900.000
woningen
100.000
per jaar
twee derde
betaalbaar
programma
woningbouw
versterken
regie
sneller
stimuleren
woningen
grootschalig
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening

2 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

				 Inhoudsopgave
Inleiding

5

1

Context en analyse

7

2

Doelstellingen

13

3

Wat gaan we doen?

17

4

Sturing

39

5

Monitoring

47

6

Financiën

50

7

Wetgeving

51

Bijlage: Feiten en cijfers

52

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 3

4 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

				 Inleiding
Volkshuisvesting is één van de prioriteiten van dit kabinet en één van de kerntaken van de overheid.
Wonen in een goed, duurzaam en betaalbaar huis is een eerste levensbehoefte. Momenteel kunnen veel
Nederlanders geen woning vinden die past bij hun wensen en portemonnee. Er zijn onvoldoende
woningen en het aantal huishoudens neemt toe. Mensen komen in de knel en worden beperkt in een
volgende stap in hun leven zoals kinderen krijgen, samenwonen of scheiden. Een snelle groei van het
aantal woningen is noodzakelijk.

Regie
Om snel meer woningen te bouwen is een omslag nodig. De overheid herneemt de regie ten aanzien van
de volkshuisvesting. Lokale overheden moeten weten wat zij kunnen doen om te zorgen voor meer
passende woningen op de juiste plek. Hierbij moeten we samenwerken als één overheid en
samenwerken met de marktpartijen. Met meer tempo en het wegnemen van knelpunten, zetten we met
dit programma in op de realisatie van 100.000 woningen per jaar in deze kabinetsperiode. Uiteindelijk
zorgen we voor de realisatie van 900.000 woningen tot en met 2030. We sturen op wat wordt gebouwd,
voor wie wordt gebouwd en waar wordt gebouwd: passend bij de woonwensen en –behoeftes van
mensen. We streven ernaar dat ten minste twee derde van de nieuwbouwwoningen betaalbare huur- en
koopwoningen zijn.

Samen en in samenhang
Met dit programma sturen we strakker dan voorheen op een woningbouwprogrammering die aansluit bij
de woonwensen en -behoeften. We zorgen voor inzicht in de programmering en voortgang en sturen
strakker op de realisatie ervan. Dit doen we door het maken van afspraken met medeoverheden en
corporaties. We werken het juridisch instrumentarium bij, zodat deze accuraat is en adequaat kan
worden ingezet wanneer bijsturen nodig is. We maken een sterkere koppeling tussen de beschikbare
financiële middelen en gemaakte afspraken over realisaties. Dit doen we om de uitvoering van afspraken
waar nodig te ondersteunen en de lokale slagkracht te vergroten. Hiermee streven we naar meer
duidelijkheid, zekerheid en continuïteit voor de bouwsector, zodat we gezamenlijk onze doelen kunnen
waarmaken.
Er is eensgezindheid over de opgave in de woningmarkt en de oplossingsrichtingen, getuige de
Actieagenda wonen die 34 partijen begin 2021 met elkaar hebben opgesteld. Overheden werken samen
aan woningbouw in regionaal verband. Provincies en gemeenten hebben de afgelopen jaren de
plancapaciteit voor woningbouw laten groeien tot landelijk 135% (het doel was 130%) van de behoefte,
zodat er in principe voldoende locaties zijn geprogrammeerd voor woningbouw.
Ondanks deze inspanningen blijft een winstwaarschuwing nog op zijn plaats. Er is geen panacee en geen
snelle oplossing voor alle problemen. De bouw van woningen kan complex zijn, lang duren en veel geld
kosten. We moeten dit ook bekijken in samenhang met andere ontwikkelingen en belangen. Het is een
uitdaging voor de overheid en bouwsector om aan de benodigde mensen te komen ten behoeve van de
uitvoering van de gemaakte plannen.

Actielijnen
Via vier actielijnen pakken we de huidige problemen aan en werken we aan onze gezamenlijke opdracht.
1. Versterken regie
2. Sneller van initiatief naar realisatie
3. Stimuleren snelle woningbouw
4. Grootschalige woningbouw

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 5

Nationale Woon- en Bouwagenda
Dit programma is het eerste van zes programma’s dat binnen de Nationale Woon- en Bouwagenda wordt
uitgebracht. In de Nationale Woon- en Bouwagenda worden de doelstellingen beschreven om te
realiseren dat iedereen goed en veilig kan wonen. Daartoe wordt een aanpak in zes programma’s
uitgewerkt. In de Nationale Woon- en Bouwagenda worden de overlap en doorsnijdende thema’s van de
programma’s toegelicht. In het voorliggende programma Woningbouw ligt de focus op de realisatie van
voldoende woningen voor iedereen. Voor de zomer van 2022 volgen programma’s over:
• Een thuis voor iedereen (gericht op aandachtsgroepen)
• Betaalbaar wonen
• Verduurzaming gebouwde omgeving
• Leefbaarheid en veiligheid
• Wonen en zorg voor ouderen

Ruimtelijke Ontwikkeling
Het realiseren van woningen vindt plaats in een ruimtelijke omgeving, waarin meerdere belangen een
rol spelen zoals de woningvraag, leefbaarheid, verstedelijking en bereikbaarheid. Vanuit de bredere
ruimtelijke context wordt de woningbouwopgave daarbij geconfronteerd met andere urgente opgaven,
zoals klimaatbestendigheid, energietransitie, stikstof, landbouw, natuur inclusief bouwen en
bedrijvigheid. Verder geldt dat water en bodem meer sturend worden bij ruimtelijke ontwikkelingen.
Deze opgaven gaan vaak goed samen met de woningbouwopgave, maar soms kan ook wrijving
ontstaan. Dat kan bijvoorbeeld bij de locatiekeuze.
Voor de bouw van 900.000 woningen zijn op zich voldoende locaties in kaart gebracht, maar nog niet
voor al die locaties zijn alle ruimtelijke afwegingen gemaakt. Vanuit het programma woningbouw zullen
wij daarbij sturen op het mogelijk maken van zowel binnenstedelijk als buitenstedelijk bouwen, daar er
vanuit de woningbehoefte vraag is naar beide. Bij de actualisatie van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI)
en de ladder voor duurzame verstelijking zal dit worden ingebracht. Bij het bebouwen van de open ruimte
groeit groen mee. Een uitwerking van de woningbouwopgave in bredere ruimtelijke context en in relatie
tot de ruimtelijke kwaliteit wordt opgenomen in de programma’s Mooi Nederland en de uitvoering van
de NOVI die in juni en juli 2022 verschijnen.

Programma Woningbouw
In het programma Woningbouw concentreren we ons op een versterking van de regie en samenwerking
om gezamenlijk de urgente maatschappelijke opgaven een plek te geven in dit land waar ruimte schaars
is. Daar waar de verschillende opgaves kunnen knellen, bijvoorbeeld bij het bouwen in diepe polders,
zullen we afwegingen maken om de belangen van zowel de huidige als toekomstige generaties te
beschermen. De uitvoering van dit programma richt zich op alle delen van ons land, inclusief Caribisch
Nederland.
We zullen elkaar de komende jaren nodig hebben om dit programma te realiseren: medeoverheden,
corporaties, de bouwsector en alle andere betrokkenen. Samen moeten we er alles aan doen om met de
beschikbare middelen te zorgen voor voldoende passende en betaalbare woningen in een veilige,
leefbare en gezonde leefomgeving.

6 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

		1 Context en analyse
Beschikbaarheid, kwaliteit en betaalbaarheid
Zorgen voor een goede volkshuisvesting betekent dat iedereen goed moet kunnen wonen; nu en in de
toekomst. Dit houdt in dat er niet alleen voldoende beschikbare woningen moeten zijn, maar ook dat de
woningen passend zijn, in leefbare wijken op de juiste plek staan (nabij werkgelegenheid en bereikbaar)
en betaalbaar zijn en blijven. Op dit moment zijn er onvoldoende woningen. Daarom moeten we nu zo
snel mogelijk woningen bijbouwen.
Er zijn fors meer mensen die naar een juiste woning zoeken dan er woningen beschikbaar zijn. Hierdoor
kunnen veel mensen niet de stap maken die ze willen, zoals op zichzelf gaan wonen, verhuizen naar de
plek waar ze werk vinden, gaan studeren, samen gaan wonen met hun partner of kinderen krijgen. Vooral
mensen met een middeninkomen, starters op de woningmarkt en aandachtsgroepen, zoals
statushouders, arbeidsmigranten en studenten, komen al snel in de knel door beperkt beschikbare
woningen. Daarbij geldt dat het beschikbare aanbod niet altijd even passend is. Ook ligt het beschikbare
aanbod niet altijd op de plek waar mensen zich fijn en veilig voelen, met voldoende groen en aandacht
voor de sociale verbinding met elkaar. Verder sluit de kwaliteit van de woningen soms niet meer aan bij
de huidige eisen van de tijd, bijvoorbeeld op het vlak van duurzaamheid en klimaatbestendigheid.
Daarbij kunnen veel mensen geen woning krijgen die past bij hun inkomen. De afgelopen jaren is de
betaalbaarheid door forse prijsstijgingen een steeds groter knelpunt geworden. Juist in het betaalbare
segment1 is een tekort aan woningen. Ook uit het onderzoek “Opgaven en middelen corporatiesector”2
blijkt dat er flink meer woningen nodig zijn, die betaalbaar zijn voor lage en middeninkomens. In dit
onderzoek is in de periode tot en met 2035 rekening gehouden met een benodigde bouwproductie door
corporaties van zo’n 378.400 woningen.

Demografische ontwikkelingen plus woontekort
Begin 2022 telt Nederland 17,6 miljoen inwoners3. De komende jaren groeit de bevolking naar
verwachting nog relatief snel, daarna neemt het groeitempo af. De bevolking groeit niet alleen doordat
er meer mensen naar Nederland komen dan er vertrekken, maar ook doordat er meer kinderen geboren
worden dan er mensen overlijden. De 17,6 miljoen inwoners zijn begin 2022 verdeeld over 8,1 miljoen
huishoudens in Nederland. De voorspelling is dat het aantal huishoudens in 2038 is gegroeid naar
9 miljoen huishoudens. De groei komt grotendeels door de toename van eenpersoonshuishoudens.
Door de vergrijzing stijgt vooral het aantal oudere alleenstaanden sterk.
Het tekort aan woningen is in 2021 geraamd op 279.000 woningen, oftewel 3,5% van de woningvoorraad.
Volgens de Primos prognose uit 2021 zal het woningtekort nog oplopen naar 317.000 woningen in 2024
(3,9%). Hoewel de komende jaren het aantal nieuwe woningen aanzienlijk toeneemt, groeit het aantal
huishoudens sneller waardoor het woningtekort in eerste instantie verder stijgt.
Volgens de Primos prognose zijn er tot en met 2030 ongeveer 900.000 extra woningen nodig4.

1

Onder het betaalbare segment vallen de sociale huurwoningen, huurwoningen vanaf de sociale huurgrens tot een max van
€1000 per maand en koopwoningen tot aan de NHG grens (€355.000)

2

BZK, Opgaven en middelen corporatiesector, hoofdrapport (2020)

3

CBS, Bevolkingsontwikkeling

4

ABF, Primos prognose 2021

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 7

8 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Gemiddeld betekent dit 100.000 extra woningen per jaar. Er zijn zoveel woningen nodig om zowel de
toename van het aantal huishoudens als de vervangingsvraag door onder andere sloop op te vangen en
het woningtekort terug te dringen tot een gezond evenwicht. De cijfers zijn gebaseerd op aannames en er
zijn verschillende scenario’s5 berekend: in de hoge variant zijn er circa 1.022.000 woningen nodig en in de
lage variant 759.000 woningen.
Ongeacht het scenario is de conclusie dat er veel moet worden gebouwd. Een aantal knelpunten maakt
de realisatie van deze woningen echter lastig. Hieronder gaan we op hoofdlijnen in op de knelpunten.

Gebrek aan regie
Sinds de decentralisatie van het woningbouwbeleid is er onvoldoende sprake van een richtinggevende
bouwdoelstelling. Hierdoor sluiten inspanningen van decentrale partijen rond woningbouw niet aan bij
de landelijk vastgestelde ambitie. Dit gaat verder dan alleen aantallen woningen op de juiste plek. Ook
zijn er onvoldoende betaalbare woningen en woningen voor specifieke doelgroepen gebouwd. Er is
onvoldoende regie om te zorgen dat wat er landelijk gezien aan nieuwbouw nodig is, ook daadwerkelijk
wordt gebouwd. Dit is een belangrijke conclusie van het rapport “Als één overheid”6 van de studiegroep
Interbestuurlijke en Financiële Verhoudingen.

Groningen

21.100
Figuur 1: Nationale woningbouwkaart
2021-2030 (netto plancapaciteit)
In totaal zijn er plannen voor het
bouwen van 1.044.500 woningen.

Friesland

18.100
Drenthe

14.400
Noord-Holland

241.700

Flevoland

48.300
Overijssel

45.100
Utrecht

116.800
Zuid-Holland

Gelderland

92.600

280.200

Zeeland

10.500

Noord-Brabant

132.200
LImburg

23.400
Bron ABF, inventarisatie plancapaciteit najaar 2021

5

Demografische prognoses kennen onzekerheden die groter worden naarmate er verder vooruit wordt gekeken of
specifieker op regionaal niveau geraamd wordt.

6

Studiegroep Interbestuurlijke en Financiële Verhoudingen, Als één overheid; Slagvaardig de toekomst tegemoet!, 2020

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 9

Er zijn afspraken met de provincies gemaakt over het totaal aantal te bouwen woningen en de daarvoor
benodigde plancapaciteit7. Dankzij de inspanning van de provincies is de plancapaciteit 30% boven de
netto bouwopgave. Echter is nog maar 36% van deze plancapaciteit vastgelegd in een vastgesteld en/of
onherroepelijk bestemmingsplan (harde plancapaciteit). Hierdoor is de uitvoering van een groot deel van
de plannen op korte termijn niet zeker. Daarnaast zijn er nog geen bindende afspraken tussen provincies
en gemeenten over te realiseren aantallen woningen. En dit geldt ook op het niveau van aantal te
bouwen woningen qua betaalbaarheid, woningdifferentiatie en doelgroepen. Daarnaast zijn er geen
afspraken over bijsturing als de realisatie van woningen achter blijft. Als dat nodig mocht blijken dan
beschikken provincies en het ministerie wel over instrumentarium om zelf het initiatief te nemen. Dit is
tot op heden nog weinig ingezet en het is ook de vraag of het instrumentarium voldoende adequaat is
om te kunnen bijsturen.
Het bouwen van voldoende woningen is een gezamenlijke uitdaging voor overheden, corporaties en
marktpartijen. Veelal kunnen knelpunten alleen samen worden opgelost. Onvoldoende samenwerking
tussen overheden, corporaties en marktpartijen staat nog te vaak de oplossing in de weg. Daar ontbreekt
de regie. Regie betekent dat iedere partij weet wat zij moet doen zodat er voldoende woningen op
de juiste plek komen, die bovendien toekomstbestendig zijn. Op hun beurt krijgen corporaties en
marktpartijen hierdoor meer langjarige zekerheid wat hen in staat stelt om te investeren en te innoveren.
Actielijn 1 gaat daarom in op versterken van regie.
De rol van de overheid is mede afhankelijk van de planvormingsfase van een woningbouwlocatie:
1.	Locaties waarvoor de ruimtelijke afweging al heeft plaatsgevonden, de ruimtelijke procedures lopen of zijn afgerond
èn er sprake is van een sluitende grondexploitatie:
	Via regie en ondersteuning bevorderen de betrokken overheden in samenwerking met corporaties en
marktpartijen dat de woningen snel worden gerealiseerd.
2.	Locaties waarvoor de ruimtelijke afweging al heeft plaatsgevonden, de ruimtelijke procedures lopen of zijn afgerond,
maar er sprake is van onrendabele grondexploitatie:
	De betrokken overheden zoeken in samenwerking met marktpartijen naar oplossingen voor de
onrendabele businesscase. Financiële ondersteuning door de overheid kan nodig zijn. Via regie en
ondersteuning bevorderen de overheden in samenwerking met corporaties en marktpartijen dat de
woningen snel worden gerealiseerd.
3. Locaties waarvoor de ruimtelijke integrale afweging en inrichting (deels) nog moet plaatsvinden:
	Besluiten over deze locaties vergen een integrale afweging door betrokken overheden op
eerdergenoemde aspecten van ruimtelijke ordening. De realisatie van woningen op deze locaties duurt
daarom over het algemeen langer dan op locaties met status 1 of 2. Via regie en ondersteuning
bevorderen overheden in samenwerking met corporaties en marktpartijen dat de doorlooptijd tot
realisatie van de woningen wordt beperkt.
De regie op de woningbouw is onlosmakelijk verbonden met regie op de ruimtelijke ordening. Ruimte is
schaars in Nederland. Tegelijkertijd is er niet alleen een grote woningbouwopgave, maar ook een grote
opgaven ten aanzien van water en bodem, klimaatbestendigheid, landschap, energietransitie, stikstof,
landbouw, natuur inclusief bouwen, bedrijvigheid en mobiliteit.
In zeven regio’s zijn verstedelijkingstrategieën opgesteld. De woningbouwopgave in deze gebieden is
600.000 woningen tot en met 2030 (en 900.000 tot 2040). Er is overeenstemming tussen Rijk en regio
over de ontwikkel- en inrichtingsprincipes. Voor een deel van de woningbouwlocaties in deze gebieden is
al een zorgvuldig afgewogen besluit genomen over de integrale ruimtelijke afweging. Besluiten over
extra woningbouwlocaties vragen een goede regie. De regie op de ruimtelijke ordening wordt in separate
programma’s uitgewerkt.

7

Zie de rapportage van ABF van oktober 2021 over de plancapaciteit. ABF berekent voor de “netto plancapaciteit” een
percentage en wel als volgt: het aantal woningen in de plancapaciteit, volgens ABF 1.044.500 nieuwbouwwoningen, als
aandeel van wat ABF de bruto bouwopgave noemt (ABF rekent hiervoor met 892.400 woningen) minus het verwachte
aantal te slopen woningen (117.800 woningen).

10 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Bouwen kosten tijd
Het proces voor de bouw van een woning duurt gemiddeld tien jaar, waarvan de daadwerkelijke bouw
gemiddeld twee à drie jaar duurt. De meeste tijd is nodig voor de voorbereiding en het doorlopen van
procedures.
Deze lange doorlooptijd heeft allerlei oorzaken. Om woningen te kunnen bouwen is beschikbare grond
op de juiste plek nodig. Grond is schaars en heeft veelal reeds een functie. Hierdoor is een ingewikkelde
afweging van ruimteclaims nodig, waar verschillende overheden samen over moeten beslissen. Zoals
gezegd gaat het niet alleen om wonen, maar ook om (ruimte voor) de energietransitie, kantoren en
bedrijvigheid, natuur, landbouw, erfgoed, waterrobuustheid, klimaatadaptatie en aanleg van
(grootschalige) infrastructuur. Meer ruimte voor de ene opgave betekent minder ruimte voor de andere.
Tegelijkertijd moeten verschillende functies ook in onderlinge samenhang ontwikkeld worden. Een
woonwijk heeft energie nodig, moet bereikbaar zijn en er moet toegang tot werkgelegenheid zijn. Dit
maakt het vinden en beschikbaar maken van voldoende woningbouwlocaties ingewikkeld en tijdrovend,
terwijl voldoende ruimte voor woningen belangrijk is om de woningbouwproductie ook op de lange
termijn op peil te houden.
Bezwaar- en beroepsprocedures van omwonenden en bedrijven kosten tijd. Daarnaast worden er
nationale en lokale eisen aan bouwprojecten gesteld, wat leidt tot een stapeling van eisen. Deze eisen
komen de kwaliteit ten goede, maar maken de uitvoering complex en duur. Tevens is er sinds de
bouwcrisis een tekort aan expertise bij gemeenten en provincies. De bouwsector kent vergelijkbare
problemen. De krappe arbeidsmarkt maakt het voor de sector lastig voldoende extra bouwvakkers en
andere benodigd personeel aan te trekken. Ook zijn bouwmaterialen schaarser en duurder geworden.
Industrieel bouwen biedt daarvoor deels een oplossing. De inzet hiervan is nog te beperkt doordat volle
orderportefeuilles en gebrek aan langjarige investeringszekerheid een remmende werking hebben op
innovaties in de bouw. Voorts maken sommige wettelijke bepalingen de opschaling van de productie
moeilijk. Tevens zijn er capaciteitsproblemen op het energienet8. Doorlooptijden voor aansluitingen
kunnen oplopen tot vijftig weken. En ook is er niet altijd onmiddellijk transportcapaciteit op het
elektriciteitsnet voor grootverbruikersaansluitingen (appartementencomplexen, winkels, scholen etc.).
Het langdurige bouwproces heeft een zichzelf versterkend effect. Behoeften en omstandigheden (zoals
de stand van de economie en huizenprijzen) wijzigen continu en door de lange doorlooptijd sluit de
bouwproductie soms niet meer aan bij de woningbehoeftes. Ook worden vaak de eisen aan het project
onderweg bijgesteld en dit veroorzaakt onzekerheden en vertraging in bouwprojecten. Om 100.000
woningen per jaar te realiseren, is het nodig dat de doorlooptijd van initiatief naar realisatie wordt
verkort of versneld. Actielijn 2 gaat hierop in.

Financiële tekorten
Woningbouw vraagt van gemeenten forse investeringen in grond en infrastructuur. Deze kosten kunnen
gemeenten niet altijd volledig opbrengen dan wel verhalen op de projectontwikkelaar. Grondexploitaties
voor woningbouw blijken anno 2020 – in meerderheid – financieel niet rendabel9. Hiervoor zijn
verschillende oorzaken. Bij binnenstedelijke locaties is er sprake van hoge verwervingskosten van de
bouwgrond en zijn er hoge kosten voor het verplaatsen van bedrijven, saneren, sloop en bouw- en
woonrijp maken. Bij buitenstedelijke locaties kunnen hoge ontsluitingskosten een rol spelen.
Bouwprojecten met een groot aandeel sociale en betaalbare woningen leveren minder op en komen
daardoor moeilijker van de grond. Woonruimten voor aandachtsgroepen kennen vaak bijzondere
voorzieningen waardoor zij voor diverse partijen vaak financieel minder aantrekkelijk zijn dan reguliere

8

Zie ook Kamerstuk 29023-281 van de Minister voor Klimaat & Energie

9

Stadkwadraat, Grondexploitaties: vijftien jaar dynamiek in gebiedsontwikkeling, 2021

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 11

woningen. Ook flexwoningen, die snel gerealiseerd kunnen worden, kunnen financieel minder
aantrekkelijk zijn. Doordat er op voorhand geen zekerheid is over de beschikbaarheid van een volgende
locatie, worden aanbieders van flexwoningen met een financieel risico geconfronteerd. Financiële
tekorten zetten een rem op voldoende snelle en betaalbare woningbouw. Daarom wordt in actielijn 3
ingezet op het financieel stimuleren van snelle woningbouw. Deze actielijn richt zich met name op
locaties waarvoor de ruimtelijke afweging al heeft plaatsgevonden en de bestemmingsplanprocedure
al ver gevorderd is.

Integraliteit en onzekerheid, grootschalige opgave
Er is een groot aantal stedelijke gebieden waar het woningtekort groot is en het woningbouwproces
complex. Hier kan niet alleen worden volstaan met snelle realisatie van kleinere en middelgrote
bouwprojecten. Grootschalige woningbouwprojecten zijn nodig om het tekort op te vangen. Dergelijke
grootschalige woningbouwprojecten gaan gepaard met complexe uitdagingen, omdat door de schaal
meer wordt gevraagd van de ontsluiting van de locatie (infrastructuur) en het vrijmaken van de locatie.
Deze grootschalige opgave vraagt om een integrale aanpak waar meerdere overheden samen besluiten
moeten nemen. Niet alleen ten aanzien van bouwen, maar ook ten aanzien van bijvoorbeeld stikstof en
natuur, de kwaliteit van de leefomgeving, het water- en bodemsysteem, (grootschalige) infrastructuur,
energietransitie, bedrijvigheid, klimaatadaptatie en andere ruimte vragende claims. Doordat deze
opgaven zowel domeinoverstijgend (niet alleen woningbouw) als grensoverstijgend (meerdere
gemeenten en provincies en vanuit het Rijk meerdere ministeries) zijn, is goede samenwerking bij de
realisatie hoognodig. Ontwikkelaars en bouwers kunnen of durven pas door te pakken als er voldoende
zekerheid wordt gegeven. Het is dus belangrijk om langjarige zekerheid en continuïteit van de
bouwproductie te creëren. Actielijn 4 zet in op een aanpak van de grootschalige woningbouw. Deze
actielijn richt zich op locaties waarvoor de integrale ruimtelijke afweging (deels) is gestart, maar nog niet
(volledig) is afgerond.

12 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

		2 Doelstellingen
Om voldoende, betaalbare en passende woningen te realiseren, zetten we met het programma
woningbouw in op:
1. De realisatie van 900.000 woningen tot en met 2030.
2. Een groei van de bouwproductie naar 100.000 woningen per jaar in deze kabinetsperiode
­(inclusief flex- en transformatiewoningen en woningsplitsing).
3. Het streven dat ten minste twee derde van de nieuwbouwwoningen betaalbare huur- en
­koopwoningen zijn.
Naast deze kwantitatieve doelstellingen is er aandacht voor het realiseren van duurzame toekomst­
bestendige woningen op plekken die bereikbaar zijn en waar mensen prettig kunnen wonen en werken.

Realisatie van 900.000 woningen tot en met 2030
Om zowel de toename van het aantal huishoudens als de vervangingsvraag door onder andere sloop op te
vangen en het woningtekort terug te dringen tot een gezond evenwicht, zetten we in op de realisatie van
900.000 woningen tot en met 2030. Uitgaande van de voorspelde sloop of anderszins onttrekking aan de
woningvoorraad van circa 125.000 woningen, realiseren we een netto toename van de woningvoorraad van
775.000 woningen tot en met 2030. Het benodigde aantal woningen van 900.000 betreft een inschatting en
kent onzekerheden door demografische en economische ontwikkelingen die anders kunnen uitpakken dan
verwacht. Daarom actualiseren we de ramingen ieder jaar op basis van nieuwe prognoses en gerealiseerde
nieuwbouw in voorgaand jaar.

Groeien naar 100.000 woningen per jaar
We zetten in op een groei van de woningbouwproductie van 80.000 naar 100.000 woningen per jaar.10
Door regie, wegnemen van knelpunten, inzet en financiële middelen maken we deze groei mogelijk.
Rond 2024 verwachten we dat er op basis van bouwvergunningverlening en de uitvoering van de
actielijnen in dit programma 100.000 woningen per jaar kunnen worden gerealiseerd. Om dit mogelijk te
maken, zetten we naast de realisatie van reguliere woningen ook in op de realisatie van flexwoningen,
transformatiewoningen en woningsplitsingen. Er komen nu jaarlijks circa 10.000 woningen tot stand via
transformatie van winkelgebieden en kantoren en we willen dit aantal laten toenemen tot 15.000 per
jaar. Het aantal te bouwen flexwoningen willen we laten groeien van 5.000 naar 15.000 per jaar.
Natuurlijk hangt de daadwerkelijk realisatie mede af van de krapte op de arbeidsmarkt, de bouwkostenen materiaalstijgingen, de economische ontwikkelingen, de bezwaarprocedures en ruimtelijke
afwegingen die verband houden met andere ruimtelijke functies. We zullen de realisatie monitoren,
om indien nodig, tijdig te kunnen bijsturen.

10

De doelstelling van 100.000 woningen betreft de bruto toevoeging, exclusief sloop. Het omvat zowel de realisatie van
reguliere woningen, alsook flexwoningen, transformatiewoningen en woningsplitsingen.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 13

x 1.000

Figuur 2: Streefwaarden woningbouwproductie 2022-2030
120
100
80
60
40
20
0

2022

2023

2024

Gewone woningen

2025

2026

Flexwoningen

2027

2028

2029

2030

Woningen door transformaties

Bron: ABF, Primos-prognose 2021, bewerking BZK

Twee derde van de woningen betaalbaar
Om aan te sluiten bij de grote behoefte aan betaalbare woningen, streven we ernaar dat ten minste twee
derde (600.000 woningen) van de nieuwe woningen betaalbare huur- en koopwoningen zijn. Hiervan
wordt de helft door corporaties gebouwd11. Aanvullend aan de bouw van meer betaalbare woningen,12
zetten we ook in op het betaalbaar houden van de nieuwe en bestaande woningen in de toekomst.
Met het oog op de behoefte aan passende woningen voor mensen met een laag inkomen, werken we
toe naar een meer evenwichtige verdeling van sociale huurwoningen over alle gemeenten. Onder deze
doelgroep vallen onder andere aandachtsgroepen, zoals dak- en thuisloze mensen, statushouders en
mensen met een sociale of medische urgentie. In dat kader streven we ernaar dat van de 600.000 betaalbare
huur- en koopwoningen, tot en met 2030, 250.000 sociale huurwoningen worden gerealiseerd door
corporaties13. Om te zorgen voor voldoende woningen voor starters en midden­inkomens streven we er
voorts naar om tot en met 2030, 350.000 betaalbare koop- en middenhuur­woningen te realiseren, waarvan
50.000 door corporaties.
Het streven naar ten minste twee derde betaalbare huur- en koopwoningen geldt op regionale schaal.
Dit­  betekent dat niet ieder bouwproject op deze wijze hoeft te worden ingevuld. Om de al in gang gezette
woningbouwprojecten geen vertraging te laten oplopen door nieuwe betaalbaarheidsvereisten, zal dit
streven gelden voor nieuwe projecten. We streven er naar dat vanaf 2025 twee derde betaalbare huuren koopwoningen in alle projecten de norm kan worden.

11

Betaalbare huurwoningen zijn woningen met een huur van 1000 euro per maand of minder; betaalbare koopwoningen zijn
woningen tot aan de NHG-grens (355.000 euro in 2022). De grens van betaalbare huur (middenhuur) wordt momenteel
onderzocht op basis van actuele ontwikkelingen in zogenaamde botsproeven in het kader van huurprijsbescherming en dit
voorjaar indien nodig herijkt.

12

Ook doen we onderzoek naar financieringsconcepten die starters kunnen helpen bij het verkrijgen van een nieuwe woning,
bijvoorbeeld door een nieuwe vorm van premie A-woningen, zonder dat hierdoor de woningprijzen extra stijgen. In het
programma “Betaalbaar wonen” worden de acties hiertoe verder uitgewerkt. Daarnaast onderzoeken we de effecten op de
woningbouwprogrammering bij een effectieve inzet op doorstroming, waarbij zowel oog is voor ouderen als jongeren. Dit
onderzoek wordt uitgevoerd in samenhang met het programma “Wonen en ouderen”.

13

Aantallen zijn afgeleid uit het onderzoek ‘Opgaven en middelen corporatiesector’ waarin in de periode tot en met 2035
rekening is gehouden met een benodigde bouwproductie van corporaties van zo’n 378.400 woningen.

14 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Figuur 3: Verdeling 900.000 woningen naar segment

300.000 overig

250.000 sociale huur door corporaties

50.000 middenhuur door corporaties

300.000 middenhuur en betaalbare
koop door marktpartijen
Bron: BZK

Om deze drie gestelde doelen te halen, werken we langs vier actielijnen:

1. We versterken onze regie
We zorgen ervoor dat alle gemeenten, provincies en Rijk hun deel van de taak en verantwoorde­
lijkheid nemen voor voldoende betaalbare woningen, de groei naar 100.000 nieuwbouwwoningen
per jaar in deze kabinetsperiode en de bouw van 900.000 woningen tot en met 2030.

2. We versnellen het proces van initiatief naar realisatie
We zorgen dat het proces van het realiseren van een woning efficiënter en ingekort wordt. Zowel
generiek als op locatieniveau beperken we het effect van knelpunten in het bouwproces met oog
voor kwaliteit en toekomstbestendigheid van de woning en leefomgeving. We kijken daarbij naar
de korte en middellange termijn.

3. We stimuleren snelle woningbouw
We maken woningbouw mogelijk door gemeenten te ondersteunen: financieel en met hulp
bij specifieke oplossingen, zoals flex- en transformatiewoningen en betaalbare woningen.
Zo kunnen onhaalbare projecten wel mogelijk worden gemaakt.

4. We bouwen op grootschalige locaties
Grootschalige woningbouw is nodig in een aantal gebieden. Het woningtekort is daar zo groot, dat
kleine en middelgrote locaties onvoldoende goede betaalbare woningen opleveren om voldoende
bij te dragen aan de realisatie van 900.000 woningen tot en met 2030 en te groeien naar de realisatie
van 100.000 woningen per jaar. Deze grootschalige woningbouw zorgt ook voor langjarige zekerheid
en continuïteit van de bouwproductie op de middellange en lange termijn.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 15

16 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

		3 Wat gaan we doen?
		 3.1

Actielijn 1: Versterken regie
Om de woningbouw te versnellen zijn richtinggevende bouwdoelstellingen nodig voor medeoverheden,
corporaties en marktpartijen. Ook zijn mechanismen nodig die ervoor zorgen dat lokale inspanningen
rond woningbouw een resultaat opleveren dat voldoet aan de landelijk vastgestelde ambitie. We
versterken daarom de regie op de woningbouw. Dit doen we zodat alle gemeenten, provincies en het Rijk
hun deel van de verantwoordelijkheid nemen voor de groei naar 100.000 nieuwbouwwoningen per jaar
in deze kabinetsperiode en de bouw van 900.000 woningen tot en met 2030. Er is daarvoor in de meeste
provincies voldoende plancapaciteit (landelijk 135 %). Nu moet worden ingezet op het opharden van
de plancapaciteit en het versnellen van de realisatie. We zorgen dat alle betrokkenen weten hoeveel
woningen waar gebouwd moeten worden, wat het aandeel betaalbaar is en voor welke doelgroepen
wordt gebouwd. Op basis van dit inzicht maken we prestatieafspraken met medeoverheden zodat
iedereen zijn ‘fair share’ doet en gecommitteerd is aan deze opgave. Dit doen we via bestuurlijke
akkoorden met provincies via het Huis van Thorbecke (verticaal). De provincies vertalen deze afspraken
vervolgens door in bestuurlijke akkoorden naar gemeenten, die in regionaal verband samenwerken.
Financiële ondersteuning vanuit het Rijk voor ontsluiting door infrastructurele aanpassingen – of het
nu gaat om kleinschalige of meer grootschalige locaties – lopen via de procedures van het Meerjaren­
programma Infrastructuur, Ruimte en Transport. Ook wordt rekening gehouden met de
prestatieafspraken voor het landelijk gebied via het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG).
Daarnaast ondersteunt de Taskforce Nieuwbouw Woningcorporaties vanuit het Rijk, gemeenten en
woningcorporaties bij de bouw van voldoende corporatiewoningen en flexwoningen.
De gemaakte afspraken monitoren we regelmatig, we bespreken de voortgang en sturen bij met
bestuurlijke interventies. Indien nodig bekijken we of juridische interventies nodig zijn als de voortgang
stokt (het principe van ‘plan, do, check, act’).
De regie op de woningbouw beoogt versterking te geven aan de samenwerking tussen overheden,
corporaties en marktpartijen in de regio. Het zijn immers lokale verbanden die zorgen voor de
daadwerkelijke totstandkoming van woningen. Bestaande regionale samenwerkingsverbanden, zoals de
huidige woondeals en de regionale verstedelijkingsstrategieën zijn goede voorbeelden waarop
voortgebouwd kan worden om de regie op de woningbouw te versterken.

		 3.1.1

Inzicht in de opgave
Het woningtekort in 2021 bedroeg 279.000 woningen, ofwel 3,5% van de totale woningvoorraad14. Met
name in de stedelijke regio’s is het tekort hoog: meer dan 5%. In opdracht van BZK wordt nu tweemaal
per jaar een voortgangsrapportage over de geplande woningbouw en voortgang van de realisaties aan de
Tweede Kamer gestuurd. Prognoses van de ontwikkeling van de woningbehoefte worden eenmaal per
jaar gemaakt op basis van de nationale CBS-prognose van de bevolkingsontwikkeling.

14

ABF, Primos prognose 2021.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 17

Om meer regie te nemen, vergroten we het inzicht in zowel de woonbehoefte, de plancapaciteit als de
bouwopgave. Zo wordt voor iedereen duidelijk hoeveel woningen waar gebouwd moeten worden, wat
het aandeel betaalbaar is en voor welke doelgroep wordt gebouwd. We willen dat deze informatie voor
iedereen op een laagdrempelige manier wordt ontsloten.
• Om het inzicht te vergroten in het type woningen die moeten worden gebouwd updaten we analyses
die we al tot onze beschikking hebben. De huidige analyses breiden we uit met kwalitatieve informatie
over het aandeel betaalbaar en de behoefte per doelgroep. Dit doen we zowel voor de analyses
rondom de woningbehoefte als de analyses rondom de bestaande plancapaciteit.
• Daarnaast onderzoeken we de effecten op de woningbouwprogrammering bij een effectieve inzet op
doorstroming. De verhuisgeneigdheid onder ouderen is laag. Tegelijkertijd kan een kleine stijging van
het aandeel ouderen dat verhuist al zorgen voor betere doorstroming op de woningmarkt.
Doorstroming begint bij het juiste aanbod voor ouderen. In dat kader brengen we de effecten in beeld
op het aantal te bouwen woningen, de typen woningen passend bij de woonvoorkeuren van de
verschillende doelgroepen en de mate van betaalbaarheid. Dit onderzoek wordt uitgevoerd in
samenhang met het programma “Wonen en ouderen”.
• Voor het ontsluiten van de resultaten van de analyses worden bestaande informatiekanalen anders
ingericht om de uitgebreidere informatie over de opgave te delen. Het delen van deze informatie
gebeurt via de periodieke rapportages aan de Tweede Kamer over de voortgang van de woningbouw,
de nationale woningbouwkaart en op www.datawonen.nl. Hierbij geven we inzicht in de opgave op
nationaal niveau en per provincie over het bouwen van 900.000 woningen, het tempo, de
betaalbaarheid, bouwen voor aandachtsgroepen en de verdeling over de provincies en regio’s.

3.1.2

Afspraken over de opgave en bijsturing wanneer nodig
Om regie te kunnen voeren, maken we afspraken met medeoverheden over het aantal te bouwen
woningen, de gewenste hoeveelheid, het tempo, de betaalbaarheid, de gewenste kwaliteit en
klimaatbestendigheid. In overleg met medeoverheden worden bestuurlijke arrangementen en middelen
toegevoegd om de gemaakte afspraken kracht bij te zetten. Hiermee beogen we dat iedereen zijn ‘fair
share’ doet en gecommitteerd is aan de opgave. We nemen het partnerschap serieus doordat we via
monitoring en rapportage zicht houden op de voortgang en bijsturen met bestuurlijke, en eventueel
juridische, interventies als de voortgang stokt (plan, do, check, act).
Op basis van het inzicht in de brede opgave op nationaal niveau en per provincie maken we bestuurlijke
akkoorden met de provincies. Hiertoe maken we voor de zomer eerst indicatieve afspraken met de
provincies, waarna de provincies de afspraken in regionaal verband bespreken met gemeenten en
marktpartijen. De gemeenten doen gezamenlijk een check op haalbaarheid van de indicatieve afspraken. In
deze periode worden de indicatieve afspraken ook indicatief getoetst op haalbaarheid in relatie tot
ruimtelijke ordening en randvoorwaarden als geluid, natuur en stikstof. Hierna worden de afspraken in
oktober in een bestuurlijk akkoord vastgelegd. De daarin opgenomen afspraken zorgen ervoor dat iedereen
weet wat hij moet doen en wat zijn ‘fair share’ daarin is. De afspraken uit het bestuurlijk akkoord worden,
via de al bestaande regionale samenwerkingsverbanden, door de provincies doorvertaald naar de
gemeenten. De afspraken met de provincies gaan onder meer over het bouwen van 100.000 woningen per
jaar, het tempo, de betaalbaarheid, het aandeel sociale nieuwbouw, bouwen voor aandachtsgroepen,
transformatie, herstructurering en het oplossen van knelpunten. Voor wat betreft afspraken over
betaalbaarheid is het uitgangspunt dat die aansluiten op de regionale behoefte. Landelijk gezien komt dit
erop neer dat we ernaar streven dat twee derde van de woningbouw bestaat uit betaalbare woningen,
verdeeld over 250.000 sociale huurwoningen en 350.000 betaalbare koop- en middenhuurwoningen.
Gemeenten hebben verschillende instrumenten om te sturen op de bouw van betaalbare en
corporatiewoningen. Waar nodig wordt bezien of daarbij ondersteuning of aanvulling op de bestaande
instrumenten nodig is, zoals het vastleggen van eisen aan de betaalbaarheid in het omgevingsplan.

18 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

We maken het proces van deze doorvertaling helder. Dit doen we door:
• Het maken van afspraken met medeoverheden over het aantal te bouwen woningen, de gewenste
hoeveelheid, de gewenste woningdifferentiatie, het tempo, betaalbaarheid, de gewenste kwaliteit en
klimaatbestendigheid.
• Het monitoringsysteem met de medeoverheden verder door te ontwikkelen, zodat we goede actuele
sturingsinformatie hebben over de voortgang van de afspraken.
• Periodiek te rapporteren over deze voortgang en dit te agenderen in bestuurlijke overleggen.
• Afspraken te maken over een interventieladder, ofwel wie stuurt op welke wijze bij als de voortgang
stokt.
• Juridisch instrumentarium te ontwikkelen om door te kunnen pakken als de voortgang stokt. Daarvoor
brengen we in kaart of het huidig instrumentarium aangevuld moet worden met aanpassingen van
wetgeving.
Samenhang met regie op corporaties, betaalbare nieuwbouw en regie ruimtelijke ordening
• Op nationaal niveau gaan we samen met provincies, gemeenten en corporaties de nationale doelen
voor de corporaties vaststellen. Dat gaat onder andere over het aantal te bouwen sociale woningen,
betaalbaarheid en de verduurzaming van de bestaande voorraad en de regie op de corporaties. Deze
afspraken worden omgezet in bestuurlijke prestatieafspraken met provincies, gemeenten en
corporaties. De bestuurlijke afspraken op provinciaal niveau worden doorvertaald naar de
prestatieafspraken op grond van de Woningwet zoals die nu ook al gemaakt worden door gemeenten,
corporaties en huurdersorganisaties. Bij die doorvertaling moet elke gemeente een ‘fair share’ nemen.
• We willen zorgen dat de woningen die we bouwen betaalbaar zijn en blijven. Met provincies en
gemeenten maken we afspraken over in te zetten instrumenten om betaalbare nieuwbouwwoningen
ook duurzaam betaalbaar te houden. We denken daarbij aan grondbeleid, kettingbedingen, verkoop
onder voorwaarden of zelfbewoningsplicht.
• Voor een belangrijk deel van de woningbouwplannen zijn de ruimtelijke integrale afwegingen al
gemaakt. Voor een ander deel moet dat (deels) nog gebeuren. Voor die woningbouwplannen is
relevant dat we integrale afspraken maken met de provincies over de opgave in het fysieke domein.
Daarbij zijn meerdere opgaves aan de orde, waaronder de bereikbaarheid van de betreffende locaties
en de kwaliteit van de hoofdnetwerken. En daarnaast klimaatbestendig bouwen, natuur inclusief
bouwen, cultureel erfgoed, bedrijvigheid, duurzaamheid, een gezond en veilig leefmilieu (onder
andere geluid), luchtkwaliteit en stikstof. De bestuurlijke akkoorden op het gebied van woningbouw
zullen hier onderdeel van gaan uitmaken. Dat betekent dat in sommige gebieden waar die
verschillende opgaves kunnen knellen, bijvoorbeeld bij het bouwen in kwetsbare gebieden, zoals in
diepe polders of beekdalen, afwegingen moeten worden gemaakt om de belangen van zowel de
huidige als toekomstige generaties te beschermen. In de programma’s rondom de ruimtelijke ordening
wordt hier nadere invulling aan gegeven.

Een voorbeeld van regie zijn de afspraken met de provincies om te zorgen voor ten minste 130%
plancapaciteit. De provincie heeft deze afspraken doorvertaald naar gemeenten.
		 3.1.3

Regionale woondeals
Voor het voeren van regie op de realisatie van de opgaven in de regio’s gaan we in heel Nederland met
regionale woondeals werken. Op dit moment zijn er woondeals in zes regio’s. Het voornemen is om deze
werkwijze in te zetten in heel Nederland, waarbij sprake is van maatwerk. Zo wordt er aangesloten bij
regionale samenwerkingsverbanden die er zijn op het gebied van wonen. In deze regionale woondeals
zitten medeoverheden als gelijkwaardige partners aan tafel. In elke regio is er betrokkenheid vanuit het
Rijk, waarbij de vorm en mate van betrokkenheid afhankelijk is van de grootte en complexiteit van de
regionale opgave. In navolging van meerdere regio’s waar dit al gebeurt, is het wenselijk om
marktpartijen en corporaties actief te betrekken in de samenwerking.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 19

In heel Nederland zijn al regionale samenwerkingsverbanden tussen overheden op het gebied van
wonen. Ook is het in grote delen van Nederland al gebruikelijk om in regioverband strategieën of visies
voor woningbouw te formuleren. Dit biedt een goede basis voor het maken van regionale woondeals.
De indeling van deze regionale samenwerkingsverbanden sluit veelal aan bij het zogeheten ‘daily urban
system’, een gebied waarbinnen de belangrijkste dagelijkse verplaatsingen (woon- werk, studie, sport,
etc.) zich afspelen. Doel van deze samenwerking is om de regionale woningbouwopgave sneller te
realiseren. In lijn met de aanbevelingen van de studiegroep Interbestuurlijke en Financiële verhoudingen
in het rapport “Als één overheid”15 leidt het gezamenlijk werken aan een richtinggevende
bouwdoelstelling per regio tot meer focus in de realisatie. Daarbij versterken we het partnerschap en
de uitvoeringskracht in de regio’s om de woningen daadwerkelijk te realiseren. Dit doen we samen
met marktpartijen en corporaties. We nemen de positieve elementen uit de evaluatie van de huidige
woondeals mee, zoals een verbeterde regionale samenwerking en woondealtafels met korte lijntjes
tussen bestuurslagen.
In de regionale woondeals worden de beleidsinstrumenten vanuit het Rijk waar nodig in samenhang
ingezet. De prestatieafspraken uit de bestuurlijke akkoorden tussen Rijk en provincies uit paragraaf 3.1.2
zijn leidend in deze regionale woondeals. Op basis van deze afspraken formuleren de gemeenten in
regioverband gezamenlijk een bod op haalbaarheid richting hun provincie. Beoogd is dat een groot
deel van de woondeals voor 1 januari 2023 is afgesloten.
Voor elke regionale woondeal wordt uitgewerkt hoe ze binnen de kaders van de prestatieafspraken in
aanmerking komen voor financiering (actielijn 3 en 4) en hoe de inzet van instrumenten om sneller van
initiatief naar realisatie te komen, eruit zien (actielijn 2). De bestaande woondeals worden voortgezet,
geactualiseerd en uitgebreid. De in actielijn 4 genoemde regisseur is tafelgenoot bij
woondealoverleggen met grootschalige, complexe locaties, in zijn verantwoordelijkheid om die
grootschalige woningbouwgebieden en bijbehorende infrastructuur conform afgesproken tijdpad
verder te brengen.
Met de regionale woondeals werken we aan:
• De doorvertaling van de afspraken naar elke regio over het aantal te bouwen woningen, de gewenste
hoeveelheid, de gewenste woningdifferentiatie, het tempo, betaalbaarheid, de gewenste kwaliteit en
klimaatbestendigheid. Zodat elke partij in de regio, zowel overheden als marktpartijen en corporaties,
weet wat hij moet doen om tijdig de regionale woningbouwopgave te realiseren.
• Een check op de haalbaarheid om woningbouwplannen tijdig en betaalbaar te realiseren.
• De adressering van knelpunten voor de realisatie en versnelling van woningbouw onder andere wat
betreft verduurzaming, stikstof, een gezond en veilig leefmilieu (onder andere geluid) en luchtkwaliteit
(actielijn 2).
• De inzet van het instrumentarium om sneller van initiatief naar realisatie te komen uit actielijn 2, zoals
flexpools, kennisdeling en versnellingstafels.
• Een bevestiging van gemaakte afspraken in de woondeals over de inzet van rijksmiddelen vanuit onder
andere de Woningbouwimpuls, het gebiedsbudget en het Mobiliteitsfonds (actielijn 3 en 4). Bestuurlijke
afspraken over investeringen in bereikbaarheid worden gemaakt in de bestuurlijke overleggen MIRT.
• De inzet van doorbraakteams (zie actielijn 4) met kennis over financiële haalbaarheid van plannen.
• Een jaarlijkse rapportage over de knelpunten in de regionale voortgang, de actiehouders per knelpunt
en de afspraken hoe en wanneer die kunnen worden opgelost.

Een voorbeeld van een partnerschap in de regio is de ´Woningmakers´ in onder meer de regio
Alkmaar. De ´Woningmakers´ is een samenwerking tussen corporaties en marktpartijen waarbij ze
een goed overleg organiseren met de medeoverheden en zicht houden op de voortgang. Dit alles om
gezamenlijk versnelling van de woningbouw te realiseren.
15

Studiegroep interbestuurlijke en financiële verhoudingen, 2020, Als één overheid: slagvaardig de toekomst tegemoet.

20 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

		 3.1.4

Taskforce Nieuwbouw Woningcorporaties
We continueren de Taskforce Nieuwbouw Woningcorporaties. Deze ondersteunt gemeenten en
corporaties bij de bouw van voldoende corporatiewoningen, waaronder flexwoningen. De ervaring leert
namelijk dat de realisatie van dit type woningen relatief lastig is. De Taskforce helpt knelpunten
doorbreken die de bouw van deze woningen in de weg staan. Hierbij is er oog voor het feit dat
nieuwbouw door corporaties onderdeel uitmaakt van bredere gebiedsontwikkelingen en daarmee
onderdeel is van een bredere context.
De Taskforce Nieuwbouw Woningcorporaties draagt zorg voor:
• Het zicht houden op de voortgang van de realisatie van corporatiewoningen, inclusief flexwoningen.
• Een periodieke rapportage over de knelpunten en hoe we die oplossen.
• Het doorbreken van impasses en delen van kennis door inzet van het Expertteam Woningbouw en
bestuurlijke inzet vanuit Aedes, IPO, VNG en BZK.

		 3.2

Actielijn 2: Sneller van initiatief naar realisatie
Het duurt gemiddeld tien jaar om van initiatief naar de realisatie van een woning te komen. Doel is om
deze doorlooptijd te verkorten. Dit doen we samen met medeoverheden, corporaties en marktpartijen.
Gezamenlijk gaan we het ontwikkelproces verbeteren, vertraging beperken, versnellingsmogelijkheden in
het proces benutten en besluitvormingsprocessen verkorten. We benoemen welke knelpunten er zijn en
op welke schaalniveaus deze zich afspelen. We kijken ook naar de kansen door onder meer het bestaand
instrumentarium beter te benutten of, indien nodig, deze aan te passen. Mocht dit onvoldoende zijn dan
introduceren we nieuw instrumentarium. We kijken daarbij naar de korte en middellange termijn.
Figuur 4: Woningbouw in vijf stappen
Met een doorlooptijd van minimaal 3 jaar tot gemiddeld 10 jaar.

Woningbouw in vijf stappen
Met een doorlooptijd van minimaal 3 jaar tot gemiddeld 10 jaar.

Geschikte locatie

Plan maken

• Check op milieutechnische
randvoorwaarden of geschikt
voor woningbouw
• Aankoop locatie

• Uitgangspunten vastleggen in
structuurvisie met gemeentelijke
randvoorwaarden
• Stedenbouwkundig plan maken:
- marktonderzoek naar type woningen
- invulling van wegennet, openbare
ruimte en bouwkavels
- haalbaarheidsanalyse plan
- draagvlak omgeving
-

Doorlooptijd: 1 maand tot x jaar,
geschikte locatie. Een locatie kan
ongeschikt zijn, omdat het botst
met de natuur en/of de omliggende
wegen.

Doorlooptijd:
van voldoening plan. Kans op vertraging

Bestemingsplanprocedure

Bouw- en woonrijp
maken

• Wijziging bestemmingsplan

• Locatie wordt bouw- en
woonrijp gemaakt:
- ophogen terrein
- aanleg riolering, bestrating
en groen
• Start voorverkoop woningen

Doorlooptijd: 2 tot 6 maanden,
bezwaar wordt aangetekend, kan
dit 2 tot 3 jaar oplopen.

Doorlooptijd: 1 jaar tot x jaar,

Start bouw
• Start bouw na realisatie
70% voorverkoop
Doorlooptijd: 3 maanden tot x jaar,
bouw of reguliere bouw is; of
het eengezinswoningen of
appartementen zijn en de omvang
van het plan (aantal woningen).

ophoogwerkzaamheden
en omvang plan.

bij bezwaar omgeving of bij aanwezigheid
van bijzondere diersoort of broedplaats.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 21

We delen voorbeelden van een effectieve aanpak en stimuleren medeoverheden om deze aanpak te
benutten, onder meer via de regionale woondeals en de inzet van het Expertteam Woningbouw. We
vergroten de ambtelijke capaciteit bij medeoverheden en we bevorderen dat de bouwcapaciteit
effectiever wordt benut door stimuleren en standaardiseren van (innovatieve) bouwmethodes. We
streven naar het beperken van de stapeling van eisen en verschillende (tegenstrijdige) eisen, waardoor
procedures langer duren of meer kosten dan nodig. Zowel generiek als op locatieniveau beperken we het
effect van knelpunten in het bouwproces met oog voor zowel de bouw van de woning als de
leefbaarheid. We bezien hier randvoorwaarden omtrent klimaatbestendigheid, verduurzaming, gezond
en veilig leefmilieu (onder andere geluid), luchtkwaliteit en energievoorziening. Voor wat betreft stikstof
is op 1 juli 2021 de partiële bouwvrijstelling ingegaan. Dit betekent dat de bouw- en sloopfase van
woningbouwprojecten niet meer vergunningsplichtig is voor dit onderdeel.

		 3.2.1

Voorkomen vertraging, benutten van versnellingsmogelijkheden
Samen met medeoverheden, corporaties en marktpartijen versnellen we de doorlooptijd van het proces
van initiatief tot realisatie van de woning en we benutten de mogelijkheden voor het verkorten van het
planproces. Hierbij nemen we ook mee dat niet eis op eis wordt gestapeld, waardoor het proces wordt
vertraagd en de kosten hoger worden.
Dit doen we door:
• Een landelijke versnellingstafel op te richten waar zowel medeoverheden als ook corporaties en
marktpartijen belemmeringen in projecten kunnen melden. Deze tafel helpt vervolgens met het
doorbreken van knelpunten die de bouw van deze woningen in de weg staan. We vragen provincies en
gemeenten dit ook op eigen (regionaal) niveau te organiseren dan wel te versterken.
• De kennis van het Expertteam Woningbouw en de Taskforce Nieuwbouw Woningcorporaties te
benutten om projecten vlot te trekken.
• Onderzoek te doen om beter inzicht te krijgen in knelpunten en kansrijke oplossingen. Daarbij
benutten we inzichten uit bestaande onderzoeken. Op basis hiervan bekijken we of het aanpassen van
regelgeving nodig is om te versnellen. We kijken daarbij ook naar het benutten van de
experimenteerbepaling in de Omgevingswet. Goede participatie en democratische legitimiteit blijft
gewaarborgd.
• Extra financiële middelen vrij te maken voor meer capaciteit bij de Raad van State. Hierdoor kan
vertraging in beroepsprocedures worden voorkomen en kan kennis en kunde bij de Raad van State
worden benut voor adviezen over het versnellen van procedures.
• Het bezien van mogelijkheden om de wettelijke procedures te verkorten en de effectiviteit van
bestaande procedures te optimaliseren. Daarbij kijken we ook naar oplossingsrichtingen door
aanpassing van regelgeving. We doen dat onderzoek met medeoverheden, corporaties en
marktpartijen. Dat onderzoek doen we voor alle fases van de planvorming:
• De voorbereidingsfase van initiatief tot start planprocedure.
• Besluitvormingsprocedures.
• De fase van en bezwaar- en beroep.
• Samen met gemeentes te kijken hoe onnodige barrières voor splitsing van woningen en doorstroming
kunnen worden weggenomen.
• Samen met medeoverheden, corporaties en marktpartijen te werken aan afspraken over houding en
gedrag van de markt en de overheid in het ontwikkelproces.
• Het bevorderen via regionale woondeals dat gemeenten in anterieure overeenkomsten met
marktpartijen afspraken opnemen over tijdigheid, verantwoording over de voortgang en gedeeld
eigenaarschap ten aanzien van publieke doelen.
• Bij financiële ondersteuning (actielijn 3 en 4) verplichtingen op te nemen over financiële
randvoorwaarden en onder andere de tijdigheid en voortgang van de woningbouw.
• De kennis over het planproces en over versnellingsmogelijkheden te vergroten. We delen goede
voorbeelden via de regionale woondeals, praktijksessies, congressen, pilots en handreikingen.
Hiermee maken we informatie toegankelijk. We stimuleren goede praktijkvoorbeelden en goed
leiderschap door deze in het zonnetje te zetten, bijvoorbeeld door een jaarlijkse ‘award’.

22 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Een goed praktijkvoorbeeld van een kortere doorlooptijd van initiatief tot realisatie is om te werken
met versnellingstafels zoals gebeurt in Eindhoven waarbij strakke afspraken worden gemaakt over het
proces en consequent wordt gestuurd op snelheid en voortgang.
		 3.2.2

Vergroten capaciteit en expertise om versnelling te realiseren
We vergroten de capaciteit en expertise bij het Rijk en medeoverheden en stimuleren de bouwwereld om
de beschikbare productiecapaciteit optimaal te benutten. Dit doen we door:
• De inzet van flexpools te intensiveren en de expertise van het Rijksvastgoedbedrijf te benutten.
Daarnaast ondersteunen we met de inzet van het Expertteam Woningbouw woningbouwprojecten,
wanneer deze vastlopen door bijvoorbeeld bestuurlijke problemen, interpretatie van (nieuwe) wet- en
regelgeving of het stikstofdossier.
• De regionale samenwerking te versterken via de regionale woondeals. Het gaat daarbij om de inzet van
capaciteit en expertise van bijvoorbeeld de regionale kennispools.
• Samen met kennisinstellingen en medeoverheden de mogelijkheden voor het versterken van capaciteit
en expertise te onderzoeken. Het gaat daarbij over het opleiden van, het samenwerken met en het
aantrekken van professionals.
• Het uitwisselen van ‘best practises’ over (innovatieve) bouwmethoden met andere landen.
• Afspraken te maken met de bouwsector over de ontwikkeling en de inzet van de productiecapaciteit.
• Zelfbouwinitiatieven (collectief particulier opdrachtgeverschap) te stimuleren.

Industrieel en circulair bouwen
Met industrieel en circulair bouwen kunnen we sneller en kwalitatief beter bouwen, met minder
CO2-uitstoot, een lagere milieubelasting en een hogere bouwproductiviteit. Digitale ontwerpprocessen
en bestaande woningbouwconcepten (digitaliseren en automatiseren) bieden bovendien kansen om de
tijd tussen planvorming en realisatie te verkorten (uniformeren en standaardiseren). We streven ernaar
om in 2030 de helft van de jaarlijkse woningbouwproductie via circulair en industrieel bouwen te
realiseren. Hierbij kijken we ook naar het aanbod van productiematerialen. Hierbij doen we het volgende:
• Afspraken maken in het kader van regie dat een groter deel van de woningen circulair en industrieel
wordt gebouwd.
• Gemeenten ondersteunen middels het vergroten van kennis om de kansen voor industrieel bouwen te
benutten.
• Indien nodig regels in het Besluit bouwwerken leefomgeving aanpassen om circulair en industriële
bouw te bevorderen.
• Kennis uit wisselen en samenwerken met diverse partners via onder andere het Transitieteam
Circulaire Bouweconomie, City Deal circulair en conceptueel bouwen en Lente Akkoord 2.0.
• Kennis ontwikkelen en gebruik maken van pilots, bijvoorbeeld op het gebied van kleinschalig
verdichten.

Grondbeleid
De tijdige en strategische inzet van grondbeleid is essentieel bij het sneller realiseren van
woningbouwplannen en de gewenste kwaliteit van de leefomgeving. Gemeenten hebben verschillende
instrumenten in handen om ruimtelijke doelen te verwezenlijken, bijvoorbeeld anterieure overeenkomst,
exploitatieplan, Wet voorkeursrecht gemeenten, onteigening. Het is belangrijk dat gemeenten deze
instrumenten willen en kunnen inzetten waar nodig en tegelijkertijd een goede afweging maken tussen
actief en faciliterend grondbeleid. In dit kader doen we het volgende:
• We helpen gemeenten bij het inzetten van de instrumenten en onderzoeken zo nodig of aanpassingen
van de instrumenten nodig is. Het uitgangspunt is dat gemeenten zowel actief als faciliterend
grondbeleid moeten kunnen inzetten waar zij dat nodig vinden.
• We helpen met handreikingen waarin de mogelijkheden uiteen worden gezet en voorbeelden worden
gegeven.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 23

• We kijken in samenwerking met gemeenten en provincies naar het grondbeleid en hoe dit verder
ingezet kan worden om de doelstelling tot twee derde betaalbare woningen in de nieuwbouw te
realiseren.
• We zetten experts in die gemeenten van adviezen kunnen voorzien in de verschillende fases van de
gebiedsontwikkeling.
• Waar dat mogelijk is en meerwaarde heeft voor de urgente opgaven (zowel de woonopgave alsook
andere ruimtelijk opgaven) zetten we direct of indirect de rijksvastgoed- en grondposities in, al dan
niet via een nog te ontwikkelen grondfaciliteit. Hier wordt nog onderzoek naar verricht. Voorwaarde
om tot daadwerkelijke implementatie van de faciliteit over te gaan, is dat deze aantoonbaar en
doelmatig bijdraagt aan het realiseren van woningbouw en ruimtelijke transities, waarbij de
bijbehorende risico’s goed in kaart zijn gebracht en beheersbaar blijken. Op basis van deze analyse zal
besluitvorming plaatsvinden over of en hoe overgegaan wordt op implementatie van de faciliteit.
• We onderzoeken of participatie van het Rijk bij het verwerven van strategische grondposities een
bijdrage kan leveren en hoe deze dan zou moeten worden vormgegeven. Dit kan helpen om drempels
bij grondverwerving weg te nemen en daarmee over te gaan tot een actief grondbeleid. Vanuit het Rijk
worden lokale overheden bij de inzet van hun grondbeleid zoveel mogelijk gefaciliteerd in hun taak om
de woningbouwopgave te verwezenlijken.
• De Autoriteit Consument en Markt doet momenteel onderzoek naar de werking van de grondmarkt en
de gevolgen voor woningbouw16. Mogelijke aanbevelingen die hieruit voortkomen zal het kabinet
bestuderen en van een appreciatie voorzien.

Een voorbeeld is Purmerend. Deze gemeente zet het voorkeursrecht actief in om speculatie met
grondposities te voorkomen. Dit heeft bijvoorbeeld speculatie voorkomen op een bedrijventerrein dat
de gemeente wilde transformeren naar woningbouw. Dit is de snelheid van de ontwikkeling ten goede
gekomen.
		 3.2.3

Belemmeringen worden gemitigeerd
In samenspraak met medeoverheden zorgen we ervoor dat knelpunten om te kunnen voldoen aan
randvoorwaarden voor woningbouw zoveel mogelijk worden weggenomen. Dit met oog voor een
gezond, veilig en schoon leefmilieu voor nu en in de toekomst. Het gaat om knelpunten op het vlak van
klimaatbestendig bouwen, natuur inclusief bouwen, verduurzaming, stikstof, een gezond en veilig
leefmilieu, luchtkwaliteit, energievoorziening en erfgoed. We werken aan het scheppen van duidelijkheid,
door op rijksniveau meer regie te nemen in het maken van afspraken en stellen van kaders. Het streven is
om onduidelijkheden in beleid, die belemmerend kunnen werken op de uitvoering, weg te nemen.
Hierbij werken we aan het volgende:
• Klimaatbestendig bouwen. Het sturend laten zijn van het water- en bodemsysteem moet voorkomen
dat toekomstige generaties met schade als gevolg van klimaatverandering worden geconfronteerd, die
voorkomen kan worden door nu klimaatbestendig te bouwen. Om die reden is het van belang dat
waterschappen in een vroeg proces worden betrokken bij de planvorming. Daarnaast wordt bekeken
op welke wijze de watertoets een meer dwingender karakter kan krijgen.
• Ontwikkeling van een maatlat voor klimaatbestendig bouwen. Soms kan je niet in de polder bouwen,
soms wel en soms onder voorwaarden. We werken daarom aan een maatlat waarin we aangeven wat we
onder klimaatadaptief bouwen verstaan. Hiermee kunnen deze prestatie-eisen vroeg in het planproces
worden meegenomen en hoeven plannen niet achteraf nogmaals naar de tekentafel. Voor de uitwerking
van de maatlat zal vooraf in een aantal projecten worden onderzocht of de maatlat werkbaar is.
• Onderzoek naar de wenselijkheid en mogelijkheid van aanvullende regelgeving om natuur inclusief
bouwen te bevorderen.

16

https://www.acm.nl/nl/publicaties/acm-gaat-werking-grondmarkt-voor-woningbouw-nader-onderzoeken

24 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

• Afspraken met andere departementen, zodat nieuwe duurzaamheidseisen niet knellend worden voor
de nieuwbouwopgave, dan wel dat plannen terug zouden moeten naar de tekentafel.
Nieuwbouwwoningen zijn zeer energiezuinig en leveren daarmee een grote bijdrage aan
duurzaamheid. Nieuwe duurzaamheidseisen moeten goed worden gewogen op hun effect op de
woningbouw.
• Voor stikstof en (nest)geluid bekijken we met andere departementen en medeoverheden welke
mogelijkheden er zijn om woningbouw mogelijk te maken. Bij de gebiedsaanpak streven we naar
oplossingen voor conflicterende ruimtelijke opgaves. Bijvoorbeeld woningbouw rondom Schiphol en
woningbouw in gebieden waar natuurwaarden sterk onder druk staan, als gevolg van bijvoorbeeld een
hoge depositie van stikstof.
• We stemmen de woningbouwplannen en -locaties af met netbeheerders om belemmeringen te
voorkomen op het gebied van de aansluiting en eventueel tijdige versterking van het elektriciteitsnet.
• We maken afspraken over de aansluiting op het drinkwaternetwerk en het gebruik van de ondergrond
voor kabels, leidingen en andere ondergrondse infra.
• We maken afspraken over de weging van het belang van erfgoed bij de inrichting en ontwikkeling van
woningbouwgebieden.

		 3.3

Actielijn 3: Stimuleren snelle woningbouw
Gemeenten kunnen voor veel woningbouwplannen de forse investeringen in bijvoorbeeld grond,
infrastructuur en leefomgevingskwaliteit niet volledig zelf opbrengen dan wel verhalen op de
projectontwikkelaar. In die gevallen dreigen woningbouwprojecten te vervallen, te vertragen en/of in te
leveren aan maatschappelijke doelstellingen omtrent betaalbaarheid en kwaliteit. De doelstelling van
deze actielijn is dat goede woningbouwprojecten met voldoende betaalbare woningen, die vanwege
financiële tekorten niet realiseerbaar zijn, toch van start gaan. Deze projecten, waarvoor de ruimtelijke
afweging al heeft plaatsgevonden, worden financieel ondersteund. De verschillende instrumenten voor
financiële ondersteuning in deze actielijn zijn voor heel Nederland toegankelijk. Hierdoor komt er meer
keuze voor woningzoekenden om een passende woning te vinden. Dit geldt ook voor flexwoningen die
mogelijk een hogere onrendabele top kunnen hebben. Naast de financiële middelen die vanuit het
coalitieakkoord beschikbaar zijn gesteld om de onrendabele toppen te kunnen dekken en de
bereikbaarheid te borgen, is er bereidheid vanuit medeoverheden (gemeenten) nodig, om ook (flex)
woningen te realiseren voor de voor hen minder aantrekkelijke doelgroepen. Om dit te realiseren zetten
we verschillende instrumenten in om te sturen op snelle woningbouw.

		 3.3.1

Middelen voor woningbouw
Woningbouwimpuls
Het doel van de Woningbouwimpuls (Wbi) is het sneller bouwen van meer betaalbare woningen. We
zorgen ervoor dat er meer woningenbouwprojecten financieel haalbaar zijn in heel Nederland. Met de
beschikbare middelen van € 1,25 miljard leveren we een bijdrage aan de bouw van circa 200.000
woningen. Dit is bovenop de woningen die de komende jaren gerealiseerd worden dankzij de eerdere
drie tranches van de Wbi. Hiermee ondersteunen we reeds de realisatie van in totaal bijna 140.000
woningen. We richten ons daarbij op plannen van gemeenten die een verschil kunnen maken. De
bijdrage aan een project dient om publieke investeringen te doen die noodzakelijk zijn om te bouwen,
zoals ondersteuning bij het verplaatsen van moeilijk inpasbare bedrijven, het saneren van vervuilde
gronden voor de bestemming of investeringen die zorgen voor bereikbare, leefbare en veilige wijken. We
streven ernaar dat twee derde van de woningen uit betaalbare huur en koopwoningen bestaat.
De Woningbouwimpuls is het sluitstuk van de financiering. Gemeenten halen opbrengsten uit verkoop
van gronden of, als gronden in bezit zijn van ontwikkelaars, uit het wettelijke kostenverhaal. Met het
kostenverhaal kunnen de kosten van de benodigde publieke investeringen in een gebied worden
verhaald op de grondeigenaren. Dit is niet altijd voldoende om de publieke investering te dekken. Soms
zijn de opbrengsten ontoereikend, zeker als er substantieel meer betaalbare woningen gebouwd moeten

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 25

worden. Deze betaalbare woningen kennen namelijk een grotere onrendabele top. In die gevallen kan de
Wbi een gemeente helpen een plan haalbaar te maken. De plannen moeten gaan passen in de
prestatieafspraken die met regio’s worden gemaakt over hun woningbouwprogramma (zie actielijn 1).
De ambitie is om nog deze zomer een nieuwe tranche van de Wbi open te zetten voor gemeenten om
hun plannen in te dienen. Hiermee kunnen nog dit jaar naar verwachting 40.000 woningen financieel
worden ondersteund. Het streven is om eind dit jaar de volgende tranche in te zetten, aansluitend op de
afspraken uit actielijn 1. Verder krijgen ook kleine (gemeente)kernen de mogelijkheid om gebruik te
maken van de Wbi als zij bij een project aanlopen tegen een tekort. We bekijken of maatwerk hierbij
nodig is, ook gezien de complexiteit en administratieve lasten van de aanvragen.
Hierbij hanteren we de volgende criteria bij de beoordeling van de plannen:
• Betaalbaarheid staat voorop samen met een evenwichtig woningbouwprogramma met voldoende
ruimte voor zowel sociale huur, middenhuur als koopwoningen onder de NHG-grens. Van belang is ook
de lange termijn betaalbaarheid van deze woningen. In de aanvragen moet daarom worden vermeld
hoe de gemeente de lange termijn betaalbaarheid waarborgt.
• Zo groot mogelijk aandeel betaalbare huur en koop. We bekijken of voor het behalen van de
doelstelling dat regionaal twee derde van de te bouwen woningen valt in het betaalbare segment het
percentage van minimaal 50% moet worden opgehoogd17.
• Urgentie van de woningbouwopgave in de betreffende regio en passend binnen de prestatieafspraken
(zie actielijn 1).
• Snelheid van realisatie. Het gaat zowel om het vaststellen van bestemmingsplannen, het verlenen van
vergunningen als het daadwerkelijk starten van de bouw binnen drie jaar (eerste schop in de grond).
• Kosteneffectiviteit en een goed onderbouwde business case. Het moet voldoende helder zijn hoe de
onrendabele top van het project is opgebouwd en de publieke investeringen moeten toerekenbaar zijn
aan het project.
• Bereikbaarheidsaspecten. De locaties moeten nu en in de toekomst goed bereikbaar zijn.
• Klimaatbestendigheid en waterrobuustheid van de woningbouwplannen. Plannen moeten
klimaatadaptief, natuur inclusief en waterrobuust zijn ingericht, waarbij voorziene schade voor
toekomstige generaties en slachtoffers wordt voorkomen.
We vragen gemeenten om minimaal 50% van het tekort bij te dragen. Zo verdubbelen we de middelen
die beschikbaar zijn voor onrendabele woningbouwprojecten en bouwen we meer huizen. Sneller
bouwen betekent de komende jaren ook meer bouwen waardoor we een belangrijke bijdrage leveren
aan de doelstelling om jaarlijks 100.000 woningen te bouwen.
Met het verstrekken van een subsidie zijn we er nog niet. We monitoren de voortgang en helpen
gemeenten daar waar vertraging dreigt. Is een vertraging verwijtbaar en niet oplosbaar, dan kunnen we
de subsidie (gedeeltelijk) terughalen.
In 2020 en 2021 zijn bijdragen verleend aan drie tranches van de Woningbouwimpuls. Met de € 850
miljoen aan subsidies worden de komende tien jaar bijna 140.000 woningen gebouwd waarvan twee
derde betaalbaar. In totaal hebben 93 projecten middelen uit de Wbi ontvangen. De afspraak is dat
binnen drie jaar na afgifte van de beschikking de bouw van de eerste woningen start. Dat betekent dat in
2024 met de bouw van woningen in deze 93 projecten is gestart.

17

Het streven naar ten minste twee derde betaalbare huur- en koopwoningen van alle nieuwbouwwoningen, geldt op
regionale schaal. Dit betekent dat niet ieder bouwproject op deze wijze hoeft te worden ingevuld.

26 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Figuur 5: Resultaten eerste drie tranches Woningbouwimpuls 2020-2021

1e Tranche

2e Tranche

3e Tranche

€ 335 miljoen

€ 266 miljoen

€ 253 miljoen

51.021

44.666

44.277

65%

67%

64%

Aantal projecten

27 projecten

30 projecten

36 projecten

Aantal gemeenten

21 gemeenten

28 gemeenten

33 gemeenten

Moment van uitkering

september 2020

februari 2021

december 2021

Uiterste start bouw eerste
woningen

september 2023

februari 2024

december 2024

Totaal bedrag toegekend
Aantal woningen
% woningen binnen het
betaalbare segment

(Bron: BZK)

1e Tranche

Woningbouwimpuls

Levert 51.021 woningen op

Hoorn
+ 1.045
Alkmaar
+ 1.029
Zaanstad
+ 6.007
Amsterdam
+ 3.713

Haarlem
+ 3.802

Rijswijk
+ 1.400
Westland
+ 683
+ 2.688

Leiden
+ 2.286
Den Haag
+ 8.034

Harderwijk
+ 762

Deventer
+ 639

Enschede
+ 619

Utrecht
+ 4.250
Nieuwegein
+ 1.000
Nijmegen
+ 670

+ 6.240

Schiedam
+ 3.000
Breda
+ 634

Helmond
+ 920
Eindhoven
+ 1.600

Gemeenten
Woningen
Groningen
Alkmaar – Overstad
1.029
+ 2.200
Amsterdam – Sloterdijk I Zuid
3.713
Breda – Havenkwartier: De Strip
634
– Schieoevers: Het Kabeldistrict
2.688
8.034
Den Haag
A. Dreven/Gaarden/Zichten
B. De Haagse Asfaltcentrale
C. HS kwartier
Deventer – Centrumschil
639
Eindhoven
1.600
A. Buurtschap Te Veld – Castiliëlaan
B.Dronten
Westveld Emmasingelkwadrant
Zwolle
+ 816
Enschede
– Centrumkwadraat+ 1.300
619
Zaanstad
3.802
+ 1.865 Haarlem – Europaweg
Hengelo
Harderwijk– Harderweid
762
Amsterdam
+ 722
Harderwijk
+ 4.147 Helmond – Centrum
+ 876Noord
920
Enschede
Amstelveen
+ 703
+2.157

Levert 44.666 woningen op
Haarlem
+ 1.472
Haarlemmermeer
+ 2.012
Leiden
+ 700
Den Haag
+ 2.357

Alphen a/d Rijn
+ 668
Hilversum
+626

Zoetermeer
+4.500

Zwijndrecht
+912

Zuidplas
+4.260

Gemeenten
Hoorn – Poort van Hoorn
Leiden
A. Lammenschansstrip
B. Werninkterrein
Nieuwegein
e – Mooi Rijnhuizen
Nijmegen – Stationsgebied
Rijswijk – In de Bogaard

Woningen
1.045
2.286

3 Tranche

Assen

1.000
670
1.400
6.240

Heerhugowaard

A. Feyenoord City
B. Noordrand Zuiderpark
Schiedam – Schieveste
3.000
Utrecht – Merwedekanaalzone deelgebied 5
4.250
Beverwijk
Westland– ONW Waelpolder
683
Zaanstad
6.007
Haarlem
A. Kogerveldwijk
B. Zaandam Centrum
Katwijk

Levert 44.277 woningen op

Alkmaar
Purmerend

Amsterdam

PijnackerNootdorp

Ede
+ 568

Nijkerk

Brielle

Apeldoorn

Amersfoort
Utrecht

Veenendaal
Culemborg

Maassluis

Nijmegen
+ 1.497

Zwolle

Lelystad

Waterland

Ouder
Amstel

Leiden

Amersfoort
+ 4.220

Woerden
+ 2.126

Groningen

Rheden
Arnhem

Tiel
Barendrecht

Dordrecht

Heumen

Dordrecht
+510
Tilburg
+ 960

Helmond
+ 500

Deurne

Eindhoven

Eindhoven
+ 510
Geldrop-Mierlo
+789

Heerlen
+ 693

Gemeenten
Alphen aan den Rijn

Woningen
668

Gemeenten
Haarlemmermeer

Woningen
2.012

Gemeenten

Amersfoort

4.220

Harderwijk

876

Alkmaar

Amstelveen

2.157

Heerlen

693

Amersfoort

Amsterdam

4.147

Helmond

500

Amsterdam

2.357

Woningen

Gemeenten

Woningen

556

Culemborg

1.895

Lelystad

3.914

Dordrecht

626

Nijkerk

637

3.915

Ouder Amstel

540

Pijnacker-Nootdorp

500

Purmerend

632

Hengelo

722

- Gaasperdam fase 1

2.261

Eindhoven

- Assumburgweg/LEVELS

500

Hilversum

626

- Röellbuurten

1.653

- Fase 4 Strijp-S

- De Venen

657

Leiden

700

Apeldoorn

Den Haag

Gemeenten

Woningen
525

Volkshuisvesting
en Ruimtelijke Ordening
| Programma 2022-2026
27
2.490
Deurne
309
Maassluis
1.000
1.387

1.382

- Internationale KnoopXL 2.533

We staan nu aan de lat voor tranche 4 (en vervolgtranches) van de Wbi die in de periode 2022-2024 aan
circa 135 projecten een bijdrage moet leveren en waarmee circa 200.000 nieuwe woningen worden
opgeleverd. Hiervoor gaan we de komende tijd het volgende doen:
• Onderzoek verrichten naar de gevolgen van de verwerking van het coalitieakkoord, Kamermoties en
beleidswensen op de projecten die we nog kunnen verwachten, de zogenoemde ‘pijplijn’. Ook
onderzoeken we of mogelijke wijzigingen al in de komende, vierde tranche, kunnen worden
doorgevoerd, of dat hier meer tijd voor nodig is. Indien er meer tijd nodig is, zullen ze vermoedelijk in
de vijfde tranche worden doorgevoerd.
• Uitwerking van de vernieuwde Wbi op basis van deze onderzoeken, zodat we de vierde tranche in de
zomer kunnen openstellen. We bezien op basis van het onderzoek of voor kleine kernen een separate,
lichtere regeling wenselijk is, die op kortere termijn kan worden opengesteld.
• Voor elke tranche voert een onafhankelijke Toetsingscommissie een objectieve beoordeling uit op de
ingediende aanvragen, op basis van bovengenoemde criteria.
Bij de uitvoering van de regeling wordt gebruik gemaakt van de diensten van de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO). We trekken samen op bij zowel de uitvoering als het beheer van de
lopende Wbi projecten.

Het bouwen voor specifieke doelgroepen stimuleren
Het woningtekort raakt velen, maar kwetsbare mensen hebben het vaak nog veel lastiger op de
woningmarkt. Het realiseren van woonruimtes voor aandachtsgroepen gaat niet vanzelf en roept soms
weerstand op in een gemeente of kan voor diverse partijen financieel minder aantrekkelijk zijn dan
reguliere woningen. Daarom is er € 100 miljoen beschikbaar voor gemeenten om voor deze groepen
mensen woningen te bouwen. Het gaat onder meer om arbeidsmigranten, statushouders en studenten.
De huidige eisen zijn dat binnen vijf jaar na toekenning de woningruimtes beschikbaar zijn voor
aandachtsgroepen en dat deze woonruimtes voor minimaal tien jaar bestemd zijn voor een
aandachtsgroep. De woonruimtes zijn huurwoningen met een huurprijs onder de tweede
aftoppingsgrens en voor verblijfruimtes voor arbeidsmigranten maximaal € 100 per week. De financiering
van de ontmoetingsruimten is bij veel nieuwbouwprojecten voor ouderenhuisvesting een knelpunt.
Hierdoor wordt minder ouderenhuisvesting gebouwd dan wenselijk.
Om dit te bereiken:
• Openen we in 2022 een nieuwe tranche huisvesting aandachtsgroepen. Op basis van de gemiddelde
bijdrage van de vorige regeling van 5.000 euro per woonruimte kunnen er in totaal 20.000
woonruimtes gerealiseerd worden voor aandachtsgroepen. De huidige regeling wordt op dit moment
geëvalueerd. Dit kan tot bijstelling van het aantal te realiseren woningen leiden, gegeven het budget.
Het gaat hier om arbeidsmigranten, statushouders, woonwagenbewoners, dak- en thuisloze mensen,
studenten en andere spoedzoekers.
• Is op 10 januari 2022 de regeling ontmoetingsruimten in ouderenhuisvesting opengesteld. Voor
ouderenhuisvesting is in totaal 38 miljoen euro beschikbaar. Met dit bedrag kunnen ongeveer 250
ontmoetingsruimten worden gebouwd. Een geclusterde woonvorm met één ontmoetingsruimte
omvat gemiddeld 47 woningen. In totaal kunnen hierdoor ongeveer 12.000 ouderenwoningen
mogelijk worden gemaakt.

Een voorbeeld is een aanvraag uit 2021 voor een gemengd project voor statushouders, studenten en
jongeren. Via tijdelijke woningen op leegstaande kavels worden deze doelgroepen gehuisvest.

28 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

		 3.3.2

Versnellen woningbouwlocaties met extra ondersteuning voor bereikbaarheid
We introduceren versnellingsafspraken voor woningbouwplannen die bijna hard zijn en waar we
versnelling kunnen bereiken met financiële ondersteuning op het gebied van bovenplanse of bovenlokale
bereikbaarheidsproblematiek. We ondersteunen woningbouwplannen, waarbij met een passende
investering in de ontsluiting een flink aantal woningen bereikbaar kunnen worden gemaakt, door
bijvoorbeeld een infrastructurele barrière op te lossen. Deze maatregelen worden bekostigd uit de € 7,5
miljard die beschikbaar is voor de ontsluiting van nieuwe woningen en die wordt toegevoegd aan het
Mobiliteitsfonds. We hanteren als principe dat alle modaliteiten (auto, openbaar vervoer en fiets) bij
zullen dragen aan de bereikbaarheid van het gebied.
De belangrijke criteria voor het beoordelen van de plannen die mogelijk in aanmerking komen voor
versnellingsafspraken zijn:
• Binnen 3 tot 5 jaar moet er daadwerkelijk worden gestart met de bouw (schop de grond in).
• Gemeenten of regio’s nemen hun verantwoordelijkheid door, naast het realiseren van de geplande
woningen, bijvoorbeeld aansluitende plannen te maken rondom de ‘last mile’. Hierover maken we
wederkerige afspraken. We nemen geen financiële verantwoordelijkheden van provincies en
gemeenten over en zetten alleen in op het stimuleren en versnellen van woningbouw waar deze
anders geen doorgang had gevonden.
• De verhouding tussen investering en het aantal woningen. Het inzetten op bestaande plannen waar
reeds voorzieningen zijn zoals onderwijs en zorg, dan wel, waar ruimte op het mobiliteitsnetwerk is,
vergen minder investeringen dan bij nieuwe locaties waar deze (mobiliteits)voorzieningen nog
ontbreken. Deze plannen kunnen ook eerder worden gerealiseerd. Ondersteunen van dergelijke
plannen heeft bij versnellingsafspraken de voorkeur.
• De effecten op de robuustheid van het totale hoofdwegen- en spoornet zijn minimaal.
• We streven naar twee derde betaalbaarheid en woningen die aansluiten bij de woningbehoefte in de
regio.
• Urgentie van de woningbouwopgave in de betreffende regio en de mate van passendheid binnen de
prestatieafspraken (zie actielijn 1).
• Klimaatadaptatie, energie, groen, natuur inclusief, waterrobuustheid, een evenwichtige balans tussen
wonen en werken en wettelijke eisen ten aanzien van luchtkwaliteit, stikstof, natuur, externe veiligheid,
gezondheid en geluid zijn toetsingscriteria bij de keuze en de inrichting van de locaties.
We doen hiervoor het volgende:
• IenW en BZK doen in april een uitvraag naar regio’s of gemeenten om een propositie in te dienen voor
kansrijke versnellingslocaties, waarbij we uitgaan van cofinanciering.
• IenW, EZK en BZK inventariseren op basis van bestaande woningbouwplannen (harde plancapaciteit)
waar kansen liggen vanuit de ruimte op de nationale infrastructuurnetwerken (zowel op de weg als in
het OV). Het realiseren van woningbouw op die plekken of de transitie van gebieden naar woningbouw
op dergelijke plekken is bezien vanuit benutting van bestaande investeringen, kosteneffectief. Naar
dergelijke mogelijkheden gaan wij actief op zoek. Met de medeoverheden gaan we in overleg om de
kansen voor versnelling te bezien.
• In het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (BOL) in het voorjaar van 2022 nemen we besluiten over een
eerste tranche van locaties of gebieden en de daarbij behorende investeringen.
• In het BO MIRT in het najaar van 2022 maken we de eerste investeringsafspraken, mede in vervolg op
de afspraken uit het BOL van het voorjaar van 2022. De volgende BOL en MIRT overleggen kunnen
benut worden om besluiten verder te concretiseren en eventuele nieuwe besluiten te nemen. Het
streven is deze kabinetsperiode sluitende afspraken te hebben gemaakt over de volledige € 7,5 miljard
voor het ontsluiten van nieuwe woningen en de bereikbaarheidsoplossingen in actielijn 3 en 4.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 29

		 3.3.3

Specifieke oplossingen
Flexwonen: inzet op snelle tijdelijke woningen, inclusief ‘prefab’
Flexibele of tijdelijke woningen kunnen snel worden gerealiseerd en ook worden geplaatst op locaties
die slechts tijdelijk beschikbaar zijn om te wonen. Daarmee helpt dit type woningen om de acute
woningnood te verkleinen. Flexwoningen bieden een unieke kans om optimaal in te spelen op
gebiedstransformaties (geleidelijke gebiedsontwikkeling of ‘placemaking’). Daarmee maken we gebieden
aantrekkelijk om te wonen en versnellen we een gebiedstransformatie. Bovendien zijn er steeds meer
innovaties op het gebied van flexibel en kleinschalig verdichten.

Een voorbeeld van flexibele/industriële woningbouw is geleidelijke gebiedsontwikkeling of
‘placemaking’ zoals in de Noordoosthoek in Den Bosch, waar op termijn een woonwijk wordt
ontwikkeld. De flexwoningen die hier al worden geplaatst, krijgen later een definitieve bestemming.
We streven naar de realisatie van 15.000 flexwoningen per jaar. De flexwoningen kunnen onder andere
voor de huisvesting van doelgroepen als studenten, jongeren en statushouders worden gebruikt.
Om deze doelstelling te bereiken, wordt in aanvulling op de Stimuleringsaanpak Flexwonen uit 201918
ingezet op het volgende:
• Het bouwen van (flex) woningen is een belangrijk onderdeel van de prestatieafspraken die gemaakt
gaan worden in actielijn 1.
• We onderzoeken de mogelijkheden om de risico’s te beperken die ontstaan doordat er op voorhand
vaak geen zekerheid is of flexwoningen een vervolglocatie kunnen vinden voordat de woningen zijn
afgeschreven.
• Met de Woningbouwimpuls en de regeling voor aandachtsgroepen zetten we in op de realisatie van
15.000 flexwoningen per jaar.
• Vanuit het Expertteam Woningbouw ondersteunen we gemeenten met de planvorming.
• We zetten in op het vergroten van de toepassingsmogelijkheden van flexibele en industriële
woningbouw, zoals ‘prefab’.
• We onderzoeken of belemmeringen in de (Bouw)regelgeving kunnen worden weggenomen om
verplaatsing te vergemakkelijken en hoe nieuwe toepassingsmogelijkheden van flexibele, circulaire en
modulaire bouw kunnen worden opgeschaald.
• Samen met het CBS zetten we een adequaat monitoringsysteem op om tijdig inzicht te krijgen in de
realisatie van het aantal flexwoningen.

Voorbeelden van projecten waar flexwoningen zijn gerealiseerd, zijn in Nijmegen en Eindhoven. In
Nijmegen worden 500 flexwoningen geplaatst op weg naar de ontwikkeling van de Winkelsteeg. In
Eindhoven wordt, met behulp van de Woningbouwimpuls-middelen, een tijdelijke wijk voor dertig
jaar ontwikkeld.
Transformatie
Het stimuleren en aanjagen van transformaties is onderdeel van de aanpak van het woningtekort. Het
streven is groei naar het opleveren van 15.000 (transformatie)woningen per jaar.
Niet alleen realiseren we met het transformeren van vastgoed extra woningen, ook draagt het bij aan de
vitaliteit van gebieden, steden en dorpen. Dit zien we bijvoorbeeld in winkelgebieden met veel leegstand.
Door het toevoegen van de woonfunctie, waarbij een goede balans in functiemenging een belangrijk
uitgangspunt is, kan de levendigheid vergroot worden en doorbreken we een negatieve maatschappelijke
en economische spiraal die leegstand met zich meebrengt. Transformatie zetten we vooral bij
leegstaande kantoren, maatschappelijk vastgoed, bedrijfspanden en winkelgebieden met leegstand.

18

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/05/29/kamerbrief-over-stimuleringsaanpak-flexwonen

30 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Transformaties naar woningen worden ondersteund via de transformatiefaciliteit. Met deze revolverende
leningfaciliteit worden leningen verstrekt in de beginfase (en daarmee de meest risicovolle fase van een
project). De leningfaciliteit loopt vanwege het succes nu aan tegen het plafond. Met de
transformatiefaciliteit is tot op heden de ontwikkeling van circa 3.726 extra woningen, waarvan 53%
betaalbaar, mogelijk gemaakt. Hiervoor is ongeveer € 43 miljoen aan leningen verstrekt aan
ontwikkelaars om de voorfase te financieren.
Om het streven naar de oplevering van 15.000 (transformatie)woningen per jaar in te vullen,
zetten we in op:
• Het onderzoeken van de wijze waarop de huidige transformatiefaciliteit kan worden ingezet bij de
verwachte groei van de leningaanvragen.
• Het onderzoeken, in samenwerking met het ministerie van EZK, van de integrale aanpak van de
transformatie van winkelgebieden en kantoorlocaties.
• Het bouwen van (transformatie)woningen is onderdeel van de prestatieafspraken die met
medeoverheden en regio’s worden gemaakt.
• Het ondersteunen van partijen daar waar nodig is vanuit de flexpools en het Expertteam Woningbouw.
Daarnaast continueren en intensiveren we de samenwerking met onder andere het Programma
stedelijke transformatie en kennisinstellingen. Zie ook actielijn 2: ‘Sneller van initiatief naar realisatie’.

Een van de projecten die een lening uit de transformatiefaciliteit heeft ontvangen, is de transformatie
van de voormalige de Nibb-it chipsfabriek in Breda. Het gebouw stond al tien jaar leeg. Deze locatie
was niet meer geschikt voor industrie en leende zich goed voor woningbouw. Met dit project worden
600 woningen gerealiseerd en wordt de leefbaarheid in het gebied vergroot.
Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) maximaal inzetten
In de hoedanigheid van het Rijksvastgoedbedrijf heeft het Rijk veel kennis, expertise en ook vastgoed en
grond in bezit. Door deze beter te benutten kan de uitvoeringskracht bij gemeenten, marktpartijen en
corporaties worden vergroot, waardoor sneller betaalbare woningbouw tot stand kan komen. Het RVB
zet al haar kennis, vastgoed en gronden in om sneller huisvesting voor statushouders te helpen
realiseren. Het RVB is gevraagd om in 2022 locaties te concretiseren waar in totaal 2.000 (flex)woningen
kunnen worden gerealiseerd19. Ook is opdracht gegeven aan het RVB om de ontwikkeling van
woningbouw te verkennen op gronden die het RVB in bezit heeft in Flevoland, waarbij de afstemming
met voldoende werkgelegenheid en bereikbaarheid een aandachtspunt is.
Zoals is aangegeven in het coalitieakkoord gaat het Rijk met haar vastgoed en grondposities bijdragen
aan het terugdringen van de woningnood door extra betaalbare huur- en koopwoningen te realiseren.
Het huidige kabinet zal komende tijd in kaart brengen hoe ze op dit punt uitvoering kan geven aan het
coalitieakkoord. Daarnaast heeft het vorige kabinet € 5 miljoen beschikbaar gesteld als opstartbudget
voor de uitwerking van een landelijke grondfaciliteit. Met een grondfaciliteit kan in de uitvoering worden
bijgedragen aan versnelling van gebiedsontwikkelingen gericht op woningbouw en ruimtelijke transities.
Over het definitief inrichten van de grondfaciliteit moet nog besluitvorming plaatsvinden20.
Voor een passend juridisch en financieel kader brengen we de juridische, financiële en organisatorische
kansen en knelpunten in kaart. We onderzoeken parallel daaraan de mogelijkheden die de gronden en
het vastgoed bieden voor de realisatie van betaalbare woningen voor verschillende doelgroepen
waaronder de aandachtsgroepen.

19

Daadwerkelijke realisatie van deze woningen is afhankelijk van nadere besluitvorming over financiële dekking

20

Voorwaarde om tot daadwerkelijke implementatie van de faciliteit over te gaan, is dat deze aantoonbaar en doelmatig
bijdraagt aan het realiseren van woningbouw en ruimtelijke transities, waarbij de bijbehorende risico’s goed in kaart zijn
gebracht en beheersbaar blijken.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 31

Het RVB werkt hiervoor samen met gemeenten, corporaties en derden door een menukaart van
producten en diensten aan te bieden. Dit varieert van kennis en advies tot en met aanschaf van
flexwoningen die bij gemeenten worden geplaatst.

Een voorbeeld van de inzet van rijksgronden door het RVB speelt bij de (aanstaande) woningbouw in
Almere Oosterwold, Katwijk Valkenhorst en Lelystad Warande.

			3.4 Grootschalige woningbouw
In heel Nederland moeten woningen worden gebouwd en – aansluitend bij de behoefte – waar mogelijk
grootschalig. Grootschalige woningbouw is nodig omdat in een aantal regio’s het woningtekort zo groot
is, dat alleen kleine en middelgrote locaties met goede betaalbare woningen onvoldoende zijn om
voldoende bij te dragen aan de realisatie van 900.000 woningen tot en met 2030. Grootschalige
woningbouw gaat gepaard met complexe uitdagingen, omdat door de schaal meer wordt gevraagd van
de ontsluiting van de locatie (infrastructuur), het vrijmaken van een locatie (zoals de herstructurering van
bedrijventerreinen en/of het verplaatsen van bedrijven naar andere werklocaties) of het realiseren van
voldoende groen en ruimte voor waterberging. In die gebieden is dan ook sprake van een grootschalige
integrale woningbouwopgave in combinatie met andere grote ruimtelijke vraagstukken zoals
bijvoorbeeld geluid, stikstof, natuur, landbouw, (grootschalige) infrastructuur, ruimtelijke kwaliteit,
waterrobuustheid en klimaatbestendigheid, energietransitie, bedrijvigheid en andere ruimte vragende
claims.
Voor een goede ruimtelijke regie en afstemming van genoemde opgaven, hebben Rijk en regio
gezamenlijk verstedelijkingsstrategieën voor zeven regio’s met de hoogste woningbouwopgave en
verstedelijkingsdruk opgesteld. Het gaat om de volgende regio’s: Metropoolregio Amsterdam, Zuidelijke
Randstad, Stedelijk Brabant, Metropoolregio Utrecht, Regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley, Regio Zwolle
en Regio Groningen-Assen. Tot en met 2030 kunnen in deze zeven regio’s 600.000 woningen worden
gerealiseerd. Tot 2040 gaat het om 900.000 woningen.
Binnen de zeven verstedelijkingsregio’s hebben we op dit moment 15 grootschalige integrale
woningbouwgebieden geïdentificeerd, waar intensieve betrokkenheid van het Rijk nodig is21. Het gaat
om de volgende grootschalige woningbouwgebieden: Amsterdam Havenstad, MRA-West, MRA-Oost,
Rotterdam Oostflank, Den Haag CID-Binckhorst, Oude Lijn Leiden-Dordrecht, Utrecht Groot Merwede,
Eindhoven Internationale knoop XL, de Brabantse stedenrij, Groningen Suikerunieterrein, Groningen
Stadshavens, Nijmegen Stationsgebied, Nijmegen Kanaalzone, Zwolle Spoorzone en Amersfoort22. Een
eerdere inschatting heeft laten zien dat er tot en met 2030 in deze grootschalige woningbouwgebieden
200.000 woningen worden gebouwd en in de periode tot 2040 in totaal circa 440.000 woningen.
Onderstaand zijn de zeven verstedelijkingsregio’s en daarbinnen de 15 grootschalige woningbouwlocaties
op kaart weergegeven.
Daarnaast analyseren we op dit moment of er naast de reeds geïdentificeerde 15 grootschalige integrale
woningbouwgebieden nog andere gebieden zijn waar – en op welke termijn – eenzelfde inzet vanuit het
Rijk aan de orde is. We kijken hierbij naar de zeven opgestelde regionale verstedelijkingsstrategieën en, in
lijn met het coalitieakkoord, naar kansrijke spoor- en kanaalzones bij voorkeur bij bestaande
infrastructuur en knooppunten. Bij nieuwbouw zijn de aanwezigheid van publieke voorzieningen,
(OV)-infrastructuur en bescherming van natuur, randvoorwaarden.

21

Aan de eerder geïdentificeerde 14 grootschalige integrale woningbouwgebieden is, na een motie van de Tweede Kamer,
Amersfoort toegevoegd.

22

De afbakening van de grootschalige woningbouwlocatie Amersfoort is nog onderwerp van gesprek tussen Rijk en regio.

32 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Figuur 6: Overzicht zeven verstedelijkingsregio’s en de 15 grootschalige woningbouwgebieden
(NB genoemde gebieden worden nog herijkt en een nadere ruimtelijke afweging over de inpassing en aantallen te bouwen woningen is
nog gaande)

Regio Groningen / Assen
+ 38.000 woningen

+ 13.500

Metropoolregio Amsterdam
+ 250.000 woningen

Regio Zwolle
+ 45.000 woningen

+ 4.000

+ 75.000

+ 100.000
+ 38.000

Zuidelijke Randstad
+ 170.000 woningen

+ n.t.b

+ 42.000

+ 70.000

Arnhem Nijmegen Foodvalley
+ 100.000 woningen

+ 33.000

+ 30.000
+ 8.500

+ 4.500

Metropoolregio Utrecht
+ 125.000 woningen

+ 4.500
+ 8.000
+ 9.000

Regio Amersfoort
+ 40.000 woningen

Stedelijk Brabant
+ 154.000 woningen

++

Regio

Grootschalig woningbouwgebied

Metropoolregio Amsterdam

1.
2.
3.

MRA West
MRA Oost
Havenstad

Zuidelijke Randstad

4.
5.
6.

Oude Lijn Leiden-Dordrecht
Rotterdam Oostflank
Den Haag CID Binckhorst

Stedelijk Brabant

7.
8.

Eindhoven Internationale Knoop XL
Spoorzones Breda, Tilburg, Den Bosch

Metropoolregio Utrecht en
Regio Amersfoort

9. Groot Merwede
10. Nader te bepalen

Arnhem Nijmegen Foodvalley

11. Nijmegen Kanaalzone
12. Nijmegen Stationsgebied

Regio Zwolle

13. Spoorzone Zwolle

Groningen / Assen

14. Suikerunieterrein
15. Stadshavens

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 33

In de 15 grootschalige integrale woningbouwgebieden is vaak al gestart met de bouw en wordt gestaag
gebouwd in de periode 2022 tot zelfs na 2040. Aandacht voor de bereikbaarheid en
infrastructuurinvesteringen zijn nodig om te voorkomen dat het mobiliteitssysteem op deze drukke
plekken (nog verder) vastloopt. Het is belangrijk om de planning van infrastructuur en woningbouw in
samenhang te organiseren en af te stemmen om de woningbouw in die gebieden mogelijk te maken.
Zonder de investeringen in infrastructuur en bereikbaarheid kunnen de geplande aantallen woningen
niet worden gerealiseerd.
Voor een deel van de grootschalige woningbouwgebieden is de ruimtelijke afweging en de ruimtelijke
inrichting nog (deels) gaande. Water en bodem worden sturend bij de ruimtelijke planvorming.
Randvoorwaardelijk bij de ontwikkeling en inrichting van grootschalige woningbouwgebieden zijn verder
klimaatadaptatie, ruimtelijke kwaliteit, energie, een evenwichtige balans tussen wonen en werken en de
wettelijke eisen ten aanzien van luchtkwaliteit, externe veiligheid, gezondheid en geluid.

		 3.4.1

Gezamenlijke aanpak overheden, marktpartijen en corporaties
We zorgen voor een nieuwe, gezamenlijke aanpak door overheden en marktpartijen, waarmee we de
complexe uitdagingen, die bij de ontwikkeling van grootschalige woningbouwgebieden komen kijken, snel
en integraal kunnen aanpakken. Voor de ontsluiting van de 15 gebieden en daarbuiten stellen we de
komende tien jaar in totaal € 7,5 miljard beschikbaar via het Mobiliteitsfonds. De middelen uit het
Mobiliteitsfonds worden ingezet om zowel de gebiedsontwikkelingen te versnellen (zie ook actielijn 3) als
de 15 gebieden en daarbuiten te ontsluiten. De gemeenten met een grootschalige woningbouwlocatie
kunnen voor onderdelen binnen het plangebied gebruik maken van de Wbi en de versnellingsafspraken
voor bereikbaarheid en infrastructuur. Voor de publieke tekorten op de gebiedsontwikkeling in de
grootschalige woningbouwgebieden stellen we € 500 miljoen beschikbaar. Het doel is om in de periode tot
en met 2030 zoveel mogelijk nieuwe woningen te realiseren en tegelijkertijd de potentie van grootschalige
woningbouwgebieden voor de periode 2030-2040 te waarborgen door een gedeelde visie op de
doorontwikkeling op deze gebieden. We zorgen voor een effectieve sturing, een voortvarende uitvoering en
we bundelen private en publieke investeringen. Voor de afspraken maken we gebruik van het bestuurlijk
proces MIRT. Hiermee wordt zorgvuldige besluitvorming geborgd en vertraging in de toekomst zoveel
mogelijk voorkomen.
In de 15 grootschalige integrale woningbouwgebieden doen we het volgende:
• We richten een interdepartementale governance in met IenW, OCW, EZK, LNV en Financiën en een
interbestuurlijke governance met provincies, waterschappen en gemeenten.
• Het Rijk maakt een afweegkader voor zowel de gebiedsinvesteringen als de
bereikbaarheidsinvesteringen voor de ontsluiting van nieuwe woongebieden. Dit afweegkader
hanteren we bij de inzet van rijksmiddelen bij onderstaande wederzijds bindende afspraken. We
denken aan de volgende criteria: woningbouwwaarde, mobiliteitswaarde, ruimtelijke kwaliteit, de
toekomstige draagkracht van het water- en bodemsysteem en een goede balans tussen werken en
wonen met bereikbare banen. Het afweegkader stellen we – na overleg met het IPO, VNG,
vervoerregio’s en de Unie van Waterschappen – vast in het Bestuurlijk overleg Leefomgeving (BOL) in
het voorjaar van 2022.
• We onderzoeken de komende maanden of naast de reeds geïdentificeerde 15 gebieden er andere
gebieden zijn, die potentie hebben voor grootschalige woningbouw en om een integrale inzet en
actieve rijksbetrokkenheid vragen. We kijken ook wanneer deze betrokkenheid nodig is. In het
Bestuurlijk overleg Leefomgeving in het voorjaar van 2022 stellen we de definitieve lijst vast.
• We nemen de definitieve grootschalige integrale woningbouwgebieden op in de geactualiseerde NOVI,
zodat er zekerheid en vertrouwen ontstaat bij alle overheden, marktpartijen en corporaties voor de
lange termijn.
• Voor de periode tot 2030 maken VRO en IenW wederzijds bindende afspraken met provincies en
gemeenten over de benodigde infrastructuur en gebiedsinvesteringen voor de definitieve
grootschalige woningbouwgebieden. De wederkerige afspraken hebben daarnaast betrekking op:

34 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

• Cofinanciering door medeoverheden.
• Doorvertaling naar afspraken met de markt en corporaties.
• Monitoring van gemaakte afspraken en consequenties bij het niet nakomen hiervan. In het uiterste
geval kunnen rijksmiddelen worden teruggevorderd.
• Mobiliteitsalternatieven, waterrobuust, klimaatbestendig en natuur inclusief bouwen, openbare
ruimte en groen, ruimtelijke kwaliteit, energie en circulariteit.
• Randvoorwaarden als stikstof, geluid, externe veiligheid en gezondheid, waar relevant.
• Het opstellen van woon-werkafspraken op het moment dat bedrijven en hun werknemers verplaatst
moeten worden. Hiermee moet worden geborgd dat bedrijven zich door kunnen ontwikkelen in het
plangebied zelf of op een nabijgelegen locatie in de regio. Hierdoor moeten praktisch geschoolde
medewerkers hun baan zoveel mogelijk kunnen behouden en de bereikbaarheidseffecten worden
geminimaliseerd.
• Ondersteuning van het Rijk bij het oplossen van knelpunten in de gebiedsontwikkeling.
• We nemen de gemaakte afspraken uit het BO MIRT op in de regionale woondeals. De voortgang van de
woningbouwopgave bespreken we in de bestuurlijke overlegstructuur van de woondeals. De
voortgang van de bereikbaarheid van de woongebieden en de besluitvorming daarover is onderwerp
van het BO MIRT.

Doorbraakteams en regisseurs
Om knelpunten bij de ontwikkeling van de 15 grootschalige integrale woningbouwgebieden op te lossen
worden aanvullend aan de versnellingstafels bij de regionale woondeals doorbraakteams ingericht voor het
versnellen van de onderhandelingen en het maken van afspraken met medeoverheden en corporaties/
marktpartijen over de realisatie van de woningbouw.
Dit doen we door:
• Doorbraakteams in te richten, die bestaan uit experts met kennis van de financiële haalbaarheid van
plannen.
• Regisseurs te benoemen als aanspreekpunt voor de regio. Deze bespreken de voortgang en
ondersteunen met kennis en kunde bij het zoeken naar oplossingen.

Een voorbeeld van een knelpunt is het nestgeluid23 van aangemeerde schepen in de haven van
Rotterdam in relatie tot de bouw van nieuwe woningen. VRO is betrokken bij het zoeken van een
oplossing met gemeente en marktpartijen.

23

Veelal gaat het om de electriciteitsgenerator.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 35

36 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

		4 Sturing
De doelen in het programma Woningbouw worden gerealiseerd via een gezamenlijke aanpak met
medeoverheden, corporaties en marktpartijen. Hierbij benutten we de kracht van alle stakeholders.
Samen signaleren we tijdig knelpunten en lossen die op. We bouwen hierbij voort op de samenwerking
die we met elkaar hebben opgebouwd. Die samenwerking is gebaseerd op vertrouwen en rekening
houden met elkaars taken en verantwoordelijkheden. We zorgen dat informatie over de bouwopgave
actueel en accuraat is, zodat iedereen aan dezelfde doelen kan werken. Als sluitstuk versterken we onze
instrumentenkist en daarmee onze doorzettingsmacht via juridische interventies, op basis van een
politiek, bestuurlijke afweging. Daarnaast sturen we met de inzet van middelen en specifieke oplossingen
op het mogelijk maken van woningbouw op meer plaatsen met de gewenste kwaliteit en betaalbaarheid.
De aanpak met regie op de nationale woningbouwopgave (actielijn 1), ondersteuning om sneller van
initiatief naar realisatie te komen (actielijn 2) en financiële ondersteuning (actielijn 3 en 4) is hieronder
schematisch weergegeven. Het schema geeft aan dat in de regio‘s de bouwopgave en de inzet van
(financiële) ondersteuning in samenhang wordt uitgewerkt tot woondeals. Het schema geeft ook aan dat
wederzijds bindende afspraken worden gemaakt via het huis van Thorbecke. Tot slot illustreert het figuur
dat de daadwerkelijke realisatie van woningen gebeurt in gemeenten, door samenwerking van
gemeenten met corporaties met bouwpartijen.
Figuur 7: De aanpak met regie op de nationale woningbouwopgave

Rijk

Provincies

Regio

Gemeenten

Regionale
woondeals
Vertaling
prestatieafspraken
naar regio

Nationale opgaven
woningbouw

Prestatieafspraken
woningbouw

Ondersteuning
Sneller van
initiatief naar
realisatie

Ondersteuning
Sneller van
initiatief naar
realisatie

Inzet
instrumenten
uitwerken

Financiële
ondersteuning

Financiële
ondersteuning

Uitwerken inzet
f inanciële
ondersteuning

Prestatieafspraken
woningbouw
Samenwerkingsafspraken met
corporaties en
bouwpartijen

Realisatie
woningen

Financiële
afspraken

Bestuurlijke akkoorden

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 37

Sluiten regionale woondeals en inzet middelen
Om de bouwopgave van 900.000 woningen tot en met 2030 te realiseren, maken we prestatieafspraken
met medeoverheden en corporaties. Met provincies gaan we in de periode tot 1 juni 2022 in gesprek om
de nationale opgave indicatief in beeld te brengen, inclusief de verdeling naar provincies. We streven
hierbij naar indicatieve afspraken per provincie op woningbouwaantallen tot 2030 en per jaar, aantallen
flex- en transformatiewoningen, aandeel betaalbaar en aandeel corporaties. Daarna gaan provincies met
gemeenten in woondeal-regio verband in gesprek om de opgave te verdelen en uit te harden. Dit is een
iteratief proces waar ook het Rijk en marktpartijen bij aansluiten. Afspraken worden gemaakt op basis
van ‘fair share’ en in samenhang met andere ruimtelijke opgaves (‘reality check’). Met corporaties
worden, conform het coalitieakkoord, aparte afdwingbare afspraken gemaakt samen met gemeenten en
provincies, in ruil voor afschaffing van de verhuurderheffing. Deze afspraken gaan over de volle breedte
van de rol van corporaties en worden voor wat betreft woningbouw gevoed vanuit het programma
woningbouw.
Rond 1 oktober stellen we dan de definitieve taakstellende opgave per provincie vast. Dit leggen we vast
in bestuurlijke akkoorden. Vervolgens gaat de provincie met regio’s en gemeenten verder in beeld
brengen hoe zij deze opgave gaan verwezenlijken en wat zij daarvoor nodig hebben. Dit leggen zij voor
1 januari 2023 vast in regionale woondeals. In gebieden met een complexe opgave die inzet van het Rijk
vraagt - zoals grootschalige woningbouw - schuift het Rijk aan bij deze woondeals. De afspraken die
gemaakt worden bij de grootschalige woningbouwgebieden zijn, indien bekostiging vanuit het
Mobiliteitsfonds, onderdeel van het MIRT en worden bevestigd in dergelijke woondeals.
De middelen zetten we in op een wijze waarmee we sturen op de gewenste aantallen, het tempo,
kwaliteit en betaalbaarheid in plannen. Hiervoor is € 7,5 miljard beschikbaar voor de ontsluiting van
woningbouw, zoals beschreven in actielijn 3 en daarnaast voor de grootschalige woningbouwgebieden,
€ 1,25 miljard via de Woningbouwimpuls en € 500 miljoen gebiedsbudget voor grootschalige
woningbouw.
We maken hierbij onderscheid in de volgende categorieën:
• Locaties of projecten waarvoor de ruimtelijke afweging al heeft plaatsgevonden, de ruimtelijke
procedures lopen of zijn afgerond èn er sprake is van een sluitende grondexploitatie. Hier is geen
financiële inzet van het Rijk nodig.
• Locaties waarvoor de ruimtelijke afweging al heeft plaatsgevonden, de ruimtelijke procedures lopen of
zijn afgerond, maar er wel sprake is van onrendabele grondexploitatie. Dit zijn projecten waar een
extra zetje van het Rijk voor nodig is. Dit kan gaan om middelen vanuit de Woningbouwimpuls of
vanuit het Mobiliteitsfonds. De omvang van deze projecten kan verschillen.
• Grootschalige woningbouwlocaties waarvoor de ruimtelijke integrale afweging en inrichting (deels)
nog moet plaatsvinden: besluiten over deze locaties en de inrichting vergen een integrale afweging
door betrokken overheden. Hiervoor zijn de Wbi, gebiedsbudget en de middelen vanuit het
Mobiliteitsfonds beschikbaar.
Bij de toekenning van de Woningbouwimpuls leggen we een relatie met de bijdrage van het project aan
de woningbouw-afspraken uit de regionale woondeals. Daarnaast zetten we € 100 miljoen in voor de
huisvesting van aandachtsgroepen en € 38 miljoen voor het realiseren van ontmoetingsruimten bij
huisvesting voor ouderen.
Gekeken wordt ook naar meekoppelkansen voor het ontsluiten van nieuwe woningen met lopende
MIRT-programmering en beheer en onderhoud (B&O) en vervanging en realisatie (V&R) (bijvoorbeeld het
vervroegen van projecten als dat leidt tot extra woningen). Hierbij moet de relatie met het ontsluiten van
nieuwe woningen heel solide aantoonbaar zijn.

38 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Naast de inzet van financiële middelen dragen we ook met specifieke oplossingen, zoals flexibele
woningen en transformatiewoningen, bij aan het vergroten van kennis en inzicht in de bouwopgave
waardoor op meer plekken of met andere oplossingen gebouwd kan worden. Het Rijk stelt ook in het
algemeen kennis en kunde beschikbaar voor de realisatie van plannen, onder andere via flexpools en het
Expertteam Woningbouw. Het Rijksvastgoedbedrijf wordt ingezet voor de woningbouwopgave. Op eigen
locaties verzorgt het zelf de benodigde afstemming en onderzoeken die nodig zijn om de ontwikkeling
mogelijk te maken.

Cyclus van plan, do, check act
Jaarlijks wordt de prognoses voor de woningbouwbehoefte tot 2030 bijgewerkt. In het bijzonder wordt
de taakstellende woningbouwproductie per jaar tot 2030 bijgewerkt op basis van de gerealiseerde
bouwproductie en ontwikkeling van de woningvoorraad. Deze bijstelling kan leiden tot bijstelling van de
afspraken met provincies en gemeenten over de jaarlijkse bouwproductie.
Via monitoring, rapportages en periodieke overleggen houden we zicht op de voortgang. Knelpunten
worden tijdig gesignaleerd. De monitoring wordt daarvoor doorontwikkeld, zodat we steeds voldoende
en actuele informatie hebben over de woningbouw.
Het beperken van knelpunten in de realisatie van woningbouw is onderdeel van actielijn 2. Daarnaast is
het aanpakken van knelpunten een belangrijk onderdeel van de samenwerking in de woondealregio’s. In
de woondealregio’s worden knelpunten ook geagendeerd en zo nodig geëscaleerd op landelijk niveau.
Daarnaast worden voor de uitvoering van dit programma bestuurlijke overleggen opgezet, om zo nodig
besluiten te nemen over complexe opgaves. Het betreft onder andere:
• Bestuurlijk overleg met de medeoverheden in het BO Wet Ruimtelijke Ordening (BO WRO)
• Halfjaarlijks overleg met stakeholders over de voortgang van het programma in het BO Bouwberaad.
• Regelmatig overleg met bewindslieden in het Bewindslieden Overleg Fysieke Leefomgeving.
• Overleggen met IenW/EZK/BZK en medeoverheden in de Bestuurlijke Overleggen Leefomgeving (BOL)
en Bestuurlijke Overleggen MIRT.
• Met deze gezamenlijke aanpak met medeoverheden en stakeholders houden we de vinger aan de pols
voor de gemaakte afspraken. Zo kunnen we bestuurlijk en juridisch bijsturen wanneer de voortgang
stagneert. We maken afspraken over wie welke rol daarbij heeft.

Versterking juridisch instrumentarium
Waar bijsturing nodig is maken we gebruik van bestuurlijk en – waar nodig – juridisch instrumentarium,
zoals instrumentarium in de Omgevingswet, Woningwet en de Huisvestingswet. Daarbij zorgen we voor
dekkend adequaat instrumentarium dat vervolgens beter en actiever moet worden ingezet. Om die reden
onderzoeken of we of aanpassing van regelgeving nodig is om het juridisch instrumentarium van
provincies en het Rijk te versterken. In hoofdstuk 7 is de inzet van het juridisch instrumentarium bij de
actielijnen verder uitgewerkt.
Zowel de Wet ruimtelijke ordening (Wro) als ook de Omgevingswet kennen instrumenten, zoals
instructieregels als aanwijzingen/instructiebesluiten, waarmee het Rijk en provincies sturing en
doorzettingskracht kunnen uitoefenen richting provincies, waterschappen en gemeenten. In de
Omgevingswet hebben provincies vergelijkbare bevoegdheden. Hiermee kunnen het Rijk en provincie
sturing geven aan lokale besluiten zoals de vaststelling van een omgevingsplan.
Verder geldt dat water en bodem meer sturend worden bij ruimtelijke ontwikkelingen. Het sturend laten
zijn van het water- en bodemsysteem moet voorkomen dat toekomstige generaties met schade worden
geconfronteerd die nu voorkomen kan worden. In dit kader moeten de meest kwetsbare plekken vanuit
wateroverlast, waterveiligheid en bodemdaling worden vermeden voor woningbouw. Om die reden
wordt bekeken op welke wijze de watertoets een meer dwingender karakter kan krijgen.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 39

40 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Ook brengen we in kaart of het huidig instrumentarium in de Wet ruimtelijke ordening nu en de
Omgevingswet straks aangevuld moet worden voor verdergaande sturing. Dit kan uitmonden in een
nieuwe Wet versterken regie volkshuisvesting. Een voorbeeld hiervoor zijn instructieregels waarmee
gestuurd kan worden op de inhoud van besluiten van medeoverheden. Zoals vaststelling van een
bestemmingsplan/omgevingsplan. Daarbij kijken we ook naar de Woningwet en de Huisvestingswet. Met
dit juridisch instrumentarium kunnen provincie en Rijk bijsturen wanneer dat nodig is.
Figuur 8: De aanpak met regie op de nationale woningbouwopgave
2022
maart

2023
april

mei

juni

juli en verder

Nationale Woon- en Bouwagenda - 1e helft maart 2022
Programma Woningbouw - 1e helft maart 2022
Programma Een thuis voor iedereen - 1e helft april 2022
Programma Betaalbaar wonen - 2e helft april 2022
Nationaal programma Leefbaarheid en veiligheid - 2e helft mei 2022
Programma Verduurzaming gebouwde omgeving - eind mei/begin juni 2022

Volkshuisvesting

Programma Wonen en zorg voor ouderen - 1e helft juni 2022

100- dagenbrief Ruimtelijke Ordening - 1e helft mei 2022
Programma uitvoering NOVI - 2e helft juni 2022
Programma Mooi Nederland -1e helft juli 2022

Aanscherping
NOVI 2023

Ruimtelijke Ordening
Bron: BZK

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 41

Planning
Onderstaand volgt de planning voor het sluiten van de woondeals en de inzet van de belangrijkste middelen in dit
programma:

2022
maart

2023
april

mei

juni

juli

augustus

september

oktober

november

december

Gesprekken over opgaven

Prestatieafspraken

Indicatieve taakstellingen
Reality check van indicatieve taakstellingen

Bestuurlijke
afspraken

Prestatieafspraken met provincies
Rijk (en provincies) sluiten woondeal met regio’s

Nationale afspraken
over opgave
corporaties

Prestatieafspraken
woningcorporaties

Prestatieafspraken woningcorporaties per gemeente (december 2022)

Financiële ondersteuning

Loopt door in 2023

4e tranche Woningbouwimpuls (loket open)

Toekenning 4e tranche Woningbouwimpuls

Inzet
Woningbouwimpuls

5e tranche Woningbouwimpuls
(loket open)
Loopt door in 2023
Vaststelling lijst grootschalige woningbouwgebieden



Inzet middelen
Mobiliteitsfonds

Wet- en regelgeving

BOL besluitvorming

Uitwerken 1e tranche investeringsafspraken
MIRT besluitvorming

Inzet instrumentarium Omgevingswet

Regie

Woningcorporaties

Monitoring

42 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Wetsvoorstel Versterken regie Volkshuisvesting

Wetgeving Afschaffen verhuurderheffing

Inrichten monitoring

Start consultatie

Start consultatie conceptwet

Gaat in per 2023

Wetsvoorstel naar Tweede Kamer

Bespreken
halfjaarlijkse
voortgang

Loopt door in 2023

Halfjaarlijkse
rapportage
voortgang

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 43

44 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

		5 Monitoring
De doelen van het programma Woningbouw zijn:
1. De realisatie van 900.000 woningen tot en met 2030.
2.	Een groei van de bouwproductie naar 100.000 woningen per jaar in deze kabinetsperiode (inclusief
flex- en transformatiewoningen en woningsplitsing)
3.	Het streven dat ten minste twee derde van de nieuwbouwwoningen betaalbare huur- en
koopwoningen zijn.
Om de ontwikkelingen rondom deze doelstellingen te volgen, werken we aan een goede monitoring.
Vooraf geldt de winstwaarschuwing dat er geen panacee is, noch een snelle oplossing voor alle
problemen. De bouw van woningen kan complex zijn, lang duren en veel geld kosten. We moeten dit ook
bekijken in samenhang met andere ontwikkelingen en belangen, zoals mobiliteit, bedrijvigheid en
stikstof. Dit zullen we bij de monitoring in het oog houden.
De monitoring zal zo worden ingevuld, dat goed inzicht kan worden gegeven in de voortgang van de
woningbouw en de onderliggende factoren die de voortang of het gebrek eraan kunnen verklaren. Er zijn
nu al veel gegevens voorhanden en er wordt hard gewerkt aan een verdere invulling van de monitoring.
In dit hoofdstuk worden de contouren geschetst van de wijze waarop we de monitoring samen met
partners willen vormgeven. Er ligt al een basis voor monitoring waarop we verder kunnen bouwen. In de
eerste voortgangsrapportage zal worden aangegeven welke gegevens nog ontbreken en of en wanneer
ontbrekende gegevens aangevuld kunnen worden. Monitoring wordt dus een ontwikkeltraject.
Beoogd is om de Tweede Kamer halfjaarlijks te infomeren over de voortgang van de vier actielijnen van
het woningbouwprogramma. Daarbij willen we een barometer ontwikkelen waarin de voortgang te zien
is van de bouw van aantal woningen per jaar en het totaal van 900.000 woningen tot en met 2030. In de
voortgangsrapportages beogen we op nationaal, provinciaal en op regioniveau te rapporteren over:
• Het aantal geplande woningen naar oplevering in de tijd.
• Het aantal geplande harde woningbouwplannen.
• Het aantal geplande woningen naar plantype (herstructurering, transformatie, verdichting of
uitbreiding).
• Het aandeel betaalbaar geplande woningen.
• Het aantal verleende bouwvergunningen.
• Het aantal gerealiseerde woningen.
• Het aandeel gerealiseerde betaalbare woningen.
• De doorlooptijd van plannen.
In de voortgangsrapportages beogen we de voortgang van de vier actielijnen uit het
woningbouwprogramma als volgt monitoren:

			1

We versterken onze regie
Doelstelling: We zorgen ervoor dat alle gemeenten, provincies en Rijk hun deel van de taak en verantwoordelijkheid
nemen voor voldoende betaalbare woningen, de groei naar 100.000 nieuwbouwwoningen per jaar in deze
kabinetsperiode en de bouw van 900.000 woningen tot en met 2030.
Het resultaat bij deze doelstelling blijkt uit:
• Publicaties over de bouwopgave en prestatieafspraken.
• Halfjaarlijkse rapportage over de voortgang: in het voorjaar en in het najaar.
• Inzicht in afspraken en de voortgang per woondeal.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 45

Bij deze actielijn zorgen we dat we inzicht hebben in de opgave op nationaal niveau en per provincie over
het bouwen van 900.000 woningen, het tempo, de betaalbaarheid, bouwen voor aandachtsgroepen en
de verdeling over de provincies. Er zal onderzoek komen naar woonvoorkeuren en locatiekeuzes van
mensen om inzicht te krijgen in hoe en waar mensen graag willen wonen. Daarbij zullen ook de
mogelijkheden in beeld worden gebracht voor het verplaatsen dan wel verbreden van de
woningbouwopgave naar andere delen van het land buiten de Randstad. Informatie hierover is voor
iedereen te vinden in de periodieke rapportages aan de Tweede Kamer over de voortgang van de
woningbouw, de nationale woningbouwkaart en www.datawonen.nl.
Voor de monitoring van de acties uit deze actielijn zetten we een landelijk, gemeenschappelijk
monitoringsysteem op dat alle woningbouwplannen van de provincies registreert. Dit geeft inzicht in de
hardheid, betaalbaarheid, woningtype en tempo van de woningbouwplannen op nationaal, provinciaal
en regionaal niveau. Het monitoringssysteem is erop ingericht om eenduidige en heldere informatie te
geven om vorm te kunnen geven aan de regie op de realisatie van de gemaakte afspraken met de
medeoverheden en om waar nodig bij te kunnen sturen. Dit systeem maken we niet alleen, dat doen we
in nauwe samenwerking met de medeoverheden.
Om de bouwopgave te realiseren maken we afspraken met provincies die we vastleggen in bestuurlijke
akkoorden. De afspraken worden gepubliceerd op een nader te bepalen platform. Deze afspraken
monitoren we halfjaarlijks waarbij ook de realisatie van corporatiewoningen bij het onderdeel
betaalbaarheid aan bod komt.

			2

We versnellen het proces van initiatief naar realisatie
Doelstelling: We zorgen dat het proces van het realiseren van een woning efficiënter en ingekort wordt. Zowel generiek
als op locatieniveau beperken we het effect van knelpunten in het bouwproces met oog voor kwaliteit en
toekomstbestendigheid van de woning en leefomgeving. We kijken daarbij naar de korte en middellange termijn.
Het resultaat bij deze doelstelling blijkt uit:
• De gemiddelde doorlooptijd van tien jaar van initiatief tot realisatie is verkort.
• Het aandeel harde plannen is gestegen.
• Het aandeel industrieel gebouwde woningen is gestegen.
Om vast te kunnen stellen dat bouwprocessen sneller verlopen zal een indicatorenset ontwikkeld
worden, waarbij we denken aan de volgende indicatoren:
• De doorlooptijd van plannen.
• De doorlooptijd van de beroepsfase van woningbouwplannen waartegen beroep is ingesteld. We doen
een nulmeting om deze verkorting vast te stellen.
• De aansluitduur van nutsvoorzieningen.
• Het aandeel ‘harde plannen’ in de monitor plancapaciteit ten opzichte van de voortgangsrapportage
oktober 2021.
• De uitval van woningbouwplannen.
• De capaciteit bij medeoverheden en bouwbedrijven.
• Het aantal industrieel gebouwde woningen.
Daarnaast brengen we op generiek en lokaal niveau opgaven in beeld die schuren met de realisatie van
woningen, zoals stikstof, energietoevoer, klimaatadaptatie. We brengen de knelpunten in kaart en
rapporteren hier periodiek over. We laten hierbij op een kaart zien waar zich knelpunten voordoen en
wanneer een oplossing is voorzien. De mitigatie van knelpunten moet ook blijken uit het bestuurlijk
overleg met de woondealregio’s en uit dossieranalyse van beroepszaken.
Verder zullen we periodiek de ondersteuning via de flexpool en het Expertteam Woningbouw met kennis
en mankracht bij medeoverheden evalueren.

46 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

			3

We stimuleren snelle woningbouw
Doelstelling: We maken woningbouw mogelijk door gemeenten te ondersteunen: financieel en met hulp bij specifieke
oplossingen, zoals flex- en transformatiewoningen en betaalbare woningen. Zo kunnen onhaalbare projecten wel
mogelijk worden gemaakt.
Het resultaat bij deze doelstelling blijkt uit:
• Er wordt op meer plekken gebouwd.
• De realisatie van flexwoningen stijgt conform streven tot 15.000 flexwoningen per jaar in deze
kabinetsperiode.
• De transformatie van lege kantoren en winkels naar woningen stijgt conform streven naar 15.000
woningen per jaar in deze kabinetsperiode.
• Rijksvastgoed en grondposities dragen bij aan extra woningen.
De resultaten van de verschillende tranches van de Wbi, en de regeling huisvesting aandachtsgroepen en
de regeling ontmoetingsruimten in ouderenhuisvesting worden jaarlijks gerapporteerd en geëvalueerd.
Bij de rapportage van de Wbi wordt inzicht gegeven of de start van de bouw van Wbi projecten binnen de
afgesproken termijn van 3 jaar is gerealiseerd en hoeveel woningen er gerealiseerd zijn door de
Wbi-bijdrage.
We rapporteren halfjaarlijks over het aantal flexwoningen op provinciaal en regionaal niveau, over het
aantal transformatiewoningen op provinciaal en regionaal niveau en over de benutting van gronden van
het RVB.

			 4

We bouwen op grootschalige locaties
Doelstelling: Grootschalige woningbouw is nodig in een aantal gebieden. Het woningtekort is daar zo groot, dat kleine
en middelgrote locaties onvoldoende goede betaalbare woningen opleveren om voldoende bij te dragen aan de realisatie
van 900.000 woningen tot en met 203 en te groeien naar de realisatie van 100.000 woningen per jaar. Deze
grootschalige woningbouw zorgt ook voor langjarige zekerheid en continuïteit van de bouwproductie op de middellange
en lange termijn.
Het resultaat bij deze doelstelling blijkt uit:
• De realisatie van een groot aantal betaalbare woningen nabij OV-knooppunten of in kanaalzones.
• Grootschalige, toekomstvaste woningbouwgebieden.
Bij deze actielijn creëren we een groot aantal betaalbare woningen nabij OV-knooppunten of
kanaalzones. Deze woningen worden gerealiseerd in grootschalige, toekomstvaste gebieden met
aandacht voor duurzaamheid, bedrijvigheid, mobiliteit en klimaatbestendigheid. We maken MIRTafspraken en nemen investeringsbeslissingen over infrastructuur, gekoppeld aan woningbouw. Ook
komen er afspraken tussen gemeenten en markt over continuïteit van lange termijn investeringen in
grootschalige woningbouwlocaties. De verdeling van middelen wordt gerapporteerd. Gemaakte
afspraken worden gepubliceerd op een nader te bepalen platform.
Daarnaast wordt een overzicht van de grootschalige integrale woningbouwgebieden waar het Rijk regie
gaat voeren opgenomen op een kaart in de geactualiseerde NOVI. We monitoren de integrale
ontwikkeling van de locaties met een nog te ontwikkelen gebiedskwaliteitsindex. We rapporteren
jaarlijks over de gerealiseerde aantallen woningen, de knelpunten en de bereikte resultaten van de
doorbraakteams in de 15 grootschalige woningbouwgebieden.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 47

48 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

		6 Financiën
In de hoofdstukken 3 en 4 staat aangegeven welke regelingen er zijn en hoe deze worden ingezet om de
beoogde doelen te behalen. Hieronder staan de overzichten van de verschillende middelen die beschikbaar
zijn voor de regelingen. Hierbij is er onderscheid gemaakt tussen twee soorten: financiële middelen ten
behoeve van woningbouw toebedeeld aan MBZK/MVRO en financiële middelen ten behoeve van
woningbouw toebedeeld aan andere ministeries.

Financiële middelen woningbouw toebedeeld aan BZK/VRO
De volgende middelen zijn beschikbaar voor het realiseren van onze doelstellingen:
(bedragen in miljoen)

2022

2023

2024

2025

Totaal

Woningbouwimpuls

250

100

100

100

1.250

Grootschalige woningbouwgebieden

500

Knelpunten oplossen

114

46

46

46

250

Aandachtsgroepen

40

10

10

10

100

Ouderenwoningen

38

Totaal

942

500

38

186

156

156

2.138

Bron: ABF, Primos-prognose 2021, bewerking BZK

De middelen in de bovenstaande tabel staan momenteel allemaal op de aanvullende post bij het ministerie
van Financiën (behalve de middelen voor aandachtsgroepen en ouderenhuisvesting). Voor besteding van
deze middelen is eerst goedkeuring van bestedingsvoorstellen door het ministerie van Financiën vereist.

Financiële middelen woningbouw toebedeeld aan andere ministeries
Voor de financiële middelen ten behoeve van woningbouw bij andere ministeries worden met de
verschillende ministeries gesprekken gevoerd in welke mate deze middelen kunnen worden ingezet ten
behoeve van woningbouw om zo gezamenlijk de doelstellingen van dit kabinet te behalen. Een gezamenlijke
inzet van departementen kan synergievoordelen opleveren voor het behalen van zowel de
woningbouwdoelstellingen als de andere doelstellingen van dit kabinet. Dit biedt bij uitstek goede
koppelkansen. Dit heeft betrekking op onder andere € 7,5 miljard voor de ontsluiting van woningbouw bij
IenW, maar ook op de middelen in het coalitieakkoord met betrekking tot dak- en thuislozenaanpak. Ook
deze middelen staan op de aanvullende post bij het ministerie van Financiën. Voor vaststelling van de
verdeling en besteding van de middelen is eveneens goedkeuring op de bestedingsvoorstellen door het
ministerie van Financiën vereist.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 49

		7 Wetgeving
Onderstaand is per actielijn weergegeven welk wettelijk instrumentarium wordt ingezet ter
ondersteuning voor het realiseren van de doelstellingen.

			1

We versterken onze regie
Instrumentarium Omgevingswet
Daar waar nodig zullen de instrumenten van de Omgevingswet worden ingezet om te zorgen dat alle
gemeenten, provincies en het Rijk hun deel van de taak en verantwoordelijkheid nemen op het terrein
van de volkshuisvesting. Het Rijk zal waar nodig instructieregels opstellen (bijvoorbeeld via het Besluit
algemene regels ruimtelijke ordening en het Besluit kwaliteit leefomgeving).

Wet versterken regie volkshuisvesting
Op basis van alle programma’s rond de volkshuisvesting zal een integraal wetsvoorstel worden
voorbereid dat vastlegt hoe het Rijk weer regie kan voeren over het volkshuisvestingsbeleid (Wet
versterken regie volkshuisvesting). Het streven is dat wetsvoorstel dit najaar in consultatie te brengen.

			2

We versnellen het proces van initiatief naar realisatie
Versnellen (wettelijke) procedures
We willen woningbouwprocedures versnellen door het optimaliseren van het proces en het verbeteren
en verbreden van kennis en kunde, maar we bezien ook waar er mogelijkheden zijn om wettelijke
procedures te versnellen.

Verbeteren bouwregelgeving
We bezien verder verbeteringen van de bouwregelgeving (Bouwbesluit/Besluit bouwwerken
leefomgeving). Dit voorjaar zullen de mogelijkheden hiertoe in kaart worden gebracht.

			3

We stimuleren snelle woningbouw
Woningbouwimpuls
Om de woningschaarste aan te pakken continueren we de Woningbouwimpuls (Besluit en Regeling
Woningbouwimpuls), die gemeenten helpt bij het snel realiseren van veelal betaalbare woningen.

Afschaffen verhuurderheffing
De verhuurderheffing wordt afgeschaft. Daartoe worden per 1 januari 2023 de Wet maatregelen
woningmarkt 2014 II en bijbehorende besluit en regeling tot vermindering van de verhuurderheffing
ingetrokken mits dan (voor de zomer, uiterlijk juni) afspraken zijn gemaakt met Aedes over landelijke
doelen en hoe deze worden vertaald naar lokale afspraken.

Grondslag specifieke uitkeringen volkshuisvesting
Ook bereiden wij een algemene maatregel van bestuur voor die een betere, langjarige, grondslag biedt
om op het gebied van de volkshuisvesting specifieke uitkeringen te kunnen verstrekken aan gemeenten.
Naar verwachting zal die algemene maatregel van bestuur in september 2022 in werking treden.

50 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Bijlage: Feiten en cijfers
Hieronder volgt een overzicht van cijfers en diagrammen conform de indicatoren die onder hoofdstuk 5
genoemd worden.
Figuur B1: Woningbouwproductie tot en met 2030
In deze figuur zijn de streefwaarden voor de woningbouwproductie opgenomen die nodig zijn om te
komen tot een woningbouwproductie van 900.000 woningen tot en met 2030.
Raming
woningtekort
Provincie

2021

Toename
woningbehoefte

Opgave 2021 t/m 2030

Raming
woning­tekort

2021
t/m
2025

2026
t/m
2030

Totaal

Bruto Raming
nieuw- sloop*
bouw*

Netto
uitbreiding

2031

Groningen

6.200

2,2%

7.600

2.600

10.200

16.500

4.500

12.000

5.400

1,8%

Friesland

4.400

1,4%

8.200

4.300

12.500

15.300

4.500

10.800

6.000

1,9%

Drenthe

4.200

1,9%

4.600

2.700

7.300

9.900

3.000

6.900

4.700

2,0%

Overijssel

11.700

2,3%

19.000 13.000

32.000

41.600

7.100

34.500

9.800

1,8%

Flevoland

9.400

5,4%

16.200 14.800

31.000

35.400

800

34.600

6.500

3,1%

Gelderland

34.900

3,8%

44.100 32.900

77.000

94.900 10.000

84.900

28.300

2,8%

Utrecht

26.600

4,5%

39.200 37.300

76.500

92.700

85.300

19.300

2,9%

Noord-Holland

65.000

4,8%

86.400 71.000 157.400

199.800 23.900 175.900

50.400

3,3%

Zuid-Holland

67.600

4,0%

96.500 81.900 178.400

230.200 36.900 193.300

56.700

3,0%

0

0,0%

3.700

4.500

800

0,4%

Noord-Brabant

40.500

3,5%

59.100 44.300 103.400

130.600 11.200 119.400

26.700

2,1%

Limburg

8.800

1,6%

6.100

18.400

12.500

3.800

0,7%

Nederland

279.300

3,5%

892.400 117.800 774.600

218.400

2,5%

Zeeland

1.400

-1.400

5.100

4.700

390.700 304.800 695.500

7.100

7.400

2.600

5.900

* Nieuwbouw is inclusief transformatie en splitsingen; Sloop is inclusief functieverandering en samenvoeging van woningen.
Bron: ABF, Primos-prognose 2021

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 51

Figuur B2: Woningtekort, ontwikkeling tot en met 2030
In deze figuur is de ontwikkeling van het woningtekort per provincie tot en met 2030 opgenomen. Het
woningtekort wordt bepaald door het huidige (2021) woningtekort plus de toename van de
woningbehoefte minus de netto uitbreiding.
Provincie

Bruto
nieuwbouw*

Raming
sloop

Netto
uitbreiding

Netto
plancapa­
citeit

Verhouding
plancapaciteit/opgave

Groningen

16.500

4.500

12.000

21.100

176%

Friesland

15.300

4.500

10.800

18.100

168%

Drenthe

9.900

3.000

6.900

14.400

209%

Overijssel

41.600

7.100

34.500

45.100

131%

Flevoland

35.400

800

34.600

48.300

140%

Gelderland

94.900

10.000

84.900

92.600

109%

Utrecht

92.700

7.400

85.300

116.800

137%

Noord-Holland

199.800

23.900

175.900

241.700

137%

Zuid-Holland

230.200

36.900

193.300

280.200

145%

7.100

2.600

4.500

10.500

233%

Noord-Brabant

130.600

11.200

119.400

132.300

111%

Limburg

18.400

5.900

12.500

23.400

187%

Nederland

892.400

117.800

774.600

1.044.500

135%

Zeeland

* Nieuwbouw is inclusief transformatie in splitsingen; Sloop is inclusief functieverandering en samenvoeging van woningen.
Bron: ABF, Primos-prognose 2021.

52 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Figuur B3: Aantal en aandeel woningen in harde plannen tot en met 2030
In deze figuur is het aantal en aandeel woningen in harde plannen per provincie opgenomen. Harde
plannen zijn plannen die, zonder wijzigingsbevoegdheid, door de gemeenteraad zijn vastgesteld en/of
onherroepelijk zijn geworden. Dit nog zonder het effect van de beleidsinzet.
Hard

Aandeel hard in totaal aantal
woningen in plannen

Provincie

2021
t/m 2025

2026
t/m 2030

2021
t/m 2030

2021
t/m 2025

2026
t/m 2030

2021
t/m 2030

Groningen

5.900

700

6.600

41%

10%

31%

Friesland

7.600

2.500

10.100

82%

28%

56%

Drenthe

7.300

2.500

9.800

73%

55%

68%

Overijssel

13.000

2.600

15.600

44%

17%

35%

Flevoland

15.000

7.100

22.100

63%

29%

46%

Gelderland

30.000

4.200

34.200

45%

16%

37%

Utrecht

25.600

3.200

28.800

45%

5%

25%

Noord-Holland

69.500

20.700

90.200

46%

22%

37%

Zuid-Holland

68.900

10.700

79.600

37%

11%

28%

Zeeland

6.000

900

6.900

70%

45%

66%

Noord-Brabant

49.700

7.200

56.900

52%

20%

43%

Limburg

10.800

800

11.600

56%

19%

50%

Nederland

309.300

63.000

372.300

46%

17%

36%

* De provinciale inventarisaties verschillen qua methodiek en zijn soms niet compleet. Lees voor een goed begrip bijlage 1.
Bron: ABF, Inventarisatie Plancapaciteit oktober 2021

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 53

Figuur B4: Ontwikkeling woningaanbod tot en met 2030
Het aanbod van woningen betreft alle woningen die in een jaar worden aangeboden als gevolg van
nieuwbouw, doorstroming, huishoudenopheffingen, etc. Oftewel het type woning dat de komende jaren
beschikbaar komt. Hierin is de beleidsinzet van het programma nog niet verwerkt.
- Huur: tot (hoge) aftoppingsgrens (€663)
- Huur: aftoppingsgrens (€663) – liberalisatiegrens (€737)
- Huur: vanaf liberalisatiegrens (>€737)
- Koop tot €380.000
- Koop hoger dan €380.000
- BAR (Bewoonbare Andere Ruimte, bijv. studentenkamers, woonboten)
1.500.000
1.200.000
900.000
600.000
300.000
0

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Huur: tot (hoge) aftoppingsgrens

Koop

Huur: vanaf liberalisatiegrens

Koop >380.000

Huur: aftoppingsgrens - liberalisatiegrens

BAR

2029

2030

Bron: ABF, Socratesprognose 2021

Figuur B5: Bouwproductie en transformaties 2017 t/m 2021
In deze figuur wordt een overzicht geboden van de opgeleverde nieuwbouw en transformaties van de
afgelopen vijf jaar.
100.000
80.000
10.235

12.210

12.480

10.215

10.000

60.000
40.000
62.982

66.585

71.548

69.985

68.633

2017

2018

2019

2020

2021

Nieuwbouw

Woningtransformaties

20.000
0

Bron: CBS – Basisregistratie adressen en gebouwen (BAG)

54 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Schatting

Figuur B6: Verleende bouwvergunningen 2017 t/m 2021
In deze figuur wordt een overzicht geboden van de verleende bouwvergunningen van de afgelopen vijf jaar.
80.000
70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000
0

2017

2018

Nieuwbouw

Schatting

2019

2020

2021

Bron: CBS – Bouwvergunningen

Figuur B7: Doorlooptijd nieuwbouwprojecten per fase
In deze figuur is de gemiddelde doorlooptijd voor nieuwbouwprojecten afgebeeld per fase. Verschillende
fases kunnen parallel aan elkaar lopen. De gemiddelde doorlooptijd voor nieuwbouw (vaststellen
beleidsdocument – aanvang bouwwerkzaamheden) is circa tien jaar.
Vaststellen beleidsdocument
Grondverwerving
Haalbaarheidsstudie door ontwikkelaar (gunning)
Haalbaarheidsstudie door ontwikkelaar (tender)
Fase

Selectie ontwikkelpartij
Uitwerking woningbouwplan
Bestemmingswijziging naar wonen
Verlenen bouwvergunning
Behalen benodigd verkooppercentage
Aanvang bouwwerkzaamheden
tot oplevering laatste woning
0

1

2

3

4

5

6

7

8
aantal jaren

Bron: Doorlooptijd van nieuwbouwprojecten, Stec Groep, 2018

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Programma 2022-2026 55

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
www.minbzk.nl
www.woningmarktbeleid.nl
Maart 2022