Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2653
Vragen van de leden Van Nispen (SP), Laan-Geselschap (VVD),
Groothuizen (D66) en Van Dam (CDA) aan de Ministers voor
Rechtsbescherming en van Buitenlandse Zaken over de procedure en de
capaciteit bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (ingezonden
26 maart 2019).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming), mede namens de
Minister van Buitenlandse Zaken (ontvangen 15 mei 2019). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 2335.
Vraag 1
Deelt u de zorgen over de budgettaire problemen bij de Raad van Europa in
het algemeen, die ook doorwerken op het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens (EHRM)? Wat is de Nederlandse inzet hierop en ziet u mogelijkheden
zich in te (blijven) zetten om de budgettaire problemen het hoofd te bieden,
vanwege het belang voor de democratie, de mensenrechten en de rechtsstaat?
Antwoord 1
Nederland heeft een bijzondere verantwoordelijkheid voor de Raad van
Europa als één van de oprichters en als land dat hecht aan een sterk
multilateraal systeem. De situatie rondom het budget van de Raad van
Europa is zorgelijk. Het kabinet heeft hierover in de brief van 5 april 2019 zijn
visie gegeven.1 Voor het kabinet staat vast dat betalingsverplichtingen van
alle verdragsstaten moeten worden nagekomen. De inzet van het kabinet is
erop gericht dat, bij eventuele bezuinigingen als gevolg van wanbetaling, het
EHRM zo veel mogelijk moet worden ontzien.
Vraag 2
Waarom is een uitspraak van het EHRM dat het Europees Verdrag tot
bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden
(EVRM) geschonden is wel een mogelijke grond voor herziening op grond
van artikel 457, eerste lid, sub b, maar een eenzijdige verklaring van een
lidstaat waarin erkend wordt dat het EVRM geschonden wordt niet? Zou het
niet logischer zijn een dergelijke eenzijdige verklaring toe te voegen als grond

1

ah-tk-20182019-2653
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 20 043, nr. 119.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

voor herziening, ook om te voorkomen dat een schending van het EVRM die
al erkend is alsnog tot een zaak moet leiden?
Antwoord 2
In 2003 is als grond voor herziening in artikel 457, eerste lid, van het Wetboek
van Strafvordering (Sv) toegevoegd een uitspraak van het EHRM waarin is
vastgesteld dat het EVRM of een protocol bij dit verdrag is geschonden en
herziening noodzakelijk is met het oog op rechtsherstel als bedoeld in artikel
41 EVRM. Daarvan kan sprake zijn indien een herziening duidelijkheid kan
bieden over de juistheid van een veroordeling; wie ten onrechte is veroordeeld, kan alsnog vrijgesproken worden. Voor toepassing van deze herzieningsgrond is een (eerste) noodzakelijke voorwaarde de vaststelling door het
EHRM dat sprake is van een schending. Ik acht het niet uitgesloten dat een
beslissing van het EHRM om de zaak van de rol te schrappen naar aanleiding
van een eenzijdige verklaring van een verdragsstaat waarin een schending
wordt erkend, als een uitspraak in de zin van artikel 457 Sv kan worden
beschouwd. Deze bepaling biedt aldus in een dergelijk geval de mogelijkheid
van herziening. In dat verband kan erop worden gewezen dat in de Nederlandse vertaling van het EVRM voorbeelden te vinden zijn waarin de term
«uitspraak» wordt gebruikt voor andere bewoordingen dan de term «judgment» als bedoeld in artikelen 42 en 44 EVRM. Het uiteindelijke oordeel over
de uitleg van deze bepaling van nationaal recht is evenwel uitsluitend aan de
Hoge Raad en kan alleen gegeven worden indien een dergelijk geval aan zijn
oordeel zou worden onderworpen. In een reeks van beslissingen van het
EHRM in vergelijkbare zaken tekent zich evenwel een duidelijke lijn af. Het
EHRM gaat niet meer over tot het schrappen van een zaak van de rol na een
eenzijdige verklaring van een verdragsstaat waarin een schending van het
verdrag wordt erkend, indien een daaropvolgende mogelijkheid tot herziening
in het nationale recht niet in gelijke mate als na een veroordelende uitspraak
van het EHRM is verzekerd. Het gevolg is dat het EHRM de zaak voortzet en
daadwerkelijk uitspraak doet. Wordt daarbij een verdragsschending aangenomen, dan is door die uitspraak van het EHRM verzekerd dat de klager
vervolgens een herzieningsprocedure kan starten om deze verdragsschending
recht te zetten. Deze aanpak van het EHRM dient daarmee dus de rechtszekerheid van de klager. Wel stelt beëindiging van de procedure bij het EHRM door
schrapping van de rol de klager in staat om sneller een herzieningsprocedure
te starten indien zekerheid bestaat dat de herzieningsprocedure ook in dat
geval openstaat. Gelet hierop zal ik bezien of aanpassing van de wettelijke
regeling nodig en gewenst is om te verzekeren dat herziening mogelijk is op
grond van de beslissing door het EHRM na een eenzijdige verklaring van de
regering dat het verdrag is geschonden.
Vraag 3
Deelt u de ambitie dat juist ook zaken die tegen Nederland zijn aangespannen
zo snel als verantwoord mogelijk is inhoudelijk beoordeeld en behandeld
zouden moeten worden, vanwege de rechtszekerheid voor betrokkenen en de
eventuele gevolgen voor de Nederlandse rechtspraktijk en rechtsorde?
Antwoord 3
Ja.
Vraag 4
Bent u bekend met het feit dat één extra fte bij het EHRM aan ondersteuning
bij het beoordelen en behandelen van «Nederlandse zaken» substantieel bij
zou dragen aan een voortvarende behandeling daarvan en dat het gemis van
de inzet van de buitenstage van de RAIO zoals dat voorheen gebeurde
gevoeld wordt? Bent u bereid hieraan bij te dragen en met een voorstel te
komen om 1 fte vrij te maken, bijvoorbeeld op detacheringsbasis of als
(rijks)traineeship, waarbij vanuit het Ministerie van Justitie en Veiligheid en
het Ministerie van Buitenlandse Zaken meebetaald zou kunnen worden en
hierover ook in overleg met de rechtspraak te treden, waardoor de kosten
voor ieder beperkt zullen blijven maar de meerwaarde voor het EHRM en de
Nederlandse rechtsorde aanwezig zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Ik ben bekend met de werkwijze van de griffie van het EHRM en ben in
overleg met de rechtspraak en andere betrokken organisaties om te kijken
naar mogelijkheden om de griffie extra te ondersteunen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3