BIJLAGE
Samenvattende Governancerapportage Grensoverschrijdende Samenwerking

Begin 2017 is met betrekking tot de grensoverschrijdende samenwerking (gros) geconstateerd dat
een aanpassing van de grensoverschrijdende governance noodzakelijk is. Daarbij is een aantal
ontwerpcriteria geformuleerd met betrekking tot de vernieuwing van de gros-governance:
o
o

o

o
o

de vormgeving van de governance dient de inhoudelijke agenda van de grensoverschrijdende
samenwerking te volgen cq. te faciliteren;
taal, cultuur, economische en sociale opgaven en bestuurlijke organisatie in Nederland en de
buurlanden verschillen zodanig, dat een (meer) landsdelig gedifferentieerde governance met
betrekking tot de grensoverschrijdende samenwerking met Vlaanderen, Noordrijn-Westfalen
en Nedersaksen wenselijk/noodzakelijk is;
aangezien grensoverschrijdende samenwerking begint bij de partijen waar kennis over en
betrokkenheid bij de (gebiedsspecifieke) opgaven en initiatieven het grootst is - in de
grensregio’s zelf - dient hier ook het voortouw te liggen bij grensoverschrijdende
samenwerking en bij de vernieuwing van de governance ter zake;
voldoende bestuurlijke betrokkenheid aan beide zijden van de grens is een noodzakelijke
voorwaarde voor doeltreffende en resultaatgerichte grensoverschrijdende samenwerking;
bij de aanpassing van de gros-governance wordt voortgebouwd op nu al goed functionerende
bestuurlijke en ambtelijke samenwerkingsverbanden en worden bureaucratie en inhoudelijke
leegheid vermeden.

In 2017 zijn de Commissarissen van de Koning van Zeeland (CdK Polman), Limburg (CdK Bovens)
en in eerste instantie Overijssel (CdK Bijleveld) - opgevolgd door de CdK van Groningen (CdK
Paas), in hun hoedanigheid als Rijksheer, gevraagd om samen met hun collega’s uit de buurlanden
voorstellen te verkennen en uit te werken voor de governance van de grensoverschrijdende
samenwerking. Mede door de verkiezingen in Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen in 2017 hebben
de eerste gesprekken pas plaats kunnen vinden eind 2017. Aan de kant van Vlaanderen is
gouverneur Briers van Oost-Vlaanderen aangewezen als verkenner. Na de verkiezingen en
regeringsformaties in de Duitse aangrenzende deelstaten in 2017 hebben in Noordrijn-Westfalen
minister Holthoff-Pförtner en in Nedersaksen minister Honé de rol als verkenner op zich genomen.
Deze notitie vormt een samenvattend voorstel voor de governance op hoofdlijnen die gebaseerd is
op de (concept)rapportages van de drie verkenners en gesprekken die daarover hebben
plaatsgevonden. Hierbij ligt de focus op de governancestructuur als zodanig. Thematische
samenwerking vormt in alle voorstellen evenwel het vertrekpunt. De governancestructuur moet
die ondersteunen Behalve het benoemen van prioritaire thema’s die uit de verkenning volgen, gaat
deze rapportage niet verder in op de inhoudelijke agenda. De inhoudelijke agenda is onderwerp
van nadere uitwerking en zal in veel gevallen bovendien een rollend karakter hebben.
De komende periode zullen de voorstellen verder worden uitgewerkt en besproken dan wel
bekrachtigd tijdens bestuurlijke overleggen zoals tijdens de Vlaams-Nederlandse Top op 5
november en de regeringsconsultatie met Noordrijn-Westfalen op 19 november.

1

Governance Noordrijn-Westfalen - Nederland
Bestaande situatie
De regeerakkoorden van Noordrijn-Westfalen (NRW) en Nederland bevatten uitgesproken ambities
op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking. Tijdens het kennismakingsbezoek van
minister-president Laschet (NRW) aan minister-president Rutte op 26 september 2017 is
afgesproken dat minister Holthoff-Pförtner van het ministerie van Bonds-, Europa- en
Internationale aangelegenheden (MBEI) en Commissaris van de Koning (CdK) Bovens verkennen
hoe de grensoverschrijdende governance tussen beide landen kan worden geoptimaliseerd. Tijdens
deze kennismakingsbijeenkomst is bovendien afgesproken dat periodiek regeringsconsultaties
plaats zullen vinden.
Tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen vindt al jaren intensieve samenwerking op allerlei
niveaus en onderwerpen plaats. Zo is er een GROS-lijst (een –meer vrijblijvende- werkagenda) die
bij gelegenheid werd geactualiseerd. Daarnaast zijn er meerdere thematische
samenwerkingsverbanden waaraan van Nederlandse zijde de Rijksoverheid en de grensprovincies
deelnemen en van Duitse zijde de deelstaat NRW deelneemt, bijvoorbeeld voor ruimtelijke
ordening en mobiliteit. Tevens zijn er op alle bestuursniveaus de nodige bilaterale ontmoetingen
zoals het 3+3 overleg (CdK’s grensprovincies + Regierungspräsidenten van de Bezirke), waarbij
het met name gaat om uitwisseling en agendasetting. Naast de Euregio’s (EUREGIO, Euregio’s
Rijn-Waal, Rijn-Maas-Noord en Maas-Rijn) zijn er enkele lokale samenwerkingsverbanden actief
(bijvoorbeeld Münster-Osnabrück-Netwerkstad Twente (MONT) en Charlemagne).
Naar een nieuwe governance
De Duitse en Nederlandse verkenner hebben ervoor gekozen om aan de hand van vier prioritaire
thema’s uit de regeerakkoorden, te weten arbeidsmarkt, onderwijs, mobiliteit en veiligheid, te
onderzoeken welke inhoudelijke vraagstukken er bestaan en - of in dit licht - vernieuwing van de
governance noodzakelijk is. Voor enkele thema’s voldoen de huidige samenwerkingsstructuren,
bijvoorbeeld op het gebied van mobiliteit en ruimtelijke ordening. Door de verkenners is een
behoefte geconstateerd voor het oprichten van een grensbrede overlegstructuur voor het thema
arbeidsmarkt. Op deze en andere terreinen, zoals natuur, energie en arbeidsmarkt, wordt de
komende tijd nader verkend hoe de (thematische) structuur vorm zou moeten krijgen. Het is
daarbij van belang ook de aansluiting te zoeken bij bestaande verbanden als de Benelux. Naast de
hierboven opgesomde thema’s bestaat er ruimte om op nieuwe ontwikkelingen in te spelen,
waartoe naar behoefte bestuurlijk overleg met vakdepartementen en andere stakeholders
plaatsvindt.
Om de samenwerking te optimaliseren is er naast het thematische overleg ook behoefte gebleken
aan een lichte, algemene coördinatiestructuur op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau.
Voorgesteld wordt om in een jaarlijks te houden bestuurlijke grensregio-conferentie een
grensregio-agenda vast te stellen. Deze bevat zowel de prioritaire actiepunten die door de
grensregio zelf opgepakt dienen te worden als ook punten die ter input dienen voor de
regeringsconsultatie tussen Nederland en Noordrijn-Westfalen. Een bilateraal bestuurlijk
aansturingsteam bewaakt de voortgang en bereidt de bestuurlijke grenslandconferentie en de
grensregio-agenda voor, daarin ondersteund door een ambtelijke coördinatieteam dat structureel
contacten onderhoudt met betrokken partners.

2

Governance Nedersaksen – Nederland
Bestaande situatie
In de huidige samenwerking met Nedersaksen is het jaarlijkse 4+1 treffen het bestaande
structurele bestuurlijk overleg met de grensregio. Aan dit overleg nemen de minister-president
van Nedersaksen en de CdK’s van de Nederlandse grensprovincies Groningen, Friesland, Drenthe
en Overijssel deel. Daarnaast vinden er (incidentele) bilaterale bestuurlijke en ambtelijke
overleggen plaats met als zwaartepunt de ontwikkeling en uitvoering van projecten binnen het
Interreg-programma Nederland-Duitsland, ruimtelijke ordening en grensoverschrijdende
(spoor)infrastructuur.
Naar een nieuwe governance
Met Nedersaksen wordt gewerkt aan een nieuwe Samenwerkingsagenda waar de governance
onderdeel van uitmaakt. Deze agenda schetst de kaders voor wat moet leiden tot een sterkere en
duurzame verbinding tussen Nederland en Nedersaksen en benoemt de intentie van het
samenwerken en de thema’s en opgaven die gezamenlijk zijn geïdentificeerd.
Om regie op de samenwerking met Nedersaksen te organiseren wordt er, naast het al
bovengenoemde 4+1 treffen, voorgesteld om een jaarlijkse triloog te organiseren tussen de
staatssecretaris van BZK, de minister van Bonds-, Europa- en Regioaangelegenheiden (MB) van
Nedersaksen en de Commissaris van de Koning van Groningen en zonodig, afhankelijk van de
agenda, vakministers.
Voor ambtelijke ondersteuning en monitoring van de vakinhoudelijke samenwerking wordt de
Begleitungsgruppe voorgesteld als coördinatiepunt. In dit coördinatiepunt zijn van Nederlandse
zijde de departementen BZK en BZ en de grensprovincies Groningen, Drenthe, Overijssel
vertegenwoordigd. Van Duitse zijde betreft het de Staatskanzlei en het MB.
Het in te richten kernteam, dat twee keer per maand bijeenkomst, functioneert als ondersteuning
van de gehele samenwerkingsstructuur en als verbinding met de bestuurlijke overleggen.
In de Samenwerkingsagenda is er nadrukkelijk ruimte gemaakt voor de nog in te richten
thematische governance. Het betreft de thema’s Economie & Handelsbevordering, Arbeidsmarkt,
Onderwijs & Taal, Energie & Klimaat, Infrastructuur & Bereikbaarheid en Water & Natuur.
Afhankelijk van de nadere uitwerking van de deze opgaven wordt er met de verschillende
vakdepartementen aan beide zijden van de grens invulling gegeven aan thematafels. Deze
pragmatische governance-opvatting sluit aan bij de gewenste organische groei in het
samenwerken in deze grensregio met Nedersaksen.
Bij deze governance is het van belang rekening te houden met de eigenstandige
verantwoordelijkheden (taken en rollen) van de verschillende overheidslagen. Waar Nederlandse
overheden werken vanuit een multi-level benadering zoals hierboven beschreven, zijn aan de
Duitse zijde de taken en rollen duidelijk afgebakend. Uitgaande van deze toebedeling van taken en
rollen aan de andere kant van de grens zal het voor de verkende opgaven ook noodzakelijk zijn
om op het (sub)regionale niveau te schakelen. Hiervoor wordt in nauw overleg met gemeenten en
Euregio’s een nadere governancevorm uitgewerkt.

3

Governance Vlaanderen – Nederland
Bestaande situatie
Tot op heden wordt tussen Vlaanderen en Nederland intensief samengewerkt. Veel van de in dit
kader noodzakelijke contacten hebben evenwel tot nu toe een incidenteel karakter. Sinds 2011
vindt er elke twee jaar een topontmoeting plaats op regeringsniveau, waar grensoverschrijdende
samenwerking een van de vast agendapunten vormt. De meeste recente topontmoeting was in
november 2016 in Gent. Destijds is afgesproken dat er een regionaal overleg wordt gecreëerd om
sturing te geven aan de grensoverschrijdende inzet en aanpak. Deze afspraak vormt de basis voor
het uitwerken van een vernieuwde governance tussen Nederland en Vlaanderen. Op ambtelijk
niveau bestaat het GROS-regiocoördinatorenoverleg.
Naar een nieuwe governance
In het vernieuwde governance-model van Vlaanderen vormt het grenscoördinatorenoverleg de
basis van de coördinatiestructuur, samengesteld uit ambtelijke vertegenwoordigers van provincies
aan beide kanten van de grens, koepels van gemeenten, vertegenwoordigers van de Vlaamse
overheid en het ministerie van BZK en de Benelux. Afhankelijk van de inhoud van de agenda
zullen andere departementen worden betrokken, alsmede de Waalse en federale overheid en de
Franstalige gemeenschap. In het grenscoördinatorenoverleg worden nieuwe initiatieven, kansen en
knelpunten geagendeerd en vervolgacties afgesproken. Doel is met name ook om oplossingskracht
te organiseren bij vakministeries in Vlaanderen en Nederland. Onderwerpen die niet kunnen
worden opgelost door dit overleg worden geadresseerd aan het gremium van coördinerend
bestuurders, met daarin de CdK Zeeland, de Gouverneur van Oost-Vlaanderen en de Algemene
Afgevaardigde van Vlaanderen in Nederland. Deze coördinerend bestuurders hebben een
voorbereidende rol in het bestuurlijk grensoverleg van de minister-president van Vlaanderen en de
staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Afhankelijk van de inhoud kunnen
andere (regionale en landelijke) bestuurders bij dit bestuurlijk overleg aanschuiven. Doel van dit
overleg is om - voor onderwerpen/thema’s waarvoor dat nodig is - bestuurlijk commitment en
doorzettingskracht te organiseren. Hierbij zal indien nodig ook de relatie met de
vakdepartementen worden gelegd, door hen aan tafel uit te nodigen als de agenda daar om vraagt
dan wel door bilateraal overleg te entameren.
Voor de noodzakelijke bestuurlijke afstemming met decentrale overheden aan Nederlandse zijde
wordt jaarlijks een bestuurlijk platform georganiseerd. Tevens nemen de Vlaamse
vertegenwoordiger, de gouverneur van Oost-Vlaanderen en vertegenwoordiger van de Benelux
deel. In dit overleg wordt teruggekoppeld uit het grenscoördinatorenoverleg en kunnen knelpunten
en kansen worden geagendeerd.
De Vlaams-Nederlandse topontmoeting vindt eens per twee jaar plaats, waarbij de bewindslieden
ernaar streven een koers uit te zetten voor versterkte samenwerking op vooral bi-nationale
onderwerpen. Daarnaast is er ruimte voor onderwerpen die spelen in de grensregio. Het is daarbij
van belang dat ook regionale bestuurders – CdK’s en gouverneurs – worden betrokken. Tijdens de
top in 2016 in Gent zijn bijvoorbeeld de onderwerpen havenfusie Gent Terneuzen en Sustainable
Delta Resources vanuit de regio gepresenteerd en besproken. In de jaren dat er geen top plaats
vindt houden de SG’s van de departementen een midtermreview om de voortgang van de
gemaakte afspraken te bewaken.

4

5