Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1878
Vragen van het lid Van Raan (PvdD) aan de Ministers van Infrastructuur en
Waterstaat en van Financiën over de juridische eigendomsrechten van slots
(ingezonden 30 maart 2018).
Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en
Waterstaat) (ontvangen 23 april 2018).
Vraag 1
Hoe beoordeelt u de groei die in januari en februari 2018 opnieuw heeft
plaatsgevonden in het aantal vluchten op Schiphol?1
Antwoord 1
Uit de groeicijfers van januari en februari 2018 maak ik op dat de nog
beperkte beschikbare groeiruimte verder wordt benut. Schiphol heeft
meermaals aangegeven de afspraak te respecteren dat tot en met 2020
maximaal 500.000 vliegtuigbewegingen per jaar plaatsvinden. Ik kijk conform
de afspraken naar het geheel op jaarbasis en niet naar de maandelijkse
groeicijfers. Ik ga er vanuit dat Schiphol zich aan de afspraken houdt.
Vraag 2, 3, 4
Wat is de juridische status van slots?
Hoe verhoudt dit zich tot landingsrechten?
Wie heeft de juridische eigendomsrechten van de slots die worden uitgegeven op Schiphol?
Antwoord 2, 3, 4
Vanwege de onderlinge samenhang tussen de vragen 2, 3 en 4, worden deze
vragen gezamenlijk beantwoord.
De definitie van een slot is opgenomen in de Europese slotverordening 95/93.
De definitie is als volgt: «door een coördinator overeenkomstig deze
verordening gegeven toestemming om op een welbepaalde datum en tijd de
gehele voor de uitvoering van een luchtdienst noodzakelijke luchthaveninfrastructuur op een gecoördineerde luchthaven te gebruiken om te landen of op
te stijgen, zoals toegewezen door een coördinator overeenkomstig deze
verordening».

1

ah-tk-20172018-1878
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Leidsch Dagblad, d.d. 26 maart 2018 (https://www.leidschdagblad.nl/nieuws/groei-schiphol-zetdoor)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Slots zijn kort gezegd dus omschreven als een toestemming, gegeven door
de slotcoördinator, om de luchthaveninfrastructuur op een bepaalde datum
en tijd te gebruiken. Op een gecoördineerde luchthaven is het, behoudens
enkele uitzonderingen, niet toegestaan om zonder een slot op te stijgen of te
landen. Een slot maakt het voor luchtvaartmaatschappijen dus mogelijk om
gebruik te maken van de capaciteit op gecoördineerde luchthavens. Een slot
is in zoverre onderdeel van een dienstregeling die de feitelijke toegang tot
een luchthaven regelt.
Slots zijn niet hetzelfde als landingsrechten. Een landingsrecht is het recht tot
markttoegang op het grondgebied van een soeverein land. Hiermee verleent
een staat toestemming aan een luchtvaartmaatschappij om passagiers, vracht
en post op te nemen en af te zetten op zijn grondgebied. Het is daarmee het
meest primaire recht waarmee een luchtvaartmaatschappij toegang krijgt tot
een land. Landingsrechten worden over het algemeen overeengekomen
tussen staten bij verdrag. Luchtvaartmaatschappijen die met landingsrechten
toegang tot een land hebben verkregen moeten aan de nationale wet- en
regelgeving voldoen. In dat kader moeten ze ook aan de slotregelgeving
voldoen.
Het is dus van belang om te benadrukken dat een landingsrecht niet
automatisch ook het hebben van een slot met zich meebrengt. Ook een
maatschappij die op grond van een verdrag landingsrechten heeft, heeft nog
steeds een slot nodig om gebruik te kunnen maken van de infrastructuur op
een gecoördineerde luchthaven. Een belangrijk verschil is voorts dat slots, in
tegenstelling tot landingsrechten die worden overeengekomen tussen landen,
worden toegewezen door de onafhankelijke slotcoördinator.
Slots worden primair door het Europese recht geregeld. In dat kader is het
van belang erop te wijzen dat slots volgens de Europese Commissie2 geen
eigendomsrecht vormen, maar dat deze luchtvaartmaatschappijen enkel het
recht verlenen om op welbepaalde data en tijdstippen de luchthavenfaciliteiten te gebruiken om te landen en op te stijgen. Het systeem van slottoewijzing moet, zo stelde de Europese Commissie, worden gezien als een systeem
waarin collectieve goederen volgens bepaalde regels worden toegewezen aan
de luchtvaartmaatschappij die daarvoor het meest in aanmerking komt.
Wanneer luchtvaartmaatschappijen zich aan bepaalde gebruiksregels houden
en tot tevredenheid van de coördinator kunnen aantonen dat zij hun slots
effectief hebben gebruikt, kunnen zij dat recht «vernieuwen» voor de
volgende overeenkomstige dienstregelingsperiodes. Dit geldt voor de
zogenoemde historische rechten. De discussie over of slots een eigendomsrecht vormen en wie dit eigendomsrecht dan zou hebben, is echter nog niet
geheel uitgekristalliseerd. Het ontbreekt aan jurisprudentie met een eenduidig
antwoord op die vragen. Ook in de (internationale) literatuur verschilt men
van mening.
Vraag 5
Is het waar dat de eenmaal uitgegeven slots niet meer kunnen worden
ingetrokken? Wat is hiervan de juridische achtergrond?
Antwoord 5
Slots worden in beginsel uitgegeven voor de duur van een seizoen. Indien
een slot voor een seizoen is uitgegeven, kan het niet zomaar worden
ingetrokken. Wel biedt de slotverordening enkele gronden voor het intrekken
van reeds vergeven slots. De slotcoördinator kan op grond van de slotverordening bijvoorbeeld slots intrekken van een luchtvaartmaatschappij die niet
beschikt over een exploitatievergunning, die alle luchtvaartmaatschappijen
nodig hebben om binnen de Europese Unie tegen vergoeding passagiers,
post en vracht te mogen vervoeren.
Ieder seizoen worden slots opnieuw gealloceerd. Een belangrijk principe bij
deze allocatie is dat indien een maatschappij een reeks slots voor ten minste
80% heeft weten te benutten, dat die maatschappij dan voor het volgende
overeenkomstige seizoen recht heeft op dezelfde reeks slots. De slotcoördinator wijst dan eerst deze zogenoemde historische rechten toe. Dit is verplicht
op basis van de slotverordening en aldus geen discretionaire bevoegdheid.

2

http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A52001PC0335.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Indien de maatschappij er echter niet in slaagt om de reeks voor ten minste
80% te benutten, dan vervallen de historische rechten en wordt de reeks voor
het volgende overeenkomstige seizoen weer opgenomen in de zogenoemde
slotpool. De slotcoördinator kan de slots dan weer verdelen. Ook lopende het
seizoen is het mogelijk om een reeks slots in te trekken. Dit kan op grond op
grond van artikel 14, zesde lid, van de slotverordening. Op grond van dit lid
neemt de coördinator voorts een reeks slots weer op in de pool wanneer er
geen slots van die reeks zijn gebruikt nadat 20% van de geldigheidsduur van
de reeks is verstreken.
Vraag 6
Welke mogelijkheden zijn er om het aantal slots terug te brengen?
Antwoord 6
Hoeveel slots er beschikbaar zijn in een seizoen wordt voorafgaand aan het
betreffende seizoen bepaald door de vaststelling van zogenoemde coördinatieparameters als bedoeld in artikel 6 van de slotverordening. Deze coördinatieparameters, vaak de capaciteitsdeclaratie genoemd, worden twee keer per
jaar vastgesteld. In de capaciteitsdeclaratie moet op grond van de slotverordening rekening worden gehouden met alle relevante technische, operationele en milieubeperkingen. Met andere woorden: in de capaciteitsdeclaratie
moet objectief worden vastgesteld hoeveel capaciteit er beschikbaar is op een
gecoördineerde luchthaven.
De capaciteitsdeclaratie vormt een uitdrukking van hetgeen er beschikbaar is,
gelet op zowel de beperkingen van de luchthaven zelf (landzijdig en
luchtzijdig) als beperkingen die zijn ingegeven door bijvoorbeeld milieuregelgeving. Op Schiphol wordt het aantal slots dat kan worden uitgegeven,
beperkt door onder meer de maximale milieucapaciteit, vastgelegd in
regelgeving. Dat is dus een middel om het aantal te vergeven slots te
beheersen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3