Rapportage

2020
1

Voorwoord
Beste lezer,
In deze voortgangsrapportage vertellen wij u over de ontwikkelingen rondom
de Gelijke Kansen Alliantie (GKA) in de huidige crisis en sinds de vorige
voortgangsrapportage uit 2019.
Het werken aan gelijke kansen voor álle leerlingen en studenten in ons land was
al geen geringe opgave. Maar door de coronacrisis en het tijdelijke thuisonderwijs
is dit nog actueler geworden. We kunnen nu nog niet precies voorspellen wat de
gevolgen van de crisis zijn, maar extra aandacht voor onze jongeren is op zijn plaats.
Gelukkig was de GKA al vóór de intelligente lockdown een sterk netwerk van
betrokken en gepassioneerde mensen. Hierdoor kon er de afgelopen maanden
snel en effectief geschakeld worden met ouders, leraren, docenten, schoolleiders,
gemeenteambtenaren en wethouders uit het hele land. Zo heeft het werk van de
GKA er hopelijk aan bijgedragen dat er minder kansen verloren zijn gegaan.
In 2020 zijn er, zoals toegezegd in een eerdere Kamerbrief, met 20 extra gemeenten
meerjarige afspraken gemaakt om kansengelijkheid te vergroten. Hiermee zijn
er in totaal 50 gemeenten aangesloten bij de GKA. Ook zijn er nieuwe, landelijke
communities van schoolleiders en leraren opgezet. Met kennis, onderzoek,
financiële middelen en communicatie, dragen we via de GKA bij aan wat er in alle
deelnemende gemeenten nodig is. Want zoals u weet: dat kan lokaal sterk verschillen.
Op deze manier kunnen de mensen die het meest in contact komen met de jongeren
uit hún stad, wijk of klas, het verschil maken en helpen kansen te vergroten.
U weet het vast nog van toen u zelf opgroeide: kansen ontdek je thuis, op school,
en daarbuiten. Werken aan kansengelijkheid is dus iets wat samen moet gebeuren.
Met inspanningen van ouders, leerkrachten, schoolleiders en iedereen die met
kinderen en jongeren werkt. Wij bedanken daarom alle partners uit de GKA en
kijken uit naar de resultaten die zij gezamenlijk ook komend jaar weer zullen boeken.
Wij wensen u veel nieuwe kennis, inzichten en inspiratie toe bij het lezen
van deze rapportage.
Ingrid van Engelshoven
Arie Slob

3

Inhoud

4

6

Hoofdstuk 1
Kansengelijkheid en
het onderwijs

14

Hoofdstuk 2
De GKA

16

Lijn 1 Gemeenten

33

Lijn 2 Communities

52

Lijn 3 Experimenten

63

Hoofdstuk 3
Inzichten en vooruitblik

5

01
Kansengelijkheid en
het onderwijs

In de jaren daarna (2016/2017, 2017/2018, 2018/2019)
concludeerde de inspectie jaarlijks dat de groei van de
kansenongelijkheid in algemene zin afvlakt maar er
sterke verschillen tussen scholen bestaan, de ongelijkheid op sommige punten sterk groeit of zich anders
ontwikkelt dan verwacht. Hoewel de kloof niet groeit,
blijft de opdracht onverminderd groot, zeker gelet op
de ontwikkelingen in onze maatschappij en COVID-19.

Onderwijs is de motor voor persoonlijke groei en
kansengelijkheid. Maar onderwijs kan het niet alleen.
Als ongelijkheid ver voor de schoolpoort begint, kan zij
niet daarbinnen worden opgelost. In het streven naar
maximale talentontwikkeling is de verbinding tussen
thuis, school en omgeving daarom onmisbaar.

Niet alle kinderen groeien op in een omgeving die
hun ontwikkeling optimaal ondersteunt. Capaciteiten
komen meer of minder tot ontplooiing, afhankelijk van
de mate waarin het onderwijs aansluit op de basis van
waaruit een kind vertrekt. Daarmee gaat in Nederland
talent verloren. Niet wie je bent maar waar je vandaan
komt, is bepalend voor hoe ver je kunt komen.

Omgeving

6

7

School

De kansenongelijkheid in het Nederlandse onderwijs
neemt toe, concludeerde de Inspectie van het Onderwijs
in De Staat van het Onderwijs 2015/2016. Leerlingen met
lager opgeleide ouders halen, ondanks gelijke cognitieve
capaciteiten, op een lager niveau een diploma dan hun
leeftijdsgenoten met hoger opgeleide ouders. Deze
ongelijkheid werkt door in hun gehele onderwijscarrière,
op ieder moment en niveau.

Thuis

Factoren
De Gelijke Kansen Alliantie heeft het Verwey-Jonker
Instituut gevraagd om de factoren die bijdragen aan
het vergroten van kansengelijkheid in kaart te brengen.
Op basis van literatuuronderzoek en interviews met
onderwijsprofessionals komen zij tot dertig factoren
op vijf niveaus: leerling, familie, school, wijk
en samenleving.

8

9

Samen laten deze factoren de breedte van het
thema kansengelijkheid zien. Dit biedt aanknopingspunten voor de toekomst, om bijvoorbeeld de
Gelijke Kansen Alliantie met nog meer en andere
partijen te verrijken en verbreden.

Factoren

Factoren

1. Intelligentie
De verschillende cognitieve capaciteiten
van leerlingen.

22. Sociale ongelijkheid
De mate waarin sociale ongelijkheid
optreedt op verschillende niveaus in de
de samenleving.

Leerling

Samenleving
Factoren

School

2. Cultureel kapitaal
De mate waarin een leerling beschikt over het
geheel aan kennis, houdingen, competenties
en vaardigheden om goede aansluiting te
vinden bij het onderwijs en in staat is mee te
komen met de cultuur die op school heerst.
3. Identiteitsvorming
De stabiliteit van de identiteit.
4. Veerkracht
Het vermogen van leerlingen om om te gaan
met omstandigheden die belemmerend
kunnen werken voor onderwijssucces.

10

5. Self-efficacy/zelf-effectiviteit
De mate waarin een leerling vertrouwen
heeft in zijn eigen kunnen, het geloof dat
hij of zij in staat is een opdracht succesvol
af te ronden.
6. Agency
Het vermogen om (onderwijs)doelen na te
streven en in staat te zijn om de gewenste
uitkomsten te bereiken.
7. Ambitie
Het streven naar het hoogst haalbare.
8. Motivatie
Wat een leerling beweegt te willen presteren
binnen het onderwijs.

15. Voor- en vroegschoolse educatie
De deelname aan voor- en vroegschoolse
educatie vanaf de leeftijd van 2 of 2,5 tot
4 jaar oud.

Familie

16. Kwalitatieve beoordeling
Gepaste beoordeling van leerlingen,
afgestemd op hun individuele behoeften
en progressie. Ook bij gezondheids-,
concentratie of taalproblemen.

9. Sociale status
De sociale status van ouders bepaalt in
belangrijke mate wat kinderen meekrijgen
vanuit thuis en in hoeverre hun behoeften
aansluiting vinden in het onderwijs. Dit
hangt samen met het opleidingsniveau
van ouders.

17. Kwaliteit docenten
De mate waarin docenten de verschillen
tussen leerlingen kunnen signaleren en goed
kunnen aansluiten bij de behoefte van elke
leerling in de klas.

Factoren

10. Financiële middelen
De beschikbaarheid van financiële middelen.
11. Ouderlijk support
De mate waarin ouders inhoudelijk of
emotioneel steun geven aan kinderen
binnen het onderwijs.
12. Sibling support
De steun die jongeren krijgen van broers en
zussen, zowel inhoudelijk als in het wegwijs
maken binnen het onderwijs.
13. Stabiel huishouden
Een huishouden waarin geen sprake is van
factoren of situaties die voor onrust zorgen,
zoals huiselijk geweld, armoede en andere
problematiek.
14. Sociaal kapitaal
Sociale relaties en netwerken die de familie
heeft, waarvan het kind kan profiteren om
hogerop te komen op de sociale ladder
binnen de samenleving.

18. Inclusief onderwijs
Onderwijs dat zo is ingericht dat het
aansluit op de belevingswereld en de
behoefte van iedere leerling, ongeacht
hun culturele achtergrond.
19. Curriculum
Een curriculum waarin aandacht is voor
kennis en vaardigheden die niet alle leerlingen van huis uit meekrijgen, zodat iedere
leerling mee kan komen met het lesprogramma, ongeacht zijn achtergrond.
20. Gepersonaliseerd leren
De mate waarin het onderwijs is aangepast aan
individuele behoeften en interesses, op een
manier die ieders potentieel volledig benut.
21. Extra-curriculaire activiteiten
De aanwezigheid van extra-curriculaire
activiteiten die bijdragen aan de ontwikkeling van kinderen. Deze stellen ook kinderen
uit een zwakkere positie in staat om te
profiteren van sociale connecties en
persoonlijke ontwikkeling die dit biedt.

23. Onderwijssysteem
De manier waarop het onderwijs is ingericht
draagt bij aan kansenongelijkheid.
24. Institutioneel racisme
De aanwezigheid van institutioneel racisme
in het onderwijs, onbewust en
bewust. De mate waarin
het onderwijssysteem
aansluit op alle
kinderen.

Factoren

Wijk

25. Sociale klasse
De sociale klasse van een wijk.
26. Inkomen
Het inkomen van mensen bepaalt waar ze
kunnen wonen en dus hoe de samenstelling
van een wijk eruitziet.
27. Segregatie
De mate waarin wijken en daarmee
scholen losstaan van andere wijken,
groepen en scholen.
28. Sociale veiligheid
De mate waarin er sprake is van sociale
onveiligheid in de wijk of buurt. Dit hangt
samen met het risico om slachtoffer te
worden van overtredingen of misdrijven.
29. Peer support
De mate waarin kinderen en jongeren steun
ervaren van hun leeftijdsgenoten als het gaat
om onderwijs.

11

12

13

02
De Gelijke
Kansen
Alliantie

De Gelijke Kansen Alliantie werkt
via drie lijnen:

Lijn 1 
Met gemeenten worden
allianties gesloten en afspraken
gemaakt in de vorm van Gelijke
Kansen Alliantie-Agenda’s.

Lijn 2
 cholen en onderwijsS
instellingen verenigen
zich op basis van een
thema in communities.

Lijn 3
14

15

Met experimenten
wordt vernieuwing
gestimuleerd en worden
andere samenwerkingen
gestart, bijvoorbeeld
tussen ministeries.

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
heeft – naast beleidsmaatregelen gericht op het
bevorderen van gelijke kansen in het onderwijs – in 2016
het initiatief genomen voor de Gelijke Kansen Alliantie
(GKA). Deze alliantie werkt samen met scholen, gemeenten
en maatschappelijke partners aan het bevorderen van
kansengelijkheid in het onderwijs. Aansluitend op de lokale
context en uitdagingen worden concrete interventies
die kansengelijkheid en talentontwikkeling bevorderen
geïnitieerd. De verbinding tussen thuis, school en
omgeving staat hierbij centraal.

Lokale uitdagingen, lokale structuren
De Gelijke Kansen Alliantie werkt samen met scholen,
gemeenten en maatschappelijke partners. Vanuit
de rol van responsieve, participatieve overheid sluit
de GKA met kennis, onderzoek, financiële middelen
en communicatie aan op bestaande en nieuwe
lokale initiatieven.

Lerende aanpak
Wat werkt en wat niet? Zijn interventies en experimenten
op te schalen? En hoe doe je dat met behoud van
kwaliteit? De Gelijke Kansen Alliantie werkt vanuit een
lerende aanpak, waarin kennisopbouw en kennisdeling
van groot belang zijn. Dat gebeurt zowel thematisch
tussen scholen onderling als met gemeenten op lokaal,
regionaal en landelijk niveau. Binnen het netwerk
worden verbindingen gelegd tussen personen, organisaties en initiatieven en inzichten met elkaar gedeeld.

Lijn 1 - Gemeenten
Belangrijke bondgenoten

50 gemeenten aangesloten
bij de Gelijke Kansen Alliantie

Het bevorderen van kansengelijkheid is een brede maatschappelijke opgave, met daarin een belangrijke rol voor
het onderwijs. Gemeenten zijn een belangrijke bondgenoot, omdat ze de enige zijn die bij alle facetten van de
leefwereld van kinderen en jongeren een rol spelen. Door
hun betrokkenheid op al deze niveaus, kunnen gemeenten
een integrale afweging maken. Zo komt op lokaal niveau
de verbinding tussen school, thuis en omgeving tot stand.

16

Gelijke Kansen Alliantie-Agenda
Elke gemeente die is aangesloten bij de Gelijke Kansen
Alliantie heeft zijn eigen agenda. Daarin zijn de gezamenlijke afspraken tussen de gemeente, het ministerie van OCW, scholen en maatschappelijke partners
vastgelegd. De GKA-agenda’s zijn actiegericht. Er staat
in beschreven welke interventies en experimenten in
de betreffende gemeente (additioneel) worden uitgevoerd om kansengelijkheid en talentontwikkeling te
bevorderen. Dat heeft meerwaarde op drie niveaus:
	1. Versterken van focus en verbinding
De GKA-agenda’s bieden concrete richtlijnen
voor lokale inspanningen. Ze geven extra gewicht
aan de gemaakte afspraken en vergroten de
toewijding van betrokken partners. Ook vormen
de GKA-agenda’s een goed fundament voor
toekomstige plannen.
2. De gemeente in een duidelijke rol
	In de lokale context zijn gemeenten de enige
die een integrale benadering daadwerkelijk
kunnen bewerkstelligen. De gemeente kan ervoor
zorgen dat scholen kennis en informatie delen
en dat activiteiten geborgd zijn. De GKA-agenda
ondersteunt de positie van de gemeente. Dankzij
de GKA-agenda kunnen gemeenten onderzoek en
kennisdelingsactiviteiten mogelijk maken, partijen
met elkaar verbinden en worden subsidies
beschikbaar gesteld aan die initiatieven die
hieraan bijdragen.

3. Delen van kennis en informatie
	Met de GKA-agenda’s werken partners actief
samen aan initiatieven voor het bieden van gelijke
kansen. Partners leren in en van deze initiatieven
over instrumenten, interventies en methodieken.
De opgebouwde kennis kan op landelijke schaal
gedeeld en ingezet worden.
Groeiend netwerk, landelijke dekking
In 2020 is het aantal aangesloten gemeenten bij de
Gelijke Kansen Alliantie (GKA) gegroeid van 30 naar 50.
Hiermee is het netwerk versterkt en de aanpak voor
het bevorderen van kansengelijkheid op lokaal niveau
uitgebreid, met partners binnen en buiten het onderwijs. Door aan te sluiten op de bestaande structuren,
zoals de Lokale Educatieve Agenda’s (LEA’s), worden
de activiteiten en samenwerking tussen gemeenten,
lokale onderwijspartners en het ministerie van
OCW verder bestendigd.

17

Inzichten uit de
50 GKA-gemeenten
50 gemeenten in Nederland ondertekenden een Gelijke
Kansen Alliantie-agenda, met daarin concrete interventies
en afspraken over onderzoek en kennisdeling. Zo komen
vernieuwing en concrete acties van onderop tot stand,
die passen bij de lokale context en dynamiek.

Laaggeletterdheid
Geletterdheid (in
brede zin) is een
steeds belangrijkere
voorwaarde om mee
te kunnen doen in
een snel veranderende
samenleving.

(bron: RIVM, Goed ervaren gezondheid 2016)

7 van de top
10 Nederlandse
gemeenten met het
grootste aandeel
laaggeletterden zijn
GKA-gemeenten.
(Bron: Geletterdheid in Zicht, CINOP,
ROA & Etic 2019)

18
Het bevorderen van kansengelijkheid is een brede
uitdaging. Gemeenten benaderen dit integraal en
geven aan op basis van hun GKA-agenda tussen nog
veel meer beleidsterreinen de verbinding te willen
maken. Het opgebouwde netwerk en de manier van
werken in een netwerkaanpak met gemeenten, biedt
aanknopingspunten voor andere vraagstukken die
spelen op lokaal niveau en heeft meerwaarde voor
de toekomst.
De verscheidenheid aan factoren uit het door
Verwey-Jonker gedane onderzoek (pagina 9-11) laten
zien hoe breed het bevorderen van kansengelijkheid
is in de verbinding tussen verschillende niveaus en
school, thuis en omgeving.

De verantwoordelijkheden van gemeenten in de zorg
en ondersteuning van hun inwoners zijn de afgelopen
jaren met de decentralisaties in het sociaal domein
gegroeid. Niet alle inwoners zijn toegerust op de
ontwikkelingen in de samenleving. Veel gemeenten
zetten daarom in op preventie en het voorkomen
van problemen.
De lokale context van elke gemeente is anders.
Op basis van 50 agenda’s is overkoepelend een
aantal thema’s te onderscheiden die relevant zijn
voor gemeenten.

De inwoners van
62% van de GKAgemeenten ervaren
gemiddeld minder
goede gezondheid,
terwijl dit landelijk
gezien in 32% van de
gemeenten voorkomt.

Gezondheid
Gezondheid is meer
dan alleen het medische aspect en gaat
steeds vaker over het
vermogen van mensen
om met de fysieke,
emotionele en sociale
levensuitdagingen om
te gaan en zoveel mogelijk regie te voeren
op het eigen leven.

Inwoners
In de 50 GKAgemeenten wonen
42% van alle inwoners
van Nederland

De 20 armste
postcodegebieden
van Nederland
zijn onderdeel van
GKA-gemeenten.
(Bron: Armoede in Kaart 2019 – SCP)

Onderwijsachterstanden
Van de 20
gemeenten met
hoogste gemiddelde
achterstandsscore
zijn er 16 GKAgemeenten.
(Bron: CBS 2019)

Armoede
Veel gemeenten
hebben een groep
inwoners die niet de
zekerheid hebben
van een voldoende en
voorspelbaar inkomen.
Deze zekerheid is een
belangrijke voorwaarde om de rust en ruimte te vinden om je als
mens te ontwikkelen
en mee te doen in de
samenleving, zo zien
we ook terug in meerdere factoren in het
overzicht van factoren
van Verwey-Jonker.
Armoedebestrijding
en een gezonde thuissituatie blijven daarom
belangrijk in het
bevorderen van
kansengelijkheid.

19

Thema’s en
interventies

Veel gemeenten benoemen
dezelfde speerpunten en uitdagingen. De uitwerking verschilt,
afhankelijk van schaalgrootte,
kennis, focus en samenwerking.
Veel interventies zetten in op het
jonge kind, basis- en voortgezet
onderwijs.

Gelijke Kansen Alliantie-agenda’s

20

Loopbanleren

Armoede en
gezondheid

Professionalisering

Sport en cultuur

Non-cognitieve
vaardigheden

Mentoring en
coaching

Soepele overgangen

Taalbevordering

Extra onderwijs

(19 interventies)
∙ Belangrijk

thema in het voortgezet
onderwijs
∙ Veel

interventies voor peer-to-peer
coaching op het VMBO
∙ Het
 grootste deel van deze
interventies wordt uitgevoerd door
maatschappelijke organisaties

Extra onderwijs

Soepele overgangen

(38 interventies)
Meer dan alleen onderwijs
∙ De
 interventies gaan vrijwel altijd
om meer dan alleen cognitieve
vaardigheden, of schoolwerk. Veel
interventies zien op het aanleren
van studievaardigheden, of
werken aan de sociaal-emotionele
ontwikkeling van kinderen, met
bijvoorbeeld het inzetten van
rolmodellen of opzetten van
aanbod rondom sport of cultuur

(27 interventies)
∙ Belangrijk

thema voor gemeenten,
tweederde van de agenda’s
besteedt hier aandacht aan

Maatschappelijke organisaties
∙ Veel

programma’s en activiteiten
worden uitgevoerd door
maatschappelijke organisaties

Ouderbetrokkenheid

(35 interventies)
∙ Belangrijk

thema voor gemeenten,
krijgt in veel agenda’s als thema
een prominente plek

(42 interventies)
∙ Betrekken

ouders bij onderwijsproces - ouders nemen deel aan
een programma of traject waar
het kind ook aan deelneemt
∙ Bevorderen

(taal)vaardigheid van
ouders om ondersteuning aan het
kind te kunnen bieden

Extra lestijd
∙ Tijdens

de schooldag (extra uren)
∙ Na schooltijd
∙ In
 vakanties of weekenden

Meest voorkomende thema’s en interventies uit de GKA-agenda’s

Mentoring en coaching

Interventies richten zich op:
∙ Een
 aanpak om taalachterstand te
voorkomen of activiteiten, veelal
lessen, om deze in te halen
∙ Ouders,

in bijvoorbeeld
taalklassen, zodat zij hun kinderen
beter kunnen ondersteunen
∙ Het
 bevorderen van leesplezier,
waarbij ouders vaak een
belangrijke rol krijgen toegedicht
om dit over te brengen door
bijvoorbeeld voorlezen

Ouderbetrokkenheid

In 2020 ondertekenden 20 nieuwe gemeenten een
Gelijke Kansen Alliantie-agenda, waarmee in totaal
50 gemeenten afspraken hebben vastgelegd over
interventies, lokale experimenten en daaraan gekoppeld
onderzoek en kennisdeling over verschillende thema’s.
In dit hoofdstuk schetsen we een overzicht van de meest
voorkomende thema’s en interventies.

Taalbevordering

Veel verschillende interventies
∙G
 ericht op coaching
∙ Professionalisering docenten
(Transformatieve School)
∙ Brede

brugklassen en schoolgemeenschappen (Schiedam,
Nijmegen, Amsterdam)
∙ 10-14

school (Groningen,
Den Bosch)
∙ Doorlopende leerlijnen
Op verschillende niveaus
∙ Van
 voorschoolse educatie
naar het basisonderwijs
∙ Van
 basis- naar voortgezet
onderwijs
∙ Van
 voortgezet onderwijs naar
MBO, HBO of WO

Non-cognitieve
vaardigheden
(18 interventies)
∙ Worden

belangrijk gevonden maar
vaak als een extra onderdeel in
andere interventies opgenomen

Sport en cultuur
(18 interventies)
∙ Alle
 interventies zijn
buitenschoolse activiteiten
∙ Het
 vergroten van de leefwereld
van leerlingen staat centraal

Professionalisering
(14 interventies)
∙ Bijna

alle interventies betreffen
trajecten voor leraren

Armoede en gezondheid
(11 interventies)

Loopbaanleren
(10 interventies)
∙ Interventies

gericht op de talenten
en ambities van kinderen. Waar
droom je van, wat kun je en hoe
wil je daar komen?

21

Nieuwe gemeenten die zich dit jaar
aansloten bij de Gelijke Kansen Alliantie

Gouda

Wethouder Thierry van Vugt
Betekenisvol door samenwerking
Wethouder Thierry van Vugt van de gemeente Gouda
ziet al veel gebeuren in de stad om achterstanden in
het onderwijs tegen te gaan. Vooral op het gebied van
taal. Maar er kan meer: “Gelijke kansen zijn essentieel
voor alle inwoners van onze mooie stad. We zijn een
heel diverse stad, een mengelmoes van achtergronden
en culturen. Het is daarom noodzakelijk om iedereen
hetzelfde perspectief te kunnen geven. Ik ben heel blij
met de Gelijke Kansen Alliantie als initiatief om het
onderwerp onder de aandacht te brengen.”
Aandacht voor kwetsbare doelgroepen
“Op onze GKA-agenda is er aandacht voor extra
kwetsbare doelgroepen, denk aan jongeren in het
voortgezet speciaal onderwijs (VSO) of uit een taalzwak
milieu. De GKA helpt al deze scholen een extra impuls
te geven. We gaan bijvoorbeeld voor diplomaontwikkeling voor VSO-scholen. Ik ben supertrots
dat we dit voor deze kwetsbare doelgroep
gaan doen.”

22

Laaggeletterdheid en taalachterstand
“Laaggeletterdheid van de ouders is een extra barrière
voor kinderen. Vanuit de Brede School werken we
daarom samen met het Taalhuis om de gezinnen
waarin kinderen met laaggeletterde ouders opgroeien
educatief sterker te laten worden. Er zijn veel jongeren
die cognitief op havo/vwo toetsen, maar door taalachterstanden niet tot hun recht komen. Dat drukt een
stempel op hun verdere leven. Taal mag echter niet
de zwakste schakel zijn. Kinderen die van het primair
onderwijs overgaan naar het voortgezet onderwijs
zouden op hun cognitieve niveau moeten worden
geplaatst. Kinderen moeten daar wel zelf wat voor
doen. Wij ondersteunen ze om die kansen te pakken.”
Samenwerkingen binnen en buiten de gemeente
“De Brede School en de Weekendschool hebben
een stevig netwerk gebouwd binnen de gemeente
en staan daardoor in de belangstelling bij andere
gemeenten. Andersom willen wij bijvoorbeeld
samenwerken met de gemeente Leiden op het
gebied van cultuureducatie. Door mooie samenwerkingen kun je betekenisvol zijn voor elkaar”

“Door de GKA kunnen we buiten de
gemeentegrens kijken, profiteren van wat
er elders gebeurt en onze kennis en ervaringen
delen. De GKA biedt handvatten om samenwerkingen in het onderwijsveld op te
zoeken en te concretiseren, daar maak
ik dankbaar gebruik van.”

23

Nieuwe gemeenten die zich dit jaar
aansloten bij de Gelijke Kansen Alliantie

Utrecht
24

Wethouder Anke Klein
Lesgeven in grootstedelijke context
Met het tekenen van de Utrechtse GKA-agenda zijn
de grootste vier steden van Nederland (G4) vertegenwoordigd in de alliantie. Samen werken we verder
aan het lesgeven in een grootstedelijke context om
kansengelijkheid te versterken en iedere leerling en
docent optimaal te laten functioneren in een steeds
veranderende, diverse samenleving.

Concrete interventies in GKA-agenda
Samen met Utrechtse schoolbesturen, (onderwijs)
partners en de kinderopvang vormt de gemeente de
Utrechtse Onderwijsagenda met als uitgangspunt
‘Gelijke kansen voor ieder kind’. Met de GKA-agenda
voegt de gemeente hier samenwerking, monitoring en
kennisdeling met de andere deelnemers van de
GKA aan toe.

Verschillen in kansen door andere leeromgevingen
Wethouder Anke Klein: “Voor mij zijn gelijke kansen
een van de allerbelangrijkste redenen om wethouder
onderwijs te zijn. Om bij te dragen aan de kansen van
kinderen. Dat ze door hun opleiding het leven gaan
leiden dat ze zelf willen en zelf in staat zijn om keuzes
te maken. Om te zijn wie zij willen zijn. Die basis wordt
gelegd in het onderwijs, maar het is belangrijk de hele
leefwereld van het kind erbij te betrekken.”

“Omdat iedereen geconfronteerd werd met onderwijs
op afstand en alle bijkomende gevolgen, is de onderlinge verbondenheid sterker dan ooit. Ik hoop dat
we dat vast weten te houden en dit stevige netwerk
kunnen blijven inzetten voor de kinderen.”
In de GKA-agenda van Utrecht zijn concrete interventies opgenomen, zoals het inlopen van achterstanden,
een soepele schoolovergang, flexibel diplomeren en
investeren in de relatie met ouders. In september start
een aantal scholen met het programma Transformatieve School. Daarnaast wordt zoveel mogelijk kennis en
data verzameld op stedelijk en op wijkniveau, om van
elkaar te leren.

“Gelijke kansen voor ieder kind is een
bestaand uitgangspunt van het Utrechts
college en de Utrechtse Onderwijsagenda. In
de periode waarin alle kinderen aangepast
onderwijs hebben gevolgd, blijkt meer dan
ooit hoe hard inzet hierop nodig is. Daarom
ben ik blij dat we zijn aangesloten bij de GKA
en samen nog een stap verder zetten.”

25

Nieuwe gemeenten die zich dit jaar
aansloten bij de Gelijke Kansen Alliantie

Meierijstad
26

Wethouder Coby van der Pas
Goede start voor elk kind
Gemeente Meierijstad sluit met haar projecten op het
gebied van gelijke kansen naadloos aan op de thema’s
van de Gelijke Kansen Alliantie. Wethouder Coby van
der Pas: “Onze ambitie is dat we ieder kind gelijke
kansen bieden om zijn talenten te ontwikkelen, zodat
het volwaardig mee kan doen in de samenleving en
een passende plek in het arbeidsproces kan vinden.
Op die manier hopen we bij te dragen aan het geluk,
welzijn en welbevinden van kinderen.” Hiervoor heeft
de gemeente samen met het onderwijs en andere
partners (zoals samenwerkingsverbanden passend
onderwijs, kinderopvang en welzijn) een educatieve
agenda opgesteld.
Projecten sluiten aan op thema’s GKA
In de lokale educatieve agenda is verwoord dat de
gemeente kinderen gelijke kansen wil geven en dat goed
onderwijs belangrijk is om onze kinderen voor te bereiden op de toekomst. Ook staat erin welke projecten de
gemeente gaat uitvoeren om onderwijsachterstanden
tegen te gaan en een goede aansluiting te realiseren
tussen onderwijs en jeugdhulp en tussen onderwijs en
de arbeidsmarkt. “De projecten zijn onderverdeeld in
thema’s die grotendeels overeenkomen met de centrale
thema’s van de GKA. Lopende of startende projecten
zijn bijvoorbeeld:
·	De flexibele tutor. In groep 1 en 2 geven tutoren de
kinderen die Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE)
hebben gehad nog een tijdje extra begeleiding om de
overgang naar de basisschool zo soepel mogelijk te
laten verlopen.

· De mobiele brigade. Kinderen met een NT2-achtergrond kunnen via de Taalvijver zich de Nederlandse
taal eigen maken. Als er na die periode extra inspanning nodig is om de taalvaardigheid verder te verstevigen, komt de mobiele brigade in actie. Zij sturen dan
begeleiders naar de school voor extra ondersteuning.
· Taalonderzoek om het niveau van de taalvaardigheid
binnen de gemeente te verbeteren. Als gemeente
dragen we bij door aandacht te vragen voor het
onderwerp, kennisdeling te faciliteren en projecten
op het gebied van taal en begrijpend lezen
te ondersteunen.
· Het bevorderen van non-cognitieve vaardigheden.
Hiermee worden kinderen op allerlei vlakken
uitgedaagd om talenten te laten zien en vaardigheden
te ontwikkelen. Een mooi voorbeeld daarvan is
Let’s Play Skopos. Hier kunnen kinderen zich laten
inspireren en een beroep doen op hun 21e-eeuwse
vaardigheden.”
Extra stappen door aansluiting bij GKA
“Momenteel zijn we bezig met het verzamelen van
aanvullende projecten vanuit het onderwijsveld.
Daarna willen we kijken hoe we die kunnen uitvoeren
met ondersteuning van de GKA.”

“Met de GKA kunnen we samen een extra
stap zetten om de talenten van kinderen
te helpen ontwikkelen en ze goede
ondersteuning te bieden. We hebben iedereen
nodig om kinderen het beste te geven, hun
talenten te stimuleren en ze een mooie
toekomst te geven.”

27

Kansengelijkheid en
COVID-19
Extra ondersteuning voor gemeenten,
scholen en leraren

28

Op 16 maart 2020 werden in Nederland de scholen
gesloten om verdere verspreiding van het coronavirus te voorkomen. Die beslissing had grote
gevolgen voor de kansengelijkheid in het onderwijs. Thuisonderwijs bleek lang niet voor iedereen
haalbaar. De verschillen in toegang tot digitale
middelen, begeleiding door de ouders en de kwaliteit van lesgeven bleken groot. Ook waren er zorgen
om de werksfeer en -houding van de kinderen thuis,
en bleek de dynamiek tussen ouders en school
afhankelijk van taalbarrières en de mondigheid van
ouders. Bovendien weten we uit ervaring dat juist de
eindtoets voor veel kwetsbare leerlingen leidt
tot een hoger advies. De beslissing om de toets
niet door te laten gaan, kan daarom leiden tot
onderadvisering.
Inhaal- en ondersteuningsprogramma’s
Het kabinet heeft € 282 miljoen vrijgemaakt om
onderwijsachterstanden en studievertraging als
gevolg van COVID-19 voor leerlingen en studenten
zoveel mogelijk te voorkomen. Scholen die hiervoor
inhaal- en ondersteuningsprogramma’s opzetten
naast de reguliere onderwijstijd komen in aanmerking
voor de extra middelen. De Gelijke Kansen Alliantie
(GKA) speelt hierbij, samen met gemeenten, een
ondersteunende rol.
De GKA helpt gemeenten bij de ondersteuning van
scholen en instellingen om de opgelopen onderwijsachterstanden zoveel mogelijk gelijk te trekken. Onze
regiocoördinatoren delen kennis, data en good practices, en moedigen verbindingen met andere partners
aan. Ook hebben we alle 50 GKA-gemeenten opgeroepen om scholen te helpen bij het vormgeven van
inhaal- en ondersteuningsprogramma’s, al dan niet
met ondersteuning van onze onderwijsexperts.

Uitvraag bij gemeenten leert dat kansengelijkheid een nog belangrijker thema is
geworden. Gemeenten willen vaak (nog)
steviger inzetten op interventies die
kansengelijkheid bevorderen of kijken
naar verbreding en verdieping van de
interventies. De GKA-agenda’s bieden
daarvoor een goede basis.

29

De verhalen achter
de cijfers
Een belangrijk onderdeel van de
lerende aanpak van de Gelijke
Kansen Alliantie is het in kaart
brengen van kansengelijkheid
op landelijk, regionaal en wijk- of
schoolniveau als startpunt voor
verdiepende gesprekken met
gemeenten. In twee dashboards,
op regionaal en landelijk niveau,
wordt daarom in opdracht van de
GKA met datasets van CBS en
DUO de brede leefomgeving van
een kind in beeld gebracht.
30

Screenshot 2
Gemiddeld toetsadvies
per PO-school (een kleur
per school) in één
gemeente. Het gemiddelde toetsadvies
is uitgezet tegen het
percentage leerlingen
uit armoedeprobleemcumulatiegebieden, een
van de indicatoren die
gebruikt worden om de
sociaal-economische
situatie van een wijk te
duiden. Dit overzicht
biedt inzicht in het effect
van de sociaal-economische positie van leerlingen
op de gemiddelde
prestatie van een school.
Ook wordt zichtbaar hoe
de populatie op
scholen door de jaren
heen verandert.

Wat gebeurt er, hoe verklaren
we dit, wat kunnen we doen en
wie hebben we daarvoor nodig?
De inhoudelijke duiding en kennis
van de lokale context van gemeenten en scholen is onmisbaar om
deze vragen te beantwoorden.
Op basis van het dashboard
voert de Gelijke Kansen Alliantie
verdiepende gesprekken om te
komen tot gerichte interventies
die passen bij de lokale situatie.

31

Regionaal dashboard Gelijke Kansen

Screenshot 3
Het percentage
17-jarigen dat havo/vwo
of hoger onderwijs volgt,
per hoogste opleidingsniveau van de ouder(s).
Het opleidingsniveau
van de ouders is een van
de meest voorspellende
indicatoren voor het
opleidingsniveau van
kinderen.

Biedt in een gesloten online omgeving, enkel toegankelijk voor specifieke, betrokken
(beleids-)medewerkers van gemeenten en scholen, aan de hand van een beperkte set
indicatoren, inzicht op wijk en schoolniveau.

Screenshot 1
Een vergelijking tussen
twee periodes (20142016 en 2016-2018) van
het percentage leerlingen dat in een specifieke
wijk naar een lager
schooltype maar wel
naar een volgend leerjaar is gegaan. Dit wordt
afstroom genoemd.
Afstroom is een indicator voor onderprestatie
en daarom een relevante
factor om te volgen en
bespreken in inhoudelijke gesprekken met
gemeenten en scholen.

Landelijk dashboard Gelijke Kansen

Op ‘OCW in cijfers’ zijn algemene cijfers over kansengelijkheid in Nederland te vinden
www.ocwincijfers.nl/onderwijs/dashboard-gelijke-kansen

Lijn 2 - Communities
Scholen verenigd voor het verschil

32

Met de agenda’s brengt de Gelijke Kansen Alliantie partijen
lokaal samen om met concrete interventies aan de slag te
gaan. In communities brengt de Gelijke Kansen Alliantie
schoolleiders, teamleiders en docenten uit het hele land
samen rondom een thema of uitdaging waar zij zichzelf
voor gesteld zien staan. Iedere community kent zijn eigen
dynamiek en wordt vormgegeven door en met de deelnemers. Zo worden kennis, ervaring, middelen en menskracht gebundeld. Elke school kan aansluiten en profiteren
van het netwerk en de geleerde lessen. Op deze manier
krijgt de lerende aanpak van de Gelijke Kansen Alliantie
heel concreet vorm.
Deelnemers delen kennis, wisselen informatie uit en
ontwikkelen samen ideeën. Ze komen op vaste basis
(on- en offline) bij elkaar en helpen elkaar doelen en
activiteiten te realiseren. Data en gegevens worden
gebundeld, waardoor er nog beter onderzoek kan
plaatsvinden. Bovendien zijn activiteiten gemakkelijk
centraal online te ontsluiten. Het idee is dat de communities over tien jaar nog steeds plekken zijn waar kennis
over bepaalde thema’s wordt gedeeld en ontwikkeld.
Op dit moment zijn er twee communities actief:
de Community Urban Education en de Community
Armoede.

33

Community Urban
Education
Hoe geef je les in een sterk veranderende samenleving, aan een sterk veranderende doelgroep? Dat is
de vraag waarmee de Community Urban Education
(CUE) is gestart. Scholen die te maken hebben met
een diverse populatie in een grootstedelijke context, hebben zich verenigd rond deze uitdaging. Hoe
vergroot je het geloof in eigen kunnen bij leerlingen? Wat is ervoor nodig om docenten het gevoel
te geven dat zij toegerust zijn om deze doelgroep
verder te brengen? De CUE zoekt het antwoord op
die vragen bij de Transformatieve School.

34

De Transformatieve School
Jongeren in een grote stad laveren tussen de (vaak
verborgen) codes van de culturen thuis, op school en
op straat. Vermenging van die culturen leidt op scholen
soms tot demotivatie en negatieve groepsdynamiek.
Het programma Transformatieve School laat zien hoe
jongeren, ondanks de mismatch tussen die culturen,
veerkracht kunnen ontwikkelen en tot self-efficacy
kunnen komen, wat een positief effect heeft op hun
schoolprestaties.
De Transformatieve School is ontwikkeld door
onderwijssocioloog Iliass El Hadioui. Centraal staat
het geloof in eigen kunnen van leerling en docent
(self-efficacy) én docententeam (collective efficacy).
Leraren die meedoen aan het programma volgen
twee schooljaren lang een intensief traject voor
professionalisering en cultuurverandering.

Kennisopbouw door onderzoek
Kennisopbouw over lesgeven in een grootstedelijke
context is een belangrijk onderdeel van de CUE. Aan
de community zijn twee grootschalige onderzoekstrajecten gekoppeld. De Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) en de Vrije Universiteit (VU) onderzoeken
daarin welke specifieke mechanismen ten grondslag
liggen aan kansengelijkheid in het onderwijs in
stedelijke contexten.
De eerste resultaten van het onderzoek aan de Vrije
Universiteit zijn gebundeld in het boek ‘Switchen
en klimmen’ van Iliass El Hadioui, dat in september
2019 verscheen. Het boek gaat over het switchgedrag
van leerlingen en de klim op de schoolladder in een
grootstedelijke omgeving. Het bevat het onderzoek
dat in de afgelopen jaren door El Hadioui en zijn team
aan de VU is uitgevoerd met financiering door de NWA
en met ondersteuning van het ministerie van OCW en
de gemeente Amsterdam. Medio 2021 verschijnt een
tweede publicatie van El Hadioui.
Lokale opbouw van de CUE
De Community Urban Education is van de deelnemende scholen. De schoolleiders van deze scholen
hebben lokale communities gevormd, die een belangrijke rol spelen in het identificeren van vraagstukken.
Het netwerk begint daardoor bij de schoolleiders en
breidt zich uit naar lokale én landelijke netwerken van
docenten die rond een specifiek vraagstuk van elkaar
leren. De inzet is om het netwerk uiterlijk begin 2021 uit
te laten groeien tot een netwerk van scholen in zeven
tot acht gemeenten.

“We moeten kinderen
voorbereiden op een
superdiverse maatschappij
en hen helpen zich goed in
hun vel te voelen. Ik hoop
dat de Transformatieve
School-methode een
wezenlijke plek in de
lerarenopleiding krijgt.
Het moet gemeengoed
worden.”
Dyane Brummelhuis
directeur Mundus College Amsterdam

In een speciale uitgave zijn de verhalen
uit de praktijk van alle deelnemende
scholen van de Community Urban
Education verzameld en gebundeld.
Bekijk de bundel hier.

35

In de CUE werken
op dit moment
vier gemeenten
(Rotterdam,
Amsterdam, Den
Haag en Tilburg),
36 scholen en ruim
1.500 leraren in
het primair en
voortgezet onderwijs en op het mbo
samen. Er worden
zo’n 40.000 leerlingen bereikt.

36

“Ik wil dat
iedereen een groter
geloof ontwikkelt
in het eigen kunnen.
Dat geldt voor onze
leerlingen, maar
dus ook voor de
collega’s.”
Nikkie van Groenendaal, directeur basisschool
Don Sarto Tilburg, over lesgeven in een veranderende wereld en
de meerwaarde van de Community Urban Education.

37

Scholen in de Community Urban Education

Basisschool
Don Sarto

Nikkie van Groenendaal
“Je weet niet wat een leerling thuis al heeft meegemaakt voordat hij of zij door de deuren van de school
wandelt. Het is essentieel dat je begrip hebt voor de
thuissituatie. Neem bijvoorbeeld de regel dat je niet
mag slaan. Die is verwarrend voor een kind bij wie
thuis wordt gezegd dat hij voor zichzelf moet opkomen en anders alsnog een pak voor zijn broek krijgt.
Hierdoor ontstaat er een mismatch tussen de sociale
codes thuis en op school. Hoe houd je de balans in de
klas goed? Hoe zorg je dat wanneer een kind moeite
heeft met de rekenles voldoende zelfvertrouwen
heeft om door te zetten in plaats van vervelend
gedrag te gaan vertonen? Hoe zorg je dat ieder
kind zich succesvol voelt?”
Nikkie van Groenendaal is directeur van Basisschool
Don Sarto in Broekhoven, Tilburg. Een school met
170 leerlingen en een team met 25 medewerkers.
“Onze kinderen groeien op in gezinnen met een
lagere sociaal-economische status. Onze leerlingen
zijn een afspiegeling van een superdiverse samenleving. Deze diversiteit is terug te zien in het
opleidingsniveau van ouders, de opvoedingsstijl,
betrokkenheid en het land van herkomst van ouders
en kinderen. Sommige docenten geven les aan een
derde generatie wijkbewoners. Mensen uit de wijk
blijven hier vaak wonen en zo komt de volgende
generatie ook weer bij ons op school.”

38

Tilburg Broekhoven

“Het inspireert om met andere mensen uit andere
regio’s te praten die tegen dezelfde uitdagingen
aanlopen. Laten we de goede dingen met elkaar
delen en gebruiken, aangepast naar de eigen
schoolomgeving. Wanneer je samen nadenkt
kom je tot nieuwe inzichten.”
“Ik wil dat iedereen een groter geloof ontwikkelt in het
eigen kunnen. Dat geldt voor onze leerlingen, maar dus
ook voor de collega’s. Het is mooi om te zien dat onze
docenten al veel goed doen. Dat ze aanvoelen wanneer
kinderen iets extra’s nodig hebben. Dat kan iets heel
kleins zijn, de knipoog ‘ik heb je gezien’ bij binnenkomst, of de arm om de schouder tijdens een moeilijke
les die zegt ‘ik ben er voor je’. Maar het maakt een
groot verschil. Ik geloof in de Transformatieve School
en hoop dat meer Tilburgse scholen erbij aanhaken.”

39

Scholen in de Community Urban Education

Vossius
Gymnasium

Sita Remesar
“Dat wij ons hebben aangesloten bij de Community
en zijn gestart met de Transformatieve School, komt
door onze zelfbewuste leerlingen. Want het waren
leerlingen met een niet-Westerse achtergrond die
tijdens zogenaamde socratische dialogen durfden aan
te geven dat zij zich buitengesloten voelden door een
docent. Tijdens een studiedag bleek dat een groep
docenten hiermee aan de slag wilde: hoe word ik me
bewust van hoe ik communiceer? Want zelfs als ik
goede intenties heb, kan iets anders overkomen dan
ik bedoel.”
Sita Remesar is directeur van het Vossius Gymnasium
in Amsterdam Oud-Zuid. Een school met 830 leerlingen en 60 docenten, onderdeel van de Community
Urban Education (CUE). “Door het invoeren van
‘matching en loting’ in Amsterdam groeit de diversiteit op onze school. Ik vind het belangrijk dat het
Vossius Gymnasium ook voor deze kinderen een
passende school is. En dat toekomstige leerlingen
zichzelf meer gaan herkennen in onze populatie. Onze
school vertegenwoordigt een klein laagje van de bevolking. Terwijl deze leerlingen in de toekomst sleutelposities in de samenleving innemen. Bovendien is
het belangrijk dat ook gymnasia deelnemen aan het
onderzoek. Veel van onze leerlingen zijn succesvol,
hoe komt dat? Hoe ontwikkelen zij self-efficacy?”

40

Amsterdam Oud-Zuid

“Op dit moment hebben twintig docenten de
masterclasses en de lesbezoeken achter de rug.
De eerste reacties zijn positief. Het geeft inzicht:
dat je bijvoorbeeld dat ene meisje dat altijd het
antwoord weet vaak juist wel of juist niet de beurt
geeft. Hoe communiceer je met haar zodat zij zich
ook onderdeel van de groep voelt?”
“Ik verwacht dat we dankzij de Transformatieve
School in de loop der jaren een effect zien in hoe
docenten met álle leerlingen communiceren. En ik
denk dat wij andere scholen kunnen helpen in hoe je
docenten motiveert tijdens een ontwikkelproces en
hoe je met leerlingen een socratische dialoog voert.
Dat delen we graag binnen de community.”

41

Scholen in de Community Urban Education

Rijswijks
Lyceum
42

Den Haag

Jeroen Bos
“Zes jaar geleden merkten we dat de straatcultuur de
school binnen sijpelde. Jongens vertoonden machogedrag in de klas waarbij de gemoederen hoog konden
oplopen. We zochten naar een andere benadering
om escalatie te voorkomen en een goed pedagogisch
klimaat in de klas te behouden.”
Jeroen Bos is directeur van het Rijswijks Lyceum, dat
samen met het Van Vredenburch College een brede
scholengemeenschap voor vmbo, havo, atheneum en
gymnasium vormt. Een Haagse school, met ongeveer
1450 leerlingen en een team van 130 docenten.
“95 procent van onze leerlingen komt uit de stad.
De meesten wonen in aandachtswijken zoals de
Schilderswijk, Transvaal en Den Haag Zuidwest. Ze
hebben te maken met sociaal-economisch uitdagingen
en hebben een diverse culturele achtergrond. Onze
docentpopulatie was vroeger minder divers, al is dat
de afgelopen jaren verbeterd. Dat is belangrijk, want
de kracht van diversiteit is dat je als team zaken vanuit
verschillende perspectieven kan bekijken.”

“We hebben behoorlijke stappen gezet. In de afgelopen vier jaar zijn onze docenten allemaal geschoold in
de Transformatieve School. We merken dat er meer
rust in de klas is en er minder escalaties zijn. Medewerkers begrijpen elkaar beter omdat we dezelfde
woorden gebruiken, zoals tipping points en spelgevoel.
Docenten werken makkelijker en beter samen. Inmiddels zijn we bezig met verdieping en het scholen van
nieuwe docenten. Want het is iets wat voortdurende
aandacht behoeft. Je merkt dat wanneer er bijvoorbeeld veel vervangingen zijn, dat dit meteen effect
heeft op de lessen en het pedagogisch klimaat.
Borging van de Transformatieve Schoolmethode is
daarom belangrijk.”
“Onze leerlingen beschikken over capaciteiten en
ambities, maar hebben meer hobbels in hun weg naar
succes. Het is het waard om te investeren in hen. Ik
verwacht dat we in de toekomst structureel aandacht
moeten blijven geven aan de transformatieve werkwijze. Daarnaast hoop ik dat de Community Urban
Education blijvend kan bijdragen aan de discussie over
kansengelijkheid en onderwijs in een grootstedelijke
context. Deze onderwerpen verdienen een plek op de
politieke agenda, zolang dat nodig is.”

43

Scholen in de Community Urban Education

ROC Albeda
Zorgcollege

Ingrid Tuinenburg
“Hoe ga je om met superdiversiteit in de klas? De
straatcultuur kwam de school binnen in taalgebruik,
gedrag en conflicten. Dat was niet alleen lastig voor
onze docenten, maar ook voor studenten die er minder
bekend mee waren. Onze docenten hebben een enorme gedrevenheid om de studenten de kans te geven
om te leren. Alleen misten ze de tools om met die
diversiteit om te gaan. Hoe herken je tipping points,
momenten in de klas waarbij de spanning opeens toeneemt? Toen wij onze teams vroegen wat bij hen hét
thema is, kwam diversiteit als rode draad naar voren.”
Ingrid Tuinenburg is de directeur van het ROC Albeda
Zorgcollege. Een mbo-opleiding in Rotterdam Zuid
met 900 studenten en een team van 45 docenten.
“Onze studenten komen uit de hele stad Rotterdam
en omliggende gemeenten. De diversiteit is groot.
Diversiteit in culturele achtergrond, financiële
mogelijkheden, veilige of kwetsbare thuissituatie
en in leeftijd, aangezien we ook onderwijs aan
volwassenen verzorgen.”

44

“Dankzij de Community Urban Education hadden
we een eerste uitwisseling met Zorg & Welzijn van het
ROC Amsterdam. Ontzettend boeiend om ervaringen
te delen, zeker omdat zij al een stuk verder zijn dan wij.
Er zijn verschillen, maar de overeenkomsten zijn groter.
We zijn allebei bezig met een transformatie in het
lesgeven binnen een grootstedelijke context, dat is
een grote verandering.”
“Het is belangrijk dat we als team allemaal dezelfde
taal spreken, dan voer je een beter gesprek. We zitten
middenin de zoektocht hoe we onze collective efficacy,
het geloof in eigen kunnen als team, kunnen vormgeven. Ik hoop dat we dat geloof in ons eigen kunnen
samen verder ontwikkelen, want dat geeft onze
studenten de beste kans om hoger te klimmen op
de schoolladder.”

45

Rotterdam Zuid

“Toen ik aan de
kinderen vroeg wat
ze het meest was
bijgebleven van
Touzani’s verhaal,
zeiden ze allemaal:
‘dat je nooit moet
opgeven’.”
46

Ivy Dirksen, lid van de GKA-jongerenraad over de
gastles van Soufiane Touzani op basisschool
Tweelingen in Eindhoven.

47

Community Armoede
Op 13 februari 2020 is de handreiking ‘Omgaan met
armoede in de klas’ gepresenteerd. De handreiking
helpt scholen in het primair en voortgezet onderwijs
in het omgaan met armoede: het signaleren ervan,
het doorverwijzen van ouders en het bieden van
sociale steun aan ouders en leerlingen op het
niveau van de school.
Mariëtte Lusse (Hogeschool Rotterdam) en Annelies
Kassenberg (Hanzehogeschool Groningen) hebben
de handreiking geschreven in opdracht van het
Programma Gelijke Kansen van het ministerie van
OCW en het ministerie van SZW. De handreiking
wordt geïmplementeerd op 15 scholen, die we willen
samenbrengen in een Community Armoedebestrijding.
Dit traject is eind vorig jaar gestart door het Jeugdeducatiefonds met het benaderen van scholen en
gemeenten, de landelijke fondsen van Sam&
(Samenvoorallekinderen) en andere organisaties
en experts.

48

Implementatie handreiking bij 15 scholen
Het Jeugdeducatiefonds onder leiding van Hans
Spekman heeft opdracht gekregen om de handreiking
te implementeren op 15 van haar 120 scholen, in
5 gemeenten verspreid over het land.
Zo wordt de handreiking meteen structureel verankerd
in de methodiek van het Jeugdeducatiefonds. “We
willen kinderen die te maken hebben met armoede
en andere problematiek beter bereiken. Armoede is
namelijk vaak een indicator van andere problemen.
Wij zetten de school centraal, omdat daar alle kinderen
komen en de docenten een vertrouwensband hebben
met kinderen en ouders. Die band heeft de overheid
niet. Leraren kennen de talenten en belemmeringen
van de kinderen. Als een leraar ouders of een kind
ergens op wijst, wordt dat eerder aangenomen dan als
een overheid of gemeente dat doet”, vertelt Spekman.
De inzichten en ervaringen die uit het project volgen,
worden lokaal en landelijk gedeeld. De implementatie
loopt tot en met 31 januari 2021.

Eerste inzichten uit de gesprekken
Inmiddels zijn er twee gespreksrondes met de scholen
geweest. Hans Spekman vertelt daarover het volgende:
“Op basis van de eerste interviews blijkt dat scholen
bereid zijn om te reflecteren. Scholen willen graag zorg
bieden, maar dit vraagt veel administratieve rompslomp. Dat is een barrière, want dat kost capaciteit.
De grootste belemmering is dan ook de ruimte om
op vertrouwensbasis zorg te bieden aan de kinderen.
Ten tweede zijn kinderen die het thuis moeilijk hebben
lastig in de leerstand te krijgen. Ze hebben immers van
alles aan hun hoofd. Bovendien is er geen brug tussen
het zorgtraject en het leertraject, terwijl zorg en leren
niet op zichzelf staan. Een derde opvallend punt is
dat niet alle scholen en ouders bekend zijn met
fondsen van gemeenten en overheid waar ze
gebruik van kunnen maken.”
Vervolg van het traject
In 2021 vinden de derde gespreksrondes met
scholen plaats. Daarna gaat het Jeugdeducatiefonds
het gesprek aan met gemeenten. Aan de hand van
het verhaal van de scholen praat het fonds met de
betreffende wethouder en met lokale fondsen over
wat er te verbeteren valt. Ook is er een klankbordgroep
opgezet voor scholen, een formele en informele groep,
die bijvoorbeeld meekijkt op de vragenlijsten.

De handreiking ‘Omgaan met armoede
in de klas’ bevat praktische inzichten,
achtergrondinformatie over armoede
en de effecten ervan op de leerprestaties
van kinderen. De handreiking is te downloaden via gelijke-kansen.nl/documenten.

Belangrijke en opvallende
punten uit gesprekken met
de scholen
1. 	Bij veel kinderen is thuis
sprake van een kansarme
situatie en weinig stimulans. Denk aan problemen
als geldgebrek, psychische
problematiek of een
cognitieve beperking bij
de ouders.
2. 	Stress thuis zorgt ervoor dat
de kinderen op school niet
tot leren komen. Brugfunctionarissen komen tijd te
kort, terwijl hun functie
specifiek gericht is op het
ondersteunen van deze
gezinnen.
3. 	Op scholen zonder brugfunctionaris betekent
armoede een extra zware
belasting voor leerkrachten,
die de ondersteuning naast
hun reguliere werk moeten
doen. Veel scholen geven
aan dat ze niet alle fondsen
kennen.

49
Deelnemende scholen
Op de volgende scholen loopt het
implementatieproces van de handreiking
met hulp van het Jeugdeducatiefonds:

“Kinderen zijn goed in
verbloemen. Die zeggen dat ze niet op je
feestje wíllen komen,
maar eigenlijk kunnen
ze geen cadeautje kopen. Deze handreiking
is daarom nuttig voor
scholen die dat nog
niet overal in beeld
hebben.”
Yvonne Stegen, schooldirecteur uit Maastricht

 emeente Amsterdam
G
Basisscholen: Het Talent,
De Achtsprong, De Vijf Sterren
Gemeente Rotterdam
Basisscholen: Bergkristal,
Globetrotter, Waalse School
Gemeente Groningen
Basisscholen: Pendinghe,
De Kleine Wereld, De Tamarisk
Gemeente Enschede
Basisscholen: Europa,
Het Pathmos, Het Stadsveld
Gemeente Heerlen
Basisscholen: De Griffel,
Mijn Spoor, Broederschool

50

51

“Het is goed dat scholen
zich bewust zijn van wat
kinderen nodig hebben.
Deze handreiking helpt
daarbij. Hoe houd je het
team gespitst op signalen
die er zijn, hoe houd je het
contact met de ouders goed
en hoe ga je samen zoeken
naar een oplossing?”
Josha Veger, schooldirecteur
uit Veendam

13 februari 2020: Presentatie Handreiking Armoede

“Het is mooi dat er
verschillende invalshoeken
zijn. Er is daardoor voor
ieder wat wils. Je kan
pakken wat voor jouw
school het beste past.”
Bernadette Lensen, schooldirecteur
uit Rotterdam

Lijn 3 - Experimenten
Leren in de praktijk

De Gelijke Kansen Alliantie werkt met een lerende aanpak.
Experimenten zijn daarin een kans om nieuwe dingen te
leren en andere inzichten te vergaren. Daarvoor werkt
de GKA samen met andere departementen binnen de
Rijksoverheid, ondersteunen we vernieuwende initiatieven
of verbinden we deze met onderzoek, om vervolgens
kennis en nieuwe inzichten te delen met het netwerk.
Dit jaar zijn twee experimenten gestart:
Rotterdams Goud en Stagemakelaar.
52

Experiment
‘Rotterdams Goud’
Rotterdams Goud is afgeleid van een onderwijsconcept uit New York, genaamd Uncommon Schools.
Het uitgangspunt is dat alle kinderen, ongeacht hun
achtergrond, recht hebben op het beste onderwijs op
weg naar een goede toekomst. Rotterdams Goud wil
scholen die succesvol zijn. We spreken daarbij niet in
termen van achterstanden, maarvan het dichten van
de prestatiekloof.
Wat houdt Uncommon Schools in?
Het onderwijsconcept Uncommon Schools is een
integrale aanpak die uitgaat van een respectvolle
leeromgeving, accenten in het curriculum, datagedreven instructies en een rolverdeling die het
proces beter ondersteunt.

De resultaten zijn veelbelovend: 99% van de
leerlingen gaat naar college (vergelijkbaar
met havo) en 76% maakt college ook af.

In Rotterdam-Zuid wordt de aanpak vertaald naar de
Nederlandse praktijk. De kenmerken van Rotterdams
Goud zijn:
· 	Hoge verwachtingen ten aanzien van álle
leerlingen
· 	Excellent onderwijs: leraren worden ondersteund
met trainingen, coaching, begeleiding, uitgeschreven lesplannen, instructies, werkvormen,
materialen
· 	Elke leerling kennen en maatwerkonderwijs
bieden: de leraren verzamelen data van leerlingen
om maatwerk op leerlingniveau te kunnen geven
en betrekken gezinnen bij de school
· 	Keuzes in het curriculum: focus op de kernvakken
(taal, rekenen/wiskunde), sociaal-emotioneel leren
en burgerschap
· 	Sterke gedragscultuur: onderwijzen, herkennen en
versterken van goed gedrag; slecht gedrag wordt
niet getolereerd
· 	Altijd leren: een verlengde schooldag, zodat er
voldoende tijd is voor kernvakken en voor
buitenschoolse activiteiten

Deelnemende scholen
Aan de pilot doen de volgende scholen mee:
1. OBS de Bloemhof
2. OBS de Pantarijn
3. De Savornin Lohmanschool
4. Willem van Oranje
5. Johan Bogermanschool
6. Juliana van Stolbergschool
7. Van Asch van Wijckschool
Van New York naar de Nederlandse context
Met Rotterdams Goud wordt een internationaal
bewezen effectieve interventie voor een andere manier
van leren in de Nederlandse context toegepast. De
Gelijke Kansen Alliantie is in de beginfase betrokken
bij deze pilot om te bekijken of en hoe dit werkt in de
Nederlandse context, en te bezien of deze manier van
werken ook in andere steden of gemeenten kan
worden toegepast, met behoud van kwaliteit.
Rotterdams Goud vertaalt de eisen die een diverse
populatie stelt aan school en leraren naar nieuwe
rollen en een andere rolverdeling. De nieuwe functieprofielen en vaardigheden die daaruit volgen, leveren
interessante kennis op, die relevant is voor andere
regio’s maar ook binnen de beleidsdirecties van
het ministerie van OCW. Rotterdams Goud past
daarmee als experiment binnen de lerende aanpak
van de Gelijke Kansen Alliantie.

We verwachten dat het aantal Uncommon
Schools de komende jaren groeit naar zes
tot tien scholen. Aan het eind van schooljaar
2022-2023 ligt er een onderwijsconcept dat
overdraagbaar is.

Onderzoek tijdens de pilot
Aan de pilot is een onderzoek gekoppeld, waarin wordt
gekeken naar het effect van de aanpak op leerlingen
én leraren. Het onderzoek wordt de komende jaren
uitgevoerd door de Erasmus Universiteit Rotterdam
(EUR) en richt zich op wat werkt in de praktijk en op
effecten op andere belangrijke vraagstukken binnen
het onderwijs, zoals lerarentekort en werkdruk.

53

Experiment
‘Stagemakelaar’
Niet elke leerling of student weet een stageplek te
bemachtigen, ondanks de inspanningen van de
opleidingsinstelling. Dit leidt tot studievertraging en
soms tot het voortijdig stoppen van de studie. Waarom
lukt het sommigen niet om een stageplek te bemachtigen? En hoe kunnen deze leerlingen en studenten
worden geholpen? Het experiment Stagemakelaar in
Amsterdam en Rotterdam onderzoekt het probleem
in de praktijk.
Wat is een stagemakelaar?
De stagemakelaar neemt leerlingen en studenten die
het niet lukt om via de reguliere weg een stageplek
te vinden bij de hand. De stagemakelaar zorgt voor
intensieve begeleiding en persoonlijke feedback, en
legt actief de verbinding tussen onderwijsinstellingen,
stagebedrijven en leerlingen en studenten.

54

Doel van het experiment Stagemakelaar
Het doel van het experiment Stagemakelaar is om
vanuit de praktijk de succesfactoren en omstandigheden voor het vinden van een stageplaats in kaart
te brengen. Het experiment loopt tussen november
2019 en november 2021.
Aanleiding en onderzoek
Startpunt Nieuw-West in Amsterdam maakt sinds
2016 succesvol gebruik van de stagemakelaar.
Onduidelijk is nog wat de succesfactoren precies zijn.
Onderzoek naar het experiment moet leiden tot een
best practice voor de werkwijze van de stagemakelaar.
Het onderzoek maakt onderdeel uit van de bredere
onderzoekscall ‘Gelijke Kansen naar de Toekomst’
van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek
(NRO), waar ook de directie MBO (OCW) en directie
Samenleving & Integratie (SZW) aan deelnemen.
Onderzoek naar de effecten
De tussenresultaten van het onderzoek worden tijdens
de uitvoering van het experiment continu teruggekoppeld om de werkwijze van de stagemakelaars
verder te ontwikkelen. Het onderzoek wordt hiermee
onderdeel van de implementatie van het experiment
en levert een bijdrage aan de effecten ervan.

55

Reflectie uit de
praktijk
Wat werkt en wat niet? Hoe werkt het bevorderen
van kansengelijkheid in de praktijk, vandaag en
morgen? Voor de lerende aanpak van de Gelijke
Kansen Alliantie is verbinding met de praktijk van
wezenlijk belang. Daarom zijn met de Expertgroep
en Jongerenraad twee vormen van reflectie ingericht.

56

De Expertgroep
De Expertgroep bestaat uit professionals die dagelijks
‘in het veld opereren’. Wat betreft achtergrond, maatschappelijke rol en woonplaats een divers gezelschap.
Die verscheidenheid maakt de expertgroep uniek in
haar soort. De leden van de expertgroep nemen deel
op persoonlijke titel en reflecteren met en op de Gelijke
Kansen Alliantie. Ze leveren inhoud en fungeren als
klankbordgroep voor ideeën. Ook zetten zij zich in om
het programma verder te ontwikkelen, waarbij zij
vanuit hun lokale context een rol oppakken en
ook als voorlopers fungeren.

De Expertgroep

De GKA-Jongerenraad
De Gelijke Kansen Alliantie gaat over gelijke kansen
voor alle jongeren. Daarom geven we jongeren graag
een stem. Met de GKA-Jongerenraad betrekken we ze
actief bij het werk dat we doen.
De jongeren geven gevraagd en ongevraagd advies aan
de Gelijke Kansen Alliantie. Ook leveren ze actief een
bijdrage aan het bevorderen van kansengelijkheid met
ideeën en suggesties voor beleidsontwikkeling en door
optredens bij bijeenkomsten. Tegelijkertijd werken alle
leden in deze raad onder professionele begeleiding
aan pilots in hun eigen omgeving en hun persoonlijke
ontwikkeling, bijvoorbeeld in masterclasses.
De GKA-Jongerenraad bestaat uit 14 jongeren in de
leeftijd van 16 tot en met 24 jaar, afkomstig uit heel
Nederland en uit alle onderwijssectoren. Met vele anderen hebben ze destijds gereageerd op onze oproep.
Waarom ze zich hebben aangemeld? “Jongeren zijn de
toekomst”, zegt Willemijn. “En het zou niet moeten
uitmaken wie je bent of waar je bent geboren.” De
jongeren delen met elkaar de overtuiging dat gelijke
kansen vanzelfsprekend zouden moeten zijn. En dat ze
écht een verschil kunnen maken. Alihan: “De grootste
winst zal zijn om ervoor te zorgen dat het probleem
daadwerkelijk wordt erkend.”

Pilots
De leden van de Jongerenraad
ontwikkelen met anderen uit
het GKA-netwerk pilots in de
praktijk, zoals bijvoorbeeld
een handboek en coahingstraject om ouders te ondersteunen bij onderwijs op
afstand. Lees meer op:
gelijke-kansen.nl/actueel/
jongerenraad.

Ufuk Kâhya
Wethouder Duurzame mobiliteit,
Talentontwikkeling en Welzijn,
Den Bosch

Inge de Wolf
Hoogleraar Education System aan
Maastricht University, Directeur
EdLab NL en strategisch inspecteur
bij de Onderwijsinspectie

Mehmet Day
Onderzoeker Verwey-Jonker
Instituut en PhD-kandidaat
Erasmus Universiteit Rotterdam

Henk van der Esch
Voormalig bestuursvoorzitter
Achterhoek VO

Ilanah Schriki
Directeur Sector Quartaire
Statistieken (SQS), CBS

Yvonne Stegen
Directeur Manjefiek Kindcentrum,
Maastricht

Abdelhamid Idrissi
Directeur en oprichter
van Stichting Studiezalen,
Amsterdam

Gert Vos
Voormalig wethouder Onderwijs
en Jeugd, gemeente Hoogeveen

Bas Martens
Hoofd Onderwijs,
gemeente Utrecht

Eddie Denessen
Bijzonder hoogleraar sociaalculturele achtergronden en
differentiatie in het onderwijs,
Universiteit Leiden

Sirra Alofs
Beleidsmedewerker
studentenwelzijn, Universiteit
Utrecht
Fred Voncken
Strategisch Adviseur Onderwijs,
Cultuur, Sport en Gezonde
Levensstijl en voorzitter Kernteam
Noodplan Lerarentekort Den Haag
en Rotterdam
Monique Wittebol
Voorzitter bestuur bij
kinderopvangorganisatie
Bink, Soest en vice-voorzitter
branchevereniging maatschappelijke kinderopvang (BMK)

57

58

59

GKA Jongerenraad
2020/2021

Gelijke Kansen Alliantie
Jongerenraad

“Ik heb kunnen profiteren
van de opties die het onderwijs te bieden heeft,
terwijl anderen zich niet
bewust zijn van deze
mogelijkheden. Kansen
moeten gecreëerd worden,
maar ook onderwezen”
Soukaina Badou
21 jaar

“Wij hebben allemaal
baat bij een land
waarin jongeren goed
onderwijs krijgen”
Fernon Longfur
20 jaar

“Ik heb zelf genoeg kansen gehad
en kon daardoor verder komen dan
iemand die niet dezelfde privileges
had. Ik ben me daar heel bewust van
en wil daarom graag een bijdrage leveren om kansengelijkheid te creëren”
Ibtisaam Ait el Bachir
18 jaar

60

“De grootste winst
zal zijn om ervoor
te zorgen dat het
probleem daadwerkelijk wordt
erkend”
Alihan Uzun
19 jaar

“Iedereen in Nederland heeft recht op
gelijke kansen om
uniek talent te ontplooien en daarmee
succesvol te worden.
Dat begint mijns
inziens allemaal bij
kennisontwikkeling
en dus onderwijs”
Imane Boubkari
24 jaar

“Het feit dat
leerlingen in het
onderwijs nog steeds
geen gelijke kansen
hebben, op basis van
factoren die daar
geen invloed op zouden mogen hebben,
is voor mij niet te
verantwoorden”
Pleun Mekkering
23 jaar

“Ik voel me pas thuis
in een Nederland
waar iedereen zich
thuis voelt en waar
iedereen als gelijk
wordt beschouwd.
Hier wil ik me sterk
voor maken”
Ivy Dirksen
24 jaar

“Ik hoop dat we vele
ogen kunnen openen
en oprecht de opkomende generatie
kunnen helpen!”
Samira Abdulkani Said
16 jaar

“Tijdens mijn studies op
het mbo en hbo heb ik
kansenongelijheid van
dichtbij meegemaakt.
Hier wil ik mij graag
hard voor maken”
Cagri Ekmen
24 jaar
61

“Jongeren zijn de
toekomst. En het zou
niet moeten uitmaken
wie je bent of waar je
bent geboren”
Willemijn Burggraaf
19 jaar

“Door politici en verantwoordelijken te vertellen over mijn
bevindingen in de praktijk en op
basis hiervan te adviseren, hoop
ik een brug te kunnen slaan
tussen jongeren en de politiek”
Lamyae el Amrani
18 jaar

03
Inzichten en
vooruitblik
62

63

Inzichten

64

Uit de 50
GKA-agenda’s
en alle
interventies,
experimenten,
leernetwerken,
bijeenkomsten
en gesprekken
met leerkrachten,
bestuurders en
professionals zijn
vanuit de lokale
praktijk een
tiental inzichten
te delen.

01

Kansengelijkheid is
breder dan onderwijs
alleen
Uit de analyse van alle interventies
uit de 50 Gelijke Kansen Alliantieagenda’s blijkt dat de meeste
gemeenten met interventies
inzetten op 6 thema’s, waarvan
er slechts 2 ‘des onderwijs’ zijn:
taalbevordering en professionalisering. Behalve deze onderwijsinterventies, gaan gemeenten,
scholen en partners met concrete
acties vooral aan de slag met het
verhogen van ouderbetrokkenheid,
armoedebestrijding en zetten ze
in op gezondheid en mentoring
en coaching ter bevordering van
zelf-effectiviteit. Door school, thuis
en omgeving met elkaar te verbinden, wordt de sociale basis van
kinderen verrijkt en verstevigd, om
de ontwikkeling van hun talenten
te stimuleren.

03

Het geloof in eigen
kunnen (‘self-efficacy’)
is de sleutel voor succes
voor zowel leerlingen
als docenten
De mate waarin een leerling
vertrouwen heeft in zijn eigen
kunnen en gelooft in staat te
zijn een opdracht met succes af
te ronden, is bepalend voor de
mate waarin hij daarin daadwerkelijk slaagt. De zelf-effectiviteit van leerlingen stijgt het
sterkst wanneer leraren zelf een
hoge zelf-effectiviteit vertonen en
dus geloven in hun eigen kunnen
als docent. De wisselwerking met
leeftijdsgenoten versterkt dit.
Juist de afgelopen periode hebben
veel leerlingen deze ervaring thuis,
op het sportveld of in hun sociale
omgeving gemist.

05

Het belang van een
gezonde basis
Goed in je vel zitten is voor veel
kinderen niet vanzelfsprekend.
De dalende sportdeelname onder
kinderen en jongeren en stijgende
percentages waar het obesitas en
het gebruik van jeugdzorg betreft,
tonen aan hoe dit thema naar de
toekomst steeds urgenter wordt. In
Maastricht, Heerlen en Sittard-Geleen laat de ‘Gezonde basisschool
van de toekomst’ in een pilot zien
dat een verlengde schooldag, met
gezonde lunch en beweegactiviteit en aandacht voor het mentale
welbevinden van leerlingen, loont.
Kinderen krijgen een gezonder BMI,
pestgedrag neemt af en kinderen
geven aan met meer plezier naar
school te gaan.

07

09

Steeds meer gemeenten signaleren
dat laaggeletterdheid een serieus
probleem vormt. Daar waar bij
nieuwkomers (NT2) taalproblemen
eenvoudiger te signaleren zijn,
blijkt het oplossen van dit probleem bij mensen die Nederlands
als moedertaal hebben (NT1), veel
ingewikkelder. De taalontwikkeling
in brede zin, waarbij ook meertaligheid een relevante factor is, wordt
een steeds belangrijker thema in
het bevorderen van kansengelijkheid, zowel bij leerlingen als in hun
omgeving.

Scholen en gemeenten hebben
een sterke eigen, autonome rol en
opvatting. De manier waarop lokaal
kansengelijkheid wordt bevorderd
verschilt sterk in aanpak, capaciteit
en focus. Door niet uit te gaan van
een uniforme mal op rijksniveau
maar aan te haken op de lokale
dynamiek, structuren en vooral
energie, kon de GKA op korte
termijn meer concrete acties
realiseren en is voor de lange
termijn meer waardevolle kennis
opgedaan en gedeeld.

Taal voor de toekomst

Een nieuwe beweging
vraagt om een andere rol

65

02

04

06

08

10

Uit de brede reikwijdte aan
thema’s uit de Gelijke Kansen
Alliantie-agenda’s, communities
en experimenten blijkt hoe
verschillend de lokale context is
en uitdagingen zijn. Het bevorderen van kansengelijkheid kent
daarom overal een andere, eigen
dynamiek, passend bij de lokale
situatie en populatie, die onderling
sterk verschillen.

Het onderwijsondersteunend
gedrag van ouders is in hoge mate
bepalend voor het schoolsucces
van hun kinderen. De periode van
onderwijs op afstand maakte de
noodzaak hiervan pijnlijk duidelijk.
In sommige gevallen ontbreekt
deze ondersteuning, in andere
gevallen is er sprake van belemmerende factoren en willen
ouders of familieleden deze
ondersteuning wel bieden maar
weten ze niet hoe. In dit laatste
geval kunnen interventies, zoals
die van de Taalklas in de gemeente
Breda, helpen om de kloof tussen
school en thuis te verkleinen.

Kinderen die opgroeien in armoede
hebben thuis vaker te maken met
veel stress of missen de steun die
zij nodig hebben om te slagen op
school. Het signaleren van armoede
en creëren van een partnerschap
tussen ouders en onderwijs om
kinderen in hun ontwikkeling te
ondersteunen, wordt steeds belangrijker, leert de ervaring van de
16 van de 20 armste gemeenten van
Nederland die onderdeel zijn van de
GKA. Een brugfunctionaris, zoals in
gemeente Groningen, kan helpen
om de wereld van school, thuis
en realiteit van de gemeente, met
elkaar te verbinden.

Lesgeven is op iedere school en in
iedere stad anders. Een klas is een
weerspiegeling van zijn omgeving
en de samenleving. De wereld
verandert snel, in sommige steden
begint superdiversiteit een toenemende werkelijkheid te worden.
Uit de Community Urban Education
blijkt hoe deze ontwikkelingen een
groot appèl doen op de competenties en het verandervermogen
van leerkrachten, omdat ze vragen
om andere kwaliteiten. Aandacht,
tijd en middelen voor de professionalisering en ontwikkeling van
de competenties van docenten zijn
daarom nodig.

Het bevorderen van kansengelijkheid moet worden bezien binnen
een context breder dan het onderwijs, met aandacht voor de niveaus
en verschillen van het individu.
De 30 factoren die het VerweyJonker Instituut heeft geformuleerd, helpen bij deze brede blik.
De toekomst van het bevorderen
van kansengelijkheid vraagt, zo l
eren de ervaringen en resultaten
van de GKA-agenda’s, om een
brede en scherpe blik, om in te
kunnen spelen op alle ontwikkelingen in de samenleving en
de toekomst.

Gelijke kansen vragen
voor iedere leerling en
elke docent, op iedere
school en in elke wijk,
iets anders

Schoolsucces begint
thuis

Armoede is een
probleem op school

Lesgeven in een
veranderende wereld

Een brede blik naar
de toekomst

Vooruitblik

De Gelijke Kansen Alliantie in 2021
-V
 erkend wordt hoe meer
gemeenten en scholen
onderdeel kunnen worden van
de Gelijke Kansen Alliantie
met bijvoorbeeld het uitbreiden
van het aantal agenda’s en
het starten of uitbreiden van
communities

66

-O
 mdat de uitdagingen op
het mbo en hbo het niveau van
de gemeente overstijgen, wordt
onderzocht of, wat en hoe we
op een hoger niveau, zoals
bijvoorbeeld dat van een
arbeidsmarktregio, samenwerkingen of agenda’s
ontwikkeld kunnen worden
-V
 oor waar het kansengelijkheid
en het hoger onderwijs betreft,
wordt verkend of de provincies,
gelet op hun betrokkenheid
bij de regionale kennisinfrastructuur een mogelijke
partner kunnen zijn.

De Gelijke Kansen Alliantie
is hoofdpartner van het
impacttraject naar aanleiding van
de documentaireserie Klassen
Januari-april
12 Meet-ups in de regio
Februari-juni
25 Scholendagen
Januari-april
Bestuurlijke gespreksronde
in de 50 GKA-gemeenten
Februari
Publicatie Community
Urban Education
Maart-september
Campagne overgang primair
→ voortgezet onderwijs
Voorjaar
Talkshowreeks Gelijke
Kansen in de regio
Juli
Onderzoeksrapport
Stagemakelaar

67

Colofon
Deze voortgangsrapportage is gerealiseerd in
opdracht van het Programma Gelijke Kansen van het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Januari 2021
Concept & creatie
Viastory Creative Agency
Fotografie
Remco Zwinkels
Willem Jan Ritman
Patrick Boggan
Paul Voorham

68

69