18
Bedenktijd bestuur beursvennootschap
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk
Wetboek in verband met het inroepen van een bedenktijd
door het bestuur van een beursvennootschap ( 35367 ).
De voorzitter:
Goedenavond. Aan het eind van deze vergaderweek gaan
we ons nog bezighouden met een juridische kluif, gericht
op een betere bescherming van de beursvennootschappen.
Dat is natuurlijk niet de officiële benaming, dus die ga ik
nog even netjes voorlezen. Het gaat hier om een ontwerp
van wet tot wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek
in verband met het inroepen van een bedenktijd door het
bestuur van een beursvennootschap. Ik heet de minister
voor Rechtsbescherming van harte welkom.

versterkt worden. Chinese bedrijven kunnen hier bijvoorbeeld alles kopen, terwijl wij dat in China veel moeilijker
kunnen. Je kunt daar vaak maar 49% van de aandelen krijgen. We zien nu in het Westland bijvoorbeeld de invloed
van China toenemen. Wij vinden het dus enorm belangrijk
dat die beursvennootschappen in ieder geval een hindernis
kunnen opwerpen om een vijandige overname, of een
bestuurswisseling met druk op strategiewijziging, te voorkomen.
Voorzitter. Onlangs is de Wet ongewenste zeggenschap
telecom aangenomen. Die wet beoogt ook betere bescherming te bieden aan bedrijven in de telecomsector. Deze
wet past hier mooi bij, en ook de wet die wij nog gaan
behandelen over het stelsel van investeringstoetsen. We
zien gelukkig ook dat de regering de afgelopen maanden
maatregelen en initiatieven heeft getroffen, zoals een lening
voor Apotex, een geneesmiddelenbedrijf, zodat dat een
doorstart kon maken. Op verzoek van de Europese Commissie kwam er zelfs een lening voor SMART Photonics, om
ervoor te zorgen dat bepaalde technologieën niet in
vreemde handen komen.

De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Ik geef als eerste het woord aan mevrouw Van den Berg
van het CDA.

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Ten eerste doe ik deze inbreng mede
namens de heer Eppo Bruins van de ChristenUnie. Zowel
het CDA als de ChristenUnie vinden het enorm belangrijk
dat wij vanavond deze wet kunnen behandelen. Wij hebben
er bij het regeerakkoord ook samen voor gestaan om dit
op te nemen.
De voorzitter zei het al: met dit wetsvoorstel krijgt een
beursvennootschap in Nederland een betere bescherming.
Men krijgt namelijk 250 dagen bedenktijd, in geval een vijandige overname plaatsvindt of als een bedrijf daar de
intentie toe heeft. Daarnaast kan een bestuurder beschermd
worden als zijn ontslag wordt geëist. Wij verwelkomen dit
voorstel dus van harte, omdat wij dit ook heel goed vinden
passen in het Rijnlandse model, waarin we rekening houden
met alle stakeholders en niet alleen met de belangen van
aandeelhouders, die vaak alleen een kortetermijnwinst
beogen. Het gaat ons naast aandeelhouderswaarde ook om
werkgelegenheid, om arbeidsomstandigheden, om maatschappelijk verantwoord ondernemen, om duurzaamheid
en om innovatie. Met dit wetsvoorstel krijgt het bestuur
van een beursvennootschap dus een instrument in handen
om rust te creëren in een vaak chaotische periode. Wij vinden dat de langetermijnvisie van een bedrijf het zwaarst
moet wegen. Deze periode kan gebruikt worden om dat
goed in kaart te brengen.
Voorzitter. Wat ons betreft komt dit wetsvoorstel echt geen
moment te vroeg. We hebben een paar jaar geleden
natuurlijk bijna vijandige overnames gezien, zowel van KPN
als AkzoNobel als Unilever. Wij vinden dat bij een eerlijke
economie ook hoort dat iedereen meeprofiteert en dat je
concurrentie en duurzaamheid hand in hand laat gaan, maar
ook dat er een eerlijk speelveld is. Dat komt steeds meer
onder druk te staan. We zien dat in de coronacrisis nog

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

Voorzitter. Ik zei het al: het gaat er uiteindelijk niet om dat
overnames worden verhinderd, maar het moet wel moeilijker worden om een vijandige overname te plegen. Wij
hebben in de brieven die wij hebben ontvangen, bijvoorbeeld van VNO, gezien dat er ook steun is vanuit de werkgeverskant en vanuit de bedrijvenkant om tot dit wetsvoorstel te komen. Het CDA en de ChristenUnie zijn dan ook erg
blij met het draagvlak voor dit wetsvoorstel dat we volop
zien in de samenleving. Want ja, wij hechten aan een open
economie, maar ook aan dat gelijke speelveld. Dat staat
vaak onder druk doordat staatsgesteunde bedrijven uit
landen van buiten de EU eropuit zijn om hier een vijandige
overname te plegen.
Voorzitter. Wij zijn dus aan alle kanten supporter van dit
initiatiefwetsvoorstel, maar wij vinden het wel een uitdaging
om het wetsvoorstel nog net iets mooier te maken. Daarvoor hebben we drie amendementen ingediend. Die zou ik
graag willen toelichten.
Het eerste amendement dien ik in samen met meneer
Paternotte van D66. Dat is erop gericht om de bedenktijd
van 250 dagen te laten starten op het moment dat de algemene vergadering van aandeelhouders wordt opgeroepen
en uit de agenda blijkt dat er een verzoek tot bijvoorbeeld
ontslag is gedaan. Die 250 dagen beginnen dan dus niet te
tellen op het moment dat een aandeelhouder met een vaak
niet openbaar briefje heeft verzocht om een aandeelhoudersvergadering bijeen te roepen. Dit amendement moet
voorkomen dat in plaats van het bestuur van de onderneming een activistische aandeelhouder, een sprinkhaan die
vaak alleen gericht is op het op korte termijn leegroven van
het bedrijf, bepaalt wanneer die 250 dagen gaan lopen,
waarmee hij in feite de hele wet tenietdoet.
Het tweede amendement dien ik samen met meneer Bruins
van de ChristenUnie in. Dat moet duidelijkheid geven over
situaties waarin sprake kan zijn van zowel het ontslag of
het verlangde ontslag van een bestuurder als een vijandige
overname, een paar maanden later. In beide gevallen moet
die bedenktijd dan apart ingeroepen kunnen worden.
Het derde amendement dien ik ook samen met meneer
Bruins van de ChristenUnie in. Men kan uiteindelijk een

3 september 2020
TK 97

97-18-1

procedure hebben bij de Ondernemingskamer. Nu staat er
nog in de wet dat die zo spoedig mogelijk moet plaatsvinden, maar wij hechten eraan dat ook daar wel verweerschriften en zo opgesteld kunnen worden. Vandaar dat wij de
formulering daarvan wat anders willen. Graag horen wij
een reactie van de minister op de amendementen.
Ten slotte heb ik nog twee technische vragen over het
wetsvoorstel. In het voorgestelde artikel 2:114b, lid 6 BW
wordt de bevoegdheid van de algemene vergadering als
bedoeld in een aantal artikelen opgeschort gedurende de
bedenktijd, maar in die opsomming komt artikel 2:161, lid
2 BW, op grond waarvan een daartoe aangewezen vertegenwoordiger van de algemene vergadering de Ondernemingskamer kan verzoeken een commissaris te ontslaan, niet
voor. Begrijpen wij goed dat hierdoor het ontslag van een
commissaris gedurende een bedenktijd alsnog mogelijk is?
Kan de minister toelichten waarom specifiek dit artikel niet
is opgenomen?
Verder wordt in artikel 2:114b gesproken over beleid,
beleidsbepaling, gang van zaken. Zou de minister dat ten
behoeve van de wetsgeschiedenis — want het verslag van
deze behandeling dient daartoe — wat nader kunnen verduidelijken?
Tot slot nog een vraag en een opmerking over de regeldruk.
De ATR heeft gezegd: er is geen evaluatiebepaling in de
wet. Meneer Van der Lee heeft daarover al een amendement
ingediend, maar ik zou heel graag willen weten hoe de
minister denkt te kunnen toetsen of de wet effectief is als
het amendement van meneer Van der Lee niet aangenomen
zou worden.
Zowel de ChristenUnie als het CDA ziet uit naar de reactie
van de minister. En voorzitter, ik heb mijn best gedaan om
de spreektijd te beperken. Dank u wel.
De voorzitter:
Fantastisch, dank u wel, mevrouw Van den Berg. Als het
spreekgestoelte is schoongemaakt, is het woord aan de
heer Van der Lee van de fractie van GroenLinks.

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Het is al best wel een tijdje geleden
dat we elkaar hebben gezien en gesproken over dit onderwerp. Dat was niet met deze bewindspersoon, maar nog
met een demissionair minister Kamp, die eigenlijk misschien voor een deel de geestelijk vader is van deze wet,
waar mevrouw Van den Berg de geestelijk moeder is van
deze wet. Maar het heeft ruim 1.200 dagen bedenktijd
gekost voordat we over deze wet spreken. Mijn eerste vraag
is: waarom heeft dat zo lang geduurd? En als ik dan nog
verder terugkijk in de tijd: de aanleiding was eigenlijk —
mevrouw Van den Berg noemde dat al — de dreigende
vijandige overname van KPN door Carlos Slim. Dat is al
ruim zeven jaar geleden. Ja, wij blinken niet uit in handelingssnelheid.

beursgenoteerde ondernemingen een bepaalde set van
randvoorwaarden hebben die maakt dat ze kwetsbare
doelwitten zijn. Ik leg dat even uit voor deze minister, omdat
hij toen niet bij dat debat was. Dat heeft te maken met het
feit dat wij in een eurozone leven en dat eigenlijk vanuit
Nederlands perspectief gezien de euro ondergewaardeerd
is. Dat geeft een sterke exportpositie voor onze bedrijven.
Wij hebben het grootste betalingsbalansoverschot van alle
lidstaten in de Unie. We hebben grote spaaroverschotten
bij onze bedrijven, die relatief conservatief zijn in hun
investeringen. Kortom, ze zitten op veel geld. Ze zijn daardoor mede aantrekkelijk, zeker in een tijd waarin de rente
bijna nul is, voor vijandige overnames. Dat maakt ons extra
kwetsbaar en dat is een extra reden om goed te kijken naar
de vraag hoe we ervoor kunnen zorgen dat als er van dat
soort situaties misbruik wordt gemaakt door sprinkhanen,
bedrijven voldoende instrumenten hebben om zich daartegen te verzetten.
En dat dat zinvol is, blijkt uit dat boek van Jeroen Smit over
de carrière van Paul Polman bij Unilever. Ik had het van de
week in een ander debat met de heer Paternotte ook al even
over dat boek. Het is fascinerend om te zien wat nou heeft
voorkomen dat er een vijandige overname plaatsvond. De
sprinkhanen uit Brazilië hadden Warren Buffett meegekregen met een verhaal dat het helemaal geen vijandige
overname betrof. En eigenlijk — dat moest halsoverkop,
maar goed, dat kostte tijd — slaagde Paul Polman erin om
Buffett rechtstreeks te bereiken en hem ervan te overtuigen
dat dit een vijandig bot was. Daardoor haakte Buffett af en
is de overname niet doorgegaan.
Dit geeft op zich al aan dat er ruimte en tijd nodig zijn om
als er sprake is van een vijandige situatie, als beursvennootschap te kunnen handelen. Ik zie deze wet als een mogelijk
instrument daartoe. Tegelijkertijd zijn er natuurlijk andere
beschermingsconstructies. Ik noemde even nadrukkelijk
dat de heer Kamp geestelijk vader is van deze wet, omdat
ik heb vernomen dat aan de formatietafel de VVD nogal
wat moeite had om deze ene optie die overbleef uit een
keur aan opties die de minister ons had voorgelegd, om te
zetten in een wet. Dat vond plaats na het debat dat wij
hadden op 6 juni 2017. Ook vandaag zie ik een amendement
van de VVD om nog weer vooral heel dicht op een enge
interpretatie uit de regeerakkoordafspraak te komen. Dus
ik ben benieuwd naar de reactie van de minister op dat
amendement. Maar ik ben niet heel erg enthousiast over
dat amendement. Dat zeg ik maar vast.

Gelukkig heeft de dreiging die we zagen, zeker in de tijd dat
Akzo Nobel en Unilever geconfronteerd werden met vijandige pogingen tot overname, zich daarna niet in dat tempo
doorgezet. Terecht wijst mevrouw Van den Berg op nieuwe
risico's. Ik noem corona. We weten ook dat Nederlandse

Dit even als het gaat om de aanleiding. Mevrouw Van den
Berg noemde ook al het amendement dat ik heb ingediend
op de evaluatiebepaling. Een belangrijke werking van deze
wet kan zijn dat die nooit in werking wordt gesteld, maar
wel preventief werkt. Alleen al het feit dat de mogelijkheid
bestaat, kan voorkomen dat er pogingen worden gedaan
tot vijandige overnames, waarvan hoogleraar Schenk, die
destijds ook genoemd werd, op basis van onderzoek aangeeft dat 75% van de vijandige overnames mislukt. De
overname lukt wel, maar het bedrijf gaat vervolgens de
afgrond in. Ik zou willen vragen om, als mijn amendement
om de evaluatie over vijf jaar te laten plaatsvinden het redt,
dan wel goed te kijken en in het onderzoek mee te nemen
wat de preventieve werking ervan is geweest. Dat zal best
methodologisch ingewikkeld zijn, maar dat lijkt mij een
belangrijk onderdeel, los van alleen maar kijken of het in
de praktijk daadwerkelijk is ingeroepen en wat er toen
gebeurd is. Dat zijn twee aspecten van een goede evaluatie.

Tweede Kamer

3 september 2020
TK 97

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

97-18-2

Daarnaast heb ik toen in het debat aangegeven dat, als wij
bedrijven tegemoetkomen door hun een extra bescherming
te geven, we ook iets terug mogen vragen. We hebben in
dat debat toen gesproken over het belang van langetermijnwaardecreatie en dat te expliciteren en daarover met je
aandeelhouders in discussie te gaan, dat duidelijk vast te
leggen in je missie maar daar ook over te rapporteren. Je
ziet gelukkig progressie dat er ook bij non-financials meer
overeenstemming komt over indicatoren en het rapporteren
daarop. Dat zijn allemaal aspecten waarvan het belangrijk
is dat die verder worden uitgebouwd, maar dat kan niet via
het Burgerlijk Wetboek.
Dat was wel de reden voor mij om een ander amendement
in te dienen. Daar waar wij als het gaat om steunmaatregelen bij corona ook iets terugvragen, bijvoorbeeld af te zien
van bonussen, vind ik het in dit geval best terecht dat, als
een raad van bestuur — dat moet in overleg met de raad
van commissarissen — besluit om een beroep te doen op
die 250 dagen bedenktijd, men dan ook kijkt naar het feit
dat in de beloningspakketten een soort risicopremie altijd
inherent is ingebakken, omdat je als CEO plotseling aan de
kant kunt worden gezet. Daar wordt rekening mee gehouden
in je beloningspakket. Maar als dat niet kan omdat een
beroep wordt gedaan op deze wet, vind ik het best redelijk
en ook proportioneel dat er in die situatie geen bonus wordt
uitgekeerd in die periode. Dat kan altijd na afloop eventueel
gerepareerd worden als daar aanleiding toe is, maar dat
moet dan in het kader van het reguliere beloningsbeleid
met elkaar bediscussieerd worden. Ik vind het wel legitiem
om daar iets voor terug te vragen, zodat weloverwogen
een beroep wordt gedaan op die periode. Daarom heb ik
nog een tweede amendement ingediend. Ik zie dat mevrouw
Van den Berg daar een vraag over heeft.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Daar heb ik inderdaad een vraag over. De heer Van der Lee
stelt in zijn toelichting dat er geen beloning moet zijn op
het inroepen van bedenktijd. Maar je kunt ook het tegenovergestelde zeggen: nu is er blijkbaar een straf voor
bestuurders om die bedenktijd in te roepen. Is dat dan in
het belang van het bedrijf? Plus natuurlijk dat een bonus
een variabele beloning is, die afhankelijk is van de resultaten. Als de resultaten niet goed zijn, krijgen ze die bonus
sowieso niet.

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik noem extra bescherming. Sommige andere landen hebben automatische bescherming, zoals Frankrijk, Italië en
Duitsland. Je hebt daar nog heel veel grote familiebedrijven.
Daar zijn dus veel meer automatische constructies. Ik zie
het toch niet, want een bestuurder op dit niveau heeft vaak
een contract voor een bepaalde periode. Hij weet gewoon
dat hij sowieso maar moet zien of ze hem wel of niet nog
willen hebben.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dat klopt.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik zie het niet helemaal. Nogmaals, je wilt ervoor zorgen
dat de bestuurder in de periode dat hij is benoemd — soms
wordt dit iedere keer maar met een jaar verlengd — met
zijn volle aandacht en al zijn energie het bedrijf gaat
besturen, en dus niet met een strafkorting.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik vind het niet terecht dat u dit een strafkorting noemt. Ik
ben zelf ook bestuurder geweest. Dat was voor een periode
van vier jaar. Maar dat betekent dat daar in je beloningsstructuur rekening mee wordt gehouden. Dat geldt nog veel
sterker voor CEO's van beursgenoteerde bedrijven, omdat
zij op iedere aandeelhoudersvergadering risico lopen. Maar
als dat risico verdwijnt omdat wij een wettelijke mogelijkheid bieden waarin je voor 250 dagen niet kunt worden
ontslagen, is het niet gek dat dit in die periode een consequentie heeft voor de beloningsstructuur.
Ook juridisch kan dit. Als er een wettelijke basis is waarop
een bepaalde beloning niet hoeft te worden gegeven, dan
hoeft die ook niet te worden gegeven. Het botst ook niet
met arbeidsrechtelijke verplichtingen die je hebt. Ik denk
dat dit iets is wat je in deze wet kunt regelen. Het dwingt
bestuurders ook om goed na te denken over of zij deze
bedenktijd inroepen. Dat mag je ook vragen.

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik denk niet dat er een straf is. Maar je krijgt als bestuurder,
als je een beroep doet op de wet, meer zekerheid dan je
had. En omdat je onzekerheid hebt, heb je een bepaalde
beloning gekregen. Door een beroep te doen op deze wet
krijg je voor die 250 dagen zekerheid, want je kunt namelijk
niet worden weggestuurd. Dat mag gewoon niet in die
periode. Dat dat een consequentie heeft voor de beloning
over die periode vind ik dus logisch. Na afloop van die
periode kan in het daaropvolgende jaar, als men daar goed
doorheen is gekomen en men tevreden is, daar altijd rekening mee worden gehouden. Maar ik ben wel van mening
dat de afweging om die 250 dagen in te roepen een goede
afweging moet zijn. Dat daar iets tegenover staat, vind ik
niet zo gek, want wij geven als overheid extra hulp en
bescherming. Dan mag daar een zekere wederkerigheid in
worden opgenomen.

De heer Alkaya (SP):
Ik wil het amendement heel goed begrijpen. Ik vind het
moeilijk, eerlijk gezegd. De heer Van der Lee zegt dat het
niet is bedoeld als sanctie, als straf. Dat begrijp ik helemaal.
Hij zegt dat we iets kunnen terugvragen. Door die bestuurder kan dat wel als sanctie worden ervaren. Het is een
belemmering om een beroep te doen op de mogelijkheid
om de onderneming bijvoorbeeld van een vijandige overname te redden of de onderneming daartegen te beschermen. Mijn vraag aan de heer Van der Lee is of hij inziet dat
zo'n bestuurder op dat moment voor een afweging kan
komen te staan tussen persoonlijk iets inleveren en het
belang van de onderneming. Nu is hij natuurlijk in zijn rol
verplicht om de continuïteit van de onderneming voorop
te stellen, maar biedt dit op zo'n moment voldoende waarborgen voor elke bestuurder om tot een goede afweging
te komen? Dat vind ik lastig. Er zullen bestuurders zijn die
bereid zijn om persoonlijk iets in te leveren om hun onderneming te beschermen tegen een vijandige overname. Maar
er zullen ook bestuurders zijn die dat niet doen.

Tweede Kamer

3 september 2020
TK 97

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

97-18-3

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dat zou kunnen. Maar juist het tonen van je bereidheid om
zelf wat in te leveren om je onderneming te beschermen,
maakt die stap alleen nog maar krachtiger. Het is niet een
individuele keus van de bestuurder. Het is de keus van de
raad van bestuur, in overleg met ... De raad van commissarissen moet zelfs toestemmen. Het collectieve management
geeft dus het signaal af: wij doen een beroep op deze 250
dagen en wij accepteren dat dit een consequentie heeft
voor onze eigen beloning. Daarmee geven zij nog krachtiger
aan: wij strijden voor deze onderneming, voor waar we
voor staan, en we willen dit vijandige bod bij wijze van
spreken ten koste van alles voorkomen.
De heer Alkaya (SP):
Zeker. Dus stel dat het amendement van de heer Van der
Lee het haalt en een bestuurder daar in zo'n situatie voor
kiest, dan verdient zo'n bestuurder des te meer lof. Daar
ben ik het helemaal mee eens. Tegelijkertijd kan dit in de
praktijk dus ook betekenen dat bestuurders die niet zoveel
lof verdienen, het niet zullen doen. Ziet de heer Van der Lee
ook het risico dat veel bestuurders het mogelijk niet zullen
doen, waardoor de wet minder goed kan werken als
bescherming tegen dat soort roofkapitalisten, die we allebei
willen tegenhouden? Als de heer Van der Lee zou stoppen
bij "we willen bonussen tegenhouden, punt", zou ik nog
eerder geneigd zijn om ja te zeggen. Alleen lijkt dat me een
prikkel op de verkeerde plek.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Met betrekking tot dat laatste, ik ben niet van mening dat
je tegen iedere prijs bonussen moet voorkomen, maar ik
maak een andere afweging. Aan alles zit een risico. Deze
wet heeft denk ik de meeste kracht in zijn proactieve werking. Ik denk dat die kracht alleen maar toeneemt als je als
bestuur op een gegeven moment zelfs bereid bent om het
signaal af te geven: ik wil daar ook persoonlijk een prijs
voor betalen. Ik moet zeggen dat ik dat voor een deel ook
baseer op eigen ervaring. Ik werkte niet in een beursgenoteerde onderneming, maar wel in een grote organisatie,
die in financieel zwaar water kwam. Als je dan bereid bent
om voor je onderneming te strijden, een offer vraagt van
je medewerkers, maar ook bereid bent om een offer te
leveren als management, dan verbind je de krachten intern
en dan geef je naar buiten een hele sterke boodschap af.
Volgens mij gaat het daar in belangrijke mate om bij deze
wet. Je geeft aan met name vijandige overnemers, maar
ook aan alle andere aandeelhouders en stakeholders aan:
ik strijd voor deze onderneming. Vandaar dat ik in die
afweging — want alles heeft risico's — net een andere
afweging maak dan de heer Alkaya wellicht doet. Maar
misschien heb ik hem nu overtuigd.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik wil hier ook even op doorvragen. We voeren toch een
mooi inhoudelijk debat over dit amendement. Ik ben bij dit
soort overnames het meest bang dat bestuurders, soms
ook commissarissen, maar vooral bestuurders, een financieel belang hebben bij die overname. Aandelenprijzen gaan
dan omhoog en optiepakketten zijn meer waard. Ook al is
het slecht voor de onderneming, zij gaan er met een tas
met geld vandoor. Ik vraag me af hoe dit amendement zou
uitwerken op dit mechanisme, naast heel veel andere

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

mechanismen, zoals reputatie. Daar heeft de heer Van der
Lee een punt.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik begrijp de vraag wel, maar als het in een casus zo zou
zijn dat het totale management financieel een enorm voordeel zou hebben bij een bepaalde fusie, dan is de vraag:
betreft het hier een vijandige fusie of een vijandige overname? Ik denk dat ik daar op die manier niet zomaar in zou
meegaan.
De heer Nijboer (PvdA):
Er zijn toch best veel voorbeelden waarbij de aandeelhouders best een grote prijs krijgen en daar ook voorstander
van zijn, zelfs de meest activistische. Het financiële belang
kan dus heel groot zijn, terwijl het bestuur zegt, in het
belang van de continuïteit van de onderneming, de werknemers en anderszins: we willen het niet. Ik denk dus dat het
een best veel voorkomende variant is, waarbij bestuurders
soms een retentiebonus krijgen, of een zak geld waar je
beroerd van wordt, om ze maar aan boord te krijgen.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Nu noemt u ook de aandeelhouders. Als iedere betrokken
stakeholder vindt dat deze fusie voordelen biedt, dan is het
geen vijandige overname. Ik zie niet het risico dat de heer
Nijboer op dit punt omschrijft. Nogmaals, ik denk dat dit
wetsvoorstel alleen gebruikt gaat worden op het moment
dat er binnen het collectief van het management grote
weerzin is tegen de op handen zijnde overname. Dat signaal
is alleen maar krachtiger als je direct laat zien dat je daar
ook een klein — relatief — offer voor wil brengen.
De voorzitter:
Meneer Van der Lee, u kunt uw betoog voortzetten.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik was eigenlijk al bijna aan het einde van mijn betoog. Ik
heb mijn amendementen toegelicht. Ik vond de amendementen die mevrouw Van den Berg heeft ingediend zinnige
aanscherpingen. Ik ben dus benieuwd naar het oordeel van
de minister daarover. Als ik eerlijk ben, hoop ik verder dat
de wet nooit in de praktijk hoeft te worden gebruikt. We
zien dan niet de confrontatie met vijandige overnames die
we nu nog wel vrezen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u zeer. De volgende spreker is de heer Alkaya van de
SP. Als het spreekgestoelte gereinigd is, kan hij het woord
nemen.

De heer Alkaya (SP):
Voorzitter. Allereerst doe ik een verzuchting voor de
geschiedschrijving. Ik vind het een uiterst belangrijke wet.
Als wij dit dan na zo lang wachten op een donderdagavond
tegen 22.00 uur zo moeten behandelen, denk ik dat wij ons

3 september 2020
TK 97

97-18-4

als medewetgever achter de oren moeten krabben. Ik had
hier graag meer tijd voor gehad. Ik bedoel: we hebben nu
alle tijd van de wereld, maar op een gegeven moment
worden de oogjes toch ook kleiner. Deze wet had wat mij
betreft meer aandacht verdiend. Ik heb een ook wat ideologische uiteenzetting over hoe belangrijk ik deze wet vind.
De Nederlandse economie is sterk afhankelijk van het buitenland. Dat zeggen wij vaak. Dat horen wij vaak. En dat
klopt. Dit is het gevolg van bewuste keuzes door vele achtereenvolgende kabinetten. Zo zijn er veel handels- en
investeringsverdragen afgesloten door kabinetten, zijn de
lonen in Nederland op een gegeven moment bewust laag
gehouden en heeft Nederland binnen de EU ook altijd
vooropgelopen bij de totstandkoming van de interne markt.
Deze bewuste koers voor onze economie heeft voordelen
gehad, maar vooral ook veel nadelen. Dat konden wij ook
deze week nog horen in de HJ Schoo-lezing van de president van De Nederlandsche Bank. Hij zei namelijk dat veel
van de voordelen van internationale vrijhandelsverdragen
en investeringsverdragen vooral terecht zijn gekomen bij
bedrijven en mensen met kapitaal en de nadelen vooral bij
gewone werknemers die dagelijks naar hun werk moeten
voor hun inkomen, maar dat inkomen de afgelopen jaren
nauwelijks, ruim onvoldoende, hebben zien stijgen. Wij
hebben ons als SP dan ook consequent verzet tegen deze
economische koers die sterk op export en buitenlandse
investeringen gericht is. We hebben ook in dit huis, in het
parlement, daar veel debatten over gevoerd.
Lang voerden wij die debatten wel in een tijd waarin deze
koers van onze economie in ieder geval nog enigszins was
gebaseerd op de realiteit, een realiteit waarin Nederlandse
bedrijven, door zich open te stellen voor buitenlandse
concurrentie, weliswaar overgenomen konden worden en
risico's liepen op meer concurrentie en daardoor bijvoorbeeld hun lonen moesten matigen en dergelijke, maar
waarin ze ook toegang kregen tot andere landen en andere
markten. Dat stond daartegenover.
Die utopie van een zogenaamd vrije internationale markt
is er weliswaar nooit helemaal voor 100% geweest, maar
anno 2020 verdwijnen echt alle illusies daarover, zelfs bij
de regering. Dat is een goede ontwikkeling. Realiteitsbesef.
Want de realiteit is nu immers een wereld waarin de Amerikaanse president tegen een bedrijf kan zeggen dat het óf
moet worden verkocht aan de Amerikanen óf binnenkort
verboden wordt. De realiteit is een wereld waarin landen,
naar mijn mening terecht, industriepolitiek voeren en
wereldwijd op zoek zijn naar strategische kennis en kunde
waar hun burgers de komende jaren nog profijt van zullen
hebben. De realiteit is ook een wereld waarin steenrijke
beleggingsfondsen, roofkapitalisten, wereldwijd gezonde
bedrijven opkopen, niet om ze te laten floreren op de lange
termijn, maar om ze uit te knijpen en alles wat van waarde
is te verpatsen voor snelle winst.
Geopolitiek en economie lopen in de huidige wereld dus
dwars door elkaar. Daarom past de gekozen, op het buitenland gerichte koers steeds minder bij ons land en bij onze
economie. Wij worden de gekke henkie van de wereld als
wij onze bedrijven en onze werknemers zo blijven blootstellen aan de neoliberale illusie van een internationale vrije
markt, die in de praktijk meer een hanengevecht tussen
allerlei commerciële en geopolitieke belangen is geworden.
Daarom staat het buiten kijf dat er meer tegenmacht moet

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

komen voor aandeelhouders binnen onze bedrijven. Daarom
moeten wij af van de vanzelfsprekendheid dat degene die
betaalt ook alles mag bepalen binnen bedrijven en binnen
onze economie.
Daarom verwelkomen wij in principe ook het wetsvoorstel
waar wij vandaag over spreken. Het is goed dat bestuurders
een extra middel in handen krijgen om een vijandige overnamepoging af te slaan, in de vorm van een bedenktijd van
250 dagen. In die tijd kunnen bestuurders de gevolgen van
het bod op alle belanghebbenden in kaart brengen, met
alle belanghebbenden spreken, met de medewerkers vooral,
en eventueel ook alternatieven uitwerken: een alternatieve
koers uitzetten voor de onderneming. De regering geeft
aan dat de bestaande mogelijkheden die beursvennootschappen hebben, tekortschieten in het creëren van voldoende tijd en rust, die voor het bestuur noodzakelijk zijn
om in zo'n situatie zijn verantwoordelijkheid uit te oefenen.
De SP-fractie herkent dit en juicht deze nieuwe mogelijkheid
daarom toe.
HEMA, Vroom & Dreesmann, KPN, AkzoNobel, Unilever en
PostNL zijn slechts de meest bekende voorbeelden van
Nederlandse bedrijven die ten prooi zijn gevallen of dreigden te vallen aan vijandige overnames. Vele duizenden
mensen verdienen hun brood bij dit soort bedrijven, en bij
vijandige overnames zijn zij vaak het grootste slachtoffer.
Zij krijgen te maken met reorganisaties, zij krijgen te maken
met loonoffers of verliezen zelfs hun baan en inkomen. Dag
in, dag uit gaan zij naar hun werk en zorgen zij samen met
hun collega's ervoor dat Nederland draaiend blijft, maar
op beslissende momenten is hun stem onderbelicht. Hun
belang is onderbelicht in onze bedrijven en onderbelicht in
onze economie, en dat moet veranderen.
Het versterken van de positie van bestuurders tegenover
hijgerige aandeelhouders is daarom niet voldoende. Ook
medewerkers, vertegenwoordigd door de ondernemingsraad, zouden een sterkere positie moeten kunnen innemen
op zulke beslissende momenten voor hun bedrijf en hun
toekomst. Daarom hebben wij twee amendementen ingediend om naast het bestuur ook de ondernemingsraad een
positie te geven in de voorliggende wet. Wij geven ook de
ondernemingsraad de mogelijkheid om de bedenktijd in te
roepen. Maar net als wanneer het bestuur dat doet, moet
ook de raad van commissarissen daar wel mee instemmen.
In het huidige wetsvoorstel kan alleen het bestuur de
bedenktijd voortijdig beëindigen, bijvoorbeeld als ze voor
hun gevoel genoeg gesprekken hebben gevoerd, genoeg
alternatieven hebben bekeken en toch overtuigd zijn geraakt
van bijvoorbeeld een toekomstvisie. In ons amendement
regelen wij dat niet alleen de raad van commissarissen
moet instemmen met het voortijdig beëindigen van die
bedenktijd, maar ook de ondernemingsraad. Ook de or moet
ervan overtuigd zijn dat het goed gaat komen met hun
bedrijf en hun toekomst.
Vaak sluiten besturen en medewerkers de rijen bij vijandige
overnames. Dat zien wij gelukkig, maar het is geen vanzelfsprekendheid dat bestuurders en het belang van de werknemers op één lijn liggen, dat bestuurders het belang van
de medewerkers ook optimaal meewegen. De geëmancipeerde medewerkers van nu kunnen dat prima zelf. Ze
kunnen prima zelf voor hun belang opkomen en ze kunnen
prima zelf ook het belang van hun bedrijf meewegen en
verdedigen. Ik hoor daarom graag van de minister of hij

3 september 2020
TK 97

97-18-5

bereid is, de emancipatie van werknemers ook in deze wet
recht te doen door middel van onze twee amendementen.
Nederlandse beursvennootschappen kennen een zogenaamd Rijnlands ondernemingsmodel — het is zojuist al
genoemd — waarin de langetermijnwaardecreatie centraal
staat en alle belanghebbenden worden meegewogen. Precies een jaar geleden gaven zelfs 200 CEO's uit de Verenigde
Staten aan dat zij dit stelsel beter vinden dan het stelsel
waar zij vooral op gericht waren, namelijk een stelsel gericht
op aandeelhouderswaarde en dus niet meer alleen op het
streven naar winst op korte termijn voor de aandeelhouders.
Het upgraden van de inspraakmogelijkheden van het personeel naar een daadwerkelijk instemmingsrecht onder de
voorliggende wet zou prima passen in onze Rijnlandse traditie en ook in de huidige tijdsgeest.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u zeer, meneer Alkaya. Dan is het woord aan de heer
Paternotte, D66.

De heer Paternotte (D66):
Dank u wel, mijnheer de voorzitter. Het was 2017. Kraft
Heinz beklom de ballen bij Unilever; PPG bonkte vanuit
Mexico op de deuren bij Akzo en al eerder zeilde América
Móvil als een Vikingsloep uit naar wat ooit de Koninklijke
PTT was. De barbaren kwamen niet verder dan de poort,
maar meerdere gevestigde namen op de AEX hadden een
bijna-overname-ervaring.
Voorzitter. D66 staat voor progressief kapitalisme. De
meeste aandeelhouders hebben net zo veel belang bij langetermijnwaardecreatie als bedrijven zelf, en het doel van
een wet als deze moet daarom wat ons betreft ook niet zijn
om aandeelhouders te beteugelen of allemaal weg te zetten
als sprinkhanen. Want overnames kúnnen goed zijn, door
consolidatie die kennis bundelt, productie stroomlijnt en
zo een beter, goedkoper product voor de consument oplevert. Stel je eens voor dat overnames onmogelijk zouden
zijn. Dat kan gevestigde bedrijven in slaap sussen. Ook
succesvolle bedrijven moeten zich steeds vernieuwen, want
zoals de wereld verandert, verandert ook de markt. Bijvoorbeeld richting duurzaamheid. Een bedrijf dat blijft vasthouden aan een fossiel verdienmodel maakt zich afhankelijk
van een uitstervende markt, met alle risico's van dien.
Aandeelhouders dwingen dan vaak verandering af. Ik denk
aan Follow This, de groene aandeelhouders van Shell, die
samen met institutionele beleggers klimaatambities bij
Shell afdwongen.
Maar, voorzitter, er is ook een andere kant. Overnames
kunnen ook onzekerheid veroorzaken, over behoud van
banen, over controle van vitale infrastructuur, maar ook
over de kans op beperking van de vrije concurrentie. Soms
dient dat slechts het kortetermijnbelang van bepaalde
aandeelhouders, dat zo prevaleert boven dat van langeretermijnwaardecreatie. Dat kan zich voordoen met activistische partijen die denken snelle winsten te kunnen behalen
door opknippen of saneren, zonder oog voor de toekomst.
Is Nederland als open economie dan niet een te makkelijke
prooi op een continent waar elk land nog zijn eigen unieke

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

economische structuur heeft? En waar het in andere Europese landen vaak niet zo makkelijk is om een bedrijf over
te nemen, door loyaliteitsaandelen, door familiebezit of
simpelweg door politieke druk? Daarom vinden wij het
terecht dat het kabinet erkent dat de coronacrisis ook de
kans op interesse van activistische aandeelhouders vergroot. Een recessie betekent immers ook vaak consolidatie.
De bedenktijd, de cooldownperiode van 250 dagen, een
product van het debat dat we voerden in 2017, kan van pas
komen. Maar voor de meeste beursvennootschappen zal
het helemaal niet nodig zijn, want bij een nieuwe beursgang
neemt een bedrijf vaak een stichting preferente aandelen
op in het construct, zoals KPN ook inzette tegen América
Móvil.
Een recent voorbeeld is CureVac, de Duitse vaccinproducent
die op koers ligt om een belangrijk coronavaccin te produceren. Donald Trump bood het bedrijf 1 miljard om naar
Amerika te gaan. En nu ze naar de beurs gaan, willen ze de
kwetsbaarheid voor een opportunistische vijandige overname voorkomen. Dat kon niet in Duitsland, maar wel in
Nederland, en dus is CureVac nu formeel een Nederlands
bedrijf geworden met een stichting preferente aandelen en
de bedenktijd in de statuten. Eerder gold hetzelfde voor
Ferrari en Campari, een paar prachtige Italiaanse bedrijven
die ook hier zijn gekomen, maar dan met de constructie
van loyaliteitsaandelen. Oftewel, mijn fractie zoekt hier wel
een nieuwe balans, want het is hartstikke goed dat CureVac
door deze constructie ongehinderd het werk aan een
coronavaccin kan voortzetten, maar tegelijk kan het niet de
bedoeling zijn om beschermingsconstructies te gaan stapelen. De bedenktijd komt er primair omdat sommige vennootschappen nooit überhaupt een beschermingsstichting
hebben kunnen opnemen, of een andere constructie, en
specifiek die bedrijven dus kwetsbaar zijn.
Maar Nederland moet wel zijn karakter als open economie
behouden. Daarom de vraag: ziet het kabinet het risico dat
Nederland door een stapeling een soort beschermingsparadijs in Europa kan worden, waarin bedrijven Nederland
uitkiezen omdat ze in statuten een mix van beschermingsconstructies kunnen verwerken die maken dat een overname praktisch ondenkbaar wordt? Het amendement van
de VVD ziet hier ook op en dat zullen wij dan ook steunen.
Uiteindelijk hebben we te maken met één interne markt en
zoals shoppen met belastingtarieven, arbeidsrecht of milieukaders uiteindelijk betekent dat de meeste landen slechter
af zijn, geldt dat wat ons betreft ook hier. Nu er de laatste
jaren meer nieuwe bedrijven naar de beurs gaan in veel
Europese landen, zien wij nut om een race to the bottom
te voorkomen. Dus daarom mijn vraag: wil de minister
voorkomen dat Nederland een beschermingsparadijs wordt?
Lijkt het hem goed of juist niet als hier in de interne markt
meer gelijksoortige regels voor bestaan? En is hij ook bereid
om het gesprek te openen over Europese kaders voor
bescherming van bedrijven, ook buiten de vitale sectoren?
De voorzitter:
Een vraag van de heer Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
De heer Paternotte begon zijn betoog wat mij betreft heel
genuanceerd. We hebben natuurlijk ook pensioenfondsen.
Dat zijn langetermijnbeleggers. Er zijn dus niet alleen maar
slechte aandeelhouders. Dat verwacht ik ook van D66. Dan

3 september 2020
TK 97

97-18-6

komt er in één keer zo'n term "beschermingsparadijs": dat
moet Nederland niet worden. Nee, dat wil natuurlijk niemand, want dat is een hele aansprekende titel voor iets
slechts. Terwijl mijn afdronk toch is dat het heel lang heeft
geduurd — dat hebben voorgaande sprekers ook gezegd
— voordat deze wet, die maar een heel beperkte bescherming biedt, want het is alleen bedenktijd, ... Er stonden in
de initiële brief van minister Kamp vijf, zes, zeven andere
opties. Die zijn allemaal gestrand. Dus ik zou zeggen: is het
wel genoeg, als je ziet welke bedreigingen in de wereld er
ook zijn voor ons Rijnlandse model?
De heer Paternotte (D66):
Ik denk dat wij in 2017 met elkaar constateerden dat er best
een hoop bedrijven waren in Nederland die op zich zichzelf
prima beschermd hadden, misschien omdat hun bezit vooral
in handen van de familie was — ik denk aan Heineken —
en andere gewoon een stichting preferente aandelen hadden die al eerder had bewezen voldoende weerstand te
kunnen bieden aan bijvoorbeeld een Mexicaanse overnamepartij, maar dat er beursvennootschappen zijn die dat
helemaal niet hebben. Die zijn juist niet goed beschermd.
Daarmee heb je binnen Nederland ongelijkheid. Daarvoor
zou die bedenktijd, als een ultimum remedium dat in ieder
geval voor alle beursvennootschappen zou gelden, een
mogelijkheid zijn. Maar ja, u en ik hebben samen in een
ondervragingscommissie gezeten, ook wel bekend als het
"keurkorps-Nijboer". De term "paradijs" viel daar vaak. Ik
zie nu dat heel veel bedrijven een statutaire zetel in Nederland vestigen, niet om fiscale redenen, maar vanwege een
beschermingsconstructie. Dan denk ik: dan moeten juist u
en ik ons afvragen of dat niet wat gek is. Dan moeten we
ons afvragen: wat doen ze hier eigenlijk en moeten we dat
willen in Europa? En daarom stel ik die vragen.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik ben het zeer met de heer Paternotte eens dat wij niet
moeten willen dat zich hier allerlei bedrijven gaan vestigen
vanwege onze juridische constructies. Maar ik werp wel de
vraag op of 250 dagen bedenktijd nou voor vreselijk veel
bedrijven een reden is om zich hier te vestigen. De trustsector is ontzettend groot, maar dat komt echt niet door de
bedenktijden. Dat komt onder andere door onze fiscale
regels, door ons verdragennetwerk en door allerlei andere
redenen die we hebben onderzocht; ook wel duistere
redenen. Maar dat komt niet door bedenktijden. De types
die gebruikmaken van die bedenktijden zijn nou net niet de
types die we hier niet willen hebben, zou ik zo zeggen. Ik
heb dus nog niet helder voor de geest welke donkere wolk
de heer Paternotte nou ziet als deze wet zou worden aangenomen.
De heer Paternotte (D66):
Donkere wolken? Laten we het allemaal niet te zwaar maken
vanavond. Als u heeft gehoord dat ik het idee heb dat nietbeursgenoteerde trustkantoren zich hier vestigen vanwege
bescherming op de beurs, dan heeft u mij ook niet helemaal
goed begrepen. Ik noemde een aantal concrete voorbeelden,
zoals die Italiaanse bedrijven. Ze roepen allemaal mooie
beelden op: Fiat, Campari, en met name Ferrari natuurlijk.
Maar ook zo'n Duitse vaccinproducent kiest dus heel bewust
en zegt: we moeten in Nederland gaan zitten, want dan kan
het niet gebeuren dat Donald Trump of een Amerikaans

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

bedrijf met 1 miljard euro heel snel die overname regelt,
want Nederland heeft die beschermingsconstructies. Maken
die 250 dagen bedenktijd daarin het verschil? Ik denk het
niet. Wat ik wel zie is dat zo'n bedrijf in de statuten én de
stichting preferente aandelen, én die bedenktijd neerzet,
en dat het allebei in Duitsland niet kan. Mevrouw Van den
Berg noemde terecht het feit dat in Duitsland dit over het
algemeen ook niet zo'n probleem is omdat een veel kleiner
deel van de economie daar beursgenoteerd is. Maar het
geeft wel aan dat je in een interne markt dus met allemaal
verschillende constructen werkt, en dat kan ook dit soort
effecten hebben. Bedrijven gaan dan toch kijken waar ze
die zetel het beste kunnen neerzetten. Dat doen ze dan niet
vanuit de overweging: waar zit ik, waar zitten mijn werknemers en waar komen we vandaan? Maar ze doen dat dan
vanwege een bepaalde constructie. Dat heeft Nederland in
het verleden ook om fiscale redenen gehad. Nu zouden we
het om deze reden kunnen hebben, zij het maar voor een
klein deel, want ik zie het niet als een héél groot probleem.
Ik vraag aan de minister of hij dat herkent. En ik hoop dat
we met elkaar constateren dat dat uiteindelijk niet iets is
waar Nederland nou om hoeft bekend te komen staan.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik behoorde ook tot het keurkorps-Nijboer.
De heer Paternotte (D66):
Zeker.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Voor de kijkers en de andere deelnemers aan het debat zeg
ik: het ging daar over het belastingparadijs Nederland, een
objectief feit. Ik moet toegeven dat dit kabinet eraan werkt
om dat stap voor stap — niet snel genoeg, maar toch —
wat af te bouwen. Maar ik vind het nogal vergezocht om
nou te spreken van een "beschermingsparadijs", terwijl juist
ook in zijn eigen betoog de heer Paternotte benadrukt dat
andere lidstaten vaak veel directer, vanuit politieke interventies beschermingsconstructies hebben gebouwd.
Maar mijn vraag is eigenlijk de volgende. Ik raak ideologisch
een beetje in verwarring. De wet beoogt een optie te bieden
aan bedrijven. De liberale partijen willen daarentegen
bedrijven dwingen om tussen enerzijds bestaande
beschermingsmogelijkheden, en anderzijds deze optie te
kiezen, in plaats van bedrijven vrij te laten om zelf die keuzes
te maken. Als ze kiezen voor stapelen, heeft dat consequenties. Dat betekent namelijk dat aandeelhouders mogelijk
geneigd zullen zijn minder kapitaal aan die onderneming
te geven voor de groeiambities van die onderneming. Dat
weten ondernemingen heel goed, dus ze gaan niet zomaar
stapelen. Dus vanuit uw eigen ideologische overtuigingen
gezien begrijp ik niet waarom u zo rigide vanuit de overheid
bedrijven wilt dwingen te kiezen tussen beschermingsconstructies.
De heer Paternotte (D66):
Dan moet je toch teruggaan naar de vraag waarom we
überhaupt de keuze hebben gemaakt om die bedenktijd in
te gaan voeren. U zegt: als het die aandeelhouders niet
bevalt dat er meerdere beschermingsconstructies worden
ingezet, kunnen ze net zo goed vertrekken. Maar u en ik

3 september 2020
TK 97

97-18-7

weten ook dat er heel veel partijen zijn, zoals pensioenfondsen, verzekeraars, die met hun kapitaal ergens heen moeten.
Zij willen dat risico spreiden en investeren in heel veel grote
Nederlandse bedrijven. Ik denk dat je die gewoon in hun
recht ook moet kunnen beschermen. Wat we hier uiteindelijk
willen is immers, voorkomen dat partijen die heel snel een
aandelenkapitaal opbouwen, snel een overname kunnen
plaatsen die heel nadelige gevolgen heeft voor langetermijnwaardecreatie en daarmee voor onze economie, en voor
zaken als banen, duurzaamheid en andere belangen die wij
hoog hebben. Maar wat we niet willen, is per se zeggen:
we gaan de verhouding tussen de belangen van aandeelhouders aan de ene kant en de belangen van bedrijven aan
de andere kant eens eventjes goed verschuiven. Dat zou
dan wel gebeuren als je zegt: het is prima als je beschermingsconstructies gaat stapelen. Deze wet is er gekomen
omdat er bedrijven zijn die überhaupt eigenlijk geen
bescherming kennen.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Er is niemand die zegt dat je moet gaan stapelen. U gaat
ervan uit dat bedrijven deze wet zullen aangrijpen om te
gaan stapelen. U bent daar zo bang voor dat u daar een
amendement voor hebt ingediend, zodat bedrijven dat niet
kunnen. Want ze moeten kiezen tussen óf die 250 dagen óf
andere vormen van beschermingsconstructies die nu al
mogelijk zijn. Dat is wat u wil. Dat is niet erg liberaal.
De heer Paternotte (D66):
Dat is niet correct. Eén. Ik heb helemaal geen amendement
ingediend. Twee. Ik zeg niet dat bedrijven dat gaan doen,
ik zeg wel dat als je hier een wet met elkaar behandelt, je
moet doordenken wat de consequenties van die wet kunnen
zijn en dat je door de wetstekst en de uitspraken daarover
wat kunt zeggen daarover. Dat helpt de rechter ook als hij
op zeker moment moet gaan kijken naar de redelijkheid van
een eventuele stapeling, mocht die zich op zeker moment
voordoen. En ik denk dat u dat ook wilt.
De heer Alkaya (SP):
Eigenlijk is de heer Paternotte bang voor misbruik. Zo vat
ik het even samen. Is het dan niet logisch om de evaluatie
af te wachten en dan misschien voor zo'n beperking te
stemmen, in plaats van nu al de steun toe te zeggen vanwege vrees voor iets wat misschien helemaal niet gaat
plaatsvinden?
De heer Paternotte (D66):
U noemt het misbruik, maar als ik naar de huidige wetstekst
kijk, dan zie ik eigenlijk nergens dat stapeling misbruik zou
zijn. Ik zie gewoon dat het in principe zou kunnen. Ben ik
bang voor misbruik? Ik denk dat het goed is als wij hier met
elkaar vaststellen dat wij heel graag die 250 dagen willen,
omdat we willen dat alle beursvennootschappen in Nederland die vorm van bescherming kunnen gebruiken, dat ze
daarvoor kunnen kiezen. Maar het is niet de bedoeling dat
het leidt tot een stapeling, omdat dat weer nieuwe ongelijkheid tussen beursvennootschappen in Nederland creëert,
om nog een extra argument te noemen.

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

De heer Alkaya (SP):
"Misbruik" geeft inderdaad ook een waardeoordeel. Wat ik
bedoel, is het volgende. Bedrijven zullen die stapeling toepassen op het moment dat ze een situatie echt willen
voorkomen, dus bij een vijandige overname of iets dergelijks. Anders hebben ze die stapeling wellicht niet nodig en
kunnen ze met een van de mogelijkheden uit de voeten en
zullen ze het helemaal niet inzetten. Als die stapeling
plaatsvindt om vijandige overnames te voorkomen, kan ik
mij niet voorstellen dat de heer Paternotte daar problemen
mee heeft. De heer Paternotte heeft er volgens mij problemen mee als bestuurders de mogelijkheden gaan stapelen
om ook zaken te voorkomen die economisch wellicht toegevoegde waarde zouden kunnen hebben; overnames en
dergelijke. Dat is volgens mij precies iets wat we uit zo'n
evaluatie zouden kunnen halen. Zou het niet veel logischer
zijn om die af te wachten, in plaats van nu al vanwege een
theoretisch mogelijk risico een mogelijkheid onmogelijk te
maken?
De heer Paternotte (D66):
Dat denk ik niet. Ik denk dat je bij voorkeur aan de voorkant
duidelijkheid moet scheppen in de wet die voorligt.
De voorzitter:
Dan vraag ik de heer Paternotte om zijn betoog voort te
zetten.
De heer Paternotte (D66):
Voorzitter. Ik heb net vragen gesteld aan de minister over
de Europese kansen. Ik zie natuurlijk uit naar de antwoorden.
Ik wou nog even twee amendement toelichten: een die we
zelf hebben ingediend en een die we met het CDA indienen.
Allereerst de bijzondere rechtsgang naar de Ondernemingskamer Amsterdam. In het wetsvoorstel staat deze open
vanaf een bezit van 3% van de aandelen. Hier is aangesloten
bij het wettelijk agenderingsrecht. Dat lijkt logisch, want
ontslag van een bestuurder of een commissaris kan een
aandeelhouder agenderen. Dan wordt er een bedenktijd
ingeroepen en vervolgens kan diezelfde aandeelhouder de
bedenktijd aanvechten bij de Ondernemingskamer; so far
so good. Maar veel grote beursgenoteerde bedrijven hebben een statutair agenderingsrecht dat lager ligt dan die
3%, bijvoorbeeld 1% of een waarde van 50 miljoen. Het
effect van de wet zou zodoende zijn dat aandeelhouders
met 1% wel ontslag kunnen agenderen op de ava, maar
niet naar de Ondernemingskamer kunnen.
Om een beeld te schetsen van wat zou kunnen voorkomen
het volgende. Veel bedrijven hebben een statutair agenderingsrecht van 1% of 50 miljoen van de beurswaarde,
waaronder Aegon, Ahold, ASML, Philips, Unilever,
AkzoNobel en Wolters Kluwer. Ik neem ASML als voorbeeld.
1% van ASML is 13 miljard euro waard. Geen van de institutionele beleggers, onze pensioenfondsen en verzekeraars,
heeft 1%, laat staan 3%. Wel had pensioenfonds ABP op 31
maart van dit jaar een aandelenpakket ter waarde van 408
miljoen in ASML. Zorg en Welzijn had zo'n 60 miljoen. Dit
geeft aan dat pensioenfondsen en verzekeraars zeker belang
hebben bij een verlaging van de drempel om naar de
Ondernemingskamer te kunnen stappen. We willen immers

3 september 2020
TK 97

97-18-8

niet dat die rechtsgang alleen openstaat voor grote beleggers, die in korte tijd hun aandelenkapitaal tot grote hoogte
kunnen opstuwen, de BlackRocks van deze wereld. Ik heb
daarom een amendement ingediend om dit recht te trekken:
aandeelhouders die kunnen agenderen, moeten ook naar
de Ondernemingskamer kunnen. Ik ben benieuwd naar het
oordeel van de minister.

overnamebod is al genoemd, maar ook het ontslagvoorstel
van bestuurders. Een stapeling van deze beschermingsmaatregelen moet echter worden voorkomen. Dat heeft bijvoorbeeld ook de Raad van State betoogd in reactie op de wet.
De raad heeft geschreven dat dit mogelijk op gespannen
voet zou kunnen staan met Europeesrechtelijke eisen van
proportionaliteit en noodzaak.

Dan twee, voorzitter. Mevrouw Van den Berg heeft daarnet
al het amendement toegelicht dat wij samen met het CDA
indienen om de start van de bedenktijd gelijk te trekken met
de formele agendering van het ontslagverzoek op de ava.
Dat is wat ons betreft logisch, aangezien we voor de start
van de bedenktijd over een openbaar bod nu ook het formele bod hanteren en dus niet een eerder geschreven
briefje waarin de intentie staat om een bod uit te gaan
brengen. Dat is immers vrijblijvend en het hoeft niet eens
openbaar te zijn. Hetzelfde zou wat ons betreft moeten
gelden voor de bedenktijd; die kan starten bij de formele
agendering.

Daarom heb ik een amendement ingediend dat voor de
rechter eigenlijk duidelijker moet maken hoe om te gaan
met de stapeling van beschermingsconstructies indien de
aandeelhouder daar bezwaar tegen aantekent, en dat
daarvoor ook duidelijke handvatten moet geven. Nu zet ik
ook even de pet op van mijn woordvoerderschap over
staatsrecht. De Raad van State heeft namelijk onlangs ook
in het jaarverslag heel nadrukkelijk bepleit dat het parlement
zijn taak als medewetgever serieus moet nemen, door dus
minder open normen te stellen en juist duidelijke grenzen
aan te brengen in wetgeving. Hiermee kan voorkomen
worden dat rechters worden gedwongen om een eigen
invulling of interpretatie te geven aan wetten. Ook kan
hiermee voorkomen worden dat er misschien veel te veel
juridische procedures worden gevoerd. Vandaar dus ook
dit amendement, dat de rechter meer mogelijkheden moet
geven tot maatwerk. Ik hoop dan ook oprecht dat mijn
amendement kan bijdragen aan een betere wet.

Voorzitter. Ten slotte wil ik de geweldige mensen van JenV
en EZK danken voor hun harde werk van de afgelopen drie
jaar aan deze wet. Ik zal mijn fractie adviseren om voor te
gaan stemmen.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Paternotte. Dan kunnen we nu gaan
luisteren naar de heer Van Gent van de VVD.

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Gent. Ik zie dat er nog een vraag
aankomt van meneer Van der Lee.

De heer Van Gent (VVD):
Voorzitter, dank je wel. De Nederlandse open economie is
gebaat bij een aantrekkelijk investerings- en vestigingsklimaat. De overheid heeft hierin in enige mate de taak om
de vrije markt te reguleren. Het is wat dat betreft ook goed
dat we vanavond praten over de wettelijke mogelijkheden
van de besturen van vennootschappen.

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik kan mij op zich wel wat voorstellen bij de staatsrechtelijke
invalshoek, maar toch even een vraag, gericht op uw ideologische overtuiging. Er zijn verschillende vormen van
beschermingsconstructies mogelijk, maar ik snap niet zo
goed dat het volgens de VVD noodzakelijk is om deze specifieke vorm zo te definiëren dat die alleen gebruikt mag
worden als je alle andere vormen niet gebruikt. Dat is volgens mij de consequentie van uw amendement.

Voorzitter. Voor een politicus is de grootste uitdaging de
afweging van de verschillende belangen in de samenleving.
En als je dan praat over beursgenoteerde bedrijven, praat
je, in willekeurige volgorde, over de belangen van werknemers, de belangen van werkgevers, de belangen van de
werkgelegenheid en uiteraard de belangen van eigenaren/aandeelhouders. En dat allemaal in de context van de
Nederlandse economie en het al eerder genoemde investerings- en vestigingsklimaat. De besturen van beursvennootschappen moeten soortgelijke belangenafwegingen maken.
Deze wet voorziet erin om hen daarbij te ondersteunen. De
wet maakt mogelijk dat besturen meer tijd en rust wordt
gegund om deze complexe bestuurlijke vraagstukken te
bestuderen. De VVD vindt het een goed voorstel om een
bedenktijd in te voeren van maximaal 250 dagen, want
niemand kan tegen een zorgvuldige reflectie zijn. Sterker
nog, al lezende in het wetsvoorstel bekroop mij een gevoel
van lichte jaloezie. Je zou wensen dat wij in de Kamer soms
ook wat meer tijd en rust zouden krijgen om overpeinzingen
te maken over de complexe maatschappelijke vraagstukken
waarmee wij ons moeten bezighouden.
Desalniettemin willen wij de voorliggende wet nog op één
punt wijzigen. De bedenktijd kan immers worden ingeroepen bij een fundamentele strategieafweging. Een vijandelijk

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

De heer Van Gent (VVD):
De consequentie van het amendement is inderdaad dat we
die stapeling willen voorkomen. Zoals ik al eerder heb
betoogd, heeft de Raad van State dat ook nadrukkelijk
aangegeven, als je kijkt naar de Europese wetgeving, bijvoorbeeld voor het vrije verkeer van goederen. Je moet
dus wel een beperking opbouwen, want anders krijg je
inderdaad een stapeling en dan is die balans weer scheef.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
De hele achtergrond dat we deze wet hebben, was dat we
constateerden dat er een dreiging was en dat bestaande
beschermingsconstructies niet afdoende waren om die
dreiging af te wenden. Nu ontstaat er een discussie over
dat het doel van deze wet zou zijn om te gaan stapelen,
maar dat is helemaal niet het doel van deze wet. U dwingt
nu bedrijven tot een zwart-witkeuze, met alle risico's van
dien. Het lijkt mij verstandiger dat die opties openblijven
en dat de rechter kan afwegen of er überhaupt sprake is
van een stapeling, want er zijn allerlei verschillende vormen
— en wat is dan een stapeling? — dan dat u nu wettelijk

3 september 2020
TK 97

97-18-9

voorschrijft dat het een zwart-witkeuze is: of 250 dagen of
iets anders.
De heer Van Gent (VVD):
Volgens mij is het doel van deze wet om bedenktijd in te
voeren bij overnames. Dat is een van de opties. Er is
inderdaad ook gezegd: bij hele belangrijke strategische
beslissingen. Dat kan ook het ontslag van bestuurders
betreffen. Dat is veel breder. Zoals de heer Paternotte
betoogde, zijn er ook bedrijven zonder beschermingsconstructies en dan zou men deze daarvoor kunnen inzetten.
Maar de balans wordt ook weer verstoord als je een stapeling van beveiligingsconstructies krijgt. Op het moment dat
een aandeelhouder naar de rechter stapt en zegt dat onredelijk te vinden, willen we de rechter dan ook duidelijkheid
geven, zodat deze op basis van een duidelijke wet goed kan
beoordelen wat toepasbaar is en wat niet.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Nog even een korte verduidelijkende vraag, ook in verband
met wat meneer Van der Lee net naar voren bracht. Er
kunnen situaties zijn dat je zegt dat er wordt gestapeld en
gestapeld en gestapeld, dat alles bij elkaar wordt gezet, wat
niet de bedoeling was van een beschermingsconstructie.
Meneer Van Gent zegt dat hij wil dat de rechter daarin een
goede afweging kan maken. Daar kan ik mij nog wat bij
voorstellen, maar wil meneer Van Gent bij voorbaat zeggen
dat iedere combinatie bij voorbaat verboden is? Ik heb het
amendement zo begrepen dat een aandeelhouder naar de
rechter kan gaan en kan zeggen dat er twee of drie dingen
bij elkaar worden gezet, dat hij vindt dat het echt te veel
wordt; rechter, geef daar alstublieft een oordeel over.
De heer Van Gent (VVD):
Dat is precies wat ons amendement beoogt. Er staat nu wel
de term "onredelijk" in, maar zonder dat deze echt duidelijke
handvatten geeft aan de rechter, als het gaat om stapeling
van beschermingsconstructies. Vandaar dat wij dat expliciet
in de wet willen opnemen. Uiteraard is het altijd aan de
rechter om die beoordeling te maken en maatwerk te geven.
Maar op het moment dat je dat te open laat, kun je daar
discussie over krijgen. Dan heb je bovendien het risico dat
aandeelhouders zeggen: ik ga sneller naar de rechter, want
mogelijk kan ik door die wat andere interpretatie daar
makkelijker mijn zin krijgen.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dat betekent dus dat als een aandeelhouder niet naar de
rechter gaat, makkelijk twee beschermingsconstructies
kunnen worden gehanteerd. Op het moment dat de aandeelhouder wel naar de rechter gaat, is het heel duidelijk aan
de rechter — dat wil ik echt even goed begrepen hebben
— om gezien alle omstandigheden, want er is een enorme
schakering aan beschermingsconstructies en aan omstandigheden van het geval, te wikken en te wegen en om daar
een oordeel over te geven.
De heer Van Gent (VVD):
De rechter blijft in positie, maar moet dus toetsen op basis
van deze wet. Door dit amendement is een betere toetsing
mogelijk, omdat gewoon duidelijk omschreven staat wat

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

onder een mogelijke stapeling valt. Maar alles heeft er nu
mee te maken dat de aandeelhouder dan inderdaad eerst
naar de rechter zal moeten stappen, en de rechter is dan
degene die dat oordeel velt.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Gent. Dan kunnen we nu over naar
de laatste spreker in deze ronde, en dat is de heer Nijboer
van de Partij van de Arbeid.

De heer Nijboer (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Toen ik deze wet las, moest ik even
terugdenken aan de totstandkoming ervan en aan de tijd
van toen. Akzo dreigde overgenomen te worden. Burgmans
stond daar als voorzitter van de raad van commissarissen
echt pal voor. Er waren geruchten over Ahold: zouden ze
het wel redden? Ik geloof dat het even later ging over Kraft
Heinz en Unilever. Echt, de hele bestuurlijke top van
Nederland kwam naar de politiek en zei: red ons, help ons.
Ze kwamen bij ons langs. Ik had een heel uitzonderlijk
moment, want minister Kamp vroeg belet. En hij was niet
zo beletvragerig, zeker niet bij de Kamer, want hij vond dat
een minister moet besturen. Maar hij was demissionair en
er moest toch een belangrijke beschermingswet naar de
Kamer. Ik heb de brief er even bij gepakt. Hij is van mei
2017. Het was midden in het formatieproces. Alles was
controversieel verklaard. We mochten dus eigenlijk nergens
over beslissen, maar we moesten en zouden onze bedrijven
beschermen. Daar was de Kamer het ook mee eens, net als
de VVD-minister.
Wij staan hier nu drieënhalf jaar later en het verbaast toch
wel dat die wet eigenlijk nu pas hier voorligt. De heer Van
der Lee begon er al mee. Ik was toen enthousiast over die
brief, want daar stonden heel wat opties in. Dat betrof echt
niet alleen de bedenktijd, hoor. Er was een minimumpercentage van gestanddoening. Er waren andere minimumvereisten. Er was een minimumbedenktermijn om een bod te
doen. Dat was alleen al binnen dit cluster. Verder moesten
de vitale sectoren in de Nederlandse economie worden
benoemd. Dat is overigens ook deels gebeurd. Voor de
telecomsector is een wet gemaakt, maar er zijn nog heel
veel sectoren waar in de analyses nog steeds naar gekeken
wordt. Terwijl ik toch zou zeggen: de energiesector en de
ICT, de beveiliging en Defensie. Ik bedoel: zo moeilijk is het
niet om dat allemaal te bedenken. Maar daar wordt nog
allemaal druk over geanalyseerd. Op Europees niveau zou
samen opgetreden worden. Er is wel iets gebeurd, maar
de heer Paternotte vroeg op dat vlak ook om wat meer actie,
en dat ondersteun ik ook. En de Nederlandse pensioenfondsen, beleggers en verzekeraars zouden ook worden opgeroepen, zo van: sta voor uw zaak.
Ik ben erg enthousiast over deze wet, maar ik denk wel dat
deze wet alleen niet genoeg is om ons Rijnlandse model te
beschermen. Ik vraag de minister waarom het kabinet toen
in demissionaire staat wel de urgentie zag van dit hele palet
— hij zei niet "we gaan alles invoeren", maar hij zei wel "je
moet toch eigenlijk op al die terreinen wel wat doen"; dat
was ook wel de consensus onder de Nederlandse bestuurders — en waarom niet meer wordt ondernomen om
daarvoor te waken. Want dit is heel momentgedreven. Toen
waren we hier allemaal mee bezig. Het stond ook volop in

3 september 2020
TK 97

97-18-10

de kranten. De heer Alkaya: inderdaad een donderdagavond.
Dat is vaker het lot van ons als Kamerleden, maar het is
mooi dat we de wetgeving mogen doen. Maar ja, op een
ander moment gaat het weer over bonussen en dreigt een
topman van ING met "we gaan wel naar België". Op een
volgend moment gaat het over dividendbelasting en zeggen
grote bedrijven: we vertrekken wel weer. Dan gaat de discussie daarover. Maar de fundamentele krachten in de
economie blijven wel doorgaan.
Het blijft een vraag: waar staan we uiteindelijk voor in onze
Nederlandse economie? Kiezen we voor het Rijnlandse
model? Daar is dit een onderdeel van, om het Rijnlandse
model te versterken, waarin alle stakeholders, alle belangen,
werknemers en natuurlijk werkgevers, maar ook de maatschappij, een plek hebben. Of gaan we naar het Angelsaksische model? We hebben de afgelopen jaren echt gezien
dat het Angelsaksische model steeds meer voet aan de
grond krijgt. En dat is niet iets van de afgelopen drie of vijf
jaar. Dat is al heel lang aan de gang. Dat is een slechte
ontwikkeling. We hebben het zelf gezien bij onze ABN: 3%,
het Children's Investment fund. We weten het nog: helemaal
opgeblazen, opgekocht, helemaal opgesplitst en genationaliseerd geweest. En een meerderheid is nog steeds in handen van de Staat. Het kan dus heel erg slechte resultaten
hebben als je daar alleen naar luistert. Mijn vrees is dat de
zorg over de druk van het aandeelhoudersbelang, van het
kortetermijngewin, ook na deze wet — die zullen wij steunen; dat proeft de minister al tussen de regels door — nog
steeds gerechtvaardigd is. Mijn vraag is: is er niet meer
nodig? Het kan met een heleboel dingen. Minister Kamp
heeft die destijds al geschetst. Het kan bijvoorbeeld ook
door loyaliteitsaandelen gewoner te maken. Het kan door
kwartaalrapportages te verbieden. Het kan door werknemers
meer invloed te geven, ook in dit proces. De SP heeft daar
amendementen voor ingediend.
Het kan ook, en dat punt wil ik hier nadrukkelijk maken,
door de financiële belangen van bestuurders te beperken
bij dit soort processen. Het gaat dan met name om
bestuurders, want commissarissen zijn in de Nederlandse
boards natuurlijk vaak iets minder financieel belanghebbend. Het is mijn stellige overtuiging dat er vaak overnames
zijn gedaan waarbij het zo aantrekkelijk was voor de top,
die al aandelen of bonuspakketten had, dat ze van vijandig
naar gewillig zijn gegaan. Er wordt immers ook altijd een
behoorlijke premie betaald. Het hemd was dan toch nader
dan de rok. Ik weet best dat er wel wat wettelijke bepalingen
zijn om dat gedurende zo'n proces te beperken, maar ik
vraag me echt af of dat voldoende is. Zou daar niet meer
aan moeten gebeuren? Want Bennink, bij Nutricia: 80 miljoen. Dat is toch wel heel veel. Rijkman Groenink, die niet
wil dat het gezegd wordt: 26 miljoen. Hou in die druk,
waarbij aandeelhouders je ter verantwoording roepen, nog
maar eens je rug recht. Ik denk niet dat het toevallig is dat
het Burgmans was die bij Akzo die z'n rug recht hield. Ik zal
niet te veel bijzinnen gebruiken, maar ik heb behoorlijke
debatten gevoerd over de rol van aandeelhouders in onze
samenleving op een ander niveau. Burgmans had niet zo
veel belangen meer. Hij ging er gewoon tegenin. Ik denk
dus dat dat niet toevallig is. Ik vraag de minister om een
beschouwing daarop en om de bereidheid om daar eens
dieper naar te kijken: moet er niet meer gebeuren aan die
financiële prikkels voor bestuurders en betrokkenen?
Voorzitter, dank u wel.

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Nijboer. Dan zijn we aan het einde van
de eerste termijn van de kant van de Kamer gekomen. Ik
schors de vergadering tot 22.40 uur, en dan gaan we luisteren naar de beantwoording van de minister.
De vergadering wordt van 22.26 uur tot 22.41 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de minister.

Minister Dekker:
Voorzitter. De heer Alkaya verzuchtte aan het begin van zijn
betoog: het is een hele belangrijke wet; hadden we daar
niet op een wat gunstiger tijdstip van de dag over moeten
praten, misschien met iets vollere tribunes en iets meer
spreektijd? Ik denk dat hij daarin wel gelijk heeft. Tegelijkertijd ben ik wel heel erg blij dat we het hier vanavond in de
late uurtjes nog over kunnen hebben. Het is een tijd waarin
er in de wereld hele gekke dingen gebeuren — het is turbulent; we zien welke klappen onze economie krijgt — en we
praten vandaag over een wetsvoorstel waarvan we misschien allemaal het gevoel hebben dat we het nog weleens
nodig kunnen hebben in de komende tijd. Ik dank de Kamer
dus voor het feit dat ze dit op de spoedlijst heeft willen
zetten en dat het, ondanks de enorme lijst met wetsvoorstellen die in de wacht staan, toch snel is geagendeerd. Veel
dank daarvoor.
Er is veel gezegd over de Nederlandse traditie en het Rijnlandse model. Daar sluit ik mij volledig bij aan. We zijn een
land waarin we niet alleen maar oog hebben voor de
belangen van aandeelhouders, maar ook voor de belangen
van andere stakeholders. Het is daarbij steeds van belang
om niet alleen te kijken hoeveel winst je met je investering
kunt maken, maar ook na te denken over de duurzame
waarde die bedrijven kunnen vertegenwoordigen en over
de langetermijnwaardecreaties.
We hebben in het verleden gezien dat dat onder druk kan
komen te staan als op korte termijn gerichte aandeelhouders
uit zijn op de buit, als er gedreigd wordt met vijandige
overnames of zeer ingrijpende strategiewijzigingen van de
vennootschap, met — als daar geen vervolg aan wordt
gegeven — het dreigement om het ontslag van het bestuur
of de raad van commissarissen te agenderen op de algemene aandeelhoudersvergadering. Precies daar richt dit
wetsvoorstel zich op: het invoeren van een wettelijke
bedenktijd die op zo'n moment rust en ruimte kan geven.
Die tijd kan gebruikt worden om verschillende opties te
verkennen, om overleg te voeren met de diverse stakeholders en om zorgvuldig het beleid voor de vennootschap,
voor het bedrijf, uit te stippelen. Daar zit meerwaarde in,
omdat dit de mogelijkheid biedt om het belang van de
onderneming op de lange termijn te wegen.
Nu raakt die bedenktijd aan de zeggenschap van de aandeelhouders, aan de bevoegdheid van de aandeelhouders om
de bestuurders te benoemen, te schorsen en te ontslaan,
en daarmee ook aan de investering die zij in een bedrijf
hebben gedaan om daar enige zeggenschap over te hebben.
Precies die wordt tijdelijk opgeschort met dit wetsvoorstel.
Het is goed om te kijken of dat in balans is en of dat met

3 september 2020
TK 97

97-18-11

voldoende waarborgen omgeven is. Dit wetsvoorstel heeft
een aantal waarborgen. We hebben geprobeerd — dat is
onze bedoeling geweest — om met dit wetsvoorstel een
goede balans te vinden tussen aan de ene kant de rust en
de ruimte die bedrijven soms nodig hebben als ze geconfronteerd worden met activistische aandeelhouders en aan
de andere kant het besef dat je aandeelhouders een
bepaalde zeggenschap ontneemt voor een bepaalde tijd.
Daar moet in mijn ogen een goede balans in worden
gevonden.

het langetermijnperspectief voor de levensduur van
bedrijven en voor de stabiliteit die bedrijven nodig hebben
om goed te kunnen functioneren, aanwezig is. Daar is een
vestigingsklimaat waarbij het niet een soort kwestie is van
"als de cowboys binnenkomen, dan wordt de boel opgeknipt, opgedoekt en verkocht aan de hoogste bieder", maar
dat wat meer voor continuïteit zorgt. Nou, als dat dan een
reden is voor bedrijven om te zeggen "dat is waarom ik
graag naar Nederland ga", dan vind ik dat ook eigenlijk niet
zo erg.

Voorzitter. Voordat ik inga op de amendementen en specifieke vragen zal ik, ook omdat ik daartoe werd uitgedaagd,
even reflecteren op een aantal dingen. Is dit nou genoeg?
Hoe verhoudt dit zich tot de rest van Europa? Worden we
misschien niet te aantrekkelijk op een negatieve manier?
Dat proefde ik in de woorden van de heer Paternotte: een
beschermingsparadijs als tegenhanger van het belastingparadijs, doordat je bedrijven trekt op oneigenlijke gronden.

De heer Paternotte (D66):
De minister zei eerder in zijn betoog: dan heb je dus een
bepaalde aantrekkingskracht, niet op basis van de intrinsieke
aantrekkingskracht van je economie, je investeringsklimaat
en dergelijke, maar eigenlijk op bepaalde gronden die niet
zo heel veel te maken hebben met wat Nederland op zich
te bieden heeft, alleen met bepaalde constructies die hier
wel mogelijk zijn en elders niet. Nu zijn er zeven Italiaanse
en zeven Duitse bedrijven vrij recent allemaal naar Nederland gekomen. Die hebben hier een statutaire zetel gevestigd met beschermingsconstructies. Wat maakt de minister
daar dan uit op? Is dat iets waarvan hij zegt: nou, dat zou
ik eigenlijk nog wel meer willen zien; laat alle Italiaanse en
Duitse bedrijven maar hier komen als ze naar de beurs
willen? Of vraagt hij zich dan ook niet met mij af: zou je
daar niet meer Europese eenheid in moeten hebben,
waarbij bedrijven niet om die reden van het ene naar het
andere land gaan?

Misschien een vraag om maar eens mee te beginnen:
waarom heeft het zo lang geduurd? Dat is een terechte
vraag. Grappend zou je kunnen zeggen: dit komt voort uit
de conceptie van de geestelijk vader en de geestelijk moeder, waarvan de geestelijk moeder hier vandaag nog wel
is, maar de geestelijk vader misschien thuis meekijkt. En
de draagtijd van dit soort wetten is vaak wat langer dan we
gewend zijn. U heeft allemaal gezien dat het een dik boekwerk is. Je denkt dat een bedenkperiode een vrij eenvoudig
iets is, maar het raakt heel veel belangen. Het raakt de
Europese wet- en regelgeving. U ziet ook dat heel veel
belangengroepen hebben meegedacht en ook een inbreng
hebben geleverd. En we hebben verschillende opties tegen
elkaar afgewogen. Dus we zijn echt, wat dat betreft, zorgvuldig te werk gegaan.
De heer Nijboer zegt: maar toen Kamp hier stond in the
heat of the moment, stond het huis in brand en moest er
heel veel gebeuren. Toen was de lijst heel erg lang. Waarom
is dit nu uiteindelijk overgebleven? Misschien heeft enige
bedenktijd daar ook wel zijn werk gedaan: dat je toch, als
het stof weer wat is neergedwarreld, kijkt wat er nou echt
nodig is. Ik denk dat we met dit wetsvoorstel een maatregel
treffen die heel goed die balans weet te raken. Als het gaat
om de bescherming van specifieke economische sectoren
en veiligheidssectoren heeft mijn collega van EZK hier ook
een aantal andere wetten voorgelegd. We hebben ook
recent een discussie gehad over bijvoorbeeld beloningsbeleid, waarbij we ook hebben gezegd: dat moet iets meer in
samenhang, iets meer een langetermijnbelang en iets meer
met betrokkenheid van diverse stakeholders worden
omgeven. Dus het is niet zo dat dit het enige is wat we in
deze kabinetsperiode doen, maar we zijn wat gerichter dan
wat er uiteindelijk aan het einde van de vorige periode lag,
toen we allemaal werden opgeschrikt door deze kwestie.
Dat speelde destijds met name bij Akzo.
Lopen we niet het risico om uiteindelijk met dit soort wetten
een soort beschermingsparadijs te worden? Ik ben daar
niet bang voor. Ik vind dat wat we hier doen, verantwoord
en proportioneel is. Ik zou het ook helemaal niet erg vinden
als bedrijven ervoor kiezen om zich te vestigen in Nederland, als ze zeggen: daar is een heel goed vestigingsklimaat
waarin die zaken gewoon in balans zijn. Daar is een vestigingsklimaat dat aantrekkelijk is voor investeerders om hun
geld in aandelen en in bedrijven te steken, omdat ze ook
wat te zeggen hebben over die bedrijven maar waar ook

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

Minister Dekker:
Je kunt ook zeggen: landen kunnen zich daarin onderscheiden. En zo kan Nederland ook een aantrekkelijk investeringsland zijn.
De voorzitter:
De minister vervolgt zijn betoog.
Minister Dekker:
Dat raakt ook aan het punt van de heer Paternotte, die zegt:
moet je dit dan niet meer Europees regelen? Het vennootschapsrecht is bij lidstaten echt bijzonder verschillend,
waarbij verschillende lidstaten heel erg aan hun eigen systematiek hechten. Denk bijvoorbeeld aan het Franse model.
Ik zie niet dat ze dat snel opgeven. Ik denk ook dat ons
vennootschapsrecht heel goede punten heeft en ik zou niet
onmiddellijk zeggen: ik zou naar het Franse model toe willen
bewegen. Pogingen in het verleden om tot verdergaande
harmonisatie te komen, zijn om die redenen niet goed
gelukt. Ik ben dus niet heel optimistisch en ik zie niet
onmiddellijk de noodzaak om tot verdere Europese integratie te komen. Laat er maar een beetje verschil zijn. Ik vind
het ook wel weer mooi als internationale bedrijven graag
om die reden naar Nederland komen.
Dan wil ik ingaan op een aantal van de grote thema's,
waarbij ook de amendementen terugkomen. Iets over de
aanleiding en inrichting van het wetsvoorstel, iets over de
samenloop, vervolgens iets over de waarborgen, om dan
uit te luiden met de evaluatie.
Gekozen is om de bedenktijd in twee situaties mogelijk te
maken: bij een vijandig openbaar bod en bij een verzoek

3 september 2020
TK 97

97-18-12

van een aandeelhouder om ontslag van bestuur en/of RvC.
Roept het bestuur de bedenktijd in een van deze gevallen
in, dan wordt het recht van de ava om dat ontslag van het
bestuur of de RvC te agenderen tijdelijk opgeschort. Het
criterium is dat er in deze situatie sprake is van een
wezenlijke strijd met het belang van de onderneming. Denk
bijvoorbeeld aan een vijandig bod of aan de situatie waarin
de bieder na overname de vennootschap wil opknippen of
ontmantelen. Dan staat direct, zo zou je kunnen zeggen,
het leven van de vennootschap op het spel en is er aanleiding om die bedenktijd in te roepen. Uiteindelijk is het aan
het bestuur om dat af te wegen en te onderbouwen.
Mevrouw Van den Berg had twee heel specifieke vragen.
De ene past hier goed bij. Zij vroeg wat wordt bedoeld met
beleidsbepaling. Het bestuur is gehouden om de bedenktijd
goed te benutten. Het bestuur moet in dialoog gaan met
de diverse stakeholders om de verschillende opties af te
wegen. Het kan zowel gaan om het algemeen strategisch
beleid als om meer specifiek beleid. Dat hangt af van wat
de aanleiding was om de bedenktijd in te roepen. Bij een
bedenktijd die wordt ingeroepen naar aanleiding van een
vijandig overnamebod zou het bestuur bijvoorbeeld op zoek
kunnen gaan naar alternatieven voor die overnames. Bij
een bedenktijd die wordt ingeroepen vanwege een door de
aandeelhouder gewenste strategiewijziging, gaat het
bestuur in gesprek met deze aandeelhouders en met andere
stakeholders om te bepalen of de strategie wordt behouden
of enige bijsturing vereist.
Dan kom ik bij het amendement van mevrouw Van den
Berg en de heer Bruins op stuk nr. 12. Dat vraagt om een
verduidelijking van het gegeven dat de bedenktijd per
situatie een einde, termijn en aanvangstijdstip heeft.
De voorzitter:
Ik heb de indruk dat mevrouw Van den Berg eerst een vraag
wil stellen. Gaat uw gang.

strategische beslissingen, die uiteindelijk op het bordje
liggen van het bestuur.
Dan is er een vraag en een amendement van mevrouw Van
den Berg en de heer Bruins. Dat is het amendement op stuk
nr. 12. Dit amendement wil verduidelijken dat de bedenktijd
per situatie kan worden ingeroepen, namelijk voor een
openbaar bod of voor een ontslagverzoek en dat er telkens
een periode van 250 dagen beschikbaar is als bedenktijd.
Ik ben het met mevrouw Van den Berg eens dat zich deze
samenloop kan voordoen. Hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan het geval dat een vijandig bod wordt gedaan en
dat de bedenktijd niet wordt ingeroepen, omdat het bestuur
zeker is van zijn zaak. Maar daarna roert een aandeelhouder
zich. Deze dient een verzoek in om ontslag van het bestuur.
Het bestuur roept vervolgens op deze grond de bedenktijd
in. In dit geval geldt een termijn van 250 dagen. Deze loopt
vanaf het moment dat het verzoek om ontslag is gedaan.
Dat is immers de grond waarop het bestuur de bedenktijd
inroept. Dit is inderdaad hoe het wetsvoorstel is bedoeld.
Het amendement van mevrouw Van den Berg en de heer
Bruins verduidelijkt dat nog eens, expliciteert dat. Ik heb er
geen bezwaar tegen en kan het oordeel erover aan de
Kamer laten.
Voorzitter. Wat ik een iets ingewikkelder amendement vind,
is het amendement van mevrouw Van den Berg en de heer
Paternotte. Dit is het amendement op stuk nr. 11. Dit
amendement gaat over de verplaatsing van het beginpunt
van de bedenktijd. Mevrouw Van den Berg stelt in haar
amendement voor om het aanvangsmoment van de
bedenktijd aan te passen, zodat de termijn gaat lopen vanaf
het moment van oproeping van de vergadering. Dat is dus
bij wijze van spreken het moment dat het bestuur de agenda
verstuurt. Dat is uiterlijk 42 dagen voor de algemene aandeelhoudersvergadering. Zij wil daarmee rekening houden
met eventueel strategisch gedrag van aandeelhouders,
doordat aandeelhouders extra vroeg voor de ava bij de
vennootschap verzoeken gaan indienen voor agendering.

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Het gaat inderdaad nog even over
de vorige opmerking over de uitleg van beleid en strategie
en de vraag of de minister een nadere toelichting kan geven
op wat daaronder wordt verstaan. De minister zegt: ik ga
in gesprek met stakeholders en met de ondernemingsraad.
Maar in het artikel waaraan ik refereer, staat aan het eind:
"Behoudens beperkingen volgens het statuut is het bestuur
belast met het besturen van de vennootschap. Daaronder
is in ieder geval begrepen het bepalen van het beleid en de
strategie van de vennootschap." Kan de minister nader
toelichten wat hij bedoelt met het bepalen van het beleid
en de strategie van de vennootschap?

Ik noem het volgende voorbeeld. Er is een ava geweest in
april. In mei doet een aandeelhouder een verzoek tot
agendering van het ontslag van het bestuur. In reactie
hierop roept het bestuur op dat moment in mei de
bedenktijd in. Dat is in ieder geval wat dit wetsvoorstel
voorstaat. Die bedenktijd loopt dan feitelijk tot januari. Als
dan in april de jaarlijkse ava is gehouden, is die bedenktijd
afgelopen. Als dat ontslagverzoek er dan nog steeds staat,
moet het worden geagendeerd en moet het ter stemming
worden gebracht. De vraag is of dit echt problematisch is,
want tussen mei en volgend jaar april zitten elf maanden.
Daarmee is er de facto al heel veel rust en ruimte. Eigenlijk
is dit de rust en ruimte die dit wetsvoorstel beoogt te creëren. Dus ik zie niet onmiddellijk in waarom we daarvan
zouden moeten afwijken.

Minister Dekker:
Dan gaat het bijvoorbeeld over vestigingen van holdingen
of over de holdingstructuur. Dat vind ik echt een strategievraagstuk. Dan gaat het bijvoorbeeld over grote financieringsbeslissingen. Het kan gaan om investeringsbeslissingen, maar het kan ook gaan om de grote herfinanciering
van bepaalde vraagstukken. Het kan bijvoorbeeld gaan over
de verhouding tussen eigen vermogen versus vreemd vermogen. Dat zijn wel echt grote beleidsinhoudelijke c.q.

Het tweede is dat dit wetsvoorstel aansluit bij de manier
waarop het nu al is geregeld. Er is geen wettelijke bedenktijd, maar in de Corporate Governance Code staat wel een
responstijd van 180 dagen. Ook die termijn gaat in op het
moment van het verzoek tot agendering en niet op het
moment dat de agenda de deur uitgaat. In mijn ogen zijn
er goede, inhoudelijke argumenten om vast te houden aan
het voorstel dat aansluit bij de wijze waarop het in de wet
is geregeld.

Tweede Kamer

3 september 2020
TK 97

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

97-18-13

Ik zie wel in dat dit ook is ingegeven om bepaald strategisch
gedrag te voorkomen. Alhoewel, we zien dat strategisch
gedrag nu met die responstijd ook niet, dus ik denk dat dat
meevalt.
Ik wil ook voorhouden wat het tegengestelde kan zijn. Als
de wettelijke bedenktijd pas gaat lopen op het moment van
het uitsturen van de vergadering, kan er ook strategisch
gedrag ontstaan bij aandeelhouders om het verzoek tot het
toevoegen van een agendapunt zo laat mogelijk in te dienen. Met andere woorden, dat is zo kort mogelijk voor de
ava. Dat kan tot maximaal 60 dagen voor de ava. Achttien
dagen daarna moet de agenda worden verstuurd en dan
wordt de agenda dus ook formeel vastgesteld. Dan krijg je
dat dit soort verzoeken, bijvoorbeeld over het ontslag van
het bestuur, twee maanden voor de ava worden ingediend.
Daardoor krijg je ook een enorme dynamiek en hectiek. Het
kan dus ook voorkomen dat de vennootschap de bedenktijd
inroept, aandeelhouders dan naar de Ondernemingskamer
gaan en de rechter vlak voor de ava uiteindelijk zegt: er zijn
onvoldoende gronden om de bedenktijd in te roepen. Dan
heb je soms maar enkele dagen tot de aandeelhoudersvergadering. Met andere woorden, als je op zoek bent naar
rust en ruimte, kan er als je dit amendement aanneemt ook
precies het tegenovergestelde ontstaan. Daar zit mijn vrees.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dat risico willen wij graag nemen. Ik plaats daar twee
andere argumenten tegenover. Op het moment dat een
aandeelhouder een brief stuurt, is dat nog niet openbaar.
Dat is het grote verschil met als er een vijandige overname
is. Wanneer gaat de bedenktijd lopen, op het moment dat
het een openbaar bod is? Iedereen kan het dan dus weten.
Bovendien zegt de minister: het kan zijn dat er dan gestuurd
wordt om juist vlak voor die ava iets te doen. Het kan best
zijn dat aandeelhouders dan naar de rechter gaan. Ik zie
echter geen enkele reden waarom, als het bestuur die
bedenktijd inroept, puur vanwege de dreiging van dat ontslag, de rechter dan onmiddellijk zou zeggen het niet goed
te vinden wat er gebeurt. Een aandeelhouder kan natuurlijk
altijd naar de rechter gaan en daarbij de bedenktijd inroepen, maar ik zie dat niet als afhankelijk van de tijd. De
essentie is dat het aan de ene kant niet openbaar is en er
bij de vijandige overname duidelijk wordt gewacht tot het
echt openbaar is.
Het tweede argument is, om door te gaan op het voorbeeld
van de minister: het is april en in mei wordt het briefje
gestuurd, maar het bestuur weet dan niet wat de rest van
de aandeelhouders et cetera vindt. Het bestuur kan dan
alleen maar gedwongen worden om een extra ava te houden, terwijl je normaal gesproken 10% van de aandeelhouders nodig hebt om een bijzondere ava te organiseren, om
wat te kunnen ophalen. We hebben net al voorbij horen
komen dat 90% van de aandelen die we in Nederland hebben in het buitenland wordt gehouden. Het is dus niet zo
dat een Nederlandse bestuurder vrij makkelijk inzicht heeft
in wie zijn aandeelhouders zijn en wat die dus ergens van
kunnen vinden. Men loopt negen maanden aan een draadje
te bungelen en men kan helemaal niks en dus kan die aandeelhouder door te wachten zijn zin krijgen, terwijl het
bestuur lam wordt gemaakt. De wet was bedoeld zodat het
bestuur de bedenktijd kan inroepen en niet die sprinkhaan
die alleen voor z'n eigen gewin een beetje in het gras loopt
te hoppen.

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

Minister Dekker:
In mijn ogen is dit wetsvoorstel een wetsvoorstel waarbij
de bedenktijd een middel is om rust en ruimte te creëren.
Het is geen doel op zich. Je wil eigenlijk dat als het ontslag
van het bestuur vlak voor een ava wordt aangevraagd, je
even de tijd hebt om dat met andere stakeholders te
bespreken, het te hebben over de strategie et cetera.
Mevrouw Van den Berg heeft een punt dat de brief waarin
verzocht wordt om dat te agenderen, wat dus geen voornemen om te agenderen moet zijn, maar een officieel
agendaverzoek, niet per definitie geopenbaard hoeft te
worden. Nu zie je natuurlijk wel dat het staande praktijk is
dat dit soort middelen juist speculatief worden gebruikt,
waarbij een activistische aandeelhouder er waarschijnlijk
zelf voor zal kiezen om het wel te openbaren. Er staat ook
het bestuur niets in de weg om het zelf te openbaren. Als
je gevraagd wordt dit te agenderen, is het niet zo dat je
verplicht bent om daar negen maanden je mond over te
houden. Het bestuur kan zelf kenbaar maken dat zo'n verzoek is binnengekomen en het kan er ook nog voor kiezen
om op zo'n moment een extra aandeelhoudersvergadering
samen te roepen. Dat kan ook. Met die bedenktijd kun je
dat dan ook nog veilig doen. Daarmee is namelijk de
bevoegdheid van aandeelhouders om de boel naar huis te
sturen opgeschort. Dan kun je het ook nog open bespreken,
als je zegt: ik wil al mijn aandeelhouders horen. Met andere
woorden, in het wetsvoorstel zoals het er nu ligt, zit in mijn
ogen voldoende mogelijkheid om die rust en ruimte te
vinden.
Als je het amendement volgt, zou je in theorie namelijk
weleens een hele lange bedenktijd kunnen krijgen, waarvan
ik me afvraag of die nog proportioneel is. Dan zou het
namelijk kunnen zijn dat er een kwestie is waarbij een
belegger zegt: ik vind dit een punt; in mei kondig ik aan dat
het geagendeerd moet worden. Dan heb je elf maanden tot
de eerstvolgende ava. Dan gaat 42 dagen voor die ava een
bedenktijd lopen van 250 dagen en heb je dus in feite niet
een rustperiode van 250 dagen, maar eigenlijk van het
dubbele. Ik vind het belangrijk om die werking aan de Kamer
mee te geven. Ik zou daar niet voor zijn, maar het is wel de
consequentie van dit amendement.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
De minister gebruikt het woord "speculatief". Ik denk dat
dat mooi beschrijft wat het aandeelhoudersgedrag vaak is.
Maar ook in het voorbeeld van de minister komt weer duidelijk naar voren dat die aandeelhouder dus de hele agenda
bepaalt. Die duwt het bestuur ... Ja, het bestuur kan een
bijzondere vergadering bijeenroepen, waar die aandeelhouder op basis van zijn aandeelpercentage nul komma nul
recht op heeft. Dus die ene aandeelhouder, met een paar
aandelen, zit die hele agenda te bepalen in plaats van dat
het bestuur van de onderneming dat doet. Mocht de situatie
zich voordoen waarvan de minister aangeeft dat die misschien wel leidt tot een enorm veel langere bedenktijd en
zaken die we toch niet hebben bedoeld, dan kan altijd die
aandeelhouder, maar ook andere aandeelhouders, naar de
rechter stappen en zeggen: ik vind dat hiermee oneigenlijk
gebruik wordt gemaakt van de hele bedenktijd. Maar ik zou
haast zeggen dat de minister met zijn voorbeeld aan alle
kanten bevestigt hoe dan die ene aandeelhouder de agenda
gaat bepalen, in plaats van dat het bestuur die bedenktijd
kan inroepen.

3 september 2020
TK 97

97-18-14

Minister Dekker:
Het bestuur kan altijd de bedenktijd inroepen, ook als dit
bij wijze van spreken in mei, vlak na de aandeelhoudersvergadering, wordt gedaan. Voor alle tussenliggende ava's die
dan plaatsvinden — er zijn ook grote vennootschappen die
halfjaarlijkse ava's hebben — zou het helpen, want in die
periode van 250 dagen valt dan de eerstvolgende ava. Nou,
dan heb je in ieder geval alle rust om het over de strategie
te hebben met je aandeelhouders, zonder dat het bestuur
weggestuurd kan worden. Maar er zijn ook grote vennootschappen die maar één keer in het jaar een ava hebben.
Als dan acht, negen, tien maanden voor die ava een verzoek
tot agendering wordt ingediend, zou je kunnen zeggen dat
een bedrijf toch voldoende tijd heeft om dat in de aanloop
naar zo'n ava met alle stakeholders te bespreken. Als je
daarbovenop nog zegt "ook 42 dagen voor die ava kan die
tikker gaan lopen voor 250 dagen", dan creëer je een situatie
waarbij je een periode hebt van zo'n 500, 600 dagen waarin
aandeelhouders een deel van hun rechten niet kunnen uitoefenen.
De heer Paternotte (D66):
De crux is wat ons betreft toch — dat is ook in het regeerakkoord vastgelegd — dat het principe is dat de vennootschap
op een bepaald moment in de aanloop naar een ava ertoe
kan besluiten om de bedenktijd inzetten. Het effect van de
wet zoals die er nu ligt, is dat die brief — u noemt dat het
formeel agendaverzoek — dat startpunt bepaalt. Daar zit
de onevenwichtigheid in, omdat wat dat betreft die aandeelhouder dat startpunt kan bepalen. Kijk, het is bekend dat
de vertegenwoordiging, de belangenbehartigers van aandeelhouders over het algemeen niet enthousiast zijn over
deze wet, omdat ze zeggen dat die hun mogelijkheden
beperkt. Mijn vraag zou dan zijn: als zo'n aandeelhouder
geen last wil hebben van de bedenktijd — vanuit het perspectief van die aandeelhouder — wat let hem of haar dan
om een paar dagen na de ava alvast dat briefje te sturen?
Hij weet immers dat hij dat tot ruim 60 dagen voor de volgende ava altijd nog kan intrekken, maar met het opsturen
ervan weet hij in ieder geval zeker dat hij bij de volgende
ava een jaar later geen last van die bedenktijd zal hebben,
mocht hij dat ontslagverzoek inderdaad op de agenda willen
hebben.
Minister Dekker:
Ja, maar dat heeft die in feite wel. Als hij dat namelijk
indient … Laten we de ritmiek aanhouden. Er is een ava
geweest in april en dan wordt zo'n verzoek ingediend in
mei. Dan is het zo dat elf maanden na het indienen van dat
verzoek er een ava zal plaatsvinden, waar het niet geagendeerd zou worden. Dat is het effect van dit amendement.
De heer Paternotte (D66):
Exact, maar het effect van de wet zoals die nu hier ligt, is
dat het ontslagverzoek daar wel gewoon geagendeerd wordt
en dat het daarmee niet zo is dat het bestuur van de vennootschap in aanloop naar een ava enige zeggenschap
heeft over het instellen van bedenktijd, omdat de aandeelhouder heeft besloten dat elf maanden daarvoor al te doen,
waarmee de bedenktijd geen effect heeft op de volgende
ava.

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

Minister Dekker:
Maar de vraag is of het niet al voldoende bedenktijd is als
je elf maanden hebt. Dan geeft die bedenktijd de mogelijkheid om tussentijds bijvoorbeeld een bava te organiseren,
waarin je zegt: wij krijgen nu weer dit, maar vinden dat een
onredelijk verzoek; wij willen de stemming peilen onder
onze aandeelhouders, of ze onze strategie deze kant op
willen steunen, terwijl deze aandeelhouders zeggen dat ze
de andere kant op willen en dat ze ons willen ontslaan als
wij niet doen wat zij willen. Dan weet je ook een beetje wat
de temperatuur van het water is. Dat kan allemaal veilig
met die bedenktijd.
De heer Paternotte (D66):
Voorzitter. Ik wil nog één poging doen om de minister even
in het hoofd van die aandeelhouder te laten kijken die deze
wet eigenlijk helemaal niks vindt. Laten we zeggen: het
Pensioenfonds Dekker. Dat pensioenfonds besluit na de
ava: ik wil voorkomen dat ik bij de volgende ava, als ik wat
mensen weg wil sturen, last krijg van die bedenktijd. Dus
stuur ik nu alvast dat ontslagverzoek voor op de agenda
van de volgende ava. Of ik het dan wil gebruiken, weet ik
nog niet, maar ik stuur het nu alvast, want dan weet ik in
ieder geval zeker dat die bedenktijd nu gaat lopen. Als het
bestuur van de vennootschap die bedenktijd inroept, dan
heb ik daar tegen de tijd dat de volgende ava plaatsvindt,
in ieder geval geen last meer van. Wat let het Pensioenfonds
Dekker om dat te doen?
Minister Dekker:
Het staat ook een vennootschap vrij om voor specifieke
gevallen steeds weer opnieuw die bedenktijd in te roepen.
Het moet gaan om een specifieke kwestie. Om een specifiek
dispuut, maar het gaat om een strategische wijziging waar
een conflict over is. Als iemand dit indient zonder enige
opgave van redenen, dan zal dat ook niet standhouden voor
een rechter. Dus ik denk dat dat met het strategische gedrag
wel meevalt. We hebben nu natuurlijk ook te maken met
een responstijd — 180 dagen — die nu in de governance
code staat. Die gaat uit van het moment van aankondiging.
Dan zie je dit strategische gedrag ook niet. Ik begrijp het
wel. Ik legde u een ander strategisch ongewenst punt voor.
Wat kan er ontstaan als je het regelt op de manier zoals de
heer Paternotte en mevrouw Van den Berg het voorstellen
in hun amendement? De vraag is of beide zich zullen voordoen. Ik vind alleen wel dat in de variant Van den
Berg/Paternotte de bedenktijd juist heel erg lang kan worden. Het doel van dit wetsvoorstel is niet dat een bedrijf
maar bedenktijd kan inroepen. Het doel is dat het de rust
en de ruimte krijgt om het over hele wezenlijke dingen als
vijandige overnames en strategiebepalingen te hebben met
een breed palet aan stakeholders. Wat is dan een redelijke
termijn? Nou, we hebben gezegd 250 dagen. Maar als je
elf maanden voor de ava in zo'n dispuut belandt, dan heb
je meer dan 250 dagen om dit te bespreken.
Zo heb ik dit steeds opgevat: waar dit wetsvoorstel voor is
bedoeld, is voor ontslagaanvragen van het bestuur, die kort
voor een ava worden ingediend, met een soort overvalstrategie of een overvaltactiek. Daar is dit een uitstekend
wetsvoorstel voor. Daar doet het ook z'n ding. Alleen: met
de aanpassing zou die periode in mijn ogen eigenlijk
onnodig lang worden. Dat wil ik graag de Kamer meegeven.

3 september 2020
TK 97

97-18-15

De voorzitter:
Ik wil eigenlijk dat de minister nu voortgaat met het volgende punt.
Minister Dekker:
Dan het amendement van de heer Van der Lee over de
bonussen. Hij stelt voor dat je bij het inroepen van de
bedenktijd moet afzien van je variabele beloning.
De heer Paternotte (D66):
Excuus, maar gezien alles wat de minister gezegd heeft,
nam ik aan dat hij het amendement van mevrouw Van den
Berg en mij oordeel Kamer geeft. Ik heb in ieder geval geen
oordeel gehoord.
De voorzitter:
Dat heeft hij niet expliciet gezegd. Ik kreeg een andere
indruk, maar laten we het de minister zelf laten zeggen.
Minister Dekker:
Volgens mij heb ik de consequenties geschetst. Ik zou niet
voor die wijziging zijn, dus ik ontraad het amendement.
Voorzitter. Ik vind ook in dit amendement — en misschien
nog wel iets evidenter dan in het amendement waar we het
net over hadden — de kans op tegenstrijdige belangen en
perverse prikkels echt heel erg aanwezig. Want het idee is
toch juist dat we het makkelijker maken voor bestuurders
om daar waar het leven van de onderneming op het spel
staat, de bedenktijd in te roepen en te kiezen voor enige
rust en ruimte. Als je zegt "dat mag je wel doen, maar dan
moet je wel bonus inleveren", dan ben ik heel erg bang dat
persoonlijke belangen, of financiële belangen, daar een rol
in gaan spelen. Natuurlijk, het is nooit één individuele
bestuurder die de kar trekt, maar daar waar bedrijven dit
soort constructies hebben, gelden ze vaak voor meerdere
bestuurders. Dan gaan die twee toch met elkaar vermengd
worden.
Ik zou dat echt zonde vinden. Ik bedoel: je kan vinden van
bonussen wat je ervan vindt, maar het kan precies het
tegengestelde effect hebben van wat we volgens mij met
z'n allen beogen. Dat is namelijk dat gezonde ondernemingen, die goed zijn voor Nederland, die goed zijn voor
werknemers, die we graag bij elkaar willen houden, wellicht
niet de bescherming krijgen omdat ... Ja, ik wil die afweging
van bestuurders niet goedpraten, maar die hebben dan
toch in hun achterhoofd: ja, dan kan ik straks naar mijn
bonus fluiten. Dat zou ik gewoon niet goed vinden. Ik denk
echt dat het beter is om die twee los te koppelen.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dan wil ik toch nog even expliciet aan de minister vragen:
het is toch gewoon zo dat de bestuurder wettelijk verplicht
is het belang van de vennootschap te dienen? Dat staat
voorop. Dan denk ik, en dat was mijn argumentatie, dat de
kracht van het inroepen van die bedenktijd met als consequentie "ik breng ook persoonlijk een offer", alleen maar
toeneemt.

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

Minister Dekker:
Ik ben het helemaal eens als het gaat om de kracht van het
argument. Ik vind het altijd ongelofelijk stoer als grote bazen
van ondernemingen zeggen: jongens, ik breng in ingewikkelde tijden ook een groot offer, want het belang van het
bedrijf staat voor mij voorop. Dat is niet een plicht. Dat moet
je niet doen. Dat moet ook echt vrijwillig zijn en echt
gemeend zijn, anders werkt het niet. Ik ben hier gewoon
bang. U heeft helemaal gelijk als het gaat om hoe de wet
in elkaar steekt, maar bij overnames — wanneer is het een
vijandige overname, wanneer niet? — spelen ook altijd
factoren een rol die bestuurders wellicht ertoe kunnen
brengen om dan toch maar in gesprek te gaan of te kijken
of het bedrijf niet opgesplitst kan worden. Want wanneer
is het tegen het belang van de onderneming in? Dat is ook
voor een deel hoe die bestuurders in de wedstrijd zitten. Ik
zou het heel erg zonde vinden als die discussie, die toch al
verschillende grijstinten krijgt, nog weer gecompliceerder
wordt doordat er wellicht op de achtergrond ook een
eigenbelang gaat meelopen, dat als je bijvoorbeeld kiest
voor rust en ruimte met een bedenktijd, dat eigenlijk betekent dat je je flexibele beloning inlevert. Ik zou dat gewoon
zonde vinden.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Nog één poging. In die gevallen waar mijn collega's tijdens
mijn inbreng aan refereerden, was het zo dat bij een overname de bestuurders een bonus zouden krijgen. Maar dat
kan alleen maar als er een strategische beslissing is genomen dat je als onderneming overgenomen wilt worden.
Maar we hebben het niet alleen over dreiging van vijandige
overname, maar ook bijvoorbeeld over een aandeelhouder
die wil dat er een divisie wordt verkocht omdat er een
meningsverschil is over de vraag of je je moet concentreren
of moet diversificeren. Dat is een hele diepe strategische
vraag. Dan kan het besturen helpen om te laten zien: ik vind
dit zo belangrijk, ik breng dit offer, omdat ik het echt strategisch verkeerd vind om die divisie te verkopen. Dit, terwijl
het op de korte termijn financieel zelfs voordelig kan zijn,
ook weer voor die bestuurders. Vandaar dat ik denk dat het
de kracht van die mogelijkheid vooral zal dienen. En ik zie
toch gewoon minder het risico dat een bestuurder gaat
zeggen: ja, dit kost me mijn bonus, dus dat doe ik niet.
Minister Dekker:
Je bent natuurlijk ongelofelijk stoer als je op zo'n moment
zegt: ik roep niet alleen de bedenktijd in, maar ik weet ook
dat ik daar dan persoonlijk voor inlever. Ik denk altijd bij
dat soort mannen en vrouwen met dat soort salarissen: dan
kan je dat misschien ook wel hebben. Nou afijn, wij zitten
een beetje op diezelfde lijn. Maar ik vind dit gewoon eng
en ik hoop dat de heer Van der Lee dat ook wel inziet. Het
gaat vaak over dit soort kwesties, over het splitsen van het
bedrijf, over het verkopen van een divisie, over opknippen.
Dat is geen wiskunde. Je kunt erover van mening verschillen
wat verstandig is voor de toekomst van het bedrijf. Stel, je
vraagt je af: waar doen we nou verstandig aan? En stel, je
zit een beetje op de wip. Stel dat je dan zegt: nou ja, we
willen het afhouden en dan moeten we de bedenktijd
inroepen en dat gaat ons allemaal persoonlijk ook wat
kosten. Of er wordt gezegd: weet je wat, ga toch maar in
gesprek met die belegger om te kijken of we niet een goede
deal kunnen sluiten om het toch op zijn manier te doen.
Dan kan er ook iets insluipen waarbij je ze met zo'n construc-

3 september 2020
TK 97

97-18-16

tie eigenlijk een beetje in die armen drijft. Dat vind ik echt
een reëel risico, en ik vind het een experiment als we dat
nu in de wet brengen.
De heer Nijboer (PvdA):
We hadden eigenlijk zoiets al in de wet om dat te voorkomen, namelijk de afroomregeling. En ik dacht eerlijk gezegd
dat die er nog in stond, maar die regeling is per 1 juli 2017
wegens een horizonbepaling eigenlijk weer afgeschaft. Ik
hoor de redenering van de minister dat het eigenlijk ongewenst is dat tijdens een overname bestuurders een financieel belang hebben, want dat beïnvloedt de beslissing misschien. Misschien sluipt het erin, zei de minister. Is hij er
een voorstander van om zo'n afroomregeling weer te
introduceren, of een andere vorm daarvan?
Minister Dekker:
Daar moet ik me dan echt even in verdiepen. Ik ken die
regeling. Het is kennelijk een regeling die enige tijd geleden
al uit de wet is verdwenen omdat zij een horizonbepaling
kreeg. Dat betekent dat zij nog verder terug is ingevoerd in
de wet. Ik vind het te voorbarig om daar nu in mee te gaan.
Maar in deze discussie van de heer Van der Lee zie ik dit
wel terugkomen. En ik ben ook wel gevoelig voor wat u
aanhaalt, namelijk dat je soms ook ziet dat grote bazen van
bedrijven er ook een persoonlijk financieel belang bij kunnen hebben om een bepaalde kant op te gaan, terwijl je je
kunt afvragen of dat altijd gunstig is voor de onderneming.
Daar moeten we dus volgens mij wel scherp op zijn.
De heer Nijboer (PvdA):
Het is denk ik goed om dit onderdeel ... Dit heeft natuurlijk
een evaluatie gehad, met voordelen en nadelen en effecten
en weet ik wat al niet meer. Maar het principe dat je als
bestuurder geen financieel belang moet hebben bij zo'n
overname, deelt de minister. Ik zie ernaar uit om dat nader
uit te werken, om ook de bescherming van onze bedrijven
en het Rijnlandse model verder te verstevigen.
De voorzitter:
Minister, krijgen we nog even uw expliciete oordeel over
dit amendement?
Minister Dekker:
Het zal u niet verbazen: ik ontraad dit amendement.
Mevrouw Van den Berg stelde een tweede vraag. Dat was
ook een technische vraag, die gaat over artikel 261, lid 2
BW, waarin de ava een bevoegdheid heeft om de Ondernemingskamer om ontslag van de commissaris te verzoeken.
Zij vraagt of die van toepassing is tijdens de bedenktijd.
Het artikel biedt de mogelijkheid om een commissaris te
ontslaan wegens taakverwaarlozing, gewichtige redenen
of een ingrijpende wijziging van omstandigheden. Ik vind
het belangrijk dat in deze situatie waarin een commissaris
niet functioneert, de rechter kan ingrijpen in noodgevallen.
Dan moet u denken aan fraude, wanbeleid en dat soort
zaken. Dit is echt een andere situatie dan een verschil van
inzicht over de strategie en als eventuele consequentie
daarvan het wegsturen van bestuurders of commissarissen.

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

Voorzitter. Dan kom ik bij het derde thema. Dat gaat over
de samenloop van bedenktijd met eigen beschermingsmaatregelen. Een behoorlijk aantal Nederlandse beursvennootschappen heeft al beschermingsmaatregelen. Denk bijvoorbeeld aan preferente of prioriteitsaandelen en certificering.
Sommigen roepen de responstijd in. We willen niet dat
deze maatregelen samen met bedenktijd worden ingezet.
Dat is ook een keuze die terugkomt in het regeerakkoord.
Maar het heeft ook te maken met proportionaliteit en
redelijkheid: tuig het niet te zwaar op. In de praktijk is een
eenduidige regel hiervoor lastig te geven, omdat er veel
verschillende maatregelen zijn met elk hun eigen doel en
uitwerking. Daarom hebben we ervoor gekozen om dit uiteindelijk aan de rechter te laten. Bijvoorbeeld de adviezen
van de Raad van State en de Commissie Vennootschapsrecht hebben we daarin een rol laten spelen.
Waarom mag zo'n stapeling niet? De heer Van Gent gaf het
antwoord al in zijn betoog. De gedachte is dat de bescherming van de vennootschap ook proportioneel en redelijk
moet zijn. Een vennootschap mag zichzelf beschermen,
maar dat moet wel weer in verhouding staan tot het doel
van die bescherming en bij een stapeling kan dat in gevaar
komen.
Het amendement op stuk nr. 15 van de heer Van Gent heeft
daar ook betrekking op. Het amendement maakt het voor
de aandeelhouders mogelijk om naar de Ondernemingskamer te stappen wanneer de bedenktijd tegelijk loopt met
onverenigbare beschermingsmaatregelen. Beschermingsmaatregelen komen in alle soorten en maten voor. Doel,
duur en gevolgen verschillen per maatregel. Het is daarom
het beste om de samenloop in een concreet geval aan de
rechter te laten. Het amendement van de heer Van Gent is
in lijn met die gedachte en daarom kan ik het oordeel aan
de Kamer laten.
Voorzitter. Dan kom ik bij de waarborgen. Ik zei in mijn
inleiding al iets over het belang van voldoende waarborgen
in het voorstel om daarmee de belangen van alle betrokkenen, niet alleen de vennootschappen maar ook de aandeelhouders, te beschermen. Zo'n waarborg betreft allereerst
het inroepen van de bedenktijd. Dat mag niet zomaar, dat
mag alleen wanneer er sprake is van een wezenlijke strijd
met het belang van de onderneming. Verder moet de rvc
instemmen met de bedenktijd. Een speciale rechtsgang
naar de Ondernemingskamer biedt ook rechtsbescherming
aan aandeelhouders. Aandeelhouders kunnen vragen de
bedenktijd te beëindigen wanneer de bedenktijd niet had
mogen worden ingeroepen of wanneer de bedenktijd niet
meer nodig is, wanneer die niet meer hoeft voort te duren.
Denk in het laatste geval bijvoorbeeld aan de situatie dat
een vijandig bod wordt ingetrokken en daarmee de facto
de rust is weergekeerd. Dan is er eigenlijk geen reden of
grond meer voor die bedenktijd.
Een aantal amendementen hebben hier betrekking op, om
te beginnen het amendement van mevrouw Van den Berg
en de heer Bruins op stuk nr. 13. Dat ziet eigenlijk op de
verwijzing naar "met de meeste spoed", zoals nu nog in het
wetsvoorstel staat. Het amendement zou dat onderdeel
weghalen om rust en tijd voor de vennootschap te bevorderen. Een relatief snelle behandeling van een verzoek door
de rechter kan op korte termijn ook wel weer zorgen voor
duidelijkheid over de vraag of een bedenktijd terecht is
ingeroepen. Je zou kunnen zeggen dat dat ook in het belang

3 september 2020
TK 97

97-18-17

van de vennootschap is. Dat was eigenlijk de achterliggende
gedachte om dat onderdeel "met de meeste spoed" te laten
staan.
Tegelijkertijd snap ik ook wel de gedachte dat je met dit
voorstel meer tijd en rust voor de vennootschap wilt
bereiken. Het ligt dan voor de hand om daar ook in de procedure bij de rechter rekening mee te houden. Met andere
woorden: de rechter kan dan wel de verschillende standpunten dusdanig bestuderen dat het recht doet aan een goed
en zorgvuldig afgewogen oordeel. Het is voor mij van
belang dat de Ondernemingskamer maatwerk kan verrichten
en zelf kan bepalen wanneer een verzoek tot beëindiging
van de bedenktijd, bijvoorbeeld, ter zitting wordt behandeld.
Ik zie dat het amendement daar nog steeds ruimte voor
biedt. Daarom kan ik het oordeel aan de Kamer laten.
De heer Paternotte heeft een amendement ingediend om
de toegang tot de Ondernemingskamer te verruimen. Wij
hebben dat nu vastgesteld op 3%. Hij heeft helemaal gelijk
dat een aantal andere grote vennootschappen dat statutair
anders heeft bepaald. Ik vind het een heel goed idee om
die twee gelijk te trekken. Ik kan het oordeel over dit
amendement dus aan de Kamer laten.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 14.
Minister Dekker:
Ja.
Voorzitter. Dan het vervolg van het blokje waarborgen. Die
bedenktijd moet goed worden benut. Het bestuur gaat in
dialoog met verschillende stakeholders. Onder die stakeholders zijn de aandeelhouders, maar ook de ondernemingsraad. Na afloop van de bedenktijd legt het bestuur verantwoording af door middel van een openbaar verslag dat in
de eerstvolgende aandeelhoudersvergadering besproken
dient te worden.
Als het gaat om het verslag, kom ik straks terug op het punt
dat de heer Van Gent daarover maakte. Ik wil beginnen met
de twee amendementen van de heer Alkaya. Die hebben
betrekking op een grotere rol of positie van de ondernemingsraad. Het ene amendement is wat verstrekkender dan
het andere, maar beide wil ik graag ontraden, omdat zij
echt de ondernemingsraad op de stoel van het bestuur
zetten. Dat zou ik niet goed vinden. Wij hebben in ons vennootschapsrecht hele heldere taken, rollen en verantwoordelijkheden voor bestuur. Het bestuur bestuurt, de commissarissen controleren en de ondernemingsraad heeft voor
specifieke elementen adviesrecht en soms instemmingsrecht, maar niet bij zaken die het bestuur aangaan. Dit vind
ik echt een zaak die gaat over de strategie, het beleid, de
continuïteit van de onderneming. Ik ben wat bevreesd om
die twee te vermengen; vandaar dat oordeel.

kost om te organiseren. Ik weet ook niet of zo'n stemming
echt recht doet aan wat je beoogt met zo'n verslag. Het is
niet een kwestie of je voor of tegen het verslag stemt, maar
het is een vorm van verantwoording afleggen aan de aandeelhoudersvergadering. Daarom ontraad ik dit amendement.
De voorzitter:
Minister, het is hier even onduidelijk op welk nummer u nu
doelt.
Minister Dekker:
Dat is een goede. Is het niet ingediend? Dan zat het nog in
mijn map. Dat klopt ook wel. Het is het enige amendement
waarbij geen nummer stond, maar meneer Van Gent en ik
hebben wel uitvoerig over dit amendement gesproken,
buiten deze vergadering om. Excuus.
Dan controleer ik of ik één amendement nog niet heb
becommentarieerd.
De voorzitter:
Nummer 7.
Minister Dekker:
Dat is nummer 7. Dat is de evaluatiebepaling. Dat lijkt me
uitstekend. We kunnen het oordeel aan de Kamer laten. Er
zitten nog best een aantal uitdagingen aan. De heer Van
der Lee gaf dat zelf ook aan. Hoe test je de effectiviteit
hiervan? Ik kan me zo voorstellen dat je na vijf jaar bij aandeelhouders, bestuurders, toezichthouders en vennootschappen gewoon eens vraagt of het wat heeft opgeleverd, of
het heeft gewerkt, of je het hebt ingeroepen, dus de platte
ervaringscijfers. Die kunnen al enorm helpen. Gaat het om
het preventieve effect, dan is dat natuurlijk wel een ingewikkelde. Ik denk zeker dat het er is. Maar goed, laten we dat
maar over aan de onderzoekers. Wie weet, hebben ze
slimme oplossingen om dat ook in kaart te brengen.
Voorzitter, ik heb alle vragen beantwoord. Ik heb het
amendement van advies voorzien. Volgens mij ben ik
daarmee tot een einde gekomen.
De voorzitter:
Ja, dat lijkt mij ook. Ik kijk de leden even aan: hebben zij
behoefte aan een tweede termijn? Daar heeft mevrouw
Joba van den Berg in ieder geval behoefte aan. Dan gaan
we een tweede termijn doen. Wie niet wil spreken, doet dat
gewoon niet. Mevrouw Van den Berg doet het in ieder geval
wel.

Voorzitter. Dan het amendement van de heer Van Gent om
de aandeelhoudersvergadering ook het recht te geven om
te stemmen over het verslag dat wordt gedaan over de
bedenktijd en over wat die heeft opgeleverd. Ik ben daar
wat aarzelend over. Ik vind dat niet echt nodig omdat het
eigenlijk al in de ava wordt besproken. Je zou zelfs kunnen
zeggen dat zo'n stemming ook weer extra tijd en moeite

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Voorzitter, dank u wel. Ik wil de minister in ieder geval toch
even bedanken voor de antwoorden. Ik ben natuurlijk wel
teleurgesteld over de appreciatie door de minister van het
amendement van de heer Paternotte en mij. Ik hoop dat ik
mede namens meneer Paternotte spreek als ik zeg dat wij
het amendement nog steeds in stemming willen brengen.

Tweede Kamer

3 september 2020
TK 97

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

97-18-18

Ik vind het wel een mijlpaal dat de heer Van der Lee een
mooi historisch overzicht gaf van de hele wetsgeschiedenis.
Die hebben we dan nu gelijk in het verslag staan. Het
beschreef ook het belang van de bescherming van de
bedrijven. Hopelijk kunnen wij vijandelijke overnames
bemoeilijken, het activistische aandeelhouders moeilijk
maken en het Rijnlandse model, met alle stakeholdersbelangen, beter op de kaart zetten.

simpelweg ondervangen kan worden doordat het bestuur
gewoon een bava kan organiseren, overigens net zoals 10%
van de aandeelhouders dat kunnen doen. Daardoor is dit
probleem in de praktijk misschien wel een stukje kleiner.
Als je dat ontslagverzoek namelijk wilt afdwingen, zal je
toch met een bepaald percentage aandeelhouders op de
proppen moeten zien te komen. Kan mevrouw Van den
Berg dat bevestigen?

Dank u wel, voorzitter.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik hoef geen gebruik te maken van mijn tweede termijn,
voorzitter, maar ik heb even één vraag over het amendement, omdat ik mijn fractie moet adviseren. Wat doe ik
ermee, nu de minister het amendement toch vrij duidelijk
ontraadt? Ik kijk er even praktisch naar. Stel dat er een
aandeelhouder is die wil dat een divisie wordt verkocht.
Om dat te bereiken dient hij een agenderingsverzoek in om
het bestuur of een van de bestuurders te ontslaan. Dat is
het motief. Dan is het wel lastig dat je de bedenktijd alleen
mag inroepen op het moment dat er daadwerkelijk sprake
is van een agendering. Dan voel ik wel een beetje met de
minister mee. Als het blijft hangen, dan kan die bedenktijd
heel erg lang worden. Zodra er een strategisch meningsverschil is, wil je dat er tijd is om dat in rust te beslechten, maar
je wilt het wel beslechten en niet eindeloos voor je uitschuiven. Als ik de minister goed begrijp, bestaat dat risico wel.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Het gaat meneer Paternotte en mij erom dat het bestuur
die bedenktijd inroept. Wij willen voorkomen dat de activistische aandeelhouder door zijn gedrag de wet uiteindelijk
helemaal kapotmaakt. Stel dat het bestuur zegt: hij heeft
misschien geen 10%, maar het is wel een megagrote aandeelhouder; ik roep gewoon een bijzondere vergadering
bijeen en dan ga ik de bedenktijd inroepen. Daar hebben
wij helemaal geen bezwaar tegen. Maar dan is het aan het
bestuur om in the lead te zijn.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Als dat het punt is, waarom dan niet een amendement dat
beide opties creëert? Waarom niet het bestuur de mogelijkheid geven om die bij de melding dan wel bij de definitieve
agendering in te roepen? Want dan zet je het bestuur volledig aan het roer als het gaat om het inroepen van de
bedenktijd.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
We zijn samen ondertekenaar, dus ik moet hierover met de
heer Paternotte overleggen. Als er ergens iets is waardoor
wij het amendement kunnen verduidelijken — in de toelichting of wat dan ook — dan kunnen wij dat nog voor de
stemmingen doen. De duidelijke boodschap die wij willen
geven, is dat het bestuur in the lead moet zijn en dat niet
één activistische aandeelhouder gewoon met een informeel
briefje de hele boel op zijn kop kan zetten en in feite de wet
gewoon kapotmaakt.
De heer Paternotte (D66):
Ik vroeg me af of de zorg die de heer Van der Lee heeft dat
het bestuur in feite niet de bedenktijd kán inroepen, niet

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Zoals de heer Paternotte zegt, is er sowieso al 10% nodig
voor een bijzondere aandeelhoudersvergadering. Eén aandeelhouder kan ook altijd vrienden of bondgenoten zoeken
om te kijken of hij aan die 10% kan komen. Dat kan ook
allemaal nog. Uiteindelijk kan dus ook het bestuur zeggen:
dit is misschien niet 10%, maar we vinden het dermate
belangrijk dat we toch een bijzondere ava doen. Als we
ergens wat kunnen verduidelijken in het amendement, dan
ben ik altijd bereid om daarnaar te kijken. Maar het gaat
ons erom dat het bestuur in de lead blijft. Dat was de
bedoeling van de wet en van de bedenktijd.
De voorzitter:
Dan dank ik mevrouw Van den Berg voor haar inbreng in
de tweede termijn. Meneer Paternotte wil ook nog iets
zeggen.

De heer Paternotte (D66):
Voorzitter. Ik wil de minister bedanken voor de grondige
beantwoording en de analyse van alle amendementen. Ik
denk dat het belangrijk is dat hij dat deed. Daarvoor dus
veel dank.
Ik ben uiteraard ook teleurgesteld over één oordeel dat hij
gaf, maar met die teleurstelling zal ik leren leven.
Voorzitter. Ik zou nog één ding willen zeggen over wat ik
"het beschermingsparadijs" doopte. Ik ben het namelijk met
iedereen hier eens dat we dat nu niet als een heel groot
acuut probleem zouden moeten duiden, maar ik constateer
wel dat er zeven Duitse en zeven Italiaanse bedrijven hun
statutaire zetel naar Nederland verplaatsen en optuigen
met beschermingsconstructies. Silvio Berlusconi deed
daartoe ook een poging, die afgelopen week door het
gerechtshof geblokkeerd werd. Ik zou daarover toch een
vraag willen stellen aan de minister. Hij zegt: het is wat mij
betreft een uitvloeisel van een investeringsklimaat waarin
we die bedrijven aantrekken, en dat is mooi. Nou, het is
niet heel mooi. Het is niet zo dat die bedrijven hier naartoe
komen en al hun werk hier gaan doen. Nee, ze vestigen hier
hun statutaire zetel. Het levert vast wat advocaten en
accountants iets op, maar wat dat betreft is er geen fundamenteel verschil met alle trustkantoren die een hoop vennootschappen in Nederland beheren. Veel van dit soort
bedrijven vallen ook onder trustkantoren. Daar stel ik dan
toch een vraag over. Wat zegt de minister nou tegen de
Europese collega's die op zeker moment bij ons aankloppen? Zij zeggen dan: "Goh, we vinden het toch wel opvallend dat allerlei bedrijven hun statutaire zetel naar Nederland verplaatsen, terwijl jullie net bezig zijn geweest om
jullie reputatie als land waarvoor dat aantrekkelijk is op
fiscale gronden, af te bouwen. Nu gebeurt het dus op deze

3 september 2020
TK 97

97-18-19

gronden. Wij vinden dat eigenlijk niet zo prettig. Kunnen
we daar afspraken over maken met elkaar?" Staat de
minister daar dan voor open? Of zegt hij: nee, dit is onze
manier van Europees concurreren? Die vraag wil ik hem
stellen.
Nogmaals veel dank. Ik moet ook nog de ambtenaren van
Financiën bedanken voor de voorbereiding. Daar werd ik
eventjes op gewezen, nadat ik de EZK- en JenV-ambtenaren
had bedankt.
De voorzitter:
Dank, meneer Paternotte. Als er verder geen andere
inbrengen meer zijn van de kant van de Kamer, gaan ... O,
toch nog wel. De heer Nijboer.

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter, dank u wel. Ik dank de minister voor de beantwoording, en ook wel voor zijn constructieve houding ten
aanzien van de analyse van de bestuurdersbeloningen en
de rol die dat kan spelen bij fusies en overnames. Daarover
heb ik de volgende motie.

gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het Rijnlands model is gericht op diverse
stakeholders en de lange termijn;
overwegende dat nog altijd kortetermijnbelangen de overhand kunnen krijgen;
verzoekt het kabinet voorstellen te doen om kwartaalrapportages te ontmoedigen en loyaliteitsaandelen te stimuleren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Nijboer, Alkaya,
Van den Berg en Van der Lee. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 17 (35367).
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik weet niet of meneer Nijboer het goedvindt, maar ik zou
deze motie graag willen medeondertekenen.

De Kamer,

De heer Nijboer (PvdA):
Natuurlijk is dat goed. Dan hebben we nog een coalitiepartij
eronder ook. Misschien helpt dat wel. Dan hebben we
vanavond nog wat bereikt in dit debat.

gehoord de beraadslaging,

Dank u wel.

Motie

overwegende dat het ongewenst is dat bestuurders van
ondernemingen een financieel belang hebben bij fusies of
overnames;
overwegende dat vanwege een horizonbepaling de destijds
fungerende afroomregeling in 2017 uit de wet is verdwenen;
verzoekt het kabinet de mogelijkheden te verkennen om de
financiële prikkels voor bestuurders om in te stemmen met
fusies of overnames opnieuw te beperken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Nijboer, Alkaya
en Van der Lee. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 16 (35367).
De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. Ik heb in dit debat aangegeven dat de PvdAfractie deze wet zal steunen, maar dat er meer nodig is om
ons Rijnlandse model te beschermen en te versterken.
Daarop ziet de volgende motie. Ik had een heel aantal
voorstellen kunnen doen, maar ik beperk het tot twee
moties. Dit is dus de tweede.

Motie

Dan kan ik het woord geven aan de minister voor zijn termijn. O, die wil natuurlijk de moties hebben, dus dan
schorsen we even kort.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de minister.

Minister Dekker:
Voorzitter. We gaan proberen dit debat nog deze dag af te
ronden. Daarom geef ik een korte reactie en vervolgens een
advies over de twee moties.
Als het gaat om het amendement waar veel discussie over
is geweest, ben ik het niet oneens met mevrouw Van den
Berg als zij zegt dat het bestuur in de lead moet blijven.
Maar dat doet het ook in het wetsvoorstel. Het is uiteindelijk
het bestuur dat bepaalt of het al dan niet een bedenktijd
inroept. Het gaat alleen over het moment vanaf wanneer
het gaat lopen. Ik denk dat daar de discussie over gaat.
De heer Paternotte vroeg: wat gebeurt er nou als je in
Europa door je collega's wordt aangesproken op het feit

De Kamer,

Tweede Kamer

De voorzitter:
U ook bedankt. Mevrouw Van den Berg wordt toegevoegd
als medeondertekenaar.

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

3 september 2020
TK 97

97-18-20

dat veel van hun bedrijven zich hier vestigen? Dan zal ik
mijn collega's eerst wijzen op de vrijheid van vestiging die
wij in de Unie hebben. Dat is een groot goed. Ik zal ze er
ook op wijzen dat we ons natuurlijk ook gewoon houden
aan alle Europese wet- en regelgeving. Ook bij de totstandkoming van dit wetsvoorstel hebben we die natuurlijk laten
toetsen. En dat moet natuurlijk allemaal passen. Dat is een
beetje het palet waarbinnen landen aan de slag kunnen
gaan.
Het verschil met belastingconstructies is volgens mij wel
dat je je moet afvragen: wat is nou precies het probleem?
Als bedrijven zich hier vestigen om eigenlijk allerlei dingen
te ontlopen en te proberen zo min mogelijk bij te dragen
aan de publieke zaak, waar heel veel andere mensen en
bedrijven dat wel doen, dan vind ik dat echt ongewenst.
Dus daarom hebben we daarvoor ook allemaal constructies
opgenomen. Het kan best zo zijn dat internationale bedrijven
zeggen: wij vinden het wel prettig dat wij bepaalde
bescherming die we belangrijk vinden voor de continuïteit
van ons bedrijf, wel kunnen vinden in het Nederlandse
systeem, waar vennootschapsrechtelijk meer mogelijk is
dan bijvoorbeeld in andere landen. Dus ik zou ook aan mijn
collega's op zo'n moment vragen: wat is dan precies je
probleem en waarom zou het ongewenst zijn als Nederland
die bedrijven een plekje geeft?

tie als daar bepaalde aanleiding toe is? Dus daar zit het
meer op het inhoudelijke argument om er niet voor te zijn.
Voorzitter, dank.
De voorzitter:
Dan dank ik u, minister, en ook de leden voor hun inbreng.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
De stemmingen over de amendementen, het wetsvoorstel
en de moties zullen volgende week dinsdag plaatsvinden.
Met die woorden sluit ik de vergadering.

Voorzitter. Dan de twee moties. Ik vond eigenlijk dat ik met
de heer Nijboer een heel goed debat had en dat we een
heel eind komen. Het zit me eigenlijk een beetje dwars dat
ik beide moties ga ontraden. Ik verklap al beetje het plot.
Dat heeft er wel mee te maken dat de eerste motie, de motie
op stuk nr. 16, een bepaalde mate van overbodigheid heeft,
omdat het onderzoek waarnaar wordt gevraagd, eigenlijk
al is gedaan door mijn voorgangers. Dijsselbloem en naar
ik meen Van der Steur hebben destijds een brief aan de
Kamer gestuurd waarin die afroomregeling in ieder geval
werd geëvalueerd. Die is toen komen te vervallen, omdat
de conclusie was dat die niet bleek te werken. Maar er is
ook onderzoek gedaan naar andere mogelijkheden. Daarbij
is aangekondigd dat dat wordt meegenomen in de modernisering van het vennootschapsrecht die in de loop van
2021 haar beslag gaat krijgen. Dus dat is ook het moment
waarop we, denk ik, de inhoudelijke discussie gaan voeren
over de keuzes die het kabinet dan gaat nemen.
Voorzitter. Bij de tweede motie, de motie op stuk nr. 17,
gaat het niet zozeer om het proces maar wat meer om de
inhoud. Ik heb u een brief gestuurd op 20 december 2018.
Die ging over die loyaliteitsaandelen met dubbel stemrecht.
Dat is een beetje het Franse model. Toen is mij ook
gevraagd: zou dat niet een onderdeel kunnen zijn in die
modernisering van het vennootschapsrecht? We kwamen
toen eigenlijk tot de conclusie dat dat meer nadelen had
dan voordelen. Dus toen hebben we gezegd: daar willen
we eigenlijk niet mee verder. Dan zou het raar zijn om nu
te zeggen: dat gaan we aanmoedigen richting partijen.
Datzelfde geldt voor de kwartaalrapportages. Ik weet niet
sinds hoelang dat al is, maar volgens mij heeft een vorig
kabinet de verplichting om kwartaalrapportages op te
leveren, afgeschaft. Maar vervolgens is er door de Monitoring Commissie Corporate Governance Code gekeken of je
dat nou ook verder moet ontmoedigen. Zij zegt dat daar
eigenlijk geen goede reden voor is. Want er kunnen best
redenen zijn om wel te werken met kwartaalrapportages.
Met andere woorden: wat is eigenlijk ook tegen transparan-

Tweede Kamer

Bedenktijd bestuur beursvennootschap

3 september 2020
TK 97

97-18-21