemd pleit de Commissie onder meer voor (een vorm van) eenvoudige
adoptie voor situaties van vooraf gewenst meerouderschap, maar waarin het kind reeds is
geboren.
16
Kamerstuk 33 836, nr. 56, bijlage.
17
Kamerstuk 31 265, nr. 90.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 836, nr. 85

9

eenvoudige adoptie volgens de onderzoekers bij wijze van maatwerk een
uitkomst bieden op voorwaarde dat alle betrokkenen instemmen en de
onderlinge band tussen ouders en het kind goed is. Een bijkomend
voordeel is dat die band via eenvoudige adoptie ook na het achttiende
levensjaar kan blijven bestaan voor zowel de oorspronkelijke als de
adoptiefouders.
De Staatscommissie hanteert in haar advies omtrent een regeling voor
eenvoudige adoptie het uitgangspunt dat voorafgaand instemming van
het kind nodig is, hetgeen door een rechter wordt getoetst. In dit kader
wijst het WODC-onderzoek op het risico dat pleegkinderen voor wie
eenvoudige adoptie niet passend zou zijn of die hier niet over willen
nadenken, of in verband met hun leeftijd niet over kunnen nadenken,
hierdoor nodeloos met dit soort juridische keuzes over hun toekomst
worden geconfronteerd. Dit vormt dus een aandachtspunt voor het in de
toekomst mogelijk maken van (een vorm van) eenvoudige adoptie.
In het onderzoeksrapport uit 2022 concluderen de onderzoekers dat er
vanwege het geringe aantal respondenten vervolgonderzoek nodig is. Dit
vervolgonderzoek zal plaatsvinden binnen de context van de verdere
voorbereiding van een regeling voor meerouderschap en -gezag, mogelijk
via een gerechtelijke vaststelling van het ouderschap. Hierin zal het
hiervoor beschreven aandachtspunt over de instemming van het kind,
worden meegenomen. De RSJ wordt hiertoe om advies gevraagd
tezamen met de eerdergenoemde adviesaanvraag over het waarborgen
van het belang van het kind in een regeling voor meerouderschap- en
gezag. Zoals eerder genoemd, worden de resultaten hiervan in de loop
van 2024 verwacht.
5. Tot slot
Het voorgaande maakt duidelijk dat het bestaan van meeroudersituaties in
onze samenleving een gegeven is, en dat het huidige demissionaire
kabinet dat gegeven onderkent. De problemen en het leed dat meeroudergezinnen ervaren vanwege het ontbreken van een wettelijke regeling voor
de erkenning van meerouderschap- en gezag, én de wensen die zij
hebben ten aanzien van een wettelijke regeling, zijn door middel van de
focusgroepen beter zichtbaar geworden. Gelet op de demissionaire status
van het kabinet kan echter niet op besluitvorming over de invoering van
meerouderschap en -gezag worden vooruitgelopen. Het demissionaire
kabinet acht het wel van groot belang om de besluitvorming rondom een
wettelijke regeling zo goed mogelijk voor te bereiden. Het demissionaire
kabinet heeft daarom de in deze brief beschreven onderzoeken uitgezet
waarvan de eerste resultaten naar verwachting begin 2024 met de Tweede
Kamer kunnen worden gedeeld. De uitkomsten van deze onderzoeken
naar onder meer de scope, de borging van het belang van het kind, en
incidentele en structurele uitvoeringsconsequenties, kunnen door een
volgend kabinet worden betrokken bij een integrale afweging en
besluitvorming over de invoering van meerouderschap en -gezag.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R.H. Dijkgraaf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 836, nr. 85

10