Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 791

Visie op het koningschap

Nr. 2

BRIEF VAN DE MINISTER-PRESIDENT, MINISTER VAN ALGEMENE
ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 september 2019
Op 4 juli jl. nam de Tweede Kamer twee moties aan met betrekking tot de
activiteiten van Koningin Máxima. De motie van de leden Van Helvert en
Koopmans (Kamerstuk 32 735, nr. 263) spreekt uit dat haar internationale
inspanningen zeer worden gewaardeerd en roept het kabinet op ervoor
zorg te dragen dat zij dit kan blijven doen. Tevens nam de Kamer de motie
van de leden Sjoerdsma en Van Ojik (Kamerstuk 32 735, nr. 253) aan naar
aanleiding van een ontmoeting tussen Koningin Máxima en de kroonprins
van Saudi-Arabië met het verzoek de politieke verantwoordelijkheid voor
het inschatten en voorkomen van risico’s met betrekking tot nevenfuncties
van leden van het Koninklijk Huis beter te borgen en de Kamer hierover te
informeren.
Het kabinet beschouwt de beide moties in onderling verband en ziet de
motie van de leden Van Helvert en Koopmans als een ondersteuning van
het kabinetsbeleid. Koningin Máxima vervult de functie van Speciale
Pleitbezorger voor inclusieve financiering voor ontwikkeling inmiddels 10
jaar. Haar expertise en inzet worden wereldwijd gewaardeerd. Dit heeft
ook een positief effect op het aanzien van Nederland internationaal. Naar
aanleiding van de motie van de leden Sjoerdsma en Van Ojik is de
borging van de politieke verantwoordelijkheid met betrekking tot
nevenfuncties van de leden van het Koninklijk Huis bekeken. Het is van
belang deze motie mede te bezien tegen de achtergrond van onze
staatkundige verhoudingen, zoals geschetst door de Raad van State in de
hierover gegeven voorlichting uit 2010 (Kamerstuk 32 791, nr. 1).
Waar voor de onschendbare Koning bij vervulling van het koningschap de
ministeriële verantwoordelijkheid altijd en volledig geldt, is de algemene
ministeriële verantwoordelijkheid in beginsel («ja, tenzij») eveneens aan
de orde bij de leden van het Koninklijk Huis die in het bijzonder bij de
vervulling van het koningschap zijn betrokken, met name de echtgenote
van de Koning en de meerderjarige vermoedelijke opvolger van de

kst-32791-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 791, nr. 2

1

Koning. Dit betekent dat voor deze leden de ministers tegenover de
Staten-Generaal politiek verantwoordelijk en aanspreekbaar zijn.
Leden van het Koninklijk Huis, ongeacht of het een erfopvolger of een
echtgeno(o)t(e) betreft, kunnen, gelet op hun ontplooiingsmogelijkheden
en invulling van hun maatschappelijke positie, functies aanvaarden. De
website van het Koninklijk Huis bevat een actueel overzicht van de
functies van de leden van het Koninklijk Huis. Hierbij speelt de ministeriële
verantwoordelijkheid in specifieke zin een rol in het geval waarin een
individuele bewindspersoon een bijzondere verantwoordelijkheid heeft
voor het terrein waarop de beoogde functie betrekking heeft. Dit betekent
dat de bewindspersoon die het aangaat dan na overleg met het betrokken
lid van het Koninklijk Huis en in overeenstemming met de MinisterPresident verantwoordelijkheid neemt voor de benoeming in de functie.
Deze verantwoordelijkheid omvat het waarborgen van de ruimte voor een
goede en zinvolle uitoefening van de functie, zoals bij de vervulling van
taken die wettelijk verbonden zijn aan het zitting hebben in de Afdeling
advisering van de Raad van State voor de leden van het Koninklijk Huis
die het betreft.
Op deze wijze is de politieke verantwoordelijkheid met betrekking tot
functies van leden van het Koninklijk Huis adequaat geborgd door een
tijdige en zorgvuldige afweging door de verschillende verantwoordelijke
bewindspersonen van alle hierbij in het geding zijnde belangen. De
algemene en bijzondere ministeriële verantwoordelijkheid van de
betrokken bewindspersonen verzekert voorts dat in voorkomende
gevallen, gegeven het feit dat zich ook ten aanzien van dit onderdeel van
de ministeriële verantwoordelijkheid voor leden van het Koninklijk Huis
onvermijdelijk omstandigheden voordoen die aanleiding kunnen geven
tot vragen of kritiek, politieke verantwoordelijkheid door hen wordt
genomen tegenover de Staten-Generaal door het geven van uitleg,
toelichting en antwoorden op vragen. Wat de aanleiding van de
genoemde motie met Kamerstuk 32 735, nr. 253 betreft, kan ik bevestigen
dat het kabinet ministerieel verantwoordelijk is voor de ontmoeting met
de kroonprins van Saudi-Arabië.
In 2009 vond de aanstelling van prinses Máxima in de functie van speciale
pleitbezorger van de VN secretaris-generaal voor inclusieve financiering
voor ontwikkeling (in het Engels afgekort als UNSGSA) plaats. De
Minister-President heeft de algemene ministeriële verantwoordelijkheid
voor het Koninklijk Huis. De Minister van Buitenlandse Zaken is ministerieel verantwoordelijk voor de activiteiten van Koningin Máxima in kader
van haar VN-mandaat. De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking is ministerieel verantwoordelijk voor de raakvlakken
van het UNSGSA-mandaat met het BHOS-beleid. Deze ministers en hun
ambtsvoorgangers hebben ingestemd met de periodieke verlengingen
van haar aanstelling in deze functie. Sinds 2011 is zij in het kader van deze
functie tevens erevoorzitter van het mondiale samenwerkingsverband
voor inclusieve financiering van de G20 (in het Engels afgekort als GPFI).
De hieraan verbonden internationale werkzaamheden brengen naar hun
aard met zich mee dat zij ook contacten heeft met vertegenwoordigers
van landen waar de omgang met grondrechten de bijzondere aandacht
van het kabinet geniet.
In het kader van haar internationale inspanningen heeft Koningin Máxima
in de afgelopen jaren tijdens bijeenkomsten van de G20 telkens een
ontmoeting gehad met de komende voorzitter van de G20 om vanuit haar
VN-functie tijdig aandacht te vragen voor inclusieve financiering. Een
zinvolle uitoefening van deze VN-functie leidt onvermijdelijk tot ontmoe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 791, nr. 2

2

tingen met vertegenwoordigers van regimes waar ook schendingen van
de mensenrechten een punt van zorg zijn.
Er is periodiek contact tussen vertegenwoordigers van het Koninklijk Huis
en de ministeries van Algemene Zaken en van Buitenlandse Zaken om bij
concrete werkzaamheden, in het bijzonder bij buitenlandse reizen en
ontmoetingen, de meerwaarde en de risico’s af te wegen. Dat is ook in
deze zaak gebeurd. Hierbij past enige terughoudendheid van de zijde van
het kabinet, om de goede uitoefening van de functie niet te hinderen. Het
is immers van belang dat de Speciale Pleitbezorger zich aan haar VN
mandaat houdt en geen bilaterale of ander inhoudelijke kwesties opbrengt
die buiten dit mandaat vallen. Indien haar gesprekspartners Koningin
Máxima, ondanks de in acht genomen voorzorg aanspreken op andere
onderwerpen, zal zij naar de ter zake bevoegde Nederlandse vertegenwoordiging verwijzen. Het kabinet neemt hiervoor ten volle zijn
verantwoordelijkheid.
Met de in deze brief geëxpliciteerde procedures en werkwijzen is de
ministeriële verantwoordelijkheid voor de nevenfuncties van leden van
het Koninklijk Huis op een adequate wijze geborgd.
Tot slot herbevestig ik het standpunt van het kabinet dat het uiterste moet
worden gedaan om te achterhalen wat de toedracht is geweest van de
moord op de journalist Khashoggi. Het kabinet blijft zich hier onverkort
voor inzetten.
Mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
De Minister-President,
Minister van Algemene Zaken,
M. Rutte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 791, nr. 2

3