Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

23 987

Uitbreiding van de Europese Unie

Nr. 126

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 oktober 2012
Hierbij stuur ik u de appreciatie van het kabinet van het uitbreidingspakket
dat de Europese Commissie op 10 oktober 2012 presenteerde.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

kst-23987-126
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

1

Kabinetsappreciatie uitbreidingspakket Europese Commissie
2012
Samenvatting
Commissie maakt verdiepingsslag op het uitbreidingsbeleid en stelt
rechtsstaat ferm centraal. Lessen uit eerdere toetredingen worden
meegenomen. «Nieuwe Methodiek» (snel openen en laat sluiten
hoofdstukken 23 (rechtsstaat en fundamentele rechten) en 24
(justitie, vrijheid en veiligheid) is fundament voor toekomstige
onderhandelingen, allereerst met Montenegro.
Kabinet blijft «strikt en fair». Conditionaliteit staat voorop. Kernbegrippen: rechtsstaat & track record. Tevreden dat Commissie dit nu
internaliseert. Kwalitatief hoogwaardige uitbreiding in ieders belang.
Transformatieve kracht uitbreiding vergroot interne markt en
bevordert stabiliteit in Europa.
Commissie presenteert alomvattend monitoringsrapport voor
Kroatië. In hoge mate voorbereid om verplichtingen lidmaatschap op
zich te nemen. Maar Commissie heeft duidelijk huiswerk met
concreet aantal aandachtspunten. Kroatië moet tempo opvoeren.
Laatste monitoringsrapport voorzien voorjaar 2013. Toetreding van
Kroatië per technische toetredingsdatum op 1 juli 2013 hangt af van
nationale goedkeuringen van het toetredingsverdrag. 11 EU-lidstaten
ratificeerden tot nu toe het toetredingsverdrag, in zes andere
Lidstaten is het ratificatieproces vergevorderd.
Toetredingsonderhandelingen met Turkije in een impasse. Wel
technische dialoog met EU in kader van «positieve agenda». Kritiek
Commissie op grondrechten in Turkije. Kabinet dringt aan op de
rechten van minderheden, godsdienstvrijheid, vrijheid van meningsuiting, vrouwenrechten en kinderrechten.
Onderhandelingen met IJsland vorderen goed, maar moeilijke
hoofdstukken visserij en milieu (walvisvaart) zijn nog niet geopend.
Icesave-kwestie moet bevredigend worden opgelost.
Macedonië: voortgang hervormingen via High Level Accession
Dialogue. Naamskwestie blokkeert nog steeds opening van
toetredingsonderhandelingen. Commissie neemt initiatief en
presenteert plan om onderhandelingen te openen en daarin
oplossing naamkwestie als harde voorwaarde te plaatsen. Commissaris Füle zet druk op Athene. Kabinet steunt deze aanpak.
Commissie werkt met Montenegro aan de uitvoering van de nieuwe
onderhandelingsmethodiek. Hoofdstukken 23 en 24 staan voorop.
De Commissie benadrukt dat Servië de relaties met Kosovo moet
normaliseren. De dialoog moet worden herstart. Opening toetredingsonderhandelingen pas aan de orde als Servië hier serieus werk
van maakt en resultaten boekt. Kabinet dringt aan op verbetering
rechtsstaat, waaronder de rechterlijke macht, aanpak corruptie en
georganiseerde misdaad. Servië moet meer doen om de positie van
(seksuele) minderheden te beschermen. Een Gay Pride moet ook in
Belgrado mogelijk zijn.
Commissie stelt voor Albanië status van kandidaat-lid te verlenen
wanneer dat land nog een aantal wetten doorvoert. Kabinet oneens,
hier streeft de Commissie zichzelf voorbij. Albanië zal net als andere
landen met een lidmaatschapperspectief meer moeten laten zien op
de hervorming van de rechtsstaat, de aanpak van corruptie en
georganiseerde misdaad en vrije en eerlijke verkiezingen. Track
record!
Haalbaarheidsstudie voor een Stabilisatie- en Associatieakkoord
(SAO) met Kosovo. Juridisch mogelijk, ook met 5 EU-lidstaten die
Kosovo niet erkennen. Kosovo moet wel de rechtsstaat verbeteren.
Nederland steunt voorstel voor een SAO; goed instrument om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

2

Kosovo bij de les te houden. Wederom een verloren jaar voor
Bosnië-Herzegovina. Nauwelijks concrete resultaten behaald.
Raad Algemene Zaken neemt op 11 december 2012 conclusies aan.
Inleiding
Op 10 oktober 2012 presenteerde de Europese Commissie haar jaarlijkse
uitbreidingspakket1. Het pakket bestaat dit jaar uit de algemene
mededeling over het uitbreidingsbeleid («Enlargement Strategy and Main
Challenges 2012–2013»2) met daarbij de reguliere voortgangsrapportages
voor de kandidaat-lidstaten waarmee de EU toetredingsonderhandelingen
voert (Turkije, IJsland en Montenegro), de voortgangsrapportages voor de
kandidaat-lidstaten waarmee de onderhandelingen nog niet zijn geopend
(Macedonië, Servië) en de voortgangsrapportages van de overige landen
met lidmaatschapsperspectief (Albanië, Bosnië-Herzegovina). Daarnaast
publiceerde de Commissie een mededeling over het alomvattende
monitoringsrapport voor Kroatië («Main findings of the Comprehensive
Monitoring Report on Croatia’s state of preparedness for EU
membership»3) en een mededeling over de haalbaarheid van een
Stabilisatie- en Associatieakkoord met Kosovo («Feasibility Study for a
Stabilisation and Association Agreement for Kosovo»4).
In deze appreciatie gaat het kabinet in op de belangrijkste elementen en
aanbevelingen van het uitbreidingspakket van de Commissie en beoordeelt het de voortgang die de (potentiële) kandidaat-lidstaten het
afgelopen jaar hebben geboekt. Deze appreciatie vormt tevens de basis
voor de Nederlandse inbreng bij de voorbereidingen voor de conclusies
over het uitbreidingspakket die de Raad Algemene Zaken van
11 december 2012 zal aannemen.
Het kabinet blijft «strikt en fair»: kandidaat-lidstaten moeten aan alle
strikte voorwaarden (waaronder de Kopenhagen-criteria) voldoen voordat
nieuwe stappen kunnen worden gezet. Het gaat hierbij niet alleen om de
aanname van wetten en juridische overname van EU-acquis, maar
evenzeer om de effectieve implementatie daarvan. Hervormingen moeten
duurzaam en onomkeerbaar zijn. Landen die wensen toe te treden moeten
een positieve staat van dienst («track record») opbouwen, waarbij voor
het kabinet hervormingen van de rechtsstaat centraal staan.
Nederland is tegelijkertijd een betrouwbare en geloofwaardige partner: als
landen onomstotelijk aan de voorwaarden voldoen, dan kan Nederland
instemmen met een volgende stap in het uitbreidingsproces. Uiteindelijk
is kwalitatief hoogwaardige uitbreiding in een ieders belang. Uitbreiding
vergroot de interne markt en mogelijkheden voor Nederlandse export en
draagt bij aan het creëren van gelijke kansen voor het Nederlandse
bedrijfsleven in deze landen. Uitbreiding draagt bij aan verzoening en
regionale samenwerking en daarmee aan de bredere stabiliteit van het
Europese continent. En door een streng uitbreidingsbeleid met stevige
voorwaarden kunnen grensoverschrijdende problemen effectief worden
aangepakt (zoals aanpak van georganiseerde misdaad, illegale migratie,
versterking EU-buitengrenzen). Alleen een kwalitatief hoogwaardig
uitbreidingsbeleid stelt de EU in staat nieuwe lidstaten effectief en zonder
problemen te integreren («absorptiecapaciteit»).
1
Rapporten (in totaal 683 pagina’s) zijn te
vinden op:
http://ec.europa.eu/enlargement/countries/
strategy-and-progress-report/index_en.htm
2
COM(2012) 600
3
COM(2012) 601
4
COM(2012) 602

Uitbreidingsstrategie en belangrijkste uitdagingen 2012–2013
Het uitbreidingspakket 2012–2013 brengt een inhoudelijke verdieping van
het uitbreidingsbeleid. De Commissie heeft deze slag kunnen maken
omdat de Raad al eerder in het jaar tot een aantal belangrijke uitbreidingsstappen besloot. In maart verleende de Europese Raad Servië de status

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

3

van kandidaat-lid (zie verslag Europese Raad 1 en 2 maart 2012,
Kamerstuk 21 501-20, nr. 626) en in juni besloot de Raad de toetredingsonderhandelingen met Montenegro te openen (zie verslag Raad Algemene
Zaken 26 juni 2012, Kamerstuk 21 501-02, nr. 1163).
Voortbouwend op de uitbreidingsconclusies van 5 december 2011 en
geleerde lessen uit eerdere uitbreidingsprocessen stelt de Commissie het
belang van de rechtsstaat centraal in het uitbreidingsbeleid. Daarnaast
gaat de Commissie in op het zich snel ontwikkelende acquis op
economisch-financieel gebied en een aantal nieuw opgezette dialogen
met (potentiële) kandidaat-lidstaten.
Rechtsstaat centraal
De Commissie besteedt in haar rapport terecht veel aandacht aan de
rechtsstaat («rule of law») en plaatst deze nog steviger in het hart van het
uitbreidingsbeleid. De Commissie schetst de grote uitdagingen op het
terrein van de rechtsstaat voor de meeste (potentiële) kandidaat-lidstaten:
de aanpak van corruptie, georganiseerde misdaad, hervorming van de
rechterlijke macht en het ambtenarenapparaat, de bescherming van de
positie van minderheden (waaronder LGBT, Roma) en fundamentele
vrijheden (waaronder mediavrijheid). Het kabinet onderschrijft in dit
verband de boodschap van de Commissie dat de landen van de Westelijke
Balkan meer moeten doen om minderheden (waaronder Roma) beter te
laten integreren in hun samenlevingen. Te vaak nog komen leden van
deze minderheidsgroep (ongegrond) asiel aanvragen in een aantal
West-Europese landen.
Voor de aanpak van de uitdagingen op het terrein van de rechtsstaat zijn
vaak vergaande en taaie hervormingsprocessen nodig, waarbij de nadruk
ligt op de effectieve implementatie van wetgeving. Ingesleten politieke en
bestuurlijke gedragspatronen (veelal verbonden met gevestigde belangengroepen) moeten worden aangepast aan de Europese normen voor de
inrichting van een moderne rechtsstaat. Hiervoor bestaan geen «quick
fixes»: bij hervormingen van de rechtsstaat gaat het eerder om processen
van evolutie dan revolutie. Hiermee dienen de betrokken landen zélf dan
ook in een zo vroeg mogelijk stadium van hun toetredingstraject te
beginnen.
De Commissie verwijst in dit verband naar de afspraken die zijn
vastgelegd in het onderhandelingsraamwerk voor Montenegro, in het
bijzonder de «Nieuwe Methodiek» voor de onderhandelingshoofdstukken
23 (rechtsstaat en fundamentele rechten) en 24 (justitie, vrijheid en
veiligheid). Voor de Commissie is deze methodiek nu het fundament voor
toekomstige toetredingsonderhandelingen. Met deze nieuwe methodiek
blijft de Raad ferm aan het stuur op deze cruciale hoofdstukken. Deze
worden als een van de eerste geopend en als een van de laatste gesloten
(zodat landen in staat zijn positief track record op te bouwen) en er
bestaan expliciete mogelijkheden voor «correctieve maatregelen» bij
terugval op het gebied van de rechtsstaat of fundamentele vrijheden,
waaronder de mogelijkheid andere onderhandelingshoofdstukken te
temporiseren.
Het kabinet is verheugd dat de Commissie zich het nieuwe denken over de
rechtsstaat volledig eigen heeft gemaakt en de uitbreidingsstrategie van
2006 op dit punt verder heeft aangescherpt. Hiermee is de rechtsstaat nog
meer dan voorheen de lakmoesproef in het hele uitbreidingstraject
geworden, van de beoordeling door de Commissie van een lidmaatschapsaanvraag («avis») tot aan het moment van uiteindelijke toetreding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

4

Het kabinet spreekt waardering uit voor deze heldere focus in het
uitbreidingsbeleid. De Commissie toont zich hiermee een geloofwaardige
hoedster van het uitbreidingsbeleid. Dit is niet alleen in het belang van
Nederland en de EU, maar ook in het belang van de landen die willen
toetreden. Zonder geloofwaardige, effectieve rechtsstaat kunnen landen
niet als volwaardig lid meedraaien in een Unie die is gebaseerd op
wederzijds vertrouwen en gedeelde waarden en belangen. Het kabinet zal
er scherp op letten dat deze stevige nadruk op de rechtsstaat ook centraal
staat in de landenspecifieke conclusies die de Raad zal aannemen.
Economisch bestuur
In lijn met de conclusies van de Raad van 5 december 2011 besteedt de
Commissie eveneens aandacht aan de gevolgen van de zich snel
ontwikkelende afspraken over het economische en monetaire bestuur van
de Unie. De Commissie legt meer dan voorheen nadruk op de vereisten
van de Economische en Monetaire Unie voor de (potentiële) kandidaatlidstaten, om te voorkomen dat door de verdieping van de Unie op dat
vlak de kloof tussen de huidige lidstaten en de uitbreidingslanden verder
groeit. De Commissie neemt zich voor de (potentiële) kandidaat-lidstaten
blijvend te informeren over de ontwikkelingen op dit terrein en te
betrekken bij ontwikkelingen op het terrein van financieel toezicht. De
Commissie roept deze landen op zich nauwer aan te sluiten bij de
Europese afspraken over groei, werkgelegenheid en innovatie (Europa
2020-strategie) en meer dan in het verleden nadruk te leggen op fiscaal
solide en duurzaam economisch beleid en op het wegnemen van
obstakels voor economische groei.
Het kabinet steunt deze nadruk op financieel-economische aspecten van
het uitbreidingsbeleid. Dit is een logisch uitvloeisel van het toenemende
belang van deze onderwerpen in de EU en weerspiegelt de huidige
beleidsprioriteiten binnen de Unie. Landen die lid willen worden moeten
ook op dit front als volwaardige lidstaat kunnen voldoen aan de hoge
eisen die aan EU-lidstaten worden gesteld (NB. zonder dat hiermee wordt
vooruitgelopen op een toekomstig besluit over eventueel deelname aan
de Euro). Het kabinet verwacht van de (potentiële) kandidaat-lidstaten dat
deze zich in hun beleid richten op de Europese beleidsafspraken en het
zich snel ontwikkelende acquis van de Economische en Monetaire Unie.
Behoud van hervormingsmomentum
De Commissie heeft het afgelopen jaar veel tijd gestoken in het ontwikkelen van trajecten met die landen waar het formele toetredingsproces
vaart heeft verloren. Het gaat hierbij onder andere om Macedonië (geen
zicht op start toetredingsonderhandelingen vanwege naamskwestie),
Kosovo (vijf EU-lidstaten erkennen Kosovo niet), Turkije (onderhandelingen in een impasse; al twee jaar geen nieuw hoofdstuk geopend) en
Bosnië-Herzegovina (gefragmenteerde en gepolariseerde nationale
politiek). Via nieuwe, innovatieve dialogen probeert de Commissie deze
landen bij de les te houden en aan te sporen noodzakelijke hervormingen
door te zetten. Hierbij legt de Commissie het zwaartepunt bij hervormingen op het terrein van de rechtsstaat, fundamentele vrijheden en het
functioneren van de democratie. Zowel Commissaris Füle als Hoge
Vertegenwoordiger Ashton steken hier persoonlijk tijd in en reizen
regelmatig naar de regio om in samenspraak met regering en oppositie in
deze landen te komen tot een breed gedragen EU-integratieagenda.
Het kabinet steunt deze aanpak. De Commissie zet hierbij terecht zwaar in
op de rechtsstaat. Maar: uiteindelijk blijven deze landen zélf verantwoordelijk voor het vervullen van alle noodzakelijke voorwaarden. Het kabinet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

5

onderstreept dat deze nieuwe dialogen niet ten koste mogen gaan van de
onderhandelingssystematiek van de verscherpte uitbreidingsstrategie van
2006. De bestaande systematiek van de openings- en sluitingsijkpunten
(besluitvorming met unanimiteit door de Raad) blijft voor het kabinet
centraal.
Pre-accessiesteun
De komende jaren zal de Europese Commissie via Pre-accessiesteun
(IPA-programma) de (potentiële) kandidaat-lidstaten blijven ondersteunen
bij hun economische, maatschappelijke en politieke transformatie. Voor
de periode 2011–2013 is € 5,8 miljard beschikbaar. De Commissie richt
zich bij de programmering onder IPA steeds meer op de ondersteuning
van het toetredingsproces, waaronder programmering op het terrein van
de rechtsstaat, hervormingen van de rechterlijke macht en ambtenarenapparaat, mediavrijheid en democratische instituties. In de toekomst zal
de IPA-steun zich nog meer richten op de ondersteuning van de thematiek
onder de «Nieuwe Methodiek» voor onderhandelingshoofdstukken 23 en
24. Het kabinet vindt dit een goede ontwikkeling die nog steviger zou
kunnen worden aangezet: pre-accessiesteun moet nadrukkelijk aansluiten
op de doelstellingen en accenten van het uitbreidingsbeleid.
Nederland blijft de komende jaren ook via het bilaterale Matraprogramma de (potentiële) kandidaat-lidstaten in Zuidoost-Europa
ondersteunen. Het Matra-programma ondersteunt en versterkt
maatschappelijke initiatieven via de Nederlandse ambassades in de
genoemde landen. Voorts financiert het Matra-programma samenwerking
tussen Nederlandse overheidsinstellingen en hun lokale partners, gericht
op overname van het EU-acquis (complementair aan IPA-activiteiten). Ook
ontvangen ambtenaren en jonge diplomaten uit Matra-landen in
Nederland gerichte training over EU-relevante onderwerpen. Deze alumni
vormen een uitgebreid netwerk van voor Nederland waardevolle
contacten.
Kroatië
Voor Kroatië publiceerde de Commissie een alomvattend voortgangsrapport. Dit rapport is onderdeel van het versterkte toezicht (monitoring)
op de hervormingen in Kroatië, in het bijzonder op het gebied van de
rechtsstaat, dat de Europese Raad van 23-24 juni 2011 instelde (zie
Memorie van Toelichting Toetredingsverdrag, Kamerstuk 33 183 (R 1975),
nr. 1). Het rapport bouwt voort op het eerste monitoringsrapport van
24 april jl. (zie kabinetsappreciatie d.d. 7 mei 2012, Kamerstuk 23 987,
nr. 123).
De Commissie concludeert dat Kroatië verdere voortgang heeft geboekt
met zijn voorbereidingen op het EU-lidmaatschap. Kroatië voldoet in hoge
mate aan de verplichtingen van het EU-acquis. Tegelijkertijd stelt de
Commissie dat er op een aantal terreinen nog werk te verzetten is en
identificeert daarbinnen tien actiepunten. De Commissie vraagt Kroatië
om verscherpte aandacht om te verzekeren dat de voorbereidingen op het
EU-lidmaatschap op tijd zijn afgerond. De Commissie verwacht dat
Kroatië de eindspurt inzet met het oog op het laatste monitoringsrapport
in het voorjaar van 2013 en identificeert de volgende actiepunten:
1) Afronden herstructurering scheepswerven (privatisering);
2) Snelle implementatiemaatregelen voor efficiënt functioneren rechterlijke macht;
3) Aannemen nieuwe wetgeving voor tenuitvoerlegging gerechtelijke
uitspraken;
4) Aanstellen van de Commissie van Toezicht op belangenverstrengeling;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

6

5) Aannemen nieuwe wetgeving over openbaarheid van bestuur;
6) Aannemen van uitvoeringsregelingen voor volledige implementatie
van de nieuwe politiewet;
7) Afronden aanleg grensovergangen met Bosnië-Herzegovina
(Neum-corridor);
8) Werving grenspolitie conform de doelstellingen voor 2012;
9) Afronden migratiestrategie gericht op meest kwetsbare groepen
immigranten;
10) Vergroten capaciteit om het EU-acquis in het Kroatisch te vertalen en
te herzien.
Het kabinet is tevreden over de kritische en van urgentie doordrongen
toon van het rapport en de identificatie van de bovengenoemde actiepunten. Het kabinet is van mening dat Kroatië naast deze actiepunten
eveneens moet blijven werken aan de overige aandachtspunten van het
Commissierapport, waaronder de lokale berechting van oorlogsmisdaadzaken, de strijd tegen corruptie en de bescherming van minderheden en
kwetsbare groepen (waaronder de Servische minderheid, Roma en LGBT).
In dit verband prijst het kabinet de Kroatische regering voor het adequate
optreden waardoor de Gay Pride in Split op 9 juni jl. zonder noemenswaardige incidenten is verlopen.
Het kabinet is tevreden met de uitvoering van het monitoringmechanisme,
dat mede op Nederlands aandringen tot stand is gekomen. Kroatië heeft
sinds de afronding van de toetredingsonderhandeling geen terugval laten
zien en zet de hervormingen voort. Maar gelet op de technische toetredingsdatum van 1 juli 2013 wordt Kroatië aangespoord het tempo op te
voeren. Het laatste monitoringsrapport in het voorjaar van 2013 zal
substantiële vooruitgang moeten bevestigen. Kroatië moet nu niet
achterover leunen maar met volle snelheid vooruit. Die boodschap van de
Commissie wordt door het kabinet nadrukkelijk onderschreven.
Het kabinet tekent hierbij aan dat Kroatië ook na toetreding tot de EU een
inspanningsverplichting heeft om hervormingen door te zetten en blijvend
te voldoen aan alle verplichtingen die het EU-lidmaatschap met zich
meebrengt. Dit zal te zijner tijd worden meegewogen bij de discussie over
eventuele toetreding van Kroatië tot de Schengenzone (zie ook Kamerstuk
33 183 (R 1975).
Ook na toetreding moeten EU-lidstaten blijvend op de rechtsstaat
aangesproken kunnen worden. Die toets moet niet alleen voorafgaand
aan toetreding worden uitgevoerd. Mede in het verlengde van de motie
Ormel-Dijkhoff van 9 februari 2012 (Kamerstuk 33 001, nr. 10) heeft
Nederland het initiatief genomen om de mogelijkheden te verkennen van
de introductie van een nieuw mechanisme voor een gestructureerde
dialoog over het functioneren van de rechtsstaat in de Unie (zie ook
Verslag Schriftelijk Overleg Raad Algemene Zaken, 24 september 2012,
Kamerstuk 21 501-02, nr. 1182). Nederland organiseerde daartoe een
internationaal seminar in Den Haag op 28 juni 2012. Het kabinet werkt
momenteel met geïnteresseerde EU-partners aan ideeën voor de nadere
vormgeving van een mechanisme. Uiteraard zal uw Kamer over verdere
ontwikkelingen worden geïnformeerd.
Turkije
De Commissie plaatst de relaties met Turkije in een brede context:
betrekkingen worden bezien in het licht van de dynamische en groeiende
economie van het land, de belangrijke rol die Turkije speelt in de regio en
zijn strategische ligging. Bovendien is Turkije een NAVO-bondgenoot.
Kortom: Turkije is een belangrijk buurland en handelspartner van de Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

7

De Commissie onderstreept het belang van voortgaande samenwerking
en coördinatie met Turkije. Het uitbreidingstraject is het beste instrument
om hervormingen in Turkije op de agenda te houden en het volledige
potentieel van de relaties te benutten.
Het kabinet deelt deze mening en onderschrijft dat de relatie tussen de EU
en Turkije het beste tot haar recht komt in het kader van een geloofwaardig toetredingsproces, dat vasthoudt aan de strenge toetredingsvoorwaarden. Doel van de toetredingsonderhandelingen blijft Turkse
toetreding, conform het gestelde in het onderhandelingsraamwerk van
oktober 2005. Het gaat hier om een onderhandelingsproces met een open
einde, waarvan de uitkomst niet op voorhand vaststaat. Nederland heeft
ingestemd met het lidmaatschapsperspectief voor Turkije, mits aan alle
gestelde voorwaarden wordt voldaan. Het kabinet komt niet terug op
gedane toezeggingen. Turkije is nu aan zet.
De onderhandelingen met Turkije verkeren echter in een impasse. De
afgelopen twee jaar werd geen nieuw onderhandelingshoofdstuk
geopend. De Commissie is dit jaar terecht kritisch over de voortgang van
Turkije in het toetredingsproces, vooral ten aanzien van de politieke
Kopenhagen-criteria. Het kabinet deelt de zorgen van de Commissie, in
het bijzonder over de waarborging van grondrechten, waaronder de
vrijheid van meningsuiting, mediavrijheid en godsdienstvrijheid. Ook
kinderrechten, rechten van andere kwetsbare groepen en vakbondsrechten dienen beter verankerd te zijn. Een politieke oplossing voor de
Koerdische-kwestie is gezien het geweld in Zuidoost-Turkije urgent. De
Commissie roept Turkije bovendien op om de onafhankelijkheid,
onpartijdigheid en efficiëntie van de rechtsstaat te verbeteren.
De Commissie constateert voor het zesde achtereenvolgende jaar dat
Turkije geen voortgang boekt bij de tenuitvoerlegging van het Ankaraprotocol (normaliseren van de handelsrelatie met Cyprus; toelaten van
schepen en vliegtuigen uit Cyprus tot Turkse (lucht)havens). Dientengevolge blijven de acht onderhandelingshoofdstukken die de Raad in
december 2006 als sanctie heeft bevroren voorlopig op ijs. Turkije besloot
zijn relatie met het Cypriotische voorzitterschap in de tweede helft van dit
jaar te bevriezen. Nederland en de EU blijven Turkije hierop aanspreken en
verwachten dat Turkije de positie van het roterende EU-voorzitterschap
respecteert.
Overigens signaleert de Commissie ook positieve ontwikkelingen,
waaronder de humanitaire hulp die Turkije biedt aan Syrische vluchtelingen en de toezegging van Turkije om snel een nieuw justitieel hervormingspakket aan te nemen, dat kan leiden tot de verbetering van de
vrijheid van meningsuiting. Daarnaast noemt de Commissie het inclusieve
proces dat moet leiden tot een nieuwe grondwet en het recent opgerichte
ombudsman-instituut. Ook begint de door de Commissie geïnitieerde
«positieve agenda» met Turkije de eerste vruchten af te werpen. Op
terreinen als energie, buitenlands beleid, terrorismebestrijding en
politieke hervormingen kunnen op technisch niveau met Turkije nadere
afspraken worden gemaakt. Het kabinet onderstreept hierbij wel dat deze
samenwerking binnen de gestelde uitbreidingskaders dient te blijven.
Samenwerking JBZ-terrein
De Commissie refereert aan de door de Raad van 21 juni jl. aangenomen
conclusies over de versterking van de samenwerking tussen de EU en
Turkije op JBZ-terrein (zie brief Minister voor Immigratie, Integratie en
Asiel d.d. 4 juli 2012, Kamerstuk 32 317, nr. 126). De samenwerking richt
zich op een breed aantal terreinen, zoals veiligheid, grensbeheer, migratie,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

8

visumbeleid en terug- en overname. Het kabinet hecht veel waarde aan
deze samenwerking, inclusief de spoedige ondertekening en implementatie van de terug- en overnameovereenkomst met Turkije. Dit is een
essentiële voorwaarde voor stappen richting visumliberalisatie. Dit
perspectief is inherent verbonden aan het kandidaat-lidmaatschap van
Turkije. Naast de uitvoering van de terug- en overname-afspraken zal
Turkije moeten samenwerken bij het tegengaan van illegale migratie,
waaronder het effectieve beheer van migratiestromen aan de Grieks/
Turkse grens en zal Turkije het eigen visumbeleid meer in lijn moeten
brengen met dat van de EU, vooral ten aanzien van bronlanden van
illegale migratie richting de EU. Daarnaast zal Turkije aan de reguliere
voorwaarden voor visumliberalisatie moeten voldoen (zie Kamerbrief EU
Visumbeleid voor de naaste buren van de Unie, d.d. 7 oktober 2011,
Kamerstuk 21 501-02, nr. 1096). Het kabinet zal er strikt op toezien dat
bovengenoemde voorwaarden worden vastgelegd in de afspraken die
over de uitwerking van de raadsconclusies van 21 juni jl. met Turkije
worden gemaakt.
IJsland
De Commissie benadrukt dat een toekomstige toetreding van IJsland
zowel de EU als IJsland ten goede komt. IJsland heeft een strategische
ligging en speelt een belangrijke rol in het beleid ten aanzien van de
Arctische regio en is een bron van alternatieve energie. IJsland kent een
eeuwenoude democratische traditie, een goed functionerende rechtsstaat
en een sterke waarborging van fundamentele rechten. Sinds 2011 krabbelt
IJsland steeds meer op uit het economische dal, waarin het land zich
bevond in de nasleep van de IJslandse bankencrisis in 2008.
In haar voortgangsrapportage constateert de Commissie dat de toetredingsonderhandelingen met IJsland sinds de opening daarvan in juni
2010 voortvarend verlopen. Als lid van de Europese Economische Ruimte
(EER) heeft IJsland al een belangrijk deel van het acquis geïmplementeerd. Op dit moment zijn 18 van de 35 onderhandelingshoofdstukken
geopend, waarvan 10 voorlopig gesloten. De onderhandelingen gaan nu
echter een moeilijker fase in waarbij de lastigere hoofdstukken aan bod
komen: visserij (hoofdstuk 13), milieu, waaronder het vraagstuk van de
walvisvaart1 (hoofdstuk 27) en financiële diensten, waaronder de richtlijn
inzake de depositogarantiestelsels (hoofdstuk 9).
Nederland zal pas instemmen met de sluiting van hoofdstuk 9 als er zicht
is op een bevredigende oplossing van de Icesave-kwestie. Voordat IJsland
tot de EU kan toetreden dient de Icesave-kwestie uit de wereld te zijn.
IJsland is via de EER-overeenkomst verdragsrechtelijk gebonden tot
onverkorte uitvoering van dit deel van het acquis, dat de kern raakt van
het vrij verkeer van financiële diensten en financiële stabiliteit. Nederland
kijkt in dit verband uit naar de uitspraak van het EFTA-Hof in de door de
EFTA-toezichthouder aangespannen procedure tegen IJsland.
Macedonië

1
Zie ook motie van het lid Ouwehand, cs
23 987, nr. 113, van 15 december 2010.

De Commissie constateert dat het hervormingsmomentum in Macedonië
(kandidaat-lid sinds 2005) een nieuwe impuls heeft gekregen door de High
Level Accession Dialogue (HLAD). Deze in maart 2012 door de Commissie
gestarte dialoog heeft als doel de hervormingen in Macedonië nieuw
leven in te blazen. De hervormingsdrang was de afgelopen jaren enigszins
weggeëbd vanwege het uitblijven van de start van toetredingsonderhandelingen (sinds 2009 door de Commissie aanbevolen). Met deze dialoog is
het EU-perspectief en de daaraan verbonden voorwaarden door de
Macedonische regering met nieuwe energie opgepakt en is een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

9

belangrijke hervormingen ingezet, onder andere op het gebied van mediaen verkiezingswetgeving. De Commissie constateert dat Macedonië nog
altijd in voldoende mate aan de politieke voorwaarden voldoet voor de
start van toetredingsonderhandelingen en beveelt dit voor het vierde jaar
op rij aan.
Het kabinet deelt de analyse van de Commissie. Na een aantal jaren van
relatieve stagnatie heeft Macedonië het afgelopen jaar het hervormingsmomentum weer hervonden. Dit heeft geleid tot concrete en tastbare
resultaten op een aantal belangrijke deelterreinen. Het kabinet complimenteert de Commissie voor het initiatief tot de HLAD met Macedonië.
Het kabinet kan, evenals in 2009, 2010 en 2011 ook dit jaar instemmen met
de start van toetredingsonderhandelingen met Macedonië. Maar het
kabinet onderstreept dat Macedonië een zware hervormingsagenda voor
de boeg heeft, vooral ten aanzien van justitiële hervormingen, hervormingen van de publieke sector, aanpak van corruptie en het waarborgen
van de mediavrijheid. Deze onderwerpen zullen de komende jaren
blijvende aandacht nodig hebben en, indien toetredingsonderhandelingen
worden geopend, conform de nieuwe methodiek voor hoofdstukken 23 en
24 zo snel mogelijk in de onderhandelingen moeten worden aangepakt.
Ook zal Macedonië verder moeten werken aan het verbeteren van
interetnische relaties in het kader van de Ohrid Framework Agreement
(OFA).
Naamskwestie met Griekenland
De start van toetredingsonderhandelingen wordt tegengehouden
vanwege het ontbreken van overeenstemming over de naamskwestie
tussen Macedonië en Griekenland. De Commissie is van mening dat het
voor de vierde keer blokkeren van de start van toetredingsonderhandelingen kan leiden tot een terugval in Macedonië. De behaalde resultaten
uit de HLAD op het gebied van de rechtsstaat zouden dan verloren kunnen
gaan. De Commissie dringt daarom sterk aan op de start van toetredingsonderhandelingen en stelt voor een onderhandelingsraamwerk op te
stellen waarin de oplossing van de naamskwestie met Griekenland al aan
het begin van de onderhandelingen een harde voorwaarde is. Commissaris Füle bezocht op 1 oktober jl. Athene om hierover met de Griekse
regering te spreken.
Het kabinet is van mening dat de naamskwestie een bilaterale aangelegenheid is. Het is aan betrokken partijen zelf om een oplossing te vinden
voor het geschil. Tegelijkertijd juicht het kabinet dit initiatief van de
Commissie toe: Macedonië zit al lange tijd in de wachtkamer en verdient
een eerlijke kans om aan te tonen dat het serieus werk wil maken van de
zware verplichtingen van het uitbreidingstraject. Het kabinet kan dan ook
instemmen met het voorstel van de Commissie de naamskwestie op te
nemen als ijkpunt binnen het onderhandelingsproces. Het kabinet
onderstreept hierbij wel de centrale plek voor hoofdstukken 23 en 24 in
het kader van de nieuwe onderhandelingsmethodiek. Deze hoofdstukken
moeten ook voor Macedonië als een van de eerste worden geopend.
Montenegro
Montenegro heeft volgens de Commissie sinds de formele start van
toetredingsonderhandelingen op 29 juni 2012 verdere voortgang geboekt
met de hervormingen van de rechtsstaat, de bescherming van minderheden en het anti-corruptiebeleid. In lijn met de nieuwe onderhandelingsmethodiek die voor Montenegro is afgesproken is de Commissie
inmiddels begonnen met de screening van hoofdstukken 23 en 24. Op
basis van deze screening zal de Commissie aanbevelingen formuleren, die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

10

Montenegro moet meenemen in de Actieplannen voor deze hoofdstukken.
Deze hoofdstukken worden als een van de eerste in de onderhandelingen
geopend. De opening van deze hoofdstukken is afhankelijk van de
kwaliteit van de plannen die door Montenegro bij de Commissie worden
ingediend. De Raad zal op advies van de Commissie met unanimiteit
besluiten over de opening van deze hoofdstukken en tussentijdse
ijkpunten vaststellen.
Het kabinet is tevreden dat de Commissie serieus werk maakt van de
uitvoering van het onderhandelingsraamwerk conform de nieuwe
methodiek. Hiermee wordt een stevig precedent geschapen voor
toekomstige onderhandelingen met andere landen. Het kabinet zal er
gedurende de toetredingsonderhandelingen nauw op toezien dat de
stevige uitgangspunten voor de nieuwe methodiek voor hoofdstukken 23
en 24 onverkort worden toegepast. Het kabinet onderstreept dat Montenegro gedurende de onderhandelingen moet werken aan de opbouw van
een geloofwaardig track record bij de hervorming van de rechtsstaat en
de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad.
Servië
Sinds de verlening van de kandidaat-lid status door de Europese Raad van
1-2 maart zijn in Servië na eerlijke en vrije verkiezingen een nieuwe
president (Nikolic) en regering aangetreden. Door de verkiezingen en de
kabinetsformatie heeft Servië de afgelopen periode weinig hervormingsresultaten geboekt. De Commissie stelt dan ook geen concrete vervolgstappen voor (start toetredingsonderhandelingen), maar geeft aan pas
met een voorstel hiertoe te komen nadat Servië voldoende voortgang
toont, in het bijzonder met de verbetering van de relaties met Kosovo.
Hervorming rechtsstaat
De Commissie onderstreept het belang van hervormingen van de
rechtsstaat, vooral de hervorming van de rechterlijke macht. Het
Servische Constitutioneel Hof heeft de herbenoemingsprocedure voor
rechters teruggedraaid. Alle niet-herbenoemde rechters en aanklagers zijn
hiermee in het gelijk gesteld en moeten nu in hun oude functie worden
teruggeplaatst. De Commissie is van mening dat Servië alles in het werk
moet stellen om de hervorming van de rechterlijke macht opnieuw vorm
te geven en de tekortkomingen in het herbenoemingsproces aan te
pakken. Ook is de Commissie kritisch over de positie en bescherming van
minderheidsgroepen. De Commissie roept Servië verder op de onafhankelijkheid van instellingen zoals de Nationale Bank te waarborgen.
Het kabinet onderschrijft de bevindingen van de Commissie. Servië moet
verdere hervormingen op het gebied van de rechtsstaat doorvoeren,
waaronder ten aanzien van de rechterlijke macht en de strijd tegen
georganiseerde misdaad en corruptie. Ten aanzien van dit laatste acht het
kabinet het van belang dat Servië de strategie en het actieplan voor
corruptiebestrijding spoedig vaststelt en direct start met de uitvoering
daarvan. Het kabinet is van mening dat de Commissie zich steviger had
kunnen uitspreken tegen discriminatie van nationale minderheden,
waaronder seksuele minderheden. Dit is in Servië, net als veel andere
landen in Zuidoost Europa, nog steeds een probleem. Het kabinet betreurt
in dit verband dat de voor 6 oktober 2012 geplande Gay Pride in Belgrado
door de autoriteiten is afgelast. Servië moet zich inspannen om een
evenement als de Gay Pride mogelijk te maken en een cultuur van
tolerantie richting minderheden te bevorderen. Hervormingen van de
rechtsstaat, waaronder verbetering van de positie van (seksuele)
minderheden, vormt voor de regering een integraal onderdeel van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

11

afweging voor een toekomstig besluit over de start van toetredingsonderhandelingen.
Dialoog Kosovo
De dialoog met Kosovo ligt sinds de Servische verkiezingen stil. Wel
ondertekende Servië op 22 september jl. een technisch protocol ter
uitvoering van het eerder bereikte deelakkoord over geïntegreerd
grensbeheer en wordt er sinds september uitvoering gegeven aan het
akkoord over de deelname van Kosovo aan regionale overlegfora. Hoge
Vertegenwoordiger Ashton heeft en marge van de Algemene Vergadering
van de Verenigde Naties met vertegenwoordigers van Servië en Kosovo
gesproken en is bereid zich in te spannen de dialoog te herstarten en deze
op een hoger, politiek niveau te beleggen. Ook de Servische regering
heeft inmiddels aangegeven te kunnen instemmen met een vervolg van
de dialoog, ook op politiek niveau. Op 19 oktober faciliteerde HV Ashton
een ontmoeting van de Servische premier Dacic en de Kosvaarse premier
Thaci. Daar werd afgesproken de dialoog voort te zetten. Een datum voor
een volgende overlegronde is nog niet bekend.
De Commissie geeft in haar rapport in heldere bewoordingen aan dat de
zichtbare en duurzame verbetering van de relaties met Kosovo een harde
voorwaarde is voor verdere stappen van Servië in het uitbreidingsproces.
De normalisering van relaties moet eveneens voorkomen dat Servië op
termijn toekomstige Kosovaarse stappen op het uitbreidingstraject zal
frustreren. De Commissie is van mening dat de voorwaarden die aan
Servië in dit verband worden gesteld moeten worden opgenomen in een
toekomstig onderhandelingsraamwerk.
Het kabinet is met de Commissie van mening dat de dialoog tussen Servië
en Kosovo de enige weg is naar de normalisering van de relaties tussen
beide landen. Het kabinet spoort beide landen aan de dialoog onder
auspiciën van HV Ashton te herstarten en daaraan constructief deel te
nemen. Eerder bereikte deelakkoorden moeten te goeder trouw worden
geïmplementeerd. Het kabinet is van mening dat de EU zo vroeg mogelijk
in het uitbreidingstraject duidelijk dient te maken wat ze uiteindelijk van
Servië verwacht: volledig genormaliseerde relaties die zowel Servië als
Kosovo in staat stellen zonder wederzijdse tegenwerking de rechten en
plichten van toekomstig EU-lidmaatschap op zich te nemen.
Albanië
De Commissie is van mening dat Albanië goede voortgang boekt bij het
vervullen van de 12 aanbevelingen die de Commissie in haar advies
(«avis») uit 2010 stelde voor de start van toetredingsonderhandelingen.
Volgens de Commissie heeft Albanië afgelopen jaar een aantal van deze
aanbevelingen volledig of bijna volledig vervuld. De Commissie noemt
hierbij de verbeterde parlementaire samenwerking, de aanname van
achterstallige wetgeving, de aanstelling van de Ombudsman, de
aanpassing van de Kieswet en de benoeming van een nieuwe president.
Verder heeft Albanië goede voortgang geboekt bij de beslaglegging op
criminele tegoeden, aanpassing van het Wetboek van Strafrecht en de
opheffing van immuniteit voor strafvervolging voor hooggeplaatste
ambtenaren en rechters. De Commissie is van mening dat Albanië in
voldoende mate voortgang heeft geboekt op de 12 aanbevelingen om in
aanmerking te komen voor de status van kandidaat-lid. De Commissie
beveelt de Raad dan ook aan Albanië de status van kandidaat-lid te
verlenen, onder de voorwaarde dat Albanië de komende periode een
aantal nog openstaande voorwaarden vervult (aanname wetgeving
hervorming Hoge Raad en Openbaar Bestuur, aanpassing van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

12

parlementaire Reglement van Orde). De Commissie is van mening dat
toetredingsonderhandelingen pas geopend kunnen worden nadat Albanië
de ingezette hervormingen duurzaam implementeert en alle nog
openstaande voorwaarden volledig vervult, waaronder het organiseren
van vrije en eerlijke parlementsverkiezingen (voorzien mid-2013).
Het kabinet constateert ook op basis van eigen bevindingen dat Albanië
voortgang heeft geboekt, vooral bij het aannemen van wetten en het
herstel van het functioneren van het parlement. Maar Albanië heeft nog
een lange weg te gaan en zal moeten aantonen dat het aangenomen
wetgeving ook daadwerkelijk implementeert en in dit kader een positief
track record opbouwt. Op dit moment zijn de resultaten op een te groot
aantal cruciale gebieden nog onvoldoende. Het gaat hierbij onder andere
om de versterking van de rechtsstaat, de aanpak van straffeloosheid en
corruptie op alle niveaus, de bestrijding van georganiseerde misdaad en
de hervormingen van het openbaar bestuur. Het kabinet kan zich daarom
niet vinden in de aanbeveling van de Commissie om Albanië op basis van
deze bereikte resultaten de status van kandidaat-lid te verlenen.
De Commissie plaatst in haar uitbreidingstrategie terecht de rechtsstaat in
het hart van het uitbreidingsbeleid. Het kabinet steunt dit van harte. Maar
in het geval van Albanië streeft de Commissie zichzelf voorbij. De
Commissie zal de strenge eisen van het uitbreidingsbeleid ook in het
geval van Albanië onverkort moeten toepassen. Voor het kabinet komt de
verlening van de status van kandidaat-lid pas in beeld wanneer Albanië
duurzame en tastbare vooruitgang boekt op alle 12 aanbevelingen, met
specifieke nadruk op de rechtsstaat, de aanpak van corruptie en georganiseerde misdaad en het organiseren van vrije en eerlijke verkiezingen
(voorzien mid-2013).
Bosnië-Herzegovina
De Commissie constateert dat Bosnië-Herzegovina ook in 2012 weinig
concrete vooruitgang heeft geboekt. Een gedeelde visie op de toekomst
van het land ontbreekt. Na een jaar van grote inspanningen van EU-zijde,
waaronder het aantreden van een nieuwe EUSV die tevens hoofd is van
de grootste EU-delegatie ter wereld en de start van een «High Level
Accession Dialogue», is het resultaat teleurstellend.
Hoewel er 16 maanden na de verkiezingen aan het begin van 2012
eindelijk een regering op staatsniveau werd gevormd, heeft deze door
verschillende politieke crises geen aansprekende resultaten kunnen
boeken. Hierdoor zijn er weinig hervormingen doorgevoerd. Ook een
effectief EU-coördinatiemechanisme tussen het staatsniveau en de twee
entiteiten komt niet van de grond. De uitdagingen voor BosniëHerzegovina blijven enorm, onder andere op het gebied van staatsvorming, hervorming van het rechtssysteem en de aanpak van corruptie
en georganiseerde misdaad.
Het is Bosnië-Herzegovina evenmin gelukt de Grondwet in overeenstemming te brengen met de uitspraken van het EHRM uit december 2009
(Sejdic-Finci-zaak). Dit is een voorwaarde voor de ratificatie van de
Stabilisatie- en Associatieovereenkomst (SAO) tussen de EU en BosniëHerzegovina. Van een geloofwaardige aanvraag voor het lidmaatschap
van de EU kan pas sprake zijn wanneer Bosnië-Herzegovina een positief
track record heeft opgebouwd met de implementatie van de SAO.
Het kabinet onderschrijft de bevindingen van de Commissie. Het kabinet
raadt bij gelegenheid Bosnië-Herzegovina af een premature lidmaatschapsaanvraag in te dienen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

13

Kosovo
De Commissie presenteerde voor Kosovo een mededeling over de
haalbaarheid van een Stabilisatie- en Associatieakkoord (SAO)
(«Feasibility Study for a Stabilisation and Association Agreement for
Kosovo»). Hierin gaat de Commissie in op de mogelijkheden en
voorwaarden een SAO aan te gaan, waaronder het juridische vraagstuk
over de positie van de 5 EU-lidstaten die Kosovo niet erkennen.
De Commissie constateert dat er geen juridische obstakels bestaan voor
het aangaan van een SAO; de EU kan akkoorden afsluiten met elke entiteit
die zich bereid toont de verplichtingen van een akkoord na te komen. Het
feit dat vijf EU-lidstaten Kosovo niet-erkennen doet hier niets aan af. De
Commissie stelt wel een aantal voorwaarden voordat met onderhandelingen over een SAO kan worden begonnen. Kosovo moet hervormingen
op het gebied van de rechtsstaat, de publieke sector en op handelsterrein
doorvoeren en zich inspannen om nationale minderheden te beschermen.
Kosovo dient daarnaast te werken aan de normalisering van de relaties
met Servië via de dialoog.
Het kabinet steunt de aanbeveling van de Commissie om een SAO met
Kosovo aan te gaan. Nu de internationale supervisie van Kosovo op
10 september 2012 is opgeheven is het van belang dat het land via
contractuele relaties nauw bij de EU wordt betrokken. Met een SAO kan
de EU het hervormingsproces in Kosovo begeleiden en waar nodig
bijsturen, worden handelsafspraken geïnstitutionaliseerd en heeft de EU
een instrument om Kosovo aan te sporen EU-gerelateerde hervormingen
door te voeren. De ervaringen met andere landen in de Balkan tonen aan
dat de SAO een effectief instrument is ter ondersteuning van het formele
uitbreidingsproces.
Kosovo dient constructief aan de dialoog met Servië mee te blijven
werken en bestaande deelakkoorden te goeder trouw te implementeren.
Daarnaast zal Kosovo blijvend met de EU-missie in Kosovo (EULEX)
moeten samenwerken en de rechten van de Servische minderheid in
Noord-Kosovo moeten respecteren.
Subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Het kabinet heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de
subsidiariteit van de Commissie-mededelingen. Het uitbreidingsbeleid is
per definitie een beleidsterrein dat alleen op EU-niveau uitgevoerd kan
worden. Ten aanzien van het proportionaliteitsoordeel heeft het kabinet
eveneens een positieve grondhouding. De Commissie-mededelingen
geven adequaat uitvoering aan het door de Europese Raad vastgestelde
uitbreidingsbeleid uit 2006. Wel staat het kabinet kritisch tegenover vooral
de aanbeveling van de Commissie om Albanië de status van kandidaat-lid
te verlenen. Het kabinet is van mening dat Albanië nog niet aan de
voorwaarden hiervoor voldoet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 23 987, nr. 126

14