Quick scan naar de
toegankelijkheid van de Wsnp

Den Bosch, februari 2020

Inhoudsopgave
1.

Inleiding ........................................................................................... 2
Aanleiding voor deze Quick scan................................................................................. 2
Onderzoeksvragen .................................................................................................... 2
Methode van onderzoek ............................................................................................ 3
Bronnen .................................................................................................................. 3
Indeling document .................................................................................................... 3

2.

Factoren die van invloed zijn op de toegankelijkheid van de Wsnp ........... 4
Bevindingen “Quick scan belemmeringen toegang tot de Wsnp 2011” ............................. 4
Bevindingen “Quick scan oorzaken dalende instroom in de Wsnp 2013”........................... 5
Bevindingen in de 13e Monitor Wsnp n.a.v. het onderzoek naar ‘Verschillen tussen
rechtbanken in het toelatingsbeleid’ ............................................................................ 6

3.

Het rapport van Bureau Berenschot ‘Aansluiting gezocht!’ ....................... 8

4.

Wsnp-gerelateerde aanbevelingen uit het visiedocument
schuldenproblematiek en rechtspraak .................................................. 9

5.

Zienswijze van Bureau Wsnp op de conclusies en aanbevelingen ............ 10

6.

Wat wordt er vanuit Bureau Wsnp gedaan? ......................................... 16
Voor de burgers en schuldhulpverleners ..................................................................... 16
Voor de beroepsgroep .............................................................................................. 16

Bijlage 1: Cijfermatige ontwikkelingen, gegevens uit de Monitor Wsnp ............ 17
Bijlage 2: Activiteiten van Bureau Wsnp ...................................................... 24

Pagina 1 van 25

1.

Inleiding

Aanleiding voor deze Quick scan
Het aantal verzoeken voor toelating in de Wsnp neemt sinds 2012 alleen maar af
en is nu tot een absoluut dieptepunt gekomen. In 2018 werden er al minder
schuldenaren toegelaten dan in 1999, het eerste jaar van de Wsnp, en in 2019 is
dit aantal nog verder gezakt tot 4.637 zaken.
Begin 2019 heeft Bureau Berenschot op verzoek van de staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid een verkenning uitgevoerd met de bedoeling
meer inzicht te krijgen in de oorzaken van de daling van de instroom in de Wsnp
en eventueel passende maatregelen te nemen. Op 26 april 2019 is het rapport
‘Aansluiting gezocht!’ opgeleverd.
Met een brief aan de Tweede Kamer d.d. 12-09-2019 heeft de staatssecretaris
gereageerd op het rapport ‘Aansluiting gezocht’. In deze brief schrijft de
staatssecretaris dat de minister van Rechtsbescherming aan Bureau Wsnp van de
Raad voor Rechtsbijstand zal vragen om een Quick scan uit te voeren t.a.v.
“concrete aanbevelingen voor de toegankelijkheid en bereikbaarheid van de
Wsnp, met inachtneming van de in het visiedocument “schuldenproblematiek en
rechtspraak” door de Raad voor de Rechtspraak gedane aanbevelingen” (blz. 30
en 31 van het visiedocument).
Bureau Wsnp is het kenniscentrum voor de werking van de Wsnp en zij voert, in
opdracht van de minister van Justitie en Veiligheid, enkele onderdelen uit van de
Wsnp. Bureau Wsnp grijpt deze Quick scan ook aan om te kijken welke rol zij
kan spelen in het verbeteren van de toegang tot de Wsnp en bij welke
initiatieven zij kan aansluiten.

Onderzoeksvragen
De onderzoeksvragen voor deze Quick scan luiden daarom als volgt:
1. Welke factoren zijn van invloed op de toegankelijkheid (bereikbaarheid) van
de Wsnp?
2. Welke conclusies in relatie tot de toegankelijkheid van de Wsnp komen uit het
onderzoek van Bureau Berenschot en welke aanbevelingen komen uit het
visiedocument van de Raad voor de Rechtspraak?
3. Wat is de visie van Bureau Wsnp op deze aanbevelingen?
4. Welke van de aanbevelingen kunnen binnen een redelijke termijn
geëffectueerd worden en wat zijn hiervan de uitvoeringsconsequenties?

Pagina 2 van 25

Methode van onderzoek
In samenspraak met de opdrachtgever wordt deze Quick scan uitgevoerd als een
samenvattend onderzoek, gezien al het nog actueel zijnde onderzoeksmateriaal
en gegevens die voor handen zijn. Bureau Wsnp geeft haar visie op de conclusies
en aanbevelingen uit de eerdere onderzoeken en zal ook zelf een aantal
aanbevelingen doen.

Bronnen
Ter beantwoording van de onderzoeksvragen wordt het aantal te raadplegen
bronnen beperkt tot:
1. Rapport ‘Quick scan belemmeringen toegang tot de Wsnp’, d.d. maart 2011,
Bureau Wsnp.
2. Monitor Wsnp over het jaar 2013 (hoofdstuk 7 ‘Quick scan oorzaken dalende
instroom in de Wsnp’), d.d. 2014, Bureau Wsnp.
3. Monitor Wsnp over het jaar 2016 (hoofdstuk 7 ‘Verschillen tussen
rechtbanken in het toelatingsbeleid’), d.d. 2017, Bureau Wsnp
4. Rapport ‘Aansluiting gezocht!’, d.d. 26-04-2019, Bureau Berenschot.
5. Visiedocument schuldenproblematiek en rechtspraak, d.d. februari 2019,
Raad voor de Rechtspraak.

Indeling document
In hoofdstuk twee zal eerst een schets worden gegeven van de bevindingen uit
de onderzoeken die in de afgelopen jaren door Bureau Wsnp van de Raad voor
Rechtsbijstand zijn uitgevoerd, te weten de Quick scan in 2011 naar
belemmeringen in de toegang tot de Wsnp, de Quick scan in 2013 naar de
oorzaken van de dalende instroom in de Wsnp en het onderzoek naar de
verschillen tussen rechtbanken in hun toelatingsbeleid in de Monitor Wsnp van
2016. Aansluitend zullen in hoofdstuk drie de conclusies besproken worden uit
het rapport van Bureau Berenschot ‘Aansluiting gezocht!’ en in hoofdstuk vier de
aanbevelingen uit het visiedocument schuldenproblematiek en rechtspraak van
de Raad voor de Rechtspraak.
In hoofdstuk vijf geeft Bureau Wsnp haar visie op de genoemde conclusies en
aanbevelingen en gaat zij in op welke aanbevelingen volgens haar het meeste
effect hebben en op korte termijn gerealiseerd kunnen worden. In hoofdstuk zes
tenslotte beschrijft zij welke activiteiten zij zelf al heeft ontplooid om de
doorstroom vanuit het minnelijke traject én de instroom in de Wsnp te
verbeteren en gaat zij in op de gevolgen voor de beroepsgroep.
In bijlage één vindt u tabellen en grafieken ter onderbouwing van de cijfers. In
bijlage twee vindt u een opsomming van alle activiteiten die Bureau Wsnp in de
afgelopen periode heeft uitgevoerd ter bevordering van de instroom in de Wsnp.
Pagina 3 van 25

2.

Factoren die van invloed zijn op de
toegankelijkheid van de Wsnp

Sinds 2012 zien we een daling van de instroom in de Wsnp, zie bijlage één.
Tegelijkertijd blijkt uit de cijfers van de NVVK niet dat het aantal minnelijke
schuldregelingen dusdanig is toegenomen dat hiermee de daling kan worden
verklaard.
De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vermeldt in haar brief
van 22 mei 2018 over de brede schuldenaanpak, dat er nog steeds 1,4 miljoen
huishoudens zijn met risicovolle (840.000) of problematische (540.000)
schulden. Dit betekent dat een (groot) deel van de huishoudens geen hulp krijgt
bij het regelen van de schulden.
Er zijn de afgelopen jaren verschillende onderzoeken uitgevoerd naar de
schuldenproblematiek in Nederland. Ook Bureau Wsnp van de Raad voor
Rechtsbijstand heeft onderzoek gedaan naar de oorzaken van de daling van de
instroom in de Wsnp.

Bevindingen “Quick scan belemmeringen toegang tot de
Wsnp 2011”
In 2011 is er een Quick scan uitgevoerd naar belemmeringen in de toegang tot
de Wsnp.
De belangrijkste bevinding uit deze Quick scan was dat er twee belangrijke
risicofactoren bleken te zijn, namelijk:
1. De diversiteit in werkwijze, zowel van de rechtbanken als ook van de
uitvoerders van het minnelijke traject.
2. De communicatie tussen de verschillende actoren binnen de
uitvoeringspraktijk van de schuldhulpverlening, als ook de communicatie
tussen het minnelijke traject en de rechtbanken.
Ad. 1 Diversiteit in werkwijze.
Bij verschillen in werkwijze van gemeenten kun je denken aan de selectie aan de
poort, waarbij gemeenten bepaalde doelgroepen uitsluiten van
schuldhulpverlening. Daarnaast komt het ook voor dat er vertraging optreedt in
de start van het minnelijke traject doordat schuldenaren lange tijd in een
zogenaamde stabilisatiefase blijven.

Pagina 4 van 25

Bij rechtbanken zie je verschillen in de mate van toewijzing van een verzoek
Wsnp wanneer een artikel 285 Fw-verklaring1 ontbreekt of wanneer het
minnelijke traject niet (geheel) is doorlopen. Verder zien we ook verschillen in de
eisen die rechtbanken stellen aan de (kwaliteit van de) informatie die vooraf
moet worden aangeleverd.
Ad. 2 Communicatie.
De communicatie tussen het minnelijke traject en de rechtbanken verliep niet
soepel. Vaak was het voor de schuldhulpverlening bijvoorbeeld onduidelijk
waarom een verzoek niet-ontvankelijk werd verklaard of waarom een verzoek
werd afgewezen. De informatievoorziening vanuit de rechtbank kon beter.
Ook de beeldvorming over en weer speelde een rol.

Bevindingen “Quick scan oorzaken dalende instroom in de
Wsnp 2013”
In 2013 heeft de Raad voor Rechtsbijstand in haar Monitor Wsnp opnieuw een
Quick scan uitgevoerd naar oorzaken van de dalende instroom in de Wsnp (zie
Monitor Wsnp 10e meting).
Uit de cijfers bleek dat de daling maar voor een klein deel kon worden verklaard
door een strenger toelatingsbeleid van de rechtbanken. Dit betekende dat de
dalende instroom voor een groot deel werd veroorzaakt door een stagnerende
doorstroom vanuit het minnelijke traject.
Uit de Quick scan bleek dat een aantal factoren van invloed zijn op deze
doorstroom:
1. Een strenger toelatingsbeleid van gemeenten.
Sinds de invoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) in juli
2012, bleken de gemeenten een strenger toelatingsbeleid voor het minnelijk
traject te hanteren.
Voor de Quick scan zijn 60 gemeentelijke beleidsplannen onderzocht op welke
uitsluitingsgronden er toen waren. Hieruit bleek dat er grote verschillen waren
tussen gemeenten. Zo werd er bijvoorbeeld heel verschillend omgegaan met
het bezit van een eigen woning of met zzp’ers.
Verder bleek ook regelmatig het gedrag van de schuldenaar een reden voor
uitsluiting van schuldhulpverlening. Er was dan sprake van een verschil tussen
de verwachtingen van schuldhulpverleners en de capaciteiten van
schuldenaren. Voor een deel van de schuldenaren met een lage
zelfredzaamheid bleek de drempel te hoog om zich aan alle afspraken te
houden en alle benodigde informatie aan te leveren.

Een artikel 285 Fw-verklaring is een verplichte bijlage bij het toelatingsverzoek. Het
verwijst naar de verklaring die de gemeente afgeeft op het moment dat er geen reële
mogelijkheden zijn om een minnelijke regeling tot stand te brengen.
1

Pagina 5 van 25

2. Een toename van mogelijkheden om een minnelijke regeling tot stand te
brengen.
Hierbij kan gedacht worden aan de invoering van het moratorium en het
dwangakkoord, maar ook aan een toename van het aantal door de Nvvk
afgesloten convenanten met schuldeisers.
3. Een toename van beschermingsbewind.
Steeds meer mensen met problematische schulden gingen een beroep doen op
beschermingsbewind. Er werd beschermingsbewind geregeld om de schulden
te stabiliseren en de omvang van de problematische schulden te beperken of
zo mogelijk te verminderen. Beschermingsbewind werd steeds meer gezien als
alternatief voor schuldhulpverlening.

Bevindingen in de 13e Monitor Wsnp n.a.v. het onderzoek
naar ‘Verschillen tussen rechtbanken in het toelatingsbeleid’
In de 13e Monitor Wsnp, met cijfers over 2016, is onderzoek gedaan naar de
verschillen tussen rechtbanken in het toelaten van schuldenaren in de Wsnp.
Uit dit onderzoek komt een zevental mogelijke verklaringen naar voren voor de
verschillen tussen de rechtbanken:
1. Wijze van afhandeling van de pro forma Wsnp-verzoeken.
Het gaat hierbij om de Wsnp-verzoeken die worden gevoegd bij een
moratorium of een dwangakkoord. Rechtbanken registeren deze verzoeken
die inhoudelijk niet meer worden behandeld verschillend; als een afgewezen
verzoek, een niet-ontvankelijk verzoek of als een ingetrokken verzoek.
2. Verschillen in compleetheid van de artikel 285 Fw-verklaring.
Hier bleek dat rechtbanken verschillende eisen stellen aan de informatie die
aangeleverd moet worden, maar ook dat er grote verschillen blijken te zijn in
de kwaliteit van de aangeleverde verzoekschriften.
3. Verschillen in de soort en de mate van saneringsrijpheid van de schuldenaar.
Hiermee wordt bedoeld de inschatting in hoeverre schuldenaren de
verplichtingen in de Wsnp kunnen nakomen. Deze verschillen hebben te
maken met de achtergrond kenmerken van schuldenaren, bijvoorbeeld of er
sprake is van grote stedenproblematiek, zoals verslavingsproblematiek.
4. Beschikbare informatie over de situatie van de schuldenaar.
Hierbij gaat het om de mate waarin rechtbanken zelf actief op zoek gaan naar
achtergrondinformatie om een beter beeld van de situatie van de schuldenaar
te krijgen.

Pagina 6 van 25

5. Toewijzing met of zonder zitting.
Er zijn rechtbanken waar altijd een toelatingszitting wordt gehouden, maar er
zijn ook rechtbanken waar alleen een zitting wordt gehouden wanneer na
bestudering van de stukken behoefte is om vragen te stellen.
6. Verschillende opvattingen over de bedoeling van de Wsnp.
Er bleken verschillen te zijn in de manier waarop er naar de Wsnp wordt
gekeken. Sommige rechtbanken zien dit als een kans op een nieuwe start en
andere rechtbanken meer als een manier om boete te doen voor eerder
gemaakte fouten.
7. Het regime bij het hof waar men onder valt.
De rechters kunnen hun beslissingsgedrag aanpassen wanneer hun besluit
regelmatig door het Hof wordt vernietigd.

Pagina 7 van 25

3.

Het rapport van Bureau Berenschot
‘Aansluiting gezocht!’

In opdracht van het Ministerie van SZW heeft Bureau Berenschot begin 2019 een
verkenning uitgevoerd naar de oorzaken van de daling van het aantal instromers
in de Wsnp zodat indien nodig passende maatregelen genomen kunnen worden.
In het rapport worden de volgende eindconclusies verwoord:
1. De gemeentelijke schuldhulpverlening is een lappendeken: grote
kwaliteitsverschillen, grote verschillen in wat gemeenten ambiëren en
investeren en grote verschillen in uitvoering. Focus ligt op
gedragsverandering, niet op een schuldenvrije toekomst.
2. Het ontbreekt aan betrouwbaar cijfermateriaal om de werking van de
minnelijke schuldhulpverlening sluitend en compleet in beeld te brengen.
Dit ontneemt stakeholders de mogelijkheid om echt te sturen op de
effectiviteit van de minnelijke schuldhulpverlening.
3. Het ontbreekt aan een helder kader waar schuldenaren bij gemeenten op
mogen rekenen. Het minnelijk traject is onaantrekkelijk en/of ontoegankelijk
voor schuldenaren en voorziet niet in een snelle doorstroom naar een
minnelijke regeling met kwijtschelding.
4. Bij veel gemeenten en het Rijk ontbreekt een handhavingskader op
schuldhulpverlening in het kader van de Wgs of is dit diffuus.
5. Door afname van de toestroom bereikt de uitvoering van de Wsnp een
kritische omvang, voor wat betreft de beschikbaarheid van Wsnpbewindvoerders.
6. Het stelsel is weinig dwingend richting wensgedrag van schuldeisers. Prikkels
in de Wsnp voor schuldeisers om wettelijke trajecten te voorkomen, lijken
voor een deel van de schuldeisers nog steeds niet voldoende te werken.
7. Aan de autonomie van zowel gemeenten als schuldeisers wordt in het stelsel
een heel groot belang toegekend. De daaruit voortvloeiende gemeentelijke
autonomie en de lappendeken in de uitvoering van de minnelijke
schuldhulpverlening, wreekt zich in het vinden van oplossingen voor het
schuldenprobleem. Dit hangt samen met de hele wordingsgeschiedenis van
het stelsel.

Pagina 8 van 25

4.

Wsnp-gerelateerde aanbevelingen uit het
visiedocument schuldenproblematiek en
rechtspraak

In februari 2019 heeft de Werkgroep schulden en rechtspraak het visiedocument
schuldenproblematiek en rechtspraak uitgebracht. De rechtspraak maakt zich
zorgen over de grote groep burgers die zich moeilijk staande kan houden. Zij
richt zich in dit document op burgers met schulden en hoe hun positie verbeterd
kan worden.
De werkgroep constateert dat de informatievoorziening voor de burger kan
worden verbeterd en stelt voor een schuldenfunctionaris in te stellen. Deze
functionaris kan de schuldenaar voorlichten over gerechtelijke procedures en het
treffen van een regeling, en daarnaast kan hij/zij informatie geven over
hulpverlenende instanties.
Verder zou de werkgroep graag zien dat er een schuldenrechter wordt aangesteld
die in een vroeg stadium kan ingrijpen. Het gaat dan om een rechter die
specifieke kennis heeft van met name het insolventierecht en schuldenbewind.
Deze rechter heeft de mogelijkheid om betalingsregelingen te treffen en
verplichtingen op te leggen zoals budgetbeheer.
Het visiedocument sluit af met een lijst van 18 concrete aanbevelingen,
waaronder diverse suggesties voor wijziging van wet- en regelgeving. De
aanbevolen (wets-)aanpassingen inzake de wettelijke schuldsanering zijn:
1. De rechter die het toelatingsvonnis uitspreekt, zal ook de rechter-commissaris
zijn tijdens de Wsnp.
2. Verkorting van de goede trouwtoets (art. 288 lid 1 onder b Fw) van vijf naar
twee jaar. Hierdoor zal de hardheidsclausule minder vaak worden toegepast.
Bij toelating met toepassing van de hardheidsclausule (art. 288 lid 3 Fw)
wordt er een gemotiveerd vonnis gewezen, waartegen hoger beroep open
moet staan voor schuldeisers.
3. Aanpassing van de tienjaarstermijn (art. 288 lid 2 onder d Fw) van imperatief
naar facultatief.
4. Versoepeling van de toegang door het niet vereisen van een artikel 285 Fwverklaring wanneer aantoonbaar langere tijd budgetbeheer of
beschermingsbewind heeft bestaan en voldoende vast is komen te staan dat
een betalingsregeling niet tot de mogelijkheden behoort.
5. Ter bevordering van de rechtseenheid: publicatie van uitspraken waarbij de
hardheidsclausule is toegepast, de rechter direct bij aanvang een langere
termijn heeft bepaald of de rechter afwijkt van de tienjaarstermijn.

Pagina 9 van 25

5.

Zienswijze van Bureau Wsnp op de conclusies
en aanbevelingen

Bureau Wsnp kan zich vinden in de conclusies die komen uit het onderzoek van
Bureau Berenschot en zij ondersteunt ook het initiatief van de Rechtspraak om te
kijken naar mogelijkheden om de doorstroom vanuit het minnelijke traject en de
toegang tot de Wsnp te verbeteren.
In het rapport van Berenschot heeft één conclusie betrekking op de Wsnp. Dit is
de conclusie dat door de afname van de toestroom in de Wsnp de uitvoering van
de Wsnp een kritische omvang bereikt, voor wat betreft de beschikbaarheid van
Wsnp bewindvoerders. Bureau Wsnp ziet dat de daling van de instroom
inderdaad gevolgen heeft, nl. dat er bewindvoerders zijn die gaan afbouwen, die
helemaal stoppen of die andere werkzaamheden naast de Wsnp oppakken. Op dit
moment is er nog geen sprake van een kritisch aantal bewindvoerders, er zijn
(nu nog) ruim voldoende bewindvoerders voorhanden.
Wat wel speelt is dat de beroepsgroep steeds kleiner wordt, al jaren vrijwel geen
doorstroming kent en door het geringe aantal aanvragen en beperkte financiële
middelen moeite kan gaan krijgen de vakkennis op peil te houden.
Ontegenzeggelijk zien we dat de bewindvoerders passie hebben voor hun vak,
hun vakkennis willen delen met professionals in het minnelijk traject om
obstakels te beslechten en compassie hebben met de mens achter de schulden.
Het visiedocument van de Rechtspraak noemt een aantal aanbevelingen die
betrekking hebben op de Wsnp. Hieronder gaat Bureau Wsnp kort in op deze
aanbevelingen en geeft zij haar zienswijze hier op. Aansluitend heeft
Bureau Wsnp zelf nog een aantal aanbevelingen.
Bij elke aanbeveling wordt vermeld welk effect zij hiervan verwacht.
1.

De rechter die het toelatingsvonnis uitspreekt, zal ook de rechtercommissaris zijn tijdens de Wsnp.
Van deze aanbeveling verwacht Bureau Wsnp weinig effect op de instroom
in de Wsnp, maar zij verwacht wel dat dit een positief effect heeft op een
goed verloop van de regeling.

2.

Verkorting van de goede trouwtoets van vijf naar twee jaar.
Bureau Wsnp verwacht dat het verkorten van deze termijn zeker effect kan
hebben op de instroom in de Wsnp. Een groep schuldenaren die hier
bijvoorbeeld baat bij kan hebben zijn ex-ondernemers waarvan het verzoek
regelmatig wordt afgewezen wanneer de goede trouw afwezig is omdat er
geen cijfers beschikbaar zijn.

3.

Aanpassing van de tienjaarstermijn (art. 288 lid 2 onder d Fw) van
imperatief naar facultatief.

Pagina 10 van 25

Van deze aanbeveling verwacht Bureau Wsnp weinig effect, aangezien uit
eerder onderzoek in de Monitor Wsnp (2e meting in 2005, 6e meting in
2009 en opnieuw in de 11e meting in 2014) blijkt dat de recidive laag ligt.
Hoewel facultatief maken betekent dat er meer maatwerk mogelijk wordt,
geeft Bureau Wsnp er toch de voorkeur aan de termijn imperatief te
houden, omdat de kans bestaat dat de uniformiteit tussen de rechtbanken
hierdoor afneemt en er weer richtlijnen opgesteld moeten worden.
Om de tienjaarstermijn toch wat te versoepelen, voelt zij meer voor een
verkorting van de imperatieve termijn naar bijvoorbeeld 5 jaar.
4.

Versoepeling van de toegang tot de Wsnp door het niet vereisen van een
artikel 285 Fw-verklaring wanneer aantoonbaar langere tijd budgetbeheer
of beschermingsbewind heeft bestaan en/of voldoende vast is komen te
staan dat een betalingsregeling niet tot de mogelijkheden behoort en/of er
(daarvoor) geen afloscapaciteit is.
Van deze aanbeveling verwacht Bureau Wsnp een groot effect. Er wordt
schuldenaren op deze manier een andere route geboden om toegang te
krijgen tot de Wsnp.

5.

Ter bevordering van de rechtseenheid: publicatie van uitspraken waarbij de
hardheidsclausule is toegepast, de rechter direct bij aanvang een verlenging
van de looptijd van de Wsnp regeling heeft bepaald of de rechter afwijkt
van de tienjaarstermijn.
Op dit moment worden nog lang niet alle uitspraken gepubliceerd. Door
meer uitspraken te publiceren, verwacht Bureau Wsnp dat er meer
uniformiteit kan worden bereikt in het toelatingsbeleid tussen rechtbanken.

Naast deze 5 aanbevelingen worden er in het visiedocument nog twee
voorstellen besproken, te weten de schuldenfunctionaris en de schuldenrechter.
6.

Het inzetten van een schuldenfunctionaris bij de rechtbank.
Het aanwezig zijn van een functionaris op de rechtbank, die een
schuldenaar informatie kan geven over de mogelijkheden voor het treffen
van een regeling, ziet Bureau Wsnp als een goede mogelijkheid om burgers
in een vroeg stadium te informeren en daardoor sneller op weg te helpen
richting de juiste hulp.
Bureau Wsnp denkt dat deze aanbeveling een positief effect kan hebben en
zij is graag bereid om mee te denken over de invulling van de rol van deze
functionaris en hier zo mogelijk ook een bijdrage aan te leveren.

7.

Het instellen van een schuldenrechter.
Bureau Wsnp is van mening dat een schuldenrechter, met specifieke kennis
over insolventierecht en schuldhulpverlening snel en efficiënt kan
doorverwijzen of de juiste hulp in kan zetten.
Ook van deze aanbeveling verwacht Bureau Wsnp een positief effect.

Pagina 11 van 25

Bureau Wsnp heeft naast de bovengenoemde aanbevelingen uit het
visiedocument van de rechtspraak, nog een aantal aanbevelingen waarvan zij
denkt dat deze een positief effect op de instroom kunnen hebben. De
aanbevelingen 8, 9 en 10 zijn ook door de Beroepsvereniging voor
Bewindvoerders Wsnp (BBW) genoemd:
8.

Binnen een jaar duidelijkheid of een minnelijk traject mogelijk is.
Om dit te realiseren zou:
a. er binnen een jaar, na toelating op grond van de Wgs, een
schuldhulpverleningstraject met uitzicht op een schone lei tot stand
moeten komen. Is het na een jaar niet gelukt, dan zou de schuldenaar de
mogelijkheid moeten krijgen om een Wsnp verzoek in te dienen. Bureau
Wsnp is bereid om hiervoor een ‘artikel 285 Fw-verklaring light’ op te
stellen.
b. het voor schuldeisers verplicht gesteld moeten worden om binnen een
korte termijn te reageren op het verzoek tot het indienen van hun
vordering en eveneens op een betalingsvoorstel, zodat het voor
schuldhulpverleners mogelijk wordt om een traject binnen een jaar rond
te krijgen.
Bureau Wsnp verwacht dat deze voorstellen een groot effect kunnen hebben
op de instroom Wsnp.

9.

Bij schuldenbewinden zou een vergelijkbare eis gesteld kunnen worden
waarbij dan de voorwaarde gesteld wordt dat de
beschermingsbewindvoerder binnen een jaar duidelijkheid geeft over welk
traject er wordt gestart richting het oplossen van de schulden.
De beschermingsbewindvoerder heeft dan de taak om ofwel zelf een
schuldregeling te starten of de schuldenaar toe te leiden naar een minnelijke
schuldhulpverlening of een Wsnp regeling.
Bureau Wsnp schat in dat deze voorwaarde een groot effect kan hebben op
de doorstroming vanuit schuldenbewind naar een schuldregeling. Zij denkt
hierin een rol te kunnen spelen door meer voorlichting te gaan geven aan
beschermingsbewindvoerders over het verloop van een Wsnp regeling en de
aanvraagprocedure. Ook hier zou gebruik gemaakt kunnen worden van een
‘artikel 285 Fw-verklaring light’ versie.

10. De toelating tot de Wsnp moet soepeler worden.
Rechtbanken zouden waar mogelijk uniformer moeten gaan werken en
soepeler omgaan met de eis tot het aanleveren van aanvullende informatie
naast de artikel 285 Fw-verklaring, zeker wanneer er al geruime tijd
beschermingsbewind of budgetbeheer loopt, maar ook in gevallen waarin dit
niet het geval is.
Ook van deze maatregel verwacht Bureau Wsnp dat deze een groot effect
kan hebben op de instroom wanneer rechtbanken deze gaan toepassen.

Pagina 12 van 25

11. Rechtsmiddelen mogelijk tegen weigering afgifte artikel 285 Fw-verklaring.
Wanneer een gemeente weigert om een artikel 285 Fw-verklaring af te
geven dan staat daar voor een schuldenaar op dit moment geen
rechtsmiddel open.
Bureau Wsnp is van mening dat het voor een schuldenaar mogelijk moet
zijn om hier rechtsmiddelen tegen in te kunnen stellen. Dit zou betekenen
dat artikel 285 Fw geschrapt moet worden van de negatieve lijst
(bevoegdheidsverdeling bestuursrechtspraak bij de Awb).
Zij denkt dat hiermee een bepaalde groep burgers wordt geholpen, maar
niet dat dit een grote invloed op de instroom zal hebben.
12. Beeldvorming over de Wsnp kan beter.
Bij (sommige) schuldenaren, en soms ook bij schuldhulpverleners, bestaat
er ten onrechte een “horrorbeeld” over het Wsnp-traject. Dit kan verbeterd
worden door te werken aan een positieve beeldvorming en het beter
schetsen van de positieve kanten van de Wsnp.
Bureau Wsnp verwacht dat deze maatregel een positief effect zal hebben op
de doorstroming naar de Wsnp. Zij ziet voor haarzelf een belangrijke rol
door het geven van voorlichting over de Wsnp.
13. Meer kennis en bekendheid over de Wsnp.
Hoewel de Wsnp al 20 jaar bestaat, blijkt er nog steeds onbekendheid te
zijn over de Wsnp regeling bij o.a. beschermingsbewindvoerders,
medewerkers van het Juridisch Loket, de sociale advocatuur,
budgetbeheerders en gemeentelijke schuldhulpverleners.
Door meer voorlichting over de Wsnp en het verder ontwikkelen van
bijvoorbeeld infographics verwacht Bureau Wsnp een belangrijke bijdrage te
kunnen leveren aan de bekendheid en de kennis over de Wsnp. Zij verwacht
dat dit een positief effect zal hebben op de instroom in de Wsnp.
14. Wsnp bewindvoerders de mogelijkheid geven een toevoeging bij de Raad
voor Rechtsbijstand aan te vragen voor het afgeven van een artikel 285 Fwverklaring.
Wsnp bewindvoerders mogen nu al wel een artikel 285 Fw-verklaring
afgeven, maar een bewindvoerder moet zelf met een gemeente in overleg
gaan om hiervoor een vergoeding te krijgen. Wanneer het mogelijk wordt
hiervoor een toevoeging bij de Raad voor Rechtsbijstand aan te vragen,
krijgt de bewindvoerder vooraf zekerheid over de vergoeding van zijn
werkzaamheden. Bureau Wsnp stelt voor om in de vorm van een in duur en
omvang beperkte pilot hiermee te starten.
In de pilot wordt goed gemonitord wat de uitkomst is van de afgifte van de
toevoeging. Wanneer leidt het wel tot toelating en wanneer niet? Bovendien
is van belang in beeld te krijgen wat de kwaliteit van de verklaring en de
afwijzingsgronden zijn. Hierdoor ontstaat goed zicht op het effect van de
afgifte van de toevoeging en ontwikkelt zich meer jurisprudentie op de
afgifte van een artikel 285 Fw-verklaring door anderen.
Zij verwacht dat dit een groot effect kan gaan hebben op de instroom in de
Wsnp.
Pagina 13 van 25

Samenvattend
De genoemde aanbevelingen zijn onder te verdelen in aanbevelingen waarvan
een groot effect verwacht wordt op de instroom in de Wsnp en aanbevelingen
waarvan een kleiner effect verwacht wordt. Daarnaast zijn er aanbevelingen
waarvan verwacht wordt dat deze op redelijk korte termijn gerealiseerd kunnen
worden en aanbevelingen waarvan pas effect op de langere termijn verwacht
wordt.
Schematisch ziet dit er als volgt uit (waarbij de nummers verwijzen naar de
betreffende aanbeveling in dit hoofdstuk):
Groot effect op instroom, op korte termijn
realiseerbaar

Groot effect op instroom, op lange termijn
realiseerbaar

4 Versoepeling van de toegang tot de Wsnp door het
niet vereisen van een artikel 285 Fw-verklaring
wanneer aantoonbaar langere tijd budgetbeheer of
beschermingsbewind heeft bestaan en/of voldoende
vast is komen te staan dat een betalingsregeling niet
tot de mogelijkheden behoort en/of er (daarvoor) geen
afloscapaciteit is.
8 Binnen een jaar duidelijkheid of een minnelijke
regeling mogelijk is bij een gemeente én wanneer dit
niet het geval is moet de schuldenaar de mogelijkheid
krijgen een Wsnp verzoek in te dienen
9 Bij schuldenbewind binnen een jaar duidelijkheid
over welk traject er gestart wordt richting het oplossen
van de schulden
10 Rechtbanken moeten uniformer en soepeler worden
m.b.t. het aanleveren van aanvullende informatie bij
het verzoekschrift Wsnp
14 Wsnp bewindvoerders de mogelijkheid geven een
toevoeging bij de Raad voor Rechtsbijstand aan te
vragen voor het afgeven van een artikel 285 Fwverklaring (eerst via pilot)
Klein effect op instroom, op korte termijn
realiseerbaar

Klein effect op instroom, op lange termijn
realiseerbaar

1 Toelatingsrechter wordt ook de RC

3 Aanpassing 10-jaarstermijn

5 Publiceren van uitspraken waarbij hardheidsclausule
is toegepast

11 Bezwaar mogelijk maken tegen weigering van
een gemeente om een artikel 285 Fw verklaring af
te geven

6 Schuldenfunctionaris inzetten bij de rechtbank
7 Schuldenrechter instellen
12 Verbeteren van de beeldvorming over de Wsnp
13 Verbeteren van de kennis over de Wsnp

Noot: Van aanbeveling 2, de verkorting van de goede trouw toets van 5 naar 2 jaar, is het lastig
in te schatten hoe groot het effect op de instroom zal zijn. Dit punt is dan ook niet opgenomen in
het bovenstaande schema. Aangezien er een wetswijziging voor nodig is, wordt wel verwacht dat
het effect pas op de langere termijn zichtbaar zal zijn.

Pagina 14 van 25

Bij de genoemde aanbevelingen ziet Bureau Wsnp voor haarzelf een rol door:


Het geven van voorlichting over de werking van de Wsnp aan burgers om
daarmee de beeldvorming over de Wsnp te verbeteren.



Het geven van voorlichting aan professionals over de werking van de Wsnp
om daarmee de kennis over het Wsnp-traject en de aanvraagprocedure te
verbeteren.



Het ontwikkelen van een artikel 285 Fw-verklaring light, zodat het mogelijk
wordt om een Wsnp-verzoek in te dienen wanneer er geen volledig minnelijk
traject heeft plaats gevonden.



Het opzetten en uitvoeren van een pilot waarbij Wsnp bewindvoerders de
mogelijkheid krijgen om een toevoeging aan te vragen voor het afgeven van
een artikel 285 Fw-verklaring.

Pagina 15 van 25

6.

Wat wordt er vanuit Bureau Wsnp gedaan?

Bureau Wsnp zoekt de afgelopen jaren al naar mogelijkheden om een bijdrage te
leveren aan het optimaliseren van de instroom en zoekt daarbij ook aansluiting
bij wat grotere initiatieven.

Voor de burgers en schuldhulpverleners


In 2018 is Bureau Wsnp een samenwerking aangegaan met “Schouders
eronder”2 door een aantal landelijke presentaties te geven over de
optimalisering van de toelatingsprocedure Wsnp.



Verder heeft Bureau Wsnp, in samenwerking met “Schouders eronder”, een
infographic ontwikkeld over de toelatingsprocedure Wsnp en er wordt
momenteel gewerkt aan een infographic over het verloop van het Wsnptraject dat in de plaats komt van de folder.



Verder is er een goede samenwerking met de NVVK. Recent is er een
routekaart voor het aanvragen van een dwangakkoord ontwikkeld.



En voor de burger is de website ‘rechtwijzer.nl/schulden’ ontwikkeld waarin
burgers worden geïnformeerd over de Wsnp. In 2020 wordt het
informatieaanbod uitgebreid met het onderdeel ‘minnelijk traject’.

Voor een uitgebreider overzicht van alle activiteiten van Bureau Wsnp zie
bijlage twee.

Voor de beroepsgroep
Bureau Wsnp voert periodiek audits uit om de kwaliteit te bewaken van de
bewindvoerders en de bewindvoerderkantoren. Tijdens de audits gaat Bureau
Wsnp ook in gesprek met de bewindvoerders over de gevolgen die zij ervaren
van de daling van de instroom. Samen met de bewindvoerders wordt gekeken
wat de knelpunten zijn en welke verbeteringen doorgevoerd kunnen worden.
Hierdoor heeft Bureau Wsnp een goed beeld van wat er speelt in het werkveld.

2

“Schouders eronder” is een samenwerkingsverband tussen Divosa, Landelijke Cliëntenraad, NVVK, Sociaal
Werk Nederland en VNG.
Pagina 16 van 25

Bijlage 1: Cijfermatige ontwikkelingen, gegevens
uit de Monitor Wsnp
Aantal uitgesproken schuldsaneringen
Hieronder ziet u de cijfers en een schematische weergave van de instroom in de
Wsnp.

16.000
14.000
12.000
10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
0

Noot:
De sterke daling in 2008 had te maken met een wetswijziging die per 1 januari 2008 van kracht
werd.

Startjaar
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008

Aantal zaken
50
6.465
8.748
8.796
9.614
10.758
14.172
14.795
15.115
15.138
9.207

Startjaar
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019

Aantal zaken
8.967
11.385
14.727
13.763
12.361
12.264
11.703
9.802
8.363
5.897
4.637

Pagina 17 van 25

Aantal uitgesproken schuldsaneringen in 2019
900

821

800
700
600
500
400

564

526
436

416

386
330

300

287

394

317
160

200
100
0

Hierboven ziet u het aantal toegelaten zaken per rechtbank in 2019. In totaal
4.637 zaken.

In onderstaande tabel ziet u het aantal toegelaten zaken in 2017 en 2018,
omgerekend naar 100.000 inwoners.
Uitgesproken
schuldsaneringen per
arrondissement

Absoluut
aantal
2017

Amsterdam
Noord-Holland
Midden-Nederland
Noord-Nederland
Den Haag
Rotterdam
Limburg
Oost-Brabant
Zeeland-West-Brabant
Gelderland
Overijssel
Som

481
693
793
1.386
515
1.049
708
283
594
968
835
8.305

Per
100.000
inwoners
in 2017
57
57
52
100
35
74
76
25
50
59
92

Absoluut
aantal
2018
335
504
541
906
438
701
502
222
493
696
559
5.897

Per
100.000
inwoners
in 2018
32
33
28
53
23
39
45
16
33
34
49

Pagina 18 van 25

Uit dit overzicht wordt duidelijk dat er in 2018 bij bijvoorbeeld rechtbank OostBrabant 16 personen werden toegelaten per 100.000 inwoners. Bij rechtbank
Noord-Nederland waren dit er 53 per 100.000 inwoners.
Schematisch ziet dit er als volgt uit:
Amsterdam
Noord-Holland
Midden-Nederland
Noord-Nederland
Den Haag
Rotterdam
Limburg
Oost-Brabant
Zeeland-West-Brabant
Gelderland
Overijssel
0

20

40

Per 100.000 inwoners in 2018

60

80

100

120

Per 100.000 inwoners in 2017

Pagina 19 van 25

Aantal verzoeken voor toelating in de Wsnp
Om het lage aantal uitgesproken schuldsaneringen te kunnen verklaren kan ook gekeken worden naar het aantal verzoeken
dat bij een rechtbank is ingediend en welk percentage de rechtbank daarvan toelaat.

Gerecht
Amsterdam
Noord-Holland
Midden-Nederland
Noord-Nederland
Den Haag
Rotterdam
Limburg
Oost-Brabant
Zeeland-West-Brabant
Gelderland
Overijssel
Eindtotaal

2015
1.466
1.353
1.864
1.366
1.587
1.583
2.466
765
1.256
2.121
1.165
16.992

2016
1.401
1.420
1.647
1.152
1.410
1.233
2.036
662
963
2.116
994
15.034

2017
1.272
1.077
1.316
947
1.198
1.019
1.722
599
990
1.706
748
12.594

2018
1.120
977
1.033
645
879
913
1.395
459
713
1.314
665
10.113

2019
847
629
817
480
803
690
1.323
353
541
1.081
591
8.155

Per
100.000
inw. in
20183
107
60
45
81
52
73
58
32
45
50
62
59

Hieruit blijkt bijv. dat er in 2018 bij rechtbank Oost-Brabant 459 verzoeken zijn ingediend, dat betekent 32 verzoeken per
100.000 inwoners. Bij rechtbank Amsterdam werd het hoogste aantal verzoeken ingediend, namelijk 107 per 100.000
inwoners.

3

Bureau Wsnp beschikt niet over de inwoneraantallen van 2019.
Pagina 20 van 25

Hieronder ziet u schematisch weergegeven het aantal verzoeken voor toelating in de Wsnp per 100.000 inwoners in 2018 per
rechtbank:

120

107

100
81
80

73
60

60

52

62

58

45
40

45

50

32

20
0

Pagina 21 van 25

In de tabel hieronder ziet u de verschillen in toelatingspercentages tussen de rechtbanken:
Rechtbank
Amsterdam
Noord-Holland
Midden-Nederland
Noord-Nederland
Den Haag
Rotterdam
Limburg
Oost-Brabant
Zeeland/West-Brabant
Gelderland
Overijssel

2014
781
1.343
862
2.365
579
1.184
988
559
991
1.054
849
11.555

2015
47,2%
858
69,5%
1.111
59,0%
900
82,2%
2.143
44,0%
855
51,8%
1.088
73,6%
883
53,2%
406
74,5%
748
64,3%
1.284
64,0%
891
63,4% 11.167

53,7%
67,0%
61,6%
82,3%
51,6%
55,4%
68,8%
52,3%
66,1%
64,3%
69,8%
64,2%

2016
681
820
940
1.624
589
1.097
891
340
672
940
818
9.412

46,8%
62,5%
67,1%
77,2%
43,8%
53,2%
71,1%
49,8%
64,9%
58,0%
67,4%
60,8%

2017
490
682
762
1.384
484
1.010
686
288
571
896
818
8.071

36,6%
63,5%
67,7%
74,2%
38,2%
53,3%
69,9%
45,0%
72,6%
63,1%
69,5%
59,5%

2018
325
509
522
908
418
659
470
219
468
646
540
5.684

30,4%
54,6%
62,1%
63,2%
42,4%
48,3%
64,4%
45,3%
68,5%
62,7%
64,8%
54,7%

Hieruit blijkt dat in 2018 rechtbank Amsterdam slechts 30% van het aantal verzoeken toelaat. Bij rechtbank Zeeland/West
Brabant werd 68,5% van het aantal verzoeken toegelaten.

Pagina 22 van 25

Verder nemen als gevolg van de daling van het aantal toelatingen in de Wsnp
ook het aantal actieve bewindvoerders af.
700
621
600

561
514

500

458
417

400

355

300
200
100
0
2014

2015

2016

2017

2018

2019

Wel blijft de Wsnp een heel succesvolle regeling:
Akkoord
Alle vorderingen zijn
voldaan
Faillissement
Geen schone lei
Hervatten betalingen
Toekenning schone lei

2014
2015
2016
2017
2018
1,52%
1,35%
1,18%
1,27%
0,95%
1,15%
1,03%
1,00%
1,25%
1,13%
3,93%
2,20%
1,86%
1,66%
1,43%
12,77% 11,12%
9,57%
8,18%
7,00%
0,58%
0,44%
0,48%
0,44%
0,57%
80,40% 83,86% 85,90% 87,19% 88,79%
Som: 13.710 13.830 12.606 12.040 11.001

Van de 11.001 zaken die in 2018 zijn geëindigd, is 88,8% beëindigd met
toekenning van de schone lei.
Daarnaast is 2,6% positief beëindigd met een akkoord, het volledig kunnen
voldoen van alle vorderingen of door hervatting van de betalingen. Slechts 8,6%
is beëindigd zonder schone lei of is omgezet in een faillissement.

Bijlage 2: Activiteiten van Bureau Wsnp
Bureau Wsnp zoekt de afgelopen periode al naar mogelijkheden om een bijdrage
te leveren aan het optimaliseren van de instroom door:


het overleg aan te gaan met de Klankbordgroep van Bewindvoerders Wsnp en
met de Beroepsvereniging voor Bewindvoerders Wsnp (BBW) over
alternatieve mogelijkheden;



intensievere samenwerking met de NVVK, de Branchevereniging voor
Schuldhulpverlening en Sociaal Bankieren, aan te gaan om waar mogelijk
oorzaken weg te nemen voor de forse verlaging en ook goed op de hoogte te
zijn van wederzijdse activiteiten;



samen met de NVVK zorg te dragen voor een routekaart voor het aanvragen
van een dwangakkoord;



samen met de NVVK te lobbyen voor het gebruik van dwangakkoorden en
aansluitend de Wsnp (indien nog nodig);



het geven van voorlichting op zo groot mogelijke schaal over de
toevoegingsmogelijkheden van de bekende dwangmiddelen;



samenwerking met “Schouders” eronder door een aantal landelijke
presentaties te geven over de optimalisering van de toelatingsprocedure
Wsnp;



samenwerking met VNG-Realisatie door het geven voor voorlichting aan
minnelijke schuldhulpverleners;



het op verzoek presentaties geven bij non-profit organisaties over de
mogelijkheden tot schuldhulpverlening, inclusief de Wsnp;



het ontwikkelen en onder de aandacht brengen van een infographic over de
optimalisering van de toelatingsprocedure Wsnp;



het in gang zetten van een infographic over de optimalisering van de
dwangakkoord-procedure Wsnp;



stimuleren van bewindvoerders om zelf minnelijke trajecten uit te gaan
voeren, als overlevingsstrategie, maar ook om zaken te versnellen en de
WSNP als optie open te houden voor wie dat noodzakelijk is;



een optimale bezetting van de (bestaande) telefonische en mail-helpdesk
WSNP te garanderen, met ruime mondelinge informatie voor schuldenaren
over de toelatingsprocedure bij gemeentes en de Wsnp;

Pagina 24 van 25



op ‘rechtwijzer.nl/schulden’ worden burgers (schuldenaren) geïnformeerd
over de Wsnp in het algemeen, waaronder ook de toelating tot de Wsnp. In
2020 wordt het informatieaanbod uitgebreid met het onderdeel over het
minnelijke traject. Hopelijk verbetert dit de kennis en het beeld van de burger
(en flankerende hulpverleners). En komen ze hierdoor eerder in contact met
de juiste (schuld)hulpverleners.

Pagina 25 van 25