Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

30 420

Emancipatiebeleid

Nr. 301

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 maart 2019
In december 2018 verscheen de tweejaarlijkse Emancipatiemonitor 2018
van SCP en CBS, waarin de stand van zaken op het gebied van gendergelijkheid in Nederland te vinden is. Tijdens een ordedebat op 18 december
heeft uw Kamer mij verzocht om een brief over deze monitor (Handelingen II 2018/19, nr. 37, item 29). Aan dit verzoek voldoe ik graag. In deze
brief geef ik een korte beleidsreactie op de Emancipatiemonitor en schets
ik de relatie met het emancipatiebeleid. Tegelijk met deze brief ontvangt
uw Kamer de jaarlijkse voortgangsrapportage over het emancipatiebeleid
waarin u kunt zien welke stappen er het afgelopen jaar gezet zijn
(Kamerstuk 30 420, nr. 300). Tevens ontvangt u de beantwoording van de
schriftelijke vragen over de beleidsdoorlichting Emancipatie (Kamerstuk
31 511, nr. 32).
Gaat het goed met gendergelijkheid?
Emancipatie zit weer in de lift, constateren SCP en CBS in de Emancipatiemonitor. Met de emancipatie van vrouwen gaat het sinds 2015 op veel
vlakken de goede kant op. Met deze vaststelling ben ik uiteraard blij, al
zou ik graag zien dat de ontwikkeling sneller ging.
De resultaten van de Emancipatiemonitor beschouw ik als een stimulans
voor het emancipatiebeleid. De monitor laat zien dat er een trend is naar
meer gelijkheid. De ongelijkheid is zeker niet statisch en dat biedt goede
kansen voor het emancipatiebeleid.
Tegelijkertijd onderstrepen de data de relevantie van de onderwerpen
waaraan dit kabinet prioriteit geeft in het gendergelijkheidsbeleid.1 Op
deze terreinen moet nog veel vooruitgang worden geboekt. Zo hebben
vrouwen nog lang geen gelijke positie op het gebied van arbeid en
inkomen, en zijn zij vaker slachtoffer van geweld thuis en van seksueel
geweld.
1

kst-30420-301
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Emancipatienota 2018–2021, Kamerstuk 30 420, nr. 270

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 420, nr. 301

1

Ik blijf mij, samen met mijn collega’s, inzetten voor een verdere
versnelling van het emancipatieproces. In de Voortgangsrapportage vindt
u wat er in dat kader allemaal gebeurt op de thema’s arbeid, sociale
veiligheid, en genderdiversiteit en gelijke behandeling.
Uit de Emancipatiemonitor blijkt dat op het gebied van arbeid en inkomen
de positie van vrouwen gestaag verbetert, maar dat de ongelijkheid
tussen vrouwen en mannen nog steeds groot is. Het kabinet zet erop in
om de trend naar meer arbeidsparticipatie en meer economische
zelfstandigheid van vrouwen te versnellen Als voorbeeld noem ik het
ZonMw Kennisprogramma Vakkundig aan het Werk, waarin ik samen met
het Ministerie van SZW een extra ronde organiseer om uitkeringsafhankelijkheid en armoede- en schuldenproblematiek van vrouwen te voorkomen
en te verminderen. Een ander voorbeeld is het IBO Deeltijdwerk, dat voor
de zomer van 2019 zal verschijnen met beleidsopties voor verschillende
visies op deeltijdwerk.
Ik deel de kanttekening die de auteurs van de Emancipatiemonitor maken:
de verschillen tussen groepen vrouwen onderling zijn niet of nauwelijks
afgenomen. In dat verband wijs ik op de brief die ik, mede namens de
Minister en de Staatssecretaris van SZW, op 6 november jl. naar uw
Kamer heb gestuurd over verschillende groepen vrouwen op de
arbeidsmarkt.2
De ongelijkheid tussen vrouwen en mannen op het gebied van betaald
werk hangt onder andere samen met de ongelijke verdeling van
onbetaalde zorgtaken. De uitbreiding van het geboorteverlof is een mooie
stap op dat thema. Met ingang van 1 januari jl. is het verlof voor de
partner van de moeder uitgebreid van twee dagen naar een werkweek.
Daarbovenop komt met ingang van 1 juli 2020 het recht op vijf weken
verlof tegen een uitkering van 70% van het loon.
Op de onderwerpen gelijk loon en vrouwen naar de top is de vooruitgang
veel te bescheiden. Ook hierover vindt u het beleid in de Voortgangsrapportage.
Hoewel het geweld tegen vrouwen licht is afgenomen, is er nog steeds
sprake van veel gendergerelateerd geweld. Specifieke maatregelen op dat
terrein zijn onder andere het programma Veilige steden, en de White
Ribbon Campagne die gericht is op de rol van mannen bij het beëindigen
van geweld tegen vrouwen.
Hoofdpunten Emancipatiemonitor 2018
In het navolgende vat ik de inhoud van de Emancipatiemonitor kort
samen.
• Meer vrouwen hebben betaald werk, zij werken iets meer uren, en zijn
vaker economisch zelfstandig
Nu de economische crisis is afgelopen en de krapte op de arbeidsmarkt
toeneemt, stijgt het aandeel vrouwen dat werkt. Bij vrouwen is die stijging
iets sterker dan bij mannen. In 2017 werkte bijna 73% van de vrouwen, en
bijna 85% van de mannen.
Tussen 2015 en 2017 is de gemiddelde arbeidsduur van werkende
vrouwen met een uur toegenomen tot 28 uur per week (bij mannen is dit
gemiddeld 39 uur per week). Vrouwen in de leeftijd waarop velen van hen
kinderen krijgen, verlagen hun arbeidsduur minder dan voorheen.

2

Kamerstukken 30 420 en 29 544, nr. 295.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 420, nr. 301

2

Het aandeel economisch zelfstandige vrouwen neemt sinds 2014 toe en
komt in 2017 uit op ruim 60%; een stijging van 3,5 procentpunten ten
opzichte van 2014.
• De verschillen tussen groepen vrouwen onderling zijn niet afgenomen
Vooral vrouwen met weinig opleiding en vrouwen met een niet-westerse
migratieachtergrond staan op achterstand.
Ook vrouwen met weinig opleiding zijn meer gaan werken en zij zijn vaker
economisch zelfstandig dan twee jaar geleden. Maar het verschil tussen
de onderwijsniveaus is de afgelopen jaren niet kleiner geworden.
Tijdens de economische crisis daalde de arbeidsdeelname van vrouwen
met een niet-westerse achtergrond, waardoor het verschil met andere
vrouwen groeide. Sinds 2015 stijgt de arbeidsdeelname van niet-westerse
vrouwen weer.
Na een daling tijdens de economische crisis zijn ook alleenstaande
moeders in 2017 vergeleken met twee jaar eerder weer vaker economisch
zelfstandig. Vergeleken met andere vrouwen is hun arbeidsparticipatie en
economische zelfstandigheid echter nog laag.
• Iets meer vrouwen in hogere functies
Het aandeel vrouwen in de raden van bestuur (rvb) en raden van
commissarissen (rvc) van de grootste 5.000 bedrijven is toegenomen,
maar de toename gaat langzaam. Recent onderzoek van Atria3 onder 200
grote bedrijven laat zien welke bedrijven diversiteit in de top bereikt
hebben, welke van deze bedrijven goed op weg zijn en welke bedrijven
nog flinke stappen moeten zetten of zelfs nog moeten beginnen. Uit het
onderzoek blijkt dat lang niet alle bedrijven transparant zijn. Van 90
bedrijven – bijna de helft – was het jaarverslag slecht vindbaar, of bleek de
informatie over genderdiversiteit onduidelijk of zelfs afwezig. Van de 110
bedrijven die wél transparant zijn voldoen maar 13 volledig aan het
streefcijfer van 30%. 37 bedrijven zijn goed op weg, maar het merendeel
heeft nog veel te weinig vrouwen in topposities.
In de Emancipatiemonitor wordt vastgesteld dat het in dit tempo het nog
twintig jaar zal gaan duren voordat sprake is van een gelijke man/vrouwverhouding in de top.
Er kwamen de afgelopen jaren meer vrouwen in de top van de rijksoverheid en onder hoogleraren. Ook onder hogere managers in de totale
werkzame beroepsbevolking nam het aandeel vrouwen toe.
• Loonverschil neemt langzaam af
Jonge vrouwen verdienen tegenwoordig per uur gemiddeld meer dan
jonge mannen. Dat komt doordat ze vaker hoogopgeleid zijn.
Gemiddeld is het uurloon van vrouwen echter nog steeds lager dan dat
van mannen. Bij de overheid is het verschil 8%, in het bedrijfsleven 19%.
Het feit dat vrouwen minder verdienen, is voor een deel te wijten aan
onder meer verschillen in arbeidsduur, leeftijd en leidinggeven. Als
mannen en vrouwen op deze en andere kenmerken niet verschillen, is het
uurloon van vrouwen 5% à 7% lager.
De loonkloof is de afgelopen jaren wel wat afgenomen.

3

Atria, Kennisinstituut voor Emancipatie en Vrouwengeschiedenis, februari 2019. Benchmark:
man-vrouw verhoudingen in raden van bestuur en raden van commissarissen van de 200
grootste Nederlandse bedrijven die vallen onder de Wet Bestuur en Toezicht (Wbt).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 420, nr. 301

3

• Zorgtaken zijn in praktijk nog ongelijk verdeeld
De meeste vaders en moeders zouden de zorg voor hun kinderen het liefst
gelijk willen verdelen met hun partner. In praktijk gaat het niet zo: mannen
nemen een derde van de zorg voor kinderen op zich. Ook nemen moeders
twee keer zo vaak ouderschapsverlof op als vaders.
Het aantal ouders dat gebruik maakt van formele kinderopvang is nog
nooit zo hoog geweest als nu.
• De m/v-segregatie is iets afgenomen
Meisjes kiezen tegenwoordig vaker voor een technische opleiding.
Jongens op het vmbo en mbo kiezen vaker dan voorheen voor de zorg.
Het verschil in richtingkeuze is in bijna alle onderwijssoorten en -niveaus
kleiner geworden. Alleen in het wetenschappelijk onderwijs is de
segregatie toegenomen; meisjes kiezen wel wat vaker dan voorheen voor
een bètastudie, maar het aandeel jongens dat kiest voor een studie gericht
op welzijn of gezondheid neemt af.
De afnemende segregatie is terug te zien op de arbeidsmarkt. Wel komen
technisch opgeleide vrouwen nog steeds minder vaak dan mannen in
technische beroepen terecht.
• Voor het eerst zijn er meer hoogopgeleide vrouwen dan mannen
Al een tijd is het onderwijssucces van meisjes groter dan van jongens. In
2017 was voor het eerst als resultaat daarvan 35% van alle vrouwen
hoogopgeleid, en 34% van alle mannen.
• Geweld tegen vrouwen is licht afgenomen
Het aandeel mensen dat te maken krijgt met mishandeling, bedreiging of
seksueel geweld is bij vrouwen afgenomen (bij mannen niet). Wel zijn
vrouwen vaker dan mannen thuis slachtoffer van geweld en betreft het
vaker een bekende dader. Ook heeft een op de drie werkende vrouwen op
haar werk last van ongewenste intimiteiten, bedreigingen of pesten
(tegenover een op de vijf mannen)
Vrouwen voelen zich over het algemeen onveiliger dan mannen, ook in de
eigen omgeving zoals de woonplaats, de buurt en het eigen huis als ze ’s
avonds alleen zijn.
Nieuwe vorm Emancipatiemonitor plus een nieuwe database
De Emancipatiemonitor is een belangrijk instrument voor het emancipatiebeleid. De monitor toont elke twee jaar de stand van zaken op het
terrein van vrouwenemancipatie c.q. gendergelijkheid.4
Met ingang van 2018 verschijnt de Emancipatiemonitor (de tiende editie
inmiddels) in digitale vorm.5 De informatie is ingedeeld aan de hand van
zeventien vragen, zoals Gaan vrouwen steeds meer werken? Wie zorgt er
voor de zieke naaste? en Hoe veilig voelen vrouwen zich?
Tegelijk met de Emancipatiemonitor 2018 is ook een nieuwe databank
online gegaan, die ik door het CBS heb laten ontwikkelen: m/v-stat. Hierin
is nog meer statistische informatie te vinden over sociaaleconomische
verschillen tussen mannen en vrouwen, ook door de jaren heen.6

4

Naast de Emancipatiemonitor, die over gendergelijkheid gaat, publiceert het SCP ook elke twee
jaar de LHBT-monitor. De meest recente LHBT-monitor verscheen op 18 november 2018.
5
De publicatie is te vinden op www.emancipatiemonitor.nl
6
De database is te vinden op https://MVstat.cbs.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 420, nr. 301

4

Door de nieuwe vorm van de monitor, en door de databank, is de
informatie beter toegankelijk en doorzoekbaar voor iedereen die op de
hoogte wil zijn van de voortgang van de emancipatie, of die specifieke
informatie zoekt over man/vrouwverschillen op een bepaald terrein.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 420, nr. 301

5