Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

266
Vragen van de leden Kat en Paulusma (beiden D66) aan de Minister voor
Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen, de Staatssecretaris van Financiën
en de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht «4 op de
10 mensen met laag inkomen verwachten problemen met betalen van
zorgverzekering» (ingezonden 13 september 2023).
Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 20 oktober 2023).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «4 op de 10 mensen met laag inkomen
verwachten problemen met betalen van zorgverzekering»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op het gegeven dat een grote groep mensen met een lager
inkomen (42 procent) de komende tijd moeite denkt te krijgen met het betalen
van de zorgverzekering?
Antwoord 2
Ik snap goed dat mensen zich zorgen maken over de stijgende zorgkosten.
We zien de afgelopen jaren steeds meer mensen die moeite hebben met
rondkomen mede door de gestegen energiekosten en kosten voor levensonderhoud. In de Miljoenennota voor 2024 stelt het kabinet daarom mede met
het oog op de aanbevelingen uit het eerste rapport van de Commissie sociaal
minimum een pakket aan structurele maatregelen voor. Het is van belang om
enerzijds de uitgavenontwikkeling in de zorg in de hand te houden en
anderzijds de koopkracht bij lagere inkomens op peil te houden en hen
hierover ook meer zekerheid te bieden. De begrotingsplannen voor 2024
ontvangt uw Kamer binnenkort.

1

ah-tk-20232024-266
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

EenVandaag, 7 september 2023, «4 op de 10 mensen met laag inkomen verwachten problemen
met betalen van zorgverzekering», (https://eenvandaag.avrotros.nl/panels/opiniepanel/alleuitslagen/item/4-op-de-10-mensen-met-kleine-beurs-verwachten-problemen-met-betalen-vanzorgverzekering/#:~:text=Dat%20blijkt%20uit%20onderzoek%20van,moeite%20krijgen
%20met%20deze%20kostenpost).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Zorgverzekeraars geven aan dat het betaalgedrag van de zorgpremie gelijk is
aan vorig jaar en nog steeds goed is. Ook het aantal wanbetalers zorgpremie
bij het CAK is al twee jaar stabiel op 170.000. Dit is het laagste aantal in de
afgelopen 10 jaar. Voor het betalen van het eigen risico en andere eigen
betalingen vragen wel meer verzekerden een betalingsregeling aan. Wat hier
mede speelt is dat het gebruik van zorg weer is gestegen na de corona
periode. Ik blijf vinger aan de pols houden.
Vraag 3
Wat is uw reactie op het vermoeden dat in 2024 de zorgpremie met 10 tot
15 euro per maand hoger kan worden dan in 2023?
Antwoord 3
De inschatting van de omvang van de stijging van de zorgpremie in het
artikel komt overeen met de inschatting van het Ministerie van VWS. Voor
2024 raamt het kabinet de zorgpremie op € 1.792 per jaar. Dat komt neer op
bijna € 12 extra per maand, of € 142 op jaarbasis, ten opzichte van 2023.
Deze premiestijging is vergelijkbaar met de premiestijging van vorig jaar en
groter dan de premiestijging in de jaren ervoor. De stijging wordt grotendeels
verklaard door de hogere zorguitgaven als gevolg van stijging van de lonen
en prijzen. Dit effect is vergelijkbaar aan vorig jaar en fors groter dan in
eerdere jaren. Met name de verwachte ontwikkeling van de lonen in de zorg
drukt komend jaar een stempel op de verwachte premie. Salarissen stijgen
overal, zo ook in de zorg. Dit betekent aan de ene kant dat werkende mensen
veelal meer te besteden hebben, maar betekent dus ook dat de zorguitgaven
en daarmee de zorgpremie toeneemt, wat gevolgen kan hebben voor minima.
Het is overigens belangrijk te realiseren dat zorgverzekeraars zelf over hun
premie gaan; het kabinet maakt slechts een inschatting hiervan. Zorgverzekeraars maken hun premie uiterlijk 12 november bekend.
Vraag 4
Welke mogelijkheden ziet u om de mensen die wel in aanmerking komen
voor zorgtoeslag, maar deze niet gebruiken (in 2020 was dit 11 procent), te
wijzen op de zorgtoeslag?
Antwoord 4
De dienst Toeslagen van de Belastingdienst zet voor komende jaren actief in
op het tegengaan van niet-gebruik van zorgtoeslag. Jongeren worden met
een zogeheten 17-jarigenbrief vlak voordat ze 18 jaar worden gewezen op
hun mogelijk recht op toeslagen, teruggave van de Belastingdienst en
studiefinanciering vanuit DUO. Bovendien heeft de Dienst Toeslagen in juli
2023 een persoonlijke brief gestuurd naar circa 20.000 burgers om hen te
attenderen op hun mogelijke recht op zorgtoeslag met terugwerkende kracht.
Gedurende de zomerperiode worden mensen jaarlijks via verschillende
mediaberichten op de hoogte gebracht van hun mogelijk recht op zorg- en
huurtoeslag.
De dienst Toeslagen van de Belastingdienst is in 2023 gestart met een brede
aanpak op niet-gebruik. In dit programma zijn bestaande activiteiten
geïntensiveerd en uitgebreid. De Dienst Toeslagen zet momenteel in op vier
sporen: benadering via brede publiekscampagnes; een doelgroep- en
themagerichte benadering; benutten van (natuurlijke/bestaande) contactmomenten; en waar mogelijk het persoonlijk benaderen van individuele
burgers2. Met de inzet van publiekscampagnes wijst de Dienst Toeslagen
niet-gebruikers op hun mogelijk recht en wordt hen gestimuleerd bij recht
hiervan gebruik te maken. Deze activiteiten worden in 2024 gecontinueerd.
Vraag 5
Welke mogelijkheden ziet u om te zorgen dat mensen met een laag inkomen
een passende zorgverzekering kunnen afsluiten, aangezien een grote groep
mensen beperkt zelfredzaam is en moeite heeft met het kiezen van de juiste
zorgverzekering?

2

Kamerbrief over stand van zaken Belastingdienst | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Ik ben me er van bewust dat het voor mensen met laag inkomen soms
moeilijk is een passende zorgverzekering af te sluiten. Aan het einde van het
jaar, als het overstapseizoen start, zorg ik voor communicatie aan burgers
over zorgverzekeringen. Dat gebeurt via verschillende kanalen. Er is een
website opgezet (ikregelmijnzorggoed.nl), waar informatie is opgenomen over
zorgverzekeringen. Ik let er in de communicatie op dat de informatie
begrijpelijk is voor alle burgers. Ook de gemeente kan helpen bij het kiezen
voor een zorgverzekering. Bovendien biedt een groot deel van de gemeenten
een Gemeentepolis aan. De Gemeentepolis is een collectieve zorgverzekering
voor mensen met een laag inkomen, chronische ziekte en/of lichamelijke
beperking. In Nederland hebben 655.000 mensen een Gemeentepolis, peiljaar
2022. In alle gemeentepolissen is mondzorg aanvullend verzekerd.
Vraag 6
Hoeveel gemeenten bieden op dit moment collectieve zorgverzekeringen aan?
Antwoord 6
In 2022 bieden 326 gemeenten een Gemeentepolis aan.
Vraag 7
Wat is uw reactie op het gegeven dat een aanvullende zorgverzekering
voorkomt dat mensen plots grote zorguitgaven moeten doen die ze eigenlijk
niet kunnen betalen en daarmee schulden voorkomt?
Antwoord 7
Het is belangrijk dat mensen zelf, al dan niet met hulp, afwegen of een
aanvullende zorgverzekering voor zorg die buiten het basispakket valt voor
hen opportuun is. Het gaat daarbij doorgaans om veel beperktere zorguitgaven dan in het basispakket.
Ik realiseer mij dat de afweging om wel of geen aanvullende zorgverzekering
af te sluiten onder druk van geldzorgen niet door iedereen gemaakt kan
worden. Dat kan er toe leiden dat er situaties bij mensen kunnen ontstaan
waarbij achteraf geconstateerd kan worden dat men met een aanvullende
zorgverzekering financieel voordeliger uit was geweest.
Er zijn verschillende commerciële vergelijkingssites die verzekerden helpen bij
het vinden van een passende zorgverzekering. Voor het bepalen of de
gemeentepolis een geschikte zorgverzekering is kunnen verzekerden
bijvoorbeeld gebruikmaken van Gezondverzekerd.nl. Zij organiseren samen
met gemeenten hiervoor ook spreekuren (fysiek en online). Een ander
voorbeeld is Voorzieningenwijzer. Zij bieden in sommige gemeenten ook
ondersteuning bij het aanvragen van voorzieningen waar de inwoner recht op
heeft.
Ten algemene is het van belang om te investeren in voorkomen en oplossen
van armoede en schuldenproblematiek. Dit kabinet heeft daarvoor ambitieuze
doelen gesteld en flinke koopkrachtmaatregelen genomen. Het is aan een
volgend kabinet om dit bredere vraagstuk verder op te pakken. In de
tussentijd werkt het kabinet aan oplossingen in het zorg- en sociaal domein,
zoals beschreven in de voortgangsrapportages van het project mondzorg3 en
de Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden4.
Vraag 8
Wat is uw reactie op het gegeven dat gemeenten de eis stellen dat er geen
betalingsachterstand of schuld bij de huidige zorgverzekeraar mag zijn en
daarna de aanvraag voor een gemeentepolis afwijst?
Antwoord 8
Op basis van artikel 8a, Zorgverzekeringswet, kan een verzekeringsnemer met
een betalingsachterstand zijn zorgverzekering niet opzeggen. Een zorgverzekeraar kan dit wel doen. In sommige situaties doet de zorgverzekeraar dit

3

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2023/06/29/kamerbrief-over-stand-vanzaken-project-vermindering-mijding-van-mondzorg-om-financiele-redenen.
4
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2023/06/08/bijlage-1-eerstevoortgangsrapportage-aanpak-geldzorgen-armoede-en-schulden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

ook. Op basis van de uitstroomregelingen voor bijstandsgerechtigden en
onder bewind gestelden kunnen verzekerden met een betalingsachterstand in
veel gemeenten een gunstige betalingsregeling treffen met de zorgverzekeraar en direct deelnemen aan de gemeentepolis. In enkele Twentse gemeenten is dat ook mogelijk voor verzekerden die niet verzekerd zijn bij de
zorgverzekeraar die de gemeentepolis aanbiedt.5 Daarnaast zetten veel
gemeenten in op saneringskrediet, waardoor een inwoner nog maar één
schuldeiser heeft en direct weer kan overstappen naar een andere zorgverzekering, omdat er geen betalingsachterstand meer is bij de zorgverzekeraar.
Vraag 9
Worden deze collectieve zorgverzekeringen voor mensen met een laag
inkomen voldoende gevonden en gebruikt?
Antwoord 9
In 2022 namen 655.000 mensen deel aan de Gemeentepolis. Mede vanwege
de daling van het aantal bijstandsgerechtigden (ruim 5%) en de extra
aandacht van gemeenten voor toetsing op rechtmatigheid, is dit een lichte
daling (2%) t.o.v. 2021. De gemeentepolis is zeer bekend en vooral voordelig
voor minima die veel zorg gebruiken die gedekt wordt door de aanvullende
verzekering, zoals mondzorg, fysiotherapie en een bril. Vaak wordt ook het
eigen risico meegenomen in de te betalen premie. De gemeente geeft op het
aanvullende deel van de gemeentepolis een korting op de premie.
Vraag 10
Hoe kunt u er mede voor zorgen dat alle lage inkomens met een beperkte
financiële redzaamheid terecht kunnen bij de gemeente voor een gemeentepolis – ook degenen die geen uitgebreide aanvullende verzekering nodig
hebben?
Antwoord 10
Gemeenten bieden op verschillende wijze ondersteuning aan hun inwoners
met een laag inkomen en/of beperkte financiële zelfredzaamheid. Het bieden
van de gemeentepolis is een veel gebruikt instrument daarvoor, maar niet
voor iedereen geschikt.
Het kan ongunstig zijn voor verzekerden met een laag inkomen en weinig
zorgvraag om deel te nemen aan de gemeentepolis. De gemeentepolis
bestaat altijd uit de basisverzekering en een aanvullende zorgverzekering. De
gemeente biedt een premiekorting op de premie van de aanvullende
zorgverzekering.
Vraag 11
Bent u bereid om met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in
gesprek te gaan om ook in de laatste gemeenten collectieve zorgverzekeringen aan te bieden?
Antwoord 11
Alle gemeenten zijn op de hoogte van de gemeentepolis en maken daar, in
samenwerking met zorgverzekeraars, eigen afwegingen in. De gemeentepolis
is een van de instrumenten die gemeenten kunnen inzetten. Ik acht het
derhalve niet noodzakelijk hierover met gemeenten in overleg te treden.
Vraag 12
Hoe kunt u zorgmijding en stapeling van problemen mede voorkomen, gezien
mensen met schulden en mensen die hun gezondheid als slecht ervaren
vaker aangeven dat ze moeten bezuinigen op zorg of hun zorgverzekering
niet kunnen betalen?
Antwoord 12
De mate en redenen voor zorgmijding, en de stapeling van zorgkosten,
worden goed gemonitord. Er wordt bijvoorbeeld jaarlijks door Nivel
onderzoek gedaan naar zorgmijding ten behoeve van de Staat van Volksgezondheid & Zorg. In 2021 gaf 8% van de volwassenen aan weleens afgezien
5

Onze koers | Twentse Koers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4

te hebben van zorg vanwege de kosten. Dit percentage lag in 2016 met 16%
een stuk hoger. De laatste jaren is het percentage vrij stabiel. Daarnaast
wordt er gewerkt aan een monitor die de stapeling van eigen betalingen in
kaart brengt en daarmee ook inzicht geeft in de kosten die verschillende
groepen burgers maken voor zorg.
Naast het algemene koopkrachtbeleid, neemt het kabinet verschillende
specifieke maatregelen om ongewenste zorgmijding om financiële redenen
tegen te gaan.
Ik noem de volgende maatregelen:
– Het eigen risico is tot en met 2025 bevroren op € 385.
– Er is een monitor ingericht om inzicht te krijgen in de mate van stapeling
van eigen betalingen over de stelsels heen.
– De eigen bijdragen onder het geneesmiddelenvergoedingssysteem zijn tot
en met 2023 gemaximeerd op € 250. Ik heb recent besloten deze
maximering ook door te trekken naar 2024, zodat de eigen bijdragen tot
en met 2024 gemaximeerd zijn.
– Voor mensen met een laag inkomen is er de zorgtoeslag als tegemoetkoming voor de premie en het eigen risico.
– Daarnaast geldt dat bepaalde zorgvormen van het eigen risico zijn
uitgezonderd. Ook bieden zorgverzekeraars de mogelijkheid het eigen
risico gespreid te betalen.
– Ook kunnen gemeenten financieel maatwerk bieden aan hun inwoners in
verband met hun kosten van zorg en ondersteuning.
– Tot slot zetten we met de akkoorden (IZA, GALA en WOZO) een belangrijke stap in het betaalbaar houden van de zorg in de toekomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

5