2012D33226

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de minister van Veiligheid en Justitie over de brief inzake
het Dorifelvirus bij (overheids)instellingen (Kamerstuk 26 643, nr. 251).
De voorzitter van de commissie,
De Roon
Adjunct-griffier van de commissie,
Van Doorn

nds-tk-2012D33226

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1. Vragen en opmerkingen vanuit de VVD-fractie
2. Vragen en opmerkingen vanuit de PvdA-fractie
3. Vragen en opmerkingen vanuit de PVV-fractie
4. Vragen en opmerkingen vanuit de CDA-fractie
5. Vragen en opmerkingen vanuit de SP-fractie
6. Vragen en opmerkingen vanuit de D66-fractie

II.

Reactie van de minister

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1. Vragen en opmerkingen vanuit de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de minister van Veiligheid en Justitie (hierna: de minister)
over het Dorifelvirus (Kamerstuk 26 643, nr. 251). Zij hebben hierover
enige vragen. Doet de minister al het nodige om het Dorifelvirus te
bestrijden en wat doet hij om de kans op een toekomstig uitbreken van
een virus, vergelijkbaar met het Dorifelvirus, tot een minimum te
beperken?
Deze leden merken op dat in de onderhavige brief staat dat er geen
aanwijzingen zijn dat persoonsgegevens van burgers zijn gelekt. Is hier nu
meer zekerheid over? Kan de minister inderdaad garanderen dat er geen
persoonsgegevens zijn gelekt? Het virus lijkt zich pas te manifesteren bij
het opstarten van systemen. Het is dus mogelijk dat het virus in de
komende weken, als mensen terugkomen van vakantie, weer de kop zal
opsteken. Wat is de inzet van de minister om een eventuele tweede
uitbraak van het Dorifelvirus voor te zijn? Kan de minister tevens nader
ingaan op de samenwerking met private partijen en gemeenten?
De aan het woord zijnde leden merken op dat de minister aangeeft dat hij
nieuwe wetgeving wil introduceren voor ruimere strafrechtelijke opsporingsbevoegdheden op het internet. Doel hiervan is om te voldoen aan de
gesignaleerde behoeften van de diensten die zijn belast met opsporing en
vervolging van cybercrime. Kan de minister allereerst concreet uiteenzetten wat de gesignaleerde behoeften zijn in relatie tot het Dorifelvirus en
vergelijkbare virussen? Wat is de stand van zaken als het gaat om de
aanpak van het onderliggende probleem, namelijk wereldwijde botnets?
2. Vragen en opmerkingen vanuit de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
minister inzake het Dorifelvirus. Zij vragen hoe kan het dat vooral infecties
bij overheden aan het licht kwamen. Was de overheid een gericht doelwit
dan wel extra kwetsbaar voor dit virus? Hoeveel infecties van computersystemen in het bedrijfsleven zijn er bekend en wat is de schade die de
besmettingen hier veroorzaakt hebben? Heeft de minister de indruk dat
bedrijven besmettingen open gedeeld hebben of zijn bedrijven terughoudend met het melden van inbreuken in hun computersysteem? Kan
een ruimere meldplicht de aanpak van computercriminaliteit verbeteren?
Betekent de infectie van computers bij overheidsinstellingen door het
Dorifelvirus ook dat deze systemen al langer deel uitmaakten van het
Citadel-botnet? Zo ja, hoe kan het dat deze eerdere infecties onopgemerkt
zijn gebleven en hoe kunnen deze besmettingen alsnog opgeschoond
worden om nieuwe activiteit van dit botnet te voorkomen? Tonen de latent
aanwezige botnet-besmettingen aan dat er tekortkomingen zijn in de

2

beveiliging van overheidsnetwerken? Wat wordt er gedaan om deze
beveiliging te verbeteren? Hoe effectief is de bestrijding van het Citadelbotnet door de toegang tot de bekende C&C-servers te blokkeren? Werken
alle Internet Serviceproviders (ISP’s) hier aan mee, of wordt er ook gebruik
gemaakt van blokkering op een hoger niveau? Zijn alle servers bekend, of
verandert het botnet snel van servers?
De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of er al zicht is op de
personen en organisaties die achter het Citadel-botnet en het Dorifelvirus
zitten. Hoe verloopt hierin de samenwerking met buitenlandse opsporingsdiensten? Is er hierin behoefte aan meer en passender opsporingsmiddelen? Hoe verhoudt de diefstal van bankgegevens, die aan het licht
kwam na de Dorifeluitbraak, zich tot het Citadel-botnet en Dorifel? Wat is
het risico van deze inbreuk?
Ten slotte vragen deze leden hoe de bestrijding van met botnets geïnfecteerde computersystemen vordert bij particulieren? Worden deze
computereigenaren door hun ISP’s al geïnformeerd over geconstateerde
besmettingen?
3. Vragen en opmerkingen vanuit de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie merken op dat in de onderhavige brief staat
dat het Dorifelvirus zich in eerste instantie heeft verspreid via systemen
die al met het Citadelvirus waren besmet. Waren het overheidscomputers
die met dit Citadelvirus waren besmet? Zo ja, is er nader onderzoek
gedaan naar eventuele andere virussen die deze (of andere) overheidscomputers tegelijkertijd besmet kunnen hebben? Waren de besmette
computers op het moment van besmetting allemaal up-to-date waar het
beveiligingsupdates, softwareversies en antivirusprogramma’s betreft?
Denkt u dat deze besmetting te voorkomen was geweest? Zo ja, op welke
wijze en waarom is daar niet voor gekozen? Zo nee, waarom is dan
slechts een beperkt aantal computers besmet?
De aan het woord zijnde leden vragen wat de minister gaat doen om in de
toekomst te voorkomen dat virussen of wellicht cyberaanvallen (delen
van) de overheid plat leggen. Ziet hij hierbij een grotere taak voor de
Rijksoverheid of blijft het aan gemeenten zelf om individueel voorbereidingen te treffen?
Voornoemde leden vragen of er tijdens het onderzoeken en bestrijden van
het Dorifelvirus gebleken is dat er momenteel strafrechtelijke opsporingsbevoegdheden werden gemist waarmee -indien deze er wel waren
geweest- effectiever optreden mogelijk was geweest? De Zo ja, kunt u dan
aangeven welke strafrechtelijke bevoegdheden dit zijn of diende deze
passage in de brief alleen om een beeld van de ontwikkelingen aan de
kant van het ministerie te schetsen? De leden van de PVV-fractie vragen
dit gezien de aandacht die hier aan wordt besteed in de slotpassage van
de onderhavige brief.
4. Vragen en opmerkingen vanuit de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben naar aanleiding van de brief van de
minister nog aan aantal vragen die hieronder aan bod zullen komen.
Deze leden vragen welke risico’s er op dit moment nog zijn. Hoe kunnen
bedrijven, overheidsinstellingen en burgers zich hiertegen wapenen, naast
het uitvoeren van virusscans en het updaten van antivirusprogramma’s?
Heeft het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) daarover informatie

3

beschikbaar? Zo ja, hoe wordt die gedeeld met overheidsinstellingen en
met het bedrijfsleven?
Voornoemde leden vragen of het Dorifelvirus alleen in Nederland actief (is
geweest), of dat dit virus ook buiten Nederland is verspreid?
De leden van de CDA-fractie brengen in herinnering dat de Landelijk
Officier van Justitie Cybercrime enkele maanden geleden een oproep
heeft gedaan. De Nederlandse recherche blijkt bij de opsporing van
cybercriminelen soms de soevereiniteit van andere landen te schenden
door buitenlandse computers te kraken. Dat is verboden, maar de
Landelijk Officier verklaarde dat het in de opsporing van cybercrime soms
onvermijdelijk is. Volgens hem schiet de wet tekort als het gaat om de
online jacht op bijvoorbeeld pedofielen. Kan de minister hier nader op
ingaan? Ook de Nationale Recherche heeft gepleit voor meer specifieke,
juridische kaders voor online opsporing. Wat is de reactie hierop van de
Minister? Heeft hij hierover contact met andere landen in de EU? Graag
ontvangen deze leden een reactie op dit punt. Is de minister er gerust op
dat in de opsporing de snelheid van de digitale ontwikkelingen bijgehouden kunnen worden? Kan hij voorts reageren op de stelling van de
Nationale Recherche dat er behoefte is aan wetgeving die de snelheid van
deze ontwikkelingen kan bijhouden, omdat er anders constant als
opsporingsdiensten achteraan wordt gejaagd?
De aan het woord zijnde leden merken op dat de beveiligingsproblemen
van vorig jaar bij de certificeringsonderneming DigiNotar al bekend waren
ver voordat dit bedrijf aan de bel trok. Hoe lang speelde het probleem met
het Dorifelvirus al voordat het in het nieuws kwam? Zijn alle betrokken
(publieke en private) partijen voldoende op de hoogte over waar zij
terecht kunnen met probleemmeldingen?
De leden van de CDA-fractie merken op dat het Dorifelvirus kennelijk al
een tijd op de getroffen computersystemen aanwezig was voordat het
actief werd. Richt het onderzoek van NCSC bij de door het Dorifelvirus
getroffen bedrijven zich ook op eventuele andere, op dit moment nog
verborgen virussen die op een later moment actief kunnen worden?
Deze leden vragen of het Dorifelvirus ook in andere landen is aangetroffen? Zo ja, hoe is de aanpak daar geweest en is er vanuit Nederland
contact geweest met het desbetreffende land?
Voornoemde leden lezen in de brief dat het Dorifelvirus de inhoud van
originele bestanden heeft gewijzigd waardoor deze bestanden niet meer
leesbaar zijn. Hebben publieke of private instellingen te maken gehad met
wijziging door het virus van bepaalde vitale bestanden? Kan de minister
meer zeggen over de door het virus veroorzaakte schade?
Ten slotte merken deze leden op dat het Openbaar Ministerie is begonnen
met een strafrechtelijk onderzoek naar de dader(s) achter het Dorifelvirus
en het Citadel-botnet. Kan de minister informatie verstrekken over de
vorderingen van dit onderzoek? Klopt het dat het virus zijn oorsprong
heeft bij servers in Oekraïne? Welke verwachtingen heeft de minister van
strafrechtelijke aanpak van de mogelijke dader(s)? Is hierover contact met
de betreffende autoriteiten?
5. Vragen en opmerkingen vanuit de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de minister over het Dorifelvirus bij (overheids)instellingen.
Graag complimenteren zij de minister voor het keurig op tijd versturen

4

van de brief. De leden vinden de reactie van de minister echter te
summier. Graag stellen zij hier dan ook een aantal vragen over.
Het verbaast deze leden dat de brief geen duidelijkheid geeft over de
zaken die burgers, bedrijven en instellingen op het moment van uitbreken
van het virus dienen te doen dan wel moeten verwachten. De leden zijn
van mening dat de minister iedere gelegenheid die zich voordoet om
burgers, bedrijven en instellingen te kunnen informeren over de te nemen
stappen met beide handen moet aanpakken. Op de website van het NCSC
is een duidelijke handleiding te vinden over hoe om te gaan met het
Dorifelvirus. Op welke wijze is aan burgers, bedrijven en instellingen
gecommuniceerd dat deze handleiding beschikbaar is? Heeft de minister
een persbericht uit laten gaan om aandacht te vragen voor de beschikbare
handleiding op de website van het NCSC? Is de minister van mening dat
bij een volgende cyberaanval van dergelijk formaat er op een actievere
wijze gecommuniceerd dient te worden over de stappen die ondernomen
dienen te worden?
Deze leden vragen voorts of de minister kan aangeven hoe het kan dat
een vermoedelijk in april opgelopen besmetting pas in augustus aan het
licht kwam. Wat zegt dit over de mogelijkheden van Nederlandse
overheidsdiensten om besmettingen op overheidscomputers te
ontdekken? Betekent dit dat de minister niet kan uitsluiten dat er ook op
dit moment mogelijk geheel andere virussen en malware aanwezig zijn op
computers binnen de overheid? Wat is de minister van plan te doen om
hierover duidelijkheid te verkrijgen? Wanneer kan hij de Kamer daarover
informeren? Wanneer verwacht de minister te kunnen zeggen dat het
virus zich niet via de websites van de betroffen organisaties verder heeft
verspreid en dat er geen persoonsgegevens van burgers zijn gelekt? Ook
willen deze leden graag vernemen welke risico’s er op dit moment nog
zijn. Zijn er sinds 10 augustus 2012 nog nieuwe meldingen van
besmetting bij het NCSC binnengekomen? Heeft het Dorifelvirus zich de
afgelopen weken nog ergens gemanifesteerd? Zo ja, kunt u de Tweede
Kamer op de hoogte brengen om hoeveel gevallen dit gaat?
Tot slot vragen deze leden wanneer zij de uitkomst van de inventarisatie
naar noodzakelijke nieuwe strafrechtelijke opsporingsbevoegdheden op
het internet kunnen verwachten, gelet op de urgentie van de problemen
rond cyberaanvallen. Is de minister van mening dat de Nederlandse
overheid voldoende kennis, capaciteit en middelen beschikbaar stelt om
dergelijke aanvallen in de toekomst eerder op te merken en te
voorkomen?
6. Vragen en opmerkingen vanuit de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben naar aanleiding de brief van de
minister een aantal vragen.
Deze leden vragen of de minister bekend is met het weblog van Rickey
Gevers?1 Is de minister van mening dat het hacken van de server door een
veroordeelde hacker uiteindelijk ergere problemen heeft voorkomen nu
door het hacken van de server de hacker er achter kwam dat het virus
uiteindelijk bankaccounts zou aanvallen?

1

http://rickey-g.blogspot.nl/2012/08/
more-details-of-dorifel-servers.html
2
www.bnr.nl/?player=archief&fragment=
20120810170200600

Kent de minister het radio-interview met de staatssecretaris van Veiligheid
en Justitie, waarin hij aangaf dat het Dorifelvirus maar een komkommerverhaal was?2 Hoe kan het dat het politieke bewustzijn ten aanzien van de
gevaren van ICT na alle incidenten nog steeds lijkt te ontbreken?

5

Deze leden vragen of het waar is dat het ministerie van OCW getroffen is
door het Dorifelvirus? Zo ja, was dit op het netwerk van de Haagse Ring of
op een apart netwerk van het ministerie. De leden van de D66-fractie
merken op dat het Dorifelvirus is geïnstalleerd door computers die
onderdeel waren van het Citadel-botnet. Hoe lang zijn de computers van
het ministerie van OCW onderdeel geweest van dat botnetwerk? Is de
minister mening dat de beveiliging van het ministerie van OCW adequaat
was? Draait er op het interne netwerk van de Haagse Ring een zogenaamd
Intrusion Detection System? Zo ja, is dit in eigen beheer en intern
ontwikkeld of van een derde partij?
Voornoemde leden vragen of de minister van mening is dat bij de uitbraak
van een virus dat gebruik maakt van «zero day» lekken, de overheid
voldoende kennis in huis heeft om de uitbraak te neutraliseren en de
digitale samenleving voldoende te ondersteunen om de impact minimaal
te houden?
Deze leden vragen tot welke gegevens/systemen dit virus toegang heeft
gehad. Wat is de maximale schade die het virus aan had kunnen richten
vanuit de systemen waar het toegang toe had? Hoe beoordeelt u de
«Incident response» van overheidsinstellingen? Welke verbeterpunten ziet
u? Zijn alle systemen inmiddels schoon?
II. Reactie van de minister

6