Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 675

Wijziging van de Zorgverzekeringswet, de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten en
enkele andere wetten teneinde de bekostiging
van anonieme e-mental health structureel te
regelen en de anonieme financiering van zorg
aan ernstig bedreigde cliënten mogelijk te
maken

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 7 mei 2015
Met belangstelling heb ik kennis genomen van het verslag van de vaste
commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het voorstel van
wet houdende wijziging van de Zorgverzekeringswet, de Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten en enkele andere wetten teneinde de bekostiging
van anonieme e-mental health structureel te regelen en de anonieme
financiering van zorg aan ernstig bedreigde cliënten mogelijk te maken.
In deze nota naar aanleiding van het verslag beantwoord ik de gestelde
vragen, waarbij ik zo veel mogelijk de volgorde van het verslag volg.
1. Inleiding
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom e-mental health in zijn
algemeenheid nog relatief in de kinderschoenen staat wat betreft
implementatie en bekostiging. Zij vragen welke belemmeringen er in de
praktijk ondervonden worden en wat er wordt ondernomen om deze
belemmeringen weg te nemen.
In Nederland wordt reeds een aantal effectieve goede online behandelprogramma’s aangeboden voor de behandeling van uiteenlopende
psychische klachten (bijvoorbeeld depressie, angst of verslavingsproblematiek). Voorlopers in het zorgveld ervaren welke meerwaarde deze
e-mental health voor de patiënt kan hebben. Het merendeel van de
zorgverleners is echter nog relatief onervaren met de mogelijkheden om
met e-mental health de kwaliteit en toegankelijkheid van zorg voor de
patiënt te verbeteren. Een veel genoemde belemmering is dat het
ontbreekt aan een goed overzicht van het aanbod van effectieve e-mental
health, maar bovendien moeten zorgverleners gaan ontdekken hoe zij de
ondersteuning van de patiënt met online hulpprogramma’s kunnen
combineren met de face to face contacten (blended care). Het Nationaal
ICT Instituut in de Zorg (Nictiz) constateert in haar eHealth monitor 20141
dat (zorg)procesinnovatie niet eenvoudig is. Dit vereist een cultuuromslag
1

kst-33675-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Kamerstukken II, 2014–2015, nr. 27529-132.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

1

waarbij de patiënt écht centraal komt te staan. Zorgaanbieders en
patiënten die samen aan de slag willen met e-mental health hebben
begeleiding nodig bij de implementatie. Dit gebeurt in de vorm van deling
van kennis en best practices en praktische handreikingen. Recentelijk
hebben het Trimbos instituut2 en innovatiebureau E-hulp.nl3 verschillende
publicaties uitgebracht die ingaan op de mogelijkheden tot opschaling
van e-health in de eerste respectievelijk tweedelijns geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Dit zal naar mijn overtuiging bijdragen aan een
bewustwording over mogelijkheden van e-mental health, en een
versterking van e-mental health in de praktijk.
Een andere belemmering is dat zorgverleners onvoldoende financiële
mogelijkheden ervaren. Op verschillende manieren werkt de overheid aan
het wegnemen van deze belemmering. Zo zijn de mogelijkheden voor het
gebruik van e-mental health toepassingen met de introductie van de basis
GGZ vergroot, doordat de basis GGZ is gebaseerd op integrale tarieven,
waarbinnen alle zorgverlening moet plaatsvinden en niet de afzonderlijke
geleverde verrichtingen. Daarnaast biedt het derde segment voor de
huisartsenzorg ruimte om afspraken te maken over de toepassing van
e-health. Ook met de wijziging van de regeling Praktijk Ondersteuner
Huisarts (POH)-GGZ is er ruimte om e-mental health programma’s via de
«Module POH-GGZ» te vergoeden. Er is naar mijn mening al veel
mogelijk, maar er bestaat een discrepantie tussen wat er in de bekostiging
kan en wat er daadwerkelijk afgesproken wordt tussen zorgaanbieders en
zorgverzekeraars. Om stappen in de opschaling te kunnen zetten is het
noodzakelijk dat veldpartijen een balans vinden tussen investeringen en
opbrengsten voor een zorgaanbieder.
De leden van de SP-fractie vragen op welke manier dit wetsvoorstel een
invulling is van de motie Van Velzen.
De motie Van Velzen heeft de regering onder andere verzocht om
knelpunten rondom internetbehandelingen te inventariseren en te bezien
of een richtlijn anonimiteit mogelijk is. Een belangrijk punt hierbij is dat de
Zorgverzekeringswet vereist dat de zorg herleidbaar is naar een individuele verzekerde. Bij zorgverlening aan anonieme personen is de zorg niet
herleidbaar naar een individuele verzekerde. Met dit wetsvoorstel wordt
een structurele regeling mogelijk gemaakt voor de bekostiging van
anonieme e-mental health.
2. Wat is anonieme e-mental health
De leden van de VVD-fractie vragen waarom harde cijfers over de
toepassing van anonieme e-mental health ontbreken.
Harde cijfers over de toepassing van anonieme e mental ontbreken omdat
deze niet geregistreerd worden. Uit signalen vanuit de praktijk blijkt dat de
meeste anonieme e-mental health interventies niet in plaats van de
2

Het Trimbos-instituut heeft onderzocht wat de knelpunten zijn en hoe deze zijn op te lossen.
De uitkomsten zijn opgenomen in een infographic die beschrijft wat nodig is voor de
opschaling van e-Mental
http://www.trimbos.nl/webwinkel/productoverzicht-webwinkel/behandeling-en-re-integratie/af/
af1364-infographic-e-mental-health-door-huisarts-en-poh-ggz.
3
In het kader van de Bestuurlijk Akkoord Toekomst GGZ is onder begeleiding van GGZ
Nederland en innovatiebureau E-hulp een traject «Implementatie en opschaling eHealth: van
masterclass naar masterplan» uitgevoerd.
http://www.ggznederland.nl/uploads/assets/
Handreiking%20implementatie%20eHealth%20in%20de%20ggz%20DEF.pdf.
http://www.ggznederland.nl/uploads/assets/GGZ%20eHealth%20adviezen_oplossingenDEFINITIEF.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

2

reguliere hulpverlening worden gevolgd. Het gaat veelal om personen die
anders géén hulp zoeken, omdat zij niet bekend willen worden bij de
hulpverlening, zorgverzekeraar of anderen. Die behoefte aan anoniem
blijven heeft veelal te maken met schaamtegevoelens, omdat men hulp
zoekt voor een psychische stoornis of verslaving.
De leden van de VVD-fractie vragen of na invoering van deze structurele
regeling wel gemonitord wordt op welk moment en met welk resultaat de
anonieme e-mental health wordt toegepast. Deze leden vragen of daarbij
eveneens wordt bezien in hoeverre anonieme e-mental health in plaats
komt van reguliere hulpverlening en in hoeverre deze vorm van hulpverlening additioneel is ten opzichte van reguliere hulpverlening. Daarnaast
vragen deze leden welk criterium gehanteerd wordt om het succes te
meten van anonieme e-mental health.
Na de invoering van deze structurele regeling, zal het Zorginstituut
Nederland (verder te noemen: Zorginstituut) de subsidies per kalenderjaar
beoordelen en verstrekken. Het Zorginstituut kan de ontwikkeling van de
toepassing van anonieme e-mental health van jaar tot jaar volgen. Op
deze wijze is monitoring geborgd.
Het is belangrijk om ook te kunnen meten of de regeling zorginhoudelijk
een succes is. Gezien de aard (anoniem) is dat lastig. Ik zal de mogelijkheden om toch nut en noodzaak te kunnen meten inventariseren. De
meest anonieme e-mental health interventies worden niet gevolgd in
plaats van de reguliere hulpverlening, maar zijn een vorm van additionele
zorgverlening. Het betreft zorg aan personen die niet bekend willen
worden bij de hulpverlening, zorgverzekeraar of anderen. Zolang de
persoon anoniem is kan een aanspraak op grond van de Zorgverzekeringswet niet geëffectueerd worden. De anonieme e-mental health is
daarmee additioneel ten opzichte van de reguliere hulpverlening. In de
subsidievoorwaarden is vastgelegd dat zorgaanbieders aan moeten geven
welke activiteiten zij ontplooien om personen uit de anonimiteit te laten
treden, zodat zij via de reguliere hulpverlening geholpen kunnen worden.
De leden van de VVD-fractie vragen een nadere toelichting op de wijze
waarop zorgaanbieders ervoor moeten zorgen dat deze vorm van
hulpverlening alleen beschikbaar komt voor personen voor wie de
anonimiteit psychisch noodzakelijk is. Zij vragen wat een juiste manier is
voor de zorgaanbieder om dit te onderzoeken, hoe bezien kan worden of
de zorgaanbieder dit op de juiste manier doet en of er sancties zijn voor
een zorgaanbieder indien dit niet op een juiste manier gebeurt. Tevens
vragen deze leden of de zorgaanbieder wel de juiste actor is om deze rol
te vervullen, gezien de eigen belangen die mogelijk spelen.
In de toelichting op het wetsvoorstel is vermeld dat op de zorgaanbieder
de verplichting rust om duidelijk te maken dat de internetinterventies
gebruikt worden door personen voor wie anoniem gebruik «psychisch
noodzakelijk» is. De zorgaanbieder zal in zijn subsidieaanvraag uiteen
moeten zetten op welke wijze hij onderzoekt of sprake is van een
psychische noodzakelijkheid. Hoe de zorgaanbieder dit moet doen, is niet
in dit wetsvoorstel vastgelegd. Het betreft een voorwaarde uit het huidige
beleidskader voor subsidiëring van anonieme e-mental health
(Stcrt. 2014, 34385; verder te noemen: beleidskader) die in de nadere
regeling op grond van de wet opgenomen zal worden. Zo zal de zorgaanbieder voorafgaand aan het kunnen volgen van de interventie aan de
(aspirant) gebruiker moeten vragen wat de reden is dat de persoon slechts
anoniem gebruik wenst te maken van de interventie. Indien dit anonieme
gebruik van de interventies bijvoorbeeld is ingegeven uit financiële
motieven, dan is het anonieme gebruik niet «psychisch noodzakelijk».
Indien de zorgaanbieder in zijn subsidieaanvraag niet of onvoldoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

3

beschrijft op welke wijze deze voorwaarde wordt gecontroleerd, kan dit
leiden tot het afwijzen van zijn subsidieaanvraag. In de evaluatie van de
regeling zal hiervoor aandacht zijn.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe een cliënt zijn weg vindt in de
verschillende aanbieders van anonieme e-mental health.
Mensen die hulp zoeken kunnen op diverse wijzen bij verschillende
aanbieders terecht komen. Het aanbod is zeer divers en is niet onder een
noemer te vangen. Het kan bijvoorbeeld gaan om zelfhulpmodules die
een persoon kan doorlopen of het kan bestaan uit online contact met een
behandelaar. Voor e-mental health interventies is er een keurmerk
ontwikkeld, dat aangeeft of een specifieke toepassing voor online
hulpaanbod goedgekeurd is door GGZ professionals. Dit keurmerk, de
«online hulp stempel», is in opdracht van VWS door het Trimbos-instituut
ontwikkeld.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de kwaliteit bewaakt wordt en
hoe de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) toezicht kan houden.
Net als in het huidige beleidskader, worden voorwaarden gesteld aan
zorgaanbieders om voor subsidiëring in aanmerking te komen. Door
kwaliteitsvereisten op te nemen in deze voorwaarden, wordt de kwaliteit
van de zorg bewaakt. Zo kent het huidige beleidskader de voorwaarde dat
interventies dienen te worden verricht door beroepsbeoefenaren met een
BIG-registratie, daarnaast moet de aanbieder voldoen aan de bepalingen
van de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) en dient het
ICT-systeem te voldoen aan de voorwaarden van de NEN 7510 Informatiebeveiliging in de zorg. Het Zorginstituut zal bij de beoordeling van
subsidieaanvragen nagaan of de desbetreffende zorgverlener, daadwerkelijk in het BIG-register geregistreerd staat. De subsidieontvangende
organisaties zullen de uitvoering van het beoordelingsprotocol voor de
intake van patiënten uitgebreid moeten documenteren en extern toetsbaar
maken. Het Zorginstituut zal steekproefsgewijs beoordelen of de zorg die
is verleend, passend is. De IGZ houdt uit hoofde van de Kwaliteitswet
zorginstellingen en de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG) toezicht op de kwaliteit van de zorg, ook als dat
anonieme e-mental health betreft.
De leden van de VVD-fractie vragen wat de wet voorschrijft als blijkt dat
cliënten medicatie nodig hebben voor genezing en of de wet voorschrijft
hoe cliënten moeten worden doorverwezen naar eerstelijnszorg of
GGZ-zorg.
De wet schrijft niet voor op welke wijze cliënten moeten worden doorverwezen en wat er moet gebeuren als cliënten medicatie nodig hebben. De
anonieme e-mental health die op basis van onderhavige wet op een
structurele wijze gefinancierd kan worden, is eerstelijns psychologische
zorg. Het voorschrijven van geneesmiddelen is vastgelegd in de Wet BIG.
Voor het kunnen voorschrijven van receptgeneesmiddelen moet in elk
geval de persoon bekend zijn bij de voorschrijver en moet de behandelaar
bevoegd zijn om geneesmiddelen voor te schrijven. Daarvan is bij
anonieme e-mental health geen sprake: de zorgvrager is anoniem en de
psycholoog is niet bevoegd receptplichtige geneesmiddelen voor te
schrijven.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe deze wet zich verhoudt met de
maatregelen inzake het hoofdbehandelaarschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

4

Voor aanbieders van anonieme e-mental health interventies gelden
dezelfde regels als voor aanbieders van reguliere zorg. Het enige verschil
met reguliere zorg zit in de anonimiteit van de patiënt, waardoor de zorg
niet herleidbaar is naar een individuele verzekerde, als gevolg waarvan
geen betalingstitel op basis van de Zvw bestaat voor de verzekeraar. Dit
wetsvoorstel zorgt er uitsluitend voor dat de financiering van anonieme
e-mental health interventies structureel geregeld is. Dit heeft verder geen
gevolgen voor de toepasselijkheid van maatregelen en kwaliteitseisen op
de zorg. De maatregelen inzake het hoofdbehandelaarschap zullen dus
ook onverkort gelden voor aanbieders van anonieme e-mental health
interventies.
De leden van de PvdA-fractie vragen welke criteria gebruikt zijn om vast
te stellen of een interventie bewezen effectief is. Zij vragen of hierbij zowel
internationale als nationale studies worden meegenomen en welke rol de
interventie-database van het Centrum Gezond Leven hier speelt.
Het Zorginstituut beschouwt e-health in eerste instantie als een andere
aanbiedingsvorm (via het internet en op anonieme wijze) van te verzekeren zorg. De zorg moet voldoen aan gestelde voorwaarden voor
opname in de basisverzekering. De e-health toepassing is dus een variant
van al verzekerde effectieve zorg die niet op voorhand opnieuw beoordeeld hoeft te worden door het Zorginstituut. Het Zorginstituut gaat
doorgaans pas over tot specifieke beoordeling van de geboden zorg
indien er duidelijke aanwijzingen zijn (bijvoorbeeld van zorgverzekeraars
of zorgaanbieders) dat de inhoud van de zorg in het geding is.4
Voor interventies in de basisverzekering geldt dat deze moeten voldoen
aan de stand van wetenschap en praktijk. De wijze waarop dit wordt
beoordeeld, is vastgelegd in het rapport «Beoordeling stand van de
wetenschap en praktijk»5 van 19 januari 2015. In dit rapport wordt niet
expliciet verwezen naar de interventiedatabase van het Centrum Gezond
Leven van het RIVM. In voorkomende gevallen kan het Zorginstituut
uiteraard deze database raadplegen.
De leden van de PvdA-fractie hebben vernomen dat indicatiestelling
bepaalt of een persoon in aanmerking komt voor gefinancierde anonieme
e-mental health en vragen hoe de administratieve last van de indicatiestelling zich verhoudt tot het effectief kunnen leveren van goede
anonieme e-mental health voor de juiste doelgroep. Zij vragen of de
mogelijkheid bestaat dat er verschil optreedt in grenswaarden die
aanbieders hanteren voor indicatiestelling. Daarnaast vragen zij in
hoeverre de indicatiestelling gevolgen heeft voor de karakteristieken van
geïndiceerde personen per aanbieder en de hoogte van subsidies die
aanbieders van anonieme e-mental health interventies ontvangen. Deze
leden vragen voorts hoe via de indicatiestelling wordt voorkomen dat
patiënten met zeer ernstige problematiek een te weinig intensieve
behandeling ontvangen.
Voordat tot het verlenen van anonieme hulp en zorg wordt overgegaan, is
het van belang om te beoordelen of het gebruik van de interventie
geschikt en aangewezen is. Dit is de indicatiestelling die de zorgaanbieder
bij de aspirant gebruiker verricht, veelal door middel van het afnemen van
een (digitale) vragenlijst. De verwerking en beoordeling van die gegevens
brengen administratieve handelingen met zich mee. Iedere zorgaanbieder
heeft de mogelijkheid om zelf de vorm te kiezen voor de vragenlijst voor
4
5

CVZ notitie «Wanneer is E-health verzekerde zorg?» 29 november 2011.
Zorginstituut Nederland rapport «Beoordeling stand van de wetenschap en praktijk» 19 januari
2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

5

de verschillende interventies die hij of zij aanbiedt, mits de opzet van de
indicatiestelling zodanig is dat daaruit blijkt of de aspirant gebruiker, gelet
op zijn specifieke zorgvraag, met de interventie adequaat behandeld kan
worden. Iedere zorgaanbieder gebruikt dus een vragenlijst die past bij de
door hem aangeboden interventie. Dit betekent ook dat de vragenlijsten
van de verschillende zorgaanbieders en de grenswaarden die zij hanteren,
onderling kunnen verschillen. De indicatiestelling is van invloed op de
personen die gebruik kunnen gaan maken van de interventie en dus ook
op het aantal personen dat daarvan gebruik gaat maken.
Gelet op de omstandigheid dat de hoogte van de subsidie mede bepaald
wordt door het aantal personen dat gebruik maakt van de interventie,
heeft dit ook gevolgen voor de hoogte van de subsidie. De indicatiestelling is bedoeld om te beoordelen of de interventie die de aspirant
gebruiker wil volgen, passend is voor zijn problemen en zijn zorgvraag.
Anonieme e-mental health beperkt zich uitdrukkelijk tot eerstelijns
psychologische hulp en zorgvragen. Indien uit de indicatiestelling blijkt
dat tweedelijnszorg noodzakelijk is, dan wordt de zorgvrager verwezen
naar tweedelijnszorg. Deze doorgeleiding naar tweedelijnszorg kan ook
als interventie worden bekostigd binnen de anonieme e-mental health.
De leden van de PvdA-fractie hebben begrepen dat het wetsvoorstel
aansluit bij eerstelijns psychologische zorg en betrekking heeft op
kortdurende generalistische behandeling en vragen hoe dit zich verhoudt
tot de kanteling naar basis-GGZ.
In dit voorliggend wetsvoorstel wordt aangesloten bij zorg die te rekenen
is tot de eerstelijns psychologische zorg zoals die wordt gehanteerd vóór
invoering van de basis GGZ (hierna: eerstelijns psychologische zorg).
Onder eerstelijns psychologische zorg wordt verstaan kortdurende
generalistische behandeling van een persoon met lichte tot matig ernstige
problematiek, inclusief de daarbij behorende diagnostiek.
Hiervoor is gekozen om te voorkomen dat de reikwijdte van de nieuwe
regeling ten opzichte van de achtereenvolgende beleidskaders vanaf 2012
onbedoeld zou worden opgerekt. De basis-GGZ betreft namelijk een
bredere zorgvoorziening dan de eerstelijns psychologische zorg zoals die
wordt gehanteerd vóór invoering van de basis GGZ. Het is ongewenst om
patiënten/cliënten die aangewezen zijn op tweedelijnszorg, te behandelen
op basis van anonimiteit.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de resultaten van de behandeling vastgesteld worden en hoe patiënten wordt gewezen op eventuele
ontoereikende behandelingsuitkomsten. Voorts vragen zij hoe de
doorverwijzing is geregeld voor patiënten waarbij de problematiek nog
onverminderd aanwezig is na e-mental health interventie en hoe deze
doorverwijzing zich verhoudt tot anonimiteit.
Het behoort tot de verantwoordelijkheid van de zorgaanbieder om
verantwoorde zorg te verlenen. Daarbij hoort ook het wijzen van de
zorgvrager op het belang van een vervolgtraject indien de klachten na het
volgen van de interventie nog aanwezig zijn. Evenals dat het geval is met
de reguliere zorg, zal de zorgaanbieder niet zonder toestemming van de
patiënt zijn gegevens ter verdere behandeling in een vervolgtraject,
mogen doorsturen. Het doorverwijzen van de zorgaanbieder beperkt zich
daarmee tot de zorgaanvrager.
Genoemde leden constateren dat onderscheid wordt gemaakt tussen
internetinterventies en internetbehandelingen en vragen of op beide de
WGBO van toepassing is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

6

Een internetbehandeling is een vorm van internetinterventie. Ik heb
begrepen dat het genoemde onderscheid in de memorie van toelichting
tot verwarring heeft geleid. Zowel in het huidige beleidskader als in het
wetsvoorstel, worden deze termen niet langer gehanteerd.
In de nadere regeling op basis van deze wet zal gebruik worden gemaakt
van het overkoepelende begrip «internetinterventie». Onder internetinterventie wordt verstaan een planmatige en doelgerichte zorgdienst of
behandeling die met behulp van informatie en communicatietechnologie
(ICT) aan een persoon wordt verleend. Het gaat om die interventies die
naar de aard van de zorg vallen onder de te verzekeren prestaties als
bedoeld in de Zorgverzekeringswet, zoals in de toelichting bij het
wetsvoorstel is aangegeven. Hierop zijn de bepalingen uit de Wet op de
geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) in Boek 7, Titel 7,
Afdeling 5, van het Burgerlijk Wetboek (BW) van toepassing.
Voorts vragen genoemde leden of met de komst van voorliggend
wetsvoorstel ook wordt beoogd om beter zicht te krijgen op het moment
waarop anonieme e-mental health binnen zorgtrajecten plaatsvindt. Zij
vragen of dit voornamelijk voorafgaande aan de weg naar reguliere
behandeling is, in plaats van een reguliere behandeling, of als nazorgtraject en of hier cijfers van bekend zijn.
Het beter zicht krijgen van het moment waarop anonieme e-mental health
binnen zorgtrajecten plaatsvindt, is niet het doel dat met deze wet wordt
beoogd. Hierover zijn geen harde cijfers bekend. Met dit wetsvoorstel
beoog ik een beperkt aanbod van anonieme e-mental health te
waarborgen. De meeste anonieme e-mental health interventies worden
niet gevolgd in plaats van de reguliere hulpverlening, maar zijn een vorm
van additionele zorgverlening. Het betreft zorg aan personen die niet
bekend willen worden bij de hulpverlening, zorgverzekeraar of anderen.
De stap naar de reguliere zorgverlening is te groot voor deze doelgroep.
De behoefte aan anoniem blijven heeft te maken met schaamtegevoelens
omdat men hulp zoekt voor een psychische stoornis of verslaving.
De leden van de PVV-fractie vragen hoe de behoefte aan anonieme
e-mental health in kaart is gebracht.
Er is geen onderzoek uitgezet om deze behoefte te peilen. Op basis van
een breed gedeelde politieke en maatschappelijke wens om aanbod van
anonieme e-mental health interventies mogelijk te maken, is sinds 2011
een subsidieregeling, vooruitlopend of een structurele aanpassing van de
wet, geformuleerd. Met deze vorm van zorg worden mensen die vanwege
schaamtegevoelens niet van het reguliere zorgaanbod gebruik maken,
toch voorzien van zorg.
Deze leden vragen tevens of er een keurmerk voor e-mental health
interventies bestaat.
Voor e-mental health interventies is een keurmerk ontwikkeld, dat
aangeeft of een specifieke toepassing voor online hulpaanbod goedgekeurd is door GGZ professionals. Dit keurmerk, de «online hulp stempel»,
is in opdracht van VWS door het Trimbos-instituut ontwikkeld.
De leden van de PVV-fractie vragen welke e-mental health interventies
bewezen effectief zijn en of zij hier een overzicht van kunnen krijgen.
Verschillende organisaties hebben onderzoek gedaan naar (de effectiviteit
van) e-mental health toepassingen. Zo zijn er bijvoorbeeld interventies die
onderzocht zijn op effectiviteit door het Trimbos-instituut en is een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

7

overzicht van interventies beschikbaar, opgesteld door Centrum Gezond
Leven (www.loketgezondleven.nl).
De leden van de PVV-fractie maken uit de memorie van toelichting op
dat de anonieme e-mental health moet leiden tot toegang naar de
reguliere eerstelijns psychologische zorg. Zij vragen waarom dit niet naar
de huisarts moet leiden. Genoemde leden vragen of de regering niet bang
is voor aanzuigende werking naar de eerstelijns psychologische zorg en of
dit onderzocht is. Tevens vragen deze leden of er registratie plaatsvindt
van de instroom naar de eerstelijns psychologische zorg vanuit een
e-mental health interventie.
Deze zorg is bedoeld voor mensen die anoniem willen blijven. Als cliënten
worden toegeleid naar de reguliere zorg (en daarmee uit de anonimiteit
treden), dan gaat het om de gebruikelijke zorg. Ook hier blijft de huisarts
als poortwachter fungeren, zodat er geen reden is tot zorg wat betreft
aanzuigende werking voor de reguliere zorg. Bij de afrekening en
verantwoording van de subsidie, geven de desbetreffende organisaties
aan hoeveel interventies met betrekking tot «doorgeleiding naar reguliere
zorg» zij hebben gerealiseerd.
De leden van de PVV-fractie vinden het vreemd dat de zorgaanbieder
verplicht wordt om aan te geven dat het gebruik van anonieme e-mental
health noodzakelijk is. Zij vragen of hier geen verkeerde prikkel van
uitgaat en in welke gevallen de zorgaanbieder zal besluiten dat anonieme
e-mental health niet noodzakelijk is. Voorts vragen zij hoe wordt nagegaan
dat het hele e-mental health traject door dezelfde cliënt wordt gevolgd en
hoe wordt nagegaan dat dezelfde cliënt zich niet opnieuw aanmeldt voor
een anoniem interventietraject.
Voor antwoorden op deze vragen verwijs ik naar de antwoorden die ik
hierboven heb gegeven op gelijkluidende vragen van de leden van de
VVD-fractie.
De leden van de PVV-fractie vragen hoe uiteindelijk de uitkomst wordt
gemeten van een interventietraject.
Het behoort tot de verantwoordelijkheid van de zorgaanbieder om
verantwoorde zorg te verlenen. Het staat de zorgaanbieder vrij om de
wijze waarop de uitkomst van het interventietraject wordt gemeten, zelf te
bepalen, met inachtneming van de algemene kwaliteitseisen voor zorg.
De leden van de SP-fractie lezen dat uit de praktijk blijkt dat de meeste
anonieme internetinterventies in plaats van reguliere hulpverlening zijn,
maar dat harde cijfers ontbreken. Deze leden vragen om een helder beeld
van de cijfers. Zij vragen hoe vaak internetinterventies plaatsvinden als
toegeleiding naar zorg, hoe vaak als aanvulling op of onderdeel van een
behandeling en hoe vaak als vervanging van reguliere hulpverlening met
menselijk contact in levenden lijve.
Ik kan deze vraag van de leden van de SP-fractie niet goed plaatsen. Het is
van belang een helder onderscheid te maken tussen anonieme e-mental
health en e-(mental) health ten algemene.
Voorliggend voorstel van wet beperkt zich tot de anonieme e-mental
health. De meeste anonieme internetinterventies zijn niet in de plaats van
de reguliere zorg maar juist additioneel. De zorgvragers schamen zich om
de reguliere zorg op te zoeken met hun probleem.
Voor e-(mental) health geldt dat dit niet meer als los onderdeel van de
zorg kan worden gezien. Deze zorg maakt steeds vaker integraal
onderdeel uit van het zorgaanbod, en is dan ook soms een (gedeeltelijke)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

8

vervanging van en soms een aanvulling op de reguliere behandeling,
evenals een combinatie. Daar waar e-(mental) health verantwoord en
effectief kan worden ingezet, juich ik dat alleen maar toe. Ik kan geen
algemene uitspraak doen over hoe vaak internetinterventies plaatsvinden
als toegeleiding naar, aanvulling op of onderdeel van een reguliere
behandeling, dan wel ter vervanging van «face to face» contact.
De leden van de SP-fractie vragen of het de bedoeling is van de regering
om therapeuten en praktijken te vervangen door internetbehandelingen of
programma’s en zo ja, waarom de regering dit wenselijk vindt.
Het is niet de bedoeling om therapeuten of praktijken te vervangen door
internetbehandelingen of internetprogramma’s. Het doel is om doelmatige
zorg te leveren van zo hoog mogelijke kwaliteit die het beste past bij de
situatie van de patiënt. Dat kan zijn door «reguliere» zorg, door zorg op
afstand via het internet of door een combinatie van beiden. Ingeval van
schaamte bij de zorgvrager om gebruik te maken van het reguliere
aanbod, staat de mogelijkheid open om op anonieme wijze via het
internet geholpen te worden. Het wetsvoorstel heeft slechts betrekking op
deze beperkte specifieke vorm van e mental health.
De leden van de SP-fractie vragen hoe zorgaanbieders kunnen aantonen
dat zij alleen anonieme e-mental health toepassen bij mensen voor wie
anonimiteit om psychische redenen noodzakelijk is.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord dat ik
hierboven gegeven heb op een gelijkluidende vraag van de VVD.
Daarnaast vragen de leden van de SP-fractie hoe het er in de praktijk
uitziet wanneer een persoon zich via internet meldt voor hulp. Genoemde
leden zien graag een toelichting op de praktijk van aanmelden met een
hulpvraag tot nazorg, met daarbij het verschil met een reguliere behandeling.
Voor het aanmelden bij anonieme e-mental health interventie zal de
gebruiker vaak eerst een vragenlijst moeten beantwoorden (indicatiestelling) en een account aanmaken onder een alias. Vervolgens zal hij de
uitslag van de indicatiestelling ontvangen. Afhankelijk van de interventie
zal de gebruiker – al dan niet op afgesproken tijdstippen – de interventie
zelfstandig volgen. Dit is een wezenlijk onderscheid ten opzichte van
reguliere behandelingen waarbij de behandelaar en de patiënt elkaar altijd
op het afgesproken tijdstip fysiek zullen moeten treffen.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de regering onder bewezen
effectief verstaat en wanneer een interventie bewezen effectief is
verklaard.
Het wetsvoorstel ziet op het mogelijk maken van bekostiging van
interventies die bewezen effectief zijn, hetgeen inhoudt dat de interventie
voldoet aan het criterium «stand van wetenschap en praktijk». Of een
interventie bewezen effectief is, zal worden beoordeeld door het Zorginstituut.
De leden van de CDA-fractie willen graag weten waarom niet is
aangesloten bij de nieuwe structuur van de GGZ in een generalistische en
specialistische GGZ om op langere termijn verwarring over de reikwijdte
van dit wetsvoorstel te voorkomen.
In dit voorliggend wetsvoorstel wordt aangesloten bij zorg die te rekenen
is tot de eerstelijns psychologische zorg zoals die wordt gehanteerd vóór

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

9

invoering van de basis GGZ (hierna: eerstelijns psychologische zorg).
Onder eerstelijns psychologische zorg wordt verstaan kortdurende
generalistische behandeling van een persoon met lichte tot matig ernstige
problematiek, inclusief de daarbij behorende diagnostiek.
De basis-GGZ is breder dan alleen de eerstelijnszorg. Immers, ook een
deel van de populatie uit de eerdere tweedelijnszorg GGZ is meegenomen
als onderdeel van de generalistische (basis) GGZ. De basis-GGZ omvat
daardoor ook patiënten met zwaardere psychische problematiek. Het is
niet wenselijk om deze groep patiënten op anonieme wijze te behandelen.
De leden van de CDA-fractie vragen welke redenen er zijn om de
anonieme e-mental health te beperken tot de eerstelijnszorg en niet ook
e-mental health binnen tweedelijnszorg mogelijk te maken. Voorts vragen
deze leden of bij deze interventies ook aandacht is voor gezinsproblematiek.
Voor de reikwijdte van het wetsvoorstel is aansluiting gezocht bij de
criteria van het beleidskader.
Tweedelijns zorginterventies vallen niet onder het beleidskader en
evenmin onder het onderhavige wetsvoorstel. De aard van de problematiek die in de tweedelijns zorg wordt behandeld, is zodanig complex
van aard dat een behandelrelatie op basis van anonimiteit niet verantwoord wordt geacht. In dit verband kan ook worden gewezen op het feit
dat in de tweedelijnszorg het voorschrijven van psychofarmaca aangewezen kan zijn. Het voorschrijven van deze medicatie is eveneens niet
mogelijk ingeval van anonimiteit. Aandacht voor gezinsproblematiek
maakt geen deel uit van de subsidievoorwaarden.
De leden van de D66-fractie vragen welke financiële besparing de
regering verwacht dat vroege indicatie en behandeling zullen opleveren.
Er is geen concrete financiële besparing geraamd.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke wijze zorgaanbieders controleren dat zij alleen die patiënten anoniem behandelen die
zich zonder deze behandelingsmogelijkheid niet voor zorg zouden
aanmelden of zouden afhaken.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord dat ik
hierboven gegeven heb op een gelijkluidende vraag van de leden van de
VVD-fractie.
Voorts vragen de leden van de ChristenUnie-fractie hoeveel zorgaanbieders in aanmerking komen voor de financiering van anonieme
e-mental health en welke eisen aan de zorgaanbieders worden gesteld.
Afhankelijk van de hoogte van de bedragen waarvoor subsidie wordt
aangevraagd kunnen tussen de acht en twintig zorgaanbieders subsidie
krijgen op basis van het beschikbare bedrag van 2 miljoen euro per jaar.
De eisen die gesteld worden aan de zorgaanbieders worden vastgelegd in
de nadere regelgeving op grond van dit wetsvoorstel. Hierbij wordt
aangesloten bij de voorwaarden uit het huidige beleidskader.
Deze leden vragen tevens op welke wijze de kwaliteitseisen van de
geboden hulp worden gecontroleerd.
Voor een antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn antwoord
hierboven op een gelijkluidende vraag van de VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

10

3. Financiering tot en met 2013
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe zorgaanbieders kunnen
aantonen dat de subsidie is gebruikt voor anonieme e-mental health.
Zorgaanbieders kunnen onder andere door middel van gegevens uit hun
registratiesystemen aantonen dat de subsidie voor het verstrekte doel
gebruikt is. Daarnaast kunnen ook voorwaarden gesteld worden aan de
verantwoording van subsidies, zoals het overleggen van een accountantsverklaring.
Deze leden vragen voorts welke maatregelen er beschikbaar zijn om
eventuele fraude tegen te gaan en of deze maatregelen indien nodig ook
ingezet worden. Tevens vragen zij wie toezicht houdt op eerlijke
aanspraken op de subsidie van het Zorginstituut.
Fraude wordt tegengegaan doordat de zorgaanbieder in ieder geval
transparant zal moeten zijn over de wijze waarop zij aan de gestelde
voorwaarden en verplichtingen voldoet om subsidie te verkrijgen. Ik ga
ervan uit dat het Zorginstituut op basis van de voorwaarden die zijn
vastgelegd in de nadere regelgeving, subsidieaanvragen zal beoordelen.
De zorgaanbieder zal de aanwending van de subsidie moeten verantwoorden. De NZa heeft hier geen rol. Als daar aanleiding toe is kan het
Zorginstituut nader onderzoek verrichten.
In geval van eventuele fraude zal het Zorginstituut (voorschotten op)
verstrekte subsidies terugvorderen. Daarnaast kan de gebruikelijke
strafrechtelijke handhaving in gang worden gezet.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het structurele budget van
2 miljoen euro toereikend is voor de vraag naar anonieme e-mental
health. Zij vragen wat de ervaringen zijn vanuit de periode met tijdelijke
financiering en wat de verwachtingen voor de toekomst zijn, ook gezien
het feit dat incidentie en prevalentie van belangrijke psychische aandoeningen, zoals depressie, stijgen. Tevens vragen zij hoe dat zit bij e-mental
health in zijn algemeenheid.
Gezien de omstandigheid dat zowel in 2012 als in 2013 de beschikbare
2 miljoen euro niet geheel is uitgegeven aan subsidies op het terrein van
anonieme e-mental health, verwacht ik dat de 2 miljoen euro toereikend
zal zijn. Ik ben bereid maximaal twee miljoen euro voor deze zorg
beschikbaar te stellen.
De anonieme e-mental health kan eraan bijdragen dat mensen met
psychische problemen die zich niet op het reguliere zorgaanbod kunnen
of durven te beroepen, toch zorg kunnen ontvangen. Tegelijkertijd hecht ik
eraan dat de regeling de reguliere zorg niet verdringt. Door het bedrag te
maximeren op twee miljoen euro is geborgd dat er een beperkt aanbod
van deze zorg mogelijk is. Voor aanbieders is het daarom van belang dat
zij dit alleen gebruiken voor die patiënten die hier daadwerkelijk op
aangewezen zijn. Deze patiënten ontvangen nu geen zorg en dat brengt
risico’s met zich voor deze patiënten. Anonieme e-mental health biedt hen
een kans op een behandeling.
Ten algemene ben ik ervan overtuigd dat e-mental health kansen biedt om
de kwaliteit van de zorg te verhogen en de groei in zorgkosten te
beperken. Het geeft patiënten daarnaast veel meer mogelijkheden. Om dit
op grote schaal te realiseren, zullen we de stap moeten zetten om in de
komende jaren (lokaal) succesvolle initiatieven te delen en landelijk op te
schalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

11

Voor de nadere beantwoording van deze vragen ten aanzien van e-mental
health in zijn algemeenheid, verwijs ik naar mijn antwoorden op eerdere
vragen van de fractie van de PvdA.
Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie of door aanbieders van
anonieme e-mental health vaak gebruik wordt gemaakt van eigen
financiering en particuliere fondsen. Zij vragen of dit ook niet (bewezen)
effectieve interventies kan betreffen en of dit, in het kader van mogelijk
onbekende en/of negatieve gevolgen voor de volksgezondheid, wenselijk
is.
Naast eerder genoemde financieringsmogelijkheden maken zorgaanbieders gebruik van andere financieringsbronnen, zoals eigen financiering
en particuliere fondsen. Niet bekend is in welke mate dit plaatsvindt en in
hoeverre dit mogelijk niet (bewezen) effectieve interventies betreft.
4. Gedeelde verantwoordelijkheid zorgaanbieders, patiënt,
zorgverzekeraar en overheid
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe er kan worden gecontroleerd
of anonimiteit daadwerkelijk een noodzakelijke voorwaarde voor
behandeling is en niet andere motieven zoals het ontlasten van het eigen
risico. Zij vragen wat de mogelijkheden zijn van zorgaanbieders om de
noodzakelijkheid te onderzoeken, aangezien niet duidelijk is met welke
personen zorgaanbieders te maken hebben. Ook lezen deze leden dat
zorgaanbieders gebruikers dienen te motiveren over te stappen naar
reguliere zorg. Zij vragen hoe dit zich verhoudt tot de wens van gebruikers
om anoniem te blijven.
Een «hard» controlemechanisme op de noodzaak voor anonimiteit, is niet
voorhanden. Op de zorgaanbieder rust de verplichting om duidelijk te
maken dat de internetinterventies gebruikt worden door personen voor
wie anoniem gebruik «psychisch noodzakelijk» is. In de subsidieaanvraag
zal de zorgaanbieder duidelijk moeten uitleggen op welke wijze hij
onderzoekt of sprake is van een psychische noodzakelijkheid. Dit is een
voorwaarde uit het beleidskader die in de nadere regeling op grond van
de wet opgenomen zal worden. Indien de zorgaanbieder in zijn subsidieaanvraag niet of onvoldoende beschrijft op welke wijze deze voorwaarde
wordt gecontroleerd, kan dit leiden tot het afwijzen van zijn subsidieaanvraag.
De zorgaanbieder onderzoekt dit veelal door het afnemen van een intake
(op anonieme wijze). Indien gebruik wordt gemaakt van eerstelijnszorg
psychologische zorg via anonieme e-mental health, wordt inderdaad het
eigen risico daar niet voor belast. Het gaat om zorgverlening aan
personen die anders geen zorg zouden vragen vanwege gevoelens van
schaamte. Het motiveren van gebruikers om over te stappen naar de
reguliere zorg, verhoudt zich goed in relatie tot de wens om anoniem te
blijven. De motivatie van gebruikers vindt plaats door onder andere het
bespreekbaar en inzichtelijk maken van de psychische problemen, de
reguliere zorg wordt niet geïnformeerd door de zorgaanbieder van
anonieme zorg.
De leden van de SP-fractie willen weten op welke wijze de regering
voorkomt dat de zorgverzekeraar op de stoel van arts of psycholoog gaat
zitten en gaat bepalen wie wel of niet toegang krijgt tot anonieme
internetinterventies. In het verlengde hiervan willen genoemde leden
weten hoe de uitdijende macht van de zorgverzekeraar zich verhoudt tot
de «gedeelde verantwoordelijkheid» waar de regering over spreekt. Zij
vragen of hier sprake is van een glijdende schaal en of de regering zich
aan haar verantwoordelijkheid houdt. Tevens vragen zij in hoeverre de zin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

12

«de regering is van mening dat anonieme e-mental health niet uitsluitend
de verantwoordelijkheid is van de overheid» de deur opent naar externe
financiers die hun eigen voorwaarden stellen. De leden van de SP-fractie
willen een toelichting hierop.
Dit wetsvoorstel maakt het mogelijk structurele financiering te
waarborgen van een beperkt aanbod van anonieme e-mental health
interventies. De uitvoering is in handen van het Zorginstituut. Zorgverzekeraars hebben hier geen enkele bemoeienis mee. Met dit wetsvoorstel
neemt de regering haar verantwoordelijkheid door financiering van een
beperkt aanbod anonieme e-mental health mogelijk te maken. Het staat
zorgverzekeraars en externe financiers vrij om hiernaast ook vergelijkbaar
zorgaanbod te ondersteunen. Het staat partijen daarbij vrij om – met
inachtneming van de bestaande wet- en regelgeving – hierbij hun eigen
voorwaarden te stellen.
Genoemde leden willen ook graag een toelichting hierop met betrekking
tot de anonieme financiering voor ernstig bedreigde personen.
Het Stelsel Bewaken en Beveiligen (SBB) ziet er op toe dat op een
objectieve manier en op het juiste niveau wordt ingeschat hoe hoog de
dreiging is en dat de noodzakelijke maatregelen op de dreiging worden
afgestemd. Voor personen die niet in het SBB zijn opgenomen, is de kans
op zeer ernstige dreiging minder aanwezig. Bescherming van gegevens
door middel van de al getroffen maatregelen door zorgverzekeraars
(«uniforme maatregel kwetsbare groepen», onderdeel van de
«Gedragscode goed verzekeraarschap») volstaat dan. Wat betreft de
kwaliteit van zorg is de zorgaanbieder altijd gehouden aan de bestaande
kwaliteitsregelgeving. De IGZ ziet hier op toe.
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel geld er gemoeid is met de
internetinfrastructuur en hoeveel daarvan door de overheid wordt
bekostigd. Ook vragen genoemde leden een verduidelijking van de
technische systemen en de beveiliging van de ICT omtrent e-health.
Tevens vragen deze leden wat het bedrijfsleven investeert in deze
technieken.
Het huidige beleidskader kent een maximum vergoeding voor een
interventietraject. Deze vergoeding is gebaseerd op informatie van het
Trimbos-instituut over de gemiddelde kosten van een e-mental health
interventie. Wat betreft technische systemen en beveiliging, dient de
aanbieder te voldoen aan de vereisten van de NEN 7510 Informatiebeveiliging in de zorg. Om voor financiering in aanmerking te komen moet de
zorgaanbieder ervoor zorg dragen dat daarnaast voldaan wordt aan de
vereisten van de Wet bescherming persoonsgegevens. De anonimiteit van
de gebruiker moet te allen tijde gegarandeerd zijn.
5. Mogelijke en uiteindelijke optie
De leden van de VVD-fractie lezen in de toelichting dat per zorgaanbieder een minimaal en een maximaal subsidiebedrag wordt vastgesteld.
Zij vragen waarom voor een minimumbedrag van € 100.000,– en een
maximumbedrag van € 700.000,– gekozen is. Deze leden vragen wie de
prioritering bepaalt en of dit op basis van wie het eerst komt, wie het eerst
maalt is. Tevens vragen zij wat er gebeurt als het plafond al na 3 verzekeraars bereikt is. De leden van de VVD-fractie vragen vervolgens waarom
subsidiëring en tarifering door elkaar heen lopen en hoe dat in de praktijk
werkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

13

De zorgverzekeraars spelen geen rol bij de bepaling van het plafond; het
plafond richt zich op de aanbieders van deze anonieme e-mental health.
Bij de keuze van het stellen van het maximumbedrag van € 700.000,– en
het minimumbedrag van € 100.000,– per zorgaanbieder heeft enerzijds
een rol gespeeld dat de zorgaanbieders die gebruik maken van de
subsidie een substantieel volume aan zorg leveren om te voorkomen dat
het aanbod aan anonieme e-mental health teveel versnipperd raakt.
Anderzijds is van belang geweest dat het beschikbare subsidiebedrag
(2 miljoen euro) aan meerdere zorgaanbieders gegund zou worden. Langs
deze weg is dus een balans bewerkstelligd tussen het belang van een
adequaat en niet te zeer versnipperd zorgaanbod en de keuzevrijheid van
patiënten.
Aanvankelijk werd in het Beleidskader voor subsidiëring van anonieme
e-mental health (Stcrt 2011, 18936), een ondergrens van € 125.000,–
gesteld. Echter, gebleken was bij de beoordeling van de subsidieaanvragen in de jaren 2012 en 2013 dat de ondergrens van € 125.000,– voor
meerdere subsidieaanvragers een te hoge drempel was. Om die reden is
het bedrag naar beneden bijgesteld. Indien het plafond bereikt wordt, zal
het Zorginstituut de prioritering bepalen op basis van voorwaarden uit de
nadere regeling. Deze voorwaarden zullen inhoudelijk overeenkomen met
de verdeelregels zoals deze op grond van het huidige beleidskader voor
anonieme e-mental health gelden.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of deze zorg ook al zonder
subsidie aangeboden wordt door zorgverleners.
Er zijn zorgverleners die anonieme e-mental health aanbieden zonder
subsidie.
Vanwege Europeesrechtelijke aspecten wordt in de subsidieregeling niet
opgenomen dat de zorgaanbieder in Nederland gevestigd moet zijn. De
leden van de VVD-fractie vragen een nadere toelichting hierop, waarbij
wordt ingegaan op de mogelijke implicaties hiervan.
Op grond van Europese regelgeving en jurisprudentie van het Europese
Hof van Justitie (verder: Hof) mag de voorwaarde dat zorg binnen
Nederland wordt gegeven niet zonder meer worden gesteld binnen de
Europese Unie. Voor deze landen gelden de vrij-verkeersbepalingen van
het EU-Werkingsverdrag. Het Hof heeft geoordeeld dat lidstaten in
beginsel vrij zijn wat betreft de wijze waarop zij hun stelsel van sociale
zekerheid inrichten, maar dat zij daarbij wel rekening moeten houden met
Europese regelgeving. Het stellen van de eis dat een zorgaanbieder in
Nederland gevestigd moet zijn om in aanmerking te komen voor subsidie
is een niet toegestane belemmering van het vrij verkeer van diensten.
Op grond van het huidige beleidskader is niet langer vereist dat de
zorgaanbieder in Nederland gevestigd is. Zorgaanbieders uit een andere
EU-lidstaat kunnen dus onder dezelfde voorwaarden aanspraak maken op
de subsidie. Om mogelijke versnippering tegen te gaan is het minimale
subsidiebedrag gesteld op € 100.000,– waardoor de zorgaanbieders die
gebruik maken van de subsidie een substantieel volume aan zorg leveren.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe het toetsingskader dat het
Zorginstituut gaat gebruiken om aanbieders aan te merken voor financiering eruit komt te zien en hoe dit kader goede van minder goede
anonieme e-mental health onderscheidt.
Deze leden vragen tevens of dit kader ook toetst in hoeverre de gebruiker
behoort tot de juiste doelgroep en in hoeverre anonieme e-mental health
door zorgaanbieders is verstrekt aan personen voor wie anonimiteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

14

noodzakelijk is. Zo nee, of deze voorwaarde aan het toetsingskader kan
worden toegevoegd.
In het algemeen geldt dat zorgaanbieders die anonieme e-mental health
aanbieden, net als bij reguliere zorg, moeten voldoen aan de algemene
kwaliteitseisen voor zorg, zoals opgenomen in de Kwaliteitswet zorginstellingen en de Wet BIG.
De subsidieregeling komt in hoofdlijnen inhoudelijk overeen met het
huidige beleidskader. Er worden voorwaarden gesteld aan de te leveren
zorg (interventies moeten bijvoorbeeld als effectief worden beschouwd en
de zorg moet door beroepsbeoefenaren met een BIG-registratie worden
geleverd). Het Zorginstituut zal nagaan of de zorgaanbieder aan deze
(kwaliteits)voorwaarden voldoet en of de verantwoordelijke hulpverlener(s) geregistreerd staan in het BIG-register. Zo wordt de zorgaanbieder
ook verplicht om duidelijk te maken dat de internetinterventies gebruikt
worden door die categorie personen voor wie anoniem gebruik van
e-mental health, om psychische redenen, noodzakelijk is. Ook dient de
zorgaanbieder de gebruiker te motiveren of toe te geleiden naar de
reguliere zorg, in welk geval de gebruiker uit de anonimiteit treedt.
De organisaties en zorgverleners die anonieme e-mental zorg verlenen
vallen onder het reguliere toezicht van de IGZ.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarop de minimum- en
maximumprijzen voor de subsidie zijn gebaseerd en waarom het gewenst
is om een minimaal subsidiebedrag van € 100.000,– per zorgaanbieder te
verlenen.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord dat ik
hierboven heb gegeven op een gelijkluidende vraag van de leden van de
VVD-fractie.
In aanvulling daarop vragen de leden van de PvdA-fractie in hoeverre
het minimaal subsidiebedrag per zorgaanbieder van invloed is op de
beschikbaarheid van anonieme e-mental health interventies voor
psychische aandoeningen die minder vaak voorkomen en waar dus
minder vraag naar is. Deze leden vragen tevens in hoeverre deze
«financieel begrensde afspraken met zorgaanbieders» de keuzevrijheid
van patiënten beïnvloedt en in hoeverre deze begrenzing daadwerkelijk tot
een reductie van fraudeprikkels leidt.
Er zijn geen aanwijzingen dat het stellen van een minimumbedrag
gevolgen heeft voor interventies voor psychische aandoeningen en
verslavingen waar minder vraag naar is. De ondergrens voor de subsidie
wordt niet gesteld om fraudeprikkels te verminderen, maar om versnippering van het aanbod tegen te gaan.
De leden van de PvdA-fractie zijn bezorgd dat mogelijk Europese
aanbieders aanspraak kunnen maken op de subsidie en vragen in
hoeverre dit van invloed is op de voorwaarden en kwaliteitseisen die in de
memorie van toelichting zijn uitgesproken. Zij vragen tevens of deze
voorwaarden en eisen nog voldoende te handhaven zijn door het
Zorginstituut.
Voor Europese aanbieders gelden dezelfde voorwaarden en kwaliteitseisen als voor Nederlandse aanbieders. Het Zorginstituut zal deze
voorwaarden en eisen handhaven.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het toetsingskader er uitziet dat
het Zorginstituut Nederland opstelt, waar zorgaanbieders zich aan moeten
houden om in aanmerking te komen voor een subsidie. Daarnaast vragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

15

deze leden waarom ervoor is gekozen om de subsidie jaarlijks te
verstrekken.
Het toetsingskader dat het Zorginstituut ter uitvoering van de subsidieregeling zal hanteren, zal deel uitmaken van de nadere regeling. Deze
nadere (subsidie)regeling zal in hoofdlijnen inhoudelijk overeen komen
met het vigerende beleidskader. De reden dat er voor gekozen is om de
subsidie jaarlijks te verstrekken is om aan de hand van de ingediende
subsidieaanvragen, telkens opnieuw de afweging te kunnen maken aan
welke vragen prioriteit wordt verleend. In het beleidskader zijn concrete
verdeelregels vastgelegd voor het geval meer subsidieaanvragen worden
ingediend dan het plafond van 2 miljoen toelaat.
De leden van de SP-fractie vragen waarom er gekozen is voor een
maximumprijs voor een geheel interventietraject en voor een maximale
minuutprijs. Zij vragen of dit betekent dat zorgaanbieders een geheel
anoniem internettraject kunnen bieden en in hoeverre de regering dit
wenselijk vindt.
De praktijk van (anonieme) e-mental health is zeer gevarieerd. Deze loopt
uiteen van interventies die bestaan uit zelfhulpmodules tot bijvoorbeeld
het chatten met een behandelaar of andere zorgvragers. Het gevarieerde
aanbod van e-mental health interventies leidt er ook toe dat er veel
verschillende kostprijzen zijn, waartegen de interventies aangeboden
kunnen worden. Ook de duur van de interventies varieert in de praktijk.
Om te voorkomen dat een aanzienlijk deel van het beschikbare budget
door dure interventies zou worden opgesoupeerd, is gekozen voor een
maximumprijs per interventie en voor een maximum minuutprijs. De
hoogte van het maximumbedrag zoals dat is opgenomen in het huidige
beleidskader is tot stand gekomen op basis van berekeningen van het
Trimbos-instituut.
Daarnaast willen genoemde leden weten waarom er gekozen is voor het
verlenen van een minimum en maximum bedrag aan subsidie.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord dat ik
hierboven heb gegeven op een gelijkluidende vraag van de leden van de
VVD-fractie.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre er met de invulling van dit
wetsvoorstel extra massa wordt gecreëerd en in hoeverre zorgaanbieders
worden beperkt om een extra doelgroep aan te boren, waarvoor deze
interventies niet bedoeld zijn, omdat zorgaanbieders hiermee subsidie
kunnen krijgen.
Deze regeling komt in de plaats van en is geënt op de beleidskaders voor
2012 tot en met 2014. Hierdoor worden er ten opzichte van het huidige
subsidiebeleid geen extra mogelijkheden gecreëerd.
De leden van de CDA-fractie vragen wie er toezicht op houdt dat de
zorgaanbieder de zorg ook aan de juiste personen aanbiedt en dat niet
fictieve personen van de zorg gebruik maken. Tevens vragen deze leden
hoe dit toezicht er uit ziet.
De IGZ houdt toezicht op de kwaliteit van de zorg van zorgaanbieders, ook
wanneer zij (anonieme) e-mental health aanbieden. Dit toezicht ziet er
voor anonieme e-mental health aanbieders vergelijkbaar uit als voor
niet-anonieme e-mental health aanbieders. De IGZ houdt toezicht op het
leveren van verantwoorde zorg op basis van de Kwaliteitswet en de Wet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

16

BIG. Het begrip verantwoorde zorg wordt door koepelorganisaties van
zorgaanbieders gedefinieerd en vastgelegd in professionele richtlijnen.
Het Zorginstituut is in het kader van dit voorstel van wet, belast met de
uitvoering van de subsidieregeling. De zorgorganisatie zal de subsidie
achteraf moeten verantwoorden en afrekenen.
De leden van de CDA-fractie willen graag een nadere uitleg waarom het
niet mogelijk zou zijn om het totaal van de beschikbaarheidbijdragen voor
anonieme e-mental health te begrenzen met een subsidieplafond en of dit
ook geldt voor overige beschikbaarheidbijdragen.
Bij een subsidieplafond worden de middelen toegekend volgens een
bepaalde rangschikking van de aanvragen. Een subsidieplafond maakt het
mogelijk omwille van louter budgettaire redenen een aanvraag van een
subsidie te weigeren wanneer het budget is uitgeput. De aanvrager zou in
zo’n geval voldoen aan de (zorginhoudelijke) criteria en in aanmerking
komen voor subsidie, ware het niet dat er geen middelen meer zijn om de
subsidie te verstrekken. Er wordt structureel een budget van 2 miljoen
beschikbaar gesteld om het aanbod van anonieme e-mental health te
stimuleren als aanvulling op het reguliere zorgaanbod. Het is mogelijk dat
niet het volledige budget aangewend wordt voor anonieme e-mental
health en er dus minder aanbod gerealiseerd wordt. Anderzijds zullen bij
overinschrijving aanvragen uitsluitend worden afgewezen vanwege het
subsidieplafond.
Het karakter van de beschikbaarheidbijdrage is wezenlijk anders dan zo’n
stimuleringssubsidie. De beschikbaarheidbijdrage strekt ertoe om
noodzakelijk geachte zorg beschikbaar te laten komen of te laten blijven.
De beschikbaarheidbijdrage wordt verleend indien het geheel verwerken
in de tarieven voor die zorg niet mogelijk is of zou leiden tot marktverstoring. De NZa belast op aanvraag de zorgaanbieder met het aanbieden
van de noodzakelijke geachte zorg. De beschikbaarheidbijdrage moet met
de eventuele tariefopbrengsten dekking bieden voor de redelijkerwijs te
maken kosten voor die zorg. Voor de beoogde wijze van stimuleren van
anonieme e-mental health, met inbegrip van de financiële beperking
daarvan, is de beschikbaarheidbijdrage derhalve geen geschikt
instrument.
De leden van de CDA-fractie vragen of het beleggen van de uitvoering
bij het Zorginstituut niet weer een extra financieringsstroom betekent en
op welke andere gebieden het Zorginstituut ook subsidies verstrekt. Deze
leden vragen of de regering ook nadelen aan een subsidieregeling ziet.
Met het beleggen van de uitvoering bij het Zorginstituut vervalt de
subsidie via het huidige beleidskader. Het betreft dus geen extra financieringsstroom maar een verlegging van een financieringsstroom. Het
Zorginstituut verstrekt op dit moment op grond van de Wlz subsidies voor
extramurale behandeling, eerstelijnsverblijf en ADL-assistentie. Daarnaast
verstrekt het Zorginstituut bijdragen aan zorgaanbieders die inkomsten
derven als gevolg van het verlenen van zorg aan onverzekerbare
vreemdelingen. De keerzijde van een jaarlijkse subsidie is dat de financiering voor een individuele zorgaanbieder niet op voorhand zeker is.
Genoemde leden vragen hoe de hoogte van 312 euro voor een geheel
interventietraject tot stand is gekomen.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord dat ik
hierboven heb gegeven op een gelijkluidende vraag van de leden van de
SP-fractie. Overigens is dit tarief bij besluit van 1 september 2013,
121748-104686, houdende vaststelling van een beleidskader voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

17

subsidiëring van anonieme e-mental health 2014, aangepast naar het
tarief van € 327,–.
De in het beleidskader opgenomen eis dat de zorgaanbieder in Nederland
gevestigd moet zijn, zal in verband met Europeesrechtelijke aspecten niet
opgenomen worden in de subsidieregeling. De leden van de CDA-fractie
vragen wat deze Europeesrechtelijke aspecten inhouden en of zorgaanbieders die niet in Nederland gevestigd zijn nu wel aanspraak kunnen
maken op de subsidieregeling.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord dat ik
hierboven heb gegeven op een gelijkluidende vraag van de leden van de
VVD-fractie.
Voorts vragen deze leden hoe de regering dit wetsvoorstel en de
effectiviteit ervan gaat evalueren.
In algemene zin kan een evaluatie vele verschillende aspecten van een
regeling betreffen. Ook omvang en wijze van uitvoering van evaluatieonderzoeken zijn divers. Ik acht een evaluatie van dit wetsvoorstel over twee
jaar na inwerkingtreding zeker op zijn plaats. Gelet op het relatief beperkte
budgettaire gewicht van het wetsvoorstel, zal ik te zijner tijd bezien op
welke wijze ik een dergelijke toets kan doen uitvoeren.
De leden van de D66-fractie vragen of de wettelijke kaders die de
zorgaanbieder moet hanteren om de anonimiteit van de cliënt te
waarborgen in rechte afdwingbaar zijn en welke instantie toezicht houdt
op de naleving van deze kaders. Daarnaast willen zij weten welke sancties
de regering voorhanden heeft voor zorgaanbieders die de anonimiteit van
de cliënt niet kunnen waarborgen.
De wettelijke kaders die de zorgaanbieder moet hanteren bij verwerken
van persoonsgegevens zijn de bepalingen uit de Wbp en de WGBO,
specifiek uitgewerkt in NEN 7510 Informatiebeveiliging in de zorg. Het
College Bescherming Persoonsgegevens (Cbp) houdt toezicht op de
naleving van de Wbp en de IGZ houdt uit hoofde van de Kwaliteitswet
zorginstellingen en de Wet BIG toezicht op de kwaliteit van de zorg. Bij dit
toezicht wordt acht geslagen op de normen van de WGBO. Het Cbp en de
IGZ hebben diverse instrumenten voor bestuursrechtelijke handhaving.
Daarnaast vallen individuele hulpverleners onder het tuchtrecht, waar
behalve IGZ ook cliënten gebruik van kunnen maken.
Genoemde leden constateren dat de zorgaanbieder de gebruiker van
anonieme e-mental health naar reguliere zorg dient te begeleiden en
vragen welk beleid de regering hanteert voor gebruikers die niet tot
reguliere zorg te bewegen zijn.
Het beleid gericht op mensen met psychische problematiek die zorg
mijden valt onder de openbare geestelijke gezondheidszorg. Centrumgemeenten zijn verantwoordelijk voor het bieden van activiteiten die beogen
dat zorgmijders worden toegeleid naar de geestelijke gezondheidszorg of
de verslavingszorg. Uit onderzoek van de IGZ dat ik in november 2013 aan
uw Kamer heb aangeboden6 blijkt dat centrumgemeenten hun regierol op
het gebied van de bemoeizorg goed oppakken en zich voldoende inzetten
voor het opstellen van regionaal beleid hierop. Hiertoe worden samenwerkingsafspraken gemaakt met instellingen voor geestelijke gezond-

6

IGZ (2013): Naleving van voorwaarden voor zorg aan zorgmijders met ernstige psychiatrische
aandoeningen verbeterd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

18

heidszorg en verslavingszorg en Gemeentelijke of Gemeenschappelijke
Gezondheidsdiensten.
De leden van de D66-fractie constateren dat de regering voor een
maximumprijs van het interventietraject en voor een maximale minuutprijs heeft gekozen en vragen waaraan zij die tarieven ontleent en wat de
onderbouwing daarvan is. Deze leden vragen voorts of de regering het
huidige budget toereikend acht en zo nee, op welke manier de regering de
financiering rond wil krijgen.
Voor het antwoord op deze vragen verwijs ik naar het antwoord dat ik
hierboven heb gegeven op gelijkluidende vragen van de leden van de
SP-fractie.
6. Financiële gevolgen
De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting dat er
structureel 2 miljoen euro wordt uitgetrokken voor deze subsidieregeling
en vragen of dit bedrag gelijk is aan het bedrag dat in 2012 en in 2013
werd besteed aan deze hulpverlening en zo nee, waarom niet. Tevens
vragen deze leden of dit bedrag gelijk is aan het bedrag dat voor 2012
jaarlijks werd uitgegeven aan deze hulpverlening en zo nee, waarom niet.
Het huidige beleidskader kent een plafond van twee miljoen euro. In 2012
en 2013 is er in beide jaren 0,7 miljoen euro aan subsidies toegekend. Het
toegekende bedrag viel lager uit dan het plafond aangezien er een beperkt
aantal subsidieaanvragen was ingediend. Tevens voldeed een aantal
subsidieaanvragen niet aan de voorwaarden van het beleidskader.
Hoeveel er vóór 2012 in totaal aan deze hulpverlening is uitgegeven, is
niet bekend. In de budgetsystematiek tot 2008 konden instellingen via de
budgetparameter «preventie en dienstverlening» deze zorg aanbieden.
Instellingen declareerden destijds niet op individuele basis, dus onbekend
is of de onder de desbetreffende budgetparameter gedeclareerde zorg
betrekking heeft op anonieme personen. Ná de overheveling van de
geneeskundige GGZ naar de Zvw in 2008 was bekostiging van anonieme
e-mental health interventies voor gebudgetteerde GGZ-instellingen via de
budgetcomponent dienstverlening nog mogelijk (mits hier overeenstemming over was met de representerende zorgverzekeraar). Onder de
budgetcomponent dienstverlening vallen echter ook activiteiten7 die niet
afzonderlijk werden geregistreerd. Het totaal bedrag dat onder deze
budgetcomponent is gedeclareerd bedroeg in 2007 25,5 miljoen euro en
in 2012 14,3 miljoen euro. Sinds 2013 is sprake van prestatiebekostiging
en wordt deze budgetparameter niet meer gehanteerd.
Gezien de omstandigheid dat zowel in 2012 als in 2013 de beschikbare
2 miljoen euro niet geheel is uitgegeven aan subsidieverleningen,
verwacht ik dat de 2 miljoen euro toereikend zal zijn.
De leden van de CDA-fractie willen graag weten wat met de uitvoeringskosten bedoeld wordt en hoe groot de uitvoeringskosten van het
Zorginstituut voor deze subsidieregeling zijn. Tevens vragen zij of de
subsidieregeling ook het ontwikkelen van de e-mental health interventie
betreft.
Met de uitvoeringskosten worden de uitvoeringskosten van het Zorginstituut bedoeld. Deze (beperkte) kosten hangen samen met het beoordelen van subsidieaanvragen en het verstrekken van subsidies. De
uitvoeringskosten bevatten dus niet de kosten van de zorgaanbieder. Deze
regeling betreft enkel de financiering van internetinterventies voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

19

mensen die anoniem willen zijn. De ontwikkeling van e-mental health
interventies valt hier niet onder.
De leden van de CDA-fractie geven aan dat voor 2008 anonieme
e-mental health interventies op grond van de Algemene Wet Bijzondere
Ziektekosten (AWBZ) mogelijk waren. Zij willen weten hoe groot het
bedrag was dat in 2007 aan anonieme e-mental health is besteed.
Het is niet bekend hoe groot het bedrag is dat in 2007 aan anonieme
e-mental health is besteed. In de budgetsystematiek werd niet apart
geregistreerd of preventie- en dienstverleningsactiviteiten op anonieme of
op niet anonieme wijze plaatsvond. Instellingen declareerden destijds niet
op individuele basis. De activiteiten konden voor patiënten kosteloos
worden aangeboden en verzekerd zijn speelde in de praktijk geen rol.
De leden van de D66-fractie vragen de regering of de financieringskosten voor e-mental health in de toekomst zullen oplopen als gevolg van
verdere digitalisering en automatisering van de zorg waardoor mensen
een groter beroep zullen doen op e-mental health. Deze leden vernemen
graag de regeringsverwachtingen hieromtrent en hoe zij een en ander
zullen monitoren.
Voor de goede orde, onderhavig voorstel van wet ziet slechts op een zeer
beperkt deel van e-(mental) health, de anonieme e-mental health.
Sinds enige jaren vertoont het gebruik van e-(mental) health een stijgende
trend. Uit onderzoek van het innovatiebureau E-hulp blijkt dat inmiddels
ruim een kwart miljoen mensen gebruik maakt van online hulpprogramma’s. Het is dan ook mijn verwachting dat het gebruik van e-mental
health zal toenemen. Desondanks kan niet geconcludeerd worden dat
e-health op grote schaal is doorgevoerd, zo blijkt uit de eHealth monitor
20147. Minder dan een kwart van de psychiaters (23%) geeft aan dat het
mogelijk is om «blended behandeling» te volgen (online behandeling
gecombineerd met face to face contact). Het onderzoek en de monitor
gaat niet expliciet in op de financieringskosten van e-mental health.
Ik kan geen uitspraak doen over het effect op de financieringskosten als
gevolg van toenemend gebruik. Naarmate er sprake is van opschaling van
e-mental health, zal deze vorm van ondersteuning een integraal onderdeel
gaan uitmaken van het primaire zorgproces. De patiënt die regie voert
over zijn leven en zorg, krijgt steeds meer een «blended behandeling»
waarbij de verhouding tussen de zorg via online hulpprogramma’s – die
24/7 los van plaats beschikbaar zijn – en het face to face contact verandert.
De zorgverlening en het contact tussen arts en patiënt wordt op een
andere wijze vormgegeven, bijvoorbeeld door meer beeldschermzorg of
e-consulten. Het is de verantwoordelijkheid van zorgaanbieders om – in
samenspraak met de patiënt – de geleverde zorg zo efficiënt mogelijk aan
te bieden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering op basis van
welke gegevens het budget voor deze regeling van 2 miljoen euro is
vastgesteld.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord dat ik
hierboven gegeven heb op een gelijkluidende vraag van de leden van de
VVD-fractie.
De leden van de ChristenUnie-fractie willen weten welke uitvoeringskosten er door de regering worden verwacht. Zij vragen of hieronder ook
de kosten voor het opbouwen van een veilig ICT systeem door de
7

Kamerstukken II 2012–2013, 30 388, nr. 53.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

20

zorgaanbieder en de kosten voor de regeling die wordt getroffen voor de
opvang en het zorgtraject van ernstig bedreigde personen en die vanwege
hun veiligheid anoniem dienen te blijven vallen.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord dat ik
hierboven gegeven heb op een gelijkluidende vraag van de leden van de
CDA-fractie.
7. Ernstig bedreigde cliënten
De leden van de VVD-fractie vragen de regering of door het ontbreken
van de wet al zaken ernstig fout zijn gegaan. Zij vragen of een
wetsvoorstel de problemen ook oplost voor de ernstig bedreigde cliënt.
Traceerbaarheid via de zorgverzekeraar is slechts één van de vele
traceerbaarheidsrisico’s. Vóór de inwerkingtreding van de pilot
«anonieme financiering zorg genoten door zeer ernstig bedreigde
personen»8 en onderhavig wetsvoorstel geldt de maatregel van zorgverzekeraars om het traceerbaarheidsrisico van verzekerden behorend tot
kwetsbare groepen bij de zorgverzekeraars via adres- en woonplaatsgegevens te beperken («uniforme maatregel kwetsbare groepen», onderdeel
van de «Gedragscode goed verzekeraarschap» van Zorgverzekeraars
Nederland (ZN)). Deze maatregel houdt in dat zoveel mogelijk naam en
adresgegevens van de betreffende verzekerden zijn afgeschermd en dat
de adresgegevens niet via de geautomatiseerde controle op verzekeringsgerechtigdheid aan zorgaanbieders beschikbaar worden gesteld. Op de
verzekerde (dan wel de opvanginstelling waar de verzekerde verblijft) rust
de meldingsverantwoordelijkheid jegens de zorgverzekeraar dat sprake is
van een kwetsbare persoon. Is een verzekerde eenmaal aangemeld als
kwetsbare persoon dan draagt de zorgverzekeraar er zorg voor dat de
adres- en woonplaatsgegevens de aanduiding «geheim» krijgen, wat voor
alle medewerkers het signaal is, dat over deze persoon geen enkele
informatie mag worden verstrekt. Derden (bijvoorbeeld zorgverleners die
willen nagaan of iemand wel verzekerd is) krijgen dan voor het adres een
leeg veld. Voorts zorgt de zorgverzekeraar er voor dat de medewerkers die
klantcontact hebben goed op de hoogte zijn van het feit dat geen
informatie verstrekt mag worden van personen behorend tot een
kwetsbare groep. Risico’s tot het ongewenst verstrekken van adres- en
woonplaatsgegevens blijven echter bestaan.
Het is niet vast te stellen of het ontbreken van de wet (en de pilot
anonieme financiering zorg genoten door zeer ernstig bedreigde
personen) heeft geleid tot ernstige vormen van geweld tegen slachtoffers.
Er is een aantal casus bekend waarbij het versturen van declaraties door
zorgverzekeraars aan het (oorspronkelijke) adres van de bedreigde
persoon (en daarmee aan de bedreiger) helaas heeft plaatsgevonden. De
bedreiger kon op deze manier via de declaratie de verblijfplaats van de
bedreigde vinden. Dit wetsvoorstel lost dit op. In plaats van dat de
declaratie van de zorgaanbieder naar de zorgverzekeraar gaat, gaat de
declaratie van de zorgaanbieder – via de Nationale Politie – naar het
Zorginstituut.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de verhouding is tussen de
pilot «anonieme financiering van zorg genoten door ernstig bedreigde
personen» en voorliggend wetsvoorstel.

8

Kamerstukken II 2012/13, 30 388, nr. 53.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

21

De inhoud van de pilot is neergelegd in voorliggend wetsvoorstel. In
antwoord op de schriftelijke inbreng van uw fractie9 heb ik aangegeven
dat bij een positieve evaluatie van de pilot de mogelijkheid tot anonieme
financiering van zorg op grond van de Zvw en de AWBZ genoten door
ernstig bedreigde personen zal worden neergelegd in de wet. De pilot
loopt nog door in 2015. Na evaluatie van de pilot zal bekeken worden wat
een geschikt moment voor inwerkingtreding is. De wet zal dan in werking
treden op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.
De leden van de SP-fractie vragen hoe lang het duurt voordat mensen
opgenomen worden in het SBB van het Openbaar Ministerie (OM).
Genoemde leden stellen zich een vrouw voor die na jaren ernstige
mishandeling en bedreiging in een ziekenhuis terecht komt en daar voor
het eerst vertelt van de bedreigingen die zij heeft ondergaan. Op dat
moment is zij nog niet opgenomen in het SBB maar gaat na verpleging
wel naar een opvanghuis. Deze leden vragen of haar anonimiteit te
garanderen is wanneer zij voor controle in een ander ziekenhuis of bij een
andere huisarts terug moet en op welk moment een zorgaanbieder
gebruik kan maken van de anonieme financiering.
Uitgangspunt is dat de dreiging ter kennis wordt gebracht (veelal via de
politie) bij het OM. Indien dit in de door u geschetste casus niet (op
verzoek van de vrouw) door het ziekenhuis is gedaan, kan de opvanginstelling dat doen. Deze heeft er immers belang bij zicht te krijgen op de
ernst van de dreiging in verband met de veiligheid van een ieder in het
opvanghuis. Indien de vrouw in het SBB wordt opgenomen en één van de
maatregelen anonimiteit is, dan wordt contact met het ziekenhuis
opgenomen om anonieme financiering alsnog met terugwerkende kracht
te laten plaatsvinden. Vanaf dat moment is de anonimiteit naar de
toekomst te garanderen en wordt getracht de anonimiteit met terugwerkende kracht te laten gelden vanaf het moment dat zij «uit het zicht» van
haar bedreiger verdwenen is.
De leden van de SP-fractie vragen welke positie ernstig bedreigde
kinderen hebben in dit wetsvoorstel. Graag willen deze leden weten welke
positie de kinderen hebben als ze bijgeschreven zijn op de polis van een
ouder die ernstig bedreigd wordt. Genoemde leden vragen in hoeverre via
de zorg, die een kind heeft gehad, te herleiden is waar de bedreigde ouder
zich bevindt.
In dit wetsvoorstel is de positie van ernstig bedreigde kinderen niet
anders dan die voor ernstig bedreigde volwassenen. Er is geen leeftijdscriterium. Voor beiden geldt dat indien de personen zijn opgenomen in
het SBB en het OM heeft aangegeven dat de anonimiteit van de bedreigde
persoon gewaarborgd moet zijn er sprake is van anonieme financiering
van zorg.
Voor wat betreft de traceerbaarheid van een bedreigde ouder – die
opgenomen is in het SBB en waarbij de maatregel van anonimiteit is
opgelegd – geldt dat deze maatregel wordt toegepast ten aanzien van alle
personen uit deze casus die in een zorginstelling zijn opgenomen of door
OM of politie op een anonieme locatie zijn ondergebracht. Dit geldt dus
ook voor de kinderen, ongeacht bij wie de kinderen op de polis staan
bijgeschreven.
Betreft het een bedreigde ouder die niet opgenomen is in het SBB en is
sprake van één polis van ouder en kind dan geldt op grond van de
«uniforme maatregel kwetsbare groepen» van Zorgverzekeraars
9

Kamerstukken II 2012/13, 30 388, nr. 55.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

22

Nederland (ZN) het volgende. In de Zorgverzekeringswet geldt een
individuele verzekeringsplicht. In een gezinssituatie komt het veelal voor
dat een der ouders als verzekeringnemer optreedt. De verzekerde (kan de
verzekeringnemer zijn) die bedreigd wordt, dan wel de zorginstelling waar
deze verzekerde verblijft, moet dan aan de zorgverzekeraar melden dat het
beschermingsregime van de maatregel op zowel de ouder als het kind van
toepassing moet zijn. Wellicht ten overvloede wordt opgemerkt dat alle
zorgverzekeraars zich aan deze maatregel geconformeerd hebben en deze
aldus naleven.
Tot slot vernemen de leden van de SP-fractie graag wat de reacties zijn
van organisaties die zich bezighouden met slachtoffers van geweld in
afhankelijkheidsrelaties, en waarom de regering deze reacties niet heeft
meegenomen in het opstellen van de wetswijziging. Te denken valt aan
Fier Fryslân, vrouwenopvangorganisaties en organisaties tegen eergerelateerd geweld.
U suggereert in uw vraag dat VWS geen contact zou hebben gelegd met
de vrouwenopvangorganisaties en organisaties tegen eergerelateerd
geweld. Dat is onjuist. Al vanaf 2008 is VWS met partijen (Fier Fryslan,
Federatie Opvang, ZN, OM, en de grote verzekeraars) in overleg om te
komen tot een oplossing voor deze problematiek. Dit heeft uiteindelijk
geresulteerd in de pilot en het wetsvoorstel dat nu in uw Kamer ligt.
Daarnaast krijgt Fier Frysln subsidie op basis van het beleidskader.
8. Traceerbaarheid ondergedoken cliënten
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze zorgverzekeraars
proberen te voorkomen dat privacygevoelige gegevens van cliënten in de
verkeerde handen terecht komen. Deze leden gaan ervan uit dat zorgverzekeraars in elk geval enige moeite doen om informatie niet oneigenlijk te
verstrekken.
De eerder genoemde «uniforme maatregel kwetsbare groepen» van ZN
voorziet hierin. Zoals al eerder aangegeven wordt op basis van deze
maatregel direct in de administratie verwerkt dat een bepaalde cliënt
behoort tot de categorie bedreigde personen. De zorgverzekeraar draagt
er dan zorg voor dat de adres- en woonplaatsgegevens de aanduiding
«geheim» krijgen, wat voor alle medewerkers het signaal is, dat over deze
persoon geen enkele informatie mag worden verstrekt. Derden (bijvoorbeeld zorgverleners die willen nagaan of iemand wel verzekerd is) krijgen
dan voor het adres een leeg veld. Voorts zorgt de zorgverzekeraar er voor
dat de medewerkers die klantcontact hebben goed op de hoogte zijn van
het feit dat geen informatie verstrekt mag worden van personen behorend
tot een kwetsbare groep. Risico’s tot het ongewenst verstrekken van
adres- en woonplaatsgegevens blijven echter bestaan.
9. Uniforme maatregel kwetsbare groepen
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting over
het feit dat medewerkers van zorgverzekeraars moedwillig onbevoegd
informatie doorgeven. Deze leden vinden dat zeer onwenselijk is en
vragen welk beleid zorgverzekeraars hebben als zij ontdekken dat dit
gebeurd is. Tevens vragen deze leden of dit een grond voor ontslag kan
zijn als op zo’n manier misbruik van privacygevoelige gegevens wordt
gebruikt.
In de memorie van toelichting is aangeven dat informatie soms
onbedoeld toch verspreid kan worden. Dat kan bijvoorbeeld door
onzorgvuldig handelen van medewerkers veroorzaakt door een te hoge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

23

werkdruk. Het kan ook voorkomen dat de bedreiger familie of vrienden
inschakelt en de medewerker onvoldoende integer handelt en onbevoegd
informatie doorgeeft.
Deze risico’s ondervang ik met onderhavig voorstel van wet waarmee de
gegevens over de bedreigde personen, geen deel uitmaken van het
declaratiesysteem van de zorgverzekeraar.
In de «Uniforme Maatregel 06: Privacy afhandeling declaraties»,
onderdeel van de «Gedragscode goed verzekeraarschap» van ZN, staat
omschreven hoe zorgverzekeraars omgaan met schending van de
geheimhoudingsplicht. Hierin staat het volgende: «Het naleven van de
geheimhoudingsplicht door de medewerkers weegt zeer zwaar voor de
zorgverzekeraar. Het is van groot belang dat de medewerkers (vooraf)
erop worden gewezen dat aan het overtreden van deze regels gevolgen
zijn verbonden. Het voorgaande laat onverlet dat per situatie wordt
beoordeeld welke gevolgen het niet naleven van de geheimhoudingsplicht van de medewerker heeft: onzorgvuldig werken is iets anders dan
welbewust, uit eigen belang de gegevens raadplegen. Steeds geldt dat
sancties opportuun moeten zijn.
Indien blijkt dat een medewerker/functionaris zich niet houdt aan de op
hem rustende geheimhoudingsplicht, zal in elk geval een disciplinaire
maatregel worden opgelegd, welke ook wordt opgenomen in het
personeelsdossier. In geval van herhaling volgt ontslag. Misbruik van
(medische) persoonsgegevens wordt gevolgd door ontslag op staande
voet.»
10. Anonieme financiering en voorwaarden
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de anonieme financiering
is voorbehouden voor zwaar bedreigde personen die in het SBB zijn
opgenomen. Het is de leden van genoemde fractie niet duidelijk of
bedreigde personen die niet in dit stelsel zijn opgenomen, afdoende
beschermd zouden worden door de bestaande maatregelen. Zij vragen
zich af waarom ook niet voor bedreigde personen buiten het SBB
anonieme financiering zou kunnen gelden.
De overheid heeft het SBB ingesteld om verantwoordelijkheid te nemen
ten aanzien van de veiligheid van ernstig bedreigde personen. Dit stelsel
ziet er op toe dat met het instrument «Dreiginginschatting» de ernst van
de dreiging op een objectieve manier en op het juiste niveau wordt
ingeschat en de noodzakelijke maatregelen op de dreiging worden
afgestemd. Zorgaanbieders die van mening zijn dat er sprake is van zware
bedreiging bij één van hun cliënten kunnen bij het OM terecht. Buiten het
SBB is het voor derden niet of nagenoeg niet mogelijk de dreiging op het
juiste niveau te duiden. Het risico bestaat dat indien anonieme financiering ook buiten het SBB zou gelden dan vaker dan noodzakelijk op
anonieme financiering teruggegrepen zal worden omdat de dreiging als
subjectieve beleving veelal veel hoger wordt ingeschat dan deze
daadwerkelijk is.
De leden van de PvdA fractie vragen tevens waarom anonieme
financiering niet voor iedereen mogelijk is waarvan bij gemeenten of
zorgstellingen bekend is dat hun informatie geheim moet blijven.
Met betrekking tot de veiligheid van personen is de hoofdofficier van
justitie namens de overheid verantwoordelijk. Zoals in het antwoord
hierboven aangegeven ziet het SBB er op toe dat op een objectieve
manier en op het juiste niveau wordt ingeschat hoe hoog de dreiging is en
de noodzakelijke maatregelen op de dreiging worden afgestemd.
Zorginstellingen die van mening zijn dat er sprake is van zware bedreiging
bij één van hun cliënten kunnen bij het OM terecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

24

Voor personen die niet in het SBB zijn opgenomen, is de kans op zeer
ernstige dreiging minder aanwezig. Bescherming van gegevens door
middel van de al getroffen maatregelen door zorgverzekeraars volstaat
dan. Zoals ik in mijn beantwoording op de schriftelijke inbreng10 van uw
fractie heb ik aangegeven, hebben zorgverzekeraars – verenigd in ZN –
met ingang van 23 juni 2008 concrete afspraken gemaakt, gericht op
uniforme maatregelen om traceerbaarheid via de zorgverzekeraar te
voorkomen («uniforme maatregel kwetsbare groepen», onderdeel van de
«Gedragscode goed verzekeraarschap» van ZN). Concreet komen deze
afspraken er op neer, dat direct in de administratie wordt verwerkt dat een
bepaalde cliënt behoort tot de categorie bedreigde personen. In dat geval
krijgen de adres- en woonplaatsgegevens de aanduiding «geheim», wat
voor alle medewerkers het signaal is, dat voor deze persoon geen enkele
informatie mag worden verstrekt. Derden (bijvoorbeeld zorgverleners die
willen nagaan of iemand wel verzekerd is) krijgen dan voor het adres een
leeg veld.
Verder vragen de leden van de PvdA-fractie op grond van welke criteria
de categorie bedreigde personen in de «uniforme maatregel kwetsbare
groepen» van Zorgverzekeraars Nederland wordt gedefinieerd.
Iedereen die denkt deel uit te maken van de categorie bedreigde personen
kan een beroep op deze maatregel doen. Op grond van de «uniforme
maatregel kwetsbare groepen» dienen zorgverzekeraars hun klanten te
informeren over het bestaan van de mogelijkheid dat gegevens niet
verstrekt worden aan personen tegen wie ze bescherming behoeven
(bijvoorbeeld ouders, verzekeringnemer), terwijl dat vanuit juridisch
oogpunt wel aangewezen is. Deze communicatie kan bijvoorbeeld
plaatsvinden via de website, polisvoorwaarden en nieuwsbrieven. De
zorgverzekeraar heeft wel altijd de mogelijkheid te beoordelen of een
beroep van een verzekerde op deze maatregel terecht is. Het gaat immers
om een bijzondere groep verzekerden waarvoor de uitvoering van de Zvw
en/of AWBZ moeilijk en kostbaarder is (administratieve lasten). Gezien het
voorgaande dienen de personen die tot de kwetsbare groep behoren zich
te realiseren dat ze zelf een signalerings- en meldingsverantwoordelijkheid hebben jegens hun zorgverzekeraar. De signalerings- en meldingsverantwoordelijkheid rust ook op de zorginstelling waar een bedreigde
persoon verblijft. Deze instellingen zijn uitermate goed op de hoogte van
de risico’s die hun klanten lopen. Een zorginstelling kan zelf een signaal
afgeven aan de zorgverzekeraar van de klant. Tevens kan een zorginstelling de klant wijzen op de traceerbaarheidsrisico’s die de klant in het
algemeen loopt. Als een zorginstelling een signaal geeft aan de zorgverzekeraar zal deze dat altijd honoreren.
Tot slot vragen de leden van de PvdA-fractie of het mogelijk is dat op
individuele basis personen kunnen worden aangewezen voor wie
anonieme financiering mogelijk moet worden, ook al valt die persoon niet
in het SBB. Bijvoorbeeld als het OM of de Nationale Politie de bedreiging
van een persoon zo ernstig acht, dat anonimiteit ook via anonieme
financiering van de zorg gewaarborgd moet worden. Zo ja, dan vragen
deze leden hoe de regering dit gaat bewerkstelligen en zo nee, vragen zij
waarom dit niet mogelijk is.
Indien de bedreiging van een persoon zo ernstig wordt geacht, dat
anonimiteit ook via anonieme financiering van de zorg gewaarborgd moet
worden dan is sowieso sprake van opname van deze persoon in het SBB.

10

Kamerstukken II 2012/13, 30 388, nr. 55.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

25

De leden van de CDA-fractie constateren dat de financiering plaatsvindt
vanuit het Zorgverzekeringsfonds en het Algemeen Fonds Bijzondere
Ziektekosten. Genoemde leden vragen op welke wijze declaraties van de
verleende zorg plaats vindt en bij wie de declaraties kunnen worden
ingediend.
In mijn brief van 19 maart 201311 aan uw Kamer heb ik u uiteengezet dat
de wijze van anonieme financiering als volgt verloopt:
− Het OM biedt één loket aan als centraal aanspreekpunt voor zowel het
Zorginstituut als zorgaanbieders. Personen met een SBB-status die
anonieme zorg nodig hebben krijgen een uniek registratienummer van
het OM (er wordt dus geen naam van de persoon gemeld). Op deze
manier kan het Zorginstituut zo nodig controleren of het om een
persoon gaat die is opgenomen in het SBB en anonieme zorg nodig
heeft.
− De zorgaanbieder die zorg verleent aan een SBB-cliënt moet de
rekening dus niet indienen bij de zorgverzekeraar, maar bij de
financiële afdeling van de Nationale Politie.
− De Nationaal Politie dient de totaalrekening (voor alle SBB-cliënten) bij
het Zorginstituut in. Op basis van een overeenkomst tussen het
politiekorps en het Zorginstituut vindt dan financiering en afrekening
plaats. Zvw zorg zal gefinancierd worden uit het Zorgverzekeringsfonds en AWBZ-zorg uit het Algemeen Fonds Bijzondere Ziektekosten.
De Federatie Opvang heb ik in juni 2013 per brief geïnformeerd over de
wijze van indienen van de declaraties bij de Nationale Politie met het
verzoek dit onder haar leden bekend te maken, zodat zorgaanbieders die
gebruik willen maken van de pilot weten waar zij hun declaratie kunnen
indienen.
De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel mensen er gemiddeld in
het SBB van het OM zijn opgenomen en hoe de zorgverleners de privacy
van deze personen waarborgen.
In 2012 waren ongeveer 1150 personen in het SBB opgenomen. In 2013
betroffen dit 958 cases waarbij 1476 personen betrokken waren. Bij een
beperkt deel van deze groep is vanaf mei 201312 de maatregel anonimiteit
opgelegd. Dit is het geval in ongeveer 25 cases waarbij in 7 cases
daadwerkelijk zorg is verstrekt aan één of meerdere personen. In 2014 is
in 658 cases het SBB toegepast. Hierbij waren 1075 personen betrokken.
In een onbekend aantal cases is besloten tot de maatregel anonimiteit,
waarbij in 16 cases (omvang van in totaal 29 personen) anonieme zorg
verstrekt is aan één of meerdere personen in deze cases.
Bij de verstrekking van zorg aan een persoon uit het SBB waarbij de
maatregel anonimiteit is genomen, wordt eerst door de politie contact
gelegd met de zorgaanbieder en wordt de noodzaak van de anonimiteit
uitgelegd. De politie verstrekt de zorgaanbieder de gegevens waar de
declaratie naar toe gestuurd kan worden. Declaraties voor zwaar
bedreigde personen die in opdracht van het OM opgenomen zijn in het
SBB en bij een zorginstelling zijn ondergebracht kunnen door deze
instelling worden ingediend bij de politiefunctionaris die als contactpersoon is aangewezen voor de zwaar bedreigde persoon. Indien geen
sprake (meer) is van verblijf in een instelling kan de betreffende zorgverlener de declaratie indienen bij de aangewezen politiefunctionaris indien
de maatregel anonimiteit van kracht is. Elke in het SBB opgenomen
persoon of casus krijgt een uniek OM-nummer toegekend. Op basis van
dit nummer kunnen instellingen of zorgverleners hun declaratie bij de
11
12

Kamerstukken II 2012/13, 30 388, nr. 53.
Vanaf het moment dat het OM de pilot toepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

26

politieorganisatie indienen. Ook aan de zorgverlener wordt de identiteit
van de bedreigde persoon (zo mogelijk) niet kenbaar gemaakt. Naar
aanleiding van een (interne) evaluatie van het SBB zijn politie en OM bezig
het stelsel «duidelijker in te richten» en meer bekendheid te geven onder
diegenen die met bedreigde personen in aanraking komen om zo tot een
effectiever stelsel te komen, waarin tijdig onderkend wordt wie deze hulp
van de overheid nodig hebben.
11. Artikelsgewijs
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de subsidie voor anonieme
e-mental health alleen wordt verstrekt aan zorgaanbieders ten behoeve
van kosten van geneeskundige zorg zoals medisch-specialisten en
klinisch-psychologen die plegen te bieden. Zij vragen of dit een limitatieve
opsomming van zorgverleners is en of ook zorg vergoed mag worden van
bijvoorbeeld een psychotherapeut, kinder- en jeugdpsycholoog dan wel
een gezondheidszorgpsycholoog (gz-psycholoog), die ook hoofdbehandelaar zijn.
De omschrijving «geneeskundige zorg zoals medisch-specialisten en
klinisch-psychologen die plegen te bieden» is de omschrijving voor
geestelijke gezondheidszorg zoals die in de Zvw wordt gehanteerd. Deze
zorg is functioneel beschreven, de Zvw bepaalt niet wie de zorg mag
leveren. Het gaat niet om een limitatieve opsomming van zorgverleners.
De door de CDA-fractie genoemde zorgverleners kunnen deze zorg ook
aanbieden mits geregistreerd in het BIG-register.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 675, nr. 6

27