Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 684

Regels over de gemeentelijke
verantwoordelijkheid voor preventie,
ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen en
ouders bij opgroei- en opvoedingsproblemen,
psychische problemen en stoornissen
(Jeugdwet)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN DEEL
Inhoudsopgave

blz.

1.
2.
3.
4.
5.
6.

1
11
14
27
33

7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.

Hoofdlijnen stelselwijziging jeugd
Probleemanalyse
De verantwoordelijkheid van de gemeente
De toegang tot jeugdhulp
Jeugdbescherming en jeugdreclassering
Positie van jeugdigen en ouders en kwaliteit van
jeugdhulp
Specialistische jeugdhulp
Toezicht
Juridisch kader en rechtsbescherming
Gegevensverwerking, beleidsinformatie en vermindering regeldruk
Financiële aspecten
Transitie en implementatie
Ontvangen reacties en adviezen
Overige aspecten

41
49
59
62
69
89
97
102
113

1. Hoofdlijnen stelselwijziging jeugd
1.1. Bruggen slaan» naar de jeugd
Alle kinderen moeten gezond en veilig kunnen opgroeien, hun talenten
ontwikkelen en naar vermogen participeren in de samenleving. Ouders
zijn hiervoor eerst verantwoordelijk. De overheid komt in beeld als dit niet
vanzelf gaat. Dan moet het jeugdstelsel snel, goed en op maat functio-

kst-33684-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

1

neren. Deze inzet vloeit mede voort uit het VN-Verdrag betreffende de
rechten van het kind (IVRK).1
Tekortkomingen huidig stelsel
De evaluatie van de Wet op de jeugdzorg2 en de analyse van de parlementaire werkgroep Toekomstverkenning Jeugdzorg3 laten belangrijke
tekortkomingen van het huidige jeugdstelsel zien:
− financiële prikkels werken richting dure gespecialiseerde zorg;
− tekortschietende samenwerking rond kinderen en gezinnen;
− afwijkend gedrag wordt onnodig gemedicaliseerd;
− het kosten opdrijvend effect als afgeleide van deze knelpunten.
De tekortkomingen van het huidige stelsel, die aanleiding vormen voor dit
wetsvoorstel, worden toegelicht in hoofdstuk 2 van deze toelichting.
Doel stelselwijziging jeugd
Het doel van dit wetsvoorstel is om het jeugdstelsel te vereenvoudigen en
het efficiënter en effectiever te maken, met het uiteindelijke doel het
versterken van de eigen kracht van de jongere en van het zorgend en
probleemoplossend vermogen van diens gezien en sociale omgeving.
Decentralisatie van alle jeugdhulp naar gemeenten, waarin dit
wetsvoorstel voorziet, schept hiertoe de bestuurlijke en financiële
randvoorwaarden. Mede op basis van voornoemd evaluatieonderzoek is
de regering van oordeel dat er een omslag (transformatie) nodig is in de
ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen en gezinnen naar:
1. preventie en uitgaan van eigen verantwoordelijkheid en eigen
mogelijkheden (eigen kracht) van jeugdigen en hun ouders, met inzet
van hun sociale netwerk;
2. demedicaliseren, ontzorgen en normaliseren door onder meer het
opvoedkundig klimaat te versterken in gezinnen, wijken, scholen en in
voorzieningen als kinderopvang en peuterspeelzalen:
3. eerder de juiste hulp op maat te bieden om het beroep op dure
gespecialiseerde hulp te verminderen;
4. integrale hulp aan gezinnen volgens het uitgangspunt «één gezin, één
plan, één regisseur»; door ontschotting van budgetten ontstaan meer
mogelijkheden voor betere samenwerking en innovaties in ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen en gezinnen;
5. meer ruimte voor professionals om de juiste hulp te bieden door
vermindering van regeldruk; betrokken professionals die sociale
netwerken in de omgeving van het gezin weten in te schakelen en die
kunnen samenwerken met vrijwilligers en familieleden en hun kracht
weten te benutten.
Waarom decentralisatie?
Met de decentralisatie worden de bestuurlijke en financiële randvoorwaarden gecreëerd om de transformatiedoelen van de stelselwijziging
jeugd te realiseren. De regering wil alle jeugdhulp naar gemeenten
decentraliseren om de volgende redenen:
− Het huidige jeugdstelsel kent verschillende sectoren met elk een eigen
financiering- en verantwoordingssysteem. Dit levert perverse
financiële prikkels op waardoor instroombeperking in de ene deelsec1

Het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind (Trb. 1990, 46) is voor Nederland op 8 maart
1995 in werking getreden en ziet op Participation, Provisions and Protection (3P’s). Zie meer
over dit verdrag in hoofdstuk 3 van deze toelichting.
2
Evaluatieonderzoek Wet op de jeugdzorg, BMC: 2009 (Kamerstukken II 2009/10, 32 202, nr. 1).
3
Parlementaire Werkgroep Toekomstverkenning, Jeugdzorg, Jeugdzorg dichterbij (Kamerstukken II 2009/10, 32 296, nr. 7).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

2

−

−

−

−

−

−

−

tor kan leiden tot toestroom in een andere deelsector («waterbedeffect»). Decentralisatie is dus geen doel, maar een middel om de
financiële prikkels te richten op preventie en integrale hulp.
Met de decentralisatie van het jeugdstelsel komt de bestuurlijke en
financiële verantwoordelijkheid voor het jeugdterrein te liggen bij de
gemeente. Waar taken en verantwoordelijkheden nu nog verspreid zijn
over Rijk, provincies en gemeenten, krijgt één bestuurslaag de regie
over de gehele stelsel. Het nieuwe stelsel kent één wettelijk kader en
één integraal financieringssysteem, wat de werking ervan eenvoudiger
en doelmatiger zal maken.
Ontschotting van geldstromen biedt gemeenten meer mogelijkheden
voor integrale en daarmee effectievere hulp aan jeugdigen en
gezinnen. Gemeenten zijn door de decentralisatie beter in staat om
integraal beleid te ontwikkelen en maatwerk te bieden, afgestemd op
de lokale situatie en uitgaande van de mogelijkheden (eigen kracht) en
de behoeften van individuele jeugdigen en hun ouders.
In handen van de gemeente kan de jeugdhulp beter aansluiten op de
problematiek zoals die zich concreet voordoet. De verschillende
vormen en instrumenten van ondersteuning, hulp en zorg kunnen naar
bevind van zaken worden ingezet, wat de kwaliteit en de doeltreffendheid van zorg ten goede komt. Hulp en ondersteuning kunnen
laagdrempelig, vroegtijdig en integraal aangeboden worden, met veel
ruimte voor de professional om casusgericht te werken: één gezin, één
plan, één regisseur.
Door deze manier van organiseren en interveniëren kan het beroep op
specialistische en gedwongen hulp worden verminderd. In deze opzet
ligt een prikkel besloten voor de gemeente om extra te investeren in
preventie, vroeghulp en hulp tot zelfhulp.
De verantwoordelijkheid voor een positief opvoed- en opgroeiklimaat,
voor preventie, voor vroegsignalering tot en met de (zware) gespecialiseerde zorg en voor de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en van jeugdreclassering komt bij gemeenten te liggen. Daardoor
wordt het makkelijker verbindingen te leggen tussen zorg, lokaal
gezondheidsbeleid, onderwijs, werk en inkomen, sport en veiligheid.
Het uiteindelijke doel van het wetsvoorstel is het versterken van de
eigen kracht van de jongere en van het zorgend en probleemoplossend
vermogen van diens gezin en van anderen in de sociale omgeving.
Niet alleen moet voorkomen worden dat overheidsbemoeienis leidt tot
zorgafhankelijkheid, maar die bemoeienis moet actief en maximaal
bijdragen aan de eigen kracht van jongere, gezin en samenleving.
In dit licht is decentralisatie een randvoorwaarde. Het beoogde
resultaat zal pas gerealiseerd worden als alle actoren in het jeugdstelsel hun werkwijzen vernieuwen in het licht van de hiervoor genoemde
transformatiedoelen van de stelselwijziging. Hier ligt een eerste
verantwoordelijkheid van gemeenten en het veld om aan de transformatie inhoud te geven. Het Rijk vervult daarbij vanuit haar systeemverantwoordelijkheid een kaderstellende, stimulerende en ondersteunende rol.

De volgende voorzieningen worden gedecentraliseerd naar gemeenten:
de provinciale (geïndiceerde) jeugdzorg, de gesloten jeugdzorg, de
geestelijke gezondheidzorg voor jeugdigen (jeugd-ggz), de zorg voor
jeugdigen met een verstandelijke beperking, de begeleiding en persoonlijke verzorging van jeugdigen, vervoer bij begeleiding en persoonlijke
verzorging van jeugdigen, kortdurend verblijf ten behoeve van jeugdigen,
ggz in het kader van het jeugdstrafrecht (forensische zorg) en de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en van jeugdreclassering.
Dit is schematisch weergegeven in figuur 1. In het Regeerakkoord 2012 is
vastgelegd dat het onderhavige wetsvoorstel de gemeentelijke beleids-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

3

vrijheid waarborgt en elementaire kwaliteitswaarborgen voor cliënten
wettelijk verankert.4
Figuur 1. Huidige en nieuwe situatie

1.2. Samenhang decentralisaties sociale domein en uitvoeringskracht gemeenten
Gemeenschappelijke uitgangspunten van de decentralisaties
Gemeenten krijgen op basis van het Regeerakkoord 2012 een groot aantal
nieuwe taken binnen het sociaal domein. Naast de decentralisatie van het
jeugdstelsel gaat het om de decentralisatie van voorzieningen (de functie
begeleiding en persoonlijke verzorging en het daarbij mogelijke
kortdurend verblijf) op het terrein van de Algemene Wet Bijzondere
Ziektekosten (AWBZ) naar de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
en de decentralisatie op het terrein van werk en inkomen (Participatiewet).
Daarnaast krijgen gemeenten te maken met de ontwikkelingen in het
nieuwe stelsel van Passend Onderwijs. De genoemde decentralisaties
moeten ertoe bijdragen dat de eigen kracht en het sociale netwerk eerst
worden aangesproken voordat een beroep wordt gedaan op publiek
gefinancierde voorzieningen. Het accent ligt op participatie in de
samenleving. Voorkomen moet worden dat hulpverleners langs elkaar
heen werken: «één gezin, één plan, één regisseur» is het uitgangspunt bij
de decentralisaties in het sociale domein.
Versterking uitvoeringskracht gemeenten
De voorgenomen decentralisaties stellen forse eisen aan de uitvoeringskracht van gemeenten. Het gaat om de bestuurlijke, ambtelijke en
financiële slagkracht en de beschikbaarheid van capaciteit en expertise
om deze taken goed uit te voeren. In de decentralisatiebrief van
19 februari 2013 heeft de regering de kaders van de voorgenomen
decentralisaties uiteengezet.5 Voor het kwalitatief goed uitvoeren van de
decentralisaties is het nodig dat gemeenten voor specifieke taken
4

Bruggen slaan, Regeerakkoord VVD-PvdA, 29 oktober 2012, hoofdstuk VII (Kamerstukken II
2012/13, 33 410, nr. 15).
5
Decentralisatiebrief, 19 februari 2013 (Kamerstukken II 2012/13, 33 400 VII, nr. 59).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

4

samenwerkingsverbanden aangaan. Het Rijk is hierover onder leiding van
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) in
gesprek met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het doel
is te komen tot een samenhangende aanpak en een uitvoeringsschaal
waarop de verschillende taken optimaal kunnen worden georganiseerd. In
paragraaf 3.8 van deze toelichting wordt hierop verder ingegaan.
Consequenties voor gemeenten en jeugdhulpaanbieders
De decentralisatie van het jeugdstelsel heeft ingrijpende consequenties
voor zowel gemeenten als aanbieders van jeugdhulp en de Bureaus
Jeugdzorg. De regering vindt het van groot belang dat gemeenten en
jeugdhulpaanbieders zich hierop goed voorbereiden en tijdig gereed zijn
voor hun nieuwe taken. Met het Transitiebureau Jeugd (VNG, VWS en
VenJ) worden ze hierin ondersteund, ondermeer met handreikingen. De
Transitiecommissie Jeugd heeft als taak de voortgang van de transitie te
monitoren.6 In de hoofdstukken 11 en 12 van deze toelichting worden de
financiële en uitvoeringstechnische aspecten van dit wetsvoorstel belicht
en de wijze waarop gemeenten en jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde
instellingen worden ondersteund in hun voorbereiding op de nieuwe
taakverdeling. Daarbij wordt onder meer ingegaan op de voorgenomen
overgangsmaatregelen, de waarborgen voor de continuïteit van
jeugdhulp in de overgangssituatie, de ondersteuning van gemeenten bij
het aanbesteden en inkopen van jeugdhulp en gecertificeerde instellingen,
het inzicht in de aard en omvang van cliëntenstromen op gemeentelijk
niveau en het financieel verdeelmodel op basis waarvan het beschikbare
macrobudget wordt toebedeeld aan gemeenten.
Samenhang met wijzigingen in AWBZ en Wmo
In het Regeerakkoord 2012 is vastgelegd dat gemeenten geheel verantwoordelijk worden voor de activiteiten op het gebied van ondersteuning,
begeleiding en verzorging. De dienstverlening van de AWBZ gaat naar de
Wmo en wordt een verantwoordelijkheid van de gemeente. Voor zover de
begeleiding, persoonlijke verzorging en het daarbij mogelijke kortdurende
verblijf betrekking hebben op jeugdigen en hun ouders komt deze te
vallen onder de reikwijdte van het onderhavige wetsvoorstel. De gebruikte
definities in dit wetsvoorstel zullen daar waar mogelijk gelijkluidend zijn
aan die welke bij de decentralisatie van deze aanspraken van de AWBZ
naar de Wmo gehanteerd worden. Als begrippen in de loop van het
wetstraject van de decentralisatie naar de Wmo wijzigingen zullen
ondergaan, zal opnieuw bekeken worden of er wijzigingen van dit
wetvoorstel plaats moeten vinden. Dit geldt bijvoorbeeld voor de
bepalingen rond toeleiding naar zorg en de kwaliteit.
Rijk blijft systeemverantwoordelijk
Na de decentralisatie blijft het Rijk systeemverantwoordelijk. Dit wil
zeggen dat het Rijk de noodzakelijke randvoorwaarden moet creëren. Voor
de lokale bestuurlijke verhoudingen en de interbestuurlijke verhoudingen
geeft de Gemeentewet het kader. Met het wetsvoorstel wordt een extra
dimensie aan het goede verloop van het lokale proces toegevoegd. Dat
gebeurt door de gemeente op te dragen om een plan op te stellen voor
het integrale jeugdbeleid, met een sterk agendazettend karakter. Meer in
het algemeen verplicht het wetsvoorstel tot het vinden van maximaal
lokaal draagvlak, tot maximale transparantie van het gemeentelijk beleid,
en tot horizontale verantwoording op het lokale niveau. Het Rijk is
6

Via de rapportages van de Transitiecommissie en de reactie van het kabinet daarop wordt het
parlement over de voortgang geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

5

terughoudend bij het uitvragen van informatie bij gemeenten en sluit
hierbij zoveel mogelijk aan bij al bestaande informatiebronnen (zie
paragraaf 10.4). Verder heeft het Rijk een ondersteunende rol, die bestaat
uit het ontwikkelen van monitorinstrumenten, het bieden van handreikingen en het stimuleren van kwaliteit en innovatie. Zie daarover verder in
hoofdstuk 12 van deze toelichting.
Vermindering regeldruk burgers, bedrijven en professionals
Het uitgangspunt is dat de decentralisaties gepaard gaan met een
beperking van de regeldruk voor burgers, bedrijven en professionals.
Regeldruk wordt vooral ervaren door de manier waarop de regels worden
uitgevoerd en vertaalt zich vaak in administratieve lasten (onnodige
uitvraag, onbegrijpelijke formulieren, op papier waar digitaal een
mogelijkheid zou zijn) en door onderontwikkeld ketendenken. De regels
dienen echter zo eenvoudig mogelijk te zijn. Burgers met complexe
problemen moeten terecht kunnen bij één aanspreekpunt en belemmerende regeldruk voor bedrijven moet voorkomen worden. Op deze manier
wordt bijgedragen aan de kabinetsdoelstelling om de regeldruk voor
burgers, bedrijven en professionals per 2017 structureel met 2,5 miljard te
verlagen. Zie verder paragraaf 10.5 voor de bijdrage van dit wetsvoorstel
aan de vermindering van administratieve lasten.
1.3. Participatie en jeugdhulpplicht
Van zorg naar participatie
De afgelopen decennia zijn steeds meer ongemakken en problemen het
medische circuit ingetrokken (medicalisering). Zorg die vroeger door
mensen in het eigen sociale netwerk werd georganiseerd, is allengs
overgenomen door professionals. Het is een doorgeschoten tendens om
sociale problemen op te lossen onder het medisch regime. De regering
wil de tendens van medicalisering keren in zowel de langdurige zorg, de
curatieve zorg als in de jeugdzorg.7
De regering vindt dat de zelfredzaamheid van de burger en diens
netwerken en verbanden maximaal dient te worden gefaciliteerd en
gestimuleerd. Goede zorg, goede gezondheid en actieve deelname aan de
maatschappij zijn niet alleen een zaak van de overheid. De zorgrelaties
tussen mensen onderling staan voorop. Zorgrelaties tussen mensen,
binnen het gezin, in familie-, buurt- of andere informele of gemeenschapsverbanden vormen een belangrijk en natuurlijk vehikel voor sociale
cohesie en een bron van sociaal kapitaal. Zorgen voor elkaar versterkt de
individuele en collectieve vermogens in de samenleving, in een zichzelf
versterkend proces. De overheid dient dit proces zoveel als mogelijk te
faciliteren en er daarbij voor te waken dat zij deze eigen samenlevingsdynamiek niet doorkruist door zorgtaken te snel over te nemen. Vanzelfsprekend moeten jongeren en ouders die het echt nodig hebben kunnen
blijven rekenen op de ondersteuning door de overheid. Die ondersteuning
moet nauw aansluiten bij de behoefte van die persoon in diens specifieke
context en moet ook weer gericht zijn op het mobiliseren en versterken
van de eigen kracht van de jeugdige, diens gezin en sociale omgeving.

7

Zie de gezamenlijke agenda van de bewindslieden van VWS Van systemen naar mensen,
8 februari 2013 (Kamerstukken II 2012/13, 32 620, nr. 78) en het Nationaal Programma Preventie
(NPP) (Kamerstukken II 2012/13, 31 793, nr. 70).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

6

Volgens recent onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie behoort
de Nederlandse jeugd tot de gelukkigste ter wereld.8 Nederland telt ruim
4,5 miljoen jeugdigen onder de 18 jaar.9 Elk jaar worden er in ons land
rond de 180.000 kinderen geboren. Met het overgrote deel van de jeugd
gaat het goed: de jongeren groeien op, gaan naar school en vinden werk.
Ze ontwikkelen zich zonder al te veel vallen en opstaan en leveren zo hun
bijdrage aan de maatschappij. De regering wil jongeren maximaal
stimuleren om het beste uit zichzelf te halen, zich te ontplooien en mee te
doen als verantwoordelijke burgers. Participatie door deelname aan sport,
cultuur, scholing en (vrijwilligers) werk is essentieel voor langdurig
welbevinden. De samenleving heeft jongeren nodig: zij geven vorm aan
de samenleving van nu en morgen. De arbeidsmarkt heeft jongeren
harder nodig dan ooit vanwege de vergrijzing en krimpende beroepsbevolking.
Hoewel het met de Nederlandse jeugd in het algemeen goed gaat, kampt
rond 15% van de kinderen op enig moment in zijn of haar jeugd met
serieuze problemen. Dit kan resulteren in een beroep op ondersteuning,
hulp of zorg. Ongeveer 5% van de jeugd kampt met zodanige problemen –
gedragsproblemen, psychische stoornissen, verstandelijke beperkingen,
een instabiele thuissituatie, mishandeling, schulden of criminaliteit in de
directe omgeving – dat ze een groot risico loopt op maatschappelijke
uitval. Als ouders of het ondersteunende sociale netwerk hun rol niet
kunnen vervullen, is er een taak weggelegd voor de overheid. Deze
jeugdigen moeten dan met de juiste hulp (maatwerk) naar een
zelfstandige toekomst worden geleid.
Aan dit wetsvoorstel ligt de visie op de pedagogische civil society ten
grondslag waarin ieder kind een veilige omgeving om zich heen heeft,
waarin de school, de naschoolse opvang, de sportclub en de buurt een
belangrijke rol spelen.10 Investeren in een positieve opvoeding, talentontwikkeling, een succesvolle schoolloopbaan en doorstroom naar werk ligt
aan de basis van welbevinden, economische zelfstandigheid en democratisch burgerschap. Algemene jeugdvoorzieningen zoals de kinderopvang,
de jeugdgezondheidszorg, scholen, sportclubs, buurthuizen, jongerenwerk
en vrijwillige inzet dragen bij aan een positief opgroei- en opvoedklimaat.
Een kindvriendelijke fysieke omgeving die jeugd stimuleert om meer te
bewegen en vrijuit te spelen maakt hier deel van uit (speeltuinen,
trapveldjes). Een positief jeugdbeleid dat uitgaat van mogelijkheden van
jongeren en waarin ouders, kinderen en jongeren gehoord worden en een
stem hebben in de ontwikkeling van voorzieningen voor jeugdigen.11
Ook bij extra inzet op eigen kracht, preventie en positief jeugdbeleid
blijven ondersteuning, hulp en zorg nodig voor jeugdigen en hun ouders,
bijvoorbeeld bij psychische ziekten als gevolg van een stoornis. Bij het
terugdringen van de doorgeschoten tendens om sociale problemen op te
lossen in het medische regime, zullen deze jeugdigen nog steeds zorg
nodig hebben. De regering wil met dit wetsvoorstel deze ouders dan ook
8

Volgens onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie, uitgevoerd in 39 landen, geeft 93%
van de 15-jarigen hun leven een cijfer van 6 of hoger; dat is het hoogste percentage van de
onderzochte landen (gemiddelde 39 landen: 83%); onderzoek voorjaar 2012.
9
http://jeugdmonitor.cbs.nl.
10
Zie onder meer Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling en Raad voor de Volksgezondheid
en Zorg, Investeren rondom kinderen, 2009, en Heleen Jumelet, Jolien Wenink (red.), Zorg
voor onszelf? Eigen kracht van jeugdigen, opvoeders en omgeving, grenzen en mogelijkheden
voor beleid en praktijk, essaybundel 2012).
11
Zie onder meer de publicaties over positief jeugdbeleid van het Nederlands Jeugd Instituut, de
handreiking Allemaal opvoeders voor centra voor jeugd en gezin en de ZonMw publicaties
over de resultaten van de programma’s Vrijwillige Inzet (magazine INZET, juni 2012) en
diversiteit in het jeugdbeleid (magazine DIVERS, juni 2012).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

7

niet stigmatiseren alsof zij de oorzaak zouden zijn dat ze er niet op eigen
kracht uitkomen. In deze omstandigheden moet sprake zijn van snelle en
goede toeleiding tot jeugdhulp, die van goede kwaliteit is, die er op is
gericht dat ouders zoveel mogelijk zelf de regie in handen houden en die
zorgvuldig wordt afgestemd als sprake is van complexe gezinsproblemen.
Van recht op zorg naar jeugdhulpplicht
In de huidige wetgeving is voor de meeste zorgvormen (geïndiceerde
jeugdzorg, jeugd-vb en jeugd-ggz) een recht op zorg opgenomen, terwijl
ouders en andere opvoeders de primaire verantwoordelijkheid dragen
voor het realiseren van een veilige en stimulerende opvoedomgeving. Het
recht op zorg in het huidige stelsel leidt er toe dat eerder dan nodig en
wenselijk is, gezocht wordt naar oplossingen buiten de bestaande
leefmilieus. Dit heeft, in combinatie met de huidige vormgeving van de
indicatiestelling, geleid tot overbelasting van de jeugdsector en tot soms
lange wachtlijsten. Extra complicerend is dat de indicatiestelling, zoals
deze nu is vormgegeven, veel tijd, energie en geld kost. Het vaak
langdurige en bureaucratische proces waarbinnen de indicatie tot stand
komt is ook vanuit inhoudelijk oogpunt problematisch. De analyse van
wat er met een kind aan de hand is en wat er zou moeten gebeuren, is in
de meeste gevallen een momentopname, terwijl kinderen en hun
omgeving zich snel ontwikkelen.
In dit wetsvoorstel wordt het wettelijk recht op zorg vervangen door een
jeugdhulpplicht voor gemeenten, vergelijkbaar met de huidige compensatieplicht in de Wmo.12 De gemeente treft daar waar een jeugdige of zijn
ouders dit nodig hebben bij problemen met het opgroeien, de zelfredzaamheid of maatschappelijke participatie, een voorziening op het gebied
van jeugdhulp. Uitgangspunt hierbij blijft echter de eigen kracht van
jeugdige en zijn ouders. Het college is alleen gehouden een voorziening te
treffen als de jeugdige en zijn ouders er op eigen kracht niet uitkomen.
Vervolgens beslist de gemeente of en welke voorziening een jeugdige
nodig heeft. Dit komt tot uitdrukking in de zinsnede «naar het oordeel
van» in artikel 2.3, eerste lid. De gemeente is ingevolge hetzelfde artikel
gehouden om te zorgen voor een deskundige advisering over en
beoordeling van de vraag of er een voorziening op het gebied van
jeugdhulp nodig is en welke voorziening dit dan is. Dat neemt echter niet
weg dat de gemeente een zelfstandige afweging kan maken over welke
voorziening precies moet worden getroffen. Dit maakt de omslag mogelijk
van een systeem van een recht van de burger naar een plicht van de
gemeente om waar nodig voorzieningen te treffen, waarbij meer
ingespeeld wordt op de lokale en persoonlijke omstandigheden en de
efficiënte uitvoering daarvan door de gemeente. De door de gemeente te
treffen voorziening kan zowel een algemene, vrij toegankelijke
voorziening zijn als een individuele voorziening. Een individuele
voorziening zal vaak betrekking hebben op meer gespecialiseerde zorg. De
gemeente bepaalt zelf welke hulp vrij toegankelijk is en welke niet. Voor
de niet vrij toegankelijke vormen van ondersteuning zal eerst beoordeeld
moeten worden of de jeugdige of zijn ouders deze ondersteuning
daadwerkelijk nodig hebben. Deze niet vrij toegankelijke voorzieningen
veronderstellen altijd een verleningbeslissing op basis van een beoordeling door de gemeente van de persoonlijke situatie en behoeften van de
aanvrager. De gemeente geeft daartoe een beschikking af met de
mogelijkheid van bezwaar en beroep. Daarmee is tevens de rechtsbescherming van de burger gewaarborgd.

12

Als uitvloeisel van de beleidsvoornemens van de regering op het gebied van de langdurige
zorg, zal de Wmo mogelijk hierop worden aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

8

Voor een nadere beschrijving van de wijze waarop de rechtspositie van
jeugdigen en hun ouders wordt geborgd, zij verwezen naar paragraaf 6.1.
Kwaliteitswaarborgen jeugdhulp
Het uitgangspunt van de stelselwijziging jeugd is dat jeugdhulp beter,
efficiënter en effectiever op lokaal niveau geregeld kan worden.
Gemeenten zijn op grond van dit wetvoorstel verantwoordelijk voor een
kwalitatief en kwantitatief toereikend aanbod van jeugdhulp en gecertificeerde instellingen (artikel 2.5, eerste lid). In het wetsvoorstel worden aan
de aanbieders van jeugdhulp diverse eisen gesteld, in het belang van de
veiligheid, gezondheid en rechtspositie van de jeugdige. De landelijk
uniforme eisen zijn:
− de norm van verantwoorde hulp, inclusief de verplichting om
geregistreerde professionals in te zetten, tenzij{.(zie paragraaf 6.5 van
deze toelichting);
− gebruik van een hulpverleningsplan of plan van aanpak als onderdeel
van verantwoorde hulp;
− systematische kwaliteitsbewaking door de jeugdhulpaanbieder;
− verklaring omtrent het gedrag (VOG) voor alle medewerkers van een
jeugdhulpaanbieder, en voor uitvoerders van kinderbeschermingsmaatregelen en van jeugdreclassering;
− de verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling;
− de meldplicht calamiteiten en geweld;
− verplichting om de vertrouwenspersoon in de gelegenheid te stellen
zijn taak uit te oefenen.
Voor een toelichting op deze eisen wordt verwezen naar hoofdstuk 6 van
deze toelichting.
Figuur 2. Opbouw jeugdhulp, jeugdbescherming (jb) en jeugdreclassering (jr)

Figuur 2 geeft aan dat het voor het grootste gedeelte van de jeugdigen en
hun ouders gaat om het bevorderen van een positief opvoed- en
opgroeiklimaat, waar geen jeugdhulp nodig is. Een kleinere groep
jeugdigen en hun ouders hebben ondersteuning nodig in de vorm van
een voorziening. Slechts voor een zeer kleine groep jeugdigen en hun
ouders is ingrijpen door de overheid noodzakelijk. Dit is het geval als
ouders er onvoldoende in slagen om hun opvoedingsverantwoordelijkheid waar te maken en hun kinderen in de ontwikkeling worden
bedreigd, of wanneer een jongere een strafbaar feit heeft gepleegd.
Gesloten jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering worden opgelegd door de rechter en uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van en gefinancierd door de gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

9

1.4. Opbouw van deze toelichting
a. Probleemanalyse (hoofdstuk 2).
Dit hoofdstuk schetst de aanleiding, probleemanalyse en totstandkoming van dit wetsvoorstel.
b. Verantwoordelijkheid gemeenten: beleidsplan en jeugdhulpplicht
(hoofdstuk 3)
De verantwoordelijkheid van gemeenten betreft:
1) het opstellen van een beleidsplan voor preventie, jeugdhulp en de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering;
2) een plicht om een voorziening op het gebied van jeugdhulp te
treffen bij problemen met het opgroeien, de zelfredzaamheid en
maatschappelijke participatie (jeugdhulpplicht, analoog aan
compensatieplicht Wmo) en een plicht om een voorziening
kortdurend verblijf te treffen (zie artikel 2.3).
c. Laagdrempelige en herkenbare jeugdhulp (hoofdstuk 4)
De gemeente zorgt ervoor dat de ondersteuning, hulp en zorg aan
jeugdigen, gezinnen en medeopvoeders integraal en op laagdrempelige wijze worden aangeboden. Bij een interventie wordt uitgegaan van
de eigen kracht en het sociale netwerk van betrokken jeugdigen en hun
ouders en is de inzet gericht op herstel en versterking daarvan. Ook
vindt afstemming met ondersteuning op school plaats.
d. Jeugdbescherming en jeugdreclassering (hoofdstuk 5)
De gemeente wordt verantwoordelijk voor de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Dit houdt onder meer in
dat gemeenten contracten moeten sluiten met gecertificeerde
instellingen, die de maatregelen van kinderbescherming en jeugdreclassering uitvoeren.
e. Positie van jeugdigen en ouders en kwaliteit van jeugdhulp (hoofdstuk
6)
Dit hoofdstuk gaat in op de wijze waarop in dit wetsvoorstel de
rechtspositie van jeugdigen en ouders is vorm gegeven en de
bepalingen over de kwaliteitseisen die aan jeugdhulpaanbieders en
gecertificeerde instellingen worden gesteld.
f. Specialistische jeugdhulp (hoofdstuk 7)
Dit hoofdstuk gaat in op de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor
hulp aan jeugdigen met psychische klachten of stoornissen (jeugdggz), hulp aan jeugdigen met een verstandelijke beperking (jeugd-vb),
begeleiding en persoonlijke verzorging van jeugdigen en gesloten
jeugdhulp in het kader van ernstige opgroei- en opvoedproblemen.
g. Toezicht (hoofdstuk 8)
Dit wetsvoorstel voorziet in één landelijk – door de Rijksinspectie
uitgevoerd – toezichtsysteem op de wettelijk gestelde kwaliteitseisen.
h. Juridisch kader en rechtsbescherming (hoofdstuk 9)
Dit hoofdstuk schetst het internationale en nationale juridische kader
van dit wetsvoorstel, alsmede de rechtsbescherming.
i. Gegevensverwerking, beleidsinformatie en regeldruk (hoofdstuk 10)
Dit hoofdstuk gaan in op de bescherming van persoonsgegevens, de
regeling van de beleidsinformatie, uitbreiding van de verwijsindex met
een gezinsfunctionaliteit en de bijdrage van dit wetsvoorstel aan de
vermindering van administratieve lasten.
j. Financiële aspecten (hoofdstuk 11)
In het nieuwe stelsel ontvangen gemeenten een decentralisatieuitkering in het gemeentefonds. Hiervoor wordt een verdeelmodel
ontwikkeld. Dit hoofdstuk gaat verder in op de ondersteuning van
gemeenten in hun opdrachtgeverschap en op het perspectief van de
aanbieders van jeugdhulp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

10

k. Transitie en implementatie (hoofdstuk 12)
Dit hoofdstuk gaat in op de voorbereiding van de implementatie, hoe
de gemeenten daarbij worden ondersteund door het Transitiebureau
en de monitoring van de voortgang door de Transitiecommisie. Ook
wordt aangegeven hoe de continuïteit van zorg in de overgangssituatie
is geborgd. Invoering van dit wetsvoorstel is voorzien per 1 januari
2015.
l. Ontvangen reacties en adviezen (hoofdstuk 13)
Dit hoofdstuk geeft aan hoe de uitkomsten van de consultatie en de
uitgebrachte adviezen van adviesorganen zijn verwerkt.
m. Overige aspecten (zie hoofdstuk 14)
Dit hoofdstuk gaat kort in op Caribisch Nederland en op de afzonderlijke invoeringswet met technische wijzigingen van andere wetten.
2. Probleemanalyse
2.1. Evaluatie Wet op de jeugdzorg
Opeenvolgende kabinetten hebben gewerkt aan de verbetering van de
ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen en ouders. Dankzij de vele
inspanningen van bestuurders en professionals krijgen steeds meer
jeugdigen en hun ouders de ondersteuning en hulp die ze echt nodig
hebben. De inwerkingtreding van de Wet op de jeugdzorg (Wjz) in 2005
heeft daaraan in positieve zin bijgedragen. De evaluatie in 2009 laat zien
dat de vraag van de cliënt (de jeugdige en zijn ouders) centraler is komen
te staan en dat de wet eraan heeft bijgedragen dat meer jeugdigen en hun
ouders de zorg krijgen waar zij recht op hebben.13 Zo is een betere
aansluiting ontstaan tussen de (vrijwillige) jeugdzorg en de (verplichte)
jeugdbescherming en is de aansluiting tussen het zogenoemde preventieve gemeentelijke jeugdbeleid en de provinciale jeugdzorg verbeterd.
Provincies hebben hierin een stimulerende rol vervuld.
De evaluatie van de Wjz laat echter ook de tekortkomingen van het
huidige stelsel zien. Zo is de integratie van de toegang tot provinciale
jeugdzorg, hulp voor jeugdigen met een verstandelijke beperking
(jeugd-vb) en hulp voor jeugdigen met psychische klachten of stoornissen
(jeugd-ggz) niet tot stand gekomen, waardoor de beoogde integrale
aanpak voor jeugdigen en hun ouders onvoldoende van de grond is
gekomen. De gescheiden toegang tot en de verschillende bronnen van
financiering van de verschillende zorgvormen leiden tot bureaucratie:
zowel cliënten als professionals zijn veel tijd kwijt met papierwerk, en veel
energie gaat verloren aan afstemming of het overdoen van andermans
werk. Als gevolg daarvan is het bij hulpvragen die de grenzen van het
bestaande aanbod te buiten gaan voor professionals gemakkelijker om
door te verwijzen dan om te onderzoeken hoe maatwerk kan worden
geleverd. Ook blijkt niet alle zorg in gelijke mate voor alle bevolkingsgroepen toegankelijk te zijn, vooral migranten blijken regelmatig te laat bij
bureau jeugdzorg in beeld te komen.
De conclusie van de evaluatie van de Wjz is dat er sinds de inwerkingtreding veel ten goede is veranderd, maar dat er ook hardnekkige
knelpunten zijn, die onder meer te maken hebben met de wet zelf. Anders
dan bij de invoering van de Wjz werd verondersteld, leiden de indicatiestelling en het individuele recht op jeugdzorg niet tot snelle en passende
jeugdzorg voor de cliënt. Wachtlijsten en een bureaucratische vormgeving
van de indicatiestelling staan snelle zorg juist in de weg: het kost soms
zelfs meer tijd en geld om de indicatie te verkrijgen dan dat de benodigde
jeugdzorg duurt en kost. Verder heeft het recht op jeugdzorg onbedoeld
13

Evaluatieonderzoek Wet op de jeugdzorg, BMC: 2009 (Kamerstukken II 2009/10, 32 202, nr. 1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

11

het denken in behandeleenheden bevorderd, waardoor het actief
meedenken met de cliënt over de meest passende oplossing wordt
belemmerd met als gevolg dat te zware en niet passende zorg is geleverd.
De problemen waarmee jongeren en hun ouders worstelen, kennen
bovendien vaak een dynamisch verloop in de tijd en zijn daardoor lastig in
het individuele recht te standaardiseren en vast te leggen. Dit recht is
immers een uitdrukking van een momentopname terwijl jeugdproblematiek snel in aard en intensiteit kan fluctueren. De verschillende naast
elkaar bestaande financieringssystemen belemmeren de totstandkoming
van intersectorale ondersteuning, hulp en zorg. Ten slotte wijst de
evaluatie uit dat bij het stellen van indicaties de cliënt nog onvoldoende
centraal staat. Professionals moeten bij de vaststelling van welke
ondersteuning, hulp of zorg nodig is, meer samen met de jeugdigen en
ouders meedenken over de meest wenselijke oplossing in aansluiting op
de eigen draagkracht en de kracht van het sociale netwerk.
2.2. Perspectief voor Jeugd en Gezin
Mede in reactie op de evaluatie van de Wjz heeft de toenmalige Minister
voor Jeugd en Gezin bij brief van 9 april 2010 zijn visie gegeven over de
toekomst van de zorg en ondersteuning voor jeugdigen en hun ouders.14
In de brief wordt aangevoerd dat prikkels in het bestaande stelsel de
doorverwijzing naar specialistische zorg bevorderen. Doordat er te weinig
vroeghulp en lichte interventies geboden worden, komen kinderen met
lichte problemen vaker dan nodig terecht in specialistische zorg. Tegelijkertijd hebben kinderen en gezinnen met zware, meervoudige problemen
moeite om de integrale zorg te verkrijgen die nodig is. Daarbij is de keten
van zorg onvoldoende ingericht op het voorkomen van zorgafhankelijkheid en het versterken van de eigen kracht van kinderen en gezinnen.
De ondersteuning, hulp en zorg zijn ondergebracht in verschillende
wettelijke kaders: er zijn verschillende toegangen, meerdere bestuurslagen en financiering- en verantwoordingsystemen. Gemeenten,
provincies, zorgverzekeraars, zorgkantoren en Rijk zijn afzonderlijk en
gezamenlijk verantwoordelijk voor de ondersteuning, hulp en zorg voor
jeugdigen. Gemeenten zijn op grond van de Wmo en de Wet publieke
gezondheid (Wpg) verantwoordelijk voor het preventieve jeugdbeleid,
opvoed- en gezinsondersteuning en de jeugdgezondheidszorg. Provincies
zijn verantwoordelijk voor jeugdzorg en bescherming op grond van de
Wjz inclusief de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering. Zorgverzekeraars zijn op grond van de Zorgverzekeringswet (Zvw) verantwoordelijk voor de inkoop van geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen (jeugd-ggz) met psychiatrische klachten of
stoornissen, voor de tandartszorg en somatische zorg voor jeugdigen.
Zorgkantoren zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de AWBZ en
voor zorg aan licht verstandelijk gehandicapte jongeren alsmede
begeleiding en zorg aan jeugdigen die behoefte hebben aan langdurige
psychiatrische zorg. Het Rijk is verantwoordelijk voor de financiering en
aansturing van de gesloten jeugdzorg en justitiële jeugdinrichtingen en
draagt de algemene stelselverantwoordelijkheid. Dit alles blijkt te leiden
tot tekortschietende samenwerking en afwentelingsmechanismen.
Daarnaast vindt onvoldoende samenhangende sturing plaats voor
problemen van jeugdigen voor wie ook andere gemeentelijke voorzieningen worden ingeschakeld, zoals schuldhulpverlening.

14

Perspectief voor jeugd en gezin (Kamerstukken II 2009/10, 32 202, nr. 4).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

12

2.3. Parlementaire werkgroep Toekomstverkenning jeugdzorg
Op grond van de kamerbrede zorg over het functioneren van de jeugdzorg
heeft de parlementaire werkgroep Toekomstverkenning Jeugdzorg15
onderzoek gedaan naar de problemen in de jeugdzorg via literatuuranalyse en openbare rondetafelgesprekken. De werkgroep heeft een
analyse gemaakt van de oorzaken van de problemen in de jeugdzorg en is
gekomen tot een gezamenlijke visie op verbeteringen in de jeugdzorg. De
belangrijkste aanbevelingen van de werkgroep zijn:
a. Er moet één financieringsstroom komen voor het huidige preventieve
beleid, de huidige vrijwillige provinciale jeugdzorg, de jeugd-lvb en de
jeugd-ggz.
b. De indicatiestelling in het vrijwillige kader dient te worden afgeschaft.
c. Gezinnen en de omgeving van kinderen moeten beter in staat worden
gesteld zelf opvoed- en ontwikkelingsproblemen op te lossen door de
beschikbaarheid in de buurt van laagdrempelige hulp en advies.
d. Ook lichtere vormen van jeugdhulpverlening, inclusief jeugd-lvb en
jeugd-ggz, moeten in de buurt en geïntegreerd aangeboden kunnen
worden.
e. De rol van de scholen als vindplaats van jongeren met problemen
verdient een meer prominente plaats.
f. Er moet meer gebruik gemaakt worden van preventieve acties en
vroegtijdige interventies, waardoor de effectiviteit van de jeugdzorg
wordt vergroot.
g. Er moet meer gebruik gemaakt worden van evidence-based methodieken.
h. Professionals die met kinderen en gezinnen werken moeten veel meer
vertrouwen en ruimte krijgen om daadwerkelijk hulp te verlenen.
i. Het uitgangspunt moet zijn dat één en dezelfde hulpverlener verantwoordelijk is voor het gezin, ook als andere specialisten worden
ingeschakeld, met meer aandacht voor continuïteit.
j. Er dient meer aandacht te komen in de opleiding van huisartsen,
leerkrachten en andere professionals die met kinderen en gezinnen
werken voor het onderkennen van opvoedings- en ontwikkelingsrisico’s en voor het herkennen van kindermishandeling.
k. In bestuurlijke zin moet het gedwongen kader worden gescheiden van
het vrijwillige kader; verplichte vormen van jeugdzorg dienen altijd
plaats te vinden binnen heldere wettelijke kaders waar de rijksoverheid
verantwoordelijkheid voor draagt.
De bevindingen en aanbevelingen van de parlementaire werkgroep zijn in
lijn met de uitkomsten van de evaluatie van de Wjz, de kabinetsbrief van
9 april 2010 en de uitwerking van de stelselwijziging jeugd in dit
wetsvoorstel.
2.4. Stelselwijziging jeugd
Op grond van de evaluatie van de Wjz en het onderzoek van de parlementaire werkgroep Toekomstverkenning Jeugdzorg kan worden geconstateerd dat de belangrijkste tekortkomingen van het huidige stelsel zijn:
a. een te grote druk op gespecialiseerde zorg, waarbij onvoldoende
gebruik wordt gemaakt van preventieve en lichte ondersteuning, van
zorg en van de kracht van de jeugdige zelf en zijn sociale omgeving;
b. tekortschietende samenwerking rond kinderen en gezinnen, als gevolg
van deze verschillende bestuurslagen en verschillende wettelijke

15

Kamerstukken II 2009/10, 32 296, nr. 7. Zie ook de reactie van de ministers voor Jeugd en Gezin
en van Justitie op dit rapport bij brief van 1 september 2010 (Kamerstukken II 2010/11, 32 202,
nr. 5).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

13

systemen. Hierdoor is sprake van gescheiden financieringsstromen en
gescheiden verantwoordelijkheden;
c. afwijkend gedrag wordt onnodig gemedicaliseerd;
d. het kosten opdrijvend effect als afgeleide van deze knelpunten.
Vanwege deze tekortkomingen is een ingrijpende wijziging van het
jeugdstelsel nodig. Om de gewenste verschuiving van zware zorg naar
lichte ondersteuning te realiseren, is in het Regeerakkoord van 2010
vastgelegd dat gemeenten financieel en uitvoeringstechnisch verantwoordelijk worden voor de uitvoering van de jeugdhulp die nu onder het Rijk,
de provincies, de gemeenten, de AWBZ en de Zvw valt.16
In de beleidsbrief «Geen kind buiten spel» van 8 november 2011 zijn de
contouren van het nieuwe jeugdstelsel geschetst.17 Een omslag (transformatie) is nodig naar meer preventie en eerdere ondersteuning, meer
uitgaan van de eigen kracht van jongeren en hun ouders, problemen
minder snel medicaliseren, betere samenwerking rond gezinnen en
ondersteuning, hulp en zorg op maat. Ouders, kinderen en andere
opvoeders moeten gemakkelijker terecht kunnen met hun vragen over
opgroeien en opvoeden en indien nodig, sneller de juiste zorg krijgen. In
het wetgevingsoverleg van 19 december 2011 heeft de Tweede Kamer op
hoofdlijnen ingestemd met de voorstellen in de beleidsbrief. Met de
voortgangsbrief van 27 april 2012 is de Tweede Kamer geïnformeerd over
de nadere keuzes bij de invulling van het wetsvoorstel18. De voortgangsbrief is in een algemeen overleg op 20 juni 2012 met de Tweede Kamer
besproken.19
In het Regeerakkoord van oktober 2012 is herbevestigd dat de decentralisatie van de jeugdhulp naar gemeenten wordt doorgezet, inclusief de
jeugd-ggz. Naar aanleiding van de consultatie, het bestuurlijk overleg met
de VNG en het Regeerakkoord 2012 is het wetsvoorstel ingrijpend
gewijzigd ten opzichte van de versie die juli 2012 in consultatie is
gebracht. Belangrijke wijzigingen betreffen de verantwoordelijkheid van
gemeenten (meer geformuleerd in resultaatstermen), kwaliteit (één
landelijk kwaliteitskader voor jeugdhulpinstellingen) en het toezicht
(landelijke inspectie houdt toezicht op alle wettelijke kwaliteitseisen). De
Tweede Kamer is hierover in het Wetgevingsoverleg Jeugd van
3 december 2012 geïnformeerd.20
3. De verantwoordelijkheid van de gemeente
3.1. Algemeen
Het beoogde maatschappelijk doel van dit wetsvoorstel – zoals in
hoofdstuk 1 van deze toelichting uiteengezet – is dat jeugdigen gezond en
veilig opgroeien, hun talenten ontwikkelen en naar vermogen participeren
in de samenleving.
De verantwoordelijkheid van gemeenten op grond van dit wetsvoorstel
luidt samengevat:
1. Gemeenten worden bestuurlijk en financieel verantwoordelijk voor de
preventie, ondersteuning, hulp en zorg bij opgroeien en opvoeden,
psychische problemen en stoornissen.
16

Regeerakkoord 2010 (Kamerstukken II 2010/11, 32 417, nr. 15).
Kamerstukken II 2011/12, 31 839, nr. 142.
Kamerstukken II 2011/12, 31 839, nr. 200.
19
Kamerstukken II 2011/12, 31 839, nr. 240.
20
Kamerstukken II, 2011/12, 33 400 XVI, nr. 94.
17
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

14

Naast de huidige verantwoordelijkheid voor de zogenoemde preventieve opvoedondersteuning (prestatieveld 2 van de Wmo) en de
jeugdgezondheidszorg en gezondheidsbevordering (Wpg), worden
gemeenten bestuurlijk en financieel verantwoordelijk voor verschillende vormen van ondersteuning, hulp en zorg die voorheen vielen
onder de provincie (de geïndiceerde jeugdzorg op basis van de Wjz21),
de AWBZ (jeugd-ggz, jeugd-vb, begeleiding, persoonlijke verzorging,
kortdurend verblijf), de Zvw (jeugd-ggz, dyslexiezorg), de gesloten
jeugdzorg alsmede de zorg die in het gedwongen kader van jeugdbescherming en jeugdreclassering wordt verleend.
2. Gemeenten geven de verantwoordelijkheid voor het beleid rond
opgroeien en opvoeden vorm op basis van de volgende uitgangspunten (zie artikel 2.1):
a. preventie en vroege signalering van opgroei-, opvoedings- en
psychische problemen en stoornissen;
b. demedicaliseren, ontzorgen en normaliseren door onder meer het
opvoedkundig klimaat te versterken in gezinnen, wijken, buurten,
scholen en voorzieningen als kinderopvang en peuterspeelzalen;
c. het bevorderen van de opvoedvaardigheden van de ouders en de
sociale omgeving, opdat de ouders zoveel mogelijk in staat worden
gesteld om zelf de verantwoordelijkheid voor de opvoeding te
dragen;
d. het inschakelen, herstellen en versterken van het eigen probleemoplossend vermogen van de jeugdige, zijn ouders en zijn sociale
omgeving (eigen kracht);
e. het bevorderen van de veiligheid van de jeugdige in de opvoedsituatie waarin hij opgroeit;
f. integrale hulp aan gezinnen volgens het uitgangspunt «één gezin,
één plan, één regisseur».
3. Gemeenten leggen in een beleidsplan vast hoe ze invulling geven aan
hun nieuwe verantwoordelijkheid voor het beleid en uitvoering rond
preventie en jeugdhulp (zie artikel 2.2).
4. Indien het zelfoplossend vermogen onvoldoende is, treffen gemeenten
voorzieningen op het gebied van jeugdhulp als sprake is van opgroei-,
opvoedings- en psychische problemen en stoornissen en in het kader
van de uitvoering van jeugdbescherming en jeugdreclassering (zie
artikel 2.3).
Gemeenten waarborgen deskundige toeleiding naar, advisering over
en inzet van de aangewezen vorm van jeugdhulp (jeugdhulpplicht).
Voor zover de jeugdhulp begeleiding omvat en het noodzakelijk is in
verband met de beperkingen in de zelfredzaamheid, omvatten deze
voorzieningen tevens het vervoer van een naar de locatie waar
begeleiding wordt geboden.
Voor zover het jeugdigen betreft die aangewezen zijn op permanent
toezicht, treffen gemeenten voorzieningen die de ouders in staat
stellen hun rol als verzorgers en opvoeders te blijven vervullen.
5. Gemeenten worden verantwoordelijk voor de uitvoering van jeugdbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering (zie artikel 2.4)
Een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering wordt
uitgevoerd door een gecertificeerde instelling. Indien de rechter,
21

De huidige provinciaal gefinancierde jeugdzorg omvat diverse vormen van intensieve
ambulante hulpverlening, daarnaast intensieve, gespecialiseerde pedagogische thuishulp bij
met name multiprobleemgezinnen, de daghulp (semiresidentiële zorg), de dag- en nachthulp
(residentiële zorg) en de pleegzorg, waarbij een jeugdige in het gezin van pleegouders
verblijft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

15

officier van justitie, raad voor de kinderbescherming of directeur van
een justitiële jeugdinrichting een maatregel oplegt, dient deze te
worden uitgevoerd. Het behoort ook tot de verantwoordelijkheid van
de gemeente om de raad voor de kinderbescherming in schakelen
indien een kinderbeschermingsmaatregel noodzakelijk wordt geacht.
De verantwoordelijkheid van gemeenten wordt in onderstaande
paragrafen en volgende hoofdstukken toegelicht.
3.2. Beleidsplan en jeugdhulpplicht
Beleidsplan
Net als in de Wmo krijgt de gemeente de opdracht het gemeentelijk beleid
inzake preventie en jeugdhulp en de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering periodiek in samenhang vast te leggen
in een beleidsplan. Er is afgezien van een vaste termijn voor het plan,
omdat zowel denkbaar is dat plannen vaker dan bijvoorbeeld eens in de
vier jaren moeten worden aangepast, als minder vaak. Het plan bevat de
hoofdlijnen van het lokale jeugdbeleid en geeft de gemeentelijke visie en
doelstellingen weer op het terrein van preventie en jeugdhulp en de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering.
Hiermee wordt richting gegeven aan het gemeentelijke besluitvormingsproces. De uitkomst van het besluitvormingsproces wordt niet door het
Rijk voorgeschreven, dit is aan de gemeente. De verplichting om in het
plan vast te leggen welk beleid de gemeente op het terrein van preventie
en jeugdhulp en de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering gaat voeren, bevat geen inhoudelijke aanwijzing voor
het te voeren beleid. Dit met dien verstande dat in dit wetsvoorstel wel
een aantal kwaliteitseisen aan jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde
instellingen en cliëntenrechten opgenomen zijn. Niet het «hoe» wordt
voorgeschreven, maar het «wat». De taken zijn zoveel mogelijk in
resultaattermen verwoord. Dit zorgt er voor dat iedere gemeente kan
inspelen op de lokale situatie, en geeft daarnaast de ruimte voor
innovatie. Gezien de inhoudelijke samenhang tussen de beleidsvelden van
de Wmo respectievelijk het onderhavige wetsvoorstel, is het goed
denkbaar dat gemeenten ervoor kiezen om één plan te maken dat beide
beleidsvelden bestrijkt, met aandacht voor de samenhang met de Wpg, de
Participatiewet en het passend onderwijs.
Preventie en jeugdhulpplicht
Een van de doelen van de stelselwijziging is een omslag in de ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen en gezinnen naar meer preventie en
uitgaan van eigen verantwoordelijkheid en eigen mogelijkheden (eigen
kracht) van jeugdigen en hun ouders, daar waar mogelijk met de inzet van
hun sociale netwerk. Er moet meer gebruik gemaakt worden van
preventie in de vorm van laagdrempelige opgroei- en opvoedondersteuning, om te voorkomen dat de jeugdige en zijn ouders op een later
tijdstip duurdere, meer gespecialiseerde vormen van jeugdhulp nodig
hebben, dat er een jeugdbeschermingsmaatregel getroffen dient te
worden, dan wel dat de jeugdige in het strafrechtelijke kader terechtkomt.
De gemeente krijgt daarom nadrukkelijk de verantwoordelijkheid voor
zowel preventie en jeugdhulp als de uitvoering van jeugdbescherming en
jeugdreclassering. Door bevoegdheden en middelen over te dragen aan
de gemeente komen taken en verantwoordelijkheden in handen te liggen
van één bestuurslaag. Dit maakt het stelsel eenvoudiger en doelmatiger.
Hulp en ondersteuning kunnen zo laagdrempelig, vroegtijdig en integraal
worden aangeboden: «één gezin, één plan, één regisseur». In deze opzet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

16

ligt een prikkel besloten om extra te investeren in preventie en lichte
ondersteuning. Hierdoor zal het beroep op specialistische en gedwongen
hulp worden verminderd. Het uiteindelijke doel van het voorstel is het
versterken van de eigen kracht van de jongere en van diens gezin en
sociale omgeving. Niet alleen moet voorkomen worden dat overheidsbemoeienis leidt tot zorgafhankelijkheid; die bemoeienis moet juist actief
bijdragen aan het versterken van het zorgend en probleemoplossend
vermogen van de jongere en zijn omgeving.
Daar waar preventie geen uitkomst heeft geboden of geen uitkomst kan
bieden, jeugdigen en hun ouders het niet op eigen kracht redden en zij
naar het oordeel van het college ondersteuning, hulp en zorg nodig
hebben bij opgroei-, opvoedings- en psychische problemen en stoornissen, is het college verplicht een voorziening op het gebied van
jeugdhulp treffen. Zodoende krijgen kinderen en gezinnen de hulp die
passend is en die zij nodig hebben. Deze verantwoordelijkheid van de
gemeente voor het treffen van voorzieningen is resultaatsgericht
geformuleerd. De jeugdige moet door de voorziening in staat worden
gesteld om gezond en veilig op te groeien, te groeien naar zelfstandigheid, voldoende zelfredzaam te zijn en maatschappelijk te participeren,
rekening houdend met zijn leeftijd en ontwikkelingsniveau.
Daarmee wordt het wettelijke recht op zorg zoals dit onder de Wjz, de
AWBZ en de Zvw bestond, vervangen door een jeugdhulpplicht van
gemeenten. De gemeente heeft hierbij de nodige beleidsvrijheid. Als
eerste geldt zoals gezegd het uitgangspunt van de eigen kracht van
jeugdige en zijn ouders: het college is alleen gehouden een voorziening te
treffen als de jeugdige en zijn ouders er op eigen kracht niet uitkomen.
Daarnaast is het de gemeente die beslist of en welke voorziening een
jeugdige nodig heeft. Dit komt tot uitdrukking in de zinsnede «naar het
oordeel van» in artikel 2.3, eerste lid. De gemeente is ingevolge hetzelfde
artikel gehouden om te zorgen voor een deskundige advisering over en
beoordeling van de vraag of er een voorziening op het gebied van
jeugdhulp nodig is en welke voorziening dit dan is. Dat neemt niet weg
dat de gemeente een zelfstandige afweging kan maken over welke
voorziening precies moet worden getroffen. Verder zal het beroep op deze
voorzieningen naar verwachting geringer zijn naarmate de gemeente erin
slaagt om de jeugdige en diens ouders in de preventieve sfeer te helpen.
Hierbij dient opgemerkt te worden dat de gemeente daarbij vanzelfsprekend wel gehouden is aan internationale verdragen, zoals het IVRK,
het EVRM, het IVBPR22 en het nog niet geratificeerde Verdrag inzake de
rechten van personen met een handicap. Hoewel deze verdragen zich
richten tot de verdragspartijen en deze het over het algemeen geen recht
geven op specifieke voorzieningen, kunnen zij wel van invloed zijn op de
invulling van de jeugdhulpplicht. Het uitgangspunt van artikel 3 van het
IVRK is dat het belang van het kind een eerste overweging is. Artikel 8 van
het EVRM brengt met zich dat op de overheid de plicht rust een
ongestoord familie- en gezinsleven te bevorderen. Dit laatste kan
betekenen, dat soms, hoewel dat hogere kosten met zich kan brengen,
intensieve zorg in de thuissituatie te verkiezen valt boven zorg in een
instelling. De toelichting is op bovengenoemde punten aangevuld.
Hoewel financiële overwegingen niet meespelen bij het bepalen van de
noodzaak van een voorziening, kunnen zij wel een rol spelen bij het
bepalen van de vorm van de voorziening en de jeugdhulpaanbieder door
wie deze wordt uitgevoerd. Dit maakt de omslag mogelijk van een
systeem van een recht van de burger naar een plicht van de gemeente,
22

Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, New York, 16-12-1966
(Trb. 1969, 99).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

17

waarbij meer ingespeeld wordt op de lokale en persoonlijke omstandigheden en de efficiënte uitvoering daarvan door de gemeente. De
gemeente moet immers met minder middelen, meer op maat gesneden
hulp gaan leveren. Dit is alleen mogelijk als de gemeente de nodige
beleidsvrijheid heeft.
De door de gemeente te treffen voorziening kan zowel een algemene, vrij
toegankelijke voorziening zijn als een individuele voorziening. Een
individuele voorziening zal vaak betrekking hebben op meer gespecialiseerde zorg. De gemeente bepaalt zelf welke hulp vrij toegankelijk is en
welke niet. Voor de niet vrij toegankelijke vormen van ondersteuning zal
eerst beoordeeld moeten worden of de jeugdige of zijn ouders deze
ondersteuning daadwerkelijk nodig hebben. Deze niet vrij toegankelijke
voorzieningen veronderstellen dat daaraan een verleningbeslissing ten
grondslag ligt op basis van een beoordeling van de persoonlijke situatie
en behoeften van de aanvrager. De gemeente geeft daartoe een
beschikking af met de mogelijkheid van bezwaar en beroep. Daarmee is
tevens de rechtsbescherming van de burger gewaarborgd (zie paragraaf
9.3)
Als een gemeente tekort schiet in haar «jeugdhulpplicht» geldt in eerste
instantie het principe van lokale politieke verantwoording en is het aan de
gemeenteraad om corrigerend op te treden. Indien sprake is van ernstige
en structurele nalatigheid van een gemeente, ligt er een taak voor het
interbestuurlijk toezicht (zie paragraaf 3.9).
De term jeugdhulp in dit wetsvoorstel is breed en omvat de ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen en hun ouders bij alle denkbare
opgroei-, opvoedings- en psychische problemen en stoornissen.
Hieronder valt zowel een vorm van ambulante hulp als een verblijf bij
pleegouders, hulp in een medisch kinderdagverblijf of psychiatrische zorg.
23
Onder de term jeugdhulp valt bijvoorbeeld niet schuldhulpsanering.
Hiervoor gelden de daarop toepasselijke regelingen. Preventie en de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering
vallen ook niet onder het begrip jeugdhulp. Ook de vormen van ondersteuning die voorheen onder prestatieveld 2 van de Wmo en onder het
maatwerkdeel van de Wpg vielen, vallen niet onder het begrip jeugdhulp.
Dit is in overeenstemming met de huidige positie van prestatieveld 2 van
de Wmo (dat valt ook niet onder de compensatieplicht).
Dat betekent niet dat de gemeente in het nieuwe stelsel niet verantwoordelijk is voor de preventie van opgroei-, opvoedings- en psychische
problemen en stoornissen, doch alleen dat het los gezien moet worden
van het begrip jeugdhulp. De gemeente dient in haar beleidsplan
specifieke aandacht aan preventie te besteden (zie artikelen 2.1 en 2.2).
Om die reden is ook gekozen voor de introductie van twee verschillende
begrippen: enerzijds preventie en anderzijds jeugdhulp (zonder preventie).
3.3. Eigen kracht, sociaal netwerk en vrijwillige inzet
De verantwoordelijkheid van de ouders voor het gezond en veilig
opgroeien van hun kinderen is geregeld in de artikelen 82 en 247 van Boek
1 van het BW. Het moet voor ouders en professionals vanzelfsprekend zijn
dat ouders zelf de regie nemen en houden over de opvoeding van hun
kinderen (tenzij dit een onverantwoord risico voor het kind oplevert). Dat
vraagt een vraaggerichte houding van hulpverleners, waarbij uitgegaan
wordt van de «eigen kracht» van jongeren en ouders en het besef dat zij
verantwoordelijk zijn voor zichzelf en, in het geval van ouders, ook voor
23

Voor de complete begripsomschrijving van jeugdhulp zie artikel 1.1 van het wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

18

hun kinderen. Hierop zijn zij ook aanspreekbaar. Dit betekent praten met
ouders en jeugdigen in plaats van over hen en in de hulpverlening
aansluiten op wat mensen en hun sociale netwerk zelf kunnen. Normaliseren van opvoedvragen betekent, dat de hulpverlening zoveel mogelijk
wordt verleend in de omgeving van het kind, thuis in het gezin, op school
en in de buurt. Hiermee wordt aangesloten bij het advies van de Raad
voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) over de ondersteuning van
kwetsbare gezinnen.24 In dit advies pleit de Raad voor eerstelijns jeugden gezinszorg die werkt vanuit de principes van ontzorgen en normaliseren en die wordt gedragen door professionals die betrokken zijn,
vertrouwen en nabijheid genieten, een «neus» hebben voor wat er speelt
binnen het gezin en voldoende vakbekwaam zijn om daar naar te
handelen. Het gaat de RMO om minder nadruk op sturen, controleren en
doorverwijzen, en meer op ontmoeten, vertrouwen opbouwen en
gesprekken voeren.
De stelselwijziging vraagt een cultuuromslag naar demedicaliseren,
ontzorgen en normaliseren: ander gedrag van professionals en burgers,
een andere cultuur bij instellingen en professionals en andere werkwijzen.
De nieuwe wet biedt hiertoe richting, kaders en ruimte. Zorg, hulp en
ondersteuning worden zo ingericht en opgezet dat een «normale» manier
van opgroeien en opvoeden wordt gestimuleerd. Dat betekent dat wordt
uitgegaan van de mogelijkheden en de behoeften van de individuele
jeugdigen en hun ouders en dat hulp en ondersteuning aanvullend is aan
wat ouders en jeugdigen zelf kunnen. Ouders en jeugdigen moeten leren
(weer) op eigen vaardigheden te vertrouwen zodat zij zelf in hun
verbanden verder kunnen. Door vroegtijdige ondersteuning, een positief
opvoed- en opgroeiklimaat, goede basisvoorzieningen en een woonomgeving die uitnodigt tot sporten, spelen en talentontwikkeling kan een
onnodig beroep op gespecialiseerde zorg of (inkomens-)voorzieningen
worden voorkomen. De pedagogische en agogische expertise van
professionals op school, de naschoolse opvang, de peuterspeelzaal, het
jeugdwerk spelen hierin een belangrijke rol.
Het versterken van de eigen kracht kan ook met inzet van vrijwilligers en
buurtgenoten worden gestimuleerd. Gemeenten hebben op basis van de
Wmo al de verantwoordelijkheid voor het ondersteunen van vrijwilligers
en mantelzorgers. De afgelopen jaren zijn in een groot aantal gemeenten
met het ZonMw-programma «Vrijwillige inzet voor en door jeugd en
gezin» goede ervaringen opgedaan in de samenwerking en uitwisseling
tussen vrijwilligers(organisaties), gemeenten, jeugdzorg en welzijnswerk
op het gebied van actief burgerschap rondom opvoeden en opgroeien.25
Veel burgers zijn als vrijwilliger actief als begeleider en trainer van
sportclubs, scouting en speeltuinverenigingen.
3.4. Integrale jeugdhulp: één gezin, één plan, één regisseur
Indien er bij ouders en jeugdigen sprake is van meervoudige problemen
op diverse leefgebieden zoals opgroei- en opvoedproblematiek, financiële
problemen, problemen met huisvesting, gezondheidsproblemen, dienen
de jeugdhulp, de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering zoveel mogelijk in samenhang met andere hulp te
worden verleend. Deze integrale hulp wordt verleend vanuit het principe
één gezin, één plan, één regisseur. 26 Kerndoel daarbij is dat de kinderen
24
25
26

RMO Advies Ontzorgen en Normaliseren, april 2012.
Zie de in voetnoot 11 genoemde publicaties.
Zie onder meer de ervaringen uit een aantal experimenten: www.rijksoverheid.nl/
onderwerpen/aandachtswijken/documenten-en-publicaties/brochures/2011/05/18/e-boek-aande-slag-achter-de-voordeur.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

19

en jongeren in het gezin zich (weer) zonder belemmering of bedreiging
kunnen ontwikkelen en naar vermogen kunnen participeren in de
maatschappij.
Het uitgangspunt van dit principe is dat ouders en jeugdigen eerstverantwoordelijk zijn. Zij zijn het vertrekpunt van de hulp en ondersteuning en
coördineren hun eigen (hulpverlening)proces. Als meerdere hulpverleners
en instanties betrokken zijn en de ouders en de jeugdige de zorg zelf niet
kunnen regisseren, ondersteunt één van de betrokken professionals hen
hierbij. Deze professional wordt daarmee (tijdelijk) de regisseur of
zorgcoördinator van het gezin. Integrale hulp vanuit het principe één
gezin, één plan, één regisseur richt zich op de kracht van gezinsleden en
hun sociale netwerk en het versterken van die kracht. Dit betekent dat
professionals en mensen uit het sociale netwerk die bij een gezin zijn
betrokken samen met de gezinsleden werken aan zoveel mogelijk «herstel
van het gewone leven».
3.5. Veiligheid van het kind
De overheid en dus ook de gemeente heeft een duidelijke taak om
kinderen veiligheid te bieden zowel fysiek als geestelijk, indien ouders dat
niet of niet toereikend doen. Aandacht hiervoor is aan de orde in de
verschillende schakels van de keten, te beginnen bij preventie. In overleg
met consultatiebureau, centra voor jeugd en gezin kan met aandacht voor
opvoeden zonder geweld en oog voor risicofactoren waar nodig ondersteuning geboden worden aan ouders. Vervolgens is het belangrijk dat
signalen zo vroeg mogelijk worden opgevangen en hierop gerichte actie
wordt ondernomen. De verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling biedt houvast aan professionals hoe om te gaan met
signalen. Het wetsvoorstel hiervoor is in oktober 2011 ingediend.27
Scholen, huisartsen, ziekenhuizen, kinderopvang, consultatiebureaus en
opvoedondersteuners vangen deze signalen veelal als eerste op. Door
heldere afspraken met deze partijen kan tijdig ingegrepen worden. Het
advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling (AMHK)
vormt hierbij een belangrijk aanspreekpunt om advies te vragen of
signalen van onveiligheid te melden. Als de veiligheid ernstig wordt
bedreigd, zal in overleg tussen AMHK, raad voor de kinderbescherming,
politie en jeugdhulpaanbieder, bepaald moeten worden op welke wijze het
kind het beste geholpen is. In het actieplan Kinderen Veilig (november
2011) hebben de bewindslieden van VWS en Veiligheid en Justitie
opgenomen hoe de veiligheid van kinderen te vergroten in de keten.
Professionals in het veld dienen zodanig toegerust te zijn dat zij zich
optimaal gesteund voelen bij de vaak lastige dilemma’s waarvoor zij
staan, zodat zij hun werk slagvaardig kunnen doen.
Het bieden van veiligheid, ook vanuit de professional, is daarmee een
onderdeel van de kwaliteit van jeugdhulp. Zo wordt periodiek een
verklaring omtrent het gedrag gevraagd van de jeugdhulpverleners,
gezinsvoogdijwerkers, voogdijwerkers, jeugdreclasseringswerkers,
vertrouwenspersonen en medewerkers van een AMHK die bij hun werk
van doen hebben met jeugdigen. Ook moet de jeugdhulpaanbieder een
meldcode vaststellen, waarin wordt geregeld hoe de organisatie omgaat
met signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling. Dat geldt ook
voor de gecertificeerde instelling en het AMHK. Gewezen wordt nog op de
plicht van jeugdhulpaanbieders, gecertificeerde instellingen en AMHK’s
om calamiteiten te melden bij de met het toezicht belaste ambtenaren. In
accommodaties waar jeugdigen verblijven, moeten door de gecertificeerde instelling die de machtiging gesloten jeugdhulp uitvoert huisregels
27

Kamerstukken 33 062.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

20

worden opgesteld onder meer ter waarborging van de fysieke veiligheid.
Daarnaast moet de aandacht voor de veiligheid van kinderen een
vanzelfsprekendheid zijn voor professionals, (pleeg)ouders en sociale
omgeving. In dit verband wordt ook verwezen naar het rapport van de
Commissie Samson over seksueel misbruik van kinderen in pleeggezinnen en instellingen en de kabinetsreactie daarop.28
3.6. Jeugdhulp tot 18 jaar met mogelijke doorloop
Doel van de stelselwijziging is dat jeugdhulp, jeugdbescherming en
jeugdreclassering zoveel mogelijk integraal worden aangeboden. In het
nieuwe stelsel is immers de behoefte van de cliënt het vertrekpunt en niet
het aanbod. Figuur 3 laat zien dat de huidige vormen van jeugdhulp voor
het merendeel lopen tot 18 jaar of geen leeftijdsgrens kennen.
Figuur 3. Leeftijdsgrens huidige en nieuwe situatie

In dit wetsvoorstel wordt een leeftijdsgrens van 18 jaar gehanteerd voor
de verschillende vormen van jeugdhulp en de uitvoering van de jeugdbeschermingsmaatregelen die naar de gemeenten worden gedecentraliseerd. Na het 18e jaar vinden ondersteuning, hulp en zorg in de regel
plaats uit een ander wettelijk kader, zoals Wmo, Zvw of AWBZ. Jeugdhulp
kan doorlopen tot maximaal het 23ste levensjaar, voor zover deze hulp niet
onder een ander wettelijk kader valt en mits voldaan wordt aan de
voorwaarden.29Voor gesloten jeugdzorg is de doorloop op basis van
28

Kabinetsreactie op het rapport van de Commissie Samson d.d. 21 december 2012 (Kamerstukken I 2012–2013, 32 529, K).
29
Uit de definitie van «jeugdige» in artikel 1.1 van het wetsvoorstel volgt dat de gemeente ook
verantwoordelijk is voor jeugdhulp waarvan nog vóór de achttiende verjaardag was bepaald
dat die noodzakelijk is, die al vóór dat moment was aangevangen of waarvan noodzakelijk is
deze te hervatten binnen een half jaar nadat de jeugdige achttien is geworden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

21

jurisprudentie beperkt tot hooguit zes maanden na het 18e jaar, omdat het
toepassen van dwang op pedagogische grondslag bij meerderjarigen
strijd oplevert met artikel 5 EVRM.
Voor jongeren met psychische problemen en stoornissen (jeugd-ggz)
wordt in dit wetsvoorstel de leeftijdsgrens op 18 jaar gesteld omdat veel
geestelijke stoornissen die zich in de (late) adolescentie ontwikkelen,
doorlopen in de volwassenheid en daarmee in de volwassen-ggz. Verder
wordt vanaf het 18e jaar premie voor een zorgverzekering betaald en
maakt geestelijke gezondheidszorg onderdeel uit van de aanspraak
medisch specialistische zorg. Ondanks dat er goede redenen zijn om de
leeftijdsgrens voor jongeren met verstandelijke beperkingen op 23 jaar te
stellen, in verband met hun tragere ontwikkeling, is voor een leeftijdsgrens van 18 jaar gekozen omdat dit tegemoet komt aan het uitgangspunt
van één uniforme leeftijdsgrens.
Het is van belang dat een goede overdracht plaatsvindt zodra een jongere
na zijn 18e levensjaar in een ander wettelijk kader terecht komt, met name
voor de continuïteit van zorg en daarmee voor het welzijn van de
jeugdige. Gemeenten hebben hier een belangrijke rol te vervullen. Het
streven dient te zijn om de ondersteuning, hulp of zorg – indien gewenst –
bij dezelfde aanbieder te verlenen, zodat de jongere hier niets van hoeft te
merken.
Voor jeugdreclassering en jeugdhulp die voortvloeien uit een strafrechtelijke beslissing geldt geen leeftijdsgrens. Dit hangt samen met de
omstandigheid dat het jeugdstrafrecht en bijpassende begeleiding en
toezicht door de reclassering ook kunnen worden toegepast op jeugdigen
en op jongvolwassenen in de leeftijd van 18–23 jaar ten tijde van het
plegen van een delict. In de gevallen waarin de jeugdhulp voortvloeit uit
een strafrechtelijke beslissing die is genomen met toepassing van het
jeugdstrafrecht, loopt de zorg door bij het bereiken van de leeftijd van 18
jaar of neemt daarna een aanvang. De aanspraak op deze zorg vloeit dan
reeds uit de rechterlijke beslissing voort. Ook is de gemeente verantwoordelijk voor deze vormen van hulp wanneer zij worden opgelegd met
toepassing van artikel 77c van het Wetboek van Strafrecht.
3.7. Samenwerking gemeenten en scholen
Met het invoeren van een nieuw stelsel voor passend onderwijs en de
nieuwe Participatiewet wordt samenwerking tussen scholen en
gemeenten nog belangrijker dan voorheen. Samenwerkingsverbanden
voor passend onderwijs dienen hun ondersteuningsplannen af te
stemmen met gemeenten. De school is een belangrijke plek om
problemen vroeg te signaleren, zodat snel en adequaat lichte zorg
verleend kan worden en voorkomen kan worden dat problemen escaleren
en uitval optreedt. Door jeugdhulp in en om de school te brengen, krijgen
leraren ondersteuning bij het omgaan met gedrags- en andere opgroeiproblematiek, zoals problematisch middelengebruik. De inzet van
jeugdhulp in school omvat ook begeleiding en persoonlijke verzorging in
de klas ten behoeve van een leerling met een verstandelijke beperking of
psychische stoornis. Medewerkers van het centrum voor jeugd en gezin
(cjg) kunnen op school ondersteuning bieden. De verwachting is dat de
inzet van gespecialiseerde jeugdhulp, de afstroom naar onderwijs op een
lager niveau en de uitstroom naar het (voortgezet) speciaal onderwijs
daardoor zullen worden beperkt. Zorg in en om de school (met name
rondom het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs)
vormt één van de pijlers van het regeringsbeleid om voortijdig schoolverlaten tegen te gaan en de aansluiting met werk te bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

22

Dit wetsvoorstel en het wetsvoorstel passend onderwijs30 bevatten
complementaire bepalingen over samenwerking. In beide wetsvoorstellen
wordt bepaald dat gemeenten en samenwerkingsverbanden van
schoolbesturen een plan31 dienen te maken waarin wordt beschreven hoe
de jeugdhulp en het passend onderwijs worden ingericht. Beide partijen
hebben de verplichting om deze plannen in op overeenstemming gericht
overleg met elkaar te bespreken. Daarnaast hebben zowel gemeenten als
schoolbesturen de verantwoordelijkheid om de individuele ondersteuning
aan een kind of gezin af te stemmen met andere voorzieningen op het
gebied van zorg, onderwijs, maatschappelijke ondersteuning en werk en
inkomen. Gemeenten hebben daarnaast de algemene verantwoordelijkheid het pedagogisch klimaat in gezinnen, wijken, buurten en kinderopvang te versterken.
Voor het schoolsucces van jongeren in het mbo die extra ondersteuning
nodig hebben, is bovendien de samenwerking van jeugdhulpaanbieders
met de regionale mbo-instellingen van groot belang. In het mbo studeren
immers veel 16- en 17-jarigen voor wie de jeugdhulp een belangrijke
factor is. Deze samenwerking is niet uitdrukkelijk wettelijk geregeld, maar
hangt samen met de afzonderlijke verantwoordelijkheden van jeugdhulpaanbieders enerzijds en de verantwoordelijkheden van mbo-instellingen
in het kader van passend onderwijs anderzijds. Deze samenwerking is van
groot belang voor een goede samenwerking tussen onderwijs en
arbeidsmarkt. Na het vmbo moeten ook de mbo-instellingen de jongeren
die bij hun schoolloopbaan ondersteuning nodig hebben, deze ondersteuning daadwerkelijk bieden. Zij zijn verplicht daarover afspraken te
maken met de betrokkenen en hun ouders. Voor de uitvoering van deze
afspraken is veelal samenwerking met (gespecialiseerde) hulpverlening
nodig. Het is daarom belangrijk dat jeugdhulpaanbieders en
mbo-instellingen elkaar weten te vinden, bekend zijn met elkaars
werkwijze en daadwerkelijk samenwerken bij de ondersteuning van
individuele jongeren bij het volgen van hun beroepsopleiding. Vanwege
de schaalgrootte van sommige gemeenten in een regio en de schaalgrootte van mbo-instellingen is het daarbij wenselijk dat gemeenten
zoveel als mogelijk gecoördineerd en gezamenlijk afspraken hierover
maken met de mbo-instelling in de regio. In regio’s waar twee
mbo-instellingen actief zijn, is het bovendien gewenst (om dubbelingen te
voorkomen) dat deze instellingen in samenspraak met de jeugdhulpaanbieders en met het samenwerkingsverband vo in die regio, hun ondersteuningsaanbod op elkaar afstemmen.
3.8. Samenwerking tussen gemeenten
Van gemeenten wordt gevraagd dat zij voldoende uitvoeringskracht
organiseren om de nieuwe taken in het kader van de verschillende
decentralisaties, waaronder de jeugdhulp, goed uit te kunnen voeren. Elke
gemeente is zowel bestuurlijk als financieel afzonderlijk verantwoordelijk
voor de uitvoering van taken in het kader van dit wetsvoorstel. Het is ook
nadrukkelijk de bedoeling dat gemeenten de jeugdhulp zoveel mogelijk
dichtbij en in de omgeving van het gezin en het kind organiseren.
Gemeenten maken daarover afspraken met de aanbieders van ondersteuning, hulp en zorg. Waar nodig vindt dit plaats in samenhang tussen
de verschillende jeugdhulpaanbieders, met als uitgangspunt één gezin,
één plan en een regisseur.
30
31

Kamerstukken I 2011/12, 33 106, B.
Met «plan» is hier bedoeld het hoofdstuk over de samenwerking tussen gemeenten en
samenwerkingsverbanden van schoolbesturen op het terrein van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering enerzijds en passend onderwijs anderzijds uit het beleidsplan
van de gemeente.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

23

Ook zullen er jeugdigen zijn die specifieke zorgbehoeften hebben of waar
er sprake is van zware problematiek die niet altijd op lokaal niveau kan
worden georganiseerd. Om dit goed te kunnen organiseren is het dan ook
nodig dat gemeenten voldoende slagkracht hebben. Om de bestuurskracht van gemeenten te versterken wordt ingezet op samenwerking
tussen gemeenten op (sub)regionaal en bovenregionaal niveau.32 Op deze
wijze kan gezorgd worden dat:
• er voldoende beschikbaarheid van specialistische kennis en capaciteit
is om een toereikend aanbod van hulpverlening te organiseren;
• voldoende (gezamenlijke) draagkracht bestaat om financiële fluctuaties
op te vangen;
• meer slagkracht wordt getoond richting aanbieders in het (maatschappelijk midden)veld;
• de mogelijkheid bestaat om kwalitatief hoogwaardige meerjarige
contracten met professionele hulpverleners aan te gaan.
Samenwerking tussen gemeenten staat het verlenen van integrale hulp en
maatwerk, één van de doelen van de stelselwijziging, niet in de weg.
Maatwerk vraagt een andere werkwijze van gemeenten en jeugdhulpaanbieders, een laagdrempelige toegang tot jeugdhulp, een op de specifieke
omstandigheden toegesneden aanbod van jeugdhulp en inzet van
professionals die dichtbij de burgers staan. Gezamenlijke inkoop en
organisatie van specialistische kennis door gemeenten kan in dit licht
worden gezien als de back office van het gemeentelijk maatwerk.
In de decentralisatiebrief is een nadere invulling gegeven aan het proces
om tot samenwerking tussen gemeenten te komen.33 De gemeenten
hebben in beginsel de mogelijkheid om zelf tot afspraken te komen over
de wijze waarop zij hun nieuwe taken gaan vormgeven. Dit geldt voor
zowel de vorm van de samenwerking als voor de onderwerpen waarop
samenwerking plaats vindt. Belangrijk is dat de samenwerkingsverbanden
waar gemeenten voor kiezen wel voldoende robuust zijn om de verschillende taken te kunnen uitvoeren. In dit wetsvoorstel wordt daarom
aangegeven dat waar dat van belang is gemeenten moeten samenwerken.
Dit geldt des te meer voor een specifiek aantal taken, zoals de uitvoering
van kinderbeschermingsmaatregelen, jeugdreclassering en bepaalde
specialistische vormen van jeugdhulp en gesloten jeugdhulp in het kader
van ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen. Deze vormen van zorg
komen zo beperkt voor, dan wel zijn dermate dure vormen van jeugdhulp,
of vereisen veel kennis van de inkopende partij, dat het om die redenen
zowel inhoudelijk als vanwege het financiële risico opportuun is dat
gemeenten deze taken in samenwerkingsverbanden oppakken. Dit geldt
ook voor het instellen van een AMHK en het organiseren van de kindertelefoon.
In het voorjaar van 2013 hebben het Rijk en de VNG een overzicht
opgesteld van taken die op gemeentelijk, regionaal of landelijk niveau
dienen te worden vormgegeven. Daarnaast is aan gemeenten gevraagd
om vóór 31 mei 2013 aan te geven welke taken in het jeugdbeleid op
welke schaal zullen worden uitgevoerd. Gemeenten zijn in dat kader op 40
regio’s uitgekomen voor de nieuwe Jeugdwet. Al deze regio’s zijn vanuit
inhoud tot stand gekomen: gemeenten hebben gekeken welke taken zij
zelf kunnen uitvoeren en voor welke taken zij moeten samenwerken om
hun inwoners goed te kunnen ondersteunen. Zo organiseren gemeenten
bijvoorbeeld de eerstelijnstaken in de eigen gemeente. Ambulante hulp
32

Voor de zeer lange termijn biedt het kabinet het perspectief van gemeenten met een omvang
die is toegesneden op het verruimde takenpakket. Het Kabinet kiest hierbij nadrukkelijk voor
herindelingen van onderop en laat ruimte aan maatwerk.
33
Kamerstukken II 2012/13, 33 400 VII, nr. 59.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

24

wordt soms lokaal en soms in de regio’s opgepakt en specifieke jeugdhulp
wordt vooral in de regio’s opgepakt. Voor jeugdbescherming, jeugdreclassering en andere complexe taken gaan alle gemeenten regionaal of
bovenregionaal samenwerken. Gesloten jeugdhulp wordt voornamelijk
bovenregionaal ingericht.
De gemeentelijke samenwerkingsverbanden voor de verschillende
decentralisaties zijn in grote mate congruent. De Wmo-regio’s vallen
vrijwel gelijk met of binnen de buitengrenzen van de jeugdregio’s. Er zijn
wel meer verschillen met de bestaande arbeidsmarktregio’s. Maar voor
zover dat vanuit de inhoud logisch is, kunnen andere keuzes voor
regio-indelingen ontstaan. Zo is het mogelijk om aan te sluiten bij de GGD
en Veiligheidsregio’s. Voordeel van het aansluiten bij de GGD en Veiligheidsregio’s is dat het zorg- en veiligheidsdomein hier samenkomen.
Bijkomend voordeel is dat de gemeente sinds 1 januari 2013 ook de regie
heeft over de Veiligheidshuizen, die vanuit deze regio’s gefinancierd
worden. Zoals gezegd hadden gemeenten tot 31 mei 2013 de tijd om aan
te geven hoe zij willen samenwerken voor de nieuwe taken in het sociale
domein. De door de VNG geïnventariseerde samenwerkingsverbanden
worden begin juli 2013 met het Rijk besproken onder coördinatie van de
Minister van BZK. Daarna wordt het rapport met de stand van zaken
rondom de regionale samenwerkingsverbanden en alle afspraken
openbaar. Uit de laatste inventarisatie van de VNG blijkt dat alle
gemeenten regionaal samenwerken, maar dat er eind mei in veel gevallen
nog geen bestuurlijke afspraken zijn gemaakt over de vorm en de inhoud
van die samenwerking.
Belangrijk is dat jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen ook
tijdig weten wie hun gesprekspartner is namens de regiogemeenten zodat
concrete afspraken kunnen worden gemaakt.
Indien blijkt dat de concrete afspraken van gemeenten voor samenwerking niet in overeenstemming zijn met de door het Rijk vastgestelde
randvoorwaarden, dan zal het Rijk gemeenten hierop bestuurlijk
aanspreken en daar waar nodig samen met de VNG ondersteuning
bieden. In het uiterste geval kunnen over de samenwerking bij amvb
nadere regels worden gesteld op grond van artikel 2.7. Het Rijk en de VNG
zullen dit proces in de komende tijd blijven monitoren en daar waar nodig
gemeenten aanspreken op de voortgang rondom de noodzakelijke
samenwerking.
De sturingsfilosofie van dit wetsvoorstel is gebaseerd op de veronderstelling dat inzet op preventie en eigen kracht leidt tot een besparing op
specialistische zorg. Daarbij moet in aanmerking worden genomen dat
een deel van de zeer specialistische of ingrijpende hulp door gemeenten
en ketenpartners nauwelijks is te beïnvloeden. Bij dit niet-beïnvloedbare
deel van de zorgbehoefte valt te denken aan topklinische geestelijke
gezondheidszorg of bepaalde vormen van zorg voor verstandelijk
beperkte jeugdigen. Voor de meeste andere vormen van jeugdhulp geldt
echter dat vroegtijdige ondersteuning en hulp erop is gericht zoveel
mogelijk te voorkomen dat jeugdigen en hun ouders gebruik moeten
maken van zeer specialistische of ingrijpende vormen van jeugdhulp.
Daarnaast draagt tijdige inzet van de juiste jeugdhulp bij aan de effectiviteit van die hulp, waardoor escalatie naar zwaardere vormen van
jeugdhulp voorkomen kan worden. Gemeenten zien er daarom op toe dat,
ook bij samenwerking of gezamenlijke inkoop, de financieringssystematiek zo wordt ingericht dat «afschuiven» naar zeer specialistische of
ingrijpende hulp niet lonend is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

25

3.9. Interbestuurlijk toezicht
De Wet revitalisering generiek toezicht (Wrgt), die 1 oktober 2012 in
werking is getreden, voorziet in een vereenvoudiging van het stelsel van
interbestuurlijk toezicht alsook in het zoveel als mogelijk concentreren van
dat stelsel in de Provinciewet en de Gemeentewet34. Daarmee is onder
andere uitvoering gegeven aan het kabinetstandpunt35 op het rapport
«Van specifiek naar generiek» van de Commissie Doorlichting Interbestuurlijke Toezichtarrangementen (commissie-Oosting)36. In samenhang
hiermee zijn in beginsel de specifieke bepalingen betreffende interbestuurlijk toezicht in wetten waarin taken in medebewind worden
gevorderd van organen van de provincie en de gemeente, geschrapt of
aangepast.
Hoofdregel van het door de commissie-Oosting voorgestelde stelsel is het
nabijheidbeginsel, dat inhoudt dat het interbestuurlijk toezicht wordt
uitgeoefend door de naast hogere bestuurslaag en dat stapeling van het
toezicht wordt vermeden. Voor gemeenten betekent dit dat het interbestuurlijk toezicht in beginsel wordt uitgeoefend door de provincie
(artikel 124 Gemeentewet). Op dit beginsel wordt in artikel 124b van de
Gemeentewet een uitzondering gemaakt. Dit betreft de mogelijkheid dat
domeinen worden onderscheiden waar niet de provincie maar de
desbetreffende vakminister structureel het generiek interbestuurlijk
toezicht op grond van de Gemeentewet uitoefent. Met de invoeringswet
zal geregeld worden dat van deze uitzonderingsmogelijkheid gebruik
wordt gemaakt ter zake van de jeugdhulp. Daartoe zal worden voorgesteld
de Jeugdwet op de bijlage, bedoeld in artikel 124b, eerste lid, Gemeentewet te plaatsen. Daardoor zal worden afgeweken van de artikelen 124,
124c, 124d en 124f van de Gemeentewet. In die artikelen worden namelijk
de bevoegdheden aangaande het besluit tot indeplaatsstelling aan
gedeputeerde staten of de commissaris van de Koning toegekend;
zodoende worden deze bevoegdheden ten aanzien van de Jeugdwet
uitgeoefend door de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport of de
Minister van Veiligheid en Justitie. Immers, nu de verantwoordelijkheden
inzake de ondersteuning, hulp en zorg voor jeugdigen overgaat naar
gemeenten, vervalt de taak van de provincies in dat domein en zal ook de
deskundigheid ter zake door provincies niet in stand worden gehouden.
Wanneer de minister besluit interbestuurlijk toezicht uit te oefenen, zal hij
gebruik maken van de indeplaatsstellingsregeling in de Gemeentewet.
Omdat de provincie wel belast is met het integrale toezicht op de
gemeenten, dient de minister gedeputeerde staten te informeren over het
voornemen tot indeplaatsstelling (artikel 124b, tweede lid, Gemeentewet).
Omdat de minister dan bevoegd is, vervalt de bevoegdheid van artikel 124
voor gedeputeerde staten of de commissaris van de Koning.
Naast deze mogelijkheid tot indeplaatsstelling is in deze wet een
specifieke aanwijzingsbevoegdheid opgenomen. De ministers kunnen,
wanneer zij ernstige tekortkomingen ter zake van de rechtmatigheid van
de uitvoering van de wet vaststellen (bijvoorbeeld bij de uitvoering van de
verordeningsplichten in een gemeente) een aanwijzing aan het college
geven.
Het corrigerend vermogen van de gemeenteraad zal hierbij een belangrijke factor zijn. Indien de controle door de gemeenteraad ertoe leidt dat
de gemeente zelf al tot correctie van onrechtmatige uitvoering overgaat,
zal er voor de ministers geen aanleiding bestaan te interveniëren. In deze
wet heeft de aanwijzing het karakter van een opdracht aan de gemeente
34

Stb. 2012, nr. 233 (inwerkingtreding: Stb. 2012, nr. 276).
Kamerstukken II 2007/08, 31 200 VII, nr. 61.
36
Bijlage bij Kamerstukken II 2007/08, 31 200 VII, nr. 8.
35

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

26

om binnen een door de ministers gestelde termijn tot wetsconforme
uitvoering over te gaan. De aanwijzing heeft hierdoor een beperkter
karakter dan in de Awb.
Deze aanwijzingsbevoegdheid zal, tezamen met een artikel dat gemeenten
opdraagt om zich voor te bereiden op de decentralisatie, direct na
publicatie van de wet in werking treden. Hierdoor wordt het voor de
ministers ook mogelijk om een aanwijzing te geven aan het college als
een gemeente onvoldoende voortgang boekt tijdens de transitiefase,
waardoor deze onvoldoende voorbereid zal zijn op de daadwerkelijke
decentralisatie van de taken op het moment van inwerking treden van
deze wet. Voor nadere toelichting zij verwezen naar de toelichting bij
artikel 12.4.
4. De toegang tot jeugdhulp
Passend binnen de algemene verantwoordelijkheid zoals in hoofdstuk 3
beschreven, zijn gemeenten in het nieuwe jeugdstel verantwoordelijk voor
(1) het treffen van voorzieningen op het gebied van jeugdhulp bij
problemen met het opgroeien en opvoeden en psychische problemen en
stoornissen, de zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie, (2) het
op een laagdrempelige en herkenbare wijze advies geven over en het
bepalen en het inzetten van de aangewezen vorm van jeugdhulp en (3) de
toegang tot het gedwongen kader en het organiseren van de uitvoering
van de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering.
In onderstaande paragrafen wordt de gemeentelijke verantwoordelijkheid
ten aanzien van de eerst genoemde twee taken toegelicht. Hoofdstuk 5
gaat in op de gemeentelijke verantwoordelijkheid ten aanzien van de
toegang tot hulp in het gedwongen kader en de organisatie van de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering.
4.1. Laagdrempelige en herkenbare jeugdhulp
Gemeenten krijgen, voortvloeiend uit het IVRK, wettelijk de verantwoordelijkheid om de jeugdhulp voor jeugdigen, ouders en professionals
herkenbaar en laagdrempelig te organiseren (artikel 2.5, eerste lid,
onderdeel b). Gemeenten zorgen er voor dat jeugdigen en hun ouders
binnen de gemeente of een daartoe door de gemeente aangewezen
organisatie terecht kunnen (indien nodig ook buiten kantooruren) met
vragen en zorgen over de opvoeding, ontwikkeling, geestelijke
gezondheid of veiligheid van een kind. Ondersteuning wordt zoveel
mogelijk in de eigen omgeving van het kind en het gezin geboden. De
uitgangspunten van eigen kracht en één gezin, één plan, één regisseur
staan hierbij centraal.
Het centrum voor jeugd en gezin (cjg) is een mogelijke organisatievorm
om inhoud te geven aan de gemeentelijke verantwoordelijkheid op grond
van dit wetsvoorstel om jeugdhulp herkenbaar en laagdrempelig te
organiseren. Het cjg bundelt de krachten van verschillende basisvoorzieningen, zodat jeugdigen en hun ouders optimale ondersteuning krijgen bij
vragen rond gezondheid, ontwikkeling, opgroeien en opvoeden. Het cjg is
in de afgelopen jaren in veel gemeenten uitgegroeid tot dé plek waar
laagdrempelige opvoed- en opgroeiondersteuning en jeugdgezondheidszorg wordt aangeboden en van waaruit diverse andere activiteiten
voor jeugdigen en gezinnen plaatsvinden of geïnitieerd worden. Een
gemeente kan er echter ook voor kiezen de toeleiding naar jeugdhulp op
een andere manier vorm te geven bijvoorbeeld via (de Zorg- en Adviesteams op) scholen, via een (multidisciplinair) wijkteam of via een daartoe
aangewezen jeugdhulpaanbieder. De gemeente kan er eveneens voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

27

kiezen om, naast meldingen over huiselijk geweld, alle zorgmeldingen bij
het AMHK te laten melden (dus in de huidige situatie, de meldingen van
zowel de toegangsfunctie van het bureau jeugdzorg als van het advies- en
meldpunt kindermishandeling (AMK) en van politie en leerplicht).
Al deze varianten hebben gemeen dat ze een laagdrempelige netwerkorganisatie zijn waar meerdere organisaties en beroepsgroepen in participeren. Ook kunnen de professionals werkzaam in bijvoorbeeld de
kinderopvang en het onderwijs vanuit deze netwerkorganisaties zoveel
mogelijk direct met advies en ondersteuning geholpen worden bij het
uitvoeren van hun opvoedingstaken. Welke vorm het meest geschikt is
hangt af van de lokale situatie. Het etiket cjg wordt in dit wetsvoorstel dus
niet wettelijk verplicht. Voor de partners in het cjg gelden de gebruikelijke
kwaliteitseisen voor aanbieders van jeugdhulp (zie hoofdstuk 6). Naar
verwachting zal in toenemende mate vanuit een inlooppunt, de school of
een (multidisciplinair) wijkteam direct ondersteuning worden geboden,
waarvoor nu nog een indicatie of doorverwijzing nodig is. Deze laagdrempelige netwerkorganisaties hebben nadrukkelijk ook oog voor de
veiligheid waarin het kind opgroeit (een veilig thuis).
In artikel 2.5 is de verantwoordelijkheid van gemeenten op het punt van
de toegang tot jeugdhulp nader geconcretiseerd. Het betreft onder meer:
− de organisatie van herkenbare en laagdrempelige toegang tot
jeugdhulp;
− waarborgen dat passende hulp tijdig wordt ingezet en dat de juiste
expertise beschikbaar is37;
− de consultatiefunctie voor professionals die werken met jeugdigen;
− de mogelijkheid van directe interventie in crisissituaties;
− bij complexe hulpvragen of wanneer de veiligheid van het kind in het
geding is38, zo snel mogelijk specialistische hulp inschakelen en een
verzoek tot onderzoek overwegen bij de raad voor de kinderbescherming;
− kosteloos en anoniem advies beschikbaar stellen voor jeugdigen met
vragen over opgroeien en opvoeden.
Kindertelefoon
De Kindertelefoon is kindvriendelijk, laagdrempelig en bekend. In het
wetsvoorstel is bepaald dat de gemeenten zorg dragen voor een
anonieme adviesfunctie voor jeugdigen, die de kindertelefoon vervult
(artikel 2.5, eerste lid, onderdeel d). Er is gekozen voor een techniekonafhankelijke functiegerichte omschrijving, aangezien er over een aantal
jaren mogelijk nieuwe communicatiemogelijkheden bestaan. Het wordt
aan gemeenten overgelaten hoe ze deze functie invullen. Gemeenten
zullen deze functie op bovenlokaal niveau oppakken. Dit is in lijn met de
motie Dijsselbloem inzake de toekomst van de kindertelefoon.39
4.2. Positionering jeugdgezondheidszorg
Algemeen
Jeugdgezondheidszorg (JGZ) is onderdeel van de publieke gezondheidszorg. Kenmerkend voor de publieke gezondheidszorg is dat er in
principe geen individuele hulpvraag aan ten grondslag ligt, maar sprake is
van een maatschappelijke vraag. JGZ wordt doorgaans aangeboden door
onder andere GGD-en en thuiszorgorganisaties. De gemeente is op grond
van de Wpg verantwoordelijk voor de uitvoering van de JGZ. De JGZ
37

De deskundigheden en competenties van de professionals zullen expliciet worden benoemd.
Verplichting om afspraken met de Raad voor de Kinderbescherming en het AMK te maken.
39
Kamerstukken II 2011/12, 33 000 XVI, nr. 152.
38

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

28

heeft als doel het bevorderen, beschermen en bewaken van de
gezondheid en de lichamelijke en geestelijke ontwikkeling van jeugdigen
in de leeftijd van 0 tot 18 jaar. De werkzaamheden zijn breed: de JGZ
signaleert, geeft voorlichting en advies, beoordeelt en intervenieert. Het
inschatten van de zorgbehoefte en het geven van kortdurende ondersteuning hoort daarbij en is een logisch vervolg op het monitoren en
signaleren en past binnen de Wpg. Deze kortdurende ondersteuning is
gericht op het verhelderen van problemen, het aangeven van wat tot de
normale ontwikkeling behoort en wegnemen van de zorg van ouders. Dit
«normaliseren» houdt in dat kinderen niet voor ieder klein knelpunt in de
zorgverlening terecht hoeven komen. Deze activiteiten kunnen plaatsvinden binnen de contactmomenten waarin ook monitoring, screening en
vaccinatie plaatsvinden. In een aantal gevallen zal het echter nodig zijn
om een of meerdere vervolggesprekken te houden, omdat meer uitleg
nodig is of omdat het probleem met kortdurende lichte ondersteuning
verholpen kan worden. Als het probleem echter groter is of wordt en niet
in enkele gesprekken kan worden verholpen hoort het niet meer in de
Wpg thuis. In het merendeel van de gemeenten worden de JGZ-taken in
nauwe samenhang met opvoed- en opgroeiondersteuning vanuit het cjg
uitgevoerd.
De preventieve activiteiten vanuit de JGZ zijn vooral gericht op primaire
preventie. Deze preventieve activiteiten worden aan alle kinderen in
Nederland aangeboden en zijn geborgd in de Wpg. De preventieve
activiteiten op basis van de Wpg en die op basis van dit wetsvoorstel
vullen elkaar aan (zie ook paragraaf 3.2).
Jeugdgezondheidszorg blijft onderdeel Wpg
Het huidige Besluit publieke gezondheid (Bpg) maakt voor het basistakenpakket JGZ een onderscheid tussen een uniform deel en een maatwerk
deel. Het uniform deel omvat zorg die aan iedereen in de doelgroep op
uniforme wijze moet worden aangeboden en waarbij geen gemeentelijke
beleidsvrijheid bestaat. Het maatwerkdeel moet ook worden aangeboden,
maar omvat zorg die op de plaatselijke omstandigheden en op de
individuele behoefte van de jeugdige is afgestemd.
In opdracht van het ministerie van VWS is in 2011 onderzoek verricht naar
de wettelijke positionering van de JGZ: onderbrengen in de nieuwe
Jeugdwet dan wel handhaven van de huidige positionering binnen de
Wpg.40 De onderzoekers adviseerden een «basisaanbod aan preventie»
wettelijk vast te leggen, zodat dit te allen tijde voor kinderen en jongeren
en hun opvoeders beschikbaar is. De inhoud en omvang van dit basisaanbod zou na onafhankelijk advies door het Rijk moeten worden
vastgesteld. Geadviseerd werd om de uitvoering van dit basisaanbod via
de Wpg op te dragen aan de gemeente. Wat betreft het maatwerk en
andere activiteiten, afgestemd op individuele vragen en lokale problematiek, luidde het advies dat deze beter kunnen worden ondergebracht in
de nieuwe Jeugdwet. De staatssecretaris van VWS heeft per brief van
8 november 2011 aangegeven het advies over te nemen om een
preventief gezondheidszorgpakket voor alle kinderen in Nederland
wettelijk vast te leggen.41 Dit pakket bestaat uit de programma’s en
activiteiten die vanuit volksgezondheidsbelang aan alle kinderen actief
aangeboden dienen te worden via de JGZ. Dit ziet in ieder geval op de
uitvoering van medische screeningen en het rijksvaccinatieprogramma.
Vanwege de inhoudelijke samenhang met de andere onderwerpen in de
Wpg en het karakter van die wet is ervoor gekozen om – in lijn met het
advies – dit pakket te borgen in de Wpg. Om op een effectieve en
40

Bram Anker, Positionering van de JGZ in het nieuwe stelsel van de zorg voor jeugd, 17 oktober
2011. Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
41
Kamerstukken II 2011/12, 31 839, nr. 142.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

29

efficiënte manier hulp te bieden is het belangrijk dat er samenhang is
tussen de taken die uitgevoerd worden door de JGZ in het kader van de
Wpg en de taken die uitgevoerd worden in het kader van het onderhavige
wetsvoorstel. Wanneer een jeugdarts bijvoorbeeld risico’s of problemen
signaleert bij een jeugdige, is het effectief en efficiënt wanneer direct
ondersteuning of hulp geboden of ingezet kan worden. De JGZ kan
daarmee een rol spelen in het voorkomen van zwaardere vormen van zorg
(meer preventie) conform de beleidsdoelen meer preventie, normaliseren,
ontzorgen en demedicaliseren.
Om onafhankelijk advies te krijgen over de inhoud van het basispakket
JGZ is in april 2012 de Commissie evaluatie basistakenpakket JGZ van
start gegaan. Deze commissie had tot taak om te adviseren over de
inhoud van een nieuw preventief gezondheidszorgpakket voor alle
kinderen in Nederland. De commissie is gevraagd om een evaluatie uit te
voeren van het huidige basistakenpakket JGZ. Vraag was om op basis van
de stand van de wetenschap en de relevante maatschappelijke ontwikkelingen te adviseren welke JGZ-activiteiten vanuit volksgezondheidsbelang
aan alle kinderen en jeugdigen in Nederland uniform aangeboden moeten
worden. Het advies van de commissie is in maart 2013 uitgebracht.
4.3. Advies geven over, het bepalen en het inzetten van
jeugdhulp
In een gesprek met de jeugdige, de ouders en het sociale netwerk
(waaronder bijvoorbeeld familie, kinderdagverblijf of de school) zal in
beeld gebracht worden wat de hulpvraag is, wat de persoonlijke situatie is
en op welke manier de eigen kracht van de jeugdige, het gezin en het
sociale netwerk het best kunnen worden ingezet. Als het probleem zich
niet vanzelf oplost, zal beoordeeld worden welke jeugdhulp het meest
passend is, door zorgvuldig het gesprek te voeren en de juiste deskundigheid op het juiste moment bij dit gesprek te betrekken. De jeugdige en
zijn ouders staan daarbij centraal. Bij complexer wordende vragen zal het
gesprek en de inzet van de juiste deskundigheid een steeds grotere rol
spelen. Door bovendien de desbetreffende instellingen bij de gemeenten
optimaal te stimuleren, wordt het aanbod passend ontworpen. Mochten
de jeugdige en zijn ouders niet tevreden zijn met de uitkomsten van het
gesprek, dan staan conform de Algemene wet bestuursrecht bezwaar en
beroep open (zie ook paragraaf 3.2 en 9.3 van deze toelichting).
In de transitiefase naar het nieuwe stelsel zullen de competenties die
nodig zijn om zo te werken, worden uitgewerkt met relevante partijen,
zoals de beroepsgroepen, opleidingen en wetenschappers. Daarnaast
zullen er nadere regels gesteld worden ten aanzien van de deskundigheid
waarover de gemeente ten behoeve van de toeleiding, advisering en
bepaling van de aangewezen vorm van jeugdhulp en de consultatiefunctie
moet beschikken. Professionals die beslissen over hulp dienen in staat te
zijn om een ondersteuningsvraag, de geestelijke gezondheid en de
veiligheid van een jeugdige of zijn ouders te beoordelen en professioneel
advies te geven. Zij zijn in staat om eenvoudige vragen direct te beantwoorden. Bij complexere vragen of problemen kunnen zij inschatten
welke deskundige de jeugdige of zijn ouders het best kan helpen. Deze
professional is ook in staat de juiste afwegingen te maken indien de
hulpvraag van het gezin niet voldoende is om de veiligheid van het kind te
garanderen, of waar een strafrechtelijke maatregel door een rechter voor
het kind is uitgesproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

30

4.4. De rol van de huisarts, de medisch specialist en de jeugdarts
Gemeenten krijgen wettelijk de verantwoordelijkheid om de jeugdhulp
voor jeugdigen en opvoeders te organiseren. De organisatie van de
jeugdhulp stemmen zij af op de lokale gemeentelijke situatie, zo ook de
toegangsfunctie. Gelet op het belang van een goede en doelmatige
hulpverlening wordt in het wetsvoorstel echter expliciet de mogelijkheid
tot verwijzing naar de jeugdhulp vpgenomen voor de huisarts, de medisch
specialist en de jeugdarts (artikel 2.5, onderdeel g).
Zowel de huisarts als de medisch specialist heeft vanuit zijn specifieke
expertise een verantwoordelijkheid om goede diagnoses te stellen, zorg te
verlenen of de jeugdige door te geleiden naar de ondersteuning, hulp of
zorg die volgens de professionele standaard nodig is. Zij zien op hun
spreekuur regelmatig jeugdigen met somatische klachten die bij nader
onderzoek samenhangen met psychische problematiek of problemen in
de opvoedsituatie. Meer dan de helft van de jeugdigen die jeugd-ggz
ontvangt, ontvangt ook tweedelijns somatische zorg. Ook in het huidige
stelsel hebben de huisarts en de medisch specialist de bevoegdheid om
jeugdigen door te verwijzen naar de jeugd-ggz. Het is daarom wenselijk
dat zij ook in de nieuwe situatie jeugdigen kunnen blijven doorverwijzen
naar jeugdhulp. Hierdoor kan worden voorkomen dat de jeugdige van de
ene naar de andere hulpverlener wordt doorverwezen. Zodoende kan zo
snel mogelijk passende hulp op de juiste plek ingezet worden, ook in
crisissituaties.
De jeugdarts is de sociaal geneeskundig specialist van kinderen en ziet
(bijna) alle kinderen periodiek. De jeugdarts voert taken uit in opdracht
van gemeenten die beschreven staan in artikel 5 Wpg. Het gaat om onder
meer preventieve taken gericht op het bevorderen van gezondheid, het
voorkomen van lichamelijke, psychische en sociale problemen en het
signaleren van dergelijke problemen. Zo mogelijk biedt de jeugdarts zelf
ondersteuning of verwijst gericht door naar medische of andere hulpverlening. Gezien deze wettelijke taken die zijn vastgelegd in de Wpg ligt het
voor de hand de rol van verwijzer ook vast te leggen in de nieuwe
jeugdwet.
Voor een goede integrale hulpverlening is het van belang om de totale
situatie van de jeugdige en zijn gezin in beeld te hebben. Wanneer
rondom het gezin de nodige kwetsbare factoren aanwezig zijn of er een
uitgebreide hulpverleningsgeschiedenis is, ligt het voor de hand dat de
beslissing over het inzetten van passende hulp wordt genomen vanuit de
(multidisciplinaire) toegangspoort die door desbetreffende gemeente is
vorm gegeven. Vooral bij multiproblematiek kan de gemeente daardoor
beter zorg dragen voor een integrale aanpak.
Mede vanuit het oogpunt van de kwaliteit van de hulpverlening en
kostenbeheersing moeten gemeenten kunnen sturen op volumebeheersing. Het is daarom relevant dat gemeenten afspraken maken met
zorgverzekeraars en professionals en zo nodig andere partijen daarbij
betrekken. Daarbij dient in ieder geval aandacht te zijn voor het
voorschrijf- en doorverwijsgedrag van deze artsen, maar kunnen ook
afspraken gemaakt worden over de inzet van de huisarts, de medisch
specialist en de jeugdarts binnen het uitgangspunt van één gezin, één
plan, één regisseur. Voor een nadere uitwerking van deze afspraken wordt
verwezen naar de toelichting op artikel 2.5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

31

4.5. Advies- en Meldpunt Huiselijk geweld en Kindermishandeling
Kindermishandeling en huiselijk geweld worden gekenmerkt door de
afhankelijke positie van het slachtoffer tegenover de dader. Huiselijk
geweld en kindermishandeling kunnen in samenhang aangepakt worden,
zonder verlies van de expertise die voor de afzonderlijke doelgroepen
noodzakelijk is. Eén systeemgerichte benadering voor alle slachtoffers is
effectiever en efficiënter. In situaties waar bijvoorbeeld kinderen getuige
zijn van geweld tussen ouders verdienen alle partijen een gedegen aanpak
die resultaten heeft voor alle gezinsleden.
In de brief aan de Tweede Kamer over de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties staat de gezamenlijke benadering van de aanpak van alle
vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties beschreven. Zo is er is
besloten om gemeenten periodiek een regionale beleidsvisie te laten
vaststellen op de aanpak van kindermishandeling en alle andere vormen
van geweld in huiselijke kring. Daarnaast is in de brief de inrichting van
één front-office advies en melden van geweld in huiselijke kring (huiselijk
geweld en kindermishandeling) aangekondigd.
In de afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gezet in de regionale
aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld. Zowel in de regionale
aanpak kindermishandeling als in het kader van het landelijk ondersteuningsprogramma kwaliteitsverbetering van de Steunpunten Huiselijk
Geweld (SHG’s) is op regionale schaal veel geïnvesteerd in samenwerkingsafspraken tussen ketenpartners en scholing van professionals rond
de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. In het wetvoorstel
verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling krijgen de
SHG’s een wettelijke basis en zijn er bepalingen opgenomen over de
noodzakelijke samenwerking met onder andere het Advies- en Meldpunt
Kindermishandeling (AMK).42 Met het onderhavige wetsvoorstel zet de
regering de volgende stap met de opdracht aan gemeenten voor één
advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling
(AMHK). Het AMK en het SHG worden samengevoegd tot één organisatie,
het AMHK. Het AMHK fungeert als herkenbaar en toegankelijk meldpunt
voor alle gevallen of vermoedens van huiselijk geweld en kindermishandeling. Het AMHK geeft advies en consult aan de melder. Het AMHK doet
onderzoek naar aanleiding van een melding van (een vermoeden van)
geweld in huiselijke kring, waaronder kindermishandeling, om te bepalen
of sprake is van kindermishandeling of een andere vorm van geweld in
huiselijke kring. Het AMHK informeert, indien nodig, de politie en de raad
voor de kinderbescherming en schakelt passende hulpverlening in. Zodra
blijkt dat vrijwillige hulpverlening de problemen niet kan oplossen en een
kind bedreigd wordt in zijn ontwikkeling, draagt het AMHK de casus
onmiddellijk over aan de raad voor de kinderbescherming. De raad
onderzoekt vervolgens of het nodig is om de kinderrechter een kinderbeschermingsmaatregel te verzoeken.
Het AMHK wordt met dit wetsvoorstel wettelijk verankerd in de Wmo,
zodat één wettelijk kader voor alle meldingen van huiselijk geweld en
kindermishandeling ontstaat. De Wmo ziet op alle burgers en niet alleen
op jeugdigen, zoals het onderhavige wetsvoorstel. Bij algemene
maatregel van bestuur (amvb) zullen nadere regels gesteld worden over
de deskundigheidseisen en over de werkwijze van het AMHK, die met
inbreng van de veldpartijen worden opgesteld. De kwaliteitseisen en de
toezichtparagraaf van dit wetsvoorstel zijn van toepassing op het AMHK.

42

Kamerstukken I 2012/13, 33 062, A.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

32

Zowel de AMK’s als de SHG’s beschikken over veel deskundigheid en
vormen belangrijke schakels in de (jeugd)hulpverleningsketen, de
(jeugd)bescherming- en de (jeugd)strafrechtketen. Daarop zal worden
voortgebouwd. Het AMHK vormt straks zowel onderdeel van de jeugdketen als onderdeel van de aanpak van geweld in huiselijke kring voor
volwassen. Wanneer fysiek letsel aanleiding is om huiselijk geweld of
kindermishandeling te vermoeden, is goede letselduiding van belang. Het
AMHK moet daarom indien nodig forensisch-medische (pediatrische)
expertise inschakelen.
Een goede integratie van het meldpunt in beide ketens, waaronder
eventuele opschaling naar het gedwongen kader en een borging van de
specifieke deskundigheden voor kinderen en volwassen, is cruciaal. Dat is
een complexe opgave die aandacht vraagt van gemeenten en van de
uitvoerende instellingen. Daarom zal samen met de VNG en de brancheorganisaties een ontwikkel- en implementatietraject AMHK worden gestart.
De verantwoordelijkheid van de gemeenten voor wat betreft de aanpak
van kindermishandeling is vastgelegd in artikel 2.5, eerste lid, onderdeel
e.
5. Jeugdbescherming en jeugdreclassering
5.1. De bescherming van het kind
Het doel van het wetsvoorstel is het voorkomen van zorgafhankelijkheid
en het versterken van de eigen kracht van de jongere en van het zorgend
en probleemoplossend vermogen van diens gezin en van anderen in de
sociale omgeving. Voorop staan de zorgrelaties tussen mensen onderling.
Bemoeienis van buiten dient primair gericht te zijn op herstel en
versterking van de eigen kracht. Dat geldt zowel voor hulp en ondersteuning als voor bescherming en correctie. Bemoeienis van buiten zoekt
aanknopingspunten in de situatie van de jongere, diens biografie, diens
gezin en sociale omgeving; zij sluit aan bij wat voorhanden is, om van
daaruit te werken aan verbetering en versterking. Steeds geldt hierbij dat
in de nagestreefde eindsituatie geen bemoeienis van buitenaf meer nodig
is. Naargelang de aard en complexiteit van de problematiek zal het traject
daar naartoe langer of korter zijn. En er zullen altijd gevallen zijn waarin
de nagestreefde eindsituatie onbereikbaar blijkt. Maar inzet en richting zijn
duidelijk: bemoeienis van buiten is van tijdelijke aard en gericht op het
herstel en versterking van de eigen kracht van de jongere en van het
zorgend en probleemoplossend vermogen van zijn omgeving. Hulp en
ondersteuning moeten laagdrempelig, vroegtijdig en integraal aangeboden worden, met veel ruimte voor de professional om casusgericht te
werken en maatwerk te bieden. Door deze manier van organiseren en
interveniëren zal ook het beroep op specialistische en gedwongen hulp
worden verminderd. Toch zullen er jeugdigen blijven die in hun veiligheid
en ontwikkeling worden bedreigd en waarvan de ouders niet in staat zijn
om met vrijwillige hulpverlening de bedreiging weg te nemen. Ook blijven
er jeugdigen die vanwege crimineel gedrag gestraft worden en al dan niet
na detentie door een jeugdreclasseringsmedewerker begeleid moeten
worden.
Binnen het geheel van het jeugdterrein zijn de jeugdbescherming en de
jeugdreclassering twee bijzondere taken. Deze taken worden vanwege het
verplichtende karakter voor ouder en kind ook wel het gedwongen kader
genoemd. Het doel van de kinderbeschermingsmaatregelen is het
opheffen van de bedreiging voor de veiligheid en ontwikkeling van het
kind. Het opleggen daarvan betekent dat wordt ingegrepen in het
privéleven van de jeugdige en zijn ouders. Dit ingrijpen dient met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

33

waarborgen omkleed te zijn. Die waarborgen zijn: proportionaliteit en
subsidiariteit, rechtsgelijkheid, verbod van willekeur, rechtszekerheid en
uniformiteit. Dit betekent onder meer dat een maatregel in principe
feitelijk onderbouwd moet zijn en zorgvuldig voorbereid.
Deze beginselen gelden tevens voor de uitvoering van de jeugdreclassering. Het doel van begeleiding door de jeugdreclassering is het
voorkomen van recidive en het realiseren van een gedragsverandering bij
de betrokken jongere. Het jeugdstrafrecht houdt daarbij rekening met de
eigen aard en ontwikkeling van de jeugdige. Dit komt onder andere tot
uiting in de leeftijdsondergrens van 12 jaar, waaronder jeugdigen niet
strafrechtelijk kunnen worden vervolgd. Ook wordt met de invoering van
het wetsvoorstel adolescentenstrafrecht dat thans in het parlement
aanhangig is, toepassing van het jeugdstrafrecht mogelijk bij jeugdigen
die ten tijde van het plegen van het delict 18 tot 23 jaar oud zijn.43
Alleen de kinderrechter kan besluiten tot een kinderbeschermingsmaatregel na zorgvuldige beoordeling door de raad voor de kinderbescherming. En de uitvoering van deze maatregelen kan alleen geschieden
door gekwalificeerde instellingen. Het gedwongen kader beslaat thans
ongeveer 10 procent van het totale budget dat in de jeugdzorg omgaat.
Naar hun aard en werking lijken jeugdbescherming en jeugdreclassering
taken te zijn waarin de rol van de gemeente beperkt zal blijven. Echter:
door de bestuurlijke en financiële verantwoordelijkheid voor jeugdbescherming en jeugdreclassering bij de gemeente te beleggen, krijgt één
bestuurslaag de regie op het zorgcontinuüm van vroeghulp, gedwongen
kader en passende nazorg. Zorg, afgestemd op de jongere en diens
omgeving komt daardoor gemakkelijker tot stand. Bovendien ligt in deze
opzet de prikkel besloten voor de gemeente om extra te investeren in
preventie, vroeghulp en hulp tot zelfhulp. Dit komt de continuïteit en
coördinatie van hulp aan kwetsbare gezinnen ten goede, en brengt het
doel van dit voorstel dichterbij: het versterken van de eigen kracht van de
jongere en van probleemoplossend vermogen van gezin en sociale
omgeving.
Hierbij geldt het principe: geen verantwoordelijkheid zonder bevoegdheid.
De gemeente moet ook in het gedwongen kader bevoegdheden krijgen
om haar verantwoordelijkheid te kunnen waarmaken.
In dit hoofdstuk worden de civiele en strafrechtelijke keten beschreven en
zal worden uitgelegd op welke wijze het wetsvoorstel recht doet aan de
verantwoordelijkheid van de gemeente om een integraal jeugdbeleid te
ontwikkelen en hoe het tegelijkertijd garandeert dat rechtelijke beslissingen adequaat en uniform worden uitgevoerd.
5.2. Kinderbeschermingsmaatregelen
De kinderbeschermingsmaatregelen zijn geregeld in Boek 1 van het BW.
De kinderrechter kan een minderjarige onder toezicht stellen als deze
zodanig opgroeit dat zijn zedelijke of geestelijke belangen of zijn
gezondheid ernstig worden bedreigd. Indien noodzakelijk kan een
ondertoezichtstelling gepaard gaan met een machtiging tot uithuisplaatsing. Een ondertoezichtstelling of uithuisplaatsing wordt telkens voor
maximaal een jaar uitgesproken met de mogelijkheid van verlenging van
telkens maximaal een jaar. Andere kinderbeschermingsmaatregelen zijn
de ontheffing of ontzetting van een ouder uit het gezag. Deze twee
maatregelen worden in het wetsvoorstel inzake de herziening van de
kinderbeschermingsmaatregelen, dat thans in de Eerste Kamer ligt,
43

Kamerstukken II 2012/13, 33 498.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

34

vervangen door één gezagsbeëindigende maatregel.44 Met dat
wetsvoorstel wordt ook de maatregel tot opgroeiondersteuning
ingevoerd. De kinderrechter kan deze maatregel opleggen indien een
minderjarige zodanig opgroeit dat hij in zijn ontwikkeling wordt bedreigd,
en de zorg die in verband met het wegnemen van de bedreiging noodzakelijk is voor de minderjarige of voor zijn ouders niet wordt geaccepteerd.
Deze opgroeiondersteuning heeft dus een verplicht karakter.
Voor de bescherming van kinderen die in hun ontwikkeling worden
bedreigd, is het van belang dat zij bekend zijn bij de raad voor de
kinderbescherming. Als uitgangspunt geldt dat de raad voor de kinderbescherming onderzoek doet naar de noodzaak tot het treffen van een
kinderbeschermingsmaatregel indien het college hiertoe een verzoek
heeft gedaan. Het is aan de gemeente om invulling te geven aan het
systeem van meldingen en eventuele doorgeleidingen naar de raad voor
de kinderbescherming. De gemeente kan overwegen om een jeugdhulpaanbieder aan te wijzen die rechtstreeks bij de raad voor de kinderbescherming een verzoek tot onderzoek kan doen. Verder geeft het
wetsvoorstel het AMHK de bevoegdheid om zich rechtstreeks tot de raad
voor de kinderbescherming te wenden. Het AMHK moet de gemeente
hierover dan wel informeren. In uitzonderingssituaties kan een ieder de
raad voor de kinderbescherming verzoeken een onderzoek te starten. Dit
kan – overeenkomstig de huidige praktijk – indien er sprake is van een
acute en ernstig bedreigende situatie voor de minderjarige, wanneer er
geen tijd te verliezen is. Verder kan de raad voor de kinderbescherming
ook ambtshalve een onderzoek starten. Om dubbel werk te voorkomen en
om de gemeente geïnformeerd te houden, zal de raad hierover
mededeling doen aan het college of een daartoe door het college
aangewezen jeugdhulpaanbieder. De raad voor de kinderbescherming en
het college leggen hun wijze van samenwerken vast in een protocol.
Het is aan de raad voor de kinderbescherming om te bepalen of het een
zaak al dan niet in onderzoek neemt. Als de raad voor de kinderbescherming na onderzoek tot het oordeel komt dat een kinderbeschermingsmaatregel noodzakelijk is, dient de raad voor de kinderbescherming
een verzoekschrift in bij de kinderrechter. Hierbij geldt: een kinderbeschermingsmaatregel is een ultimum remedium. Hiertoe wordt pas overgegaan
als de ontwikkeling van het kind (ernstig) wordt bedreigd en het duidelijk
is dat hulpverleners in het vrijwillig kader, samen met de jongere, diens
gezin en anderen in zijn omgeving, die bedreiging niet zullen kunnen
wegnemen.
Het wetsvoorstel wil nadrukkelijk bevorderen dat de raad voor de
kinderbescherming al in een eerder stadium kan meedenken op casusniveau, waarbij de hulp gericht is op het versterken van de eigen kracht
van de jongere en van het probleemoplossend vermogen van gezin en
omgeving. Dit kan in sommige gevallen zelfs de noodzaak van een
kinderbeschermingsmaatregel voorkomen. Ook wil het wetsvoorstel de
ruimte vergroten om een gezinsvoogdijmedewerker, werkzaam bij een
gecertificeerde instelling, nog voordat een kinderbeschermingsmaatregel
is uitgesproken in te zetten, met als doel ouders te bewegen – al dan niet
met zachte drang – tot vrijwillige medewerking. Dit bevordert de continuïteit van hulpverlening.
Het is derhalve belangrijk dat de gemeente de werkprocessen zoveel als
mogelijk op elkaar afstemt om de continuïteit van de jeugdhulp te kunnen
garanderen. Wel zijn er grenzen aan de mate van afstemming juist omdat
er sprake is van een overgang van het vrijwillig naar het gedwongen
44

Kamerstukken II 2011/12, 32 015, A.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

35

kader. Uit de jurisprudentie van het EHRM blijkt dat in artikel 8 EVRM
procedurele waarborgen besloten liggen. Op de staat rust een positieve
verplichting om het besluitvormingsproces op een inzichtelijke wijze te
laten verlopen. De totstandkoming van de maatregel dient zorgvuldig te
gebeuren. Jeugdigen en ouders moeten voldoende en vanaf het begin
betrokken worden bij het besluitvormingsproces. Deze eis omvat de
volgende subverplichtingen:
a. Het gezin heeft recht op inzage in de (proces)stukken; er mag geen
relevant materiaal voor hen worden achtergehouden.
b. De ouders moeten op de hoogte worden gebracht van de beslissing en
de motivering ervan. Het initiatief tot informatievoorziening dient van
het verantwoordelijke openbaar gezag uit te gaan. Onder omstandigheden moet een onafhankelijk psychologisch onderzoek worden
gelast.
c. De procedure moet in de mogelijkheid voorzien dat de ouders hun
mening en belangen aan de autoriteiten kenbaar maken en dat de
autoriteiten hiermee rekening houden.
Het EHRM acht een procedurele onzorgvuldigheid al voldoende reden om
een schending van artikel 8 EVRM vast te stellen. Een voorbeeld hiervan is
de zaak Venema tegen Nederland, waarin het EHRM concludeerde dat
artikel 8 EVRM was geschonden omdat de ouders onvoldoende in het
gehele beslissingsproces waren betrokken.45
Bij de gemeente ligt de verantwoordelijkheid om de jeugdhulp zo goed
mogelijk vorm te geven zodat continuïteit zoveel als mogelijk wordt
gegarandeerd èn rekening te houden met bovenstaande.
Voor de volledigheid moet worden opgemerkt dat de burgemeester van
de gemeente de bevoegdheid krijgt om de raad voor de kinderbescherming te dwingen de rechter een uitspraak te laten doen, indien er
een conflict bestaat tussen de gemeente en de raad voor de kinderbescherming. Deze bevoegdheid is opgenomen in het wetsvoorstel
herziening kinderbeschermingsmaatregelen.46
In het verzoekschrift aan de rechter neemt de raad voor de kinderbescherming naast de onderbouwing van de maatregel ook op welke
gecertificeerde instelling (gezinsvoogd) het meest voor de hand ligt om de
maatregel uit te voeren. De gemeente – of het bovenlokale samenwerkingsverband – bepaalt welke gecertificeerde instellingen worden
gecontracteerd. Tussen de raad voor de kinderbescherming en de
gemeente is overleg noodzakelijk over welke gecertificeerde instelling in
het verzoekschrift aan de rechter wordt opgenomen. Dit wordt vastgelegd
in genoemd protocol. In de praktijk zal het bovenlokale samenwerkingsverband waarschijnlijk enkele gecertificeerde instellingen contracteren
(een of twee instellingen die in de regio zijn gevestigd en een paar
instellingen voor specifieke doelgroepen) en uit deze instellingen zal een
keuze gemaakt moeten worden. De kinderrechter kan het verzoek toe- of
afwijzen, maar kan niet ambtshalve een andere gecertificeerde instelling
aanwijzen die de kinderbeschermingsmaatregel moet uitvoeren. Ter
terechtzitting kan het verzoek eventueel wel worden aangepast.

45

Venema tegen Nederland, EHRM, 17 december 2002, appl. No. 35731/97, § 99. Zie ook de
voorlichting overeenkomstig artikel 18, tweede lid, van de Wet op de Raad van State omtrent
de mogelijkheden tot een juridisch kader voor het dwingend opleggen van opvoedingsondersteuning door burgemeesters, W13.08.0210/I, 17 oktober 2008, bijlage bij Kamerstukken II
2008/09, 28 684, nr. 190.
46
Kamerstukken 32 015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

36

Als aan de gronden voor een kinderbeschermingsmaatregel is voldaan,
draagt de kinderrechter de uitvoering van een maatregel op aan een door
de gemeente gecontracteerde gecertificeerde instelling. Er is gekozen
voor certificeren om de gerealiseerde kwaliteitsverbetering in de
werkwijze van gezinsvoogdij en jeugdreclassering van de afgelopen jaren
te behouden en de kwaliteit verder te verbeteren. Voor verdere toelichting
wordt verwezen naar paragraaf 6.3 van deze toelichting. De kwaliteitseisen aan deze instellingen worden geregeld in dit wetsvoorstel en
uitgewerkt in het normenkader.
In geval van een ondertoezichtstelling wijst de gecertificeerde instelling
binnen vijf dagen een gezinsvoogd aan. De gezinsvoogd dient ervoor te
zorgen dat de voor het kind bedreigende opvoedingssituatie wordt
weggenomen en dat het traject wordt ingezet van herstel en versterking
van de eigen kracht van de jongere en van het probleemoplossend
vermogen van gezin en sociale omgeving. De gezinsvoogd stelt in overleg
met de ouders en het kind daartoe een plan vast, afgestemd op de
behoeftes en mogelijkheden van de minderjarige in diens context. De
gezinsvoogd heeft de mogelijkheid om ouders, als zij niet voldoende
meewerken aan het realiseren van de doelen van de ondertoezichtstelling,
een (schriftelijke) aanwijzing te geven. De gezinsvoogd kan daarnaast in
het kader van de uitvoering nog aanvullende jeugdhulp inzetten. Het
inzetten van de jeugdhulp dient dan in overleg met de gemeente te
gebeuren. De gemeente contracteert de jeugdhulp en heeft daarmee de
regie in handen. De gecertificeerde instelling kan geen andere jeugdhulp
aanwijzen dan waarin de gemeente voorziet. De gezinsvoogd sluit bij de
uitvoering van de maatregel zoveel mogelijk aan bij de hulp die al wordt
geboden aan het gezin. Zo kan de gezinsvoogd tot afspraken komen met
een hulpverlenend gezinscoach, die aanwezig is in het gezin en die ook
blijft als een maatregel niet meer van kracht is. Daarmee wordt de
continuïteit van de geboden hulp voor, tijdens en na een maatregel
bevorderd.
Op het moment dat de doelen van de ondertoezichtstelling zijn gerealiseerd en de ontwikkelingsbedreiging van het kind is opgeheven, wordt de
maatregel beëindigd. De gezinsvoogd trekt zich terug uit het gezin, in
overleg met de gemeente (het wijkteam of de gezinscoach). Waar nodig
wordt hulp in het vrijwillig kader voortgezet. De raad voor de kinderbescherming heeft daarbij een zogeheten «toetsende taak». Wanneer de
gezinsvoogd de ondertoezichtstelling of de uithuisplaatsing niet wil
verlengen, moet hij de raad voor de kinderbescherming hiervan tijdig en
beargumenteerd op de hoogte stellen. De raad voor de kinderbescherming beoordeelt aan de hand van deze informatie of het voorgenomen besluit in het belang van de minderjarige is en deelt zijn oordeel
uiterlijk één week na de melding mee aan de gecertificeerde instelling.
5.3. Jeugdreclassering
Jeugdreclassering wordt in verschillende fasen en modaliteiten van het
jeugdstrafrecht toegepast. De jeugdreclassering kan daartoe opdracht
krijgen van de rechter, het openbaar ministerie, directeur van een justitiële
jeugdinrichting of de raad voor de kinderbescherming. Jeugdreclassering
wordt ingezet naar aanleiding van een strafbaar feit of ter ondersteuning
van de tenuitvoerlegging van een strafrechtelijke beslissing.
Wanneer een jongere door de politie wordt aangehouden op verdenking
van een strafbaar feit en in verzekering wordt gesteld, meldt de politie dit
aan de raad voor de kinderbescherming. De raad voor de kinderbescherming verleent dan vroeghulp en adviseert het openbaar ministerie of
de kinderrechter over de te nemen beslissing. Dit advies komt tot stand na
toepassing van het Landelijk instrumentarium Jeugdstrafrechtketen (LIJ).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

37

Het LIJ geeft een inschatting van het recidiverisico en voorziet in een
profiel van aanwezige beschermende en risicofactoren en eventuele
zorgsignalen. Op basis daarvan kan worden bepaald welke strafrechtelijke
aanpak en eventuele zorg de jongere nodig heeft. Zowel de politie, de
raad voor de kinderbescherming als de jeugdreclassering maakt gebruik
van het LIJ om hun adviezen te onderbouwen. Voor schoolverzuimzaken
betrekt de raad voor de kinderbescherming ook de informatie van de
verbaliserende leerplichtambtenaar. Indien de problematiek van de
jeugdige de ernst van het strafbare feit overstijgt kan de raad voor de
kinderbescherming (ook) een kinderbeschermingsmaatregel initiëren.
Voor de bespreking van complexe persoons-, systeem- en gebiedsgerichte
problematiek waarbij sprake is van ernstige overlast en criminaliteit en
voor de aanpak daarvan zijn de Veiligheidshuizen opgericht. Het Veiligheidshuis is een netwerksamenwerking tussen straf-, zorg- en (andere)
gemeentelijke partners waarin zij onder eenduidige regie komen tot een
ketenoverstijgende aanpak. Het gaat hier om samenwerking tussen
gemeenten, politie, openbaar ministerie, raad voor de kinderbescherming
en de huidige bureaus jeugdzorg. Sinds 1 januari 2013 vallen de Veiligheidshuizen onder regie van de gemeente. Zo kunnen gemeenten ook in
strafrechtelijke zaken zorgen voor een optimale inbedding in en
afstemming met lokale en regionale zorg- en veiligheidsnetwerken.
Jeugdreclassering kan zowel op vrijwillige basis als in gedwongen
strafrechtelijk kader worden uitgevoerd. Steeds is er wel sprake van een
strafbaar feit. Jeugdreclassering op vrijwillige basis kan aan de orde zijn
als de jeugdige niet in voorlopige hechtenis wordt genomen, maar
begeleiding gewenst is tot aan het moment dat de strafzitting plaatsvindt.
Op verzoek van de raad voor de kinderbescherming kan dan jeugdreclassering worden ingezet. Indien het delict aanleiding geeft de voorlopige
hechtenis te bevelen dient de kinderrechter periodiek te toetsen of deze
geschorst kan worden. Wordt de voorlopige hechtenis geschorst dan
worden hieraan voorwaarden verbonden. In de regel is dit het aanvaarden
van hulp en steun van de jeugdreclassering en het opvolgen van de
aanwijzingen die door de reclassering worden gegeven. Daarnaast
kunnen vormen van jeugdhulp noodzakelijk geacht worden. Deze vloeien
rechtstreeks voort uit de strafrechtelijke schorsingsbeslissing. De
voorwaarden die in dit verband kunnen worden gesteld, zijn opgesomd in
het Besluit gedragsbeïnvloeding jeugdigen. De inzet van jeugdreclassering kan in deze fase ook het gevolg zijn van de beslissing van de
officier van justitie. Het gaat dan om de aanwijzingen bij de strafbeschikking.
De tot zover aangeduide werkzaamheden van de jeugdreclassering
hebben in de praktijk verschillende benamingen gekregen. Zo wordt de
vrijwillige begeleiding in opdracht van de raad voor de kinderbescherming «Toezicht en begeleiding» genoemd. De verplichte begeleiding
bij de uitvoering van bijzondere voorwaarden wordt geduid als «Hulp en
Steun». Het wetsvoorstel tot invoering van een adolescentenstrafrecht
brengt hierin wijziging. In vervolg zal de verplichte reclasseringsbegeleiding worden geduid als «Toezicht en Begeleiding». Van deze verplichte
Toezicht en Begeleiding door de jeugdreclassering is ook sprake wanneer
een jeugdsanctie – bijvoorbeeld de jeugddetentie of plaatsing in een
inrichting voor jeugdigen (PIJ -maatregel) – voorwaardelijk is opgelegd.
Ook bij een voorwaardelijke veroordeling worden bijzondere voorwaarden
gesteld.
De raad voor de kinderbescherming en de jeugdreclassering zijn
daarnaast betrokken bij het opleggen van de maatregelen in het jeugdstrafrecht. Een van de strafrechtelijke maatregelen die het jeugdstrafrecht
kent is de maatregel «het gedrag van de jeugdige betreffende», ook wel
de gedragsmaatregel genoemd. Deze behandelmaatregel is gericht op de
re-integratie van de jeugdige of jongvolwassene, zonder dat daarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

38

sprake is van vrijheidsbeneming. De veroordeelde volgt een programma
dat op een positieve gedragsverandering en het terugdringen van het
risico op recidive is gericht. Het programma van de gedragsmaatregel
wordt voor iedere jeugdige op maat gemaakt en kan bestaan uit op
gedragsinterventies, trainingen over agressieregulatie en sociale
vaardigheden en vormen van jeugdzorg. Het kan hierbij ook gaan om
verslavingszorg en geestelijke gezondheidszorg. Het gaat hierbij dus om
jeugdhulp die voortvloeit uit een strafrechtelijke beslissing. De jeugdreclassering heeft een rol in de voorbereiding van de maatregel en in de
begeleiding van de veroordeelde als de rechter de maatregel heeft
opgelegd.
Ten slotte komt de jeugdreclassering ook in beeld aan het einde van een
verblijf in een justitiële jeugdinrichting op grond van een opgelegde
jeugddetentie of de maatregel van plaatsing in een inrichting voor
jeugdigen (PIJ-maatregel). Ook gemeenten spelen een belangrijke rol bij
nazorg. Dit is vastgelegd in het Verantwoordelijkheidskader Nazorg Jeugd
en het Uitvoeringskader Netwerk- en Trajectberaad. Het laatste deel van
de tenuitvoerlegging van de jeugddetentie krijgt vorm in het zogenaamde
scholings- en trainingsprogramma (STP). Dit is een extramurale wijze van
tenuitvoerlegging van de straf of maatregel. De jeugdige verblijft niet
meer in de justitiële jeugdinrichting, maar thuis of in een andere zorg- of
woonvoorziening. Ook hier wordt de daadwerkelijke begeleiding door de
(jeugd)reclassering geboden en speelt zij ook een belangrijke rol bij het
opstellen van het plan van aanpak. Ook in het kader van een
PIJ-maatregel kan een STP worden opgelegd. De verplichte nazorg krijgt
hier echter anders vorm. Bij de PIJ-maatregel is het laatste jaar voorwaardelijk. In deze periode wordt de jeugdige begeleid door de (jeugd)reclassering. Juist in deze fase van de tenuitvoerlegging, waar de overgang van
het gedwongen naar het vrijwillige kader aan de orde is, is de positie van
de gemeente van groot belang. De gemeente is ook betrokken bij en
verantwoordelijk voor eventuele vervolg jeugdhulp, teruggeleiding naar
school of toeleiding naar de arbeidsmarkt.
Bij de doelgroep van de jeugdreclassering is sprake van een cumulatie
van risicofactoren bij de jeugdige zelf en/of zijn opvoedingssituatie. Het
delictgedrag kan worden gezien als een uitingsvorm van een onderliggende bedreiging van de normale ontwikkeling tot een adequaat
zelfstandig functionerende volwassene. Daarnaast is er doorgaans sprake
van onvermogen van de jongere zelf, zijn opvoeder(s) en opvoedingsomgeving om deze bedreiging af te wenden. Daarom is het noodzakelijk bij
de uitvoering van de jeugdreclassering het gezinssysteem en het bredere
netwerk rond de jeugdige te betrekken. Teneinde een landelijk eenduidige
en wetenschappelijk verantwoorde handelwijze bij de jeugdreclassering te
realiseren zijn het Handboek Jeugdreclassering, de CRIEM (jeugdreclassering voor jongeren uit een niet-westerse minderheidsgroep) en Harde
Kern aanpak en de methodische handreiking Schoolverzuim Jeugdreclassering ontwikkeld. Deze methodieken hebben sterk bijgedragen aan de
professionalisering en uniformering van de jeugdreclassering.
Voor de uitoefening van de jeugdreclasseringstaken zal een daartoe
aangewezen gecertificeerde instelling ingeschakeld worden. In het
individuele strafadvies van de raad voor de kinderbescherming wordt ook
een advies opgenomen welke gecertificeerde instelling voor jeugdreclassering het beste de maatregel uit kan voeren. De raad voor de kinderbescherming overlegt met de gemeente over welke gecertificeerde instelling
in het strafadvies wordt opgenomen. Dit wordt vastgelegd in een
protocol. Voor de beschrijving van de taken van de jeugdreclassering
wordt, in lijn met de systematiek van de Wjz, verwezen naar diverse
bepalingen in het Wetboek van Strafrecht. Die bepalingen verwijzen op
hun beurt telkens naar een beslissing (van een rechter, het openbaar
ministerie, de directeur van een justitiële jeugdinrichting of de raad voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

39

de kinderbescherming) waarbij de jeugdreclassering wordt opgedragen
een strafrechtelijk verdachte of veroordeelde bij te staan, begeleiding te
bieden of op hem toezicht te houden. Ook de voorbereiding van en
ondersteuning bij enkele jeugdsancties vormen onderdeel van die taken.
De raad voor de kinderbescherming heeft tot wettelijke taak toezicht te
houden op de uitvoering van de jeugdreclasseringstaken door de
gecertificeerde instelling. Waar nodig kan de raad voor de kinderbescherming aanwijzingen aan deze instellingen geven. Deze toezichthoudende taak brengt met zich dat de raad voor de kinderbescherming
fungeert als casusregisseur. De casusregie houdt in dat de raad iedere
individuele jeugdstrafzaak volgt, vanaf het moment dat de politie de zaak
bij de raad voor de kinderbescherming meldt totdat de gehele procedure,
inclusief het nazorgtraject na verblijf in een justitiële jeugdinrichting, is
doorlopen. Vanuit haar rol als casusregisseur ziet de raad voor de
kinderbescherming er bijvoorbeeld op toe dat er goede afspraken worden
gemaakt tussen de justitiële jeugdinrichting en de jeugdreclassering om te
komen tot een naadloze aansluiting van het verblijf in de inrichting op de
nazorg door de jeugdreclassering. De raad voor de kinderbescherming
toetst dan ook de rapportage van de jeugdreclassering om zo te beoordelen of de eerder vastgestelde doelen ook daadwerkelijk zijn behaald. De
casusregisseur is overigens niet de persoon die de jeugdige persoonlijk
begeleidt, zoals bijvoorbeeld een casemanager of gezinscoach; het is een
administratieve taak.
De rechter neemt in de beslissing tot schorsing van de voorlopige
hechtenis of in het vonnis vaak de aanwijzing op dat de jeugdige zich
gedurende een bepaalde periode dient te gedragen naar de aanwijzingen
van jeugdreclassering. Een voorbeeld van een dergelijke aanwijzing is de
inzet van jeugdhulp. De rechter kan ook zelfstandig jeugdhulp van de
strafrechtelijke beslissing onderdeel laten uitmaken. Het gaat dan om een
bijzondere voorwaarde die een vorm van zorg of jeugdhulp inhoudt. De
gemeente is ook voor de uitvoering van deze jeugdhulp verantwoordelijk.
Deze voorwaarden kunnen naar huidig recht ook vormen van (geïndiceerde) jeugdzorg inhouden.
De gecertificeerde instelling begeleidt de jeugdige, maar houdt op de
naleving van de voorwaarden eveneens toezicht. Voldoet de jeugdige niet
aan de voorwaarden, dan meldt de gecertificeerde instelling dit terug aan
het openbaar ministerie, die daarop maatregelen kan treffen. Zoals
hiervoor is aangegeven, kan de jeugdreclassering daarnaast bestaan uit
de voorbereiding en ondersteuning van jeugdsancties. Concreet is dit het
geval bij bijvoorbeeld de maatregel betreffende het gedrag van de
jeugdige en het STP. Het kan zijn dat tijdens de uitvoering van de
jeugdreclassering reguliere hulp moet worden ingezet. Doorgaans vloeit
deze jeugdhulp rechtstreeks voort uit een rechterlijke beslissing. Het gaat
hierbij onder meer om de gedragsmaatregel, waarbij jeugdhulp onderdeel
uitmaakt van het programma. Ook bij voorwaardelijke jeugdsancties kan
jeugdhulp gewenst zijn. Het strafrecht biedt de officier van justitie tevens
de mogelijkheid om in zijn strafbeschikking jeugdhulp op te nemen. In de
praktijk zal het OM niet snel zelf bepalen dat er een bepaalde vorm van
jeugdhulp direct ingezet zou moeten worden; daaraan ligt over het
algemeen een advies van de raad voor de kinderbescherming aan ten
grondslag.
Verder kan de gecertificeerde instelling een aanwijzing opnemen waarin
zij bepaalt dat een jeugdige jeugdhulp moet accepteren. De gecertificeerde instelling overlegt hiertoe met het college. Het is van belang – in
het bijzonder als er sprake is van een hoog recidiverisico – dat gebruik
wordt gemaakt van effectieve (erkende) of veelbelovende zorgprogrammas of interventies. Deze interventies dienen aan te sluiten bij het
recidiverisico, de factoren die aan dit recidiverisico ten grondslag liggen
en de motivatie en leerstijl van de jongere. De gecertificeerde instelling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

40

heeft daarbij een centrale rol omdat de jeugdreclasseerder de brug vormt
tussen de vrijwillige jeugdhulpverlening en de hulpverlening met een
strafrechtelijke achtergrond. Bij de inzet van jeugdhulp in een strafrechtelijk kader, is de rol van de gecertificeerde instelling cruciaal. Zij
voorkomt spanning tussen de noodzaak van een tijdige en volledige
tenuitvoerlegging van een strafrechtelijke beslissing en de beschikbaarheid van jeugdhulp.
6. Positie van jeugdigen en ouders en kwaliteit van jeugdhulp
6.1. Positie van jeugdigen en ouders
De jeugdige is primair afhankelijk van zijn ouders als het aankomt op een
goede opvoeding en veilig en gezond kunnen opgroeien. Wanneer ouders
niet in staat zijn om deze rol te vervullen, dan kan de overheid ingrijpen en
noodzakelijke en passende maatregelen treffen. En als de jeugdige een
psychische stoornis of een verstandelijke beperking heeft, is passende
zorg geboden. De instellingen, diensten en voorzieningen die dan
verantwoordelijk zijn voor ondersteuning en hulp of de bescherming van
de jeugdige moeten voldoen aan de door het Rijk gestelde normen.
Nederland is op grond van artikel 3 van het IVRK verplicht een kind te
verzekeren van de bescherming en de zorg die nodig zijn voor zijn of haar
welzijn. Daarnaast heeft het kind op grond van artikel 24 IVRK kort gezegd
recht op de best mogelijke gezondheid en gezondheidszorg. Het Rijk moet
ernaar streven dat geen enkel kind het recht op toegang tot deze
voorzieningen voor gezondheidszorg wordt onthouden. Deze verplichtingen zijn in dit wetsvoorstel vertaald in bepalingen over de jeugdhulpplicht van gemeenten (zie hoofdstuk 3), de rechtspositie van jeugdigen en
ouders (paragraaf 6.1) en in bepalingen over kwaliteitseisen aan jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen (paragraaf 6.2).
Het is belangrijk dat jeugdigen en ouders worden betrokken bij hun eigen
ondersteuningsproces en dat daarbij wordt uitgegaan van hun eigen
mogelijkheden om regie te voeren over hun leven. Belangrijk aspect
daarvan is dat niet over ouders en de jeugdige wordt gesproken, maar
met hen: de betrokkenheid van ouders en jeugdigen en hun sociale
omgeving bij de aanpak is cruciaal. In dit wetsvoorstel wordt de rechtspositie van jeugdigen en ouders vorm gegeven door bepalingen over:
a. de verplichte informatie aan jeugdigen en ouders over de te verlenen
jeugdhulp,
b. het toestemmingsvereiste,
c. een effectieve en laagdrempelige klachtenbehandeling, en
d. het realiseren van medezeggenschap van jeugdigen en hun ouders
(cliëntenraad).
Het is de verantwoordelijkheid van jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen om aan deze eisen te voldoen. Dit wetsvoorstel geeft
gemeenten daarnaast de opdracht er voor te zorgen dat jeugdigen en
ouders een beroep kunnen doen op een onafhankelijke vertrouwenspersoon. Onafhankelijk, beschikbaar en toegankelijk zijn belangrijke
voorwaarden voor een goede invulling van deze functie. Door de
verantwoordelijkheid bij gemeenten te leggen, wordt de onafhankelijkheid
ten opzichte van de jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen
gewaarborgd. Zij moeten ervoor zorgen dat vertrouwenspersonen hun
taak kunnen uitoefenen.
De positie van jeugdigen en ouders wordt verder vorm gegeven door de
opdracht aan gemeenten om rekening te houden met de gezindheid,
levensovertuiging en culturele achtergrond, door de verplichting om waar
mogelijk keuzevrijheid te bieden met betrekking tot de voorzieningen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

41

door ingezetenen van gemeenten, met name jeugdigen en hun ouders,
een rol te geven bij de voorbereiding van beleid inzake jeugdhulp, de
kinderbeschermingsmaatregelen en de jeugdreclassering en door
voorschriften omtrent informatie, toestemming, dossiervorming en
bescherming van de persoonlijke levenssfeer (zie artikelen 2.3, vijfde lid,
en 2.9, alsmede de paragrafen 4.3 en 7.3 van het wetsvoorstel).
Met dit wetsvoorstel wordt beoogd jeugdigen en ouders meer invloed te
geven op de kwaliteit van zorg die hen geboden wordt. De praktijk wijst
uit dat cliëntinvloed valt of staat met de houding van bestuurders en
professionals en het hebben van een gedeelde visie (namelijk tussen
cliënten en instelling) op cliëntenparticipatie en de uitvoering ervan. Bij
het centraal stellen van de cliënt en het versterken van zijn positie kan het
niet anders dan dat jongeren en ouders actief worden betrokken bij het
inventariseren van en de keuze voor de gewenste vormen van hulp die
passend zijn bij hun vragen en wensen in hun directe omgeving.
6.2. Waarborgen kwaliteit jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde
instellingen
Gemeenten staan dichtbij hun inwoners en zij kunnen het ondersteuningsaanbod afstemmen op de eigen kracht van de jeugdige en zijn netwerk.
Het uitgangspunt van de stelselherziening jeugd is dat jeugdhulp beter,
efficiënter en effectiever op lokaal niveau geregeld kan worden.
Gemeenten worden ook verantwoordelijk voor de kwaliteit van de
uitvoering ervan.
Bij de financiering van de jeugdhulp kunnen gemeenten middels het
contract kwaliteitseisen stellen aan de te leveren diensten. Verder kunnen
gemeenten gebruik maken van keurmerken, klachtenregistratie en
onderzoeken naar klanttevredenheid. Het ontvangen van gegevens,
geluiden en signalen is voor de gemeente essentieel om de jeugdhulp
(bij) te kunnen sturen. Bovendien draagt de kennisneming van klachten
van burgers over de verlening van de jeugdhulp er toe bij dat de
gemeente in haar beleid cliëntgericht te werk kan gaan.
Gemeenten beschikken dus over een scala van instrumenten om een
kwalitatief goed aanbod van jeugdhulp te organiseren. De regering acht
een aantal kwaliteitseisen zo fundamenteel dat deze in dit wetsvoorstel
uniform worden geregeld. Deze zijn neergelegd in hoofdstuk 4 van het
wetsvoorstel. Hiermee worden de veiligheid, gezondheid en rechtspositie
van de jeugdige beter beschermd en wordt recht gedaan aan het
uitgangspunt van het IVRK «de Staat heeft de verplichting een kind te
verzekeren van de bescherming en de zorg die nodig zijn voor zijn of haar
welzijn» (artikel 3, IVRK). Op grond van dit wetsvoorstel gaan de volgende
kwaliteitseisen gelden voor alle vormen van jeugdhulp:
a. de norm van verantwoorde hulp, inclusief de verplichting om
geregistreerde professionals in te zetten, tenzij{.(zie paragraaf 6.5 van
deze toelichting);
b. gebruik van een hulpverleningsplan of plan van aanpak als onderdeel
van verantwoorde hulp (artikel 4.1.2);
c. systematische kwaliteitsbewaking door de jeugdhulpaanbieder
(artikel 4.1.3);
d. verklaring omtrent het gedrag (VOG) voor alle medewerkers van een
jeugdhulpaanbieder, uitvoerders van kinderbeschermingsmaatregelen
of jeugdreclassering (artikel 4.1.5);
e. de verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling (zie
artikel 4.1.6);
f. de meldplicht calamiteiten en geweld (zie artikel 4.1.7);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

42

g. verplichting om de vertrouwenspersoon in de gelegenheid te stellen
zijn taak uit te oefenen.
Deze kwaliteitseisen gelden, naast de in paragraaf 6.1 genoemde eisen
rond de positie van jeugdigen en ouders, voor alle jeugdhulpaanbieders,
alle gecertificeerde instellingen en het AMHK (zie hoofdstuk 4). Voor de
eisen «verantwoorde hulp», «plan», «medezeggenschap» en «systematische kwaliteitsbewaking» is de uitvoering afgestemd op de aard en
intensiteit van de jeugdhulp en op de omvang van de instelling. Hierdoor
blijven de administratieve lasten van het kwaliteitsregime binnen de
perken terwijl het belang van deze wettelijke kwaliteitseisen, vooral voor
intensievere vormen van hulp, benadrukt wordt. De eisen voor het
opstellen van een plan en de systematische kwaliteitsbewaking worden
gekoppeld aan de eis van verantwoorde hulp. Het is aan de professional
of de instelling om te beoordelen welke mate van detaillering nodig is.
Ook kunnen gemeenten, naast de wettelijke kwaliteitseisen, in de
voorwaarden bij hun contractuele overeenkomsten met jeugdhulpaanbieders zelf ook nog eisen stellen aan de kwaliteit van de jeugdhulp.
Kwaliteitseisen in relatie tot de Wmo en kwaliteitswetgeving VWS
Ingevolge dit wetsvoorstel geldt een zelfstandig kwaliteitsregime voor alle
aanbieders van jeugdhulp. Daarmee wordt afgeweken van het regime van
de Wmo, waar gemeenten zorg dragen voor de kwaliteit van de
maatschappelijke ondersteuning en de Kwaliteitswet zorginstellingen
(Kwzi) slechts van toepassing is op een deel van de maatschappelijke
ondersteuning. Reden is dat het begrip jeugdhulp het brede spectrum
omvat van lichtere vormen van jeugdhulp tot aan zware vormen van
geestelijke gezondheidszorg en jeugdhulp die ingezet wordt in het kader
van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Mede naar
aanleiding van reacties op de consultatieversie van de Jeugdwet is
gekozen voor één kwaliteitsregime voor jeugdhulp, met een landelijk en
uniform toezicht op jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen.
Voor preventie ligt de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit bij de
gemeente. Voor de zwaardere vormen ligt het anders. Daarom sluiten de
kwaliteitseisen van dit wetsvoorstel aan bij bestaande kwaliteitswetgeving
inzake de zorg: Kwzi, Wet klachtrecht cliënten zorgsector (Wkcz), Wet
medezeggenschap cliënten zorginstellingen (Wmcz) en Wet toelating
zorginstellingen (Wtzi). Hiermee wordt voorkomen dat aanbieders die
zowel op het jeugd- als op het volwassenendomein acteren met verschillende kwaliteitseisen worden geconfronteerd. Het gaat dan om eisen met
betrekking tot verantwoorde zorg, VOG, hulpverleningsplan, systematische kwaliteitsbewaking, klachtrecht en medezeggenschap en inhoudelijke eisen aan de vertrouwenspersoon.
Kwaliteitseisen en aanpak kindermishandeling
Het is belangrijk dat er adequaat wordt ingegrepen bij vermoedens van
kindermishandeling, zowel op het gebied van signalering en begeleiding,
als bij de preventie. Het is aan beroepsgroepen om bij het opstellen van
competentieprofielen en bij de uitwerking van de norm voor «verantwoorde hulp» te waarborgen dat professionals over de benodigde kennis
en vaardigheden beschikken om signalerend en handelend op te kunnen
treden. Dat is van belang, zeker bij seksueel misbruik, zoals uit het rapport
van de commissie-Samson is gebleken. Aanbieders van jeugdhulp en
gecertificeerde instellingen weten zich gebonden aan de eisen van de
verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling, de
meldplicht calamiteiten en de meldplicht geweld bij de verlening van
jeugdhulp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

43

6.3. Certificering uitvoerders van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering
Kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering mogen alleen
maar worden uitgevoerd door instellingen die van overheidswege
gecertificeerd zijn. Doel van certificering is het behouden en het verbeteren van de kwaliteit van de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Gekozen is voor certificering vanwege de
aard van de activiteit: het ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer van het
kind en zijn gezin. Certificering geschiedt door een daarvoor aangewezen
instelling. De certificerende instelling verleent een certificaat aan een
instelling indien deze voldoet aan de basiskwaliteitseisen die zijn
uitgewerkt in het normenkader. Het normenkader beschrijft de kwaliteitseisen waaraan een gecertificeerde instelling moet voldoen en is
gebaseerd op de in het wetsvoorstel opgenomen kwaliteitseisen en op de
normen – branchecodes, methodes en programma’s – die thans worden
toegepast bij de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering, en die hun waarde bewezen hebben, of veelbelovend
zijn.
Vanwege het ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer van het kind en zijn
gezin is gekozen voor verplichte wettelijke certificatie en niet voor
vrijwillige certificering door de sector zelf. In het wetsvoorstel is de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering niet
meer voorbehouden aan aangewezen instellingen, maar kan iedere
organisatie zich aanbieden die voldoet aan de criteria van certificering.
Voordeel van het certificaat is ook dat gemeenten niet individueel hoeven
vast te stellen of een aanbieder aan de maat is en cliënten er zo van op
aankunnen dat de dienstverlening aan bepaalde kwaliteitseisen voldoet.
Het certificaat is voorwaardelijk: zonder certificaat is het niet toegestaan
om jeugdbescherming of jeugdreclassering uit te voeren. Certificering
fungeert hier allereerst als entreetoets.
Het is tevens mogelijk om een voorlopig certificaat te verlenen. Met
voorlopige certificaten kunnen nieuwe partijen gecertificeerd worden op
basis van de verwachting dat kan worden voldaan aan het normenkader.
Er is nog geen »trackrecord» om te beoordelen of dat daadwerkelijk het
geval is. De instelling krijgt daarom een periode van twee jaar de tijd om
aan te tonen dat zij aan alle certificeringseisen voldoet in een werkende
praktijk. Zo krijgen nieuwe toetreders een kans en wordt innovatie
gestimuleerd terwijl kwaliteit geborgd is.
Verplichte certificering laat onverlet dat certificering zoals in het
wetsvoorstel opgenomen, belangrijke aspecten van zelfregulering kent.
Rijk, gemeenten, en de huidige uitvoerders van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering stellen gezamenlijk het normenkader op
waaraan moet zijn voldaan voor de verkrijging van een certificaat. Hierbij
zal een balans gevonden moeten worden tussen kwaliteitsverbetering en
innovatie enerzijds en het beperken van kostenopdrijvende effecten
anderzijds. Het normenkader wordt bij ministeriële regeling vastgesteld.
Zo kunnen veranderende omstandigheden en inzichten eenvoudig tot
aanpassingen in het normenkader leiden en is het kwaliteitskader
herkenbaar voor het gehele veld.
In 2009 heeft de branche een normenkader geformuleerd volgens de
systematiek van Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector
(HKZ). Het normenkader op basis van dit wetsvoorstel zal niet worden
gebaseerd op het HKZ. Het zal breder zijn en regels bevatten ten aanzien
van de professional, de methoden en programma’s (en de werking
daarvan, erkend en bewezen of juist veelbelovend), de organisatie en haar
processen, en de samenwerking in de keten. Hierbij wordt gebruik
gemaakt van wat er in het huidige stelsel thans al aan kwaliteitseisen
bestaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

44

6.4. Stichting Nidos
Stichting Nidos is de landelijk werkende voogdij- en gezinsvoogdij
instelling voor (minderjarige) vluchtelingen en asielzoekers. Nidos is de
rechtspersoon die hiertoe is aanvaard overeenkomstig de artikelen 254,
tweede lid, en 302, tweede lid, van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek. De
voogdij en gezinsvoogdij worden in het huidige stelsel met uitsluiting van
andere instellingen uitgevoerd door de bureaus jeugdzorg. Nidos neemt
hierop een uitzonderingspositie in. De kinderrechter dient indien het gaat
om een minderjarige door of voor wie een asielaanvraag is ingediend en
die in verband daarmee in Nederland verblijft, de (voorlopige) voogdij aan
Nidos op te dragen. Dit geldt ook voor de volgende aangewezen categorieën andere minderjarigen:
a. minderjarigen die jonger dan twaalf jaar zijn, voor wie een asielaanvraag eerst wordt ingediend als Nidos de voogdij over hen heeft
verkregen;
b. minderjarigen van wie de moeder onder voogdij staat van Nidos en
voor of door wie een aanvraag om een (reguliere) verblijfsvergunning
onder de beperking «verblijf bij moeder» is ingediend;
c. minderjarigen die op Nederlands grondgebied worden aangetroffen en
slachtoffer zijn geworden van mensenhandel en door of voor wie een
(reguliere) aanvraag om een verblijfsvergunning onder de beperking
«slachtofferaangever van mensenhandel» wordt ingediend;
d. minderjarigen die op een luchthaven in Nederland onbegeleid worden
aangetroffen en door of voor wie een reguliere aanvraag wordt of kan
worden ingediend;
e. minderjarigen die alleen achterblijven in een opvangcentrum van het
COA nadat hun ouders met onbekende bestemming zijn vertrokken; en
f. minderjarigen die onder toezicht zijn gesteld van Nidos en wier
ouder(s) zijn ontheven of ontzet van het gezag, dan wel met onbekende bestemming zijn vertrokken.
Wat betreft de ondertoezichtstelling had de kinderrechter onder de Wjz in
bovengenoemde specifieke gevallen de mogelijkheid in plaats van bureau
jeugdzorg het kind onder toezicht van Nidos te stellen. Dit wetsvoorstel
wijzigt deze positie niet. Wel zal Nidos zich overeenkomstig hoofdstuk 3
van het wetsvoorstel moeten certificeren.
De redenen voor instandhouding van de positie van Nidos zijn gelegen in
het volgende. Nidos zou bij decentralisatie haar uitzonderingspositie
kunnen verliezen, omdat het gemeenten vrij staat te bepalen met welke
gecertificeerde instelling ze contracten afsluiten. Een mogelijk gevolg
hiervan is dat de zorg voor minderjarige vreemdelingen versnipperd raakt
en daarmee de kwaliteit onder druk komt te staan, omdat voor deze
doelgroep meerdere gecertificeerde instellingen aangewezen zouden
kunnen worden. De zorg voor minderjarige vreemdelingen vraagt veel
kennis en ervaring van (gezins)voogden om cliënten met een andere
culturele achtergrond goed te kunnen begeleiden en expertise van
vreemdelingrechtelijke procedures. Door landelijke bundeling is de
kwaliteit van dienstverlening beter worden geborgd voor deze beperkte,
kwetsbare doelgroep. Gemeenten kunnen immers niet sturen op de
instroom van asielzoekende minderjarige vreemdelingen (amv’s). Ook
vanuit Europees perspectief is één landelijke organisatie voor de zorg van
amv’s wenselijk. Doel van het «European Action Plan on unaccompanied
minors 2010–2014» is te komen tot een verdere harmonisering van het
asielbeleid, waaronder de voogdij van amv’s. Eventuele verbeteringen die
voortvloeien uit dit actieplan, kunnen in één organisatie effectiever
worden geïmplementeerd. Deze overwegingen hebben ertoe geleid de
positie van Nidos niet te wijzigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

45

6.5. Professionalisering
Binnen de jeugdsector zijn reeds geregistreerde beroepsbeoefenaren
werkzaam die zijn onderworpen aan tuchtrecht. Daarbij kan gedacht
worden aan BIG-geregistreerde beroepsbeoefenaren als verpleegkundigen, (jeugd-)artsen, artsen voor verstandelijk gehandicapten, psychiaters, gezondheidszorgpsychologen. De registratieplicht en het tuchtrecht
zijn geregeld in de Wet BIG. Ook met de inwerkingtreding van de
Jeugdwet zal deze wet voor hen blijven gelden. Hun inzet zal moeten
worden bezien in het kader van de hierna te behandelen norm van de
verantwoorde werktoedeling.
Professionals in de jeugdsector dienen hun kennis en vaardigheden op
peil te houden via na- en bijscholing. De verantwoordelijkheid voor de
inhoudelijke kwaliteit van de beroepsbeoefening ligt daarmee bij de
beroepsgroepen zelf. De regering wil de kwaliteit van de jeugdhulp en de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering
borgen. Zij wil hiertoe professionalisering in de jeugdhulp stimuleren
door meer beroepen onder registratie en tuchtrecht te brengen. Dat levert
een belangrijke bijdrage aan een verhoging van de kwaliteit van beroepsuitoefening en het beperken van overbodige bureaucratie.
De Stuurgroep Implementatie Professionalisering Jeugdzorg (STIPJ) is in
2010 met financiële steun van de ministeries van VWS en VenJ in de
provinciaal gefinancierde jeugdzorg, de gesloten jeugdzorg, raad voor de
kinderbescherming, bureaus Halt en justitiële jeugdinrichtingen gestart
met de implementatie van het actieplan professionalisering in de
jeugdzorg, waaronder een traject om te komen tot (verplichte) registratie
van twee beroepen in de jeugdzorg, te weten de HBO-jeugdzorgwerker en
de WO-gedragswetenschapper in de jeugdzorg (psycholoog en orthopedagoog) met tuchtrecht als sluitstuk. Er zijn competentieprofielen
ontwikkeld en er is een uitstroomprofiel jeugdzorgwerker vastgesteld.
Voor de twee nieuw op te zetten beroepsgroepen wordt er één kwaliteitsregister gerealiseerd alsmede tuchtrechtspraak in verschillende, aan de
beroepsgroepen gerelateerde kamers van het in te stellen tuchtcollege.
Vooruitlopend op het wetsvoorstel is een afzonderlijk wetsvoorstel tot
wijziging van de Wjz in voorbereiding.47 Uitwerking vindt plaats in een
amvb. De gekozen aanpak om de professionalisering van twee beroepen
in de jeugdzorg van de grond te krijgen, wordt door de veldpartijen breed
gedragen. Hun betrokkenheid maakt het mogelijk het genoemde
wetsvoorstel vorm te geven en waarborgt de brede implementatie ervan
in de praktijk. Een en ander leidt tot de verdere professionalisering van de
sector en de vakbekwaamheid van professionals werkzaam in de (huidige)
jeugdzorg. Daarmee wordt een forse impuls gegeven aan kwaliteit van de
jeugdzorg. Het kabinet heeft in het regeerakkoord Rutte II de ambitie
uitgesproken om het traject te versnellen. De Jeugdwet sluit inhoudelijk
aan bij het genoemde wetsvoorstel inzake de professionalisering van de
jeugdzorg.
Ook in het nieuwe stelsel zijn de beroepsgroepen in eerste aanleg zelf
verantwoordelijk voor hun beroepsprofielen, waarbij werkgevers worden
betrokken. Beroepsverenigingen en werkgevers stellen met cliëntenorganisaties een kwaliteitskader op waarin de norm verantwoorde hulp wordt
geconcretiseerd. Het is aan de professionals en het management binnen
de instelling om te bepalen wanneer wel en wanneer niet de inzet van een
geregistreerde professional nodig is. Uitzondering hierop is de situatie
waarbij de gemeente voor de verlening van jeugdhulp een solistisch
47

Kamerstukken II 2012/13, 33 619.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

46

werkende jeugdhulpverlener inzet. In die situaties beslist de gemeente
immers zelf of zij voor de betreffende jeugdhulp een geregistreerde
professional inzet of niet.
De beoordeling of jeugdhulpaanbieders de norm verantwoorde hulp juist
toepassen, ofwel, voor het daartoe bedoelde werk ook geregistreerde
jeugdzorgwerkers inzetten, is aan de toezichthoudende inspectie. De
inspectie leidt hiertoe een overleg met veldpartijen. Omdat gemeenten
bepalen welke jeugdhulp zij inkopen en met welke jeugdhulpaanbieder zij
in zee gaan, kunnen zij, met name wanneer zij een kleine aanbieder of een
solistisch werkende jeugdhulpverlener inschakelen, grote invloed
uitoefenen op een verantwoorde werktoedeling Dit is met name van
belang bij de inkoop van preventief aanbod en lichte vormen van
ondersteuning; dit zal niet per se geboden hoeven te worden door
geregistreerde professionals. Als het echter gaat om taken die door een
geregistreerde professional uitgevoerd zouden moeten worden, dienen
ook gemeenten daarvoor de juiste jeugdprofessionals in te zetten.
Naast de jeugdige of ouders en de beroepsbeoefenaar zijn ook de
instrumenten en interventies die worden gehanteerd van invloed op het
effect van de ingezette jeugdhulp. In onder andere het nieuwe ZonMw
programma «Effectief werken in de jeugdsector» dat in 2012 is gestart,
worden daarom ook instrumenten en interventies onderzocht op hun
effectiviteit. Daarbij zal ook aandacht besteed worden aan de implementatie en borging.
De norm van verantwoorde werktoedeling
Op grond van artikel 4.1.1, eerste lid, zijn een jeugdhulpaanbieder en een
gecertificeerde instelling gehouden verantwoorde hulp te leveren. In het
tweede lid van dat artikel staat dat zij zich op zodanige wijze dienen te
organiseren en zorg dienen te dragen voor een zodanige verantwoordelijkheidstoedeling, dat een en ander redelijkerwijs moet leiden tot
verantwoorde hulp. Op grond van artikel 4.1.4, eerste lid, kunnen bij amvb
nadere regels worden gesteld aan de uitvoering daarvan. Met het oog op
de professionalisering zal op die grond bij amvb de norm van de
verantwoorde werktoedeling worden gesteld.
Het bleek niet mogelijk een sluitende domeinbeschrijving te maken van
werkzaamheden die alleen door geregistreerde jeugdzorgwerkers of
gedragswetenschappers mogen worden uitgevoerd. Het werk van een
jeugdzorgwerker of gedragswetenschapper in de jeugdzorg is niet te
typeren in de vorm van voorbehouden handelingen, zoals die zijn
opgenomen in de Wet BIG. Daarom wordt aangesloten bij de term
«verantwoorde zorg»48 zoals deze is opgenomen in de Kwzi en in de Wjz.
Deze wetten geven zelf niet aan wat de norm precies inhoudt: dat zou tot
rigiditeit leiden. Uitgangspunt is dat professionals in concrete situaties
zeer goed kunnen aangeven of er sprake is van verantwoorde zorg. Ook
de Inspectie jeugdzorg en de Inspectie voor de Gezondheidszorg hanteren
in hun toetsingskaders de norm «verantwoorde zorg». Door de beroepsgroepen in het veld worden onder auspiciën van Jeugdzorg Nederland
kwaliteitskaders ontwikkeld. De beroepsgroepen stellen zelf vast welke
werkzaamheden door welke beroepsbeoefenaren mogen worden
uitgevoerd: de norm van verantwoorde werktoedeling. Dit kader is leiden
voor de werktoedeling in de praktijk en voor het toezicht van de inspectie
op de naleving van de norm van de verantwoorde werktoedeling.

48

In termen van de Jeugdwet wordt dit «verantwoorde hulp».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

47

Jeugdhulpaanbieders en de uitvoerders van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering worden verplicht om ervoor te zorgen dat de
vormen van jeugdhulp en de kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering die zij uitvoeren, in principe door of onder verantwoordelijkheid van een in het kwaliteitsregister Jeugd geregistreerde beroepsbeoefenaar worden verricht. De aanbieder van jeugdhulp en uitvoerder
van kinderbeschermingsmaatregelen of jeugdreclassering kan wel
anderen dan de geregistreerde beroepsbeoefenaar met de uitvoering van
taken belasten, indien hij aannemelijk kan maken dat de kwaliteit van de
jeugdhulp, de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen of
jeugdreclassering daardoor niet nadelig worden beïnvloed. Leidend
hiervoor zijn de geldende beroepsnormen van de betreffende beroepsverenigingen. Bovendien dient de aanbieder anderen in te schakelen, indien
dit noodzakelijk is voor de kwaliteit van de hulpverlening, bijvoorbeeld
wanneer de expertise van een psychiater nodig is.
Bovenstaand regime houdt in dat professionals zelf hun kennis en
vaardigheden op peil houden via na- en bijscholing. Zij weten wanneer zij
specifieke deskundigheid van collega’s in moeten schakelen, hebben
inzicht in en erkenning van elkaars deskundigheid alsmede zicht op de
grenzen van de eigen vakbekwaamheid (bij voorkeur met behulp van
intervisie). De kwaliteit van de uitoefening van het beroep wordt op deze
manier gereguleerd via een beroepsregister, een beroepscode en het
tuchtrecht.
In veel gevallen kunnen en zullen jeugdhulpaanbieders ervoor kiezen ook
niet geregistreerd personeel in te schakelen. Een goed voorbeeld is de
toedeling van werkzaamheden voor activiteitenbegeleiding. De functie
van activiteitenbegeleider is een functie op mbo-niveau. Het valt niet in te
zien dat de activiteitenbegeleiding van mindere kwaliteit zou zijn wanneer
die wordt geboden door een daarvoor opgeleide mbo’er in plaats van
door een niet speciaal daarvoor opgeleide geregistreerde jeugdprofessional (hbo).
Daartegenover zal een werkgever bijvoorbeeld inzake de werkzaamheden
die horen bij de functie van de gezinsvoogd niet snel aannemelijk kunnen
maken dat deze door anderen dan door een geregistreerde jeugdprofessional (jeugdzorgwerker) kunnen worden verricht zonder dat sprake is van
kwaliteitsverlies.
Uit reacties van veldpartijen en van de Inspectie jeugdzorg op een concept
van het eerder genoemde wetsvoorstel tot wijziging van de Wjz inzake de
professionalisering van de jeugdzorg, bleek een grote behoefte aan een
goede operationalisering van de norm van de verantwoorde werktoedeling. Die operationalisering zal worden opgenomen in een breed
gedragen kwaliteitskader. De Inspectie jeugdzorg ziet voldoende mogelijkheden om samen met van de veldpartijen tot een zodanige invulling van
het beleidskader te komen dat een effectieve handhaving van de norm
van de verantwoorde werktoedeling mogelijk is. Het kwaliteitskader zal
voor iedereen, inspectie en veldpartijen, op voorhand duidelijkheid
verschaffen over de toepassing van de norm en de wijze waarop die
gehandhaafd wordt.
Het kwaliteitskader zal worden opgenomen in een beleidsregel, die als
ijkpunt kan gelden voor het handhavingsbeleid. Het is niet noodzakelijk
voor het kwaliteitskader een specifieke wettelijke basis te creëren. De
bevoegdheid om beleidsregels te stellen over de wijze waarop de
handhaving zal plaatsvinden, vindt mede haar grondslag in de Awb. Dat
de inspectie bij het formuleren van dat kader de veldpartijen zal betrekken,
vergt geen bijzondere, wettelijke grondslag. Het werken met dergelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

48

beleidsregels biedt de flexibiliteit waaraan in de praktijk, zeker in deze
ontwikkelingsfase van de beroepsgroep, behoefte bestaat.
Toepassing van de norm in het nieuwe jeugdstelsel
De norm van de verantwoorde werktoedeling is de afgelopen jaren
ontwikkeld met partijen in de provinciale jeugdzorg in de context van de
provinciale jeugdzorg. De norm van de verantwoorde werktoedeling en
daarmee de verplichting om geregistreerde jeugdprofessionals in te
zetten, zal in de nieuwe Jeugdwet een bredere werking hebben.
Een onderzoek zal zicht geven op de noodzaak en (financiële) consequenties van het van toepassing laten zijn van deze norm voor kwaliteitsborging op de (deels) andere beroepsgroepen en andere sectoren met
hun eigen professionaliseringstrajecten. De uitkomsten van dit onderzoek
geven input aan beroepsbeoefenaren, aanbieders en gemeenten om te
bezien hoe zij invulling kunnen gaan geven aan de norm van de verantwoorde werktoedeling
Consequentie van het onderzoek kan zijn dat in de amvb bij de Jeugdwet
wordt voorzien in een overgangsregeling met een vrijstelling van de
verplichting van jeugdorganisaties van de toepassing van de verantwoorde werktoedeling, teneinde alle sectoren de kans te geven om zich
voor te bereiden op deze werkwijze. Ook zal worden bezien of de
uitkomsten van dit onderzoek consequenties hebben voor de toepassing
van de norm in het nieuwe jeugdstelsel.
Samenhang met BIG-registratie
Zoals reeds aangegeven, kan het bij de verlening van jeugdhulp noodzakelijk zijn een BIG-geregistreerde deskundige in te schakelen. Bijvoorbeeld
een psychiater of een gezondheidszorgpsycholoog. Bij sommige
beroepen, bijvoorbeeld de gezondheidszorgpsycholoog zou voor wat
betreft de beroepsregistratie sprake kunnen zijn van samenloop. De
jeugdhulpaanbieder die een gezondheidszorgpsycholoog, die niet is
opgenomen in het kwaliteitsregister voor jeugdprofessionals, wenst in te
zetten, dient te verantwoorden dat daardoor de kwaliteit van de verlening
van jeugdhulp niet vermindert. Indien een gezondheidszorgpsycholoog
naast zijn BIG-registratie zich kwalificeert voor het kwaliteitsregister voor
jeugdprofessionals, doet zich een samenloop voor. De jeugdhulpaanbieder hoeft bij het inzetten van een dergelijk gezondheidszorgpsycholoog
niet expliciet te verantwoorden waarom hij een BIG-geregistreerde
professional inzet, omdat deze persoon tevens geregistreerd is als
jeugdprofessional.
7. Specialistische jeugdhulp
7.1. Algemeen
De huidige provinciaal gefinancierde jeugdzorg, die door het wetsvoorstel
zal worden gedecentraliseerd naar de gemeenten, omvat diverse vormen
van intensieve ambulante hulpverlening, intensieve, gespecialiseerde
pedagogische thuishulp bij met name multi-probleemgezinnen, de
daghulp (semi-residentiële zorg), de dag- en nachthulp (residentiële zorg)
en de pleegzorg. Pleegzorg is een vorm van jeugdhulp waarbij een
jeugdige in het gezin van pleegouders verblijft.
De nieuwe gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de overige specialistische vormen van zorg en ondersteuning wordt hieronder toegelicht, te
weten:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

49

− hulp voor jeugdigen met psychische klachten of stoornissen (voorkomen, behandelen en genezen),
− hulp voor jeugdigen met een verstandelijke beperking,
− begeleiding en persoonlijke verzorging jeugdigen en
− gesloten jeugdhulp in het kader van ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen.
7.2. Hulp voor jeugdigen met psychische klachten of stoornissen
De geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen (jeugd-ggz) richt zich op
jeugdigen met psychische klachten of psychische stoornissen. Binnen dit
palet van zorg vallen onder andere de preventieve zorg, zoals die voor
kinderen van ouders met psychiatrische of verslavingsproblematiek
(KOPP/KVO), die nu nog onder de Wmo valt, en geïndiceerde preventie,
participatie in zorgadviesteams, diagnose, behandeling van ernstige
enkelvoudige dyslexie tussen 7 en 12 jaar, gesprekstherapie bij een
psycholoog, psychiatrische gezinsbegeleiding, verslavingszorg, e-health,
acute psychiatrie, vroegkinderlijke traumabehandeling en de multidisciplinaire zorg vanuit de ggz. Van die laatste vorm van zorg wordt het klinische
deel soms ook in (academische) psychiatrische ziekenhuizen geleverd.
Behandeling van psychische klachten of stoornissen vindt overwegend
plaats in de vorm van ambulante zorg. De komende jaren zal de zorg zich
verder ambulantiseren. Een aantal van deze aandoeningen zijn zo
specialistisch of zeldzaam, dat behandeling ervan bovenregionaal, of in
sommige gevallen landelijk moet worden georganiseerd.
Zoals de parlementaire werkgroep Toekomstverkenning jeugdzorg in mei
2010 al aangeeft wordt in het huidige stelsel teveel verkokerd gewerkt.
Door het gebrek aan integrale samenwerking krijgt een kind niet altijd
tijdig de juiste zorg. Verschillende financieringsstromen belemmeren de
mogelijkheden om snel en makkelijk samen te werken. Eén verantwoordelijke overheid – i.c. de gemeente – met één gebundelde financieringsstroom moet hier verbetering in gaan brengen. Gemeenten kunnen op
lokaal niveau maatwerk bieden nu zij op grond van dit wetsvoorstel
integraal verantwoordelijk worden voor alle ondersteuning, hulp en zorg
aan jeugdigen bij opgroeien en opvoeden en psychische problemen en
stoornissen. Door de jeugd-ggz te decentraliseren ontstaan er meer
mogelijkheden voor integrale diagnostiek en voor integrale zorg aan
jeugdigen met problematiek op meerdere vlakken en sneller signaleren en
handelen in de voorzieningen rondom jeugd en gezin. De gemeenten
krijgen door de decentralisatie van de jeugd-ggz meer regiemogelijkheden
op de jeugdhulp. Hierdoor ontstaat er een financiële prikkel voor
gemeenten om te investeren in zelfmanagement en eigen kracht,
preventieve ggz en lichte vormen van zorg (waaronder consultatie van ggz
en basis-ggz), ook op school. Dit laatste heeft tot doel het beroep op de
specialistische jeugd-ggz te verminderen.
Tegen het voornemen om de jeugd-ggz te decentraliseren geldt als
bezwaar dat de overheveling kan leiden tot minder samenhang met de
somatische zorg, terwijl psychische en somatische klachten sterk kunnen
samenhangen. Ook de koepel- en brancheorganisaties in de gezondheidszorg en de verschillende beroepsverenigingen wijzen in hun reactie
op de consultatieversie van het wetsvoorstel op de risico’s van een «knip»
met de geestelijke zorg voor volwassenen en met de somatische
gezondheidszorg (zie paragraaf 13.1.3 van deze toelichting).
Goede (keten-)afspraken en richtlijnen zijn hierbij van groot belang. Dit
geldt bijvoorbeeld voor:
− de medische keten tussen huisarts en de psychiater, met verwijzingen
over en weer;
− het voorschrijven van medicatie, naast gesprekstherapie;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

50

− samenwerking met huisartsen en medisch specialisten bij ziektebeelden die op het grensvlak van somatiek en ggz liggen zoals bijvoorbeeld somatoforme stoornissen;
− wanneer een ggz-aandoening samengaat met een somatische
aandoening;
− wanneer handelingen noodzakelijk zijn waartoe de psycholoog niet
gerechtigd is.
Ook ontstaat door de decentralisatie – evenals met andere vormen van
zorg – een «knip» met de volwassen ggz die nadelig kan zijn voor
jeugdigen van wie de stoornis doorloopt tot in de volwassenheid. Aan
deze cliënten moet in de transitiefase, en vervolgens in het nieuwe stelsel,
extra aandacht worden besteed, zodat de continuïteit in het nieuwe stelsel
goed geborgd wordt. Verder is de jeugd-ggz als medisch specialisme qua
wetenschappelijke ontwikkeling nauw verbonden met de volwassen ggz
en met de somatische sector en loopt zij mee met de daarin in gang
gezette beweging van specialisatie en concentratie van de specialistische
zorg. Als hierna aangegeven zal bezien worden hoe gemeenten aan
kunnen sluiten bij de infrastructuur en de uitwerking van wetenschappelijke inzichten zoals die in de volwassen ggz en in de somatiek in gebruik
zijn. Het is van belang dat op landelijk niveau afspraken worden gemaakt
over richtlijnontwikkeling, onderzoek en innovatie.
Elke knip brengt risico’s met zich mee. In 2012 zijn vele gesprekken
gevoerd met deskundigen, onder andere uit de ggz of een «precisering»
van de te decentraliseren jeugd-ggz mogelijk is. Op basis van deze
gesprekken is de conclusie getrokken dat het niet goed mogelijk is om een
«knip» aan te brengen in de te decentraliseren jeugd-ggz. Verder heeft de
regering opdracht gegeven voor het rapport «Gemeenten aan zet; Twee
wegen naar de ggz voor zorggezinnen».49 In dit rapport worden de
volgende aanbevelingen gedaan voor een verantwoorde decentralisatie
van de jeugd-ggz naar gemeenten:
1) Doorontwikkelen kwaliteit: gemeenten zijn hiervoor verantwoordelijk
en moeten hier op landelijk niveau afspraken over maken
In dit wetsvoorstel is aangegeven dat gemeenten verantwoordelijk zijn
voor het bieden van kwalitatief goede jeugdhulp. Daarom is het van
belang dat gemeenten – al dan niet in samenwerking met het Rijk –
investeren in richtlijnontwikkeling, onderzoek en innovatie en hier over
op landelijk niveau afspraken maken.
2) Landelijke inkoop: minimaal voor specialistische jeugd-ggz
In artikel 2.11 van dit wetsvoorstel is een grondslag opgenomen om bij
algemene maatregel van bestuur nadere regels te stellen over landelijk
opdrachtgeverschap van jeugdhulpaanbod (niet per se alleen voor
jeugd-ggz, maar voor alle jeugdhulp). In overleg met ZN en VNG
worden de mogelijkheden verkend over het inkopen van specialistische jeugd-ggz onder mandaat door zorgverzekeraars.
3) Medisch specialist: rechtstreeks doorverwijzen naar jeugd-ggz
In het wetsvoorstel is aangegeven dat de medisch specialist niet alleen
naar jeugd-ggz mag doorverwijzen, maar naar alle vormen van
jeugdhulp. Uitgangspunt is dat een jeugdige zo snel mogelijk de juiste
(integrale) zorg krijgt. Om de regierol van de gemeenten in het stelsel
te kunnen borgen zijn gemeenten, zorgverzekeraars en de betrokken
professionals verplicht om onderling goede afspraken te maken over
de invulling van deze verwijzingsmogelijkheid en de voorwaarden die

49

Kamerstukken II 2012/13, 31 839, nr. 245.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

51

hieraan kunnen worden gesteld. Zie ook paragraaf 4.4 van deze
toelichting.
4) Landelijke afspraken zorgverzekeraars en gemeenten over rol huisarts
bij doorverwijzen naar jeugd-ggz en de doorstroom naar volwassenggz
De huisarts mag niet alleen naar jeugd-ggz doorverwijzen, maar naar
alle vormen van jeugdhulp en gemeenten, huisartsen en zorgverzekeraars maken onderling afspraken over de randvoorwaarden waarbinnen en de wijze waarop de huisarts jeugdhulp kan inzetten. Zie ook
paragraaf 4.4 van deze toelichting.
5) Wetten van de gezondheidszorg blijven gelden voor de jeugd-ggz
(onder andere Wet BIG, Wgbo, Wkcz, Wmcz, Kwzi en in de toekomst
mogelijk de Wcz)
De Wet BIG blijft van toepassing op de jeugd-ggz. Daarnaast is het
kwaliteitsregime van de Jeugdwet gebaseerd op de genoemde wetten
inzake de gezondheidszorg.
6) De IGZ moet toezicht blijven houden op de jeugd-ggz
Vanwege de nauwe betrokkenheid van de Inspectie Jeugdzorg en de
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) bij de uitvoering van
jeugdhulp zullen op grond van deze wet beide inspecties een toezichthoudende rol vervullen. De IGZ blijft toezicht houden op grond van de
Wet bopz, de Kwzi en de Wet BIG door de Inspectie voor de Gezondheidszorg.
Voornoemde aanbevelingen zijn besproken in overleg tussen Rijk, VNG en
de sector. Afgesproken is om een gezamenlijke werkagenda op te stellen
voor een verantwoorde decentralisatie van jeugd-gzz naar gemeenten om
zodoende de door de sector gesignaleerde risico’s tot een minimum te
beperken, de kansen voor een meer integrale aanpak te benutten en een
zorgvuldige overheveling van de jeugd-ggz naar gemeenten per 1 januari
2015 te realiseren.
Op grond van dit wetsvoorstel worden gemeenten verantwoordelijk voor
psychofarmaca die worden verstrekt door de instelling waarbinnen de
jeugdige zich bevindt. Gemeenten kopen dan, net als de zorgverzekeraar
in de oude situatie, een integraal pakket aan intramurale zorg – inclusief
psychofarmaca – in bij de instelling (maar exclusief de intramuraal
geleverde somatische zorg en geneesmiddelen). De kosten voor de
psychofarmaca zijn inbegrepen in de prijs voor een verblijfsdag. Voordeel
van het overhevelen van de intramurale psychofarmaca is dat twee
gelijkwaardige componenten («praten» en «pillen») binnen eenzelfde
behandeling van een psychische stoornis door één bron wordt gefinancierd. Dit heeft zorginhoudelijk de voorkeur en sluit aan bij de uitgangspunten van de overheveling. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de
financiering, maar de instellingen zelf zorgen voor de organisatie van de
inkoop van intramurale psychofarmaca.
Psychofarmaca bij extramuraal gebruik blijven in de Zvw en worden niet
overgeheveld naar deze wet. Ook hier geldt uiteraard het voordeel van
«praten» en «pillen» in één wettelijk kader, maar het organiseren van
psychofarmaca bij extramuraal gebruik zou een grote inspanning en mate
van expertise van gemeenten vragen. Daarbij moet worden gedacht aan
het contracteren van apotheken, het ontwikkelen van een preferentiebeleid voor psychofarmaca en het vaststellen van een vergoedingslimiet
voor psychofarmaca. Dit heeft als consequentie dat het beleid en het
besluit over benodigde gesprekstherapie worden bepaald op het niveau
van de individuele gemeente, terwijl dit voor de extramurale psycho-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

52

farmaca op rijksniveau wordt bepaald. Het is hierbij van belang dat
medicatie en gesprekstherapie één geheel vormen in de praktijk en dat er
toereikende richtlijnen zijn over de inzet en samenhang van gesprekstherapie en psychofarmaca. Onder dit wetsvoorstel vallen alle consulten
waarin (al dan niet in combinatie met gesprekstherapie) het voorschrijven,
de effecten van of het stoppen met het nemen van psychofarmaca worden
besproken.
7.3. Hulp voor jeugdigen met een verstandelijke beperking
De verstandelijk gehandicaptenzorg voor jeugdigen die onder het
onderhavige wetsvoorstel valt, omvat het merendeel van de totale zorg
voor jeugdigen met een verstandelijke beperking. Binnen dit palet van
zorg valt ook de zorg voor licht verstandelijk beperkte jeugdigen met
gedragsproblemen zoals Orthopedagogische Behandelcentra (OBC’s) die
bieden en de zorg die Multifunctionele Centra (MFC’s) bieden voor
verstandelijk beperkte jeugdigen met een psychische stoornis.
Bij verstandelijk beperkte jeugdigen (jeugd-vb’ers) kan een diversiteit aan
zowel zorg- als gedragsproblematiek aan de orde zijn, die op voorhand
niet eenvoudig te duiden is. Dat vraagt om een integrale aanpak, zo vroeg
mogelijk, waarbij ook het gezin en het sociale netwerk betrokken worden.
Deze aanpak is gericht op preventie en vroege signalering, die deze
kinderen met hun beperktere sociale redzaamheid mogelijkheden biedt op
participatie en die de noodzaak van inzet van zware behandelzorg kan
verminderen. In het belang van een integrale aanpak in het kader van
jeugdhulp wordt daarom de AWBZ-zorg op grondslag «verstandelijke
handicap» voor jeugd-vb’ers in zijn geheel overgeheveld naar de
gemeenten, in plaats van alleen de zorg voor «licht» verstandelijke
beperkte jeugdigen.50
Uitgezonderd hiervan is de verblijfszorg voor jeugdigen die in verband
met hun verstandelijke beperking levenslang en levensbreed zorg nodig
hebben. Het voornemen is deze zorg in de AWBZ te laten en deze niet
eerst tot 18 jaar op te nemen in de Jeugdwet. Als jeugdigen vanwege de
ernst en de complexiteit van hun verstandelijke beperkingen gedurende
hun gehele leven intensieve verblijfszorg nodig zullen hebben, is het niet
gewenst om deze zorg op titel van opvoed- en opgroeiproblematiek tot 18
jaar eerst op te nemen in de Jeugdwet. De AWBZ blijft op die manier het
kader voor zowel volwassenen als kinderen onder de 18 jaar die voor hun
verdere leven zijn aangewezen op een veilige en beschermende omgeving
waar een samenhangend pakket van zorg en permanent toezicht wordt
geleverd. De mogelijkheden om dit in de eigen omgeving, met hulp van
de Wmo, Zvw of de Jeugdwet, en met hulp van het sociale netwerk vorm
te geven zijn dan niet langer voldoende gebleken.
7.4. Begeleiding en persoonlijke verzorging jeugdigen
In het Regeerakkoord 2012 is vastgelegd dat gemeenten geheel verantwoordelijk worden voor de activiteiten op het gebied van ondersteuning,
begeleiding en verzorging. De dienstverlening wordt van de AWBZ
gedecentraliseerd naar de Wmo. Voor zover de begeleiding, persoonlijke
verzorging en het daarbij mogelijke kortdurende verblijf betrekking heeft
op jeugdigen, komt deze te vallen onder de reikwijdte van de Jeugdwet.
De begeleiding en de persoonlijke verzorging hebben betrekking op
jeugdigen die door een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke
beperking, of door somatische of psychiatrische problemen, niet
50

Dit is een beperkte afwijking van het Regeerakkoord 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

53

zelfredzaam zijn. Activiteiten op het gebied van de persoonlijke verzorging
bij jeugdigen tot 18 jaar zijn gericht op het opheffen van een tekort aan
zelfredzaamheid bij algemene dagelijkse levensverrichtingen. Het omvat
hulp bij het zich wassen, aankleden, het zich verplaatsen in zit- of
lighouding, eten en drinken, het toedienen van medicatie, naar het toilet
gaan, ook als daarbij gebruik gemaakt wordt van een sonde, katheter,
incontinentiemateriaal of stoma. Ook omvat het hulp die in directe relatie
staat tot de persoonlijke verzorging, zoals het opmaken van het bed
tijdens het wassen van een bedlegerig kind en het stimuleren van diens
zelfredzaamheid. Jeugdhulp op school kan ook nodig kan zijn voor
leerlingen die in de klas begeleiding of persoonlijke verzorging nodig
hebben. Dit wordt onderdeel van het overleg tussen gemeenten en
samenwerkingsverbanden passend onderwijs. In dat kader kan ook aan de
orde komen hoe leerlingen te begeleiden die structureel maar een deel
van de lesweek in de klas aanwezig kunnen zijn.
Wanneer gemeenten het efficiënt organiseren, hoeft een jeugdige niets te
merken van de overgang na het 18e levensjaar naar de Wmo. De
verantwoordelijkheid ligt immers in beide gevallen bij gemeenten en de
financiering vindt plaats vanuit het gemeentefonds. In het kader van het
efficiënt organiseren van de nieuwe taken die gemeenten krijgen, kunnen
zij besluiten om één loket voor jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning in te stellen.
7.5. Gesloten jeugdhulp in het kader van ernstige opgroei- en
opvoedingsproblemen
Wanneer een jeugdige kampt met ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen die zijn ontwikkeling naar volwassenheid ernstig belemmeren, zal
doorgaans een intensieve vorm van jeugdhulp met verblijf nodig zijn om
hem in staat te stellen gezond en veilig op te groeien naar zelfstandigheid,
voldoende zelfredzaam te zijn en maatschappelijk te participeren.
Wanneer de jeugdige zich aan de jeugdhulp die hij nodig heeft, onttrekt of
daaraan door anderen wordt onttrokken, kan gesloten jeugdhulp ingezet
worden (gesloten jeugdzorg in de Wjz). Dit is een zeer zware en intensieve
vorm van gespecialiseerde jeugdhulp waarbij de vrijheden van de
jeugdige kunnen worden ingeperkt, om te voorkomen dat jeugdige zich
onttrekt of onttrokken wordt aan de hulp die hij nodig heeft. Gesloten
jeugdhulp heeft als doel jeugdigen met ernstige gedragsproblemen te
behandelen en een dusdanige gedragsverandering te bewerkstelligen dat
deze jeugdigen weer kunnen participeren in de maatschappij. De jeugdige
wordt daartoe opgenomen in een gesloten accommodatie. Een verandering ten opzichte van het regime van de Wjz, is dat deze accommodatie
niet eerst daartoe aangewezen hoeft te worden door de Ministers van
VWS en VenJ.
Het regime van de gesloten jeugdzorg wordt nagenoeg ongewijzigd
overgenomen in de Jeugdwet (zie ook paragraaf 7.6). Op grond van
nationale en internationale regelgeving dient de mogelijkheid tot het
ontnemen of beperken van iemands vrijheid zijn vastgelegd bij of
krachtens een wet. In hoofdstuk 6 van deze wet is daarom voorzien in de
grondslag voor de beperking van de vrijheden van jeugdigen in het kader
van de gesloten jeugdhulp. Hierbij zijn de artikelen 5 (het recht op vrijheid
en veiligheid) en 8 (recht op eerbiediging van privéleven, familie- en
gezinsleven) EVRM van belang. Gesloten jeugdhulp vormt een inbreuk op
deze rechten en is slechts toelaatbaar voor zover daarin bij de wet is
voorzien en deze in een democratische samenleving noodzakelijk is in het
belang van de bescherming van de gezondheid of de goede zeden of voor
de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

54

Artikel 5 EVRM noemt expliciet de «rechtmatige detentie van een
minderjarige met het doel toe te zien op zijn opvoeding» als legitieme
grond voor vrijheidsbeneming, mits het overeenkomstig een wettelijk
voorgeschreven procedure is. Hier sluit ook artikel 9 IVBPR bij aan:
niemand mag zijn vrijheid worden ontnomen, behalve op wettige gronden
en op wettige wijze. Op grond van artikel 10 IVBPR dienen de jeugdigen
die van hun vrijheid zijn beroofd te worden behandeld «met menselijkheid
en met eerbied voor de waardigheid, inherent aan de menselijke
persoon.»
Artikel 15 van de Grondwet bepaalt dat niemand zijn vrijheid mag worden
ontnomen buiten de gevallen bij of krachtens de wet geregeld. In het
vierde lid is daaraan toegevoegd dat bij een rechtmatige vrijheidsbeneming de uitoefening van grondrechten kan worden beperkt voor zover
deze zich niet met de vrijheidsontneming verdraagt. Dit vormt de
grondslag voor de vrijheidsbeperkende maatregelen die op grond van
hoofdstuk 6, paragraaf 3, van deze wet kunnen worden toegepast in het
kader van gesloten jeugdhulp. Deze maatregelen betreffen:
− beperking van de bewegingsvrijheid in en rond de gesloten accommodatie (6.3.1),
− het tegen de wil van de jeugdige toepassen van jeugdhulpverleningsprogramma’s en de eventueel daarin opgenomen geneeskundige
behandelmethoden (6.3.2),
− beperkingen in het contact met de buitenwereld (6.3.3)
− controlemaatregelen (6.3.4)
− beperkende maatregelen tijdens het vervoer van de jeugdige (6.3.5)
De beoordeling of sprake is van dusdanig ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen die de ontwikkeling naar volwassenheid dusdanig ernstig
belemmeren dat jeugdhulp noodzakelijk is en dat het daarbij noodzakelijk
is deze jeugdhulp gesloten te verlenen omdat de jeugdige zich anders
ontrekt aan de voor hem noodzakelijke jeugdhulp of door anderen
daaraan wordt onttrokken, is uiteindelijk aan de kinderrechter die een
machtiging (artikel 6.1.2), een spoedmachtiging (artikel 6.1.3) of een
voorwaardelijke machtiging (artikel 6.1.4) kan afgeven. De kinderrechter
zal op grond van deze wet, de Grondwet en internationale verdragen en
op basis van de specifieke omstandigheden van het geval tot zijn oordeel
moeten komen. Daarbij zullen op grond artikel 3 van het IVRK de belangen
van de jeugdige een eerste overweging moeten vormen. Het noodzakelijkheidscriterium van artikel 8 EVRM is in de jurisprudentie van het EHRM
ingevuld met de vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit. Zowel bij
de machtiging tot gesloten jeugdhulp als de toepassing van maatregelen
in het kader van die gesloten jeugdhulp zijn deze vereisten cruciaal.
Proportionaliteit
Het proportionaliteitsbeginsel verlangt een redelijke verhouding tussen
het te dienen belang en de vrijheidsbeperking. De vrijheidsbeneming en
de vrijheidsbeperkende maatregelen mogen niet onevenredig zijn in
verhouding tot het met de gesloten jeugdhulp te dienen doel. Zoals
hiervoor reeds is aangegeven, is het doel dat de jeugdige weer in staat
wordt gesteld gezond en veilig op te groeien, te groeien naar zelfstandigheid, voldoende zelfredzaam te zijn en maatschappelijk te participeren.
Dit vergt een belangenafweging aan de hand van de omstandigheden van
het concrete geval, waarbij expliciet de ernst van de problematiek, de
ernst van de belemmering in de ontwikkeling tot volwassenheid die de
problemen met zich meebrengen, de noodzakelijke jeugdhulp en het risico
op onttrekking daaraan in het specifieke geval beoordeeld dienen te
worden. Conform artikel 3 IVRK vormt het belang van de jeugdige hierbij
een eerste overweging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

55

Het kan bijvoorbeeld nodig zijn een jeugdige gesloten te huisvesten,
wanneer anders een slachtoffer van een «loverboy» door die «loverboy»
zou worden onttrokken aan de noodzakelijke jeugdhulp of wanneer het
slachtoffer bij gebrek aan risico-inschatting of motivatie zich door weg te
lopen aan de jeugdhulp zou onttrekken. Verder kan het nodig zijn dat ter
bescherming van de veiligheid van de jeugdige lichamelijk onderzoek
plaatsvindt, bijvoorbeeld dat een röntgenfoto gemaakt wordt om te
constateren of de jeugdige voorwerpen heeft ingeslikt of op een andere
wijze heeft ingebracht.
Subsidiariteit
Op grond van het subsidiariteitsbeginsel dient aan de hand van de
omstandigheden van het concrete geval vastgesteld te worden dat het
doel van de in te zetten gesloten jeugdhulp in redelijkheid niet op een
andere, voor de betrokkene minder ingrijpende wijze kan worden behaald.
Dit betekent niet dat eerst andere, minder ingrijpende vormen van
jeugdhulp uitgeprobeerd moeten worden. Maar die vormen dienen wel
overwogen te zijn voordat tot gesloten jeugdhulp wordt overgegaan.
Indien gesloten jeugdhulp wordt ingezet, kan blijken dat het nodig is om
specifieke vrijheidsbeperkende maatregelen te nemen. De maatregelen
die eventueel genomen kunnen worden, zijn limitatief opgenomen in de
artikelen 6.3.1.tot en met 6.3.5. Voor elke afzonderlijke vrijheidsbeperkende maatregel zal op grond van het bovenstaande afwegingskader
moeten worden afgewogen of die maatregel gezien de omstandigheden
van het concrete geval noodzakelijk is. Artikel 3 EVRM, waarin onder meer
het verbod op onmenselijke of vernederende behandeling is opgenomen,
moet tevens in deze afweging meegenomen worden. Een vrijheidsbeperkende maatregel die wordt toegepast als dit niet noodzakelijk is of als een
minder ingrijpende maatregel mogelijk is, waarmee hetzelfde doel kan
worden behaald, kan immers een schending van dit artikel opleveren. Als
extra voorwaarde geldt vervolgens dat de maatregel alleen toegepast
mag worden als deze in het hulpverleningsplan is opgenomen. Overigens
zal de bejegening van de jeugdige erop gericht dienen te zijn hem in
eerste instantie vrijwillig te laten meewerken, zodat pas als dat niet lukt
overgegaan wordt tot het toepassen van een vrijheidsbeperkende
maatregel.
Krachtens artikel 37, onderdeel b, IVRK dienen de vrijheidsbeneming van
een jeugdige en de toepassing van vrijheidsbenemende maatregelen
slechts worden ingezet als uiterste maatregel en voor de kortst mogelijke
duur.
Om de behandeling zorgvuldig op de individuele jeugdige te kunnen
afstemmen is het wenselijk dat al in een vroeg stadium na de plaatsing in
een instelling voor gesloten jeugdhulp duidelijk is hoe het hele jeugdhulptraject van de jeugdige eruit gaat zien. Gesloten jeugdhulp in het kader
van ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen is daarbij één onderdeel
in het hulpverleningstraject, waarvan ook aansluitende residentiële
jeugdhulp in een open setting en ambulante jeugdhulp thuis of bij
zelfstandige kamerbewoning deel kan uitmaken. Dat vraagt een aanpak
die zich niet alleen richt op de behandeling binnen de instelling, maar ook
op zijn omgeving (huis en school) en op het perspectief dat deze jeugdige
daar of elders geboden kan worden. Die aanpak heeft zich vertaald in de
Pilotkader zorgtrajecten jeugdzorgplus.51

51

Brief van 20 december 2011 (Kamerstukken II 2011/12, 31 839, nr. 167).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

56

Om de trajecten jeugdhulpplus52 te vergemakkelijken is de mogelijkheid
opgenomen tot schorsing van de machtiging gesloten jeugdhulp en de
mogelijkheid om een voorwaardelijke machtiging te verlenen. Zie de
artikelen 6.1.4 tot en met 6.1.7 en de daarbij behorende artikelsgewijze
toelichting. Hiermee kan de overgang van een jeugdige van de gesloten
jeugdhulp naar vervolgzorg worden bespoedigd en kunnen aarzelingen bij
de ontvangende instelling worden weggenomen als men weet dat de
jeugdige zich nog aan voorwaarden moet houden met als stok achter de
deur dat hij weer terug zou gaan naar de gesloten jeugdhulp.
Overigens behoeft de decentralisatie van de huidige gesloten jeugdzorg in
het kader van ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen naar het nieuwe
jeugdstelsel specifieke aandacht. In de eerste plaats omdat plaatsing in
een instelling voor gesloten jeugdhulp in het kader van ernstige opgroeien opvoedingsproblemen betekent dat de rechter de jongere ingrijpend in
zijn vrijheid beperkt. In de tweede plaats omdat de problematiek van deze
jongeren hoge eisen stelt aan het personeel en de accommodaties waar
deze jongeren verblijven. Het in gebruik nemen en in stand houden van
dergelijke voorzieningen vraagt bovendien grote investeringen en
verhoudingsgewijs hoge structurele lasten. Tegelijkertijd dienen
gemeenten ervoor zorg te dragen dat er voldoende capaciteit is gegeven
hun leveringsplicht. De opnameplicht van instellingen moet vrijwel direct
geëffectueerd kunnen worden wanneer de rechter in een crisissituatie een
(voorlopige) machtiging verleent. Daarom hanteert het Rijk nu een marge
van 10%, zodat pieken in de vraag kunnen worden opgevangen. Voorts
vraagt gesloten jeugdhulp in het kader van ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen specifieke aandacht, omdat deze vorm van gespecialiseerde jeugdhulp nog volop in ontwikkeling is. Dat betreft niet alleen de
ontwikkeling van «bedden naar trajecten», maar ook de capaciteit. Op dit
moment worden ongeveer 1400 plaatsen gesloten jeugdzorg gebruikt.53
Deze omvang van feitelijk gebruik is beduidend lager dan eerdere
ramingen. Tevens is de verwachting dat een effectieve trajectaanpak zal
leiden tot een verdere daling van het gebruik. Daarnaast verschilt het
gebruik per zorggebied. Gemeenten zullen daarom afspraken moeten
maken over een landelijk dekkend niveau van aanbieders van gesloten
jeugdhulp in het kader van ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen.
7.6 Harmonisatie gesloten jeugdhulp in het kader van ernstige
opgroei- en opvoedingsproblemen, verplichte jeugd-ggz en
jeugd-vb
Wanneer jeugdigen specialistische jeugdhulp nodig hebben, kan het soms
niet anders dan dat deze jeugdhulp gesloten wordt verleend op basis van
een machtiging gesloten jeugdhulp of na een rechterlijke machtiging op
grond van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen
(Wet bopz) (verplichte jeugd-ggz en jeugd-vb). Thans zijn bij het parlement
in behandeling de wetsvoorstellen Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg54 en de Wet zorg en dwang bij psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte personen.55 De voorwaarden waaronder en de mate
waarin dwang mogelijk is op basis van deze wetten en wetsvoorstellen
verschillen. Behalve de rechtspositie en de toe te passen maatregelen,
gaat het onder meer om de toegang tot de rechter, de inrichting van de
machtiging en de leeftijdsgrens.

52

In vervolg spreken we van jeugdhulpplus in plaats van jeugdzorgplus als synoniem van
gesloten jeugdhulp, zoals jeugdzorgplus synoniem is van gesloten jeugdzorg.
Kamerstukken II 2011/12, 31 839, nr. 128.
54
Kamerstukken II 2009/10, 32 399.
55
Kamerstukken II 2008/09, 31 996.
53

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

57

De keuze om alle jeugdhulp voor jeugdigen in één wet te regelen is
aanleiding geweest om te bezien of de harmonisatie van deze verschillen
bij de verplichte hulpverlening aan jeugdigen daarin meegenomen kon
worden.56 Diverse adviezen over het voorontwerp in de consultatiefase
hebben dat ook bepleit.57 Alles afwegende is de conclusie dat een
zorgvuldige harmonisatie van verplichte hulp aan jeugdigen gebaat is bij
afzonderlijke trajecten. Het verdient de voorkeur dat eerst een evaluatie
van de bestaande wetgeving plaatsvindt om vast te stellen tegen welke
problemen men in de praktijk aan loopt en welke oplossingen daarvoor
kunnen helpen. Daarom hebben de ministeries van VWS en VenJ ZonMw
verzocht zorg te dragen voor de uitvoering van een thematische wetsevaluatie over gedwongen zorg bij jeugdigen en volwassenen. De uitkomsten
van de evaluatie van de Wet bopz worden hierbij meegenomen. De
resultaten van de wetsevaluatie komen in 2014 beschikbaar en zullen dan
mogelijk gebruikt worden voor een wetsvoorstel dat deze harmonisatie
regelt. Met dit afzonderlijke wetsvoorstel, naast de Jeugdwet, kan dan
bovendien beter rekening worden gehouden met de uitkomsten van de
parlementaire behandeling van de Wvggz en de Wzd.
Opmerking verdient dat de verplichte jeugd-ggz en verplichte jeugd-vb tot
aan de harmonisatie nog onder de huidige daarvoor geldende regelingen
blijven vallen (Wet Bopz en op termijn Wvggz en Wzd). De gedwongen
opname en verblijf van jeugdigen in verband met hun psychische stoornis
of verstandelijke beperking dient derhalve plaats te vinden volgens de
regels in die wetten en op basis van een bopz-machtiging. Wel komt de
financiering van deze jeugdhulp onder de verantwoordelijkheid van
gemeenten.
7.7. Pleegzorg
Pleegzorg is een op zichzelf staande, bijzondere en voor uit huis
geplaatste jeugdigen belangrijke vorm van jeugdhulp. Wanneer een
jeugdige (tijdelijk) niet meer thuis kan wonen, verkiest een opname in een
pleeggezin de voorkeur boven de plaatsing in een instelling. In een
pleeggezin behouden kinderen namelijk de mogelijkheid om op te groeien
in een gezinsverband. Een pleeggezin kan het kind een zo natuurlijk
mogelijke vervangende opvoedsituatie bieden. Pleegzorg kan zowel in het
vrijwillige als in het justitiële kader plaatsvinden. Het vrijwillige kader ziet
op de plaatsing van een kind in een pleeggezin, met instemming van de
ouder met gezag. Het justitiële kader ziet op de plaatsing van een kind in
een pleeggezin in gevallen waarin de voogdij niet langer bij de biologische ouders ligt. In het huidige stelsel berust de voogdij bij de bureaus
jeugdzorg. De taken van de bureaus jeugdzorg met betrekking tot de
voogdij over een jeugdige zullen worden overgenomen door gecertificeerde instellingen. Zowel in het vrijwillige als in het justitiële kader geldt
dat het college voor een jeugdige een individuele voorziening voor
pleegzorg zal treffen waarmee hij toegang krijgt tot deze wet geregelde
jeugdhulp.
Binnen de pleegzorg zijn er twee verschillende varianten, de hulpverleningsvariant en de opvoedvariant. Ten aanzien van de hulpverleningsvariant geldt dat in dit type pleegzorg het herstel van de gezinssituatie
centraal staat. Dit betekent dat de aanspraak op pleegzorg in deze variant

56

In de brief van 8 november 2011 was aangekondigd dat, naar aanleiding van de toezegging
van de Minister van Jeugd en Gezin om de rechtspositie van jeugdigen bij toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen te harmoniseren, deze harmonisatie met de nieuwe
Jeugdwet zou worden meegenomen (Handelingen II 2006/07, nr. 87, blz. 487, rechterkolom,
bovenaan, en blz. 4891, linkerkolom, bovenaan, en Handelingen I 2007/08, nr. 15, blz. 654).
57
Nederlandse Vereniging voor de Rechtspraak, Raad voor de Rechtspraak, Raad voor Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming, Jeugdzorg Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

58

gepaard zal gaan met het bieden van intensieve ambulante hulp aan het
gezin van de natuurlijke ouders. Deze hulp moet ertoe leiden dat de
jeugdige zo snel mogelijk weer naar huis kan of dat voor alle betrokkenen
duidelijk wordt dat, ondanks alle inspanningen, terugkeer naar de ouders
geen reële optie is. In de opvoedvariant groeit de jeugdige voor lange tijd
op in het pleeggezin en zal in het algemeen hulp en steun aan de
natuurlijke ouders in het kader van jeugdhulp niet langer nodig zijn.
Hierbij behouden ouders overigens wel hun recht op omgang met hun
kinderen. Pleegzorg kan op verschillende manieren ingevuld worden. Een
jeugdige zal in veel gevallen vijf of zeven etmalen per week in een
pleeggezin doorbrengen, maar het kan ook gaan om slechts een gedeelte
van de tijd. In die laatste situatie spreekt men van deeltijdpleegzorg. Het
pleegkind brengt dan alleen in de weekenden of in de vakantie tijd door in
het pleeggezin en de rest van de tijd in het eigen gezin of in residentiële
opvang.
8. Toezicht
Toezicht op jeugdhulp kent twee belangrijke uitgangspunten. Het eerste is
dat burgers (jongeren en ouders) erop mogen vertrouwen dat daar waar
wettelijke kwaliteitseisen worden gesteld aan jeugdhulp, er ook controle
plaats vindt op de naleving van die voorschriften. Het tweede
uitgangspunt is dat het belangrijk is voor de uitvoerders (jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen) om te weten waarop zij gecontroleerd worden en welke gevolgen het niet naleven van de wet kan hebben.
Kader
In de Bestuursafspraken 2011–2015 is opgenomen dat in ieder geval
toezicht door het Rijk zal worden gehouden op de gesloten vormen van
jeugdhulp (gesloten jeugdhulp en de jeugdigen die onder de Wet bopz
vallen), op het van staatswege ingrijpen (verplichte maatregelen van
jeugdbescherming en jeugdreclassering) en mogelijk op sommige
vormen van gespecialiseerde jeugdhulp. Daarnaast heeft de Kamer in de
motie Dille verzocht om na de transitie van de jeugdzorg het integraal
toezicht door de IGZ en IJZ bij alle vormen van jeugdzorg te behouden58.
Verder is uit de consultatie van het wetsvoorstel naar voren gekomen dat
het de voorkeur verdient om in de wet zoveel mogelijk eenduidige
kwaliteitseisen te stellen. In overleg met de VNG en gemeenten is
besloten om in het wetsvoorstel een vereenvoudigd kwaliteitsregime op
te nemen voor alle jeugdhulpaanbieders en de gecertificeerde instellingen.
Toezicht en handhaving in dit wetsvoorstel
Het in de wet opnemen van één kwaliteitsregime maakt het logisch om
hier één landelijk – door de Rijksinspectie uitgevoerd – toezichtregime op
te laten volgen. Dit wetsvoorstel voorziet daarom in landelijk en uniform
toezicht op de aanbieders van jeugdhulp en gecertificeerde instellingen en
omvat de organisaties in het jeugddomein werkzaam zijn.
Onder de Wet op de jeugdzorg wordt door het Rijk (IJZ) toezicht gehouden
op de provinciale jeugdzorg, de gesloten jeugdzorg (jeugdzorgPlus), de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Dit
toezicht omvat de volgende organisaties:
− de bureaus jeugdzorg;
− de jeugdzorgaanbieders;
− de justitiële jeugdinrichtingen;
− de vergunninghouders voor interlandelijke adoptie;
58

Kamerstukken II 2011/12, 33 000 XVI, nr. 158 en Kamerstukken II 2011/12, 31 839, nr. 231.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

59

− de opvangvoorzieningen voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen;
− de Raad voor de Kinderbescherming;
De IGZ houdt toezicht op de jeugd-ggz, de jeugd-vb en de JGZ59.
Na de stelselwijziging verandert het hier opgesomde beeld van de
organisaties en hun werksoorten. Er zullen veranderingen optreden omdat
organisaties zullen samengaan of splitsen. Er ontstaan nieuwe organisaties: de bureaus jeugdzorg zullen verdwijnen en gecertificeerde
instellingen zullen de jeugdbescherming en jeugdreclassering uitvoeren.
Nu de provinciale jeugdzorg, inclusief een deel van de JGZ, de jeugd-ggz
en jeugd-vb met de decentralisatie overgaat naar gemeenten (en het feit
dat de IJZ nu op de provinciale jeugdzorg en de IGZ op de JGZ, de
jeugd-ggz en jeugd-vb toezicht houdt) ligt het voor de hand om deze beide
inspecties het toezicht in het nieuwe jeugdstelsel uit te laten voeren.
De IJZ heeft in dit wetsvoorstel als taak het onderzoeken van de kwaliteit
in algemene zin en zij houden samen met de IGZ toezicht op de naleving
van de wet. In de gevallen waarin het gaat om de tenuitvoerlegging van
strafrechtelijke beslissingen, wordt het toezicht uitgevoerd door de
Inspectie voor Veiligheid en Justitie (IVenJ).
Op dit moment wordt het onderzoek naar kwaliteit in algemene zin en het
calamiteitentoezicht mede uitgevoerd door het Samenwerkend Toezicht
Jeugd. Dit is een samenwerkingsverband van vijf inspecties, te weten de
IJZ, de IGZ, de IVenJ, de Inspectie van het Onderwijs (IvhO) en de
Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW). Het jeugddomein is
immers breder dan het VWS domein.
Vanwege die breedte van het jeugddomein vindt onder meer binnen de
beleidsterreinen van VWS en VenJ een verregaande afstemming en
samenwerking in het toezicht plaats. De IVenJ houdt immers toezicht op
de strafrechtketen en daarmee ook de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen als het gaat om jeugdigen. In dat verband zullen nadere
afspraken worden gemaakt over hoe de rollen van de IVenJ en de IJZ bij
de samenwerking in het toezicht op het jeugddomein het best vorm
kunnen krijgen. Zo nodig kunnen daaromtrent bij ministeriële regeling
regels worden gesteld. Hierbij zal ook rekening worden gehouden met de
nieuwe rol van de gemeente, en de vraag wat gemeenten van de
toezichthouders nodig hebben om hun verantwoordelijkheid voor het
jeugddomein waar te kunnen maken.
De inspecties voeren daarnaast namens de ministers van VWS en VenJ
een handhavende taak uit. Deze taak is gekoppeld aan het toezicht op de
naleving en heeft betrekking op jeugdhulpaanbieder en gecertificeerde
instellingen. Handhaving gaat over de maatregelen die de inspectie treft
als de kwaliteit van jeugdhulp en de veiligheid van een jongere in het
geding zijn. Het handhavingsbeleid is erop gericht om onmiddellijk en
adequaat op te treden.
De maatregelen die de inspecties kunnen initiëren bij het toezicht op de
naleving zijn divers en verschillen in zwaarte. Dit betreft tucht-, bestuursen strafrechtelijke maatregelen. De handhavingsinstrumenten van de IJZ
worden, in navolging van de IGZ, uitgebreid met de bestuurlijke boete. De
wijze van handhaven van de beide inspecties zal aansluiten bij de wijze
waarop de IGZ nu handhaaft.

59

Ingevolge de Wet bopz, de Kwaliteitswet zorginstellingen en de Wet Big.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

60

Risicogebaseerd toezicht
De inspecties houden risicogebaseerd toezicht, wat betekent dat zij het
meest intensief toezicht houden op die plaatsen waar volgens hun
inschatting de risico’s voor de betreffende jongeren het grootst zijn. Deze
inschatting maken zij op basis van een zorgvuldige risicoanalyse van de
verschillende jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen. Hoe
hoger de risico-inschatting uitvalt, des te meer aandacht krijgt een
aanbieder of een sector in het voorgenomen toezicht.
Het toezicht vindt zowel aangekondigd als onverwacht plaats. Bij het
bezoek zien de inspecteurs dossiers in, spreken met de directie, groepsleiders en medewerkers en niet in de laatste plaats met de jongeren zelf.
Een jeugdhulpaanbieder of gecertificeerde instelling die bij een toezichtbezoek een onvoldoende scoort op één of meer onderdelen, dient
verbeteringen door te voeren. De inspecties toetsen consequent of deze
verbeteringen daadwerkelijk zijn doorgevoerd en of zij in de praktijk ook
worden toegepast.
Naast het (regionaal georganiseerde) toezicht op de jeugdhulpaanbieders
of gecertificeerde instellingen voeren de inspecties thematisch toezicht
uit. Ook dit toezicht is risicogebaseerd. Tot slot voeren de inspecties, vaak
in samenwerking met één of meer andere inspecties, calamiteitentoezicht
uit. Hiervan is sprake bij fatale incidenten of wanneer sprake is van ernstig
letsel (door geweld of seksueel misbruik).
De inspecties zullen bij het vormgeven van het toezicht oog houden voor
het beperken van de toezichtlasten voor jeugdhulpaanbieders en
professionals. Dit gebeurt door het maken van goede samenwerkingsafspraken.
Gemeenten
De IJZ betrekt de colleges bij de uitvoering van haar toezichttaak. Zo
kunnen colleges hun wensen kenbaar maken ten behoeve van het
jaarwerkprogramma van de inspectie. Colleges kunnen (in georganiseerd
verband) aangeven dat speciale aandacht voor ambulante jeugdhulp of
voor nieuwe jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen gewenst
is. Ook kan een college in overleg met de IJZ treden over ad hoc
onderzoek naar een bepaalde jeugdhulpaanbieder of gecertificeerde
instelling.
Toezicht op gecertificeerde instellingen en de certificerende instelling
De inspectie houdt eveneens toezicht op de naleving van de eisen die op
grond van deze wet gelden voor de gecertificeerde instellingen die
kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering uitvoeren. Zij toetst
in de regel niet of de gecertificeerde instellingen voldoen aan de
certificatie-eisen; die verantwoordelijkheid ligt bij de certificerende
instelling. De inspectie en de certificerende instelling leggen afspraken
vast over de informatie-uitwisseling en de afbakening van controle en
toezicht.
De inspectie houdt verder toezicht op de certificerende instelling. Thans is
nog niet duidelijk welke instelling de certificaten gaat uitreiken. De
voorkeur gaat uit naar een instantie die reeds is aangesloten bij de Raad
voor Accreditatie (RvA). Het toezicht door de inspectie is aanvullend op de
controles door de RvA. Op basis van risico’s die de inspectie ziet of naar
aanleiding van signalen die de inspectie krijgt, besluit zij gericht
onderzoek te doen bij de certificerende instelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

61

9. Juridisch kader en rechtsbescherming
Onderhavig wetsvoorstel moet passen binnen het internationaal en
Europeesrechtelijk kader. Paragraaf 9.1 bevat hiervan een overzicht.
Bovendien heeft het wetsvoorstel door zijn omvangrijke terrein verbanden
met diverse nationale wetten en wetsvoorstellen. In een groot aantal
adviezen is gevraagd om in de toelichting aandacht te besteden aan deze
verbanden. Paragraaf 9.2 gaat hier nader op in. Paragraaf 9.3 ziet op de
rechtsbescherming van jeugdigen en hun ouders.
9.1. Internationaal
Een aantal verdragen en andere instrumenten zijn van belang voor dit
wetsvoorstel. Het gaat daarbij met name om:
a. VN-Verdrag inzake de rechten van het kind (IVRK),
b. VN-Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR),
c. Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden (EVRM),
d. VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap60,
e. Verdrag van de Raad van Europa ter bescherming van personen met
het oog op de geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens
(Dataprotectieverdrag)61,
f. Richtlijn 95/46/EG betreffende de bescherming van natuurlijke
personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en
betreffende het vrije verkeer van die gegevens.62
De onder a, c en d genoemde verdragen worden hieronder apart
besproken. De overige vermelde internationale instrumenten komen aan
de orde bij de specifieke onderwerpen waar zij op zien.
Ad a. IVRK
Het IVRK dient als richtsnoer voor het nieuwe stelsel van jeugdhulp.
Hieraan wordt als volgt invulling gegeven:
1. In dit wetsvoorstel geldt een leeftijdsgrens van 18 jaar als uitgangspunt voor jeugdhulp en de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen. Voor het jeugdstrafrechtelijk kader geldt dat de jeugdreclasseringsmaatregel en jeugdhulp tot na 18 jaar kan doorlopen of na het
18e jaar kan starten (Voor de leeftijdsgrenzen zie paragraaf 3.6). Na het
18e levensjaar vinden ondersteuning, hulp en zorg in beginsel vanuit
een ander wettelijk kader plaats.
2. Een voorziening op het gebied van jeugdhulp wordt getroffen voor alle
jeugdigen die dat nodig hebben.
3. De stelselwijziging plaats vindt plaats om de jeugdhulp voor jeugdigen
te verbeteren. Door de overheveling van alle preventie en jeugdhulp
naar de gemeente kan een gemeente tijdig een samenhangend aanbod
van ondersteuning en zorg leveren zo dicht mogelijk bij de leefwereld
van de jeugdige.
4. Gemeenten krijgen de taak om te voorzien in maatregelen ter
voorkoming van kindermishandeling.
5. Er worden wettelijke eisen gesteld aan de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen, jeugdreclassering en jeugdhulp waarbij er

60

VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, 13 december 2006
(Trb. 2007, 169).
61
Verdrag van de Raad van Europa ter bescherming van personen met het oog op de geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens, 28 januari 1981 (Trb. 1988, 7).
62
Richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 1995 betreffende de
bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens
en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (PbEG 1995 L 281).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

62

sprake is van overheidsingrijpen of waar er sprake is van een inbreuk
op de ouderlijke verantwoordelijkheid. Zie verder hoofdstuk 5 van deze
toelichting.
6. Verantwoordelijkheden, rechten en plichten van ouders om hun kind
leiding te geven bij de uitoefening van zijn rechten worden gerespecteerd, mits dit gebeurt op een wijze die past bij de ontwikkelende
mogelijkheden van het kind. De regeling van het ouderlijk gezag in het
BW gaat hiervan uit. Voor de vrijwillige ondersteuning geldt hetzelfde
als voor de niet-vrijwillige ondersteuning.
7. Alle preventie, jeugdhulp en de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering worden naar gemeenten gedecentraliseerd om jeugdigen en hun ouders eerder en meer op maat
ondersteuning en zorg te bieden, zoveel mogelijk thuis in de lokale
situatie, en om de interventie te richten op herstel en versterking van
het eigen probleemoplossend vermogen van jeugdige, gezin en
maatschappelijke omgeving. Zodoende wordt zoveel mogelijk
voorkomen dat scheiding van de jeugdige en zijn ouders noodzakelijk
is. Alleen met instemming van de ouders of met een rechterlijke
machtiging kan een jeugdige worden gescheiden van de ouders.
8. Voor alle jeugdhulp is de toestemming van de jeugdige of zijn ouders
nodig, waarbij rekening wordt gehouden met de ontwikkeling van de
jeugdige.
9. Er zijn speciale regels voor pleegzorg opgenomen (zie de artikelen 5.1
tot en met 5.4). Ook is een bepaling opgenomen op grond waarvan
gemeenten gehouden zijn ervoor te zorgen dat (onder meer) met de
culturele achtergrond van de jeugdige rekening wordt gehouden (zie
artikel 2.3, vierde lid, onder b).
10. Er is een regeling getroffen voor gedwongen gesloten jeugdhulp in het
kader van ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen en door de
wettelijke bepalingen van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Bopz) (en de voorstellen Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg (Wvggz)63 en Wet zorg en dwang (Wzd)64.
11. Met het overhevelen van de jeugd-ggz, dyslexiezorg, jeugd-vb,
begeleiding, kortdurend verblijf en persoonlijke verzorging uit de
AWBZ en de Zvw naar Jeugdwet vervalt weliswaar het recht op zorg
zoals dat in die wetten is vorm gegeven, maar in onderhavig wetsvoorstel komen deze vormen van zorg, hulp en ondersteuning onder de
voorzieningenplicht te vallen. De gemeente krijgt de verplichting om
waar nodig voor de jeugdige of zijn ouders een individuele voorziening
te treffen.
12. De uithuisplaatsing van jeugdigen wordt periodiek geëvalueerd. Hierbij
dient een onderscheid te worden gemaakt tussen de uithuisplaatsing
op basis van een uitspraak van de kinderrechter en een vrijwillige
uithuisplaatsing. De uithuisplaatsing op basis van een rechterlijke
uitspraak in het kader van een ondertoezichtstelling vindt plaats voor
ten hoogste een jaar. Na afloop zal de rechter desgevraagd bezien of
de uithuisplaatsing verlengd moet worden. Hetzelfde geldt voor de
rechterlijke machtigingen voor gedwongen zorg.
Ad b. Europees Verdrag inzake de rechten van de mens
In het kader van dit wetsvoorstel zijn vooral de artikelen 5 en 8 van het
EVRM van belang:
1. Geen jeugdige wordt zijn vrijheid ontnomen, behalve in enkele
specifiek in het EVRM genoemde gevallen en overeenkomstig een
wettelijk voorgeschreven procedure.

63
64

Kamerstukken II 32 399.
Kamerstukken II 31 996.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

63

2. De rechtmatige detentie van een minderjarige met het doel toe te zien
op zijn opvoeding impliceert dat een jeugdige die ouder is dan achttien
jaar niet meer rechtmatig gedetineerd kan worden louter en alleen
voor opvoedkundige doeleinden. Dit is ook in de rechtspraak inzake de
gesloten jeugdzorg bevestigd. Immers artikel 29a, eerste lid, Wjz biedt
de mogelijkheid om een machtiging gesloten jeugdzorg af te geven
voor jeugdigen van 18 tot 21 jaar. De rechtspraak heeft op grond van
het EVRM bepaald dat gesloten jeugdzorg65 nog wel kan worden
geboden aan jeugdigen boven de achttien jaar onder de volgende
voorwaarden:
a. De behandeling moet zijn gestart vóór het achttiende jaar.
b. Vóór het achttiende jaar moet het hulpverlening/behandelplan zijn
vastgesteld. Een concept is dus niet voldoende.
c. Er moet worden toegewerkt naar een andere vorm van jeugdzorg
dan gesloten jeugdzorg. Ook dat moet blijken uit het hulpverlening/
behandelplan.
d. De maximum overgangstermijn is zes maanden na de 18e
verjaardag.
Dit wetsvoorstel is daarom in deze zin aangepast. Zie de artikelen 6.1.1
e.v. over gesloten jeugdhulp in het kader van ernstige opgroei- en
opvoedingsproblemen.
3. Met betrekking tot de rechtmatige detentie ter voorkoming van de
verspreiding van geesteszieken worden in dit wetsvoorstel vooralsnog
geen regels opgenomen. Het is de bedoeling om op een later tijdstip
een geharmoniseerde regeling voor gesloten jeugdhulp in het kader
van ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen en gedwongen
jeugd-ggz en jeugd-vb uit te werken (zie paragraaf 7.6). Voor die ggzen vb-jeugdigen blijft daarom tot die tijd de Wet Bopz (of Wvggz en
Wzd) gelden met betrekking tot de voorwaarden voor gedwongen
behandeling en zorg van jeugdigen met een psychische stoornis of een
verstandelijke beperking; alle kwaliteitseisen die daar worden gesteld
gelden voor die desbetreffende zorg (en dus niet de kwaliteitseisen van
dit wetsvoorstel).
Ad c. VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap
Op 30 maart 2007 heeft Nederland het VN-Verdrag inzake de rechten van
personen met een handicap dit verdrag ondertekend. Momenteel is een
wetsvoorstel voor ratificatie in voorbereiding (zie ook de brief van de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 7 november
201166). Vooruitlopend op de inwerkingtreding is elke lidstaat gehouden
zich afzijdig te houden van activiteiten die in strijd zouden kunnen met dit
verdrag. Om die reden is het voorliggend wetsvoorstel ook afgestemd
met dit VN-Verdrag:
1. Kinderen met een handicap worden via hun representatieve organisaties actief betrokken bij de ontwikkeling en implementatie van dit
wetsvoorstel.

65

Het Hof Den Haag heeft uitgesproken dat gesloten plaatsing van een meerderjarige in strijd is
met artikel 5 EVRM (8 oktober 2009, LJN: BK2806). De rechtbank Amsterdam heeft artikel 29a,
eerste lid, Wet op de jeugdzorg, op 23 januari 2009 onverbindend verklaard wegens strijd met
artikel 5 EVRM (LJN: BH0778). De rechtbanken Den Bosch en Roermond hebben op respectievelijk 27 februari 2009 en 8 april 2009 artikel 29a buiten toepassing gelaten, wegens strijd met
artikel 5 EVRM (LJN: BH4397 en BI0864). Zie verder Hof Arnhem 26 mei 2009, LJN: BJ3938,
9 juni 2009, LJN: BJ3967. Rechtbanken die – al dan niet op alle voornoemde gronden –
verlengde gesloten jeugdzorg toelaatbaar achten: Utrecht 27 februari 2009, LJN: BH4693, Rb.
Rotterdam 2 december 2009, LJN: BK5163, Rb. Zutphen 30 november 2010, LJN: BO9040, Rb.
Alkmaar 16 maart 2009, LJN: BH7903, Rb. Amsterdam 11 augustus 2009, LJN: BJ9004, en Rb.
Dordrecht 7 september 2011, LJN:BU4958).
66
Kamerstukken II 2011/12, 29 355, nr. 53.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

64

2. Het wordt kinderen met een handicap mogelijk gemaakt dat zij op voet
van gelijkheid met andere kinderen de hun toekomende rechten
kunnen uitoefenen. In het wetsvoorstel is een algemene bepaling in
deze zin opgenomen (artikel 2.3, vierde lid, onderdeel a).
3. Gemeenten kunnen op basis van dit wetsvoorstel een actief preventief
beleid voeren en waar nodig die jeugdhulp aan jeugdigen en hun
ouders te bieden om dergelijke gevolgen voor jeugdigen met een
handicap te voorkomen of bij te stellen.
9.2. Nationale regelgeving
In deze paragraaf wordt ingegaan op enkele specifieke onlangs tot stand
gekomen wetten of wetswijzigingen en nog lopende wetsvoorstellen die
verband houden met de Jeugdwet.
a. Wetsvoorstel herziening kinderbeschermingsmaatregelen
Het wetsvoorstel herziening kinderbeschermingsmaatregelen67 is op dit
moment aanhangig in de Eerste Kamer en zal op 1 januari 2015 in werking
treden. De planning is er dus op gericht om dit wetsvoorstel en de
herziening kinderbeschermingsmaatregelen gelijktijdig in werking te laten
treden. De maatregelen kunnen dan goed worden voorbereid en ingepast
in het nieuwe stelsel.
De twee wetsvoorstellen zijn complementair aan elkaar. Het wetsvoorstel
herziening kinderbeschermingsmaatregelen ziet op de inhoud van de
kinderbeschermingsmaatregelen zelf en staat los van de organisatie van
de jeugdzorg. Nu dit wetsvoorstel de jeugdzorg decentraliseert van
provinciaal naar gemeentelijk niveau zullen de kinderbeschermingsmaatregelen na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel niet langer door bureau
jeugdzorg maar door een gecertificeerde instelling worden uitgevoerd. De
nieuwe bevoegdheden van het bureau jeugdzorg zullen door het
wetsvoorstel herziening kinderbeschermingsmaatregelen (bijvoorbeeld de
mogelijkheid tot gedeeltelijke gezagsoverheveling) worden toegekend aan
de gecertificeerde instelling. De voorbereidingen voor de implementatie
van de kinderbeschermingsmaatregelen zijn al geruime tijd in gang.
Gelijktijdige inwerkingtreding betekent een grote reorganisatieoperatie
maar voor gemeenten tevens de mogelijkheid om de jeugdzorg integraal
vorm te geven, van vrijblijvende opvoedingsondersteuning tot ingrijpende
gedwongen jeugdhulp. De nieuwe maatregel van opgroeiondersteuning
en het netwerkberaad passen in dit beeld.
b. Wetsvoorstel verbetering rechtspositie pleegouders
Op 11 december 2012 is het wetsvoorstel tot verbetering van de positie
van pleegouders aangenomen in de Eerste Kamer.68 In het wetsvoorstel
zijn mede naar aanleiding van de adviezen van de Nederlandse Vereniging
voor Pleegzorg (NVvP) en het Landelijke Overleg Pleegouderraden
(LOPOR) alle elementen met betrekking tot de verbetering van de positie
van pleegouders overgenomen.
c. Wetsvoorstel adolescentenstrafrecht
Thans is in de Tweede Kamer aanhangig het wetsvoorstel tot invoering
van een adolescentenstrafrecht.69 In dit voorstel worden de taken voor de
jeugdreclassering verruimd.

67

Kamerstukken I 2011/12, 32 015, A.
Kamerstukken 32 529.
69
Kamerstukken II 2012/13, 33 498.
68

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

65

Deze verruiming is een gevolg van de flexibilisering van de leeftijdsgrens
die de overgang van het jeugdstrafrecht naar het gewone strafrecht
markeert. Het adolescentenstrafrecht wil daarmee uitvoering geven aan
de wetenschappelijke inzichten die over de ontwikkeling van jeugdigen en
jongvolwassenen bestaan. Concreet leiden deze inzichten tot een
verruimde openstelling van het jeugdstrafrecht voor jongvolwassenen.
Wijziging van artikel 77c Sr betekent dat aan jongvolwassenen tot 23 jaar
(was 18 jaar) ten tijde van het plegen van een delict een straf of maatregel
uit het jeugdstrafrecht kan worden opgelegd. Dit heeft in die gevallen
eveneens gevolgen voor de reclasseringsbegeleiding, jeugdhulp en de
zorg die van de rechterlijke beslissing onderdeel kunnen uitmaken.
Daarnaast wordt het begrip «hulp en steun» vervangen door «toezicht en
begeleiding», terminologie die ook in het strafrecht voor volwassenen
wordt gehanteerd.
9.3. Rechtsbescherming
9.3.1. Besluiten
Het wetsvoorstel bevat geen bepalingen omtrent de gang naar de rechter
naar aanleiding van een beslissing van het college over het al dan niet
toekennen van een voorziening op het gebied van jeugdhulp, omdat hier
de regelgeving uit de Awb van toepassing is. De procedure voor bezwaar
en beroep is in het nieuwe stelsel als volgt. Een gemeente dient, indien
noodzakelijk ten behoeve van de jeugdige, voorzieningen te treffen op het
gebied van jeugdhulp (artikel 2.3). Hierbij kan onderscheid gemaakt
worden tussen vrij toegankelijke en niet vrij toegankelijke voorzieningen.
Ten aanzien van voorzieningen die de gemeente vrij aanbiedt aan haar
inwoners, is geen individueel besluit nodig. Voor zover het echter niet vrij
toegankelijke voorzieningen betreft, zal daarover door (of namens) de
gemeente een besluit genomen moeten worden. Tegen dit besluit staan
bezwaar en beroep open. Als een belanghebbende niet instemt met het
besluit, dient hij eerst bezwaar aan te tekenen bij de gemeente (artikel 7:1
Awb). Vervolgens kan hij in beroep gaan bij de kinderrechter, die optreedt
als bestuursrechter. De kinderrechter toetst op dezelfde wijze als een
bestuursrechter en kan de beschikking dan ook slechts in stand houden of
vernietigen. Dit vloeit thans al voort uit artikel 8:6, eerste lid, van de Awb,
dat verwijst naar hoofdstuk 2 van de bij die wet behorende Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak. In artikel 8, zevende lid, van dat hoofdstuk
is geregeld dat de kinderrechter bevoegd is. Tegen een uitspraak van de
kinderrechter kan vervolgens hoger beroep worden ingesteld bij de
Centrale Raad van Beroep (Awb, bijlage 2, hoofdstuk 4, artikel 10). De
Centrale Raad van Beroep is overigens tevens bevoegd om in hoger
beroep de Wmo-zaken te toetsen.
Negatieve lijst
Onder de Wjz zijn enkele besluiten van bureau jeugdzorg uitgezonderd
van bezwaar en beroep. Deze besluiten staan op de zogeheten «negatieve
lijst» van de Awb (bijlage 2, hoofdstuk 1, Awb). Het gaat om de volgende
besluiten:
1. het besluit tot uithuisplaatsing in het kader van een ondertoezichtstelling (artikel 3, vierde lid, Wjz);
2. het besluit ter uitvoering van de ondertoezichtstelling (artikel 6, eerste
lid, juncto artikel 10, eerste lid, onderdeel b, Wjz);
3. het besluit ter uitvoering van jeugdreclassering (artikel 6, eerste lid,
juncto artikel 10, eerste lid, onderdeel c, Wjz);
4. het besluit tot het toepassen van maatregelen die de vrijheid van de
jeugdige aantasten alsmede het besluit aangaande het verlof (artikel 6,
eerste lid, juncto 29o tot en met 29r, 29t, 29v, Wjz).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

66

Tegen dergelijke besluiten kan op grond van artikel 8:5, eerste lid, Awb
geen beroep worden ingesteld. De kinderrechter neemt in deze zaken als
civiele rechter een beslissing, waartegen vervolgens hoger beroep bij het
gerechtshof openstond en daarna cassatieberoep.
Met de invoeringswet zullen de verwijzingen naar de Wjz in bijlage bij de
Awb (de zogenaamde negatieve lijst) worden aangepast. Voor het besluit
tot uithuisplaatsing (hierboven genoemd onder 1) moet de gemeente in
het nieuwe stelsel een individuele voorziening afgeven. Dit besluit wordt
bij de invoeringswet op de negatieve lijst gezet. Daarnaast heeft op grond
van de onderhavige wet de gecertificeerde instelling met betrekking tot de
besluiten hierboven genoemd onder 2 en 3, de bevoegdheid om
jeugdhulp in te zetten en dus de bevoegdheid om te besluiten of en welke
individuele voorziening nodig is. Ook deze besluiten ter uitvoering van de
ondertoezichtstelling en van jeugdreclassering zullen op de negatieve lijst
worden geplaatst. Verder zal het besluit van het college dat strekt tot
verblijf, niet zijnde verblijf bij een pleegouder, dat overlegd dient te
worden bij het verzoek om een machtiging en een spoedmachtiging
gesloten jeugdhulp (artikel 6.1.2, vijfde lid) op de bijlage bij de Awb
worden gezet. Ten slotte zal ook geen bezwaar en beroep mogelijk zijn
tegen het besluit tot toepassing van maatregelen die de vrijheid van de
jeugdige aantasten en het besluit aangaande het verlof van jeugdigen die
in een instelling voor gesloten jeugdhulp zitten (hierboven genoemd
onder 4).
De reden dat deze besluiten uitgesloten worden van de mogelijkheid van
bezwaar en beroep is gelegen in het volgende. Om een jeugdige
daadwerkelijk onder toezicht te stellen, uit huis te plaatsen of een
jeugdreclasseringsmaatregel op te leggen, is altijd een rechterlijke
machtiging nodig. Tegen deze rechterlijke beschikkingen staat steeds een
rechtsgang open. Tegen de beschikking tot ondertoezichtstelling, de
beschikking tot uithuisplaatsing en de beschikking tot het opleggen van
een jeugdreclasseringsmaatregel kan beroep worden ingesteld. Hetzelfde
geldt voor de beschikking van de kinderrechter op een verzoek om een
machtiging gesloten jeugdhulp te verlenen (artikel 6.1.2 jo artikel 6.1.12,
zevende lid), de beschikking van de kinderrechter op een verzoek om een
spoedmachtiging gesloten jeugdhulp te verlenen (artikel 6.1.3 jo
artikel 6.1.12, zevende lid), een beschikking van de kinderrechter inzake de
wijziging van het hulpverleningsplan na verlening van een voorlopige
machtiging (artikel 6.1.7, eerste lid jo artikel 6.1.12, zevende lid) en een
beschikking van de kinderrechter inzake de opneming van een jeugdige in
een gesloten accommodatie op grond van een voorwaardelijke
machtiging (artikel 6.1.7, eerste lid jo artikel 6.1.12, zevende lid). Tegen de
besluiten tot het toepassen van maatregelen die de vrijheid van de
jeugdige aantasten alsmede het besluit aangaande het verlof (artikel 2.3,
jo artikel 6.3.1 tot en met 6.3.4, 6.3.6, 6.4.1) staat voor de jeugdige het
klachtrecht open. Daarnaast kan tegen een beslissing van de klachtencommissie in beroep gegaan worden bij de beroepscommissie van de Raad
voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming. Ook deze laatste is een
onafhankelijke rechter in de zin van het EVRM. Nu een rechter zich al in
het kader van deze beschikkingen, machtigingen en maatregelen
inhoudelijk buigt over de materie, dan wel er een klachtenregeling open
staat, is het niet opportuun om ook een bestuurlijke rechtsgang open te
stellen tegen de inhoudelijke besluiten die hieraan ten grondslag liggen.
Tegen een klein aantal beschikkingen van de kinderrechter kunnen
betrokkenen geen hoger beroep instellen op grond van artikel 807
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Het gaat dan om de volgende
beschikkingen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

67

− beschikking tot vervanging van bureau jeugdzorg (dadelijk: de
gecertificeerde instelling) (artikel 1:254, vijfde lid, BW);
− beschikking tot voorlopige ondertoezichtstelling (artikel 1:255 BW);
− beschikking tot vervallen verklaring van een aanwijzing (artikel 1:259
BW);
− beschikking tot intrekken aanwijzing (artikel 1:260 BW) met uitzondering van beschikking inzake omgangsrecht (artikel 1:263a, tweede lid,
BW);
− beschikking aangaande proefherstel (1:278, tweede lid, BW);
− beschikking over het blokkaderecht van pleegouders (artikel 1:253s of
1:336a BW).
Deze uitzonderingen blijven in het nieuwe stelsel gehandhaafd, waardoor
tegen deze beschikkingen van de kinderrechter geen hoger beroep kan
worden ingesteld. Wel blijft cassatie in het belang der wet mogelijk.
In de praktijk zou het ook nog kunnen voorkomen dat er voor de jeugdige
of zijn ouders weliswaar een voorziening is getroffen door de gemeente,
maar dat ze het niet eens zijn met de wijze van uitvoering door de
jeugdhulpaanbieder. De jeugdige en zijn ouders zullen zich in zo’n geval
kunnen wenden tot het college. Het college is immers degene die in eerste
instantie heeft geoordeeld dat en welke voorziening een jeugdige of zijn
ouders nodig heeft.
9.3.2. Jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen
Op de naleving van dit wetsvoorstel door jeugdhulpaanbieders en
gecertificeerde instellingen wordt op grond van artikel 9.2 toezicht
gehouden door daartoe door de ministers belaste ambtenaren. Dat ziet
met name op de naleving van de eisen die in hoofdstuk 4 worden gesteld.
Daarnaast bevat paragraaf 7.3 van het wetsvoorstel zeer belangrijke
bepalingen over het toestemmingsvereiste, het dossier en de
bescherming van de privacy. Hieruit volgen verplichtingen voor de
hulpverlener (in dit verband wordt hieronder zowel de jeugdhulpverlener
als de medewerker van een gecertificeerde instelling begrepen, zie ook
artikel 7.3.1) jegens de jeugdigen en ouders met wie zij te maken krijgen
bij het verlenen van jeugdhulp of in het kader van de uitvoering van een
kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering. Deze regels zien op
de relatie tussen hulpverleners en jeugdigen of ouders. De verplichtingen
van hulpverleners vloeien rechtstreeks voort uit deze wet. Aangezien
jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen op grond van
artikel 4.1.1 gehouden zijn om verantwoorde hulp te verlenen en zich op
zodanige wijze dienen te organiseren dat een en ander leidt of redelijkerwijs moet leiden tot verantwoorde hulp, kan het overtreden van een
wettelijke bepaling door een hulpverlener ook leiden civielrechtelijke
aansprakelijkheid voor de betreffende aanbieder of instelling, mits die
aanbieder of instelling verwijtbaar is tekortgeschoten.
Publiekrechtelijk toezicht op de naleving wordt uitgevoerd door de
inspectie, maar daarnaast kunnen betrokkenen zelf ook gebruik maken
van de interne klachtenbehandeling en kunnen zij (of eventueel een
belangenorganisatie) de naleving van de wettelijke bepalingen afdwingen
langs privaatrechtelijke weg via de civiele rechter. Het wordt in beginsel
aan de betrokkene overgelaten of hij, al dan niet met steun van derden,
actie onderneemt tegen het niet naleven dan de wet. Het zou niet in
overeenstemming zijn met de rol van de inspectie en als zij bij elke
individuele overtreding van een wettelijke bepaling in actie zou moeten
komen (zie artikel 9.2, vierde lid).
Onrechtmatige daad
Als de jeugdige of de ouder ervoor kiest zijn vordering voor te leggen aan
de civiele rechter, kan hij een vordering tot nakoming van een recht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

68

baseren op artikel 3:296 BW. Die bepaling brengt met zich dat degene die
op grond van bijvoorbeeld de Jeugdwet verplicht is om iets te doen of na
te laten, op vordering van de gerechtigde daartoe zal worden veroordeeld.
De rechten van jeugdigen en ouders vloeien in dat geval rechtstreeks
voort uit onderhavige wet en de betrokkene kan zich daarop rechtstreeks
bij de civiele rechter beroepen. Wanneer een jeugdige of ouder schade
heeft geleden als gevolg van schending van één van de bepalingen van
deze wet, kan hij bij de civiele rechter een vordering tot schadevergoeding
instellen. Een dergelijke vordering kan op onrechtmatige daad
(artikel 6:162 BW) worden gebaseerd.
Voor de betaling van eventuele schade die het gevolg is van het handelen
in strijd met een wettelijke verplichtingen door een jeugdhulpaanbieder,
een gecertificeerde instelling of iemand die ten behoeve van hen werken,
is de betreffende aanbieder of de instelling aansprakelijk. Dat laat onverlet
dat uit de onderlinge verhouding tussen de aanbieder of instelling en de
voor hem werkzame hulpverlener kan voortvloeien dat de aanbieder of
instelling de door hem betaalde schadevergoeding op deze kan verhalen
(zie artikel 6:102 BW).
10. Gegevensverwerking, beleidsinformatie en vermindering
regeldruk
10.1. Inleiding
In het belang van de geestelijke, lichamelijke of maatschappelijke
gezondheid van de betrokken jeugdigen is bij het verlenen van jeugdhulp
sprake van noodzakelijke gegevensverwerking. Het gaat onder meer om:
− informatie-uitwisseling, afstemming en samenwerking tussen
personen die vanuit hun beroepsmatige achtergrond hulp aan
jeugdigen verlenen;
− risicosignalering door jeugdprofessionals via de landelijke verwijsindex risicojongeren (VIR);
− het gebruik van het burgerservicenummer (bsn) voor de informatieuitwisseling;
− het gebruik van het bsn en gegevensverwerking ten behoeve van de
beleidsinformatie om in het belang van de jeugdigen een samenhangend beleid te realiseren.
Verwerking van persoonsgegevens van de jeugdige raakt de persoonlijke
levenssfeer. Bij de gegevensverwerking dient een inmenging in de
persoonlijke levenssfeer steeds te worden afgewogen tegen het belang
van de geestelijke, lichamelijke of maatschappelijke gezondheid van de
betrokken jeugdige. Het belang van het kind dient hierbij – conform het
IVRK – de eerste overweging te zijn.
Eerst wordt in paragraaf 10.2 ingegaan op het juridisch kader voor
gegevensverwerking. Vervolgens wordt in paragraaf 10.3 aangegeven hoe
de bescherming van persoonsgegevens in het kader van dit wetsvoorstel
is geborgd, waarbij wordt ingegaan op de VIR en het gebruik van het bsn.
Paragraaf 10.4 gaat in op de regeling van de beleidsinformatie en 10.5
gaat in op de vermindering van regeldruk.
10.2. Juridisch kader
10.2.1. Internationaal en Europeesrechtelijk kader
Een aantal verdragen, waarbij Nederland partij is, garandeert de
bescherming tegen inmenging in de persoonlijke levenssfeer in het
algemeen en tegen inmenging met betrekking tot de verwerking van
persoonsgegevens in het bijzonder. Hieronder wordt de toetsing aan de in
internationale en Europeesrechtelijke kaders gestelde criteria samengevat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

69

a. IVRK en het VN-Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten
Artikel 17 van het IVBPR geeft een ieder het recht op bescherming door de
wet tegen willekeurige en onrechtmatige inmenging in de persoonlijke
levenssfeer. Artikel 16 van het IVRK regelt dit recht voor kinderen in het
bijzonder. Gelet op de tekst van de beide verdragen is inmenging in de
persoonlijke levenssfeer, zoals de verwerking van persoonsgegevens,
enkel toegestaan als deze noodzakelijk is en op gerechtvaardigde
grondslag geschiedt.
b. Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
Artikel 8, eerste lid, van het Verdrag tot bescherming van de rechten van
de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) bepaalt dat een ieder
recht heeft op respect voor zijn privéleven, zijn familie- en gezinsleven,
zijn woning en zijn correspondentie. Het tweede lid stelt dat beperking van
dit recht op respect voor de persoonlijke levenssfeer alleen is toegestaan
voor zover die:
1. bij wet is voorzien;
2. noodzakelijk is in een democratische samenleving, en
3. een geoorloofd, expliciet genoemd doel dient.
Ad 1. Bij de wet voorzien
Met de in dit wetsvoorstel opgenomen regeling is aan deze voorwaarde
voldaan. In hoofdstuk 7 van deze wet wordt omschreven in welke gevallen
en voor welke doelen persoonsgegevens verwerkt mogen worden. In deze
artikelen wordt ook omschreven voor welke categorieën van personen
gegevens mogen worden verwerkt, de omstandigheden waaronder en
hoe lang deze mogen worden bewaard.
Ad 2. Noodzakelijk in een democratische samenleving
Het noodzaakcriterium wordt in de jurisprudentie van het Europese Hof
voor de rechten van de mens (EHRM) nader ingevuld met de vereisten
van een dringende maatschappelijke behoefte, van proportionaliteit en
van subsidiariteit. Het wetsvoorstel is aan deze beginselen getoetst. In een
goed georganiseerde en welvarende samenleving als de Nederlandse
dienen voor alle jeugdigen de voorwaarden geschapen te worden om
gezond en veilig op te groeien, zich te ontplooien en naar vermogen deel
te nemen aan de samenleving. Dit vraagt dat jeugdprofessionals over
voldoende mogelijkheden beschikken om de hulpverlening onderling af te
stemmen, dat jeugdigen met problemen tijdig in beeld zijn en tijdig
preventieve ondersteuning wordt geboden. Instrumenten als de VIR en
het bsn zijn hierbij onontbeerlijk.
Ad 3. Een geoorloofd, expliciet doel
Artikel 8, tweede lid, van het EVRM, stelt als legitimiteitseis dat een
inbreuk op het recht op respect voor het privéleven uitsluitend mag
geschieden binnen de kaders van de expliciet en limitatief in artikel 8,
tweede lid, van het EVRM, opgesomde belangen. Eén van deze belangen
is de bescherming van de gezondheid. Uit jurisprudentie van het EHRM
blijkt dat hieronder nadrukkelijk ook de gezondheid en het welzijn van
jeugdigen geschaard dienen te worden.
c. Het Verdrag van de Raad van Europa ter bescherming van personen
met het oog op de geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens
Beginselen voor gegevensbescherming zijn neergelegd in het Verdrag van
de Raad van Europa ter bescherming van personen met het oog op de
geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens (Dataprotectie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

70

verdrag). Dit betreft principes die inhouden dat gegevens rechtmatig
moeten zijn verkregen, alleen voor specifieke en legitieme doeleinden
mogen worden opgeslagen, evenredig moeten zijn in relatie tot het doel
waarvoor ze zijn opgeslagen en niet langer mogen worden bewaard dan
vereist voor het doel waarvoor ze zijn opgeslagen. Deze principes liggen
ten grondslag aan de artikelen van dit wetsvoorstel die zien op gegevensverwerking. Het vereiste van doelbinding houdt in dat persoonsgegevens
alleen worden gebruikt voor het doel waarvoor ze verzameld zijn. In
hoofdstuk 7 van deze wet wordt omschreven in welke gevallen en voor
welke doelen persoonsgegevens verwerkt mogen worden.
d. Richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van
24 oktober 1995 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in
verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het
vrije verkeer van die gegevens
De bepalingen van Richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de
Raad van 24 oktober 1995 betreffende de bescherming van natuurlijke
personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en
betreffende het vrije verkeer van die gegevens (de Europese richtlijn) zijn
uitgewerkt in de Wbp (zie hieronder paragraaf 10.2.2.).
10.2.2. Nationaalrechtelijk kader
De hierboven beschreven beginselen met betrekking tot de bescherming
van de persoonlijke levenssfeer hebben hun uitwerking gevonden in onze
nationale regelgeving. Zowel in de Grondwet als in wetten in formele zin
wordt aandacht geschonken aan dit grondrecht. Bijzondere aandacht in de
onderhavige context verdient de Wbp, die in zijn geheel de bescherming
van persoonsgegevens tot onderwerp heeft. Aan de Wbp liggen onder
meer de beginselen uit het Dataprotectieverdrag en de Europese richtlijn
ten grondslag.
a. Grondwet
Bij de herziening van de Grondwet in 1983 is in artikel 10, eerste lid, de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer uitdrukkelijk als klassiek
grondrecht geformuleerd inhoudende dat inbreuken op het recht op
eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer bij of krachtens wet in
formele zin moeten zijn geregeld. Artikel 10 sluit aan bij jurisprudentie van
het EHRM over het respect voor de persoonlijke levenssfeer van het
individu (artikel 8 EVRM), in relatie tot de opslag en het gebruik van
persoonsgegevens. Het wetsvoorstel is hierboven reeds aan de door het
EHRM ontwikkelde criteria in het kader van de verwerking van persoonsgegevens getoetst.
b. Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp)
Artikel 10, tweede en derde lid, van de Grondwet en de Europese richtlijn
zijn onder meer uitgewerkt in de Wbp. De Wbp bevat algemene normen
voor een zorgvuldige omgang met persoonsgegevens en bepaalt onder
andere dat de verwerking op een zorgvuldige en behoorlijke wijze plaats
dient te vinden en dat het verzamelen van persoonsgegevens met als doel
deze in een bestand op te nemen, alleen is toegestaan voor welbepaalde,
uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden.
Artikel 8 van de Wbp geeft in navolging van artikel 7 van de Europese
richtlijn een limitatieve opsomming van de gronden die een gegevensverwerking rechtvaardigen. De artikelen 16 en verder van de Wbp bevatten
regels over de verwerking van bijzondere persoonsgegevens. De artikelen
17 en volgende van de Wbp bevatten een aantal specifieke uitzonderingen, bijvoorbeeld voor hulpverleners of instanties voor gezondheidszorg om gezondheidsgegevens van iemand te verwerken voor zover

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

71

dat noodzakelijk is voor een goede behandeling of verzorging van de
betrokkene. Voor zover hier relevant kan het verwerken van bijzondere
persoonsgegevens een grondslag vinden in een bijzondere wet, indien
aan twee voorwaarden is voldaan: de verwerking dient noodzakelijk te zijn
met het oog op een zwaarwegend algemeen belang en er dienen in het
belang van de persoonlijke levenssfeer passende waarborgen te worden
gecreëerd. In dit wetsvoorstel is dit het geval. In de aanhef van dit
hoofdstuk wordt het zwaarwegende belang aangegeven en in het
wetsvoorstel zijn passende waarborgen opgenomen die in een algemene
maatregel van bestuur en ministeriële regeling nader worden uitgewerkt.
Het College bescherming persoonsgegevens (Cbp) wijst er in zijn advies
op dat aan een grootschalige verwerking van gegevens, zoals die uit dit
wetsvoorstel voortvloeit, risico’s zijn verbonden. Op het advies van het
Cbp wordt in paragraaf 13.2.2 van deze memorie van toelichting nader
ingegaan. De betrokken verwerkers van persoonsgegevens op wie de
verantwoordelijkheid rust de bepalingen ter zake van deze wet en van de
Wbp na te leven, zijn het college, de jeugdhulpaanbieder, de gecertificeerde instelling, de raad voor de kinderbescherming, het AMHK alsmede
de rechtspersoon die vertrouwenspersonen in dienst heeft.
10.3. Bescherming persoonsgegevens in het wetsvoorstel
10.3.1. Algemeen
Het wetsvoorstel bevat op een aantal punten concretiseringen van de
algemene normen van de Wbp. Deze bijzondere regels ten aanzien van de
VIR, bsn en beleidsinformatie zijn daarmee een aanvulling op of nadere
uitwerking van de bepalingen van de Wbp. Op de gebieden die niet in het
onderhavige wetsvoorstel zijn geregeld, geldt de Wbp als algemene wet.
Voor de informatie-uitwisseling, afstemming en samenwerking tussen
personen die vanuit hun beroepsmatige achtergrond hulp aan jeugdigen
verlenen bieden daarmee in algemene zin de artikelen 8, 9 en 21 van de
Wbp de grondslag voor de verwerking van (bijzondere) persoonsgegevens inhoudende dat deze uitsluitend worden verwerkt voor het doel
waarvoor ze zijn verzameld of een daarmee verenigbaar doel. Gezien de
verschillende taken, moet ervoor worden gezorgd dat gegevens die in het
kader van een bepaalde taak worden verzameld niet zonder meer worden
gebruikt voor de uitoefening van een andere taak («doelbinding»). Daarbij
is immers een ander doel in het geding.
De regeling van het inzagerecht en bewaren en vernietigen van
bescheiden van de voorgestelde artikelen 7.3.1 e.v. geldt als een
bijzondere regeling die derogeert aan de Wbp, maar slechts voor zover
het gegevens betreft met betrekking tot degene aan wie hulp wordt
verleend. Betreffen de gegevens anderen dan degene aan wie hulp wordt
verleend, dan gelden de bepalingen van de Wbp onverkort.
De zorgvuldige uitwisseling van persoonsgegevens blijft in de dagelijkse
werkpraktijk een complex vraagstuk. Het Rijk biedt verschillende instrumenten aan om de omgang met de wet- en regelgeving omtrent
gegevensuitwisseling te verduidelijken en te vergemakkelijken. Zo kan
eenieder bijvoorbeeld via www.privacywegwijzer.nl aan de hand van
eenvoudige vragen antwoord krijgen op de vraag welke professionals met
wie informatie mogen uitwisselen. Ook is in 2011 de brochure «Samenwerken in de jeugdketen, een instrument voor gegevensuitwisseling»
uitgebracht, waarin duidelijk en in eenvoudige taal wordt uitgelegd welke
stappen gezet moeten worden om te komen tot de beslissing al dan niet
gegevens uit te wisselen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

72

10.3.2. Verwijsindex risicojongeren en gezinsfunctionaliteit
10.3.2.1. Inleiding
In dit wetsvoorstel zijn de bepalingen betreffende de verwijsindex
risicojongeren (VIR) overgenomen uit de Wjz. Het gebruik van de
verwijsindex risicojongeren is inmiddels geëvalueerd.70 Op basis van de
bevindingen in de evaluatie kan worden geconcludeerd dat werken met
de verwijsindex in ieder geval een duidelijke meerwaarde heeft als het
gaat om de bovenregionale component. Professionals ervaren deze
meerwaarde in hun werkpraktijk. Binnen hun gemeente of regio hebben
zij vaak door contacten met andere professionals al risicojongeren in
beeld. Bovenregionaal is de VIR echter het enige hulpmiddel om met
andere professionals in contact te komen. Uit de evaluatie blijkt dat de VIR
ook meerwaarde heeft voor het zicht houden op jeugdigen in geval van
verhuizing en zorgmijdend gedrag. Het onderzoek wijst ook uit dat de
winst in efficiëntie als meerwaarde wordt ervaren. De winst is erin
gelegen dat meldingsbevoegden, na de uitwisseling van relevante
informatie, niet steeds opnieuw het wiel hoeven uit te vinden wat betreft
de aanpak van de problematiek van de betrokken jeugdige. Ook wordt
winst in efficiëntie geboekt doordat VIR snel en gericht zoekt.
Hoewel de meerwaarde van de VIR uit de evaluatie blijkt, zijn er ook zaken
die nog aandacht behoeven. Professionals ervaren een drempel om te
melden, omdat zij bang zijn het vertrouwen van de jeugdige of zijn ouders
te schaden door te melden en omdat ze niet goed weten wanneer een
melding opportuun is. Het beeld is dat de VIR aan kracht zou winnen als er
vaker gemeld wordt. Daartegenover staat dat sommige professionals voor
de contacten met andere professionals binnen de regio niet het gevoel
hebben dat melding in de VIR veel meerwaarde heeft.
Uit de evaluatie blijkt dat bij de gebruikers van de VIR behoefte bestaat
aan doorlopende training in het gebruik ervan, eenduidigheid in meldcriteria, en meer bekendheid ermee. Verder is er behoefte bij professionals
aan duidelijkheid met betrekking tot de rol en meerwaarde van de VIR bij
de samenwerking binnen de regio. Onder gemeentelijke regie zouden
afspraken hierover gemaakt moeten worden, waarbij de rol van de VIR
meer ingepast moet worden in andere werkprocessen en samenwerkingsafspraken tussen professionals. Volgens de resultaten van het onderzoek
kan door te voorzien in deze behoeften, (het werken met) de VIR verder
worden geoptimaliseerd en het aantal meldingen worden vergroot.
Hiervoor is inzet nodig op verschillende terreinen, vooral van gemeenten,
branche-organisaties en beroepsverenigingen.
Daarnaast blijkt uit de evaluatie de maatschappelijke behoefte om de
regelgeving te wijzigen op het punt van een gezinsfunctionaliteit. Volgens
professionals is de gezinsfunctionaliteit noodzakelijk, omdat er op die
manier minder gefragmenteerd en meer gezinsgeoriënteerd gewerkt kan
worden. De gezinsfunctionaliteit – die het mogelijk maakt dat hulpverleners van elkaars betrokkenheid bij andere jeugdigen binnen eenzelfde
gezin op de hoogte worden gesteld – is dan ook opgenomen in het
wetsvoorstel. In het navolgende wordt hier uitgebreid op ingegaan.

70

Kamerstukken II 2012/13, 31 839, nr. 256.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

73

10.3.2.2. Gezinsfunctionaliteit
Tijdens de behandeling van het voorstel tot wijziging van de Wet op de
jeugdzorg in verband met de introductie van de verwijsindex risicojongeren heeft de Tweede Kamer de motie Sterk/Dijsselbloem71 aangenomen
waarin de regering wordt verzocht zo spoedig mogelijk de gezinsmelding
op te nemen in de wet. Op dit moment komen via de verwijsindex alleen
individuele risicojongeren in beeld. Het is echter bekend dat deze
jeugdigen vaak afkomstig zijn uit gezinnen waar sprake is van een
cumulatie van problemen.
Uit verschillende veldconsultaties, die onder meer hebben geresulteerd in
een eerder aan de Tweede Kamer aangeboden haalbaarheidsstudie72, uit
de onderhavige motie, en uit de evaluatie van de verwijsindex risicojongeren73 blijkt een maatschappelijke behoefte aan een functionaliteit die
het mogelijk maakt een gezin, of in ieder geval de jeugdigen met
problemen binnen een gezin, in beeld te krijgen bij de betrokken professionals, zodat ook deze jeugdigen vroegtijdig de zorg, hulp en bijsturing
kunnen krijgen die zij nodig hebben.
Naar aanleiding van het debat over het wetsvoorstel met betrekking tot de
verwijsindex74 zal de gezinsfunctionaliteit als volgt worden ingevuld. Een
jeugdige die aan de verwijsindex wordt gemeld, wordt niet alleen meer
gematcht met zijn eigen bsn, maar ook met de bsn van jeugdigen die
dezelfde ouders hebben of die op hetzelfde adres wonen. Hulpverleners
worden dan dus niet meer alleen op de hoogte gesteld van het feit dat een
andere hulpverlener dezelfde jeugdige aan de verwijsindex heeft gemeld,
maar ook dat eerder al een broertje of zusje is gemeld. Bij de uitwerking
hiervan is uitgegaan van een zo groot mogelijk bereik binnen de
doelgroep, maar van een zo gering mogelijke inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer van de betrokkenen. De inrichting van de gezinsfunctionaliteit
komt zo het meest tegemoet aan de wens van de Tweede Kamer dat
slechts die jeugdigen via de verwijsindex in beeld komen, met wie ècht
iets aan de hand is75.
10.3.2.3. Systeem
Het inrichten van een functionaliteit die een gezinsmelding mogelijk
maakt, is vanuit een technisch oogpunt – anders dan het gebruik ervan –
complex. De verwijsindex risicojongeren is aangesloten op het netwerk
van gemeentelijke geautomatiseerde basisadministraties van persoonsgegevens (gba). Deze aansluiting staat ten dienste van toetsing voor
authentificatie en van bevraging rondom verhuisbewegingen. Op basis
daarvan kan een signaal worden afgegeven als de betrokkene al eerder is
gemeld aan de verwijsindex. Deze systematiek is ontworpen vanuit het
oogpunt van hulp aan individuele jeugdigen. Op het moment dat een
gezinsfunctionaliteit bij de verwijsindex wordt geoperationaliseerd, heeft
dat in de techniek tot gevolg dat meerdere bevragingen aan de gba
noodzakelijk zijn.
In de gba worden geen gegevens opgenomen met betrekking tot
horizontale familierechtelijke relaties. De horizontale relaties zullen dus
moeten worden achterhaald door middel van de verticale familierechtelijke relaties die wel in de gba zijn opgenomen. Ook om te bepalen welke
71

Kamerstukken II 2008/09, 31 855, nr. 38.
Kamerstukken II 2008/09, 31 001, nr. 55.
Kamerstukken II 2012/13, 31 839, nr. 256.
74
Kamerstukken II 2008/09, 31 855, nr. 54.
75
Kamerstukken II 2008/09, 31 855, nr. 50.
72
73

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

74

jeugdigen er naast de betrokken jeugdige op hetzelfde adres wonen, zijn
meerdere bevragingen van de gba nodig. Eenvoudig gezegd wordt de gba
– na de bovengenoemde authentificatie – gevraagd wie de ouders zijn van
de betrokken jeugdige en of deze ouders nog meer (gemelde) kinderen
hebben. En er wordt de gba gevraagd waar de betrokken jeugdige woont
en of daar nog meer (gemelde) jeugdigen wonen.
Om de inrichting van een gezinsfunctionaliteit te kunnen realiseren, is de
verwijsindex risicojongeren zo aangepast dat het systeem de noodzakelijke bevragingen kan uitvoeren. Daarbij zijn er aanpassingen in de
techniek gedaan om responssignalen van de gba te kunnen verwerken en
om te kunnen zetten in de juiste signalen voor de professionals die de
verwijsindex gebruiken. Ten slotte is, in overleg met minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, die de verantwoordelijkheid
draagt voor de Wet gba, de authorisatie voor de verwijsindex bij de gba
uitgebreid, zodat de gba daadwerkelijk responssignalen op de bevragingen kan geven.
Met de gezinsfunctionaliteit ontstaat er dus een match in de verwijsindex
tussen een jeugdige en een broertje of zusje als één van de ouders voor
beide jeugdigen dezelfde is of als beide jeugdigen op hetzelfde adres
wonen, en als beide jeugdigen aan de verwijsindex gemeld zijn.
10.3.2.4. Verwerking van persoonsgegevens
Het gebruik van een functionaliteit in de verwijsindex die een
gezinsmelding mogelijk maakt, houdt – net als het werken met de
verwijsindex zoals we die nu kennen – het verwerken van persoonsgegevens in. De gezinsfunctionaliteit zal daarin echter verder gaan dan de
verwijsindex in haar huidige vorm. Zoals hierboven al aangegeven wordt
de gba immers meer bevraagd. Derhalve is wetgeving die betrekking
heeft op de verwerking van persoonsgegevens van toepassing, zowel in
nationaalrechtelijk als in internationaal- en Europeesrechtelijk kader.
Elke beperking van een grondrecht moet op de eigen merites te worden
beoordeeld. Zo ook de beperking op het recht op de bescherming van de
persoonlijke levenssfeer in het kader verwijsindex. Bij het doen van een
melding aan de verwijsindex wordt de inmenging in de persoonlijke
levenssfeer afgewogen tegen het belang van de geestelijke, lichamelijke
of maatschappelijke gezondheid van de betrokken de jeugdige. Het belang
van het kind dient hierbij de eerste overweging te zijn. Zo is reeds
overwogen in de memorie van toelichting bij de Wet verwijsindex
risicojongeren76, en dit geldt evengoed in het kader van de gezinsfunctionaliteit.
Een aantal verdragen waarbij Nederland partij is, en de Nederlandse
Grondwet garanderen de bescherming tegen inmenging in de persoonlijke levenssfeer in het algemeen en tegen ongeoorloofde verwerking van
persoonsgegevens in het bijzonder. Het Europees parlement en de Raad
van de Europese Unie geven in overweging dat systemen voor de
verwerking van gegevens ten dienste staan van de mens. Deze systemen
dienen de fundamentele rechten en vrijheden en in het bijzonder de
persoonlijke levenssfeer van natuurlijke personen dan ook te respecteren77.

76
77

Kamerstukken II 2008/09, 31 855, nr. 3.
Richtlijn 95/46/EG (PbEG 1995 L 281).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

75

Artikel 17 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke
rechten78 geeft een ieder het recht op bescherming door de wet tegen
willekeurige en onrechtmatige inmenging in de persoonlijke levenssfeer.
Artikel 16 van het Verdrag inzake de rechten van het kind79 regelt dit recht
voor kinderen in het bijzonder. Gelet op de tekst van de beide verdragen is
inmenging in de persoonlijke levenssfeer, zoals de verwerking van
persoonsgegevens, slechts toegestaan als deze noodzakelijk is en op een
gerechtvaardigde grondslag geschiedt. Artikel 10, eerste lid, van de
Grondwet, en artikel 8, eerste lid, van het Verdrag tot bescherming van de
rechten van de mens en de fundamentele vrijheden80 bepalen dat een
ieder recht heeft op eerbiediging van zijn persoonlijke levenssfeer.
Artikel 8, tweede lid, van het EVRM stelt dat beperking van dit recht alleen
is toegestaan voor zover die a) bij wet is voorzien, b) noodzakelijk is in een
democratische samenleving en c) een geoorloofd, expliciet genoemd doel
dient.
a Bij wet voorzien
Met de in dit wetsvoorstel opgenomen regeling is aan deze voorwaarde
voldaan. Artikel 8, van het EVRM, en daarop gebaseerde jurisprudentie
stellen ook eisen aan de kwaliteit van de wettelijke regeling. Deze houden
in dat de wettelijke regeling voor de burger voldoende toegankelijk en
kenbaar moet zijn. De regeling moet voldoende precies zijn geformuleerd,
zodat de burger vooraf kan weten onder welke omstandigheden en
voorwaarden persoonsgegevens mogen worden verwerkt. De regeling
moet bovendien waarborgen bieden tegen willekeurige inmenging van de
overheid in de persoonlijke levenssfeer van de burger en tegen misbruik
van bevoegdheden. Dit betekent dat de wet moet omschrijven in welke
gevallen en voor welke doelen persoonsgegevens verwerkt mogen
worden.
De operationalisering van de gezinsfunctionaliteit betekent de toevoeging
van een tweetal voorzieningen aan de verwijsindex en een uitbreiding van
de gegevensset die een signaal uit de verwijsindex bevat, indien het
signaal voortvloeit uit twee of meer meldingen die niet dezelfde jeugdige
betreffen. De voorzieningen voor de gezinsfunctionaliteit zijn geborgd in
artikel 7.1.2.3, eerste lid, onder d en e, van het wetsvoorstel. En de
– overigens zeer beperkte – uitbreiding van de gegevensset is opgenomen
in artikel 7.1.4.3, tweede lid, van het voorstel.
De gezinsfunctionaliteit verandert de doelstellingen van de verwijsindex,
de omstandigheden waaronder een jeugdige gemeld kan worden en de
kring van meldingsbevoegden niet. De waarborgen die in het kader van
de verwijsindex zijn ingericht, zowel met betrekking tot de beveiliging van
het systeem als met betrekking tot de rechtsbescherming van de
betrokkenen, worden op geen enkele wijze beperkt.
b Noodzakelijk in een democratische samenleving
Het begrip «noodzaak» vervult in het EVRM een belangrijke functie waar
het gaat om de begrenzing van de kernbevoegdheden tot verwerken van
persoonsgegevens. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens vult
dit criterium in zijn jurisprudentie in met de vereisten van een dringende
maatschappelijke behoefte, proportionaliteit en subsidiariteit.
78

Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten, New York, 16 december 1966
(Trb. 1966, 99; 1978, 177).
79
Verdrag inzake de rechten van het kind, New York, 20 november 1989 (IVRK) (Trb. 1990, 170;
1997, 83).
80
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM), 4 november 1950 (Trb. 1951, 154; 1990, 156).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

76

– Dringende maatschappelijke behoefte
Zowel de Tweede Kamer als de beroepspraktijk heeft de behoefte aan een
gezinsfunctionaliteit bij herhaling geëxpliciteerd. Uit de ervaring van zorgen hulpverleners is bekend dat veel jeugdigen die risico’s lopen afkomstig
zijn uit gezinnen waarin sprake is van een cumulatie van problemen en
waarbij meerdere hulpverleners bij betrokken zijn. Een zwaarwegende
overweging daarbij is dat jeugdigen in sterke mate afhankelijk zijn van en
gevormd worden door de gezinsomgeving. In de praktijk blijkt, dat de
risicosignalen over verschillende jeugdigen binnen één gezin er wel zijn,
maar niet of nauwelijks samenkomen. Daardoor vindt er geen samenwerking plaats op gezinsniveau en is de zorg voor de verschillende
jeugdigen in hetzelfde gezin niet adequaat. Om te komen tot een
effectievere hulpverlening – niet alleen aan die individuele jeugdige, maar
ook aan andere jeugdigen uit hetzelfde gezin – is het noodzakelijk, dat
professionals zicht krijgen op de gezinssituatie van de jeugdige bij wie zij
risico’s signaleren. Het is daarbij van groot belang dat betrokken professionals op de hoogte zijn van elkaars betrokkenheid bij verschillende
jeugdigen binnen een gezin, zodat zij hulpverlening kunnen afstemmen in
het kader van «één gezin, één plan». Met de gezinsfunctionaliteit wordt
het mogelijk dat professionals niet alleen op de hoogte worden gesteld
van elkaars betrokkenheid bij de jeugdige die zij gemeld hebben, maar
ook bij de andere jeugdigen die gemeld zijn van dezelfde ouders of met
hetzelfde woonadres.
De realisatie van een gezinsfunctionaliteit zal leiden tot effectievere en
efficiëntere hulpverlening. Meldingsbevoegde professionals zullen met de
gezinsfunctionaliteit de tijd uitsparen die het kost om actief zicht te krijgen
op welke andere professionals ook betrokken zijn bij kinderen uit het
desbetreffende gezin. Bovendien leidt vroegtijdige afstemming tot beter
gerichte en eenduidigere hulpverlening.
– Proportionaliteit
Het proportionaliteitsbeginsel verlangt een redelijke verhouding tussen
het te dienen belang en de inmenging in de persoonlijke levenssfeer van
de betrokkene. De inbreuk op de belangen van de bij de verwerking van
persoonsgegevens betrokken natuurlijke persoon mag niet onevenredig
zijn in verhouding tot het met de verwerking te dienen doel. Deze toets
speelt een rol wanneer het gaat om de toepassing van de uitoefening van
een bevoegdheid tot de verwerking van persoonsgegevens. Dit vergt een
belangenafweging aan de hand van de omstandigheden van het concrete
geval, net als het geval is bij het huidige gebruik van de verwijsindex. Bij
melding in de verwijsindex wordt het belang van de betrokken jeugdigen
afgewogen tegen het belang van vroegtijdige signalering van risico’s die
jeugdigen in hun ontwikkeling naar volwassenheid belemmeren. Bij het
gebruik van het meldrecht dat bestaat voor de verwijsindex, en dat
gelijkelijk zal gelden voor de gezinsfunctionaliteit, weegt de meldingsbevoegde dit zwaarwegende belang af tegen het belang van respect voor de
persoonlijke levenssfeer van de betrokken jeugdigen.
Of het nodig is na een melding daadwerkelijk dossierinformatie met elkaar
te delen, is binnen de systematiek van het werken met de verwijsindex
nadrukkelijk overgelaten aan de professionals. Hieraan verandert de
gezinsfunctionaliteit niets. Het thans geldende recht is en blijft het
uitgangspunt bij uitwisseling van inhoudelijke informatie betreffende de
problematiek van de betrokken jeugdige. Doorslaggevend daarbij zal
telkens zijn of het delen van informatie noodzakelijk is met het oog op de
hulp, zorg of bijsturing die de jeugdige nodig heeft. Conform artikel 3, van
het IVRK, vormen de belangen van het kind hierbij de eerste overweging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

77

– Subsidiariteit
Daarbij komt de eis van subsidiariteit, waaraan wordt voldaan als het doel
waarvoor de persoonsgegevens worden verwerkt in redelijkheid niet op
een andere, voor de betrokkene minder nadelige wijze kan worden
verwezenlijkt. Door zo dicht mogelijk bij de huidige werking van de
verwijsindex te blijven – in die zin dat individuele risicojongeren, die
gemeld zijn aan de verwijsindex door middel van een gezinsfunctionaliteit, ook gematcht zouden kunnen worden met gezinsleden van deze
risicojongere die al eerder aan de verwijsindex zijn gemeld – is het
mogelijk te voldoen aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit.
In aanloop naar de ontwikkeling van de gezinsfunctionaliteit zijn de
nodige alternatieven overwogen om zorg- en hulpverleners van elkaars
betrokkenheid bij verschillende jeugdigen binnen een gezin op de hoogte
stellen. Daarbij zijn twee denkrichtingen in consideratie genomen. De
eerste betreft het inwinnen van informatie bij het betrokken gezin. Hieraan
kleven echter belangrijke nadelen: beperkte betrouwbaarheid van
verstrekte informatie, tijdverlies en de betrokken cliënt wordt gevraagd
steeds opnieuw zijn verhaal te doen. De beperkte betrouwbaarheid is een
gevolg van mogelijk zorgmijdend gedrag of van beperkte kennis van de
ondervraagde omtrent betrokkenheid van andere professionals bij overige
gezinsleden. Het tijdverlies is erin gelegen dat de betrokken professionals
in eerste instantie vooral op zoek zullen zijn andere professionals die bij
hetzelfde gezin betrokken zijn, in plaats van met diagnosestelling en
hulpverlening. Bovendien zal de betrokken cliënt zich in dit scenario
telkens weer geconfronteerd zien met dezelfde vraag. De gezinsfunctionaliteit van de verwijsindex is betrouwbaar, omdat uit wordt gegaan van de
informatie die door professionals wordt verschaft, namelijk de melding
van een jeugdige. Omdat de verwijsindex – en dus de gezinsfunctionaliteit
– geautomatiseerd signaleert, vindt er geen tijdverlies plaats. En in plaats
van iedere de cliënt met de vraag te confronteren welke professionals er
nog meer bij hem of bij zijn gezinsleden zijn betrokken, wordt deze vraag
aan de verwijsindex gesteld door middel van een melding.
De tweede denkrichting betreft het inwinnen van informatie bij andere
professionals. Een dergelijke rondvraag, al dan niet met behulp van
geautomatiseerde systemen, betekent een grotere inbreuk op de
persoonlijke levenssfeer van de betrokken jeugdigen dan gebruik van de
gezinsfunctionaliteit. Rondvragen naar iemands betrokkenheid bij een
bepaalde jeugdige of zijn gezin houdt immers in dat ook professionals
worden benaderd die in het geheel niet betrokken zijn. Een geautomatiseerde benadering betekent dat in ieder geval in de systemen van
verschillende betrokken en niet betrokken professionals «gekeken» zal
moeten worden. Dit brengt de nodige veiligheidsrisico’s met zich mee. De
verwijsindex en de gezinsfunctionaliteit als onderdeel daarvan zijn
gekoppeld aan de betrokken jeugdigen zelf. En die jeugdigen worden
slechts door de verwijsindex herkend, als er reeds eerder een melding van
hen is gedaan. Als een jeugdige namelijk niet aan de verwijsindex is
gemeld, kan de verwijsindex geen signaal over hem afgeven.
Om de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene te
beperken, bestaat er een aantal maatregelen. Deze maatregelen bestaan al
voor de verwijsindex zoals die nu is en deze maatregelen gelden
onverkort voor de gezinsfunctionaliteit. Het meeste cruciale is dat er in de
verwijsindex en dus ook in de gezinsfunctionaliteit geen inhoudelijke
gegevens staan of komen te staan: de verwijsindex bevat geen dossierinformatie. Verder zijn de zware eisen aan het aanwijzen van meldingsbevoegden, de waarborgen om het doen van een melding en de nadrukke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

78

lijke aandacht voor de technische beveiliging ongewijzigd van toepassing
op de gezinsfunctionaliteit.
Ingevolge de Wet bescherming persoonsgegevens is de informeerplicht
jegens de genoemde jeugdigen van kracht, waaronder de rechtsmiddelen
die deze wet biedt.
c Geoorloofd en expliciet doel
Artikel 8, tweede lid, van het EVRM, stelt als legitimiteitseis dat een
inbreuk op het recht op respect voor de persoonlijke levenssfeer
uitsluitend mag geschieden binnen de kaders van de expliciet en limitatief
in artikel 8, tweede lid, van het EVRM, opgesomde belangen. Wat deze
legitimiteitseis betreft kan onverkort verwezen worden naar de memorie
van toelichting bij de Wet verwijsindex risicojongeren.81 De doelstelling
van de verwijsindex blijft na invoering en implementatie van de gezinsfunctionaliteit immers ongewijzigd.
De verwerking van persoonsgegevens in het kader van de verwijsindex,
en dus de gezinsfunctionaliteit als onderdeel daarvan, geschiedt binnen
de kaders van de bescherming van de gezondheid. Het belang van de
bescherming van de gezondheid is één van de in artikel 8, tweede lid, van
het EVRM, opgesomde belangen. Mede op grond van het IVRK, heeft de
overheid de taak om passende wettelijke en bestuurlijke maatregelen te
nemen om de bescherming en de zorg voor het welzijn van het kind te
verzekeren en in de ruimst mogelijke mate de mogelijkheden voor de
ontwikkeling van het kind te waarborgen.
Volgens het Europese Hof voor de Rechten van de Mens mag van de
autoriteiten worden verwacht dat informatie met betrekking tot de
verschillende problemen van een jeugdige bij elkaar wordt gebracht.82 Uit
de overweging van het Hof blijkt dat voortschrijdend wetenschappelijk
inzicht de aansprakelijkheid van de Staat voor tekortkomingen in de
kinderbescherming kan verhogen. Hiermee wordt het belang aangegeven
dat het Hof hecht aan de gezondheid en het welzijn van jeugdigen, ook in
relatie tot de verwerking van persoonsgegevens. Een instrument als de
verwijsindex, inclusief de gezinsfunctionaliteit, past in de redenering van
het Hof, omdat zij meldingsbevoegden op de hoogte stelt van elkaars
betrokkenheid bij bepaalde jeugdigen, overigens zonder inhoudelijke
informatie met betrekking tot de gesignaleerde risico’s te verwerken.
10.3.3. Gebruik van het burgerservicenummer
Op grond van artikel 24 van de Wbp gelden voorwaarden bij het
verwerken van persoonsnummers, zoals het burgerservicenummer (bsn),
die bij de wet zijn geregeld. Een dergelijk nummer mag alleen worden
gebruikt ter uitvoering van de betreffende wet of voor doeleinden bij de
wet bepaald. Expliciet is in het wetsvoorstel bepaald dat het bsn gebruikt
moet worden in het kader van het verlenen van jeugdhulp, de uitvoering
van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Verschillende
aanbieders van jeugdhulp zoals die van verplichte jeugd-ggz en jeugd-vb
moeten het bsn al gebruiken. Om dit ook voor de huidige jeugdzorg al
verplicht te stellen is een wetsvoorstel in voorbereiding.
De verplichting het bsn te gebruiken, kan gezien worden als een
inmenging in de persoonlijke levenssfeer van de jeugdige, die hij heeft op
grond van artikel 10, eerste lid, van de Grondwet, en op grond van
artikel 8, eerste lid, van het EVRM.

81
82

Kamerstukken II 2008/09, 31 855, nr. 3.
EHRM, uitspraak van 15 januari 2003, 33218/96, r.o. 88.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

79

Artikel 8, tweede lid, van het EVRM staat beperking van dit recht op
respect voor de persoonlijke levenssfeer toe op de strikte voorwaarden
dat die beperking a) bij wet is voorzien, b) noodzakelijk is in een democratische samenleving en c) een geoorloofd, expliciet genoemd doel dient.
Het begrip «noodzaak» vervult in het EVRM een belangrijke functie waar
het gaat om de begrenzing van de bevoegdheid tot het verwerken en
verstrekken van persoonsgegevens. Het noodzaakcriterium wordt in
jurisprudentie van het Europees Hof voor de rechten van de mens
ingevuld met de vereisten van een dringende maatschappelijke behoefte,
subsidiariteit en proportionaliteit. Het wetsvoorstel is aan de beginselen
van artikel 8, tweede lid, van het EVRM getoetst.
a) Bij wet voorzien
Naast de verplichting van artikel 8, tweede lid, van het EVRM, dat een
beperking van het recht op respect voor de persoonlijke levenssfeer bij
wet dient te zijn voorzien, gelden de voorschriften van de Wabb. De
voorschriften van de Wabb bepalen ondermeer dat het gebruik van het
bsn bij of krachtens wet is geregeld. Met de in dit wetsvoorstel
opgenomen regeling is aan deze voorwaarde voldaan.
Artikel 8 van het EVRM en de daarop gebaseerde jurisprudentie stellen
ook eisen aan de kwaliteit van de wettelijke regeling. De regeling moet
voldoende precies zijn geformuleerd, zodat de burger vooraf kan weten
onder welke omstandigheden en voorwaarden persoonsgegevens mogen
worden verwerkt. De wet moet bovendien omschrijven in welke gevallen
en voor welke doelen de persoonsgegevens verwerkt mogen worden. Het
doel en het kader voor het gebruik van het bsn in de jeugdzorg staan
vermeld in het voorgestelde artikel 7.2.1. Het bsn mag slechts worden
gebruikt, na vaststelling van het bsn van de jeugdige. Het voorgestelde
artikel 7.2.6 bepaalt onder welke omstandigheden, namelijk bij spoedeisende jeugdhulp, kan worden afgeweken van deze voorwaarden.
b) Noodzakelijk in een democratische samenleving
Deze eis omvat drie onderdelen: is er sprake van een dringende
maatschappelijke behoefte en is voldaan aan de eisen van subsidiariteit
en proportionaliteit?
– Dringende maatschappelijke behoefte
Binnen de jeugdhulpsector is het nut van een uniek cliëntnummer erkend
en wordt de komst van het bsn als noodzakelijk gezien. De MO-groep (nu:
Jeugdzorg Nederland) heeft in april 2007 opdracht gegeven tot een
impactstudie, met als doel meer inzicht te krijgen in de consequenties van
de invoering van het bsn in de jeugdzorg. In het rapport Burgerservicenummer: voor een soepele jeugdzorg 83, dat naar aanleiding van deze
impactstudie is uitgebracht, wordt geconcludeerd, dat de motivering die
aan de invoering van het bsn in het algemeen ten grondslag ligt
– eenduidige, veilige en efficiënte verwerking van gegevens binnen en
tussen verschillende gegevenshuishoudingen – zonder meer opgaat voor
de jeugdhulpsector. Juist nu er steeds meer gewerkt wordt met digitale
gegevensuitwisseling tussen ketenpartners in de jeugdhulpsector is het
gebruik van een uniek nummer als het bsn noodzakelijk. Deze conclusie
heeft niet alleen betrekking op de gemeente, ook de invoering bij
jeugdhulpaanbieders vormt een harde randvoorwaarde voor de noodzakelijke digitalisering van de samenwerking tussen de gemeente en de
jeugdhulpaanbieders. Voorts wordt geconcludeerd dat het bsn ook een
83

Jeugdzorg Nederland, juli 2007.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

80

grote meerwaarde heeft voor de eigen organisatie en voor meer
betrouwbare beleidsinformatie.
De verplichting het bsn te gebruiken zal een verbetering in de ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen betekenen. Met het gebruik van het
bsn wordt namelijk voorkomen dat personen worden verwisseld, dat
onjuiste gegevens worden verstrekt en dat benodigde gegevens niet
worden verstrekt. Het gebruik van het bsn in een gegevenshuishouding
waarborgt dat de betreffende gegevens daadwerkelijk betrekking hebben
op de betrokken persoon en dat die gegevens snel en accuraat bij elkaar
kunnen worden gezocht. Het gebruik van het bsn is daarbij een waarborg
dat de juiste benodigde informatie uit verschillende gegevenshuishoudingen foutloos bij elkaar komt. Het gebruik van het bsn betekent een
reductie van het risico op fouten en een reductie in de administratieve
lasten.
Het aanbod in de jeugdsector groeit, in inhoudelijke diversiteit en in het
aantal aanbieders. De verantwoordelijkheid voor de zorg voor jeugd staat
op het punt te worden gedecentraliseerd naar gemeentelijke overheden.
De betrokken jeugdigen en ouders zoeken ondersteuning, hulp en zorg bij
verschillende aanbieders, niet in de laatste plaats vanwege de steeds
verdergaande specialisatie van aanbieders. In deze complexe realiteit is
het niet mogelijk om de kwaliteit van de hulpverlening te garanderen
zonder het gebruik van het bsn. Het gebruik van het bsn is hiermee
noodzakelijk om tijdig de juiste ondersteuning, hulp en zorg aan de
betrokken jeugdige te kunnen bieden.
Hiermee wordt overigens aangesloten bij het oordeel van het Europees
Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) dat van de autoriteiten mag
worden verwacht dat informatie met betrekking tot de verschillende
problemen van een jeugdige bij elkaar wordt gebracht.84 Uit de
overweging van EHRM blijkt dat voortschrijdend wetenschappelijk inzicht
de aansprakelijkheid van de staat voor tekortkomingen in de kinderbescherming kan verhogen. Het EHRM geeft met deze overweging het
belang aan dat het hecht aan de gezondheid en het welzijn van jeugdigen,
ook in relatie tot de verwerking van persoonsgegevens. Het gebruik van
het bsn in de jeugdhulp past in de redenering van het EHRM, omdat het
de betrokken partijen in staat stelt tijdig de juiste ondersteuning, hulp en
zorg aan de betrokken jeugdige te bieden.
Bovendien is de grote mate van betrouwbaarheid en efficiency bij de
uitwisseling van gegevens met name van belang bij de overgang naar een
nieuw jeugdstelsel. De verantwoordelijkheid voor de zorg voor jeugd
verschuift van provincies, Rijk en zorgverzekeraars naar gemeenten. Dit
kan gevolgen hebben voor het aanbod van jeugdhulp aan individuele
jeugdigen. Om te zorgen voor een vlekkeloze overdracht van persoonsgegevens aan gemeenten en tussen verschillende betrokken aanbieders is
het gebruik van het bsn noodzakelijk. Het is van belang dit al vóór
inwerkingtreding van de nieuwe Jeugdwet te regelen, om zo ervaring op
te doen en een goede overdracht van persoonsgegevens te waarborgen
bij de transitie naar het nieuwe stelsel. Voorts wordt door het gebruik van
het bsn bewerkstelligd dat bij de overdracht de aantallen unieke cliënten
bekend zijn en dubbeltellingen worden voorkomen. Daarom is een
afzonderlijk wetsvoorstel in voorbereiding om het gebruik van het bsn ook
voor de huidige jeugdzorg reeds verplicht te stellen.

84

EHRM, uitspraak van 15 januari 2003, 33218/96, E and others v. UK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

81

– Subsidiariteit
Aan de eis van subsidiariteit wordt voldaan als het doel waarvoor de
persoonsgegevens worden verwerkt in redelijkheid niet op een andere,
minder nadelige wijze kan worden verwezenlijkt voor de betrokkene, van
wie persoonsgegevens worden verwerkt.
Het bsn is in het leven geroepen om gegevensverwerking door of
gegevensuitwisseling tussen overheidsorganen of andere gebruikers, aan
wie het gebruik van het bsn bij of krachtens wet is voorgeschreven, met
betrekking tot een bepaalde persoon effectief en efficiënt te laten
verlopen. De effectiviteit is erin gelegen dat het bsn een uniek nummer is
dat is verbonden met een uniek persoon. Nadat de betrokken professional
zich er eenmaal van heeft vergewist dat een bepaald bsn de persoon voor
hem toebehoort, kan hij er vervolgens altijd zeker van zijn dat met dat bsn
de desbetreffende persoon wordt bedoeld. De efficiencywinst is het
gevolg van de mogelijkheid om gegevens aan het bsn te koppelen. Indien
noodzakelijk kunnen de gekoppelde gegevens tussen betrokken professionals worden uitgewisseld zonder dat twijfel bestaat over bij welke
persoon de uitgewisselde gegevens horen. Het bsn zelf bevat geen
informatie over de persoon aan wie het is toegekend.
Wanneer het bsn wordt gebruikt kunnen naw-gegevens achterwege
gelaten worden bij uitwisseling van gegevens tussen professionals,. Dit
betekent dat een derde deze gegevens moeilijker aan een identificeerbare
persoon zal kunnen koppelen. De inbreuk op de persoonlijke levenssfeer
van de betrokkene zal met deze wetenschap en met de toename in
effectiviteit en efficiency door het gebruik van het bsn in de jeugdhulp
zelfs kleiner zijn dan met de huidige uitwisseling van gegevens.
Enig ander denkbaar systeem voor gegevensuitwisseling in de jeugdhulp
– inclusief het bestaande – leidt niet tot de effectiviteit (zekerheid) en
efficiency (lastenreductie) die het bsn kan bieden.
Met dit wetsvoorstel worden eenduidigheid en veiligheid binnen en
tussen de verschillende gegevenshuishoudingen van de betrokken
partijen gewaarborgd. Het verplicht stellen van het gebruik van één
nummer waarborgt de eenduidigheid. Daarmee wordt het gebruik van
meer en andere persoonsidentificerende nummers overbodig gemaakt.
De veiligheid – de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de
betrokken jeugdige en de zekerheid dat de betreffende persoonsgegevens
op die jeugdige betrekking hebben – wordt gewaarborgd door de reeds
bestaande expliciete regulering van het bsn en de passende ondersteuning bij het gebruik van het bsn.
– Proportionaliteit
De proportionaliteitseis houdt in dat de inbreuk op de belangen van de bij
de verwerking van de persoonsgegevens betrokkene niet onevenredig
mag zijn in verhouding tot het met de verwerking te dienen doel.
Alle in het voorstel beoogde verwerkers zijn in het kader van de door hen
te verlenen ondersteuning, hulp en zorg – indien noodzakelijk voor
bepaalde doelen – ook bevoegd bijzondere persoonsgegevens te
verwerken. Het voorstel verbreedt de doelstelling van en de doelgroep
voor de verwerking niet. Voor een deel van de verwerkers voorziet het
voorstel in een wijziging van de bevoegdheid het bsn te gebruiken naar
een verplichting het bsn te gebruiken. En een deel van de verwerkers ziet
hun bevoegdheid om een bepaalde gegevensset te verwerken uitgebreid
met de verplichting het bsn te gebruiken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

82

De randvoorwaarden voor de verwerking van persoonsgegevens zoals die
worden gesteld door de Wbp en door sectorale wetgeving, blijven
overigens onverkort van toepassing. De bestaande waarborgen met
betrekking tot beveiliging van persoonsgegevens en de rechtsbescherming die de betrokken personen genieten worden dus geenszins
beperkt.
De bovengenoemde geringe formele uitbreiding van de mogelijke
verwerking van persoonsgegevens – in de vorm van het verplichte
gebruik van het bsn – zal leiden tot een significante verbetering in
gegevenshuishouding van de jeugdhulpaanbieders en in de hulpverlening
aan de betrokkenen. Het gebruik van het bsn zal ertoe leiden dat het risico
op fouten drastisch kleiner wordt. Door het bsn te gebruiken zullen
jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen sneller en gerichter
de noodzakelijke gegevens van de betrokken jeugdige kunnen vinden.
Daardoor zal het gebruik van het bsn hulpverlening effectiever maken,
waardoor de betrokken jeugdige vroegtijdig en gericht de ondersteuning,
hulp en zorg krijgt die hij nodig heeft.
Op grond van artikel 12 van de Wabb geldt de vergewisplicht. Dit artikel
bepaalt dat de gebruiker zich bij het gebruik van het bsn ervan moet
vergewissen dat het bsn betrekking heeft op de persoon wiens gegevens
hij verwerkt. Uit de memorie van toelichting op het wetsvoorstel Wabb85
blijkt dat deze vergewisplicht in het leven is geroepen om misbruik van
het bsn te voorkomen en dat de vergewisplicht op uiteenlopende
manieren kan worden vormgegeven. Een manier bestaat eruit dat een
hulpverlener die een jeugdige uit voorafgaande contacten kent, bij een
nieuw contact de jeugdige herkent. De term «vergewissen» kan in zo’n
situatie worden opgevat als het eenduidig herkennen van een jeugdige
met inbegrip van het herinneren van de naam van de jeugdige en
mogelijk andere gegevens zodat de andere gegevens die op de situatie
van de betreffende jeugdige betrekking hebben, raadpleegbaar zijn.
Afhankelijk van de aard van de dienstverlening, kan zo’n herkenning
afdoende zijn of onvoldoende zijn. In een aantal gevallen zal de vergewisplicht nauwe overeenkomsten vertonen met de in de Wbsn-z geregelde
plicht tot identificatie met een document als bedoeld in artikel 1 van de
Wet op de identificatieplicht. Het wordt aan de betrokken partijen
overgelaten vorm te geven aan de vergewisplicht die in proportie staat tot
de ondersteuning, hulp of zorg die zij verlenen. In het voorgaande is een
opschaling in de uitvoering van de vergewisplicht te lezen. Naar mate de
ernst van de geboden zorg toeneemt, neemt ook het gewicht van wijze
waarop de vergewisplicht wordt uitgevoerd toe. Bij lichte vormen van
ondersteuning, kan herkenning voldoende zijn, terwijl bij zwaardere
vormen van zorg identificatie noodzakelijk kan zijn.
c) Geoorloofd, expliciet genoemd doel
Artikel 8, tweede lid, van het EVRM, stelt als legitimiteitseis dat een
inbreuk op het recht op respect voor het privéleven uitsluitend mag
geschieden binnen de kaders van de expliciet en limitatief in artikel 8,
tweede lid, van het EVRM, opgesomde belangen. Eén van deze belangen
is de bescherming van de gezondheid. Uit jurisprudentie van het EHRM
blijkt dat hieronder niet alleen de bescherming van de publieke
gezondheid is begrepen, maar ook de bescherming van de gezondheid
van het betrokken individu.

85

Kamerstukken II 2005/06, 30 312, nr. 3, p. 35.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

83

Zoals hierboven al beargumenteerd, ziet het wetsvoorstel op concrete
verbetering van de verlening van zorg, hulp en bijsturing aan individuele
jeugdigen. Door snel, accuraat en met zekerheid de gegevens van de
betrokken cliënt uit verschillende gegevenshuishoudingen bij elkaar te
kunnen brengen, zal tijdig gerichte zorg, hulp en bijsturing kunnen
worden geboden. Hiermee past het voorstel binnen de kaders van
artikel 8, tweede lid, van het EVRM.
10.3.4. Samenhang bsn met andere wetten
Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp)
De Wbp stelt de algemene rechtsregels en voorwaarden voor het
verwerken van (bijzondere) persoonsgegevens. De verwerking van
persoonsgegevens is slechts toegestaan als daarvoor een wettelijke
grondslag bestaat en als de noodzaak daartoe bestaat. Met het
wetsvoorstel wordt in een expliciete wettelijke grondslag voorzien.
Hierboven is de noodzaak van het gebruik van het bsn in de jeugdzorg
aangetoond. Voorts is de Wbp onverkort van toepassing op het gebruik
van het bsn. Dat betekent dat de bestaande waarborgen met betrekking
tot de beveiliging van persoonsgegevens en de rechtsbescherming van de
betrokkenen op geen enkele wijze worden beperkt.
Wet algemene bepalingen burgerservicenummer (Wabb)
Deze wet is kaderstellend voor het onderhavige wetsvoorstel. Na
inwerkingtreding geldt de Jeugdwet onverminderd het bepaalde in de
Wabb. De discretionaire bevoegdheid die de actoren op grond van Wjz
hebben om het bsn bij de verwerking van persoonsgegevens te kunnen
gebruiken, verandert met het wetsvoorstel in een verplichting om het bsn
te gebruiken. Hiervoor is gekozen om eenduidigheid, zekerheid en
efficiency binnen de eigen gegevenshuishouding, maar vooral in de
communicatie tussen de eigen gegevenshuishouding en die van
jeugdhulpaanbieders te waarborgen.
Wet gebruik burgerservicenummer in de zorg (Wbsn-z)
Met het oog op uniformiteit in regelgeving sluit het wetsvoorstel zoveel
mogelijk aan bij de Wbsn-z. Bovendien hebben veel zorgaanbieders in
hun dagelijkse praktijk al te maken met de kaders die deze wet stelt. Het
heeft de voorkeur het gebruik van het bsn in de jeugdzorg aan te laten
sluiten bij een regime waarbinnen reeds gewerkt wordt. Hiermee wordt de
kans op verwarring tot een minimum beperkt. Bovendien hoeven geen
geheel nieuwe werkwijzen te worden geïmplementeerd. Het wetsvoorstel
kent geen verplichting tot het vaststellen van de identiteit van de
betrokken jeugdige vanwege het brede toepassingsbereik van het
wetsvoorstel. De Jeugdwet zal gelden voor aanbieders van heel lichte tot
heel zware vormen van zorg. Voor de aanbieders van lichte vormen van
zorg volstaat het regime van de Wabb. Voor de zorgaanbieders, die reeds
gebonden worden door de bepalingen van de Wbsn-z, verdient het dus –
ondanks het ontbreken van een verplichting tot het vaststellen van de
identiteit van de betrokken jeugdige – aanbeveling in de uitvoering van de
in dit wetsvoorstel voorgeschreven vergewisplicht aan te sluiten bij de
werkwijze die zij hanteren als gevolg van de voorschriften van de Wbsn-z.
10.4. Beleidsinformatie
10.4.1. Algemeen
De regering vindt het belangrijk om vanuit haar verantwoordelijkheid voor
het stelsel op landelijk niveau inzicht te krijgen in de effecten van de wet
en wil daartoe tot een goed informatiearrangement met gemeenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

84

komen. Dit informatiearrangement wordt in overleg met gemeenten met
toepassing van de spelregels Interbestuurlijke Informatie uitgewerkt.
Monitoring, evaluatie en de daarbij benodigde interbestuurlijke informatie
zal zoveel mogelijk in samenhang met de andere decentralisaties worden
bezien. De mogelijkheid van het stroomlijnen van interbestuurlijke
informatie in één overkoepelende wet/amvb wordt hiertoe onderzocht.
In onderhavig wetsvoorstel is een regeling opgenomen waarin wordt
bepaald dat er ten behoeve van de beoordeling van de doelmatigheid
(output) en doeltreffendheid (outcome) van het beleid rond jeugdhulp,
jeugdreclassering, de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en
meldpunten gegevens worden verzameld. Het gaat om gegevens die
nodig zijn voor het beleid, niet om cliëntgegevens die door jeugdhulpaanbieders, gecertificeerde instellingen, raad voor de kinderbescherming en
meldpunten worden gebruikt in verband met de verlening van jeugdhulp.
Deze verwerking van gegevens is geregeld in paragraaf 7.4 van het
wetsvoorstel.
De gemeenten verwerken gegevens ten behoeve van de beoordeling van
de doeltreffendheid en doelmatigheid van hun eigen beleid en voor de
verwerking daarvan op rijksniveau. Een ander oogmerk is de vereiste
samenhang binnen de gehele jeugdhulp met andere terreinen zoals
onderwijs, werk en inkomen en veiligheid en justitie. In het nieuwe stelsel
ligt het zwaartepunt van de planning en de sturing bij de gemeenten. Zij
zijn verantwoordelijk voor de totstandkoming van een samenhangend
beleid en dat het aanbod van preventie en jeugdhulp waar dit
wetsvoorstel op ziet, is afgestemd op de behoefte. Om deze taak naar
behoren te kunnen vervullen moeten zij kennis hebben van de behoefte
aan preventie, jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen, jeugdreclassering en meldpunten.
Op rijksniveau worden gegevens, onder meer verzameld met het bsn,
verwerkt (geanonimiseerd), teneinde de doelmatigheid en doeltreffendheid van het stelsel te kunnen beoordelen en daarover verantwoording te kunnen afleggen in het parlement. Daar hoort op rijksniveau
bij dat inzicht bestaat in gegevens die nodig zijn om als stelselverantwoordelijke inzicht in en een samenhangend beeld van de preventie,
jeugdhulp, jeugdbescherming, jeugdreclassering en meldpunten te
realiseren.
Veel van de gevraagde gegevens verzamelen instanties reeds in het kader
van hun eigen taakuitoefening. Met de voorgestelde regeling worden zij
tot het verzamelen verplicht ten behoeve van het overheidsbeleid. Het
opleggen van de verplichting tot verwerking met als doel beleidsinformatie, maakt mogelijk dat de reeds in het kader van de jeugdhulp
verzamelde gegevens rechtmatig aan de overheden of een door hen aan
te wijzen instantie kunnen worden verstrekt, voor zover zij voor de
beleidsinformatie nodig zijn.
Voor de bruikbaarheid van gegevens is van groot belang dat zij
betrouwbaar en actueel zijn en op uniforme wijze worden aangeleverd. In
verband hiermee voorziet het wetsvoorstel in de mogelijkheid bij
algemene maatregel van bestuur te bepalen welke gegevens worden
verstrekt, de wijze waarop en de termijnen waarbinnen dat moet
gebeuren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

85

10.4.2. Het verwerken van persoonsgegevens voor beleidsinformatie
De grondslag voor de verwerking van persoonsgegevens voor beleidsinformatie, onder meer te verwerven via het gebruik van het bsn, is gelegen
in artikel 8, onder c en f, van de Wbp waarin is bepaald dat de persoonsgegevens mogen worden verwerkt indien dit noodzakelijk is om een
wettelijke verplichting na te komen, respectievelijk voor de behartiging
van het gerechtvaardigde belang van een derde aan wie de gegevens
worden verstrekt. Het wetsvoorstel bevat de verplichting tot het
verwerken van persoonsgegevens ten behoeve van beleidsinformatie
(paragraaf 7.4). Voorts concretiseert het wetsvoorstel het belang van de in
het wetsvoorstel met zoveel woorden genoemde derden, namelijk de
gemeenten en het Rijk of een aan te wijzen instantie. Het belang is
gelegen in het voeren van een doelmatig en doeltreffend beleid dat met
zo min mogelijk administratieve lasten tot stand wordt gebracht. Voor het
voeren van een dergelijk beleid is het verwerken van gegevens noodzakelijk.
Voor het verwerken van bijzondere gegevens stelt artikel 23, eerste lid,
onder e, van de Wbp de eis dat dit noodzakelijk moet zijn met het oog op
een zwaarwegend algemeen belang, dat passende waarborgen worden
geboden ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer en dat dit bij
wet wordt bepaald. Het zwaarwegend algemeen belang voor het
verwerken van bijzondere gegevens in dit kader is erin gelegen dat de
verschillende overheden moeten zorg dragen voor een doelmatig en
doeltreffend stelsel van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Om voldoende betrouwbare informatie daarvoor te verkrijgen is
het noodzakelijk dat bij de aanbieders van jeugdhulp, uitvoerders van
kinderbeschermingsmaatregelen, de raad voor de kinderbescherming,
jeugdreclassering, en de meldpunten zelf bijzondere gegevens worden
verwerkt. Bijzondere gegevens als etnische of culturele achtergrond,
strafrechtelijke gegevens en gezondheidsgegevens spelen een wezenlijke
rol bij jeugdhulp en dus ook bij het beleid op dat terrein.
De jeugdreclassering maakt deel uit van de jeugdstrafrechtketen. Vanuit
haar systeemverantwoordelijkheid is het noodzakelijk dat het Rijk
(Ministerie van Veiligheid en Justitie) inzicht heeft in de gegevens uit de
jeugdstrafrechtketen, om daarmee bijvoorbeeld keteneffecten van (nieuw)
beleid inzichtelijk te kunnen maken.
De waarborgen ter bescherming van de levenssfeer zijn neergelegd in
artikel 7.4.4 van het wetsvoorstel, waarin is bepaald dat het doorleveren
van alle persoonsgegevens aan derden op een zodanige wijze moet
geschieden, dat zij zo min mogelijk tot een persoon herleidbaar zijn. Het is
niet de bedoeling op het niveau van de gemeenten en het Rijk bij het
samenstellen van beleidsinformatie gegevens te gebruiken waarmee
personen worden geïdentificeerd.
10.4.3. Informatiedataset en outcome indicatoren
Om effectief en efficiënt jeugdbeleid te kunnen maken, verzamelen
gemeenten en het Rijk beleidsinformatie. In de huidige situatie kennen de
verschillende sectoren elk een eigen set van indicatoren en gegevens. De
komende jaren zullen gemeenten en Rijk met alle betrokken partijen
werken aan het vaststellen en toegankelijk maken van een nieuwe,
geharmoniseerde set van indicatoren. Het gaat hierbij om een set van
input, throughput, output en outcome indicatoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

86

Uitgangspunt is dat gegevens over het hele sociale domein zoveel
mogelijk gestandaardiseerd worden om integrale ondersteuning van
cliënten te bevorderen.86 Het ministerie van VWS was al gestart met
standaardisatie van de items binnen het zorgdomein (Wmo, AWBZ, Zvw
en Jeugdwet). Beide initiatieven om informatie te standaardiseren zullen
zoveel mogelijk met elkaar in overeenstemming worden gebracht zodat
professionals en aanbieders in het sociaal domein en in het zorgdomein
eenduidiger kunnen gaan registreren. Gemeenten hebben aangegeven op
korte termijn behoefte te hebben aan indicatoren die hen helpen de
prestaties van organisaties te beoordelen. Hiervoor wordt een beperkt
aantal output- en outcome criteria voor jeugdhulpaanbieders getest in
pilots. Hieruit kan worden geleerd in hoeverre het mogelijk is outcome
indicatoren voor jeugdhulporganisaties verder te ontwikkelen.
Ten aanzien van de ontwikkeling van outcome indicatoren geldt:
− het is goed mogelijk om outcome indicatoren voor onderlinge
vergelijking te definiëren op het niveau van gemeenten,
− dit is lastiger op het niveau van de jeugdhulpaanbieders; en
− het is vrijwel onmogelijk op het niveau van interventies, omdat er
vrijwel geen evidence-based interventies voor jeugdhulp beschikbaar
zijn.
Om de uitkomsten van de indicatoren op het niveau van gemeenten op
waarde te schatten wordt een analysekader ontwikkeld. Bij te grote
afwijkingen kan verdiepend onderzoek plaatsvinden.
Met het vervangen van het huidige Landelijk rapportage format in de Wjz
door een minimale dataset in de Jeugdwet komt de regering tegemoet
aan het advies van Actal. De administratieve lastendruk wordt hierdoor
aanzienlijk beperkt, terwijl via nader onderzoek rond specifieke thema’s
een reëler beeld kan worden verkregen over wat wel en niet werkt in de
jeugdhulp.
10.4.4. Randvoorwaarden bij gegevensuitwisseling
Partijen hebben onderkend dat er speciale categorieën zijn waar specifiek
zaken voor geregeld moeten worden en waar extra kwaliteitseisen (zoals
certificering) gerechtvaardigd zijn. Hierbij gaat het dan om zaken waar een
(verregaande) inmenging in de persoonlijke levenssfeer plaatsvindt.
Daarvoor zal door partijen gekeken worden naar de eventuele noodzaak
van (gezamenlijke) (keten)voorzieningen/systemen. Voor alle beleidsinformatie zijn de uitgangspunten Interbestuurlijke Informatie, die in april 2011
door de Ministerraad zijn vastgesteld, leidend.
Eenheid van taal en overeenstemming over meetinstrumenten stelt
gemeenten in staat om hun prestaties onderling te vergelijken en beperkt
de administratieve lasten voor de aanbieders van jeugdhulp. Afspraken
over landelijke standaarden voor gegevensuitwisseling zijn ondersteunend aan een zo min mogelijk belastende manier van ontsluiting van
gegevens. Daarnaast helpt een efficiënte inrichting van de informatieinfrastructuur voorkomen dat bovenlokaal werkende instellingen in elke
gemeente met een eigen gemeentelijk verantwoordingsregime worden
geconfronteerd, met alle administratieve lasten van dien. Voorschriften
hierover worden vastgelegd in een ministeriële regeling.

86

In de eerdergenoemde Decentralisatiebrief van 19 februari 2013 is een verkenning aangekondigd over de wenselijkheid en haalbaarheid van een verdergaande, maar verantwoorde
vorm van standaardisatie van informatieprocessen en ICT-systemen, die gemeenten gebruiken
ter ondersteuning van de uitvoering van taken in het sociale domein.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

87

10.5. Vermindering regeldruk
Uitgangspunt bij de decentralisatie is dat deze gepaard gaat met een
minimum aan bureaucratie.
Zo worden onnodige administratieve lasten voor jeugdhulpaanbieders
voorkomen en zorgen de voorschriften over informatie, toestemming,
dossiervorming en bescherming van de persoonlijke levenssfeer niet voor
een extra lastenverzwaring. Immers, de bedoelde voorschriften gelden nu
ook al, zij het op basis van verschillende regelingen. De voorschriften die
voor alle vormen van jeugdhulp zullen gelden, zorgen vooral voor
uniformering. Hetzelfde beogen het Rijk en de VNG te doen met het
vormgeven van de beleidsinformatie en de bekostiging in het gedecentraliseerde stelsel, waarin wordt gewerkt aan eenheid van taal. Dit stelt
gemeenten in staat om hun prestaties onderling te vergelijken en dit
beperkt de administratieve lasten voor de aanbieders.
Ook de wettelijke kwaliteitseisen zoals beschreven in hoofdstuk 6 van deze
toelichting leiden niet tot een lastenverzwaring. Ze zijn gebaseerd op de
kwaliteitseisen zoals die nu in het huidige stelsel worden gesteld. De wet
biedt voorts ruimte aan gemeenten en jeugdhulpaanbieders om de
bureaucratische lasten tot een minimum te beperken.
Zo is in het wetsvoorstel de mogelijkheid opgenomen om jeugdhulpaanbieders informatie aan te laten leveren bij een centraal informatiepunt
waaruit gemeenten en het Rijk hun informatie kunnen betrekken. Op deze
manier worden administratieve lasten voor jeugdhulpaanbieders
voorkomen en krijgen jeugdhulpaanbieders niet telkens met meerdere,
per gemeente verschillende uitvragen te maken. Gemeenten kunnen deze
beleidsinformatie voor onder andere hun inkoop en kwaliteitsbeleid
benutten. Daarmee zou het tevens mogelijk worden dat gemeenten en
jeugdhulpaanbieders zich met elkaar kunnen vergelijken. In laatste
instantie kan het Rijk over een beperkte set van de verzamelde gegevens
beschikken. Het Rijk heeft immers ook beleidsinformatie nodig, zij het
minder dan gemeenten. De mogelijkheden voor beperking van de
administratieve lasten onder andere door instelling van een informatiepunt en standaardisatie van de gegevensuitwisseling worden in overleg
met gemeenten nader verkend.
Verder was in het stelsel onder de Wjz de verplichte melding, die een
zorgaanbieder aan bureau jeugdzorg moet doen bij het in zorg nemen van
een cliënt, een belangrijke administratieve last (ruim € 8 mln). Door
bovenstaande vereenvoudigingen in het verkrijgen van beleidsinformatie
kan in vergelijking met de administratieve lasten onder de Wjz circa € 5
miljoen op jaarbasis worden bespaard.
Een overall kwantificering van het effect van het wetsvoorstel op de
administratieve lasten rond de ondersteuning, hulp en zorg bij opgroeien
en opvoeden is op dit moment niet goed mogelijk. Gegeven de decentralisatie van het beleid kunnen die effecten eerst berekend worden als
gemeenten hun nieuwe beleidsverantwoordelijkheden hebben vorm
gegeven. De regering verwacht dat het wetsvoorstel een bijdrage zal
leveren aan vermindering van de administratieve lasten, met name als
gevolg van de voorgestelde vereenvoudigingen rond het verkrijgen van
beleidsinformatie. Daarbij zij verder opgemerkt dat regeldruk vooral
ervaren wordt door de manier waarop de regels worden uitgevoerd en
vertaald in administratieve lasten (onnodige uitvraag, onbegrijpelijke
formulieren, op papier waar digitaal een mogelijkheid zou zijn) en door
onderontwikkeld ketendenken. Er ligt dus een belangrijke verantwoordelijkheid bij de jeugdsector zelf om de ervaren regeldruk te verminderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

88

11. Financiële aspecten
11.1. Algemeen
Deze wet leidt tot een uitbreiding van het gemeentelijke takenpakket. De
gemeenten zullen de kosten kunnen opvangen door een toevoeging aan
het gemeentefonds van een bedrag dat in overeenstemming is met deze
taakuitbreiding. De regering kiest voor financiering via het gemeentefonds
om gemeenten voldoende beleidsvrijheid te geven om tot integraal lokaal
maatwerk te komen en gemeenten te stimuleren om doelmatige en
innovatieve oplossingen te ontwikkelen en aan te bieden. Bovendien zijn
de verantwoordingslasten van financiering via het gemeentefonds
beperkt. Hierbij wordt meer specifiek gekozen voor een decentralisatieuitkering binnen het gemeentefonds, die het voor het Rijk mogelijk maakt
maatwerk te bieden voor zowel de verdeling als de indexering van het
over te hevelen budget.87
De beleidsvrijheid waarin dit wetsvoorstel voorziet, stelt gemeenten in
staat de Jeugdwet doelmatig uit te voeren. Gemeenten zijn beter in staat
dan de huidige financierende partijen (zorgverzekeraars, zorgkantoren,
provincies en Rijk) om gebruik te maken van de mogelijkheden van
mensen zelf of van hun sociaal netwerk. Naar verwachting kan ook via
innovaties in ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen en hun ouders
doelmatigheidswinst worden gerealiseerd. In het Regeerakkoord 2012 is
een doelmatigheidskorting vastgelegd op het naar gemeenten over te
hevelen budget. De korting loopt op van € 120 mln in 2015 naar € 300
mln in 2016. Vanaf 2017 bedraagt de korting € 450 miljoen.88
11.2. Macrobudget en verdeelmodel
In de meicirculaire gemeentefonds 2013 zijn gemeenten geïnformeerd
over het macrobudget en de bijbehorende verdeling over gemeenten89.
Volgens de berekening voor de meicirculaire 2013 bedraagt het totaalbedrag voor de opvoed- en opgroeiondersteuning aan jeugdigen op
jaarbasis € 3,3 miljard (exclusief het bedag dat gemeenten al ontvangen
voor de Centra voor Jeugd en Gezin: circa € 0,4 miljard en overige
bedragen die eerder aan het gemeentefonds zijn toegevoegd.
Onderstaande tabel geeft een indicatie van de omvang van de sectoren
die naar gemeenten worden gedecentraliseerd.

87

Het kabinet onderzoekt nog de mogelijkheid om stapsgewijs de beschikbare middelen voor
Jeugdwet, Wmo en Participatiewet te integreren in een deelfonds sociaal domein van het
gemeentefonds. Zie de Decentralisatiebrief van 19 februari 2013.
88
Zie financiële bijlage bij het Regeerakkoord 2012.
89
Zie bijlage 16 bij meicirculaire gemeentefonds 2013, ministerie BZK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

89

Met de VNG zijn afspraken gemaakt hoe het over te hevelen macrobudget
wordt vastgesteld:
− Voor de begrotingsgefinancierde jeugdzorg wordt uitgegaan van het
bedrag voor 2014 in de vastgestelde begrotingen 2013 van de
Ministeries van VWS en VenJ. Aan de uit de begroting over te hevelen
bedragen voor jeugd wordt de eventueel toegekende compensatie
voor loon- en prijsbijstelling in 2014 toegevoegd.
− Voor de overheveling van jeugd-ggz en jeugd-vb wordt uitgegaan van
de gerealiseerde uitgaven in 2012. Deze gerealiseerde uitgaven
ontwikkelen zich tot 2015 met de geraamde groeivoeten uit het
Budgettair Kader Zorg (inclusief beleid) die van toepassing zijn;
− De bedragen worden verlaagd met de ingeboekte besparingen zoals
opgenomen in het regeerakkoord (zie paragraaf 11.1).
De Algemene Rekenkamer heeft ten behoeve van de meicirculaire van
2013 getoetst of aan bovenstaande rekenmethodiek is voldaan. Concreet
is hiermee in mei 2013 duidelijk geworden welke bedragen voor
jeugdhulp naar gemeenten worden overgeheveld, op basis van de
beschikbare gegevens. In de meicirculaire 2014 zal vervolgens het
definitieve bedrag per gemeente bekend worden gemaakt. Voor de
berekening van dit bedrag zullen de meest recente gegevens worden
gebruikt. Bij de overdracht van de jeugdzorg van de provincies naar de
gemeenten wordt in 2016 bruto € 90 miljoen structureel overgeboekt van
het provinciefonds naar het gemeentefonds.
De regering stelt vanaf 2016 € 26 miljoen structureel per jaar beschikbaar
voor de uitvoeringskosten van de decentralisatie jeugd. Daarnaast wordt
onafhankelijk onderzoek uitgevoerd naar de daadwerkelijk vrijvallende
uitvoeringskosten van rijkswege in verband met het decentraliseren van
alle ondersteuning, hulp en zorg voor jeugdigen naar de gemeente. Deze
vrijvallende uitvoeringsmiddelen worden ook overgeheveld naar
gemeenten. De middelen ter dekking van de uitvoeringskosten worden
toegevoegd aan het gemeentefonds. Indien gemeenten hogere kosten
maken bij de uitvoering moeten zij deze dekken uit het overgehevelde
budget of anderszins.
De regering heeft een budget gereserveerd voor de invoeringskosten van
de decentralisatie van de ondersteuning, hulp en zorg voor jeugdigen
naar de gemeente. In 2012 is € 16 miljoen beschikbaar. Voor 2013 is € 48
miljoen beschikbaar, waarvan € 24 mln in de septembercirculaire 2012 is
verdeeld. Voor 2013 is € 48 miljoen beschikbaar, waarvan € 24 mln in de
septembercirculaire 2012 is verdeeld en € 24 mln in de meicirculaire 2013.
Tevens is het beschikbare bedrag voor 2014 voor uitvoeringskosten, € 16
mln, als invoeringskosten aangemerkt en verdeeld in de meicirculaire
2013.
Momenteel voert de onderzoekscombinatie Cebeon-Regioplan onderzoek
uit naar het gemeentefonds in opdracht van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. Onderdeel van dit traject is het samen met het SCP
ontwikkelen van een verdeelmodel voor de middelen voor jeugd dat past
binnen de systematiek van het gemeentefonds. Eén van de uitgangspunten van deze systematiek is het principe van kostenoriëntatie,
waardoor het gemeentefonds aansluit bij de kosten die gemeenten
moeten maken om aan maatschappelijke opgaven te voldoen. Bepalend
voor de verdeling van middelen in het gemeentefonds zijn de gemeentelijke structuurkenmerken. Voorbeelden van structuurkenmerken zijn aantal
inwoners, leeftijdsopbouw, sociale structuur en aandeel minderheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

90

Vanaf de inwerkingtreding van deze wet worden alle middelen voor
jeugdhulp volgens plan overgeheveld naar gemeenten. In het eerste jaar
na inwerkingtreding van de wet zullen de verzamelde gegevens over het
zorggebruik op gemeenteniveau de basis vormen voor de verdeling van
het budget. In de structurele situatie worden de middelen – conform de
uitgangspunten van het gemeentefonds – op basis van objectieve
structuurkenmerken verdeeld. Dit vergt een overgang van een situatie die
wordt gekenmerkt door historisch gegroeide (vanuit het huidige aanbod
beïnvloede) feitelijke gebruikspatronen (provincie, AWBZ, Zvw en VWS)
naar een vraaggestuurde setting (aansluitend bij de Jeugdwet). Het is de
bedoeling dat het verdeelmodel aansluit bij de andere verdeelmodellen in
het sociaal domein, de prikkel legt op preventie en daarmee afname van
de instroom in duurdere zorg stimuleert en dat het verdeelmodel
participatie bevordert. In de meicirculaire 2014 zal het objectieve
verdeelmodel voor 2016 en verder worden gepubliceerd.
Woonplaatsbeginsel
Het doel van deze methode van verdelen, is dat de gemeente voldoende
middelen ontvangt om aan de behoefte en vraag naar jeugdhulp te
voldoen. Gemeenten zijn daarbij financieel verantwoordelijk voor de
ondersteuning, hulp en zorg van alle jeugdigen van wie degene die het
gezag heeft over de jeugdige in de gemeente verblijft. Hiermee wordt
aangesloten bij het woonplaatsbeginsel van artikel 12 van Boek 1 van het
BW. Als de gemeente een individuele voorziening treft voor een jeugdige
die inhoudt dat de jeugdige uit huis wordt geplaatst en in een instelling of
bij pleegouders verblijft in een andere gemeente, is de gemeente waar
degene die het gezag over de jeugdige heeft verblijft, voordat hij in de
instelling of bij de pleegouders werd geplaatst, verantwoordelijk voor de
kosten. Ook als mocht blijken dat de jeugdige tijdens het verblijf in de
instelling of bij de pleegouders aanvullende vormen van ondersteuning,
hulp of zorg nodig heeft, blijft de gemeente waar degene verblijft die het
gezag over de jeugdige heeft financieel verantwoordelijk voor de te
leveren ondersteuning of zorg. Als beide ouders tezamen het gezag over
hun minderjarige kind uitoefenen, maar niet dezelfde woonplaats hebben,
dan is de gemeente verantwoordelijk van de ouder bij wie het kind feitelijk
verblijft dan wel laatstelijk heeft verbleven. Als de ouder van wie de
woonplaats wordt afgeleid overlijdt of zijn gezag of zijn hoedanigheid
verliest, duurt de afgeleide woonplaats voort, totdat een nieuwe
woonplaats is verkregen. Bij verhuizing van de ouders betekent het
woonplaatsbeginsel dat de nieuwe gemeente waar de ouder met gezag
gaat wonen verantwoordelijk is voor de kosten van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Om de continuïteit van zorg te
waarborgen verdient het aanbeveling dat bij tussentijdse verhuizingen
afspraken worden gemaakt tussen de betreffende gemeenten.
11.3. Opdrachtgeverschap gemeenten en perspectief instellingen
Door de opname van het budget in het gemeentefonds ontstaat voor
gemeenten een grote mate van vrijheid voor de besteding. Vanwege het
overgangsrecht, waarbij zittende cliënten recht op continuïteit van zorg
hebben (zie paragraaf 12.5), groeit de bestedingsvrijheid voor gemeenten
na de eerste jaren naar het volledige voor hen beschikbare bedrag. Dit kan
grote gevolgen hebben voor de jeugdhulpaanbieders. Door zich te
vernieuwen en de «kanteling» die gemeenten teweeg willen brengen te
ondersteunen, kunnen jeugdhulpaanbieders zich een goede positie
verwerven.
In de wettelijke regimes onder de Wjz, Zvw en AWBZ is de relatie tussen
financier en zorgaanbieder uitgebreid beschreven en zijn er verschillende
voorschriften zoals de subsidieplicht onder de Wjz. In de wet is niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

91

voorgeschreven hoe gemeenten jeugdhulpaanbieders moeten gaan
bekostigen. Hierdoor kan voor het deel van jeugdhulp dat nu nog onder
de Wjz valt de aard van de relatie veranderen die jeugdhulpaanbieders
met hun financiers, de gemeenten, zullen aangaan. De situatie is
vergelijkbaar met die onder de Wmo.
In het nieuwe stelsel maken gemeenten afspraken met instellingen. Indien
nieuwe instellingen zich aan de gemeenten aanbieden, vergroot dit de
keuzemogelijkheden van de gemeente en de jeugdigen en ouders. De
instelling kan zich op basis van een specialisme of kwaliteit onderscheiden. Zo kan een instelling zichzelf aanbieden als een instelling die
gezinsvoogden levert, die tevens kunnen optreden als gezinscoaches.
Wanneer een gemeente ervoor kiest de mogelijkheid te willen hebben om
een instelling, al dan niet gefinancierd met subsidie, te dwingen de
overeengekomen prestatie te leveren ingeval de instelling dit zou nalaten,
dan zal er al snel sprake zijn van een overheidsopdracht. Deze afdwingbaarheid van een prestatie kan bijvoorbeeld van belang zijn als de rechter
de uitvoering heeft opgelegd, bijvoorbeeld bij een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering. In veel gevallen zal sprake zijn van inkoop
met een bijbehorende aanbestedingsplicht. Bij jeugdhulp of de uitvoering
van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering zal het veelal
gaan om het aanbesteden van een 2B dienst zoals opgenomen in de
Aanbestedingswet. Een dergelijke aanbesteding is aan veel minder regels
gebonden dan de aanbesteding van een 2A dienst. Concreet betekent dit
dat een gemeente zich in dit geval moet houden aan de algemene
beginselen van het aanbestedingsrecht (zoals gelijke behandeling en
transparantie) en dat ze achteraf dient te melden aan wie de opdracht
gegund is.
Opdrachtgeverschap en bekostiging door gemeenten
Gemeenten krijgen in het nieuwe stelsee situatie is vergelijkbaar met die
onder de Wmo.
In het nieuwe stelsel maken gemeenten afspraken met instellingen. Indien
nieuwe instellingen zich aan de gemeenten aanbieden, vergroot dit de
keuzemogelijkheden van de gemeente en de jeugdigen en ouders. De
instelling kan zich op basis van een specialisme of kwaliteit onderscheiden. Zo kan een instelling zichzelf aanbieden als een instelling die
gezinsvoogden levert, die tevens kunnen optreden als gezinscoaches.
Wanneer een gemeente ervoor kiest de mogelijkheid te willen hebben om
een instelling, al dan niet gefinancierd met subsidie, te dwingen de
overeengekomen prestatie te leveren ingeval de instelling dit zou nalaten,
dan zal er al snel sprake zijn van een overheidsopdracht. Deze afdwingbaarheid van een prestatie kan bijvoorbeeld van belang zijn als de rechter
de uitvoering heeft opgelegd, bijvoorbeeld bij een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering. In veel gevallen zal sprake zijn van inkoop
met een bijbehorende aanbestedingsplicht. Bij jeugdhulp of de uitvoering
van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering zal het veelal
gaan om het aanbesteden van een 2B dienst zoals opgenomen in de
Aanbestedingswet. Een dergelijke aanbesteding is aan veel minder regels
gebonden dan de aanbesteding van een 2A dienst. Concreet betekent dit
dat een gemeente zich in dit geval moet houden aan de algemene
beginselen van het aanbestedingsrecht (zoals gelijke behandeling en
transparantie) en dat ze achteraf dient te melden aan wie de opdracht
gegund is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

92

Opdrachtgeverschap en bekostiging door gemeenten
Gemeenten krijgen in het nieuwe stelsel te maken met bekende en nieuwe
aanbieders van jeugdhulp. Het intersectorale aanbod in het nieuwe stelsel
kan tot stand komen bij de bestaande organisaties die jeugdhulp leveren,
maar ook bij zzp’ers en nieuwe toetreders. Gemeenten kunnen afhankelijk
van hun eigen visie de afspraken met jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen vormgeven. Zij maken daarbij keuzes om in meer of
mindere mate aandacht te laten besteden aan de kwaliteit van de
dienstverlening, de keuzemogelijkheden voor cliënten, de rechtspositie
van medewerkers of de administratieve en financiële afhandelingen. Om
gemeenten voor te bereiden op en te ondersteunen in de nieuwe situatie
heeft het Rijk onderzocht hoe gemeenten gefaciliteerd kunnen worden
vormgeving van de afspraken met de jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen. Om te beginnen zijn de handreiking over de
vormgeving van opdrachtgeverschap die in het kader van de Wmo en de
toelichting subsidies, overheidsovereenkomsten en overheidsopdrachten
opgesteld, aangevuld met een handreiking opdrachtgeverschap en
bekostiging jeugd. 90
Bekostiging is één van de sturingsmogelijkheden die een gemeente heeft
in het nieuwe stelsel.
Bekostiging gaat vaak samen met andere sturingsafspraken, zoals
afspraken over toegang (soms scheiding tussen toegang en uitvoering),
volume, budgetbeheersing en capaciteitsafspraken. Te verwachten is dat
gemeenten meestal niet zullen kiezen voor één type bekostiging. Het zal
frequent voorkomen dat per type hulpverlening een andere financieringsvorm wordt gekozen, bijvoorbeeld omdat de ene soort hulp meer
gaat over beschikbaarheid en het andere type hulpverlening direct(er) is
gekoppeld aan één cliënt. En omdat gemeenten verschillende keuzes
maken voor de inrichting van het gehele terrein van jeugdhulp en
daarmee de «prestaties» van aanbieders (in enige mate) verschillend
zullen definiëren.
Voor gesloten jeugdhulp in het kader van ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen, onder het oude stelsel een verantwoordelijkheid van het
Rijk, wordt het oude bekostigingsmodel aangepast (van bed naar cliënt).
Dit is nodig om in het nieuwe stelsel aan te sluiten bij de bekostigingsmodellen die gemeenten zullen gaan hanteren, waarbij niet de capaciteit
maar de jeugdige leidend is. Voor de zeer gespecialiseerde instellingen is
er overleg gevoerd met de VNG over het vormgeven van bovenlokale en
eventueel landelijke bekostiging. Ook voor deze zeer gespecialiseerde
zorgvormen ontvangen individuele gemeenten budget dat ze waar nodig
bij elkaar kunnen leggen om de jeugdhulp gezamenlijk in te kopen of te
subsidiëren (zie hiervoor ook paragraaf 3.8 over bovenregionale samenwerking).
Perspectief aanbieders jeugdhulp
Doordat gemeenten zelf de bevoegdheid krijgen over subsidie- of
inkooprelaties te beslissen, kunnen de regels die gemeenten gaan stellen
voor de bekostiging van instellingen leiden tot verschillen in de
aansturing per gemeente. Wanneer instellingen voor meerdere
gemeenten of meerdere regio’s werken kan dit een knelpunt opleveren.
Het heeft de voorkeur dat gemeenten daarvoor eerst onderling oplossingen voor weten te vinden, bijvoorbeeld door waar nodig op regionaal
of zelfs bovenregionaal niveau gezamenlijk zorg in te kopen of te
subsidiëren. Dit kan zich vertalen in gelijkluidende bekostigingsvormen bij
bepaalde zorgvormen. In eerste instantie gaan gemeenten gezamenlijk de
90

Opdrachtgever en ondernemerschap. Handreiking in het kader van de overheveling extramurale begeleiding (www.invoeringwmo.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

93

bekostiging eenduidig vormgeven, ondersteund door het transitiebureau
met handreikingen en de verspreiding van goede voorbeelden. Wanneer
zou blijken dat de instellingen met hoge administratieve lasten te maken
krijgen omdat gemeenten er onvoldoende in zijn geslaagd om uniformiteit
en transparantie in het systeem te brengen, dan kan de minister op basis
van artikel 8.1.5 in een regeling nadere invulling geven aan de wijze van
bekostiging van deze zorgvormen.
Good governance
Instellingen krijgen te maken met een nieuwe financier. Door de wijze van
inkoop beïnvloeden gemeenten het speelveld waarin aanbieders de
jeugdhulp kunnen bieden. De ene gemeente zal daarbij kiezen voor
oplossingen gericht vernieuwing en het creëren van keuzemogelijkheden
voor jeugdigen en ouders, de andere gemeente zal aansluiten bij de
huidige situatie van het aanbod aan jeugdhulp. Gemeenten zullen de regie
willen voeren en daarbij goed opletten dat instellingen voldoende
aandacht hebben voor «good governance», innovatiekracht, vermindering
regeldruk en ruimte voor de professional.
Effectrapportage arbeidsmarkt
Uitgangspunt is dat geschikt personeel zoveel mogelijk behouden blijft
voor de jeugdhulp en dat frictiekosten worden voorkomen. Het gaat om
een zorgvuldige overgang: van een subsidierelatie met provincies naar
veelal een andere bekostigingsrelatie met de gemeente zoals een
inkooprelatie of een aanbestedingsrelatie. Het tijdig informeren van
huidige zorgaanbieders en aansporen tot voorbereiding op deze nieuwe
situatie is daarbij van belang.In het wetsvoorstel is dan ook een artikel
opgenomen dat de gemeenten de verantwoordelijkheid geeft om zich
zorgvuldig voor te bereiden op de transitie. Dit artikel zal direct na
publicatie van de wet in werking treden. indien een gemeente onvoldoende inzet hierop pleegt, kunnen de ministers een aanwijzing geven.
Het is in eerste instantie aan provincies om verantwoordelijkheid te
nemen voor een zorgvuldige afbouw van de bureaus jeugdzorg en om
met aanbieders in overleg te treden over eventuele problematiek, zoals
die van het vastgoed.
Een arbeidsmarkteffectrapportage die inzicht geeft in de gevolgen van het
nieuwe jeugdstelsel is begin 2013 beschikbaar gekomen.
Effecten op de organisatie van de jeugdsector
Door het samenvoegen van budgetten en het verleggen van de verantwoordelijkheid naar gemeenten zullen er ook effecten optreden op de
manier waarop de jeugdsector nu is georganiseerd. Door de ontschotting
van de geldstromen en het beleggen ervan bij de gemeenten wordt het
eenvoudiger om integrale en daarmee effectievere hulp aan jeugdigen en
gezinnen in te kopen. Ten opzichte van het verleden zullen er meer
opdrachtgevende partijen zijn, die ondersteuning, hulp en zorg voor
jeugdigen en gezinnen gaan inkopen; er zijn immers meer gemeenten dan
provincies en zorgverzekeraars. Beide ontwikkelingen – de ontschotting
van de geldstromen en de toename van het aantal opdrachtgevers –
kunnen leiden tot meer dynamiek tussen de aanbiedende partijen, die
hierop anticiperen. Daarnaast wordt voor de AWBZ en Zvw de systematiek
van (grotendeels) gereguleerde prijsvorming verlaten en komt de prijs tot
stand in de onderhandeling tussen gemeenten en de aanbieders. De te
verwachten dynamiek tussen de aanbieders is niet een doel van de
stelselwijziging, maar wel een verwacht neveneffect. In de huidige situatie
zijn de meeste aanbieders regionaal georiënteerd. Het is niet uit te sluiten
dat de aanbieders op de nieuwe situatie zullen anticiperen door allianties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

94

en fusies aan te gaan. Belangrijk is dat gemeenten straks nog voldoende
keuze houden tussen de verschillende aanbieders en dat nieuwe
aanbieders van ondersteuning, hulp en zorg zullen gaan toetreden.
Overzicht organisatie van de jeugdsector
nr.

Onderdeel

Aantal
Inkoop/
zorg-aanbiederssubsidie

Huidige
financier

Toekomstige
financier

1.

Provinciale jeugdzorg,
vrijwillig kader
Jeugdbescherming en
Jeugdreclassering
Gesloten jeugdzorg
PGB-zorg

55

subsidie

provincie

gemeente

19

subsidie
(p*q)
subsidie
PGB
(inkoop)

provincie

gemeente

VWS
zorgkantoor

gemeente
gemeente

inkoop
(ZZP)
inkoop
(DBC)

zorgkantoor

gemeente

zorgverzekeraar

gemeente

2.
3.
4.

5.
6.

Jeugd-lvb (OBC’s en
MFC’s)
Jeugd-ggz (Zvw)

16
exacte
aantal niet
bekend
35
exacte
aantal niet
bekend

Bron: VWS obv rapporten brancheorganisaties

De vormgeving van het opdrachtgeverschap is een verantwoordelijkheid
van (samenwerkende) gemeenten, daarin hebben ze beleidsvrijheid.
Indien gemeenten hun opdrachtgeverschap duidelijk en transparant
weten in te vullen, kan dit leiden tot toetreding van nieuwe aanbieders op
een veelal regionale markt. Dit kan bijdragen aan een betere ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen en gezinnen. Hoe de dynamiek
tussen de gemeenten, als opdrachtgever en inkoper, en de aanbieders van
ondersteuning, hulp en zorg er uiteindelijk zal uitzien is op voorhand niet
te voorspellen. Wel zal het ertoe moeten bijdragen dat jeugdigen en
gezinnenondersteuning, hulp en zorg krijgen die beter aansluit op hun
problematiek dan nu het geval is.
In samenspraak met gemeenten zijn en worden handreikingen ontwikkeld
om de ontwikkeling van het opdrachtgeverschap in goede banen te
leiden. Het is duidelijk dat daarbij inzicht in kosten en prestaties en de
mogelijkheid om deze te vergelijken tussen aanbieders van essentieel
belang is. Deze transparantie verhoogt ook de mogelijkheden voor nieuwe
toetreders. Deze onderwerpen krijgen daarom volop aandacht in de
handreikingen op dit thema. Na invoering van dit wetsvoorstel zal met
een nog te ontwikkelen marktmonitor gevolgd worden hoe het aanbod en
de prijsvorming zich ontwikkelen. De gevolgen voor het personeel van
deze effecten voor de aanbieders zijn beschreven in de arbeidsmarkteffectrapportage.
11.4. Budget in plaats van individuele voorziening
In het nieuwe stelsel zullen gemeenten aanbieders van jeugdhulp
bekostigen. Ten aanzien van de persoonlijke budgetten (pgb’s) geldt de
lijn die is uiteengezet met de brief aan de Tweede Kamer de hervorming
van de langdurige zorg91. Een groot deel van de groei van het aantal pgb’s
heeft plaatsgevonden op het terrein van zorg voor jeugd. Er komen dan
ook beperkende voorwaarden waaronder jeugdigen en hun ouders
kunnen kiezen voor een pgb.
Na de overheveling van financiële middelen voor jeugdhulp krijgen
jeugdigen en hun ouders die een aanspraak kunnen maken op een
individuele voorziening de keuze tussen een voorziening in natura en een
91

Kamerstukken II 2012/13, 30 597, nr. 296.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

95

budget. Hieraan zijn wel een aantal voorwaarden verbonden. Zo moeten
de jeugdigen en hun ouders er blijk van geven dat zij over de vaardigheden beschikken om de jeugdhulp die tot de individuele voorziening
behoren zelf bij derden in te kunnen kopen. Daarnaast dienen de jeugdige
en zijn ouder de stelling dat zij de individuele voorziening in plaats van «in
natura» door middel van een budget geleverd wensen te krijgen, te
onderbouwen. Om dit te doen zullen zij moeten aantonen dat zij zich
voldoende hebben georiënteerd op de voorziening «in natura». Ten slotte
moet de jeugdhulp die de jeugdige en zijn ouders met het budget wensen
in te kopen voldoen aan de kwaliteitseisen. Daarnaast kunnen er in een
tweetal situaties geen pgb worden verstrekt (indien er sprake is van een
kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering en indien de jeugdige
opgenomen is met een machtiging gesloten jeugdhulp). De gemeente kan
daarnaast bij verordening nog andere gevallen bepalen waarin het niet
doelmatig is om een budget te verstrekken. Voor nadere toelichting zij
verwezen naar artikel 8.1.1 e.v.
11.5. Ouderbijdrage
In dit wetsvoorstel is vastgelegd dat voor jeugdhulp een ouderbijdrage is
verschuldigd, ter vervanging van de ouderbijdrageregeling in de Wjz92.
Gemeenten leggen de ouderbijdrage op. Bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur wordt de hoogte van de bijdrage bepaald en
worden de uitzonderingen geregeld.
De ouderbijdrage is ingegeven door het besparingsmotief: ouders van wie
de kinderen buiten het gezin worden verzorgd hebben minder kosten voor
die kinderen. De hoogte van de ouderbijdrage zoals deze onder de Wjz
was verschuldigd, is in dit wetsvoorstel overgenomen.
De ouderbijdrage leverde onder het oude stelsel € 12 mln per jaar op en
kost ca. € 2,5 mln. Met de VNG is overleg gevoerd worden over de wijze
waarop gemeenten, analoog aan de systematiek in de Wmo, verantwoordelijk kunnen worden gemaakt voor een goede uitvoering van de nieuwe
regeling. Zie ook artikel 8.2.1 en de toelichting hierop.
11.6. Jaardocument jeugdhulp
Over de geleverde prestaties en over hun functioneren, leggen instellingen voor jeugdhulp jaarlijks verantwoording af. Er is breed draagvlak
om hierover landelijke afspraken te maken. Na de stelselherziening ligt het
zwaartepunt van de financiering en sturing van de jeugdhulp bij de
gemeenten. Zouden er daardoor aparte verantwoordingsregimes
ontstaan, dan zou het verantwoorden vooral voor de gecombineerde en
bovenlokaal werkende voorzieningen een omslachtige zaak worden. De
noodzaak te streven naar meer uniformiteit heeft al voor de stelselherziening geleid tot afspraken tussen partijen onder de oude verantwoordelijkheidsverdeling. Vanaf 2013 verantwoorden instellingen voor jeugd- en
opvoedhulp zich al over het verslagjaar 2012 door middel van het
Jaardocument jeugdzorg. Het CIBG, een agentschap van het ministerie
van VWS, fungeert als centrale beheerorganisatie voor de gegevens.
In het nieuwe stelsel wordt gewerkt met het Jaardocument jeugdhulp. In
het kader daarvan moet worden afgesproken aan welke kwantitatieve en
kwalitatieve informatie behoefte is, naast de informatie die op grond van
andere geldende regelgeving zoals artikel 391 van Boek 2 BW moet
worden geleverd. De relevantie van het aanleveren van deze informatie
92

De eerder voorziene algemene eigen bijdragemogelijkheid met een geraamde opbrengst van
€ 70 mln is op grond van het Regeerakkoord 2012 komen te vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

96

moet helder zijn. Informatie moet digitaal aangeleverd kunnen worden en
centraal worden beheerd, met het oog op optimale toegankelijkheid voor
overheden en instanties die deze informatie voor de uitvoering van hun
taak nodig hebben. Om die reden is in deze wet de verplichting
opgenomen om de jaarlijkse verantwoording uitsluitend af te leggen via
de systematiek van het jaardocument. Deze systematiek vormt samen met
de informatiestructuur voor de beleidsinformatie één geheel.
De op deze wet gebaseerde regelgeving zal de verplichting bevatten om
het Jaardocument te gebruiken. Hiermee wordt aangesloten op de
verplichting die op grond van de Wtzi en de Kwzi voor zorginstellingen
geldt. Met het toegankelijk maken van verantwoordingsinformatie wordt
de transparantie van de jeugdhulp bevorderd, zowel horizontaal
(afnemers van zorg, interne toezichthouders) als verticaal (verantwoordelijke overheden). Naast informatie die op gemeentelijk niveau nodig is
voor beleidsdoeleinden, voor de planning, de sturing en het inkopen van
jeugdhulp, levert de landelijke vergelijkbare informatie in het jaardocument samen met de beleidsinformatie tevens een landelijk beeld op van
de sector. Het Rijk kan hiermee verantwoording afleggen aan het
parlement in het kader van de stelselverantwoordelijkheid. Daarnaast
biedt het jaardocument jeugdhulpaanbieders de mogelijkheid hun eigen
prestaties te vergelijken met die van andere jeugdhulpaanbieders. Ten
slotte moet het jaardocument leiden tot vermindering van de administratieve lasten bij jeugdhulpaanbieders: verantwoordingsvragen worden
immers geharmoniseerd, zodat één document ontstaat. Gecombineerde
instellingen hoeven zich slechts één keer en op dezelfde wijze te verantwoorden voor het hele concern voor alle zorg die jaardocumentplichtig is,
waarbij concernbrede zaken per concern kunnen worden samengevoegd.
Er is optimale aansluiting tussen de prestatie-indicatoren in het kader van
verantwoordings- en beleidsinformatie. Vermelding verdient dat evenals
bij het jaardocument zorg de informatie over personeelsaangelegenheden
niet openbaar zullen zijn.
De eisen voor de verslaggeving met betrekking tot kwaliteit, betrouwbaarheid en tijdigheid worden nader uitgewerkt in een algemene
maatregel van bestuur. Het gaat daarbij om bijvoorbeeld de aan te leveren
gegevens, de wijze waarop hierover besluitvorming plaatsvindt, de wijze
van aanlevering, de geldende termijnen en de instantie aan wie moet
worden geleverd, en handhaving. Rapportage over prestatie-indicatoren
bij beleidsinformatie en bij verantwoordingsinformatie worden gesynchroniseerd met de prestatie-indicatoren die zijn afgesproken in het kader
van de beleidsinformatie. Voor beide gelden eenduidige definities.
12. Transitie en implementatie
Dit wetsvoorstel leidt tot een ingrijpende herziening van het jeugdstelsel.
De implementatie hiervan is een complexe operatie. Het gaat niet alleen
om een bestuurlijke overgang (transitie) van taken verantwoordelijkheden
naar gemeenten maar er is ook een omslag (transformatie) nodig in
organisatie en werkwijze naar meer preventie en eerdere ondersteuning,
uitgaan van de eigen kracht van jeugdigen en hun ouders, problemen
minder snel medicaliseren, betere samenwerking rond gezinnen en
jeugdhulp op maat. Hieronder wordt aangegeven op welke wijze
gemeenten ondersteund worden bij de implementatie van het
wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

97

12.1. Transitieplan
Voor een succesvolle transitie zijn afspraken nodig over hoe, wanneer en
onder welke landelijke voorwaarden taken worden overgedragen, welke
herinrichting daarbij gerealiseerd moet worden, wat de risico’s zijn bij
deze overdracht en herinrichting en op welke wijze deze moeten worden
voorkomen. Daartoe hebben Rijk, VNG en IPO de Transitieagenda
jeugdzorg opgesteld, die in april 2012 aan het parlement is aangeboden.93
De transitieagenda bevat de noodzakelijke stappen om te stelselwijziging
te realiseren, met behoud van kwaliteit van zorg en met betrokkenheid
van alle partijen. Gemeenten zijn na de decentralisatie verantwoordelijk
voor de uitvoering van alle jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen
en jeugdreclassering. De provincies, het Rijk – in verband met de gesloten
jeugdhulp in het kader van ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen –
en zorgverzekeraars zijn tot aan het moment van overdracht verantwoordelijk voor een goede uitvoering. Alle andere organisaties die professioneel betrokken zijn bij de jeugdhulp zijn samen met het Rijk verantwoordelijk voor een zorgvuldige transitie en transformatie. In de
transitieagenda is beschreven hoe de betrokken partijen de herinrichting
en overdracht van ondersteuning en zorg gaan realiseren. Ook is in deze
agenda de overlegstructuur met het veld opgenomen.
Voorjaar 2013 is de transitieagenda omgezet in een Transitieplan Jeugd94
waarin de noodzakelijke stappen zijn opgenomen die het Rijk, de VNG,
gemeenten en het IPO in samenwerking met zorgverzekeraars en
veldpartijen moeten zetten om de decentralisatie te laten slagen. Het
Transitieplan Jeugd is als gezamenlijk afsprakenkader van Rijk, VNG en
IPO een belangrijk sturingsinstrument voor de stelselwijziging jeugd. Het
plan biedt inzicht in de belangrijkste activiteiten, inclusief mijlpalen en
verantwoordelijkheidsverdeling, ten behoeve van een succesvolle
transitie. Conform de aanbevelingen van de Transitiecommissie wordt in
het transitieplan ingaan op de procesplanning, de programmastructuur,
de wijze van sturing, de verantwoordelijkheidsverdeling en de implementatie. In het Transitieplan komen ook aan de: voortgang wetgeving,
overgangsmaatregelen, beleidsinformatie, kwaliteit en toezicht, regionale
samenwerking, landelijke afspraken en ondersteuning.
Ook de landelijke veldpartijen zijn intensief betrokken bij de transitie en
transformatie. Op het bestuurlijk niveau bespreken de staatssecretarissen
van VWS en VenJ periodiek alle voor de stelselwijziging relevante thema’s
met veldpartijen. Daarnaast participeren veldpartijen op ambtelijk niveau
in gezamenlijke werkgroepen om voor de transitie relevante thema’s voor
te bereiden en uit te werken.
In overleg met gemeenten zal een intensieve monitoring plaatsvinden van
de bereikte resultaten en de gemeentelijke uitgaven over het geheel van
het brede sociaal domein (Participatiewet, nieuwe Wmo en Jeugdwet)
door te meten en te benchmarken.95 Het doel van deze monitor is
drieledig. Ten eerste biedt de monitor inzicht aan gemeenten in hun eigen
prestaties ten opzichte van andere gemeenten om van elkaar te leren en
het horizontale verantwoordingsproces te ondersteunen. Ten tweede biedt
de monitor de informatie voor de het parlement over de behaalde
resultaten in het sociaal domein. Ten derde biedt de monitor inzicht in het
functioneren van het stelsel waardoor het kan worden aangepast indien
het stelsel niet tot de juiste resultaten leidt. De uitkomsten zijn input voor
bestuurlijk overleg tussen Rijk en gemeenten.
93

Kamerstukken II 2011/12, 31 839, nr. 189.
Kamerstukken II 2012/13, 31 839, nr. 290 (bijlage).
95
Decentralisatiebrief, 19 februari 2013 (Kamerstukken II 2012/13, 33 400 VII, nr. 59).
94

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

98

12.2. Ondersteuningsprogramma en T-bureau
Onderdeel van de transitieaanpak is een ondersteuningsprogramma voor
gemeenten en andere partijen om de implementatie en de inhoudelijke
verandering in de hulp, ondersteuning en zorg (transformatie), die vooral
op gemeentelijke en regionaal niveau moet plaatsvinden, te faciliteren.
Hiertoe hebben VWS, VenJ en VNG gezamenlijk een Transitiebureau
(T-bureau) ingericht, bestaande uit vertegenwoordigers van beide
ministeries en de VNG.
Onderdeel van de transitieaanpak is heldere communicatie over wat
wanneer van gemeenten en andere partijen wordt verwacht en uitwisseling van kennis en ervaring. Het T-bureau werkt met vaste contactpersonen voor delen van het land, die informatie en ondersteuning op maat
bieden. Ook halen zij informatie uit het land en zorgen voor uitwisseling
van innovatieve voorbeelden, onder andere via een netwerk van transitiemanagers vanuit de gemeenten en de provincies. Daarnaast ontwikkelt
het T-bureau een groot aantal handreikingen, modellen en factsheets ter
ondersteuning van gemeenten. Het T-bureau maakt onder meer gebruik
van expertise die beschikbaar is bij kennisinstituten (Nederlands Jeugdinstituut (NJi)), Nederlands Centrum Jeugdgezondheid, Trimbos Instituut,
Movisie en ZonMw). Samen met de branche-, beroeps- en cliëntenorganisaties worden ook specifieke ondersteuningsactiviteiten gericht op
jeugdhulpaanbieders, professionals en cliënten ontwikkeld.
Zorginhoudelijke vernieuwing (transformatie) is een belangrijk doel van
de stelselwijziging. Door de ontschotting van budgetten zijn er nieuwe
arrangementen mogelijk in de ondersteuning, hulp en zorg voor
jeugdigen. Het is daarom van belang dat gemeenten over goede
praktijkvoorbeelden beschikken over inzet van eigen kracht en gecoördineerde hulp aan gezinnen. Gemeenten, provincies en andere partijen
doen steeds vaker verzoeken aan Rijk en VNG om door hen ontwikkelde
nieuwe werkwijzen te beoordelen. Voorbeelden hiervan zijn de proeftuinen bij de G4 of in de provincie Drenthe. Zoals toegezegd in het
wetgevingsoverleg van 3 december 2012 willen Rijk en VNG deze
ontwikkelingen stimuleren met een centraal platform om kennis over
nieuwe werkwijzen toegankelijk te maken via een digitale bibliotheek van
goede voorbeelden. Deze digitale bibliotheek wordt naar behoefte van de
gemeenten en professionals samen met het NJI ingevuld.96
Veel gemeenten willen graag zo snel mogelijk inzicht in de aard en
omvang van de cliëntstromen. Om gemeenten hierin te voorzien staat
sinds eind mei op de CBS-jeugdmonitor een overzicht van het aantal
jongeren (van 0 tot 18 jaar) dat gebruik heeft gemaakt van de verschillende jeugdzorgvoorzieningen, dan wel een indicatie heeft die recht geeft
op deze voorzieningen. De gegevens zijn samengesteld door het Sociaal
en Cultureel Planbureau (SCP), in samenwerking met het bureau Cebeon.
De landelijke jeugdmonitor biedt nog een andere toepassing voor
individuele gemeenten: de lokale jeugdspiegel. Hiermee kan vergelijkende
informatie over jeugd in een gemeente worden opgevraagd. Deze
toepassing zal de komende jaren verder worden uitgebouwd met
gegevens ook over zorggebruik en de gezondheidssituatie van jongeren in
de gemeenten. Deze informatie is zonder extra kosten beschikbaar voor
alle gemeenten in Nederland.

96

Deze bibliotheek is ingericht in samenwerking met het NJI. Op de website voordejeugd.nl is
hiervan een etalage opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

99

12.3. Voorlopers in de verbinding jeugdhulp en passend
onderwijs
Tijdens het wetgevingsoverleg jeugd van december 2011 is toegezegd in
overleg met de Minister van OCW te bevorderen dat onderwijsinstellingen
en gemeenten hierbij goed samenwerken. Gemeenten en samenwerkingsverbanden van schoolbesturen is verzocht om vooruitlopend op de
wijzigingen in het onderwijs en van het jeugdstelsel initiatieven te
ontwikkelen van slimme samenwerking tussen onderwijs en (jeugd)zorg.
Doel van deze voorloperaanpak is mobilisatie van het enthousiasme in het
veld, focus op vernieuwende initiatieven en kennisdeling. Ongeveer 35
regio’s hebben voorstellen opgesteld, die betrekking hebben op 60
samenwerkingsverbanden en circa 120 gemeenten. Praktijkvoorbeelden
van samenwerking tussen jeugdhulp, gemeenten en onderwijs worden
gepubliceerd op voordejeugd.nl en passendonderwijs.nl.
Daarnaast hebben VWS, OCW, de onderwijsraden en VNG een gezamenlijke werkagenda jeugd-onderwijs-zorg ingericht ter ondersteuning van
gemeenten, schoolbesturen en andere betrokkenen bij de uitvoering van
een samenwerkingsagenda jeugd-onderwijs-zorg. Dit is de voorbereiding
van het op overeenstemming gerichte overleg over het ondersteuningsplan passend onderwijs en de gemeentelijke plannen voor het
jeugdstelsel. Een handreiking over ieders verantwoordelijkheid, waar het
gaat om de zorg voor schoolkinderen, is gepubliceerd op de websites.
Ook zijn studiedagen met gemeenten en schoolbesturen georganiseerd
voor de onderlinge kennisuitwisseling.
12.4. Transitiecommissie
In de Transitieagenda is opgenomen dat Rijk, VNG en IPO gezamenlijk een
Transitiecommissie instellen die als taak heeft om de voortgang van de
transitie te monitoren. De
Transitiecommissie is eind september 2012 geïnstalleerd en begonnen
met haar werkzaamheden. De commissie toetst de voorgang van het
transitieproces, koppelt de stand van zaken terug aan de opdrachtgevers,
signaleert knelpunten en ontwikkelingen, voert aan de hand van de
voortgang gesprekken in de regio en bij gemeenten; en voert kwalitatief
onderzoek uit om zicht te krijgen en te houden op de voortgang en op
eventuele knelpunten.
De Transitiecommissie besteedt bij haar taak in het bijzonder aandacht
aan de jeugdbescherming en -reclassering. De bevindingen van de
Transitiecommissie kunnen aanleiding zijn tot meer gerichte ondersteuning van gemeenten via het T-bureau. Via de rapportages van de
Transitiecommissie wordt de Kamer over de voortgang van de implementatie geïnformeerd.97
12.5. Continuïteit van zorg in de overgangsfase
Invoering van het wetsvoorstel is voorzien per 1 januari 2015. In het
bestuurlijk overleg met VNG en IPO is afgesproken alle taken en verantwoordelijkheden niet gefaseerd, maar in één keer te decentraliseren naar
gemeenten. Dit kom van meet af aan een integrale benadering ten goede.
Indien alle budgetten in één keer overgaan is het ook niet nodig tijdelijk
met verschillende verdeelmodellen te werken en kan ook afwentelgedrag
tussen de verschillende zorgvormen worden voorkomen.

97

In een AO op 21 maart 2013 is de eerste rapportage van de Transitiecommissie met de Tweede
Kamer besproken (Kamerstukken II 2012/13, 31 839, nr. 287).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

100

De regering heeft met alle betrokken partijen afspraken gemaakt over een
zorgvuldige overgang naar het nieuwe stelsel. Het is belangrijk dat in de
overgangsperiode de hulpverlening aan jeugdigen en hun ouders is
geborgd. Uitgangspunt is dat gemeenten vanaf de inwerkingtreding van
deze wet verantwoordelijk zijn voor alle jeugdigen en ouders die een
beroep doen op jeugdhulp. Er is gekozen voor een overgangsjaar met
betrekking tot jeugdigen en hun ouders die op het moment van inwerkingtreding reeds een verwijzing in de zin van de Zvw of een indicatiebesluit in
de zin van de AWBZ, de Wjz of de Wmo hebben. Deze verwijzingen en
indicatiebesluiten blijven nog (maximaal) een jaar na inwerkingtreding
van de onderhavige wet gelden, met dien verstande dat de gemeente
vanaf het moment van inwerkingtreding de (financieel) verantwoordelijke
partij wordt. Dit is vastgelegd in hoofdstuk 10 van dit wetsvoorstel.
Langs drie lijnen wordt een zorgvuldige overgang naar het nieuwe stelsel
geborgd,
1. Continuïteit van zorg voor de cliënt. Hierover is bestuurlijk vastgelegd
dat gemeenten gedurende het eerste jaar de zorg voor de bestaande
cliënten blijven afnemen van de bestaande aanbieders waar die
betreffende cliënten dan de zorg ontvangen. Onder bestaande cliënten
wordt in dit verband verstaan de cliënten die op de overgangsdatum in
zorg zitten en op de cliënten die op de overgangsdatum een indicatiebesluit hebben maar nog niet in zorg zitten. Dit betekent dat bestaande
instellingen in het eerste jaar gemiddeld voor circa 40% van het budget
kunnen blijven leveren.
2. Duidelijkheid voor aanbieders van jeugdhulp. Ook nadat er door
gemeenten duidelijkheid is geboden over bovenlokale inkoop, de
positie van zorgverzekeraars en de toekomstige inkoopbehoefte zullen
er instellingen zijn die onvoldoende zekerheid hebben over hun budget
na inwerkingtreding van de wet. Voor deze aanbieders van jeugdhulp
is het van belang dat er in regionale transitiearrangementen door de
gemeente wordt aangegeven hoe de continuïteit van zorg, de
continuïteit van infrastructuur en de beperking van frictiekosten wordt
gerealiseerd. Deze transitiearrangementen, gemeente stellen deze op
in overleg met de huidige financiers en de relevante aanbieders,
dienen uiterlijk 31 oktober 2013 te zijn opgesteld. De Transitiecommissie Jeugd toetst deze vervolgens aan de criteria continuïteit van zorg,
continuïteit van infrastructuur en beperking van de frictiekosten die zijn
opgenomen in artikel 12.4 van dit wetsvoorstel. De gemeenten zullen
hier tijdens de transitiefase aan moeten voldoen. Als uit het oordeel
van de Transitiecommissie volgt dat de continuïteit van zorg onvoldoende wordt gerealiseerd kunnen de ministers een aanwijzing geven
aan de gemeenten in de betreffende regio. Deze aanwijzingsbevoegdheid ziet op een tekortschietende voorbereiding van de gemeente
inzake de nieuwe verantwoordelijkheden op grond van deze wet en is
geregeld in artikel 2.12 juncto 12.4 van deze wet.
3. Behoud en overdracht van inkoopkennis. Bestaande inkoopkennis mag
niet verloren gaan en moet worden overgedragen aan gemeenten. Het
is daarom belangrijk dat gemeenten hierover afspraken maken met
provincies of zorgverzekeraars. Voor de vormen van ggz-zorg, die
soms zeer specialistisch zijn, kunnen zorgverzekeraars bijvoorbeeld
onder mandaat van de gemeenten de inkoop blijven verzorgen.
De kern is dat aanbieders op dit moment zien aankomen dat hun
productieafspraken per 1 januari 2015 komen te vervallen, bijvoorbeeld
door de opzegging van instellingssubsidies door provincies, zonder dat
reeds duidelijkheid bestaat over afspraken over het vervolg met
gemeenten. Er moet zo snel mogelijk een einde worden gemaakt aan de
onzekerheid in de transitie. Ook gemeenten zijn daarbij gebaat, aangezien
verwacht mag worden dat het aantal jeugdigen en ouders met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

101

behoefte aan jeugdhulp per 1 januari 2015 niet ineens zal wijzigen. Er
geldt een gedifferentieerd beeld per deelsector van de mate waarin
gemeenten afhankelijk zijn van het bestaande aanbod. In veel gevallen
zullen gemeenten voor het grootste deel van hun vraag uitkomen bij de
bestaande aanbieders. Dit geldt in hoge mate voor de kapitaalintensieve
en zeer specialistische voorzieningen, waar daarnaast de mogelijke
frictiekosten relatief het hoogst zullen zijn. Deze zullen vaak op bovenlokaal niveau hun diensten leveren waardoor de risico’s op abrupte
budgetafname aanzienlijk worden beperkt. In de regionale transitiearrangementen moet dit in een vroegtijdig stadium (vóór de publicatie van de
definitieve tekst van dit wetsvoorstel) tot afspraken leiden.
Bij jeugdigen van wie op het moment van inwerkingtreding van deze wet
de verwijzing of indicatiebesluit doorloopt en die in het oude stelsel een
PGB genieten, zal de gemeente, op grond van artikel 11.4 van deze wet
afwegen of het PGB wordt voortgezet dan wel er zorg of hulp in natura
wordt geboden.
13. Ontvangen reacties en adviezen98
Een concept van het wetsvoorstel is in juli 2012 voor consultatie aangeboden aan de vertegenwoordigende organisaties van cliënten, professionals, zorgaanbieders, bestuurlijke koepels en adviesorganen. Ook via het
internet99 hebben ruim 180 organisaties en individuele burgers gereageerd, variërend van een enkele zin tot een rapportage van bijna 80
pagina’s. Hieronder volgt een samenvatting van de consultatie en de wijze
waarop deze is verwerkt in het wetsvoorstel. In paragraaf 13.1 worden de
reacties van gemeenten, cliënten en het veld toegelicht en in paragraaf
13.2 die van de specifieke adviesorganen en inspecties.
13.1. Reacties van gemeenten, cliënten en het veld
13.1.1. Gemeenten
Volgens de VNG, de samenwerkingsverbanden van grote gemeenten (G4
en G32), regio’s van gemeenten en individuele gemeenten biedt de
consultatieversie van het wetsvoorstel onvoldoende sturingsmogelijkheden om de transformatiedoelen en efficiencytaakstelling te realiseren.
Gemeenten willen minder gedetailleerde regelgeving, formulering van
hun verantwoordelijkheid in resultaatstermen zoals in de Wmo, een
vereenvoudiging van het wettelijk kwaliteitsregime en stroomlijning van
het toezicht. Gemeenten plaatsen vooral kanttekeningen bij de mogelijkheden van gemeentelijke sturing op toewijzing van hulp in het kader van
jeugdbescherming en op de verwijsfunctie van huisartsen naar de
jeugd-ggz.
Naar aanleiding van de reacties van gemeenten en het gevoerde
bestuurlijk overleg met de VNG, is het wetsvoorstel ingrijpend gewijzigd.
Zo is hoofdstuk 2 van het wetsvoorstel fors ingekort en minder gedetailleerd vorm gegeven. De verantwoordelijkheid van gemeenten is nu meer
in resultaatstermen geformuleerd (meer «wat» en minder «hoe»). Ook is
een uitgangspuntenartikel toegevoegd waarin de doelen van de stelselwijziging zijn opgenomen, zoals preventie, uitgaan van de eigen verantwoordelijkheid en eigen mogelijkheden van jeugdigen en hun ouders («eigen
kracht») en integrale hulpverlening (één gezin, één plan, één regisseur).
Verder zijn het wettelijk kwaliteitsregime – één landelijk kwaliteitskader
voor alle jeugdhulpinstellingen en aansluiting bij VWS-kwaliteitsregelgeving – en het toezichtregime (landelijke inspectie houdt toezicht op
98
99

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
www.internetconsultatie.nl/jeugdwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

102

alle wettelijke kwaliteitseisen) vereenvoudigd (zie hoofdstukken 6 en 8 van
deze toelichting). In het wetsvoorstel is ook de positie van gemeenten ten
opzichte van de toewijzing van hulp in het kader van jeugdbescherming
verhelderd (zie hoofdstuk 5) en is voor de positie van de huisartsen
vastgelegd dat landelijk en lokaal afspraken gemaakt worden tussen
huisartsen en gemeenten over onder andere volumebeheersing en
doorverwijzing naar de jeugdhulp (zie paragraaf 4.4). Zie verder de
desbetreffende hoofdstukken van deze toelichting.
13.1.2. Perspectief cliënten
De Kinderombudsman, Defence for Children International (DCI), het
Landelijk Cliënten Forum Jeugdzorg (LCFJ), het Landelijk Platform GGZ en
individuele ouders leggen in hun reactie nadruk op rechtszekerheid en
rechtsgelijkheid. De Nationale Jeugdraad (NJR) vindt dat instellingen
meer tijd vrij moeten maken om te luisteren naar de behoeften van
jongeren en dat jongeren meer mee kunnen denken en beslissen over
zaken die hen aangaan. Voornoemde organisaties pleiten voor landelijke
kwaliteitseisen in de wet, meer rechtswaarborgen voor toegang tot zorg
en medezeggenschap van jongeren en hun ouders en een laagdrempelige
klachten- en geschillen behandeling. De Kinderombudsman en DCI zijn
van oordeel dat de decentralisatie pas kan worden ingevoerd als duidelijk
is dat gemeenten voldoende zijn toegerust op hun nieuwe taken.
Organisaties voor vrijwilligers en jongeren vinden dat de consultatieversie
van het wetsvoorstel nog teveel op «zorg» is gericht. Het jeugd- en
jongerenwerk (inclusief vrijwilligerswerk) zou vanwege het preventieve
karakter meer aandacht verdienen in de toelichting op het wetsvoorstel.
De regering deelt de opvatting van de organisaties van en voor cliënten
dat de cliënt centraal dient te staan bij de ondersteuning, hulp en zorg bij
opgroeien en opvoeden. Naar aanleiding van de ontvangen reacties zijn
de wetsartikelen en toelichting rond medezeggenschap en klachtrecht
aangescherpt. Zoals bepleit door cliëntenorganisaties worden elementaire
kwaliteitseisen landelijk geregeld (zie hoofdstuk 6 van deze toelichting).
De regering heeft daarbij een juiste balans gezocht tussen landelijke
kwaliteitseisen en gemeentelijke beleidsruimte. In deze toelichting wordt,
zoals voorgesteld, uitgebreid ingegaan op het belang van eigen kracht,
vrijwilligerswerk en de preventieve rol van het jeugd- en jongerenwerk
(paragraaf 3.3). De regering is het met de Kinderombudsman en cliëntenorganisaties eens dat gemeenten en het veld optimaal voorbereid moeten
zijn op hun nieuwe taken. Voor de getroffen waarborgen wordt verwezen
naar hoofdstuk 12 over transitie.
13.1.3. Perspectief veldpartijen
a. Jeugdgezondheidszorg
Brancheorganisaties en beroepsverenigingen vinden dat de jeugdgezondheidszorg en de preventieve rol van jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen zijn onderbelicht in de consultatieversie van het wetsvoorstel. Zij
plaatsen vragen bij de splitsing van de jeugdgezondheidszorg over de
Wpg(basispakket) en de nieuwe Jeugdwet (maatwerkdeel). Naar
aanleiding van de ontvangen reacties is het belang van de professionals
werkzaam in het CJG in deze toelichting verhelderd (zie hoofdstuk 4).
b. (Provinciale)Jeugdzorg
Volgens het Inter Provinciaal Overleg (IPO) draagt de consultatieversie van
het wetsvoorstel onvoldoende bij aan vereenvoudiging en minder
bureaucratie. De aanspraak op een individuele voorziening zou door
onafhankelijke professionals beoordeeld moeten worden. IPO signaleert
als risico dat met de exclusieve positie van huisartsen ten opzichte van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

103

jeugd-ggz de bestaande verkokering in stand blijft. De voorgestelde
leveringsplicht jeugdbescherming betekent volgens IPO een terugkeer
naar de oude voorrangsregeling. Jeugdzorg Nederland (JN), bureaus
jeugdzorg en individuele jeugdzorgaanbieders pleiten voor gelijkschakelen van de wettelijke kwaliteitscriteria. Ook de beroepsverenigingen
pleiten voor één landelijk kwaliteitskader voor het hele jeugdzorgdomein.
De beroepsverenigingen willen dat professionals de ruimte krijgen te
werken volgens hun beroepsnormen en dat het eerste contact altijd loopt
via een professional. De registratie van een nieuwe VOG zou vooraf plaats
dienen te vinden. De vereniging van pleegouders vindt dat er ook voor
pleegouders een instemmingsrecht bij het hulpverleningsplan moet zijn
en dat ook voor pleegouders en pleegouderraden de medezeggenschap
goed geregeld moet zijn.
Naar aanleiding van de ontvangen commentaren is het wettelijk kwaliteitsregime vereenvoudigd. Er wordt nu één landelijk kwaliteitskader
voorgesteld met eisen voor zowel lichte als zwaardere vormen van zorg
en ten aanzien van de professionals wordt aangesloten bij de geldende
wetgeving voor het zorgdomein (zie hoofdstuk 6). Ook de bepalingen rond
pleegzorg (instemmingsrecht, medezeggenschap) zijn aangepast naar
aanleiding van het ontvangen commentaar.
c. Jeugd-ggz
Koepel- en brancheorganisaties in de gezondheidszorg (waaronder
KNMG, GGZ-Nederland en Zorgverzekeraars Nederland) en de verschillende beroepsverenigingen uiten fors bezwaren tegen de overheveling
van de jeugd-ggz naar gemeenten. Naar het oordeel van deze organisaties
ontstaat hierdoor een «knip» met de geestelijke zorg voor volwassenen en
met de somatische gezondheidszorg. Zo’n «knip» is volgens hen nadelig
voor de innovatieve ontwikkeling binnen het specialisme jeugd-ggz.
Vooral voor het in stand houden van bovenlokaal specialistisch aanbod
ziet men risico’s. Gemeenten zouden bovendien de deskundigheid
ontberen om de verantwoordelijkheid voor de jeugd-ggz op zich te
kunnen nemen. Deze organisaties onderschrijven overigens wel het
belang van een meer integraal aanbod aan ouders en kinderen met
psychische problemen en stoornissen en een verbetering van de
afstemming van jeugd-ggz met gemeenten en andere vormen van
jeugdhulp. Mocht de decentralisatie van de jeugd-ggz worden doorgezet,
dan willen genoemde organisaties zoveel mogelijk aansluiten bij de
analyse en aanbevelingen van het rapport «Gemeenten aan zet; Twee
wegen naar de ggz voor zorggezinnen».100 De genoemde organisaties
willen hierover graag het overleg aangaan met het Rijk en de VNG.
De regering is met de branche- en beroepsorganisaties van oordeel dat
voor de jeugd-ggz de kwaliteitswetgeving van de gezondheidszorg moet
blijven gelden zoals de Wet BIG met bijbehorend toezicht door de IGZ.
Ook dient (wetenschappelijke) kennisontwikkeling geborgd te zijn en
moeten patiënten er vanuit kunnen gaan dat professionals hun kennis
bijhouden en werken volgens de richtlijnen voor diagnostiek en behandeling. Naar aanleiding van de ontvangen commentaren is het
wetsvoorstel op een aantal punten aangevuld en verhelderd. Zo is
aangepast dat de huisarts niet alleen meer naar de jeugd-ggz mag
doorverwijzen, maar naar alle vormen van jeugdhulp. Daarnaast is in deze
toelichting verduidelijkt dat onder de jeugd-ggz ook enkelvoudige ernstige
dyslexiezorg voor kinderen van 7 tot en met 12 jaar valt (zie par. 7.2). De
ontvangen commentaren zijn ook aanleiding geweest om het overleg
tussen Rijk, VNG en de sector jeugd-ggz te intensiveren en een gezamen100

Kamerstukken II 2012/13, 31 839, nr. 245.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

104

lijke werkagenda op te stellen voor een verantwoorde decentralisatie van
de jeugd-ggz. Zie verder paragraaf 7.2 van deze toelichting.
d. Jeugd-vb
Het Centrum Indicatiestelling Zorg signaleert dat afbakening op basis van
IQ risico’s met zich mee brengt. Brancheorganisaties en beroepsverenigingen pleiten voor betere afstemming met de Wmo, bovenlokaal
samenwerken voor jeugdigen met een beperking, behoud van expertise
van regionale en landelijke instellingen en voor opname van integrale
vroeghulp in de wet.
Omdat afbakening op IQ moeilijk uitvoerbaar is, wordt met dit
wetsvoorstel de gehele jeugd-vb overgeheveld naar gemeenten. Ook op
inhoudelijke gronden ligt een afbakening minder voor de hand, omdat
opvoed- en opgroeiproblemen van vb’ers overeenkomen met lvb’ers. Wat
betreft het behoud van expertise van regionale en landelijke instellingen
wordt verwezen naar paragraaf 3.8 van deze toelichting over samenwerking tussen gemeenten.
e. Perspectief jeugdbescherming en jeugdreclassering
Organisaties op het terrein van jeugdbescherming en jeugdreclassering
– waaronder de raad voor de kinderbescherming, Jeugdzorg Nederland,
de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, de Kinderombudsman, de Raad van Korpschefs en het Openbaar Ministerie – onderschrijven de strekking van het wetsvoorstel: gemeenten zijn beter in staat
om integraal beleid te ontwikkelen en om maatwerk te bieden, afgestemd
op de lokale situatie en de mogelijkheden en de behoeften van de
individuele jeugdigen en hun ouders. Door de versterking van de vroege
signalering en het inzetten van integrale jeugdhulp dichtbij de burger
kunnen kinderen beter geholpen worden. Dit biedt kansen om de
jeugdzorg beter te organiseren.
Een aantal van deze organisaties wijst op de risico’s die de decentralisatie
met zich mee kan brengen. Deze risico’s zien vooral op de verantwoordelijkheid en de daarmee gepaard gaande beleidsruimte van gemeenten
voor het gedwongen kader. Zo is het Openbaar Ministerie (OM) van
mening dat omwille van rechtszekerheid en rechtsgelijkheid opgelegde
maatregelen in het gehele land uniform moeten worden uitgevoerd. Het
OM adviseert dan ook met klem om voorwaarden te stellen aan de wijze
waarop invulling wordt gegeven aan de uitvoering van de verplichte
justitiële maatregelen. Het OM maakt zich verder grote zorgen om de
financiering van de gedwongen jeugdhulp. Indien de gemeenten – omdat
zij budgetverantwoordelijk zijn – meer invloed willen uitoefenen ontstaat
de situatie dat bij de uitvoering van een rechterlijke maatregel het bestuur
moet worden betrokken. Het is moeilijk voor te stellen hoe dit vorm moet
krijgen, aldus het OM. Geadviseerd wordt dan ook om óf de financiering
voor het gedwongen kader buiten dit wetsvoorstel te houden en dit op
Rijksniveau te regelen, óf in het voorstel zodanige waarborgen in te
bouwen om zeker te stellen dat de rechter en de officier van justitie niet
worden gedwongen beslissingen te herzien omdat bepaalde gemeenten
de gewenste verplichte jeugdhulp niet aanbieden evenals om te borgen
dat verplichte jeugdhulp het gehele jaar door wordt aangeboden.
De Raad van Korpschefs (RvK) wil waarborgen dat te grote verschillen
tussen gemeenten worden voorkomen. Bovenlokale samenwerking zou
daarom minder vrijblijvend dienen te zijn dan in de consultatieversie
wordt voorgesteld. Op dit moment zijn er 30.000 meldingen per jaar van
politie naar bureau jeugdzorg. De RvK wil dat in de toekomst de éénloketgedachte overeind blijft om te voorkomen dat kinderen tussen wal en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

105

schip vallen. De RvK is geen voorstander van een eigen bijdrage voor
jeugdhulp omdat deze een drempel kan opwerpen voor ouders om hulp te
zoeken.
Ook de Raad voor de Rechtspraak maakt zich zorgen over het
wetsvoorstel; dit wordt in paragraaf 13.2 toegelicht.
De regering heeft in het wetsvoorstel een evenwicht gezocht tussen de
verantwoordelijkheid van de gemeente voor een integraal jeugdbeleid
(vrijwillig en het gedwongen kader) enerzijds en het waarborgen van
uniformiteit, rechtsgelijkheid en rechtszekerheid bij de uitvoering van de
kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering, anderzijds. In het
wetsvoorstel is ervoor gekozen om de gemeenten verantwoordelijk te
maken voor de gehele keten, inclusief het gedwongen kader. Zo kan de
gemeente integraal beleid ontwikkelen en de samenhang en continuïteit
in de hulpverlening bewaken. De gemeente wordt ook financieel
verantwoordelijk voor de kinderbeschermingsmaatregelen en de
jeugdreclassering. Ze sluit contracten af met de gecertificeerde instelling
en financiert de jeugdhulp in het kader van een kinderbeschermingsmaatregel of de jeugdreclassering. De gemeente moet dan ook voldoende
toegerust zijn om deze verantwoordelijkheid te kunnen waarmaken. Dit
betekent dat de gemeente over voldoende bevoegdheden moet
beschikken om – ook in het gedwongen kader – invloed te kunnen
uitoefenen. Naar aanleiding van de ontvangen commentaren is deze
toelichting ten aanzien van de inrichting van het gedwongen kader en de
rol van gemeenten daarin ruimschoots aangevuld en verhelderd. Wanneer
een rechter een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering aan
een jongere oplegt, moet dit snel worden uitgevoerd zonder onnodige
tussenschakels. Daarom is gekozen dat de rechter de maatregel direct
opdraagt aan de gecertificeerde instelling, zonder tussenkomst van de
gemeente. Indien blijkt dat er tijdens de uitvoering van de maatregel
jeugdhulp nodig is, kan de gecertificeerde instelling deze hulp ook direct
na overleg met de gemeente inzetten. Zo is een stelsel gewaarborgd van
uniformiteit, rechtsgelijkheid en rechtszekerheid. Voor een uitgebreide
beschrijving wordt verwezen naar hoofdstuk 5.
f. Perspectief onderwijs
Onderwijsorganisaties als de MBO-raad en PO-raad zien graag de
samenwerking met het onderwijs explicieter in het wetsvoorstel vermeld:
afstemming met leerplicht en RMC, overleg met mbo-instellingen,
bovenlokale samenwerking op niveau van samenwerkingsverbanden
passend onderwijs e.d. Naar aanleiding van de ontvangen commentaren
zijn de passages rond afstemming met onderwijs explicieter vermeld, met
inachtneming van de gemeentelijke beleidsvrijheid (zie paragraaf 7.2 van
deze toelichting).
13.2. Adviesorganen en inspecties
Op verzoek hebben de Raad voor de rechtspraak (RvdR), de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak (NVvR), de Raad voor Strafrechtstoepassing
en Jeugdbescherming (RSJ), de Nederlandse Orde van Advocaten
(NOvA), het Openbaar Ministerie (OM), het College bescherming
persoonsgegevens (Cbp), Actal, de Commissie Effect Toetsing (CET) en
Integraal Toezicht Jeugdzaken (ITJ) advies uitgebracht. De algemene
tendens is dat men positief staat tegenover de decentralisatie. Wel heeft
men vraagtekens bij de snelheid van het proces en de uitwerking van
verschillende onderdelen in het voorontwerp, en vraagt men zich af of de
gestelde doelen wel kunnen worden bereikt. De vraagtekens bij de
snelheid van het proces zijn begrijpelijk, maar alles wordt op alles gezet
om zowel de totstandkoming van de wet als de transitie en transformatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

106

zo degelijk mogelijk vorm te geven. De regering gaat er van uit dat met
deze aanpak en de manier waarop dit alles wettelijk wordt geregeld de
gestelde doelen worden bereikt, zeker gelet op de inzet en medewerking
die VNG en gemeenten aan de dag leggen.
Men adviseert in de memorie van toelichting een paragraaf op te nemen
waarin de verbanden worden aangegeven met verschillende aanpalende
wetsvoorstellen (zoals adolescentenstrafrecht) en pas tot stand gekomen
wetten (zoals kinderbeschermingsmaatregelen en verbetering positie
pleegouders). Aan dit verzoek is voldaan (zie hoofdstuk 9). Ten slotte
adviseert men ingrijpende wijzigingen aan te brengen op de consultatieversie alvorens het wetsvoorstel in te dienen.
13.2.1. Juridische adviezen
Raad voor de Rechtspraak (RvdR)
De RvdR staat positief tegenover de introductie van de voorwaardelijke
machtiging gesloten jeugdzorg, de mogelijkheid voor de officier van
justitie om een machtiging gesloten jeugdzorg te verzoeken en de
kwaliteitseisen die aan de gecertificeerde instellingen zullen worden
gesteld.
Een aantal andere onderdelen van het voorontwerp geven de RvdR echter
aanleiding tot grote zorg. De Raad is van oordeel dat in het voorstel de
rechtszekerheid en de rechtsgelijkheid onvoldoende gewaarborgd zijn. De
vrijheid die gemeenten krijgen bij het bepalen van het beleid en de
besteding van hun financiële middelen levert risico’s op, niet alleen voor
de betreffende jeugdigen, maar ook voor de acceptatie van genomen
beslissingen, het gezag van de rechter en van de officier van justitie en
voor de rechtseenheid en rechtszekerheid, zo stelt de Raad. De grote
verschillen tussen gemeenten waartoe het wetsvoorstel ruimte biedt zijn
ook niet te rijmen met het recent ingezette beleid om te werken met een
uniform aanbod van landelijk erkende interventies. Ten slotte is het niet
duidelijk waarom een gecertificeerde instelling zou moeten overleggen
met de gemeente over de in te zetten hulp en niet zelf kan bepalen wat
noodzakelijk is, aldus de Raad.
Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR)
De NVvR pleit voor normstelling en toezicht van Rijkswege en plaatst
kanttekeningen bij de rechtsgang en rechtsbescherming, bij het
zogenoemde «toestemmingsvereiste» en het ontbreken van een juridisch
vangnet voor de overgangssituatie.
De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) en
Openbaar Ministerie (OM)
De RSJ, het OM (en ook de NOvA) plaatsen kritische kanttekeningen bij de
voorgestelde certificering. Het OM merkt op dat een inhoudelijk kader
waaraan de certificering moet voldoen in het voorstel ontbreekt. In het
advies worden verschillende eisen genoemd waaraan de certificering zou
moeten voldoen, zoals opleidingseisen, het werken volgens erkende
methodieken en het voldoen aan landelijke beleidskaders. Volgens het OM
kan de uitwerking van deze onderwerpen geregeld worden bij amvb, maar
is het noodzakelijk dat in de wet in ieder geval wordt voorgeschreven
welke onderwerpen deel uitmaken van de certificering. De RSJ meent dat
de invulling van certificeringseisen een belangrijk aspect is van een
succesvolle stelselwijziging. Het is de Raad echter niet duidelijk hoe het
normenkader wordt ingevuld en tot stand komt en evenmin hoe het
toezicht wordt gepositioneerd, georganiseerd en uitgevoerd. Voorts
constateert de RSJ dat het voorstel niets regelt over de positie van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

107

landelijk werkende instellingen. Om de positie van deze voorzieningen
voor de toekomst te verzekeren beveelt de Raad aan deze in de wet vast te
leggen.
De NOvA vraagt zich af of het werkbaar is als gecertificeerde instellingen
en jeugdhulpverleners met verschillende gemeenten te maken krijgen.
Verder verzoeken zij in de Jeugdwet meer duidelijkheid te geven over hoe
het moet gaan, indien gemeenten en gecertificeerde instellingen het
oneens zijn.
Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA)
De NOvA vreest voor rechtsongelijkheid. Verder zou volgens de NOvA het
advies- en meldpunt verplicht bovenlokaal geregeld moeten worden. Met
betrekking tot de rechtsgang en het procesrecht heeft de NOvA enkele
kritische vragen gesteld.
Naar aanleiding van bovengenoemde adviezen en van overleg met de
VNG en gemeenten is het wetsvoorstel ingrijpend gewijzigd. Zo is
hoofdstuk 2 met betrekking tot de verantwoordelijkheid van de gemeente
grondig herzien, zijn de wettelijke kwaliteitseisen van toepassing op alle
vormen van jeugdhulp en gecertificeerde instellingen, gelden voor de
gesloten jeugdhulp geen certificeringseisen meer, zijn de toestemming en
dossier grondig aangepast, is de informatieplicht opgenomen en is het
toezicht verduidelijkt. Verder is deze toelichting flink aangevuld op het
punt van het inzetten van de eigen mogelijkheden van de jeugdige en zijn
omgeving en van vrijwilligers (zie hoofdstuk 3 de inrichting van het
gedwongen kader en de rol van de gemeente daarin (zie hoofdstuk 5). De
verwerking van de inbreng is terug te vinden bij de desbetreffende
onderwerpen in het algemeen deel van deze toelichting en in het
artikelsgewijze deel van deze toelichting.
In het gedwongen kader staat een snelle en efficiënte keten voorop,
zonder onnodige tussenschakels. Daarom is gekozen om de huidige keten
– raad voor kinderbescherming, rechter, BJZ (thans gecertificeerde
instellingen) – te behouden. Zo blijven uniformiteit, rechtszekerheid en
rechtsgelijkheid gewaarborgd. Mede naar aanleiding van bovenstaande
commentaren is besloten om het normenkader voor de certificering bij
ministeriële regeling vast te leggen. Zo wordt de verantwoordelijkheid
voor de kwaliteit van de gecertificeerde instellingen bij het Rijk gelegd.
Verder is in de memorie van toelichting duidelijker aangegeven hoe het
normenkader tot stand komt en welke onderwerpen het normenkader in
ieder geval zal bevatten. Het wetsvoorstel regelt niets ten aanzien van de
landelijk werkende instellingen, net zomin als het wetsvoorstel de positie
van de huidige bureaus jeugdzorg verzekert. Het Leger des Heils,
Gereformeerd Jeugdwelzijn, Joods Maatschappelijk Werk en de William
Schrikkerstichting Jeugd kunnen zich laten certificeren zodat deze
instellingen ook in het nieuwe stelsel werkzaam kunnen blijven.
13.2.2. College bescherming persoonsgegevens (Cbp)
Over het wetsvoorstel is advies uitgebracht door het Cbp101. Daarin wordt
opgemerkt dat naast de Jeugdwet ook nog decentralisaties voorbereid
worden van voorzieningen op het terrein van de AWBZ naar de Wmo en
op het terrein van werk en inkomen. Het Cbp constateert dat hiermee een
betere samenhang in de te leveren hulp en ondersteuning door
gemeenten wordt beoogd, maar dat nog niet concreet te duiden is welke
gevolgen dit heeft voor de gegevensverwerking omdat gemeenten nog
vorm moeten geven aan de uitvoering en het wetsvoorstel slechts kaders
biedt. Wel voorziet het Cbp dat veel persoonsgegevens zullen worden
101

Advies Cbp van 5 maart 2013 (kenmerk z2013–00048).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

108

verwerkt en uitgewisseld en het Cbp constateert daarbij dat het
wetsvoorstel leidt tot de volgende risico’s voor de gegevensverwerking:
− bovenmatig uitwisselen van persoonsgegevens, door het koppelen
van informatiebestanden;
− gebruik van gegevens voor een ander doel dan waarvoor zij zijn
verkregen, door het samenkomen van informatie bij gemeenten in
combinatie met de ontschotting van domeinen;
− beveiligingsproblemen, door de grote hoeveelheden persoonsgegevens over verschillende onderwerpen.
Waarborgen voor een zorgvuldige gegevensverwerking
Het Cbp constateert dat nog niet gebleken is dat gemeenten en andere
betrokken partijen al maatregelen nemen om deze risico’s te ondervangen
en adviseert daarom gemeenten wettelijk te verplichten een privacy
impact analyse (PIA) uit te voeren. Daarbij zouden ook de andere partijen
die gegevens zullen gaan verwerken in het kader van de Jeugdwet,
betrokken moeten worden. Het Cbp adviseert bovendien om gemeenten
wettelijk te verplichten om regelmatige audits uit te voeren, waarmee
wordt gecontroleerd of aan de bepalingen van de Wbp en aanverwante
wetgeving wordt voldaan.
Dat dit wetsvoorstel een toename van verwerking van persoonsgegevens
teweeg brengt en dat samen met de andere twee genoemde decentralisaties, gemeenten voor verschillende doeleinden gegevens zullen gaan
werken, zijn belangrijke redenen om speciale aandacht te besteden aan
waarborgen voor een veilige en zorgvuldige gegevensverwerking. Omdat
gemeenten nog vorm moeten geven aan de uitvoering en het
wetsvoorstel slechts kaders biedt, is op dit moment onvoldoende te
beoordelen hoe groot de risico’s zijn waar het Cbp op wijst.
In aanvulling op de Wbp geeft dit wetsvoorstel regels voor de uitwisseling
en verwerking van persoonsgegevens voor alle terreinen die deze wet
beslaat. Het betreft preventie, alle jeugdhulp, het AMHK en de uitvoering
van kinderbeschermingsmaatregelen en de jeugdreclassering. Deze regels
zien niet op bijvoorbeeld maatschappelijke ondersteuning, onderwijs of
schuldsanering. Regels voor de verwerking van persoonsgegevens in die
domeinen zijn te vinden in de wetgeving die betrekking heeft op die
onderwerpen. Natuurlijk kan het zo zijn dat een ambtenaar bij een
gemeente verschillende dossiers onder zijn hoede heeft («verschillende
petten heeft») en daarmee toegang tot de verschillende gegevensstromen
van bijvoorbeeld de jeugdhulp en schuldsanering. Daarbij moeten we
ervan uitgaan dat hij hiermee prudent en met inachtneming van de Wbp
en de overige toepasselijke wetgeving zal omgaan. Vooralsnog zien wij
geen noodzaak om aanvullende bepalingen op te nemen inzake de
verwerking van persoonsgegevens.
Hierbij verdient het opmerking dat gemeenten al ervaring hebben met het
verwerken van persoonsgegevens van hun burgers. Daarbij zijn zij
gebonden aan de Wbp en aanverwante wetgeving. Zo zijn de colleges al
verantwoordelijk voor de verwerking van de persoonsgegevens in de
geautomatiseerde basisadministratie op grond van de Wet gemeentelijke
basisadministratie persoonsgegevens (Wet GBA). In dat verband zijn zij al
gehouden om eens per drie jaar door een auditinstelling de juistheid van
de in de basisadministratie opgenomen gegevens te laten controleren
evenals de uitvoering van de regels over de technische en administratieve
inrichting en werking en de beveiliging van de basisadministraties. Het
verdient aanbeveling dat colleges een dergelijke audit overwegen in het
kader van de uitvoering van de Jeugdwet. Maar aangezien de uitvoering
van deze wet en de naleving van de regelgeving inzake verwerking van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

109

persoonsgegevens een verantwoordelijkheid is van de colleges, acht de
regering het niet aangewezen colleges hiertoe bij wet te verplichten. Ook
voor de jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen geldt dat zij
aandacht dienen te besteden aan veilige en zorgvuldige gegevensverwerking, op grond van deze wet, maar ook op grond van de Wbp. Het
uitvoeren van een audit betreffende de verwerking van persoonsgegevens, zal daarom niet beperkt hoeven te zijn tot de verwerking door de
gemeente, maar is het ook raadzaam daar de jeugdhulpaanbieders en
gecertificeerde instellingen bij te betrekken.
Ook betreffende het advies om een PIA wettelijk voor te schrijven aan
gemeenten, geldt dat de regering dit niet aangewezen acht bij een
stelselherziening waarbij uitdrukkelijk verantwoordelijkheden gedecentraliseerd worden. Zonder twijfel zijn gemeenten verantwoordelijk voor een
veilige en zorgvuldige verwerking van persoonsgegevens, maar de
regering acht het niet noodzakelijk om in het wetsvoorstel een PIA op te
leggen aan deze medeoverheid.
Het Cbp heeft op 19 februari 2013 Richtsnoeren beveiliging van persoonsgegevens gepubliceerd om duidelijk te maken wat het van de beveiliging
van persoonsgegevens verwacht102. Deze richtsnoeren worden van harte
aanbevolen als leidraad voor passende technische en organisatorische
maatregelen voor een veilige en zorgvuldige verwerking van persoonsgegevens.
VIR en gezinsfunctionaliteit
Het Cbp merkt op dat bij de beoordeling van de proportionaliteit van de
gezinsfunctionaliteit in het licht van artikel 8 EVRM geen aandacht wordt
besteed aan de effectiviteit van de VIR zoals deze thans functioneert.
Daarbij zou de evaluatie die inmiddels heeft plaatsgevonden, moeten
worden betrokken.103 In reactie op deze terechte opmerkingen, is aan
paragraaf 10.3.2 een passage toegevoegd die ingaat op de effectiviteit van
de huidige VIR en daarbij worden ook de resultaten van de evaluatie
betrokken.
Gebruik BSN
Het Cbp merkt op dat het doel van het gebruik van het BSN, namelijk het
waarborgen van een betrouwbare verwerking van persoonsgegevens,
slechts kan worden bereikt indien bij het eerste contact de jeugdige
verplicht wordt geïdentificeerd. Het Cbp adviseert daarom een identificatieplicht als voorwaarde voor het gebruik van het BSN op te nemen in het
wetsvoorstel.
Artikel 12 van de Wabb bepaalt dat de gebruiker zich bij het gebruik van
het bsn ervan moet vergewissen dat het bsn betrekking heeft op de
persoon wiens gegevens hij verwerkt. Zoals uit de memorie van
toelichting op het wetsvoorstel Wabb104 blijkt, is deze vergewisplicht in
het leven geroepen om misbruik van het bsn te voorkomen en kan deze
vergewisplicht op uiteenlopende manieren kan worden vormgegeven.
Zo kan de hulpverlener eenvoudigweg de jeugdige kennen uit een eerder
contact. Afhankelijk van de aard van de hulpverlening, kan zo’n
herkenning afdoende zijn of onvoldoende zijn. In een aantal gevallen zal
de vergewisplicht nauwe overeenkomsten vertonen met de in de Wbsn-z
geregelde plicht tot identificatie met een document als bedoeld in artikel 1
van de Wet op de identificatieplicht. Het wordt aan de betrokken partijen
102

http://www.cbpweb.nl/downloads_rs/rs_2013_richtsnoeren-beveiligingpersoonsgegevens.pdf.
103
Kamerstukken II 2012/13, 31 839, nr. 256.
104
Kamerstukken II 2005/06, 30 312, nr. 3, p. 35.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

110

overgelaten vorm te geven aan de vergewisplicht die in proportie staat tot
de ondersteuning, hulp of zorg die zij verlenen. In het voorgaande is een
opschaling in de uitvoering van de vergewisplicht te lezen. Naar mate de
ernst van de geboden zorg toeneemt, neemt ook het gewicht van wijze
waarop de vergewisplicht wordt uitgevoerd toe. Bij lichte vormen van
ondersteuning, kan herkenning voldoende zijn, terwijl bij zwaardere
vormen van zorg identificatie noodzakelijk kan zijn (zie ook paragraaf
10.3.3).
Dossier
In zijn advies merkt het Cbp op dat het wenselijk is om in de toelichting bij
artikel 7.3.8, waarin de dossierplicht is opgenomen, aandacht te besteden
aan artikel 11, tweede lid, van de Wbp. In dat artikel is bepaald dat de
verantwoordelijke de nodige maatregelen treft opdat persoonsgegevens
juist en nauwkeurig zijn. Hieraan is gehoor gegeven. Tevens is naar
aanleiding van opmerkingen van het Cbp daarover, in de toelichting bij
artikel 7.3.8 aandacht besteed aan de brochure Waarheidsvinding in de
jeugdzorg van het LCFJ105 en wordt gewezen op artikel 7.3.11, vierde lid,
de grondslag voor het vastleggen van een gestandaardiseerde verwerking
van gegevens; dit zal bijdragen aan een juiste en nauwkeurige verwerking
van persoonsgegevens.
Voorts is bij artikel 7.3.8 aandacht geschonken aan het feit dat in het
dossier eventueel alleen gegevens van derden (bijvoorbeeld de ouders of
andere gezinsleden van de jeugdige) mogen worden opgenomen, indien
dat voor de hulpverlening aan de jeugdige noodzakelijk is. Hiermee is ook
duidelijk dat op grond van dit wetsvoorstel geen sprake kan zijn van een
«gezamenlijk dossier».
13.2.3. Actal
Actal vindt het wetsvoorstel op het punt van reductie van regeldruk te
weinig ambitieus. Actal adviseert in het wetsvoorstel een kwantitatieve
netto reductiedoelstelling op te nemen, hierover afspraken te maken met
gemeenten en inspecties en de regeldrukgevolgen voor burgers,
professionals en bedrijven volledig inzichtelijk te maken.
Op het punt van toezicht, verantwoordingsinformatie en beleidsinformatie
adviseert Actal de toegevoegde waarde van de verschillende toezichtsinstrumenten inzichtelijk te maken, te komen tot één set van verantwoordingsinformatie met uniforme en heldere definities en de door het Rijk
gevraagde beleidsinformatie te beperken tot de resultaten (outcome
indicatoren) van de verleende jeugdhulp. Actal adviseert ook om de
mogelijkheid van informatie-uitwisseling tussen zorgverleners in het
belang van het kind wettelijk te verankeren, invulling te geven aan de
norm van kwaliteit, de regels rond certificering zomin mogelijk administratief te belasten, de logboekverplichting in het kader van de VIR te
schrappen en de grens van tien cliënten voor een cliëntenraad te bezien.
Verder vindt Actal het van belang dat ten minste een half jaar vóór
inwerkingtreding van deze wet alle verplichtingen voor jeugdinstellingen,
jongeren, ouders en professionals vaststaan en bekend zijn gemaakt.
Met Actal is de regering van oordeel dat vermindering van administratieve lasten voor burgers, bedrijven en professionals één van de doelen is
van de drie decentralisaties in het sociale domein.106Het is van belang dat
burgers met complexe problematiek terecht kunnen bij één
aanspreekpunt. Ook wil de regering belemmerende regeldruk voor
bedrijven voorkomen. Zo kunnen de decentralisaties bijdragen aan de
105
106

http://www.lcfj.nl/files/6405/lcfj_waarheidsvinding_web.pdf
Zie de eerdergenoemde Decentralisatiebrief van 19 februari 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

111

kabinetsdoelstelling om de regeldruk voor burgers, bedrijven en professionals te verlagen.
Dit wetsvoorstel heeft als doel het stelsel van jeugdhulp te vereenvoudigen en effectiever te maken. De ontschotting van budgetten maakt
integrale ondersteuning van jeugdigen en gezinnen mogelijk volgens het
uitgangspunt «één gezin, één plan, één regisseur». Het ligt in de rede dat
hierdoor de administratieve lasten voor zowel burgers als voor professionals en jeugdhulpaanbieders worden verlaagd. De regering neemt het
advies niet over om de stelselwijziging jeugd van kwantificeerbare
doeleinden te voorzien. Dit past niet goed in de beleidsvrijheid van
gemeenten om invulling te geven aan de verantwoordelijkheden op grond
van dit wetsvoorstel, noch in de beoogde reductie van verantwoordingslasten van gemeenten.
Gegeven de stand van wetenschap over de effectiviteit van bestaande
interventies kan evenmin het advies worden opgevolgd om outcomedata
te verzamelen op het niveau van individuele cliënten. Dit levert weinig op
en zou eerder tot vergroting van administratieve lasten leiden.
Naar aanleiding van opmerkingen van Actal over artikel 7.1.2.3, eerste lid,
onder f, over het logboek dat onderdeel uitmaakt van de VIR, zij het
volgende opgemerkt. De VIR is een landelijk elektronisch systeem, waarin
persoonsgegevens alsmede andere gegevens worden verwerkt (zie
artikel 7.1.2.1). Artikel 7.1.2.3 regelt vervolgens welke elementen deel
uitmaken van de VIR en daar wordt ook genoemd «een logboek dat
registreert welke meldingsbevoegde wanneer een jeugdige aan de
verwijsindex heeft gemeld, hem daaruit heeft verwijderd of een signaal
heeft ontvangen.» In tegenstelling tot wat Actal veronderstelt, betreft dit
geen papieren verantwoording in een logboek. Net als de overige
elementen van de VIR is dit een elektronisch systeem.
Voor jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen geldt op grond
van deze wet de verplichting om een cliëntenraad in te stellen. Voor
aanbieders van jeugdzorg en van zorg gold deze verplichting reeds. De
Jeugdwet introduceert nu een ondergrens voor deze eis; slechts wanneer
het een organisatie of organisatorisch onderdeel betreft met in de regel
door meer dan tien personen, is een cliëntenraad verplicht (zie
artikel 4.2.4). Actal heeft geadviseerd kritisch te kijken naar de grens van
tien cliënten inzake de verplichte cliëntenraad. Voor de duidelijkheid zij
vermeld dat voorgesteld wordt een grens van tien medewerkers te
hanteren. De introductie van deze ondergrens is juist bedoeld om de
administratieve belasting voor aanbieders en instellingen te beperken en
de regering is daarom van mening dat hierdoor geen disproportionele
belasting ontstaat.
Naar aanleiding van het advies van Actal om te expliciteren dat de
jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling aan de cliëntenraad
de nodige gegevens ook digitaal kan verstrekken, is het woord «schriftelijk» geschrapt uit artikel 4.2.8 en is in de toelichting aangevuld dat het
voor de hand ligt dat de verstrekking veelal schriftelijk of digitaal
plaatsvindt.
Naar aanleiding van het advies van Actal is deze toelichting op verschillende onderdelen aangescherpt en verduidelijkt. Zo is vermindering van
administratieve lasten nu expliciet verwoord als doel van de stelselwijziging (hoofdstuk 1), standaardisatie van gevraagde gegevens het
vertrekpunt (paragraaf 10.3) en draagt het jaardocument jeugdhulp bij aan
reductie van verantwoordingslasten voor jeugdhulpaanbieders (paragraaf
11.6). Ook het vervallen van verplichte melding, die een zorgaanbieder
aan bureau jeugdzorg moet doen bij het in zorg nemen van een cliënt,
draagt bij aan vermindering van administratieve lasten (paragraaf 10.5).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

112

Dat geldt ook voor de wijze waarop gemeenten worden ondersteund
– ondermeer met handreikingen voor opdrachtgeverschap – in hun
voorbereiding op de stelselwijziging (paragraaf 11.3).
13.2.4. Samenwerkend Toezicht Jeugd (STJ)
Het Samenwerkend Toezicht Jeugd (STJ) vindt het in de consultatieversie
voorgestelde toezicht te complex. Als iedere gemeente het lokale toezicht
op een eigen wijze invult, wordt volgens STJ de aansluiting rijkstoezicht,
regionaal en lokaal toezicht onnodig gecompliceerd voor zowel het veld
als de toezichthouders. Het STJ pleit voor één uniform kwaliteitsregime
voor alle instellingen en toezicht op Rijksniveau om calamiteiten te
voorkomen.
De voorstellen rond vereenvoudiging van het kwaliteits- en toezichtregime
(zie hoofdstukken 6 en 8 komen in belangrijke mate tegemoet aan de
bezwaren van STJ tegen de consultatieversie van het wetsvoorstel. In de
systematiek van het wetsvoorstel houdt een landelijke inspectie (IJZ en
IGZ) toezicht op alle wettelijke kwaliteitseisen aan jeugdhulpinstellingen
en professionals.
14. Overige aspecten
14.1. Caribisch Nederland
De jeugdzorg in Caribisch Nederland is toegesneden op de kleinschaligheid en de specifieke behoeften van de eilanden Bonaire, St. Eustatius
en Saba. Er is derhalve voor gekozen om bij de staatkundige vernieuwingen per 10 oktober 2010 de Wjz niet van toepassing te verklaren en
zoveel mogelijk de vigerende Antilliaanse wetgeving over te nemen. Wel
is in voorbereiding een algemene maatregel van bestuur die beoogt te
borgen dat de kwaliteit van de jeugdzorg in Caribisch Nederland
voldoende is en dat daarop toezicht gehouden kan worden door de
Inspectie jeugdzorg.
De jeugdzorg en gezinsvoogdij in Caribisch Nederland zijn nog in opbouw
en het zal enkele jaren duren voordat er sprake is van verantwoorde zorg
in een stabiele organisatie. De eilandbesturen hebben met de transitie per
10 oktober 2010 veel taken toebedeeld gekregen, terwijl de uitvoerings- en
bestuurskracht nog in ontwikkeling is. Mede daarom is besloten om de
jeugdzorg in Caribisch Nederland niet mee te nemen in deze stelselherziening, maar om deze tot de evaluatie van de staatkundige vernieuwingen in 2015 rechtstreeks onder de verantwoordelijkheid van de
Staatssecretaris van VWS te laten vallen. Daarna kan bezien worden welke
rol en verantwoordelijkheid de eilandbesturen hierin kunnen innemen.
14.2. Gevolgen voor andere wetten
Dit wetsvoorstel regelt het nieuwe jeugdstelsel. In een afzonderlijke
invoeringswet zullen wijzigingen in terminologie en wijziging van andere
wetten en wetsvoorstellen worden geformuleerd. Niettemin bevat dit
wetsvoorstel ook overgangsrecht. Het gaat daarbij om wijzigingen die
beleidsmatig-inhoudelijk sterk met de invoering van het nieuwe jeugdstelsel samenhangen. Zie in dit verband paragraaf 12.5 over de continuïteit van zorg in de overgangsfase. De meer technische wijzigingen
worden in de genoemde invoeringswet ondergebracht. Het gaat daarbij
onder meer om bepalingen van andere wetten waarin wordt verwezen
naar bepalingen uit de Wjz, maar ook om wijzigingen in wetsvoorstellen
die momenteel nog aanhangig zijn in de Tweede of Eerste Kamer en om
wijzigingen in het onderhavige wetsvoorstel naar aanleiding van
aanhangige wetsvoorstellen. Dit betreft in ieder geval het wetsvoorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

113

verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling (33 062), de
Wcz (32 042), het wetsvoorstel inzake het Kwaliteitsinstituut (33 243), het
wetsvoorstel verbetering kinderbeschermingsmaatregelen (32 015) en het
wetsvoorstel herziening kinderbeschermingsmaatregelen (33 061). Door
deze wijzigingsbepalingen op te nemen in de invoeringswet, wordt
voorkomen dat de Jeugdwet vooruitloopt op wijzigingen van bijvoorbeeld
het kwaliteitsregime in de zorg. Met de invoeringswet zal worden
geregeld dat het kwaliteitsregime van de Jeugdwet naadloos aan blijft
sluiten bij dat van de zorg.
ARTIKELSGEWIJZE DEEL
Hoofdstuk 1 Definities
Artikel 1.1
Dit artikel bevat van diverse begrippen een definitie. Voor zover nodig
worden deze hier toegelicht.
Calamiteit en geweld bij de verlening van jeugdhulp en de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering
Een niet-beoogde of onverwachte gebeurtenis die betrekking heeft op de
kwaliteit van de jeugdhulp en die leidt tot ernstige schade of zelfs de dood
van een jeugdige of een ouder, wordt aangeduid als een calamiteit. Het
professionele handelen van verleners van jeugdhulp dient erop gericht te
zijn om dergelijke gebeurtenissen te voorkomen. Indien zich een
calamiteit voordoet is het van belang dat dit gemeld wordt, teneinde het
professionele handelen te kunnen verbeteren.
Geweld van welke aard ook dient vanzelfsprekend achterwege te blijven
bij de verlening van jeugdhulp en bij de uitvoering van een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering. De jeugdhulpverlener en de
medewerker van een gecertificeerde instelling dienen zich er voortdurend
van bewust te zijn dat de jeugdige of zijn ouder op hem is aangewezen en
van hem afhankelijk is. Ook kan zich geweld tussen jeugdigen of ouders
onderling voordoen, terwijl zij bij een aanbieder verblijven. In alle
gevallen is het wenselijk dat een aanbieder dan optreedt.
Gecertificeerde instelling
De uitvoering van de (voorlopige) ondertoezichtstelling en de uitoefening
van de (voorlopige) voogdij en jeugdreclassering zijn taken die zijn
voorbehouden aan een gecertificeerde instelling. Een gecertificeerde
instelling is een rechtspersoon. Ze kan niet bestaan uit één natuurlijke
persoon, omdat zo nodig een multidisciplinaire beoordeling van de
problemen kan plaatsvinden (zie artikel 32 Uitvoeringsbesluit Wet op de
jeugdzorg). Onderdeel van de uitoefening van de ondertoezichtstelling en
van jeugdreclassering is het bieden van hulp en steun aan de jeugdige.
Kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering vallen niet onder
het begrip jeugdhulp. Het kan nodig zijn om bij de uitvoering van een
kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering of in het kader van
een sanctie reguliere jeugdhulp in te zetten. De (gezins)voogdijwerker en
de jeugdreclasseerder, werkzaam bij de gecertificeerde instelling, leveren
die niet zelf, maar dienen een jeugdhulpaanbieder in te schakelen. Zij zijn
primair een casusregisseur en geen hulpverlener die ervoor dienen te
zorgen dat de bedreigende opvoedingssituatie voor het kind wordt
weggenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

114

Het zijn van casusregisseur houdt onverlet de verantwoordelijkheid die de
gemeente heeft in de keten. De gemeente is verantwoordelijk voor de
gehele keten, inclusief het gedwongen kader. Zo kan de gemeente
integraal beleid ontwikkelen en samenhang en continuïteit in de hulpverlening bewaken. De gemeente is ook financieel verantwoordelijk voor de
kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Dit betekent dat de
gemeente wordt toegerust om deze verantwoordelijkheid te kunnen
waarmaken. Zie voor de bevoegdheden van de gemeente in het
gedwongen kader hoofdstuk 6 van het algemeen deel van de toelichting.
De gecertificeerde instelling heeft met uitsluiting van andere rechtspersonen tot taak de ondertoezichtstelling, de voogdij of de jeugdreclassering
uit te voeren. Zoals al in paragraaf 6.3 van het algemeen deel van deze
toelichting is aangegeven, mogen alleen instellingen die gecertificeerd
zijn, deze taken uitvoeren. Een gecertificeerde instelling handelt in de
uitoefening van haar taken als bestuursorgaan voor zover zij met
openbaar gezag is bekleed. Een besluit van een gecertificeerde instelling
ter uitvoering van de ondertoezichtstelling valt onder de werking van de
Awb. In de uitoefening van de voogdij treedt de gecertificeerde instelling
niet op als bestuursorgaan; de gecertificeerde instelling is immers
wettelijk vertegenwoordiger van de minderjarige en handelt als zodanig.
De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om te voorzien in een
toereikend aanbod van gecertificeerde instellingen die kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering uitvoeren (zie artikel 2.5,
onderdeel a) en om te voorzien in een kwalitatief en kwantitatief
toereikend aanbod van jeugdhulp waarvan de gecertificeerde instelling
gebruik wil maken (zie artikel 2.4, tweede lid).
Gesloten jeugdhulp
De kinderrechter kan een machtiging gesloten jeugdhulp verlenen indien
er sprake is van ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen die de
ontwikkeling van de jeugdige naar volwassenheid ernstig belemmeren en
die noodzaken tot jeugdhulp in de zin van onderhavige wet. Verder moet
er om de benodigde jeugdhulp te kunnen bieden gesloten verblijf nodig
zijn om te voorkomen dat de jeugdige zich onttrekt aan die hulp of
daaraan door anderen wordt onttrokken. De machtiging gesloten
jeugdhulp geeft de jeugdhulpaanbieder vervolgens de mogelijkheid om
de jeugdige op te nemen en te doen verblijven in een gesloten accommodatie en zonder instemming van de jeugdige of zijn ouders jeugdhulp te
verlenen. De jeugdhulp die gegeven kan worden zonder instemming op
basis van een machtiging gesloten jeugdhulp, omvat echter niet alle
vormen van jeugdhulp. Deze indruk zou kunnen ontstaan omdat het
begrip jeugdhulp zeer breed is en in het vrijwillige kader bijvoorbeeld
mede de geestelijke gezondheidszorg aan jeugdigen omvat. Een
machtiging gesloten jeugdhulp kan echter alleen door de rechter gegeven
worden in verband met ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen. Indien
er sprake is van een stoornis van de geestvermogens die betrokkene
gevaar doet veroorzaken, zal de rechter een machtiging voor opname,
verblijf en zorg in een ggz-instelling op grond van de Wet bopz af moeten
geven. Deze specifieke machtiging bopz geeft de mogelijkheid om tegen
de wil van de jeugdige geestelijke gezondheidszorg en zorg in verband
met een verstandelijke beperking te verlenen. Uitgezonderd in noodsituaties, voor uitleg zij verwezen naar de toelichting bij artikel 6.3.2, is het
verlenen van deze vormen van zorg tegen de wil van de jeugdige, op
basis van een machtiging gesloten jeugdhulp in een gesloten jeugdhulpinstelling niet mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

115

Huiselijk geweld
De omschrijving van het begrip huiselijk geweld is overgenomen uit het
wetsvoorstel verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling107. Onder deze definitie vallen alle vormen van geweld, of deze nu
lichamelijk, seksueel of geestelijk van aard zijn en ook de bedreigingen
daarmee. Daarbij moet gedacht worden aan een enkele klap of trap met
letsel tot gevolg, maar vanzelfsprekend ook aan stelselmatige bedreiging,
aanranding of belaging («stalking»). Verder kan ook gedacht worden aan
afpersing of aan beschadiging van persoonlijke bezittingen. Anders dan
bij kindermishandeling, kent de definitie van huiselijk geweld geen
leeftijdsgrens. Ouderenmishandeling valt dus ook onder dit begrip.
Een ander belangrijk element uit de definitie is de term «huiselijke kring».
Daarmee wordt bedoeld dat de dader en het slachtoffer in familierelatie
tot elkaar staan of dat de dader een (ex-)partner of mantelzorger is. De
term «huiselijk» verwijst dus niet naar de plaats waar het geweld zich
voordoet, maar naar de relatie tussen pleger en slachtoffer. Huiselijk
geweld kan dus de vorm aannemen van kindermishandeling, van
(ex-)partnergeweld in alle denkbare verschijningsvormen of van mishandeling, uitbuiting en/of verwaarlozing van ouderen. Door de relatie met de
dader is het voor het slachtoffer moeilijk om contact met de dader te
vermijden en is vaak (maar niet altijd) sprake van een stelselmatig
karakter, een hoog recidiverisico en hangt het geweld vaak samen met
andere problematiek.
Jeugdgezondheidszorg
De gemeente heeft op grond van de Wpg reeds de taak om zorg te dragen
voor de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg (JGZ). Op de positionering van de JGZ is in paragraaf 5.2 van het algemene deel van de
memorie van toelichting reeds ingegaan. Na ontvangst van het advies van
de commissie evaluatie basistakenpakket JGZ zal nader ingevuld worden
welke activiteiten van de JGZ op grond van de Wpg vanuit volksgezondheidsbelang aan alle kinderen actief en op identieke wijze aangeboden
dienen te worden via een preventief gezondheidszorgpakket. Dit ziet in
ieder geval op de uitvoering van medische screeningen en het rijksvaccinatieprogramma.
De activiteiten van de JGZ die niet behoren tot het preventief gezondheidszorgpakket komen te vallen onder het onderhavige wetsvoorstel. Het
gaat dan vooral om activiteiten waar lokale beleidsvrijheid en samenhang
met andere activiteiten in het jeugddomein van essentieel belang is.
In verband met het voorgaande wordt ook voorgesteld om de definitie
van JGZ in de Wpg overeenkomstig aan te passen (zie artikel 11.10 dat de
Wpg wijzigt). Onder de term JGZ wordt dan alleen nog verstaan het actief
aangeboden landelijk geldende preventieve gezondheidszorgpakket op
grond van de Wpg en het Bpg.
Jeugdhulp
In het algemene deel van de toelichting is reeds uiteengezet welke
vormen van ondersteuning, zorg en jeugdzorg vanuit het voorgaande
regime nu onder de verantwoordelijkheid van de gemeente komen te
vallen. Hiervoor introduceren wij het overkoepelende begrip jeugdhulp.
Daaronder vallen lichtere voorzieningen, alsook de zwaardere vormen van
zorg, bijvoorbeeld een intensieve therapie in verband met een psychische
stoornis. Vormen van ondersteuning die voorheen onder prestatieveld 2

107

Kamerstukken II 2011/12, 33 062.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

116

van de Wmo en onder het maatwerkdeel van de Wpg vielen, vallen niet
onder het begrip jeugdhulp.
De uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering door de gecertificeerde instelling valt niet onder de definitie van
jeugdhulp. In de Wjz is dit ook op deze wijze geregeld. Bij kinderbeschermingsmaatregelen gaat het om de uitvoering van de in het BW geregelde
maatregelen. Voor jeugdreclassering is dit in het Wetboek van Strafrecht
en de Beginselenwet Justitiële jeugdinrichtingen geregeld. Wel wordt de
uitvoering van de maatregelen in deze wet opgenomen, namelijk dat de
gemeente verantwoordelijk wordt voor de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen en de jeugdreclassering. De gecertificeerde
instellingen worden belast met de daadwerkelijke uitvoering, in opdracht
van de rechter.
Ondersteuning, hulp en zorg die door de gecertificeerde instelling ingezet
wordt in het kader van een kinderbeschermingsmaatregel of een
jeugdreclasseringmaatregel, valt vanzelfsprekend wel onder het begrip
jeugdhulp. Voor jeugdreclassering geldt hierbij géén leeftijdsgrens. Dit
hangt samen met de omstandigheid dat het jeugdstrafrecht en bijpassende begeleiding en toezicht door de reclassering ook kan worden
toegepast op jongvolwassenen in de leeftijd van 18–23 jaar ten tijde van
het plegen van een delict. In de gevallen waarin de jeugdhulp voortvloeit
uit een strafrechtelijke beslissing die is genomen met toepassing van het
jeugdstrafrecht, loopt de zorg door bij het bereiken van de leeftijd van 18
jaar. De aanspraak op deze zorg vloeit dan uit de rechterlijke beslissing
reeds voort. Ook is de gemeente verantwoordelijk voor deze vormen zorg
wanneer zij worden opgelegd met toepassing van artikel 77c van het
Wetboek van Strafrecht.
Onderdeel 1°
De werkwoorden in de begripsomschrijving onder 1° (verminderen,
stabiliseren en opheffen van of omgaan met de gevolgen van) duiden op
de grote diversiteit van de mogelijke vormen van jeugdhulp die nodig
kunnen blijken. De genoemde problematiek ziet enerzijds op problemen of
beperkingen aan de zijde van de jeugdige, namelijk psychische problemen
of stoornissen, psychosociale problemen, gedragsproblemen of een
verstandelijke beperking en anderzijds op problemen die te maken
hebben met de opvoeding, waarbij jeugdhulp nodig is door problemen
waar de ouders mee kampen en waardoor de jeugdige wordt belemmerd
in zijn ontwikkeling.
De begrippen «psychosociale problemen» en «psychische problemen en
stoornissen» overlappen elkaar geheel of grotendeels, afhankelijk van de
gehanteerde definitie. Bovendien kunnen psychosociale of psychische
problemen en stoornissen zich (ook weer afhankelijk van de gehanteerde
definitie) uiten in gedragsproblemen. Er bestaat geen gemeenschappelijk
gedeelde opvatting over wat onder psychosociale, psychische of
gedragsproblemen afzonderlijk kan worden verstaan. Het hanteren van
die drie begrippen gezamenlijk blijkt echter in de praktijk te leiden tot een
breed gedragen consensus over wat daaronder moet worden verstaan.
Daarom zijn de drie begrippen gezamenlijk opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

117

– psychische problemen en stoornissen
Met het begrip «psychische problemen en stoornissen» is evenals in het
wetsvoorstel verplichte geestelijke gezondheidszorg108 aansluiting
gezocht bij de classificatie van het zogeheten Diagnostic and Statistical
Manual of Mental Disorders (DSM-IV), het handboek dat onder verantwoordelijkheid van de American Psychiatric Association tot stand is
gekomen. Dit handboek biedt een praktische leidraad voor hulpverleners
die te maken hebben met psychische problematiek en wordt algemeen
gezien als een standaardwerk. Het bevat onder meer een beschrijvende
lijst van psychische stoornissen zoals ADHD, autisme, depressie,
eetstoornis, neurose, psychose, obsessieve-compulsieve stoornis,
schizofrenie, persoonlijkheidsstoornis en van verstandelijke beperkingen
zoals zwakbegaafdheid en zwakzinningheid, enzovoorts. Ook dyslexie valt
in dit licht onder het begrip psychische stoornis en derhalve onder de
verantwoordelijkheid van de gemeente. Ondersteuning op het gebied van
dyslexie kan echter mede plaatsvinden door hulp en aanpassingen in het
onderwijs. Samenwerking met scholen op dit onderwerp is dan ook van
groot belang. Het onderscheid dat oorspronkelijk bestond tussen
psychiatrische problematiek zoals psychotische aandoeningen en andere
psychische problematiek is in de loop van de tijd vervaagd. Zo wordt een
verslaving tegenwoordig als een ziekte aangemerkt en worden voor
persoonlijkheidsstoornissen steeds vaker geneeskundige verklaringen
gegeven. Ook psychosomatische problemen zijn problemen die voortvloeien uit psychische problemen en vallen daarmee onder dit begrip.
– psychosociale problemen en gedragsproblemen
Met het begrip «psychosociale problemen» worden psychische
problemen bedoeld die samenhangen met het dagelijks functioneren. In
aansluiting op de JGZ-richtlijn vroegsignalering psychosociale
problemen109 wordt hieronder verstaan:
a. emotionele problemen (oftewel internaliserende problemen) zoals
angst, teruggetrokkenheid, depressieve gevoelens, psychosomatische
klachten;
b. gedragsproblemen (oftewel externaliserende problemen) zoals
agressief gedrag, onrustig gedrag en delinquent gedrag, en
c. sociale problemen, dit zijn problemen die het kind heeft in het maken
en onderhouden van het contact met anderen.
– opvoedingsproblemen
Met het begrip «opvoedingsproblemen» wordt bedoeld dat een ouder
problemen ondervindt bij het onderhouden, verzorgen en grootbrengen
van een jeugdige, met name in sociale, emotionele, intellectuele en
morele zin, die door die ouder niet binnen een gebruikelijke termijn en
met gebruikelijke middelen op te lossen zijn.
– jeugdzorg
Met deze wet wordt de Wjz ingetrokken. Al hetgeen onder die wet viel
onder het begrip jeugdzorg, valt nu onder het begrip jeugdhulp.

108
109

Kamerstukken II, 32 399.
Zie JGZ-richtlijn vroegsignalering psychosociale problemen, RIVM: Bilthoven 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

118

– jeugd-ggz en jeugd-vb
Vanuit de Zvw en de AWBZ worden de geneeskundige geestelijke
gezondheidszorg voor jeugdigen (met uitzondering van de extramurale
psychofarmaca en de eerstelijns psychische zorg die huisartsen en
praktijkondersteuners zelf plegen te geven) en de ondersteuning en zorg
aan jeugdigen met een verstandelijke beperking overgeheveld naar deze
wet. Deze geestelijke gezondheidszorg en de ondersteuning en zorg aan
jeugdigen met een verstandelijke beperking valt nu dan ook onder het
begrip jeugdhulp. Om deze reden wordt in het begrip jeugdhulp dan ook
niet alleen gesproken over ondersteuning, hulp en zorg in verband met
psychische problemen, maar ook in verband met psychische stoornissen.
Hierbij verdienen een aantal zaken bijzondere toelichting. Als eerste moet
opgemerkt worden dat onder de geestelijke gezondheidszorg voor
jeugdigen ook dyslexiezorg wordt begrepen. Dyslexie moet gezien
worden als een psychisch probleem. Daar waar in de Zvw deze vorm van
zorg nog afzonderlijk werd omschreven, wordt hij nu geacht onder het
bredere begrip van jeugd-ggz te vallen. Ten tweede moet worden
opgemerkt, dat die ondersteuning die onder de Zvw bekend stond als
geïndiceerde preventie op het gebied van geestelijke gezondheidszorg,
ook valt onder het begrip jeugdhulp. Als derde wordt, om eventuele
misverstanden te voorkomen, in de begripsomschrijving van jeugdhulp
de verstandelijke beperking expliciet benoemd als oorzaak voor de
problemen waarvoor de jeugdige op grond van deze wet ondersteuning,
hulp of zorg kan ontvangen. De hulp die deze jeugdigen ontvangen zal
meestal wel anders van aard zijn dan die jeugdigen met een opgroeiprobleem ontvangen. Jeugdigen die in verband met een verstandelijke
beperking ondersteuning, hulp of zorg nodig hebben, zullen die
ontvangen met het oog op de problemen die zij ervaren als gevolg van die
beperking. De ondersteuning, hulp of zorg zal dan gericht zijn op het
verminderen, stabiliseren of opheffen van of omgaan met die problemen.
Een deel van de ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen met een
verstandelijke beperking, te weten een aantal vormen van langdurige,
multidisciplinaire en specialistische verblijfszorg waarbij permanent
toezicht nodig is in verband met gebrek aan regie, zal voor jeugdigen
onder de 18 jaar beschikbaar blijven in de kern-AWBZ.
Voor alle duidelijkheid zij hier vermeld dat de Wet bopz voor wat betreft
de gedwongen opname van jeugdigen gewoon blijft gelden naast de
onderhavige wet. Deze wet geeft immers regels over wanneer een
jeugdige gedwongen mag worden opgenomen, aan welke voorwaarden
dan voldaan moet worden, welke rechtsbescherming de jeugdige heeft
tegen een rechterlijke machtiging tot gedwongen opname en de rechtspositie binnen de instelling waar de jeugdige gedwongen opgenomen is. De
onderhavige wet regelt wie er vervolgens verantwoordelijk is dat de
benodigde zorg voor deze jeugdige wordt geleverd, te weten de
gemeente. Nu de Wet bopz een lex specialis is ten opzichte van de
onderhavige wet, gelden voor de met een machtiging opgenomen
jeugdige de regels boven die in de onderhavige wet. Het gaat daarbij
bijvoorbeeld om de regels omtrent het behandelingsplan, de vertrouwenspersoon, het klachtrecht etcetera.
Onderdeel 2°: begeleiding aan jeugdigen
In verband met de uitbreiding van gemeentelijke taken op het terrein van
de begeleiding, persoonlijke verzorging en daarmee samenhangend
kortdurend verblijf en een gewijzigde verdeling van de bestuurlijke
verantwoordelijkheid zal per 1 januari 2015 de Wmo worden gewijzigd.
Als personen door een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke
beperking, of somatische, psychiatrische of psychogeriatrische problemen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

119

niet of onvoldoende zelfredzaam zijn, dan wel als ontlasting van de
mantelzorger aangewezen is, zullen deze personen vanaf die datum niet
langer recht hebben op een voorziening op het gebied van begeleiding,
persoonlijke verzorging of kortdurend verblijf op grond van de AWBZ,
doch is beoogd dat zij een beroep kunnen kunnen op de Wmo. Hiervoor is
een wetsvoorstel tot wijziging van de Wmo in voorbereiding. Dat deel van
deze vormen van ondersteuning, hulp en zorg dat ziet op jeugdigen tot de
leeftijd van achttien jaar, wordt vanuit de AWBZ gedecentraliseerd naar de
onderhavige wet in plaats van naar de Wmo
Om buiten twijfel te stellen dat na de invoering van het onderhavige
wetsvoorstel de begeleiding voor jeugdigen onder deze wet komt te
vallen is onder 2° weergegeven dat ook deze begeleiding onder het begrip
jeugdhulp valt. Het gaat daarbij om het bevorderen van de deelname aan
het maatschappelijk verkeer en van het zelfstandig functioneren van
jeugdigen met een beperking, een chronisch psychisch probleem of een
psychosociaal probleem en – voor zover het begeleiding buiten het
strafrechtelijke kader betreft – die de leeftijd van achttien jaren nog niet
heeft. Dit kan zaken als dagopvang of hulp bij administratie betreffen voor
bijvoorbeeld een doof, blind en/of verstandelijk beperkt kind en kan
individueel of in groepen plaatsvinden.
Onderdeel 3°: persoonlijke verzorging
Zoals hierboven aangegeven zullen gemeenten tevens verantwoordelijk
worden voor het ondersteunen bij of het overnemen van activiteiten op
het gebied van de persoonlijke verzorging in verband met een somatische
of psychiatrische aandoening of beperking, of een verstandelijke,
lichamelijke of zintuiglijke handicap, gericht op het opheffen van een
tekort aan zelfredzaamheid. Voor volwassenen zal ook deze vorm van zorg
gedecentraliseerd worden vanuit de AWBZ naar de Wmo, en voor
jeugdigen tot 18 jaar naar de onderhavige wet. Het doel van de functie
persoonlijke verzorging is het opheffen van een tekort aan zelfredzaamheid bij activiteiten op het gebied van de algemeen dagelijkse
levensverrichtingen (ADL). Dit gebeurt door het ondersteunen bij, het
stimuleren van, het aanleren van of het overnemen van activiteiten op het
gebied van persoonlijke verzorging. Ook valt hieronder zorg die in directe
relatie staat tot persoonlijke verzorging, bijvoorbeeld het opmaken van
een bed tijdens het wassen van een bedlegerige jeugdige. Naast de
reguliere ADL-activiteiten is er nog een aantal andere activiteiten (geen
uitputtende opsomming) die vallen onder persoonlijke verzorging, zoals
het aanreiken van medicijnen, het toedienen van orale, rectale of vaginale
medicatie bij intacte huid, het inbrengen buiten de bloedbaan en af laten
vloeien van (vloei)stoffen via sondes, katheders en het schoonhouden en
verzorgen van natuurlijke en onnatuurlijke lichaamsopeningen (stoma,
tracheastoma). Voorbehouden handelingen in de zin van de Wet BIG,
zoals injecteren, vallen niet onder de functie persoonlijke verzorging.
Persoonlijke verzorging kan ook worden gegeven als het gaat om het
aanleren van de activiteiten. Het kan dan gaan om het aanleren van een
bepaalde vaardigheid bij de jeugdige maar het kan ook bij de ouder of
mantelzorger. Na de aanleerperiode is er geen noodzaak meer tot het
treffen van een voorziening op het gebied van persoonlijke verzorging,
immers de jeugdige of zijn ouders kunnen ze weer zelf uitvoeren dan wel
het valt onder gebruikelijke zorg. Persoonlijke verzorging was als
AWBZ-aanspraak mogelijk bij alle grondslagen (somatische en psychiatrische aandoening/beperking dan wel een lichamelijke, verstandelijke of
zintuiglijke handicap). Echter, wanneer er sprake is van een kortdurende
zorgsituatie (korter dan drie maanden), dan werd onder de AWBZ alle
persoonlijke verzorging door de ouder aan het kind (0–18 jaar) gezien als
gebruikelijke zorg ook als dit (tijdelijk) de «normale» persoonlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

120

verzorging overschrijdt. Bijv. het extra verschonen bij buikgriep. Wanneer
er sprake is van een chronische situatie, waarbij de gebruikelijke persoonlijke verzorging in vergelijking tot een gezond kind substantieel (meer dan
een uur gemiddeld per etmaal) wordt overschreden voor de drie functies
persoonlijke verzorging, verpleging en begeleiding tezamen, was er
aanspraak op persoonlijke verzorging onder de AWBZ. Dit zal na de
decentralisatie niet anders door het college hoeven te worden ingevuld.
Hetzelfde geldt voor de situatie waarbij een kind van 12 jaar en ouder
geen intieme persoonlijke verzorging wil ontvangen van een ouder. Ook
deze persoonlijke verzorging viel onder de AWBZ (leeftijdsgrens gerelateerd aan de Wgbo).
Jeugdhulpaanbieder
Degene die voor de gemeente daadwerkelijk de jeugdhulp uitvoert, wordt
in dit wetsvoorstel aangeduid als jeugdhulpaanbieder. Daarbij maken wij
onderscheid tussen het doen verlenen van de jeugdhulp (onder 1°) en het
zelfstandig, als solist, verlenen van jeugdhulp (onder 2°). Een jeugdhulpaanbieder doet jeugdhulp verlenen, wanneer de daadwerkelijke jeugdhulp
wordt uitgevoerd op basis van een overeenkomst tussen hem en een of
meer derden die voor hem de jeugdhulp verlenen. Die jeugdhulpaanbieder zelf kan een natuurlijke persoon zijn of een verband van natuurlijke
personen, maar het kan ook een rechtspersoon betreffen.
Door de woorden «onder verantwoordelijkheid van het college» komt een
persoon of een rechtspersoon die vormen van jeugdhulp verleent zonder
bemoeienis en buiten de verantwoordelijkheid van de gemeente, niet te
vallen onder het begrip jeugdhulpaanbieder en daarmee ook niet onder
de eisen die deze wet daaraan stelt. Anderzijds omvat het door die
woorden wel degene die «indirect» jeugdhulp verleent ten behoeve van
de gemeente. Wanneer een jeugdhulpaanbieder die ingeschakeld is door
de gemeente, zelf een derde inschakelt om voor hem (een deel van) de
jeugdhulp uit te voeren, dan is die derde dus ook een jeugdhulpaanbieder
in de zin van deze wet. Die derde werd onder het oude stelsel wel
bestempeld als «particuliere jeugdzorgaanbieder».
Jeugdhulpverlener
Naast het begrip jeugdhulpaanbieder, wordt ook het begrip jeugdhulpverlener gedefinieerd. Dit is de professional die feitelijk de jeugdhulp
verleent. Hier doet zich een overlap voor met de tweeledige definitie van
het begrip jeugdhulpaanbieder. Dat begrip ziet namelijk zowel op de
medewerker als op de solistisch werkende jeugdhulpaanbieder. De
jeugdhulpverlener die als medewerker actief is, doet dit voor de jeugdhulpaanbieder als bedoeld onder 1°. De jeugdhulpverlener die zelfstandig
werkt, is zelf een jeugdhulpaanbieder als bedoeld onder 2°.
Jeugdige
In dit wetsvoorstel is gekozen voor een leeftijdsgrens van 18 jaar, met de
mogelijkheid om bepaalde vormen van jeugdhulp voort te zetten of te
hervatten totdat de jeugdige 23 jaar is geworden. Jeugdigen tot 23 jaar
vielen in specifieke situaties reeds binnen de reikwijdte van de Wjz. Dit
betrof onder andere de noodzakelijke voortzetting of hervatting van
jeugdzorg voor een jeugdige die voordat hij meerderjarig werd reeds
jeugdzorg ontving en tevens bij het gebruik van de VIR. Het bereiken van
de meerderjarigheidsleeftijd betekent in de praktijk niet altijd dat de
noodzaak en mogelijkheid tot opvoeding voorbij is. Ouders houden
immers ook niet ogenblikkelijk op met opvoeden als hun kind meerderjarig wordt. Ook kan het nodig zijn om na het de leeftijd van 18 jaar
jeugdhulp voort te zetten in verband met arbeidstoeleiding. Dit blijft in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

121

nieuwe stelsel gelijk. Voor jeugdhulp die verstrekt wordt in verband met
een psychische stoornis of een verstandelijke beperking, en jeugdhulp die
voorheen viel onder het begrip begeleiding, persoonlijke verzorging en
kortdurend verblijf als bedoeld bij of krachtens de AWBZ geldt echter de
leeftijdsgrens van 18 jaar. Deze vormen van zorg zijn na het bereiken van
het achttiende levensjaar als voorziening, recht of aanspraak immers
verkrijgbaar op grond van de Wmo, AWBZ of Zvw. Deze beperking tot het
achttiende levensjaar geldt niet voor jeugdhulp die wordt ingezet in het
kader van een strafrechtelijke beslissing, voor deze hulp vloeit het
moment waarop deze zorg start en eindigt voort uit het Wetboek van
Strafrecht. Deze hulp kan derhalve wel tot na het achttiende levensjaar
doorlopen.
Jeugdreclassering
De definitie van de jeugdreclassering is ontleend aan artikel 10 Wjz. Ze
moet worden begrepen in samenhang met de artikelen uit het Wetboek
van Strafrecht. Die artikelen regelen de betrokkenheid van een gecertificeerde instelling voor jeugdreclassering bij de voorbereiding en de
tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen uit het jeugdstrafrecht.
Kinderbeschermingsmaatregel
De definitie van de kinderbeschermingsmaatregel is ontleend aan
artikel 10, eerste lid, onderdelen a en b, Wjz. Daarbij gaat het om de
(voorlopige) voogdij na een ontheffing of een ontzetting uit het ouderlijk
gezag, of indien de voogdij uit andere hoofde aan de gecertificeerde
instelling is opgedragen, alsmede de (voorlopige) ondertoezichtstelling.
De gecertificeerde instelling heeft tot taak deze kinderbeschermingsmaatregelen uit te voeren. De taken en bevoegdheden van de gecertificeerde
instelling op dit punt zijn voornamelijk in het BW geregeld.
Kindermishandeling
Deze omschrijving van het begrip kindermishandeling is overgenomen uit
de Wjz en voor die wet was het destijds ontleend aan het voorstel van wet
tot wijziging van de Wet op de jeugdhulpverlening in verband met de
advies- en meldpunten kindermishandeling110. In de omschrijving is
sprake van de ouders of andere personen ten opzichte van wie de
minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van onvrijheid staat. De
groep personen die hiermee worden bedoeld is breed. Dit zijn in de eerste
plaats de biologische of sociale ouders (stiefouders, adoptiefouders,
pleegouders). Daarnaast vallen ook personen die uit hoofde van hun
beroep in relatie tot het kind staan, zoals het personeel van een jeugdhulpaanbieder, een gecertificeerde instelling, een AMHK of een penitentiaire
inrichting, maar ook leiders van de kinderopvang, groepsleiders,
onderwijzend personeel en de oppas, onder de omschrijving. De brede
omschrijving van het begrip opvoeders maakt duidelijk dat niet alleen de
verzorgers van een kind, maar ook andere personen met wie het kind in
een dergelijke relatie staat maar waarbij niet direct sprake is van een
verzorgingsrelatie, onder deze begripsomschrijving vallen. Het element
van onvrijheid is opgenomen omdat de aanduiding afhankelijkheidsrelatie
niet alle relevante situaties omvat. Daarmee vallen bij voorbeeld ook
buren en ooms onder mogelijke plegers van kindermishandeling in de zin
van het wetsvoorstel.

110

Kamerstukken II 2000/01, 27 842.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

122

Opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en
stoornissen
Het begrip opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en
stoornissen is net als het begrip jeugdhulp drieledig weergegeven. Ook
hier heeft dat te maken met de decentralisatie van de functies begeleiding
en persoonlijke verzorging voor jeugdigen vanuit de AWBZ naar de
gemeente. Allereerst vallen onder dit begrip daarom de psychische
problemen en stoornissen, psychosociale problemen of gedragsproblemen van de jeugdige, of opvoedingsproblemen van de ouders. Ten
tweede vallen hieronder die aandoeningen en beperkingen die het nodig
maken dat een jeugdige begeleiding ontvangt zodat hij maatschappelijk
kan participeren en voldoende zelfredzaam is. Ten derde vallen hieronder
aandoeningen en beperkingen die leiden tot een zodanig tekort aan
zelfredzaamheid dat hulp nodig is bij activiteiten op het gebied van de
persoonlijke verzorging. Voorbeelden hiervan zijn hulp bij het wassen,
aankleden, maar het toilet gaan -ook bij een katheter of stoma-, het
toedienen van medicatie, eten -ook bij een sondevoeding – en andere hulp
die in directe relatie staat tot de persoonlijke verzorging, zoals het
opmaken van het bed tijdens het wassen van een bedlegerige jeugdige en
het stimuleren van de zelfredzaamheid.
Ouder
De meeste jeugdigen in Nederland worden opgevoed door hun biologische ouders en wonen ook bij hen. Maar er doen zich ook andere
opvoedingssituaties voor. Zo worden sommige jeugdigen niet door hun
biologische ouders opgevoegd, maar wonen zij bij een familielid of
kennis, zonder dat het wettelijk gezag overgaat. Ook in die situaties is de
rol van de feitelijke opvoeder bij de verlening van jeugdhulp of de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering van
belang. Bijvoorbeeld als het gaat om het bevorderen van de opvoedvaardigheden en het inschakelen, herstellen en versterken van de eigen
mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen van de opvoeders.
Het kan nodig blijken te zijn om een opvoeder met opvoedingsproblemen
concrete ondersteuning te bieden. Wanneer een jeugdige feitelijk niet
door zijn biologische ouders, maar bijvoorbeeld door een familielid wordt
opgevoegd, zal de jeugdhulp die dan wordt ingezet zich (mede) richten op
die feitelijke opvoeder, eventueel in samenhang met jeugdhulp aan de
jeugdige.
Hierom wordt onder ouders in deze wet tevens begrepen de stiefouders of
anderen die een jeugdige in een gezinssituatie verzorgen en opvoeden.
Deze definitiebepaling is afgeleid van de definitie van cliënt in de Wjz. Met
het wetsvoorstel verbetering positie pleegouders (32 529) werden
pleegouders uitgezonderd van de definitie van cliënt in de Wjz, omdat zij
in dit verband een bijzondere positie innemen, aangezien zij zelf
onderdeel uitmaken van het aanbod van jeugdhulp en zij in dat kader
vallen onder de verantwoordelijkheid van de aanbieder die pleegzorg
biedt. Voordat een jeugdige pleegzorg ontvangt, woont hij ergens anders,
in veel gevallen bij zijn biologische ouders. Maar als de jeugdige thuis
wordt verwaarloosd of mishandeld of de ouders om wat voor reden dan
ook niet in staat zijn voor hem te zorgen, kan pleegzorg ingezet worden.
Maar naast de pleegouders blijven ook de oorspronkelijke opvoeders in
beeld, of de pleegzorg nu voor een korte of lange periode is, of slechts
gedurende de weekenden of alle dagen van de week. Dat betekent
bijvoorbeeld dat die oorspronkelijke opvoeders (ouders in de zin van de
Jeugdwet) op grond van artikel 7.3.2 op duidelijke wijze ingelicht dienen
te worden over de voorgenomen inzet van jeugdhulp en de geconstateerde opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en
stoornissen. Voor pleegouders is in artikel 4.1.2, derde lid, over het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

123

hulpverleningsplan (bij jeugdhulp) en het plan van aanpak (bij een
kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering) expliciet bepaald dat
over het plan, naast het overleg met de jeugdige en de ouders, ook
overleg plaats dient te vinden met de pleegouders. Het is nodig dit
uitdrukkelijk te bepalen omdat onder ouders in de zin van deze wet en de
daarop berustende bepalingen niet de pleegouders wordt verstaan.
Een pleegouder die tevens belast is met voogdij als bedoeld in Boek 1 van
het Burgerlijk Wetboek, is in deze wet een pleegoudervoogd. Hij is
behalve pleegouder ook degene die het gezag over de jeugdige heeft en is
als voogd bevoegd om beslissingen over de jeugdige te nemen. Hij is in
de zin van deze wet dan ook zowel pleegoudervoogd als ouder.
Pleegouder
Als pleegouder in de zin van deze wet wordt aangemerkt degene die een
jeugdige als behorend tot zijn gezin verzorgt en daartoe een pleegcontract
heeft gesloten met een pleegzorgaanbieder. Dat contract bevat op grond
van artikel 5.2, derde lid, in ieder geval afspraken omtrent de wijze waarop
de verzorging en opvoeding van een jeugdige door de pleegouder wordt
uitgevoerd en de begeleiding die zij daarbij van de aanbieder ontvangt.
Ook een zogenaamde netwerkpleegouder valt onder de definitie van
pleegouder. Er is sprake van netwerkpleegzorg als familie, vrienden of
bekenden uit het netwerk van de jeugdige de dagelijkse verzorging en
opvoeding van een jeugdige op zich nemen omdat de natuurlijke ouders
dit (tijdelijk) niet meer kunnen. De voordelen van deze zorg door iemand
uit het netwerk liggen vooral in de sfeer van de bekendheid met het gezin
en de daar heersende waarden, normen en gebruiken. De zorg door
iemand uit het netwerk vindt plaats zowel met als zonder pleegcontract.
Als er geen pleegcontract is valt die zorg niet onder het regime van de
bepalingen inzake pleegzorg van deze wet. Dit wordt ook wel informele
pleegzorg genoemd. Wanneer reeds gestart is met informele pleegzorg,
kan die zorg worden veranderd in formele pleegzorg onder de verantwoordelijkheid van een pleegzorgaanbieder. Hiertoe dient de informele
pleegouder met de pleegzorgaanbieder een pleegcontract als bedoeld in
artikel 5.2, eerste lid, af te sluiten.
Preventie
Op grond van artikel 2.2 is de gemeente gehouden mede beleid te voeren
op het gebied van preventie. De verantwoordelijkheid van de gemeente
op grond van deze wet begint niet pas als de opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen zodanig zijn dat de inzet
van jeugdhulp geboden is. Het is immers juist de bedoeling van de
stelselwijziging dat er een omslag plaats vindt naar de voorkant.
Jeugdigen en hun ouders moeten eerder ondersteuning krijgen, ernstige
problemen moeten zoveel mogelijk voorkomen worden of in een vroeg
stadium worden onderkend, om te voorkomen dat in een later stadium
zware vormen van jeugdhulp nodig zijn. Om af te bakenen wanneer
sprake is van preventie en wanneer van jeugdhulp, is naast de definitie
van jeugdhulp daarom ook een definitie van preventie opgenomen.
Preventie vormt samen met onderdeel 1° van de omschrijving van het
begrip jeugdhulp de verantwoordelijkheid van de gemeente voor de
aanpak van de problemen opgesomd in onderdeel 1° van de omschrijving
van het begrip «opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische
problemen en stoornissen». Onder preventie wordt daarmee verstaan wat
voorheen onder prestatieveld 2 van de Wmo en onder het maatwerkdeel
van de Wpg viel. Een aantal voorbeelden hiervan zijn:
− Het inzetten van opvoedcursussen ter voorkoming van opvoedingsproblemen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

124

− Intensieve thuisbegeleiding, een product dat veelal door thuiszorgorganisaties wordt geboden bij ontregelde gezinnen. Deze vorm wordt
beschreven in het rapport van de RMO «Ontzorgen en normaliseren»;
− De opvang van kinderen met gedrags- en cognitieve problemen in
reguliere kinderopvangorganisaties, die kunnen rekenen op ondersteuning door pedagogen (Alert4you). Dit in plaats van de opvang van
deze kinderen in een gespecialiseerde voorziening (medisch kinderdagverblijf);
− Vormen van inzet van vrijwilligers die begeleiding bieden aan jonge
moeders, jongeren, maatjesschap, MIM-Homestart (een door Stichting
Humanitas ontwikkeld product);
− Begeleiding van kinderen met een licht verstandelijke beperking bij
dagelijkse verrichtingen.
In paragraaf 4.2.2. van het algemeen deel van de toelichting wordt nader
ingegaan op de afbakening van het begrip preventie met de preventieve
activiteiten die vanuit de jeugdgezondheidszorg op basis van de Wpg
worden geboden.
Strafrechtelijke beslissing
Het begrip strafrechtelijke beslissing verwijst naar de situatie waarin de
jeugdhulp of jeugdreclassering voortvloeit uit een beslissing van de
(kinder)rechter die wordt genomen naar aanleiding van een strafbaar feit.
Met het opnemen van deze definitie wordt beoogd te verhelderen dat de
relevante bepalingen over de leeftijd in het wetboek van strafrecht niet
verwijzen naar het moment waarop zorg wordt ontvangen, maar naar het
moment waarop een strafbaar feit is begaan. Op de jeugdhulp en
jeugdreclassering en de in dat verband geldende grenzen is nader
ingegaan in paragraaf 4.6 van het algemeen deel van deze memorie.
Onder strafrechtelijke beslissing wordt mede verstaan het vonnis van de
rechter waarbij een jeugdsanctie is opgelegd die geen vrijheidsbeneming
met zich brengt maar wel een (verplichtend) kader biedt voor het
ondergaan van een behandeling. Voorbeelden hiervan zijn de plaatsing in
een ggz-instelling op grond van bijzondere voorwaarden bij een
voorwaardelijke veroordeling of de veroordeling tot de maatregel
betreffende het gedrag (kortweg GBM; artikel 77w Sr). Onder strafrechtelijke beslissing vallen daarnaast de aanwijzingen van de officier van
justitie bij de strafbeschikking van de officier van justitie (artikel 77f Sr).
Het begrip strafrechtelijke beslissing is zo ruimer dan het begrip jeugdreclassering.
Vertrouwenspersoon
Met de vertrouwenspersoon wordt een functionaris zoals deze thans
reeds werkzaam is binnen de jeugdzorg en de zorg. Binnen de jeugdzorg
staat deze bij zowel het bureau jeugdzorg als bij de jeugdzorgaanbieders
bekend als vertrouwenspersoon. In de zorg staat deze functionaris ook
wel bekend als «patiëntenvertrouwenspersoon» of als «cliëntenvertrouwenspersoon». Op grond van artikel 2.5, eerste lid, onder f, is het college
gehouden te voorzien in onafhankelijke vertrouwenspersonen. Zie ook de
toelichting bij dat artikel.
Woonplaats
Voor de hoofdregel welke gemeente inhoudelijk en financieel verantwoordelijk is voor een jeugdige wordt uitgegaan van het woonplaatsbeginsel
uit het BW. Artikel 12 van boek 1 van het BW bepaalt dat een minderjarige
de woonplaats volgt van hem die het gezag over hem uitoefent. Oefenen
beide ouders tezamen het gezag over hun minderjarige kind uit, doch
hebben zij niet dezelfde woonplaats, dan volgt het kind de woonplaats van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

125

de ouder bij wie het feitelijk verblijft dan wel laatstelijk heeft verbleven.
Als de ouder of degene die het gezag over de jeugdige heeft overlijdt of
zijn gezag verliest, duurt de afgeleide woonplaats voort, totdat een nieuwe
woonplaats is verkregen. Zie ook de artikelsgewijze toelichting bij
artikel 2.3.
Op deze hoofdregel zijn twee uitzonderingen, namelijk wanneer sprake is
van professionele voogdij en wanneer het gezag over de jeugdige is
overgedragen aan de pleegouders (die dan pleegoudervoogd genoemd
worden). Zie voor nadere toelichting artikel 2.3.
Artikel 1.2 (reikwijdte)
Eerste lid, onderdeel a
Dit artikel ziet op de reikwijdte van deze wet. Dit wetsvoorstel beslaat het
terrein van de jeugdhulp zoals in artikel 1.1 is omschreven. De opdracht
aan de gemeente is zo geformuleerd dat de gemeente in beginsel een
grote vrijheid heeft om lokaal invulling aan deze opdracht te geven. Er zijn
echter terreinen waar de overheid ervoor kiest of heeft gekozen om
specifieke wettelijke maatregelen te treffen. In die situaties gaan die
specifieke wettelijke maatregelen voor. De onderhavige wet geldt niet
indien aan die andere wetten rechten kunnen worden ontleend. Andere
wetten waar in dit geval specifiek naar verwezen wordt zijn de AWBZ, de
Beginselenwet Justitiële Jeugdinrichtingen en de Zvw. De op de AWBZ en
de Zvw gebaseerde regelgeving wordt zodanig aangepast dat voor
jeugdigen onder de achttien jaar de geneeskundige geestelijke gezondheidszorg (met uitzondering van de extramurale psychofarmaca en de
eerstelijns psychische zorg die huisartsen zelf plegen te geven of door de
praktijkondersteuner-ggz wordt verleend) en de zorg in verband met een
verstandelijke beperking, daar niet langer onder vallen. De geestelijke
gezondheidszorg die door huisartsen zelf of door de
praktijkondersteuner-ggz wordt verleend en de extramurale verstrekking
van psychofarmaca blijven onder de Zvw vallen.
Onderdeel b
Naast de AWBZ, de Beginselenwet Justitiële Jeugdinrichtingen en de Zvw
kunnen er andere wetten zijn op basis waaraan een jeugdige een specifiek
recht ontleent. Het is in dat geval aan het college om aan te tonen dat de
jeugdige of diens ouders in die specifieke situatie geen aanspraak maakt
op jeugdhulp ingevolge deze wet. De bewijslast ligt dus bij het college.
De Wmo kent ook een bepaling die regelt dat er geen aanspraak bestaat
op maatschappelijke ondersteuning voor zover met betrekking tot de
problematiek die in het gegeven geval aanleiding geeft voor de noodzaak
tot ondersteuning, een voorziening op grond van een andere wettelijke
bepaling bestaat. Dit artikel van de Wmo zou, daar waar de compensatieplicht ziet op het treffen van voorzieningen in het kader van de
begeleiding aan jeugdigen, aanleiding kunnen geven tot onduidelijkheid
over welke wet nu voorliggend is, indien een jeugdige een voorziening op
het gebied van begeleiding nodig heeft. Daarom is in de onderhavige
bepaling een uitzondering opgenomen in die zin dat de compensatieplicht
op het gebied van begeleiding niet ziet op jeugdigen tot de leeftijd van
achttien jaar.
Tweede lid
Het kan in bepaalde gevallen voorkomen dat meerdere oorzaken ten
grondslag liggen aan bepaalde problematiek zonder dat precies duidelijk
is welke oorzaak nu de hoofdoorzaak is. Te denken valt dan bijvoorbeeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

126

aan een jeugdige met een eetstoornis die in het kader van deze stoornis
opgenomen moet worden in het ziekenhuis. Onduidelijk is of de
grondslag voor dit verblijf gelegen is in de psychische stoornis of in de
somatische aandoening die het gevolg daarvan is. De zorg die nodig is, is
in beide gevallen echter hetzelfde. Als de hoofdgrondslag somatisch is,
zou de benodigde zorg vallen onder de Zvw. Als de hoofdgrondslag echter
psychisch is zou de gemeente verantwoordelijk zijn voor de te treffen
voorziening. Om te voorkomen dat de jeugdige in dit geval niet weet waar
hij kan aankloppen voor de nodige zorg is bepaald dat in die gevallen de
gemeente verantwoordelijk is voor het treffen van de benodigde
voorziening.
Derde lid
Dit lid is complementair aan artikel 2.4 van de wet. In samenhang gelezen
volgt hieruit dat de gemeente gehouden is een voorziening te treffen voor
jeugdreclassering en jeugdhulp die voortvloeit uit een strafrechtelijke
beslissing. Jeugdreclassering en jeugdhulp kunnen worden opgelegd aan
jeugdigen en jongvolwassenen in de leeftijd tot 23 jaar ten tijde van het
plegen van het delict (artt. 77a en 77c Sr). De gemeente is gehouden voor
deze jeugdigen en jongvolwassenen een voorziening te treffen, ook nadat
zij de leeftijd van 18 inmiddels zijn gepasseerd. Zo wordt voorkomen dat
er discontinuïteit ontstaat in de zorg terwijl deze zorg overigens onderdeel
is van de tenuitvoerlegging van een rechterlijke beslissing.
Artikel 1.3
Deze bepaling is overgenomen uit de Wjz (artikel 1, derde lid, en artikel 3,
eerste, achtste en negende lid). Aan niet rechtmatig in Nederland
verblijvende vreemdelingen zullen slechts beperkte voorzieningen moeten
worden verstrekt, die bij algemene maatregel van bestuur nader zullen
worden uitgewerkt.
Een vreemdeling die geen rechtmatig verblijf heeft in Nederland kan geen
aanspraak maken op voorzieningen (artikel 10, eerste lid, Vreemdelingenwet 2000). Slechts voor het onderwijs, het verlenen van medisch
noodzakelijke zorg, de voorkoming van inbreuken op de volksgezondheid,
of de rechtsbijstand kan een uitzondering worden gemaakt (artikel 10,
tweede lid, Vreemdelingenwet 2000). Het koppelingsbeginsel is gericht op
twee doeleinden:
1. Voorkomen moet worden dat illegale vreemdelingen feitelijk doordat
zij verstrekkingen en uitkeringen kunnen krijgen waarbij geen
verblijfspositietoets wordt aangelegd door de administratie in staat
worden gesteld tot voortzetting van hun wederrechtelijk verblijf;
2. Voorkomen moet worden dat de illegalen en (nog) niet toegelatenen
een schijn van volkomen legaliteit kunnen verwerven. Hierbij wordt
onder meer gedoeld op het verschijnsel dat de vreemdeling zich
bijvoorbeeld via vergunningsbewijzen zich een toegang weet te
verschaffen tot de normale samenleving.111
Bij algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden gesteld
waardoor aan minderjarige vreemdeling zonder rechtmatig verblijf in
Nederland in aanvulling hierop jeugdhulp kan worden geboden. Wel zal
rekening gehouden worden met het koppelingsbeginsel wat onder meer
inhoudt dat noodzakelijke zorg op basis van de Jeugdwet vertrek niet in
111

Kamerstukken II 1994/95, 23 233, nr. 3, blz. 1 en 2 (Memorie van toelichting, Wijziging van de
Vreemdelingenwet en enige andere wetten teneinde de aanspraak van vreemdelingen jegens
bestuursorganen op verstrekkingen, voorzieningen, uitkeringen, ontheffingen en vergunningen te koppelen aan het rechtmatig verblijf van de vreemdeling in Nederland).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

127

de weg mag staan en niet mag leiden tot opbouw van rechten bij
alleenstaande minderjarige vreemdelingen. In het vijfde lid van onderhavig artikel is dan ook uitdrukkelijk bepaald dat het verlenen van hulp
een vreemdeling geen recht geeft op rechtmatig verblijf.
Artikel 1.4
Met dit artikel krijgt het bestuur en de medewerkers van de gemeenschappelijke regeling dezelfde bevoegdheden als het college zou hebben gehad
voor de taken die ze overdragen aan de gemeenschappelijke regeling. Dit
is essentieel voor het effectief functioneren van de gemeenschappelijke
regeling.
Hoofdstuk 2 De gemeente
Artikel 2.1 Uitgangspunten
In dit artikel wordt een aantal belangrijke uitgangspunten van het nieuwe
jeugdstelsel op een rij gezet. Hiermee worden de doelen duidelijk die met
de stelselwijziging worden nagestreefd te weten het voorkomen van
problemen en een vroegtijdige inzet van ondersteuning, hulp en zorg,
normaliseren, ontkokeren, demedicaliseren, uitgaan van eigen kracht van
jeugdigen en hun ouders en van de professionals. Het artikel ziet niet
alleen op het college en het beleid dat het voert met betrekking tot
preventie, jeugdhulp en de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering in zijn gemeente, maar ook op de jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen met betrekking tot de daadwerkelijke uitvoering van de ondersteuning, hulpverlening, behandeling en
zorg. In zijn algemeenheid ligt de verantwoordelijkheid voor het gezond
en veilig opgroeien van jeugdigen allereerst bij de ouders en de jeugdige
zelf. Deze verplichting voor ouders is terug te zien in de artikelen 82 en
247 van Boek 1 van het BW. Het moet voor ouders en professionals dan
ook vanzelfsprekend zijn dat ouders zelf de regie nemen en houden over
de opvoeding van hun kinderen. De overheid dient ervoor te waken de
zorgtaken van mensen en hun verbanden over te nemen. Ze komt pas in
beeld als de ouders problemen ondervinden, als de opvoeding- en
leefsituatie de ontwikkeling van kinderen bedreigt en de overheid de
ouders dient te helpen om deze voorwaarden te vervullen of als de
jeugdige verdacht wordt of veroordeeld is wegens een strafbaar feit. De
uitgangspunten zoals verwoord in dit artikel zijn een vertaling van deze
visie en vormen daardoor de leidraad voor de interpretatie van de
onderhavige wet.
Onderdeel a stelt dat het beleid inzake preventie, jeugdhulp, kinderbeschermingmaatregelen en jeugdreclassering en de uitvoering van
jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering gericht
moet zijn op het voorkomen en vroege signalering van en vroege
interventie bij opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen
en stoornissen. Bij het voorkomen kan bijvoorbeeld gedacht worden aan
het geven van voorlichting, advies en informatie. Dit kan in de vorm van
folders die bij het buurtcentrum liggen, maar bijvoorbeeld ook met een
opvoedcursus aan de ouders, om de kans op latere gedragsproblemen bij
het kind te verkleinen. Als er al sprake is van (beginnende) problematiek,
moet deze zo vroeg mogelijk worden gesignaleerd en aangepakt om erger
te voorkomen. Ouders en andere opvoeders moeten tijdig worden
bijgestaan om opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen
en stoornissen, van welke aard dan ook, het hoofd te bieden. Voorkomen
moet worden dat jeugdigen in zware zorgtrajecten terecht komen, als dit
voorkomen had kunnen worden door eerder een lichte vorm van
ondersteuning, hulp of zorg te bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

128

Onderdeel b stelt dat het beleid inzake preventie, jeugdhulp, kinderbeschermingmaatregelen en jeugdreclassering en de uitvoering van
jeugdhulp, de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering gericht moet zijn op het versterken van het opvoedkundig klimaat in gezinnen, wijken, buurten, scholen, de kinderopvang en
peuterspeelzalen. Ook met deze bepaling wil de wetgever tot uitdrukking
brengen dat een goede aanpak vanaf de start, latere problemen kan
voorkomen. Een gunstig opvoedklimaat, een goede opvoeding en
versterking van de opvoedingskwaliteiten zijn van essentieel belang voor
het gezond en veilig opgroeien van de jeugdigen in onze samenleving. De
inzet van de gemeente, de jeugdhulpaanbieders en de gecertificeerde
instellingen moet daarop dan ook gericht zijn.
Onderdeel c stelt dat het beleid inzake preventie, jeugdhulp, kinderbeschermingmaatregelen en jeugdreclassering en de uitvoering van
jeugdhulp, de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering gericht moet zijn op het bevorderen van de opvoedkwaliteiten van de ouders, opdat zij in staat worden gesteld om zelf de
verantwoordelijk te dragen voor de opvoeding en het opgroeien van
jeugdigen. Dit onderdeel brengt de visie van de wetgever tot uitdrukking
dat de ouders in eerste instantie zelf verantwoordelijk zijn voor het
verzorgen en naar eigen inzicht opvoeden van kun kinderen. De overheid
komt pas in beeld met betrekking tot het beschermen van de jeugdige
tegen bedreigingen en als ouders onoverkomelijke problemen ondervinden met betrekking tot het opgroeien en opvoeden van hun kinderen
en zij voor zorg, hulp en ondersteuning een beroep moeten doen op de
overheid. Als ouders zelf – al dan niet tijdelijk – onvoldoende opvoedcapaciteiten hebben om om te gaan met opgroeiproblemen van hun kinderen,
moet de ondersteuning, hulp en zorg er op gericht zijn om ouders die
tools in handen te geven waardoor zij dit wel (weer) kunnen.
Onderdeel d stelt dat het beleid inzake preventie, jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering en de uitvoering van
jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering erop
gericht zijn om het probleemoplossend vermogen van de jeugdige, zijn
ouders en hun sociale netwerk te herstellen en versterken en zoveel
mogelijk uit te gaan van de eigen inbreng. Daarbij is het behouden of het
herstellen van de autonomie van het gezinsleven en het dagelijks leven
vanzelfsprekend het uitgangspunt. Uitgegaan moet worden van de eigen
kracht van de jeugdige, zijn ouders en het sociale netwerk. Dit onderdeel
brengt het principe van participatie tot uitdrukking. De gemeentelijke
overheid moet er, net als bij de Wmo, voor zorgen dat jeugdigen en
ouders uiteindelijk op eigen kracht weer verder kunnen. De jeugdige en
zijn ouders hebben meestal mogelijkheden om zelf of met een klein beetje
hulp de problemen op te lossen. Daar moet de zorg, hulp en ondersteuning dan ook op gericht zijn, op het herstel van de opgroei- en
opvoedsituatie en een zelfstandige participatie van jeugdigen aan de
samenleving.
Onderdeel e stelt dat het beleid inzake preventie, jeugdhulp, kinderbeschermingmaatregelen en jeugdreclassering en de uitvoering van
jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering gericht
moet zijn op het bevorderen van de veiligheid van de jeugdige in de
opvoedsituatie waarin hij opgroeit.
Onderdeel f ziet op de gedachte één gezin, één plan, één regisseur. Indien
er sprake is van multiproblematiek op meerdere sociale vlakken, zoals
bijvoorbeeld opgroei- en opvoedproblematiek, financiële problemen,
problemen met huisvesting, dienen de jeugdhulp, de uitvoering van de
kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering zoveel mogelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

129

integraal en in samenhang met andere hulp te worden verleend. Door
ontschotting van budgetten ontstaan meer mogelijkheden voor betere
samenwerking en innovaties in ondersteuning, hulp en zorg aan jeugd en
gezinnen.
Artikel 2.2 het beleidsplan
Eerste lid
De uitgangspunten van de onderhavige wet zijn, net als bij de Wmo,
decentrale sturing, gemeentelijke beleidsvrijheid en horizontale verantwoording. Het Rijk moet daarbij de kaders stellen, het speelveld en de
regels bepalen, waarna lokaal «het spel wordt gespeeld». Slechts op een
aantal specifieke gebieden zullen extra regels op rijksniveau worden
gesteld. De verantwoordelijkheidslijnen lopen in een dergelijke constellatie meer horizontaal dan verticaal. Voor het Rijk geldt een «systeemverantwoordelijkheid». De Ministers van VWS en VenJ zijn ervoor verantwoordelijk dat het systeem van de wet het mogelijk maakt de doelen te
bereiken en zo nodig zal het systeem daarvoor moeten worden aangepast.
De algemene verantwoordelijkheid van de gemeente voor het voorkomen
van en de ondersteuning, hulp en zorg bij opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen en de uitvoering van
kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering is daarom dan ook
heel open geformuleerd.
Binnen dit sturingsmodel neemt het plan een centrale plaats in. De
gemeente krijgt de verplichting om periodiek (bijvoorbeeld eens per vier
jaar) een plan over het beleid op het gebied van preventie, jeugdhulp,
kinderbescherming en jeugdreclassering op te stellen. Hiermee wordt
richting gegeven aan het gemeentelijke besluitvormingsproces. Er is
afgezien van een vaste termijn voor het plan, omdat zowel denkbaar is dat
plannen vaker dan bijvoorbeeld eens in de vier jaren moeten worden
aangepast, als minder vaak.
De uitkomst van het besluitvormingsproces wordt niet voorgeschreven,
dit is aan de gemeente. De verplichting om in het plan vast te leggen
bevat geen inhoudelijke aanwijzing voor het te voeren beleid. Dit met dien
verstande dat in de wet wel een aantal kwaliteitseisen aan jeugdhulpaanbieders, gecertificeerde instellingen en de AMHK’s en cliëntenrechten
opgenomen zullen worden. Niet het «hoe» wordt voorgeschreven, maar
alleen «dat». Dit zorgt er voor dat iedere gemeente kan inspelen op de
voor haar kenmerkende lokale situatie, maatwerk kan bieden aan de
jeugdige en zijn netwerk, en geeft daarnaast de ruimte voor innovatie.
Gezien de inhoudelijke samenhang tussen de beleidsvelden die de Wmo
bestrijkt en het beleidsveld dat bestreken wordt door de onderhavige wet,
is het goed denkbaar dat gemeenten ervoor kiezen om één plan te maken
die beide beleidsvelden bestrijkt. Om nog verdergaande integraliteit van
het beleid op het gebied van het gehele sociale domein te bereiken,
kunnen gemeenten er zelfs voor kiezen om meerdere plannen op het
gebied van het sociale domein in 1 centraal plan samen te voegen. Eén
plan voor het gehele sociale domein. Gemeenten kunnen op deze manier
integraler opereren, met overkoepelende doelstellingen en per deelonderwerp een aparte paragraaf of hoofdstuk.
Tweede lid, onder a tot en met c
Het plan dient de hoofdzaken van het door de gemeente te voeren beleid
inzake preventie, jeugdhulp, de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering te bevatten. Er dient aandacht te worden
besteed aan het totale beleid van de gemeente op deze gebieden en het
beleid moet natuurlijk de uitgangspunten ademen die genoemd zijn in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

130

artikel 2.1. De termen preventie en jeugdhulp zien in de eerst plaats op
problemen aan de zijde van de jeugdige. Dit kunnen psychische
problemen of stoornissen, psychosociale problemen of gedragsproblemen zijn en, voor zover het begeleiding betreft, matige of zware
beperkingen op het terrein van de sociale redzaamheid, het bewegen of
verplaatsen, het psychisch functioneren, het geheugen en de oriëntatie.
Ook gaat het om matig of zwaar probleemgedrag van de jeugdige, die van
invloed is op zijn zelfredzaamheid of zijn maatschappelijke participatie en,
voor zover het persoonlijke verzorging betreft, om een tekort aan
zelfredzaamheid. In de tweede plaats ziet de term op problemen die te
maken hebben met de opvoeding, waarbij preventie of jeugdhulp nodig is
door problemen waar de ouders mee kampen en waardoor de jeugdige
wordt belemmerd in zijn ontwikkeling. De gemeente is verantwoordelijk
voor het beleid dat bijdraagt aan het voorkomen, verminderen, stabiliseren en opheffen van of omgaan met de gevolgen van deze problemen.
Hierbij kan een grote diversiteit van de mogelijke vormen van preventie,
ondersteuning, hulp en zorg een rol spelen.
Anders dan bij de jeugdhulpplicht van artikel 2.3 valt onder deze beleidsopdracht ook preventie. Hieronder wordt verstaan hetgeen voorheen viel
onder de op preventie gerichte ondersteuning van prestatieveld 2 van de
Wmo viel (artikel 1, onder g, onder 2°, Wmo) en hetgeen werd verricht als
maatwerkdeel van de JGZ op grond van de Wpg. De Wmo en de Wpg
zullen dan ook bij de inwerkingtreding van deze wet overeenkomstig
worden gewijzigd. Gevolg van het onderscheid tussen het begrip
preventie en het begrip jeugdhulp is dat deze op preventie gerichte
ondersteuning ook niet valt onder de kwaliteitseisen die aan jeugdhulp
worden gesteld en niet onder de verplichting tot het treffen van een
voorziening waar nodig van artikel 2.3.
Het beleidsterrein «op preventie gerichte ondersteuning van jeugdigen
met problemen met opgroeien en van ouders met problemen met
opvoeden», zoals dit onder de Wmo viel, heeft betrekking op de in een
gemeente wonende jeugdigen – en in voorkomende gevallen hun ouders
– bij wie sprake is van een verhoogd risico als het gaat om ontwikkelingsachterstand of uitval zoals
schooluitval of criminaliteit, maar voor wie zwaardere zorg niet nodig is
dan wel voorkomen kan worden. Dit beleidsterrein geldt als aanvulling op
in andere wetgeving, zoals de Leerplichtwet, vastgelegde taken. De
functies van het preventief jeugdbeleid die er op lokaal niveau tenminste
zouden moeten zijn omvatten: informatie en advies, signaleren van
problemen, toegang tot het hulpaanbod, licht-pedagogische hulp en
coördinatie van zorg. Bij de functie signalering gaat het bijvoorbeeld om
de coördinatie tussen signalerende instanties. De functie toeleiding tot het
hulpaanbod heeft betrekking op het totale lokale en regionale
hulpaanbod, zoals
vroeg- en voorschoolse educatie, onderwijsachterstands- en
HALT-voorzieningen. Bij pedagogische hulp gaat het om het bieden van
opvoedingsondersteuning aan ouders en gezinnen waar problemen zijn of
dreigen te ontstaan, en om schoolmaatschappelijk werk. Coördinatie van
zorg
betreft het afstemmen en zo mogelijk bundelen van zorg in het geval dat
meerdere hulpsoorten nodig zijn om een jeugdige of gezin te ondersteunen. Zie voor nadere toelichting ook artikel 1.1, onder het begrip
preventie.
De overige prestatievelden in de Wmo maken geen onderscheid naar
leeftijd, waardoor zich inhoudelijk op onderdelen een overlap voordoet
met deze wet. Voor de duidelijkheid zij vermeld dat de onderhavige wet
ten aanzien van jeugdigen een lex specialis is ten opzichte van de Wmo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

131

Dit is met name van belang bij het gemeentelijke beleid in het kader van
prestatievelden waarbij aan individuele burgers concrete voorzieningen
worden verstrekt; overlap is met name te voorzien bij de prestatievelden 5
en 6 en is ook denkbaar bij de prestatievelden 4 en 7. Wanneer zich
overlap voordoet, gaat de onderhavige wet voor. Ook het beleid in het
kader van de overige, meer algemene prestatievelden (1, 3, 8 en 9) ziet op
alle burgers, dus inclusief jeugdigen, en de gemeente heeft de verantwoordelijkheid om op basis van de Wmo èn de overhavige wet een
samenhangend beleid te voeren.
Het beleid dient niet alleen te zien op de verschillende vormen van
preventie en jeugdhulp afzonderlijk, maar ook om de onderlinge
samenhang tussen de verschillende vormen van preventie en jeugdhulp,
de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering.
Met het plan in de hand moet de burger zich een algemeen beeld kunnen
vormen van het gemeentelijk beleid op het gebied van preventie en
jeugdhulp, de uitvoering van jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen
en jeugdreclassering. Voor sommige zaken, zoals voor de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering, zal de gemeente bovenlokaal
gaan samenwerken. In het beleidsplan zal dan ook worden opgenomen op
welke wijze deze bovenlokale samenwerking plaatsvindt.
Vanzelfsprekend wordt er door het college een samenhangend beleid
gevoerd ten aanzien van preventie en jeugdhulp en de uitvoering van
jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering met de
jeugdgezondheidszorg en maatschappelijke ondersteuning. Hoewel er in
het onderhavige wetsvoorstel niet wordt geregeld dat bepaalde basiszorg
samenhangend zou moeten worden aangeboden, ligt het voor de hand
dat dit wel gebeurt. Hierbij valt te denken aan het belang van samenhang
tussen de taken die uitgevoerd worden door de JGZ in het kader van de
Wpg en de taken die uitgevoerd worden in het kader van de Jeugdwet.
Wanneer de JGZ bijvoorbeeld risico’s of problemen signaleert bij
jeugdigen is het effectief en efficiënt wanneer direct ondersteuning, hulp
of zorg ingezet kan worden. De JGZ kan zo een rol spelen in het
voorkomen van zwaardere vormen van zorg conform de beleidsdoelen
meer preventie, normaliseren, ontzorgen en demedicaliseren.
Onderdeel van goed beleid is dat er wordt afgestemd met de domeinen
onderwijs (inclusief de leerplichtambtenaar en de RMC-functie), zorg
(curatieve en langdurige zorg), werk en inkomen en politie en justitie,
zowel op het beleidsniveau van de organisaties als op het niveau van de
werkvloer. Het college kan dit bereiken door er voor te zorgen dat er
goede afspraken worden gemaakt tussen alle betrokken partijen. In
tegenstelling tot het – oorspronkelijke – voorstel tot wijziging van de Wet
op de jeugdzorg in verband met het opnemen van een gemeentelijke
verantwoordelijkheid voor de jeugdketen112 wordt niet voorgeschreven
hoe de gemeente deze afstemmende taak moet uitvoeren.
Bij de afstemming met de zorg zal de gemeente, in verband met de
nieuwe «knip» die onstaat tussen de jeugd-ggz en de volwassen-ggz
bijzondere aandacht moeten hebben voor de samenwerking met de
volwassen ggz zorg. Hetzelfde geldt voor de «knippen» tussen de
jeugd-ggz en de somatische zorg aan jeugdigen en tussen de zorg aan
jeugdigen in verband met een verstandelijke beperking (jeugd-vb-zorg) en
de zorg aan volwassenen in verband met een verstandelijke beperking
(volwassen-vb-zorg). Hierbij zal aandacht besteed moeten worden aan de
samenwerking met de huisarts, de tweedelijns somatische zorg en
volwassenen-vb-zorg. De gemeente is verantwoordelijk voor een goede
112

Kamerstukken II 2008/09, 31 977, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

132

overdracht van de zorg bij de overgang van een jeugdige van de
jeugd-ggz naar de volwassen ggz, de jeugd-vb-zorg naar de volwassenvb-zorg en goede afspraken met de somatische zorg.
Onderdeel b ziet op de uitvoering van het gemeentelijke beleid in
samenhang met de verantwoordelijkheid van het college inzake het
AMHK, dat het college op grond van artikel 12a Wmo dient te organiseren.
Aangezien een belangrijk deel van de taken van het AMHK ziet op het
adviseren over, het verwerken van meldingen van en het onderzoek doen
naar (vermoedelijke) gevallen van kindermishandeling, vormt het AMHK
een belangrijk onderdeel van het jeugdstelsel. De preventie en bestrijding
van kindermishandeling is buitengewoon belangrijk en de gemeentelijke
rol daarin in het nieuwe jeugdstelsel is evident. Hoewel de organisatie van
het AMHK niet in de Jeugdwet is geregeld, dient het gemeentelijk
jeugdbeleid daarom wel expliciet in te gaan op de wijze waarop het beleid
in het kader van de Jeugdwet wordt uitgevoerd in samenhang met de
organisatie van het AMHK. Van de gemeenteraad wordt concreet beleid
verwacht en daarom schrijft dit onderdeel voor dat in het plan wordt
opgenomen welke acties zullen worden ondernomen.
Onderdeel c vraagt van de gemeenteraad niet alleen om beleid te vormen
over de te behalen resultaten gedurende de periode die het plan bestrijkt,
maar ook om zicht te hebben en te houden op de effecten van het beleid
op maatschappelijk en individueel niveau.
Tweede lid, onder d
Op grond van onderdeel d dient de gemeenteraad in het beleidsplan aan
te geven hoe wordt gewaarborgd dat de jeugdhulpaanbieder voldoet aan
de eisen inzake de verantwoordelijkheidstoedeling als bedoeld in
artikel 4.1.1, tweede lid, en waarover bij amvb op grond van artikel 4.1.4,
eerste lid, nadere regels zullen worden gesteld. Dit ziet op de professionalisering van de jeugdhulp, waarover in het algemeen deel van deze
memorie van toelichting nader wordt ingegaan in hoofdstuk 6, paragraaf
4.
Tweede lid, onder e
Op grond van onderdeel e moet de gemeente in haar beleidsplan
opnemen op welke wijze zij zich heeft vergewist van de behoeften van
kleine doelgroepen. Hierbij moet gedacht worden aan kleine groepen
jeugdigen die hoog specialistische zorg nodig hebben, zoals bijvoorbeeld
doofblinde jeugdigen, de groep ernstig meervoudig gehandicapte
kinderen met een ontwikkelingsperspectief van ongeveer 36 maanden of
jeugdigen met ernstige (en kostbare) psychiatrische stoornissen. Gezien
de schaalgrootte zullen zich per gemeente niet veel van dit soort gevallen
voordoen. Dit neemt echter niet weg dat de gemeente wel verantwoordelijk is voor de benodigde jeugdhulp ten behoeve van deze jeugdigen. In
het beleidsplan moet de gemeente aangeven op welke manier ze dat gaat
doen. Logisch zou zijn als de afzonderlijke gemeenten gaan samenwerken
op dit gebied.
Derde lid
In deze bepaling krijgt de gemeente de opdracht om, voor zover het de
afstemming van en effectieve samenwerking bij de uitvoering van
preventie, jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering met het onderwijs betreft, over het conceptbeleidsplan een op
overeenstemming gericht overleg te voeren met de samenwerkingsverbanden van het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs. Dit lid is een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

133

spiegelbepaling van de bepalingen opgenomen in de artikelen 18a van de
Wet op het primair onderwijs en 17a van de Wet op het voortgezet
onderwijs, waarin op overeenstemming gericht overleg voorgeschreven is
met betrekking tot het ondersteuningsplan. In het overleg met betrekking
tot het conceptbeleidsplan worden afspraken gemaakt met het onderwijs
over de inzet van gemeenten. Onderwijs is een vanzelfsprekende
samenwerkingspartner, want in het onderwijs kent men de leerling en
heeft men veel ervaring met het inzetten van expertise. Als de problematiek van een leerling niet slechts onderwijs gerelateerd is, moeten
professionals elkaar weten te vinden. De onderhavige bepaling regelt
tevens dat betrokkenen een voorziening dienen in te richten voor het
beslechten van geschillen.
Een beleidsplan is van een andere juridische orde is dan een ondersteuningsplan van de samenwerkingsverbanden van het basisonderwijs en
het voortgezet onderwijs. Een beleidsplan is immers een besluit in de zin
van de Awb, waarbij alle relevante belangen dienen te worden
afgewogen. Daarom kunnen gemeenten niet volstaan met een op
overeenstemming gericht overleg met de samenwerkingsverbanden van
het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs. De VNG heeft hier in haar
reactie op het concept wetsvoorstel terecht op gewezen. De gemeenteraad is het orgaan dat uiteindelijk het beleidsplan vaststelt en dient
daarbij zowel inhoudelijk als wat tijd betreft, de ruimte te hebben om alle
belangen die ter zake doen af te wegen. Dit heeft ook gevolgen voor de in
te richten voorziening in het kader van het beslechten van geschillen en
de wijze waarop een oplossing voor het geschil kan worden gezocht.
Artikel 2.3 Voorzieningen op het gebied van jeugdhulp
Eerste lid
Het eerste lid geeft de gemeente de verantwoordelijkheid om daar waar
jeugdigen en hun ouders jeugdhulp nodig hebben in verband met
opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen
een voorziening op het gebied van jeugdhulp te treffen ten behoeve van
die jeugdige, waardoor die in staat wordt gesteld gezond en veilig op te
groeien, te groeien naar zelfstandigheid, voldoende zelfredzaam te zijn en
maatschappelijk te participeren, rekening houdend met hun leeftijd en
ontwikkelingsniveau. Deze opdracht aan de gemeente, de jeugdhulpplicht,
is te vergelijken met de compensatieplicht in de Wmo. Ook daar heeft de
gemeente de opdracht om door een te treffen voorziening een beperking
van personen te compenseren, zodat deze personen (weer) mee kunnen
doen aan de samenleving.
Doelen
De jeugdhulp die de jeugdige en zijn ouders krijgen, moeten de jeugdige
in staat stellen gezond en veilig op te groeien, te groeien naar zelfstandigheid, voldoende zelfredzaam te zijn en deel te nemen aan het
maatschappelijk verkeer, rekening houdend met het ontwikkelingsniveau
van de jeugdige. Deze doelen zijn opgenomen in de onderdelen a, b en c
van het eerste lid van dit artikel. Om deze doelen te kunnen bereiken moet
de jeugdhulp, ingevolge de drieledige definitie van het begrip jeugdhulp,
gericht zijn op het verminderen, stabiliseren, behandelen en opheffen van
of omgaan met de gevolgen van psychische problemen en stoornissen,
psychosociale problemen, gedragsproblemen of een verstandelijke
beperking van de jeugdige, of opvoedingsproblemen van ouders, gericht
zijn op het bevorderen van de deelname aan het maatschappelijk verkeer
en van het zelfstandig functioneren van jeugdigen met een beperking, een
chronisch psychisch probleem of een psychosociaal probleem en gericht
zijn op het opheffen van een tekort aan zelfredzaamheid bij jeugdigen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

134

een somatische of psychiatrische aandoening of beperking, of een
verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke handicap.
De beoordeling of een jeugdige of een ouder een voorziening nodig heeft
en welke voorziening hij nodig heeft, dient plaats te vinden door een
deskundige en zal gebaseerd dienen te zijn op zorginhoudelijke gronden.
Budgettaire overwegingen kunnen hierin niet maatgevend zijn. Dat wil
niet zeggen dat de gemeente bij de inkoop van zorg niet mag letten op de
prijs en dat zij niet mag kijken hoe zij bepaalde vormen van ondersteuning, hulp en zorg efficiënter en goedkoper geregeld kunnen worden,
doch dat in een individueel geval de toereikendheid van het gemeentelijke
budget geen overweging mag zijn om een individuele voorziening te
weigeren. Het besluit of en welke voorziening nodig is, wordt uiteindelijk
genomen door het college. Dit komt tot uitdrukking in de zinsnede «naar
het oordeel van het college».
De zinsnede «rekening houdend met zijn leeftijd en ontwikkelingsniveau»
brengt tot uitdrukking dat het niet wenselijk en ook niet altijd mogelijk zal
zijn om bijvoorbeeld volledige zelfstandigheid of volledige maatschappelijke participatie te bereiken. Het deelnemen aan het maatschappelijk
verkeer is immers afhankelijk van het ontwikkelingsniveau en de
ontwikkelingsmogelijkheden van de jeugdige. Er zullen situaties zijn,
waarbij het gezien de leeftijd en de beperkingen van een jeugdige
simpelweg niet mogelijk is om volledig zelfstandig te zijn of volledig
maatschappelijk te participeren. Te denken valt hierbij bijvoorbeeld aan
ernstig meervoudig gehandicapte jeugdigen. Deze jeugdigen zijn niet
zelfredzaam. Ze zijn aangewezen op jeugdhulp, meestal in de vorm van
begeleiding en persoonlijke verzorging, maar deze hulp zal er niet toe
leiden dat hun tekort aan zelfredzaamheid wordt opgeheven. Er is daarom
gekozen voor een inspanningsverplichting waarbij de gemeente zich de
moeite moet getroosten om een zo goed mogelijk resultaat te bereiken.
Bij het zo gezond en veilig mogelijk opgroeien moet bij de woorden
«gezond opgroeien» in dit verband niet alleen gedacht worden aan de
lichamelijke gezondheid, maar ook aan de geestelijke gezondheid, een
gezonde leefstijl en continuïteit in opvoeding en verzorging. Bij de
woorden «veilig opgroeien» moet gedacht worden aan geborgenheid,
onvoorwaardelijke liefde, respect, aandacht, grenzen, structuur en
regelmaat, veiligheid thuis (huiselijk geweld) en veiligheid buitenshuis.
Met de woorden «deelnemen aan het maatschappelijk verkeer» wordt niet
alleen gedoeld op de mogelijkheden van de jeugdige om actief betrokken
te zijn bij de maatschappij, maar ook op hoe hij zelf zijn steentje bij kan
dragen aan de maatschappij, mee kan denken en mee kan doen, mogelijkheden heeft voor het beoefenen van sport en cultuur en voorbereid is op
zijn toekomst door het behalen van een diploma, het vinden van werk en
het zelf in zijn levensonderhoud te kunnen voorzien.
Artikel 2.3 bevat twee mogelijkheden voor het college om invloed uit te
oefenen op het aantal en de inhoud van de te treffen voorzieningen.
Allereerst is het college niet gehouden om voor een jeugdige of zijn
ouders een voorziening op het gebied van jeugdhulp te treffen voor zover
de jeugdige en zijn ouders de problemen zelf het hoofd kunnen bieden,
eventueel met behulp van personen uit het sociale netwerk of andere
instellingen die ondersteuning bieden. Om dit buiten twijfel te stellen is in
het eerste lid opgenomen dat een gemeente alleen een voorziening hoeft
te treffen voor zover de eigen mogelijkheden en het probleemoplossend
vermogen van de jeugdige en zijn ouder ontoereikend zijn. Dit zou ook
strijdig zijn met het uitgangspunten van artikel 2.1, waarbij ervan uit wordt
gegaan dat de verantwoordelijkheid voor het gezond en veilig opgroeien
van jeugdigen allereerst bij de ouders en de jeugdige zelf ligt en waarin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

135

tot uitdrukking komt dat moet worden uitgegaan van de eigen kracht van
de jeugdige, zijn ouders en het sociale netwerk. Hierbij past een actieve
rol van de ouders en het kind om in eerste instantie te trachten de op hun
weg komende problemen zelf of met behulp van hun eigen netwerk op
lossen. De hulp en ondersteuning moeten dan zó worden ingericht dat het
probleemoplossend vermogen van de jeugdige, zijn ouders en
omgevende gemeenschapsverbanden weer wordt hersteld en versterkt.
Deze bepaling brengt met zich dat de gemeente zoveel mogelijk niet over,
maar samen met de jeugdige en de ouders praat over de benodigde vorm
van jeugdhulp. Dit kan er bijvoorbeeld toe leiden dat een collectieve
voorziening voor de ene jeugdige wel toereikend is en voor de andere met
een soortgelijke vraag niet, omdat de individuele omstandigheden de
situatie net anders maken. Ouders en jeugdigen moeten leren (weer) op
eigen vaardigheden te vertrouwen zodat zij zelf verder kunnen, zonder
hulp van de overheid. Als de jeugdige en zijn ouders zelf mogelijkheden
hebben om de problemen op te lossen of het hoofd te bieden, is een
voorziening niet nodig.
Daarnaast is het de gemeente die beslist of en welke voorziening een
jeugdige nodig heeft. Dit komt tot uitdrukking in de zinsnede «naar het
oordeel van» in artikel 2.3, eerste lid. De gemeente is ingevolge hetzelfde
artikel weliswaar gehouden om te zorgen voor een deskundige advisering
over en beoordeling van de vraag of er een voorziening op het gebied van
jeugdhulp nodig is en welke voorziening dit dan is. Dat neemt niet weg
dat de gemeente een zelfstandige afweging kan maken over welke
voorziening precies moet worden getroffen.
Van belang hierbij is wel om op te merken dat er natuurlijk ook opgroeiproblemen bestaan waarbij er altijd een voorziening noodzakelijk zal zijn,
zonder dat er enige sprake is van onvermogen of onwil van de kant van de
jeugdige of zijn ouders om met een oplossing te komen. Hierbij moet
gedacht worden aan bijvoorbeeld een psychische stoornis of een
verstandelijke beperking, die het noodzakelijk maakt dat er altijd –
ongeacht de opvoedkwaliteiten van de ouders of de eigen mogelijkheden
van de jeugdige – hulp wordt geboden.
Dit vraagt om veel ruimte – vrijheid en verantwoordelijkheid – voor de
professional. Vrijheid om naar bevind van zaken te handelen en het
interventietraject af te stemmen op de specifieke situatie van de jeugdige
en diens omgevingen het bij te sturen naargelang de ontwikkelingen
daarin. Verantwoordelijkheid, om het traject te richten op de doelstelling
van herstel en versterking van het eigen probleemoplossend vermogen
van de jeugdige, zijn ouders en maatschappelijke omgeving, opdat
bemoeienis van buitenaf overbodig wordt. Hulp tot zelfhulp dus, zo dicht
mogelijk bij de jeugdige, het liefst thuis in de lokale situatie.
Voor de volledigheid zij nog vermeld dat het niet nodig is een individuele
voorziening te treffen als er een algemene vrij toegankelijke voorziening
voor handen is die ook toereikend is om de problemen van de jeugdige of
zijn ouders op te lossen. Met het treffen van een dergelijke individuele
voorziening zou de gemeente immers onnodig kosten moeten maken.
Daarnaast is de gemeente, afgezien van die gevallen waarin er een
dubbele oorzaak van een probleem zou kunnen zijn (bijv. psychisch en
somatisch), evenmin gehouden een voorziening te treffen als er een
aanspraak op zorg bestaat ingevolge de AWBZ of een recht op zorg
ingevolge de Zvw; die voorzieningen zijn dan voorliggend op deze.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

136

Voorziening op het gebied van jeugdhulp
Jeugdhulp is drieledig gedefinieerd. Als eerste wordt onder jeugdhulp
verstaan de ondersteuning, hulp en zorg, niet zijnde preventie, aan
jeugdigen en hun ouders bij het verminderen, stabiliseren, behandelen en
opheffen van of omgaan met de gevolgen van psychische problemen en
stoornissen, psychosociale problemen of gedragsproblemen van de
jeugdige, of opvoedingsproblemen. Als tweede wordt onder jeugdhulp
verstaan het ondersteunen van jeugdigen met een beperking, een
chronisch psychisch probleem of een psychosociaal probleem ten
behoeve van het behouden en bevorderen van het zelfstandig functioneren of hun deelname aan het maatschappelijke verkeer (voorheen
begeleiding onder de AWBZ). Als derde valt onder jeugdhulp de persoonlijke verzorging, die voor jeugdigen tot 18 jaar naar de huidige wet wordt
gedecentraliseerd vanuit de AWBZ.
Voor alle duidelijkheid zij vermeld dat die vormen van ondersteuning die
voorheen vielen onder prestatieveld 2 van de Wmo en onder het
maatwerkdeel van de Wpg, niet vallen onder de verantwoordelijkheid tot
het treffen van een voorziening. Deze vallen immers onder het begrip
preventie. Dat wil niet zeggen dat de gemeente geen actie hoeft te
ondernemen op dit gebied. Het tegendeel is eerder waar nu ingevolge
artikel 2.1, het uitgangspuntenartikel, het gemeentelijke beleid nu juist
gericht moet zijn op het voorkomen en de vroege signalering van en
vroege interventie bij opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische
problemen en stoornissen. Deze actie hoeft alleen niet altijd uit te monden
in een voorziening.
Bij het verminderen, stabiliseren en opheffen van opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen moet gedacht worden
aan behandelingen, waaronder bijvoorbeeld ook psychiatrische zorg en
interventies, maar ook het verblijf van een jeugdige in een instelling of bij
pleegouders moet hieronder gevat worden. Bij het omgaan met de
gevolgen van problemen moet gedacht worden aan situaties waarbij er
geen zicht is op verbetering of genezing en er begeleiding van de jeugdige
nodig is. De ondersteuning, hulp en zorg omvat de verschillende vormen
van ondersteuning van en hulp en zorg aan jeugdigen of ouders die
voorheen vielen onder de Wjz (geïndiceerde jeugdzorg), de AWBZ
(jeugd-vb, begeleiding, persoonlijke verzorging, kortdurend verblijf en
jeugd-ggz) en de Zvw (jeugd-ggz).
Een voorziening kan derhalve een heel spectrum van verschillende
soorten ondersteuning, hulp en zorg omvatten; het kan gaan om lichte
vormen van ondersteuning maar ook om hele zware vormen van zorg
zoals bijvoorbeeld de gedwongen opname van een jeugdige in een
psychiatrische instelling. Er kan ook onderscheid gemaakt worden tussen
kortdurende, goedkopere vormen van ondersteuning en langdurige, dure
trajecten van ondersteuning. Ook pleegzorg kan een aangewezen
voorziening blijken te zijn en ook het vervoer van en naar een instelling
valt, indien noodzakelijk, onder deze ondersteuning.
De verantwoordelijkheid van de gemeente om een voorziening te treffen
ziet niet alleen op de jeugdhulp waar een jeugdige of zijn ouders zelf om
verzoeken en die vrijwillig is, maar de gemeente is ook verantwoordelijk
in die gevallen waarin een jeugdige of zijn ouders niet zelf met een
verzoek of vraag komen, maar waarbij wel hulp wenselijk of noodzakelijk
is en voor die vormen van jeugdhulp die verplicht zijn en waarvoor de
jeugdrechter reeds een rechterlijke machtiging inzake jeugdhulp in
gesloten setting (zowel een machtiging gesloten jeugdhulp als een
machtiging op basis van de Wet bopz) heeft afgegeven of waarvoor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

137

dergelijke rechterlijke beslissing gevraagd wordt. Het uitgangspunt blijft
natuurlijk dat de verantwoordelijkheid voor het gezond en veilig
opgroeien allereerst bij de ouders en de jeugdige ligt en hier een
terughoudende houding van de overheid past die ondersteuning biedt
daar waar dit gevraagd wordt. Maar in sommige gevallen zal een meer
proactieve rol van de overheid nodig zijn. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht
worden aan situaties waarbij de ouders of de jeugdige zich zelf niet
bewust zijn van het feit dat ze ondersteuning of zorg nodig hebben, maar
waarbij de buurvrouw zo haar twijfels heeft over de opvoeding van het
buurkind en daar de gemeente op wil attenderen. Daarvoor zal de
gemeente een voorziening moeten treffen, bijvoorbeeld in de vorm van
een meldpunt. De gemeente zal hiertoe de mogelijkheid moeten bieden.
Ook de gevallen waarbij de ouders of het kind geen ondersteuning willen,
terwijl dit wel wenselijk of zelfs noodzakelijk is, denk aan gevallen van
kindermishandeling of verwaarlozing vallen onder de verantwoordelijkheid van de gemeente.
Het advies geven over, het bepalen van en het inzetten van de aangewezen vorm van jeugdhulp in het kader van een rechterlijke beslissing
inzake gesloten jeugdhulp ziet ook op de taak van de gemeente om daar
waar een rechterlijke machtiging aangevraagd moet worden in verband
met gesloten jeugdhulp, de rechter te adviseren over welke jeugdhulp er
precies nodig is en hoe lang deze hulp verplicht moet worden.
Naast de verantwoordelijkheid voor de ondersteuning, hulp en zorg bij
opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen
krijgt de gemeente ook de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de
kinderbeschermingsmaatregelen en de jeugdreclassering. De gemeente
sluit voor de uitvoering van de jeugdbescherming en jeugdreclassering
een subsidierelatie of een contract af met gecertificeerde instellingen. Zie
hierover de toelichting bij artikel 2.4.
Individuele voorziening
De door de gemeente te treffen voorziening kan zowel een algemene, vrij
toegankelijke (ook wel genoemd: collectieve), als een niet algemene, vrij
toegankelijke (ook wel genoemd: individuele) voorziening zijn. Het is niet
aannemelijk dat de gemeente alle vormen van ondersteuning onbeperkt
zal aanbieden en dus vrij toegankelijk zal maken voor alle jeugdigen en
hun ouders binnen de gemeente. Dit zal niet alleen financieel gezien
onhaalbaar zijn maar ook vanuit zorginhoudelijk oogpunt niet wenselijk en
niet noodzakelijk. De gemeente zal daarom zelf onderscheid moeten
maken tussen de vormen van ondersteuning die zij vrij toegankelijk maakt
voor iedere jeugdige of ouder binnen haar gemeente en welke vormen
van ondersteuning niet vrij toegankelijk zijn en waarbij een individuele
afweging gemaakt zal worden. Bij de vrij toegankelijke vormen van
ondersteuning is het overigens wel denkbaar dat door de gemeente
verlangd wordt dat de aanvrager voldoet aan een beperkt aantal
algemeen geformuleerde maatstaven. Zo zouden bijvoorbeeld alleen
personen die ouder of verzorger zijn in aanmerking kunnen komen voor
een bepaalde voorziening die aangeboden wordt in verband met
opvoedkundige problemen. Voor de niet vrij toegankelijke vormen van
ondersteuning zal eerst beoordeeld moeten worden of de jeugdige of zijn
ouders deze ondersteuning daadwerkelijk nodig hebben. Deze niet vrij
toegankelijke voorzieningen veronderstellen altijd een verleningsbeslissing op basis van een beoordeling van de persoonlijke situatie en
behoeften van de aanvrager. Het verlenen van een dergelijke individuele
voorziening brengt verder met zich dat hiervoor een beschikking wordt
afgegeven, waarmee de rechtsbescherming van de burger wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

138

gewaarborgd. Tegen deze beschikking staat in beginsel bezwaar en
beroep open voor de betrokkene.
Aangezien sommige vormen van ondersteuning zowel in groepsverband
als op individuele basis kunnen worden verstrekt, zou misverstand
kunnen ontstaan over de vraag of deze vormen van ondersteuning als
collectieve voorziening of als individuele voorziening in de zin van deze
wet moeten worden bestempeld. Zolang een ieder in beginsel een beroep
kan doen op de aangeboden vorm van ondersteuning, zonder dat hij
hiervoor een verleningsbeslissing (beschikking) nodig heeft, is er geen
sprake van een individuele voorziening. De vorm waarin de ondersteuning
wordt aangeboden, in groepsverband of individueel (één op één) is
daarbij dan niet van belang. Pas wanneer de jeugdige of zijn ouders een
verleningsbeslissing van de gemeente nodig heeft om toegang tot een
bepaalde vorm van ondersteuning te verkrijgen is er sprake van een
individuele voorziening.
Als de gemeente eenmaal geoordeeld heeft dat een jeugdige of zijn
ouders een individuele voorziening nodig hebben, dan kan deze laatste
hier ook rechten aan ontlenen. De beoordeling van de gemeente dat een
individuele voorziening noodzakelijk is, vestigt een aanspraak jegens de
gemeente op deze voorziening.
Woonplaats
De hoofdregel is dat de gemeente waar de persoon die gezag heeft over
de jeugdige is ingeschreven in de gemeentelijke basisadministratie (GBA)
de inhoudelijke en financiële verantwoordelijkheid heeft voor de jeugdige.
Om dit te bereiken is in beginsel aangesloten bij het «woonplaatsbeginsel» uit artikel 12 van Boek 1 van het BW. Als de gemeente een
individuele voorziening treft voor een jeugdige die inhoudt dat de
jeugdige uit huis wordt geplaatst en in een instelling of bij pleegouders
verblijft in een andere gemeente, is de gemeente waar degene die het
gezag over de jeugdige heeft is ingeschreven, verantwoordelijk voor de
kosten van het verblijf in de instelling of bij de pleegouders. Ook als
mocht blijken dat de jeugdige tijdens het verblijf in de instelling of bij de
pleegouders aanvullende vormen van ondersteuning, hulp of zorg nodig
heeft, blijft de gemeente waar degene verblijft die het gezag over de
jeugdige heeft financieel verantwoordelijk voor de te leveren ondersteuning of zorg. Als beide ouders tezamen het gezag over hun minderjarige kind uitoefenen, maar niet dezelfde woonplaats hebben, dan is de
gemeente verantwoordelijk van de ouder bij wie het kind feitelijk verblijft
dan wel laatstelijk feitelijk heeft verbleven. De zinsnede «dan wel
laatstelijk heeft verbleven» voorkomt het geval dat een jeugdige, die niet
bij zijn ouders thuis verblijft of die voortdurend tussen de beide met gezag
belaste ouders heen en weer pendelt, terwijl laatstgenoemden gescheiden
wonen, juridisch geen woonplaats zou hebben. Artikel 12, vijfde lid, van
Boek 1 van het BW bepaalt dat als de ouder van wie de woonplaats wordt
afgeleid overlijdt of zijn gezag of zijn hoedanigheid verliest, de afgeleide
woonplaats voortduurt, totdat een nieuwe woonplaats is verkregen.
Hieruit kan afgeleid worden dat de gemeente die in eerste instantie
verantwoordelijk is voor de kosten van de jeugdhulp – pas stopt met
bekostigen van de jeugdhulp, nadat een nieuwe gemeente – de gemeente
die na wijziging van de woonplaats verantwoordelijk wordt- deze
bekostiging daadwerkelijk heeft overgenomen. Het is immers niet
wenselijk dat de jeugdige de dupe wordt van een eventuele woonplaatsdiscussies bij een verhuizing, ruzie tussen de ouders of gezagsvraagstukken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

139

Op de hoofdregel zijn echter twee uitzonderingen. Ten eerste bij professionele voogdij. De gemeente waar de persoon is ingeschreven in het GBA
die voorafgaand aan de voogdij het gezag had over de jeugdige, behoudt
in dat geval de inhoudelijke en financiële verantwoordelijkheid. Hiervoor
is gekozen om de (centrum)gemeenten waar naar verwachting de
organisatie waar voogden in dienst zijn vestiging heeft, niet onevenredig
te belasten. Beide gemeenten (de gemeente waar de persoon in het GBA
is ingeschreven die voorafgaand aan de voogdij gezag had en de
gemeente waar het kind (tijdelijk) woont gedurende de voogdij) stemmen
af over inhoud en financiering van de zorg. Vanuit de organisatie die
namens de gemeente de voogdij regelt of vanuit het CJG van de
gemeente waar het kind woont tijdens de voogdijmaatregel wordt contact
opgenomen met de oude gemeente, ook al wordt deze nieuwe gemeente
niet inhoudelijk en niet financieel verantwoordelijk voor deze jeugdige
binnen de gemeentegrenzen.
De tweede uitzondering is de situatie waarbij tijdens professionele
pleegzorg het gezag wordt overgedragen aan de pleegouder (die dan
pleegoudervoogd wordt genoemd). Dan heeft de gemeente waar de
persoon is ingeschreven in het GBA die voorafgaand aan de pleegzorg het
gezag had over de jeugdige, de inhoudelijke en financiële verantwoordelijkheid. De reden hiervoor is om gemeenten waar relatief veel professionele pleeggezinnen zijn gevestigd niet onevenredig te belasten. Ook hier
is het natuurlijk wenselijk dat beide gemeenten (de gemeente waar de
persoon in het GBA is ingeschreven die voorafgaand aan de pleegzorg
gezag had en de gemeente waar het kind (tijdelijk) woont gedurende de
pleegzorg) afstemmen over inhoud en financiering van de zorg. In
gevallen van pleegzorg waarbij het gezag niet wordt overgedragen aan de
pleegouder(s) geldt deze uitzondering vanzelfsprekend niet.
Deskundige toeleiding
Onderdeel van de verantwoordelijkheid van de gemeente is ook de
deskundige toeleiding naar advisering over en de bepaling en het inzetten
van de meest aangewezen voorziening op het gebied van jeugdhulp.
Dit betekent allereerst dat in het vrijwillige kader de gemeente moet
zorgen dat de jeugdige en zijn ouders ergens terecht kunnen met hun
vragen op opvoeden en opgroeien. Zij moeten bij iemand met verstand
van zaken hun vragen neer kunnen leggen, advies kunnen inwinnen en
verder geholpen kunnen worden, met andere woorden, een baliefunctie.
Degene die deze jeugdige en zijn ouders ziet zal zich op individueel niveau
een beeld moeten vormen van de psychische, psychosociale of gedragsproblemen van de jeugdige of de opvoedkundige problemen van de
ouders. Het vormen van dit beeld op individueel niveau en het inzetten
van de juiste vorm van ondersteuning, is een kernonderdeel van de
opdracht aan de gemeente om ondersteuning, hulp en zorg te bieden bij
opgroei- en opvoedproblemen. De gemeente zal ter uitvoering van deze
taak voldoende deskundigheid beschikbaar moeten hebben. Dit gaat niet
alleen om deskundigheid die het mogelijk maakt om de betreffende
problematiek te herkennen – is er bijvoorbeeld sprake van een psychische
stoornis of heeft de jeugdige een gedragsprobleem? – maar ook deskundigheid met betrekking tot het aanwezige aanbod van ondersteuning.
Eenvoudige vragen moeten direct door de hulpverlener zelf afgehandeld
kunnen worden, maar deze eerstelijns hulpverlener moet ook weten
wanneer het nodig is om meer gespecialiseerde jeugdhulp in te schakelen
en moet de jeugdige en zijn ouders naar de juiste persoon of instelling
door kunnen verwijzen. Hij moet met andere woorden de triage kunnen
verrichten, zoals deze ook bij de huisarts plaatsvindt in de gezondheidszorg. Er moet dus een soort baliefunctie gecreëerd worden, waar een
jeugdige en zijn ouders terecht kunnen met vragen en verzoeken, triage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

140

plaatsvindt en er moet gezorgd worden dat de jeugdige of zijn ouders
vervolgens de aangewezen jeugdhulp ontvangen.
Het adviseren over en het bepalen en inzetten van de juiste vorm van
ondersteuning kan op verschillende manieren worden vormgegeven door
de gemeente. Zo kan het voorkomen dat de jeugdige of zijn ouders direct
geholpen kunnen worden met hun probleem door degene die hen te
woord staat. Deze kan in dienst van de gemeente zijn, maar dat hoeft niet.
Het kan ook zo zijn dat de jeugdige of zijn ouders worden doorverwezen
naar een gespecialiseerde aanbieder van jeugdhulp die deze jeugdhulp in
dienst van of in opdracht van de gemeente uitvoert.
Zoals hierboven geschreven heeft de gemeente de verantwoordelijkheid
voor een deskundige toeleiding naar, advisering over en bepaling en
inzetten van de aangewezen voorziening op het gebied van jeugdhulp. Dit
betekent niet dat deze deskundigen allemaal dagelijks in hetzelfde
gebouw aanwezig moeten zijn, maar wel dat zij, indien nodig, geraadpleegd kunnen worden. Ook hier zijn geen vormvoorschriften voor de
gemeente opgenomen. De gemeente kan ervoor kiezen om een
inlooppunt een gemeentelijke dienst te laten zijn en de deskundigen zelf in
dienst te nemen. Ze kan echter ook kiezen voor het inhuren elders van
deskundigen.
Tweede lid
Als een jeugdige op grond van deze wet jeugdhulp ontvangt en in
verband met een medische noodzaak of zijn gebrek aan zelfredzaamheid
niet in staat is om zelfstandig van en naar de locatie te komen waar de
jeugdhulp wordt gegeven, behoort tot de door het college te treffen
voorziening, indien naar het oordeel van het college noodzakelijk, tevens
het vervoer naar en van de locatie waar de jeugdhulp gegeven wordt,
binnen of buiten de gemeentegrenzen. Het criterium van de medische
noodzaak zoals dit in de AWBZ gold, is hierbij aangevuld met het criterium
van (gebrek aan) zelfredzaamheid, nu dit ook één van de centrale criteria
is voor het ontvangen van jeugdhulp. Bij jeugdigen jonger dan 12 jaar
werd onder de AWBZ altijd verondersteld dat deze niet over voldoende
zelfredzaamheid beschikken om zelfstandig van vervoer gebruik te maken,
zij kwamen dan ook altijd in aanmerking voor deze vervoersvoorziening.
Onder de huidige regeling wordt dit echter aan het oordeelsvermogen van
het college overgelaten. Het college zal daarbij, het uitgangspunt van
eigen kracht indachtig een andere afweging kunnen maken. Zo is het niet
nodig een voorziening op het gebied van vervoer te regelen als ouders de
jeugdige zelf gemakkelijk kunnen vervoeren, omdat er geen speciaal
(medisch) vervoer nodig is. Ook bij dagbehandeling, een onderdeel van
de zorg aan (licht) verstandelijk gehandicapte jeugdigen, kan vervoer
noodzakelijk zijn.
Derde lid
Het kortdurend verblijf, dat strekt tot ontlasting van de mantelzorger van
een persoon die is aangewezen op permanent toezicht wordt van de
AWBZ naar de Wmo gedecentraliseerd. Voor jeugdigen tot de leeftijd van
achttien jaren wordt deze vorm van zorg naar de onderhavige wet
gedecentraliseerd. Volgens artikel 9a van het Besluit zorgaanspraken
AWBZ betreft kortdurend verblijf het logeren van een persoon met een
aandoening, beperking of een handicap in een instelling gedurende
maximaal drie etmalen per week, als de zorg voor die persoon noodzakelijkerwijs gepaard gaat met permanent toezicht. De aanspraak op
kortdurend verblijf bestaat op grond van de AWBZ slechts als ontlasting
van de persoon die gebruikelijke zorg of mantelzorg leveren, zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

141

ouder(s), partner of andere huisgenoten, noodzakelijk is, bijvoorbeeld bij
dreigende overbelasting. Kortdurend verblijf is dus bedoeld als aanvulling
op wonen in de thuissituatie, waarbij de persoon in kwestie zonder deze
zorg en dit toezicht thuis zou zijn aangewezen op intramuraal verblijf.
Kortdurend verblijf draagt er dus aan bij dat de persoon met een
aandoening, beperking of handicap thuis kan blijven wonen en niet in een
instelling hoeft te worden opgenomen. Bij de decentralisatie van het
kortdurend verblijf van de AWBZ naar de Wmo wordt ervoor gekozen om
in lijn met de systematiek van de Wmo, het kortdurend verblijf niet in de
vorm van een concrete voorziening in de Wmo te brengen, maar in de
plaats daarvan het te bereiken resultaat te formuleren dat bereikt dient te
worden, te weten de ontlasting van de mantelzorger die belast is met het
permanente toezicht. Dit wordt als een afzonderlijk onderdeel in de
compensatieplicht opgenomen. Hierdoor kan de gemeente ook andere
voorzieningen treffen dan alleen het kortdurend verblijf onder de Wmo,
zolang hiermee maar het gewenste resultaat bereikt wordt.
Nu de systematiek van de onderhavige wet net als de Wmo gericht is op
resultaten in de plaats van concrete voorzieningen, is ook hier gekozen
om het kortdurend verblijf voor jeugdigen tot de leeftijd van achttien jaren
niet in de vorm van een concrete voorziening in de wet op te nemen, maar
om het gewenste resultaat, te weten ontlasting van de ouders, stiefouders
of anderen die een jeugdige als behorend tot hun gezin verzorgen en
opvoeden, als afzonderlijk onderdeel van artikel 2.3 te formuleren. Dit
artikel ziet hierdoor niet alleen op het treffen van voorzieningen op het
gebied van jeugdhulp, maar biedt door zijn resultaatgerichte omschrijving
de gemeente de mogelijkheid om voor ouders, stiefouders of anderen die
een jeugdige als behorend tot hun gezin verzorgen en opvoeden in deze
specifieke situaties andere voorzieningen te treffen dan alleen het
kortdurend verblijf onder de AWBZ. Dit past bij de maatwerkgedachte van
de onderhavige wet. Zo zou de gemeente er bijvoorbeeld ook voor
kunnen kiezen om niet de jeugdige, maar juist de ouders, stiefouders of
anderen die een jeugdige als behorend tot hun gezin verzorgen en
opvoeden een aantal dagen uit de thuissituatie te halen en deze zo te
ontlasten.
De plicht van de gemeente om voorzieningen te treffen die de ouders,
stiefouders of anderen die een jeugdige als behorend tot hun gezin
verzorgen en opvoeden in staat stellen de ouderlijke zorg te blijven
verlenen, ziet slechts op ouders, stiefouders of anderen die een jeugdige
als behorend tot hun gezin verzorgen en opvoeden van een jeugdige op
wie permanent toezicht moet worden gehouden. Hierbij is sprake van
«bovengebruikelijk» toezicht; het is geen «gewoon» ouderlijk toezicht of
gebruikelijke ouderlijke zorg. Er zijn verschillende oorzaken denkbaar
waarom permanent toezicht nodig zou zijn. Het kan gaan om het verlenen
van zorg op ongeregelde tijden bij jeugdigen met zware fysieke beperkingen door een lichamelijke handicap, bij wie continu hulp en
begeleiding bij alle dagelijkse activiteiten nodig is. Ook kan het gaan om
de noodzaak in te kunnen grijpen bij gedragsproblemen, veroorzaak door
een psychiatrische beperking of een verstandelijke handicap.
Vierde lid, onderdeel a
Met dit onderdeel wordt aangesloten bij de Wmo. Er wordt geregeld dat
bij het bepalen van de voorzieningen de gemeente rekening moet houden
met de behoeften en persoonskenmerken van de aanvrager van de
jeugdhulp. Hiermee wordt tot uitdrukking gebracht dat de gemeente altijd
rekening houden met de individuele omstandigheden en behoeften van
de jeugdige en zijn ouders bij het bepalen van de geschikte voorziening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

142

Vierde lid, onderdeel b
Het college dient daarnaast bij de vervulling van haar taken rekening te
houden met de godsdienstige gezindheid, de levensovertuiging en de
culturele achtergrond van de cliënt. De jeugdige en zijn ouders met hun
levensovertuiging en culturele achtergrond zijn het uitgangspunt bij de
relatie tussen de jeugdige en de gemeente. Deze eis houdt niet in dat een
jeugdige per se geholpen moet worden door iemand die de godsdienstige
gezindheid, de levensovertuiging of de culturele achtergrond van de cliënt
deelt, maar wel dat de gemeente bij de uitoefening van haar taken geen
beslissingen neemt die met die gezindheid, overtuiging of achtergrond
onverenigbaar zouden zijn. De gemeente zal dus bijvoorbeeld bij de
inkoop van zorg rekening moeten houden met het feit dat ze in haar totale
aanbod ook aanbieders opneemt die kennis, ervaring en expertise heeft
van een specifieke godsdienstige gezindheid, levensovertuiging of
culturele achtergrond of daar vanuit opereert.
Vijfde lid
De jeugdige en zijn ouders moeten een zekere keuzevrijheid hebben met
betrekking tot de aan hen aangeboden activiteiten van jeugdhulp. Het
algemene uitgangspunt van beleidsvrijheid indachtig, wordt niet
voorgeschreven welke ondersteuning, hulp en zorg de gemeente precies
moet bieden. Ook wordt er geen ongeclausuleerde keuzevrijheid gevraagd
van de gemeente. In de ene situatie kan het immers moeilijker of wellicht
onmogelijk zijn om keuzevrijheid te bieden en in een andere situatie kan
dit zeer wel mogelijk zijn. De gemeente is dan ook niet verplicht om bij
elke voorziening die zij de jeugdige of zijn ouders aanbiedt, bijvoorbeeld
de keuze te geven uit verschillende aanbieders, maar ze is wel verplicht
aan dit vraagstuk de nodige aandacht te schenken en daar waar mogelijk
keuzevrijheid te geven. De gemeentelijke beleidsvrijheid om, bijvoorbeeld,
vanwege redenen van kwaliteit een bepaalde vorm van ondersteuning
slechts bij één aanbieder in te kopen, is dus zeer wel mogelijk, zolang dit
beleid maar voldoende onderbouwd kan worden, en is afgewogen tegen
het feit dat daarmee de keuzevrijheid van de jeugdige en zijn ouders in dat
geval dan nihil is.
Artikel 2.4 Uitvoering kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering
Naast de verantwoordelijkheid voor preventie en jeugdhulp is het college
ook verantwoordelijk voor de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering.
De professionals werkzaam in de gemeente moeten alert zijn op aanwijzingen die aanleiding geven om een kinderbeschermingsmaatregel te
overwegen. Het eerste lid regelt dat zodra de professional tot een dergelijk
oordeel komt, de gemeente verplicht is de raad voor de kinderbescherming van deze gevallen in kennis te stellen en een verzoek tot
onderzoek te doen. De raad voor de kinderbescherming kan vervolgens
een onderzoek naar de noodzaak van een kinderbeschermingsmaatregel
starten.
Het tweede lid concretiseert de verantwoordelijkheid van de gemeente
voor de uitvoering van de jeugdbescherming en jeugdreclassering. Een
kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering wordt – onder
verantwoordelijkheid van de gemeente – uitgevoerd door een gecertificeerde instelling. Hier geldt een leveringsplicht voor gemeenten; het is de
plicht van de gemeente om over een toereikend aanbod van gecertificeerde instellingen te beschikken, zodat zeker is gesteld dat de uitspraak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

143

van de rechter – of een andere instantie – kan worden uitgevoerd
(onderdeel a). De gemeente zal voor de uitvoering van deze leveringsplicht bovenlokaal samenwerken. De samenwerkende gemeenten zullen
met de gecertificeerde instellingen contracten afsluiten.
Onderdeel b gaat over de situatie dat bij de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering aanvullende hulp nodig is. Bij
een kinderbeschermingsmaatregel is de gecertificeerde instelling bevoegd
te bepalen dat de jongeren aanvullende hulp nodig heeft. Bij jeugdreclassering is het niet alleen de gecertificeerde instelling die deze bevoegdheid
heeft, maar kunnen ook andere instanties besluiten dat jeugdhulp nodig
is. Deze andere instanties zijn de rechter, de officier van justitie, de
directeur van de JJI, en de selectiefunctionaris van de JJI. In al deze
gevallen moet deze jeugdhulp uiteraard beschikbaar zijn. Ook hier geldt
een leveringsplicht voor de gemeente.
Artikel 2.5 Nadere concretisering van de verantwoordelijkheid
In dit artikel is een aantal taken opgenomen die voortvloeien uit de
verantwoordelijkheid van de gemeente. Deze opsomming is niet
uitputtend en geeft ook niet de volledige verantwoordelijkheid van de
gemeente weer die zij ingevolge deze wet heeft. De opsomming betreft
taken die volgens de regering onmisbaar zijn in het nieuwe jeugdstelsel
en waarvan nu duidelijk gemaakt wordt dat alle gemeenten hier zorg voor
dragen.
Onderdeel a
Onderdeel a bepaalt dat de gemeente ervoor moet zorgen dat er een
kwalitatief en kwantitatief toereikend aanbod is om aan de taken als
bedoeld in de artikelen 2.2, 2.3 en 2.4, tweede lid, onderdeel b, te kunnen
voldoen. Met een kwantitatief toereikend aanbod wordt geenszins
bedoeld dat de gemeente te allen tijde een aanbod van alle mogelijke
soorten jeugdhulp in stand dient te houden. Het benodigde aanbod om
maatwerk te leveren ten behoeve van de jeugdige en zijn ouders kan
immers per gemeente verschillen. Wel betekent het dat de gemeente, juist
met die jeugdige en zijn ouders en de bij hen levende behoeften in het
achterhoofd, ervoor moet zorgen dat als een jeugdige of zijn ouders een
bepaalde vorm van jeugdhulp nodig hebben, zij die ook kunnen krijgen.
Met andere woorden, de gemeente moet die ondersteuning, hulp en zorg
ingekocht of gecontracteerd hebben die jeugdigen en hun ouders in die
gemeente nodig hebben. Dit kan dus per gemeente verschillen. Het
verdient wel aandacht om te zeggen dat deze taak niet alleen geldt voor
de huidige en de veel voorkomende vormen van ondersteuning, hulp en
zorg die een jeugdige en zijn ouders nodig kunnen hebben, maar ook voor
de toekomstige of meer specialistische en minder gebruikte vormen van
ondersteuning, hulp en zorg, inclusief de door de rechter opgelegde zorg.
Ook die moet de gemeente kunnen inzetten als een jeugdige of zijn
ouders deze nodig hebben. Aannemelijk is dat gemeenten op sommige
vlakken hiervoor gaan samenwerken. Zeker voor kleine gemeenten
kunnen de kosten van bijvoorbeeld zeer specialistische en weinig
voorkomende vormen van zorg immers percentueel een groot deel van de
begroting vormen en derhalve een zodanig risico vormen dat zij hiervoor
een gezamenlijke oplossing kiezen.
De aanbieders van wie de gemeente gebruik gaat maken bij de invulling
van haar opdracht hoeven niet altijd aanbieders te zijn die binnen de
gemeente werkzaam zijn. Het kan voorkomen dat aanbieders die in het
grensgebied tussen twee gemeenten opereren door beide gemeentes
zullen worden ingezet. Ook bij zeer gespecialiseerde vormen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

144

ondersteuning, hulp en zorg, die vaak maar op enkele plaatsen in het land
zal worden geboden, zal de jeugdhulpaanbieder niet altijd in de gemeente
gelegen zijn waar de jeugdige verblijft. Een kwalitatief toereikend aanbod
impliceert wel dat de ondersteuning, hulp of zorg moet voldoen aan de
kwaliteitseisen die daarvoor bij of krachtens deze wet zijn gesteld. Zo
brengt de wettelijke eis van het leveren van verantwoorde hulp met zich
mee dat gemeenten alleen vrijwilligers mogen inzetten voor vormen van
jeugdhulp waarvoor aannemelijk te maken is dat deze zonder kwaliteitsverlies door hen kunnen worden verleend. In andere gevallen zullen
geregistreerde jeugdprofessionals of andere geschikte beroepskrachten
ingezet moeten worden (zie ook paragraaf 6.5 van het algemeen deel van
deze memorie van toelichting).
Om zorg te kunnen dragen voor een kwalitatief en kwantitatief toereikend
aanbod van jeugdhulp zal voorafgaand aan het daadwerkelijk verzorgen
van het aanbod van deze ondersteuning een aantal hiermee samenhangende activiteiten door de gemeente moeten worden ondernomen. Te
denken valt daarbij bijvoorbeeld aan het ramen van de behoefte aan
ondersteuning en het bijhouden van ontwikkelingen in de verschillende
vormen van ondersteuning. Zorg dragen voor maatwerk en een
toereikend aanbod zijn pas mogelijk als bekend welke vormen van
ondersteuning in de gemeente nodig zijn en welke vormen er door de
verschillende aanbieders van ondersteuning ontwikkeld zijn. Omdat deze
activiteiten zo vanzelfsprekend zijn en logischerwijze altijd voorafgaan aan
de opdracht tot het voorzien in een toereikend aanbod, is het niet nodig
om deze activiteiten expliciet in de wet op te nemen als onderdeel van de
algemene opdracht.
Onderdeel b
Het wordt aan de beleidsvrijheid van de gemeenten overgelaten hoe ze er
voor zorgen dat voorzien wordt in herkenbare, laagdrempelige en
toegankelijke toegang tot de hulpverlening. Hiervoor zou de gemeente
bijvoorbeeld een inlooppunt kunnen inrichten, zoals een cjg, maar ook
een andere manier is mogelijk. De jeugdhulp moet verder altijd bereikbaar
en beschikbaar zijn in acute situaties. Hierbij moet gedacht worden aan
situaties waarbij er buiten kantooruren een regeling getroffen moet
worden voor een jeugdige; een jeugdige moet bijvoorbeeld op grond van
een machtiging tot uithuisplaatsing acuut uit zijn eigen gezin in een
pleeggezin worden geplaatst of de situatie waarbij er per direct opvang
geregeld moet worden voor een kind omdat de ouders ten gevolge van
een ongeval zijn opgenomen in het ziekenhuis. Maar ook kan het gaan om
situaties waarbij het kind acute geestelijke gezondheidszorg nodig heeft
bijvoorbeeld in verband met een psychose. Het gaat daarbij dus om
spoedeisende zaken, waarvoor de gemeente 24 uur per dag, 7 dagen per
week bereikbaar moet zijn en hulp moet kunnen verschaffen.
Onderdeel c
Dit onderdeel regelt de consultatiefunctie. De consultatiefunctie houdt in
dat de gemeente verantwoordelijk wordt om advies te geven aan degene
die beroepsmatig met jeugdigen werkt en die zich zorgen maakt om een
minderjarige. Het gaat dan om leerkrachten, crècheleidsters en jeugdhulpverleners. Deze personen moeten weten waar zij met hun vragen heen
kunnen en de gemeente is er verantwoordelijk voor dat de vragen op een
adequate wijze worden beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

145

Onderdeel d
Onder de opdracht aan de gemeente wordt ook gevat dat de gemeente
aandacht besteedt aan de gratis advisering van jeugdigen over door hen
al dan niet anoniem voorgelegde vragen of problemen. Hiermee wordt de
voortzetting van de huidige kindertelefoon beoogd. De kindertelefoon
vervult een belangrijke functie in de laagdrempelige en herkenbare
jeugdhulp, steeds met het oogmerk om indien mogelijk te demedicaliseren en te normaliseren. De Kindertelefoon is kindvriendelijk, laagdrempelig en geniet landelijke bekendheid. Kinderen en jongeren kunnen
anoniem en gratis terecht bij de kindertelefoon met vragen en problemen.
De website en het forum van de kindertelefoon zijn altijd bereikbaar en
jongeren kunnen de Kindertelefoon via de (mobiele) telefoon of chat
bereiken. De kindertelefoon biedt een luisterend oor, maar kan wanneer
dit nodig is ook actief verwijzen naar hulpverlening. De kindertelefoon
fungeert als «gouden oor» van de jeugdhulp: jeugdigen die contact
opnemen met de kindertelefoon en zich in een voor hen onbegrijpelijke of
bedreigde positie bevinden, worden in een driegesprek «warm» worden
overgedragen aan een jeugdhulpaanbieder of aan een medewerker van
de gemeentelijke toegang tot jeugdhulp. Dit kan alleen als een jeugdige
bereid is zijn of haar anonimiteit op te geven. In de huidige tijd ligt het
voor de hand dat de gemeente deze advisering aan jeugdigen ook via
andere middelen dan alleen via de telefoon uitvoert, bijvoorbeeld internet
en sms. Omdat het niet ondenkbaar is dat over een aantal jaren de
technische ontwikkelingen nieuwe vormen van communicatie mogelijk
maken, is gekozen voor een techniekonafhankelijke functiegerichte
omschrijving van deze taak.
De kindertelefoon was onder de Wjz een voorziening met een landelijke
dekking, die reeds lange tijd in het kader van ondersteuning van en zorg
aan jeugdigen bestaat en goed functioneert en die daarom ook gewaarborgd dient te blijven. Ook in het kader van de onderhavige wet ligt het
voor de hand om de kindertelefoon landelijk te organiseren en zoveel
mogelijk aan te sluiten bij de bestaande structuur van de kindertelefoon.
De VNG en het Rijk bekijken daarom wamen elke manieren van bovenlokale financiering daarbij het best passen.s
Onderdeel e
Van gemeenten wordt verwacht dat zij kindermishandeling daadkrachtig
bestrijden. Kindermishandeling moet snel worden gesignaleerd en er
moet op een passende wijze op worden gereageerd. Mishandeling moet
worden gestopt met behulp van jeugdhulp, jeugdbescherming, strafrecht
of een combinatie daarvan. Wanneer een kind is mishandeld, volgt een
diagnose en een behandeling om schade zoveel mogelijk te beperken.
Deze wet regelt daarom ook de verantwoordelijkheid van de gemeente
voor het AMHK (deze wordt opgenomen in de Wmo). De gemeenten
voeren regie over de brede ketenaanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Van gemeenten wordt ook verwacht dat zij de krachten op
dit vlak op bovenlokaal niveau bundelen en dat het stoppen en behandelen van schadelijke gevolgen van geweld en kindermishandeling op een
geïntegreerde wijze wordt aangepakt.
Onderdeel f
Dit onderdeel is afgeleid van 57 Wjz. De gemeente krijgt, net als nu de
provincie, de taak om ervoor zorg te dragen dat jeugdigen, hun ouders en
pleegouders een beroep kunnen doen op een vertrouwenspersoon. De
gemeente is derhalve verantwoordelijk voor de financiering van deze
vertrouwenspersoon. De vertrouwenspersoon dient op grond van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

146

tweede lid van dit artikel werkzaam te zijn bij een rechtspersoon met
volledige rechtsbevoegdheid die onafhankelijk van het college en de
jeugdhulpaanbieder, de gecertificeerde instelling of het AMHK en van
personen in dienst van het college of de jeugdhulpaanbieder, de gecertificeerde instelling of het advies- en meldpunt opereert. Op het moment van
inwerkingtreding van onderhavig wetsvoorstel kennen de aanbieders van
wat voorheen geïndiceerde jeugdzorg was en de instellingen die de
gezinsvoogdij en de jeugdreclassering uitvoeren – voorheen bureau
jeugdzorg – het fenomeen vertrouwenspersoon al. Ook voor de jeugdhulp
die voorheen als jeugd-ggz viel onder de Zvw en de AWBZ is de vertrouwenspersoon een bekend verschijnsel.
Gezien de grote afhankelijkheid van de jeugdige van de gemeente, de
jeugdhulpaanbieders, de gecertificeerde instellingen en het AMHK, achten
wij het nodig een vertrouwenspersoon, waarop jeugdigen en hun ouders
kunnen terugvallen als zij problemen hebben met één van deze instanties,
verplicht te stellen. Het is de taak van de vertrouwenspersoon de jeugdige
alsdan te ondersteunen. Dit gaat niet zover dat de vertrouwenspersoon op
eigen initiatief namens de jeugdige kan optreden. Over taken en bevoegdheden van de vertrouwenspersoon en de bijbehorende verplichtingen van
jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen zullen bij amvb regels
worden gesteld.
Onderdeel g
Zowel de huisarts, de medisch specialist als de jeugdarts hebben ieder
vanuit hun specifieke expertise een verantwoordelijkheid om goede
diagnoses te stellen en indien nodig de jeugdige door te geleiden naar de
zorg die volgens de professionele standaard nodig is of in voorkomende
gevallen zelf jeugdhulp te verlenen.
De helft van de jeugdigen die ggz ontvangt ook tweedelijns somatische
zorg. Mede omdat psychische problemen zich kunnen uiten in dan wel
samengaan met lichamelijke klachten (variërend van buikpijn, slecht
slapen tot anorexia en suïcidepogingen) zullen ook in de toekomst veel
jeugdigen een beroep op de huisarts en de medisch specialist blijven
doen voor zowel somatische als psychische klachten.
Om psychische problematiek bij jeugdigen adequaat te herkennen, te
behandelen en/of – indien nodig – naar de juiste zorgverlener te verwijzen
kan de huisarts gebruik maken van ondersteuning in zijn praktijk door een
Praktijk Ondersteuner Huisartsen GGZ (POH-GGZ). Als binnen de
huisartsenfunctie de patiënt niet kan worden geholpen (bijvoorbeeld
omdat een intensievere behandeling noodzakelijk geacht wordt), dan kan
de jeugdige worden doorverwezen naar een GGZ- aanbieder. In sommige
gevallen is een medisch specialist de aangewezen persoon om een
jeugdige van de juiste zorg te voorzien. Denk bijvoorbeeld aan een
kinderarts die in samenwerking met een psychiater lichamelijke en
psychische ontwikkeling van kinderen integreert in zijn behandeling. In
andere gevallen kan de medisch specialist, afhankelijk van de specifieke
zorgbehoefte, van oordeel zijn dat psychische zorg nodig is. In de praktijk
zullen vooral de kinderarts en de psychiater doorverwijzen naar
jeugdhulp.
In de praktijk gaat het om een diversiteit aan zorgvragen waarbij verschillende vormen van jeugdhulp aangewezen kunnen zijn. De huisarts en de
medisch specialist waren op grond van de Zvw en de AWBZ al bevoegd
om te verwijzen naar de jeugd-ggz. Op grond van artikel 2.5, eerste lid,
onder g, van de Jeugdwet krijgen zij de bevoegdheid om naar alle vormen
van jeugdhulp verwijzen. Met deze verwijzing wordt een goede integrale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

147

hulpverlening aan de jeugdige (en gezin) beoogd, die tijdig en op de juiste
plek door de juiste behandelaar verleend wordt, waardoor de continuïteit
van zorg in een individueel geval geborgd kan worden en waarbij de
eventuele samenhang met de somatische zorg geborgd blijft. Tevens
worden de huisarts en de medisch specialist hierdoor aangemoedigd om
bij opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en
stoornissen het gehele palet van jeugdhulp in de beoordeling mee te
nemen, daar waar voorheen mogelijk een oplossing in de richting van de
jeugd-ggz werd gezocht.
De jeugdarts is de sociaal geneeskundig specialist van kinderen, ziet
(bijna) alle kinderen periodiek en is op de hoogte van de gezinssituatie. De
jeugdarts voert taken uit in opdracht van gemeenten die beschreven staan
in artikel 5 Wpg. Het gaat om onder meer preventieve taken gericht op het
bevorderen van gezondheid, het voorkomen van lichamelijke, psychische
en sociale problemen en het signaleren van dergelijke problemen. Zo
mogelijk biedt de jeugdarts zelf ondersteuning of verwijst gericht door
naar medische of andere hulpverlening. Gezien deze wettelijke taken die
zijn vastgelegd in de Wpg ligt het voor de hand de rol van verwijzer voor
de jeugdarts ook vast te leggen in de nieuwe jeugdwet.
Een goede samenwerking tussen de huisartsen, de medisch specialisten,
de jeugdartsen en de gemeenten is essentieel. De gemeenten hebben
immers in geval van multiproblematiek een breed zicht op de totale
situatie rondom de jeugdige en het gezin die van belang kan zijn voor de
juiste hulpverlening aan de jeugdige en het gezin.
Voor de gemeente betekent de wettelijke verwijsbevoegdheid dat zij een
verwijzing door de huisarts, de medisch specialist en de jeugdarts zullen
moeten accepteren als toegang tot jeugdhulp. In de praktijk zullen de
huisarts, de medisch specialist en de jeugdarts vaak niet bepalen welke
specifieke vorm van jeugdhulp een jeugdige nodig heeft, doch slechts een
verwijzing geven voor bijvoorbeeld psychiatrische hulp of een andere
vorm van jeugdhulp. De jeugdhulpaanbieder waar de jeugdige of zijn
ouder vervolgens met deze verwijzing naartoe gaat, zal inhoudelijk
beoordelen welke zorg de jeugdige precies nodig heeft, met welke
frequentie en voor hoe lang (de duur en de omvang). Deze laatste zal dus
de daadwerkelijke inhoud van de voorziening bepalen. Daarbij dient de
jeugdhulpaanbieder zich te houden aan de afspraken die hij daarover met
de gemeente heeft gemaakt in het kader van de contract- of subsidierelatie en met de regels die de gemeente op grond van artikel 2.8 bij
verordening stelt. De gemeente kan in haar verordening niet alleen
aangeven welke vormen van jeugdhulp alleen na een besluit van de
gemeente of een verwijzing door de huisarts, medisch specialist en
jeugdarts toegankelijk zijn, maar ook de voorwaarden waaronder deze
vormen van ondersteuning, hulp en zorg verkregen kunnen worden. Met
andere woorden, de jeugdhulpaanbieder is bij de bepaling welke vorm
van jeugdhulp, met welke frequentie en voor hoe lang gebonden aan
hetgeen de gemeente hierover in de verordening heeft opgenomen.
Om de regierol van de gemeenten in het stelsel te borgen is het noodzakelijk dat over de invulling van de verwijzingsmogelijkheid van de
huisarts, de medisch specialist en de jeugdarts en de voorwaarden die
hieraan kunnen worden gesteld goede afspraken tussen de partijen (onder
andere gemeenten, huisartsen, medisch specialisten, zorgverzekeraars)
worden gemaakt. De partijen worden hiertoe verplicht op grond van
artikel 2.6, derde lid. Zie verder de toelichting bij die bepaling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

148

Voor de duidelijkheid zij nog opgemerkt dat het bovenstaande alleen geldt
voor die jeugdhulpaanbieders waarmee de gemeente een contract of
subsidierelatie heeft. Als de jeugdige of zijn ouders na een verwijzing door
de huisarts, de medisch specialist of de jeugdarts kiezen voor een
aanbieder van jeugdhulp die geen contract of subsidierelatie met de
gemeente heeft en de gemeente soortgelijke jeugdhulp wel kan laten
leveren door een jeugdhulpaanbieder waarmee zij een contract of
subsidierelatie heeft, is de gemeente niet gehouden deze andere keuze te
vergoeden en zullen de jeugdige of zijn ouders de kosten van deze
jeugdhulp zelf dienen op te brengen.
Artikel 2.6 Randvoorwaarden
Eerste lid
Het eerste lid van dit artikel is tezamen met artikel 2.2, derde lid, de
tegenhanger van de in artikel 8, vierde lid, van de Wet op het primair
onderwijs, artikel 11, eerste lid, van de Wet op de Expertisecentra en
artikel 17b van de Wet op het voortgezet onderwijs opgenomen
bepalingen waarin het bevoegd gezag van scholen wordt opgedragen om
in overleg te treden met de gemeente bij de uitvoering van het passend
onderwijs op individueel niveau. De gemeente krijgt hier de verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat bij de beoordeling of en welke
individuele voorziening een jeugdige of zijn ouders nodig heeft, overleg
wordt gepleegd met het bevoegd gezag van de betreffende school.
Anders dan de VNG heeft opgemerkt in haar commentaar op het
concept-wetsvoorstel moet hier niet de jeugdhulpaanbieder maar de
gemeente overleg plegen met het bevoegd gezag van de school, nu de
gemeente de taak van bureau jeugdzorg als indicatieorgaan overneemt.
Het college zal immers moeten bepalen welke voorziening de jeugdige
nodig heeft.
Tweede lid
Het tweede lid verklaart op de bij de gemeente werkzame personen die
uitvoering geven aan de toeleiding naar jeugdhulp of die zelf jeugdhulp
bieden, de eisen inzake de verantwoordelijkheidstoedeling als bedoeld in
artikel 4.1.1, tweede lid, waarover bij amvb op grond van artikel 4.1.4,
eerste lid, nadere regels kunnen worden gesteld, van overeenkomstige
toepassing. Daarnaast dient het college zich ervan te verzekeren dat bij
het inzetten van de aangewezen vorm van jeugdhulp, de betreffende
jeugdhulpaanbieder in staat is te voldoen aan de eisen inzake de
verantwoordelijkheidstoedeling gesteld krachtens artikel 4.1.1, tweede lid,
juncto artikel 4.1.4, eerste lid. Dit ziet op de professionalisering van de
jeugdhulp, waarover in het algemeen deel van deze memorie van
toelichting nader wordt ingegaan in hoofdstuk 6, paragraaf 4.
Derde lid
In het derde lid is de verplichting neergelegd dat gemeenten afspraken
maken met huisartsen, medisch specialisten, jeugdartsen en zorgverzekeraars over de invulling van het verwijsrecht en de voorwaarden die
hieraan kunnen worden gesteld. Daarbij dienen in ieder geval afspraken
gemaakt te worden over de wijze waarop de regierol van de gemeenten
vanuit het uitgangspunt «1 gezin, 1 plan, 1 regisseur» geborgd wordt en
het voorschrijf- en verwijsgedrag van huisartsen, medisch specialisten en
jeugdartsen. De gemeente kan hierdoor niet alleen de kosten beheersen
maar ook de regie houden op het gehele hulpverleningsproces dat
rondom de jeugdige en zijn ouders plaatsvindt en wordt niet «buitenspel»
gezet. Het ligt voor de hand dat gemeenten deze afspraken regionaal of op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

149

landelijk niveau maken en deze kunnen dan lokaal onder regie van de
gemeente worden uitgewerkt.
Daarnaast ligt het voor de hand om afspraken te maken over de inzet van
een budget in plaats van een voorziening in natura. Het is niet wenselijk
dat een verwijzing door de huisarts, de medisich specialist of de jeugdarts
een aanspraak kan vestigen op een budget. Het moet in alle gevallen de
gemeente zijn die bepaalt of er de mogelijkheid is om te kiezen voor een
budget in plaats van een voorziening in natura.
Gemeenten kunnen, zoals de verzekeraars dat ook doen, spiegelinformatie
leveren aan huisartsen, medisch specialisten en jeugdartsen. Dit houdt in
dat zij worden geïnformeerd over hun cliëntenbestand, de aandoeningen
en de doorverwijzingen en dat dit in relatie wordt gebracht met de
gegevens van andere huisartsen, medisch specialisten en jeugdartsen.
Het doel hiervan is dat zij zich bewust worden van hun handelen en
eventueel hun handelen hierop aanpassen in een door de verzekeraar en
de gemeente gewenste richting.
Artikel 2.7
Voor de goede uitvoering van een aantal taken zal het noodzakelijk zijn dat
gemeenten met elkaar samenwerken. Het gaat dan bijvoorbeeld om de
taken op het terrein van de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen, jeugdreclassering, gesloten jeugdhulp, vormen van gespecialiseerde jeugdhulp, de inrichting van een AMHK en de kindertelefoon. De
noodzaak om voor deze taken samen te werken vloeit enerzijds voort uit
het feit dat alleen via samenwerking gewaarborgd kan worden dat er
overal en altijd capaciteit voorhanden is om kinderbeschermingsmaatregelen, jeugdreclassering en gesloten jeugdhulp te kunnen uitvoeren.
Anderzijds is het ook vanuit het oogpunt van de uitvoering gewenst dat
op een aantal taken wordt samengewerkt. Het is voor een gecertificeerde
instelling die gezinsvoogdij uitvoert bijvoorbeeld ondoenlijk om met ruim
400 gemeenten in Nederland een contract af te sluiten voor de uitvoering
van deze kinderbeschermingsmaatregel. Ook is samenwerking noodzakelijk om een landelijke dekking van de kindertelefoon te realiseren. Ook
zou kunnen blijken dat het bij het inkopen van jeugdhulp nodig is om
samen te werken voor de inkoop van vormen van jeugdhulp waar binnen
één enkele gemeente zo weinig vraag naar is dat het voor die gemeente
niet doelmatig is om deze hulp zelfstandig in te kopen bij een jeugdhulpaanbieder. Verder kan gedacht worden aan jeugdhulp waarvoor zulke
specialistische kennis nodig is dat het voor een enkele gemeente moeilijk
is om te bepalen of dit hulpaanbod kwalitatief en kwantitatief voldoende
beschikbaar is. De noodzaak tot samenwerking kan bij deze vormen van
specialistische jeugdhulp (bijvoorbeeld jeugd-ggz of de zorg voor
verstandelijk beperkte jeugdigen) ook voortvloeien uit het feit dat deze
vormen van jeugdhulp in voldoende omvang (landelijk dekkend aanbod)
en kwaliteit beschikbaar moeten blijven.
Eerste lid
Er is in dit wetsvoorstel in eerste instantie niet voor gekozen om de
samenwerking voor al deze taken expliciet te regelen, doch om de
colleges te verplichten om indien dit aangewezen is voor een doeltreffende en doelmatige uitvoering van deze wet met elkaar samen te werken.
Gemeenten krijgen dus de verantwoordelijkheid om zelf deze samenwerking te organiseren op de onderwerpen waarvoor dit nodig is.
Gemeenten zijn reeds voortvarend aan de slag om afspraken te maken
over samenwerking op het gebied van de jeugdhulp. Zie hierover ook
paragraaf 3.8 van het algemeen deel van deze memorie van toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

150

Voor de zeer lange termijn biedt de regering het perspectief van
gemeenten met een omvang die is toegesneden op het verruimde
takenpakket. De regering kiest hierbij nadrukkelijk voor herindelingen van
onderop en laat ruimte aan maatwerk.
Tweede lid
In de consultatieversie was gemeentelijke samenwerking verplicht gesteld
voor het voorzien in een toereikend aanbod van gecertificeerde instellingen en voor het instellen en in stand houden van
het AMHK. Naar aanleiding van de gesprekken met de VNG en het
kabinetsbeleid op het gebied van gemeentelijke herindeling is besloten
om deze verplichting uit het wetsvoorstel te halen. Wel wordt het
wenselijk geacht om de mogelijkheid tot het stellen van nadere regels
omtrent de bovenlokale samenwerking open te houden.
Deze mogelijkheid is bedoeld als een stok achter de deur, die slechts in
uitzonderingsgevallen zal worden gebruikt. Alleen als gemeenten het
nalaten om samen te werken terwijl dit wel noodzakelijk is, dan zullen zij
bij amvb alsnog verplicht worden om samen te werken. Dit zal slechts als
tijdelijke maatregel worden ingezet en het instrument zal alleen worden
ingezet indien blijkt dat het gemeenten niet lukt om deze taken onderling
te organiseren.
Met de VNG is afgesproken dat gemeenten zelf zorgdragen voor een
landelijk dekkend stelsel aan samenwerkingsverbanden. Indien blijkt dat
één jaar voor de inwerkingtreding van het wetsvoorstel de samenwerkingsverbanden niet landelijk dekkend zijn of indien blijkt dat de gekozen
schaalgrootte niet adequaat is, kunnen bij amvb gebieden worden
aangewezen waarbinnen colleges voor bepaalde taken samen dienen te
werken. Daarbij kunnen ook regels worden gesteld over de vorm van
samenwerking.
Derde lid
De voordracht voor een amvb waarin samenwerking opgelegd wordt, zal
worden gedaan in overeenstemming met de Minister van BZK, vanwege
zijn verantwoordelijkheid inzake de decentrale overheden en zijn rol als
coördinerend bewindspersoon van de ministeriële commissie decentralisaties.
Artikel 2.8
Dit artikel geeft de gemeente de opdracht om een aantal zaken te regelen
bij verordening. Allereerst dient de gemeente regels te stellen over de
door het college te verlenen individuele voorzieningen en overige
voorzieningen. Het gaat dan om regels omtrent het aanbod, de
voorwaarden voor toekenning van een individuele voorziening, de wijze
van beoordeling van en de afwegingsfactoren bij de verlening van een
individuele voorziening. Op deze manier wordt het voor de burger niet
alleen inzichtelijk welke vormen van jeugdhulp door de gemeente worden
geboden aan eenieder en welke vormen alleen na een besluit van de
gemeente toegankelijk zijn, maar ook hoe hij deze vormen van ondersteuning, hulp en zorg kan verkrijgen. Ook kan er op deze wijze
horizontale verantwoording plaatsvinden. Het verdient natuurlijk
aanbeveling als gemeenten de door hen geboden vormen van jeugdhulp
in onderlinge afstemming zoveel mogelijk uniform zouden regelen. Op die
manier kunnen alle jeugdigen ervan uit gaan dat ze kunnen rekenen op
dezelfde vormen van jeugdhulp, bij gelijkluidende opgroei- en opvoedproblemen, binnen de verschillende gemeenten. De burger kan hier rechtsze-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

151

kerheid aan ontlenen en willekeur wordt hierdoor vermeden. Dit wil
overigens niet zeggen dat elke gemeente hetzelfde aanbod in stand hoeft
te houden, de behoefte aan bepaalde vormen van jeugdhulp zal immers
per gemeente verschillen en zelfs binnen een gemeente in de tijd kunnen
variëren. Het gaat dus niet om het standaard «in huis hebben» van een
bepaald aanbod, maar het kunnen bieden van bepaalde vormen van
jeugdhulp bij gelijkluidende problemen. Hierdoor wordt rechtsongelijkheid voorkomen.
De gemeente dient op grond van onderdeel b in haar verordening de
wijze waarop de toegang tot en de toekenning van een individuele
voorziening plaatsvindt, af te stemmen met andere voorzieningen op het
gebied van zorg (curatieve en langdurige zorg), onderwijs, maatschappelijke ondersteuning, werk en inkomen. Te denken valt hierbij aan een
voorziening die een jeugdige ontvangt op grond van de AWBZ of de Zvw
en een voorziening op het gebied van passend onderwijs. Ook hiermee
wordt de burger rechtszekerheid geboden.
onderdeel c
Het wetsvoorstel gaat ervan uit dat ondersteuning in beginsel door de
gemeente (of namens de gemeente door een jeugdhulpaanbieder) wordt
geleverd. Het wetsvoorstel geeft de jeugdige en zijn ouder echter ook de
mogelijkheid te kiezen voor de verstrekking van een budget, waarmee hij
in de gelegenheid wordt gesteld de jeugdhulp zelf in te kopen. Hij heeft
daarmee een bredere keuzemogelijkheid om de jeugdhulp te krijgen op
een wijze die bij zijn voorkeuren aansluit dan wanneer hij deze krijgt van
een van de door de gemeente ingeschakelde aanbieders. Het wetsvoorstel
(artikel 8.1.1) bepaalt aan welke voorwaarden moet zijn voldaan om van
deze mogelijkheid gebruik te kunnen maken. Het college beoordeelt of
daarvan sprake is. Onderdeel c draagt de gemeenteraad op in de
verordening te bepalen hoe de hoogte van het budget wordt vastgesteld;
dat zal, gegeven het maatwerkkarakter van de te verstrekken individuele
voorziening, per jeugdhulpvorm kunnen verschillen. Hier is van belang
dat de hoogte van het budget, wil een budget voor de jeugdige of zijn
ouders een zinvol alternatief zijn, zodanig zal moeten zijn dat deze met het
budget de vastgestelde jeugdhulp ook werkelijk kan inkopen, terwijl
anderzijds voor de gemeente van belang is dat dit alternatief slechts
zinnig zal zijn wanneer het budget lager is dan de kosten van een
voorziening die voor een gemeente door een aanbieder wordt geleverd.
De gemeenten kunnen in de verordening differentiëren tussen de hoogte
van het budget voor professionele jeugdhulp en niet-professionele
jeugdhulp.
Artikel 2.9
In dit artikel wordt een aantal artikelen uit de Wmo van overeenkomstige
toepassing verklaard. Allereerst gaat het om artikel 9, eerste lid onderdeel
a, van de Wmo. Het antwoord op de vraag of een gemeente een goed
beleid voert, is in belangrijke mate afhankelijk van het oordeel van
degenen voor wie de jeugdhulp bedoeld is. Toetsing van de tevredenheid
vanuit hun perspectief is derhalve onmisbaar. De methode waarop het
tevredenheidsonderzoek gebaseerd is moet de goedkeuring kunnen
wegdragen van cliëntenorganisaties. De gemeente is verplicht om deze
cliënttevredenheidsgegevens jaarlijks te publiceren.
De van overeenkomstige toepassing verklaring van artikel 11 van de Wmo
is bedoeld om de participatie van ingezetenen bij het beleid inzake
jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering te stimuleren. In het
eerste lid van dit artikel wordt geregeld dat de gemeente burgers, in het
kader van onderhavige wet met name jeugdigen en hun ouders, instel-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

152

lingen en organisaties moeten betrekken bij de voorbereiding van het
beleid betreffende jeugdhulp, de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. De formulering «bij de voorbereiding van
het beleid» is zeer breed bedoeld en omvat daarom niet slechts de
voorbereiding en opstelling van het plan, maar het beleid in het kader van
dit wetsvoorstel in volle breedte. Het tweede lid van artikel 11 van de
Wmo strekt ertoe zeker te stellen dat belanghebbenden in een zeer vroeg
stadium van de beleidsontwikkeling mede de agenda van dat beleid
kunnen beïnvloeden. Het derde lid van artikel 11 van de Wmo strekt ertoe
dat belanghebbenden ook in deze fase van de beleidsontwikkeling over
relevante informatie kunnen beschikken waarop zij hun vroegtijdige
inbreng kunnen baseren. Het vierde lid van artikel 11 van de Wmo strekt
ertoe om duidelijk te maken dat het college van burgemeester en
wethouders bij de formulering van het beleid en de opstelling van het
plan de plicht hebben om na te gaan of niet slechts de wensen en
opvattingen van het mondige dan wel het dominante deel van de
bevolking hun weg vinden. Ook de ideeën, wensen en opvattingen van
enkelingen, kleine groepen of groepen die kun mening moeilijk kenbaar
kunnen maken, zijn ontvankelijk in deze procedure en zullen moeten
worden gewogen.
De van overeenkomstige toepassing verklaring van artikel 12 van de Wmo
ziet op het betrekken van ingezetenen bij het vormgeven van het beleid
ten aanzien van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Dit
wordt bevorderd door de verplichting advies te vragen aan vertegenwoordigers van representatieve organisaties van de kant van vragers op het
gebied van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Deze
verplichting richt zich op de kant van de gebruikers en niet op organisaties
van aanbieders. De relatie van de laatsten tot de gemeente is vaak ook op
andere wijze vormgegeven (bijvoorbeeld via contracten of subsidierelaties). Het gaat niet alleen om mensen die een voorziening vragen, maar
evenzeer om potentiële vragers. Ten overvloede zij hier vermeld dat deze
bepaling niet ziet op individuele casussen, doch op het beleid in brede zin.
Artikel 2.10
Indien de gemeente na een openbare aanbesteding in zee gaat met een
andere jeugdhulpaanbieder of gecertificeerde instelling, is het mogelijk
dat een of meer aanbieders of instellingen die hun diensten voorheen
namens de gemeente leverden, niet langer voor het leveren daarvan
worden gecontracteerd of een contract krijgen voor een (aanzienlijk)
lagere hoeveelheid hulp. Onder de verschillende beroepsgroepen op het
terrein van de jeugdhulp en de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering is echter veel expertise aanwezig. De regering
hecht eraan dat, ook in het belang van jeugdigen, zoveel mogelijk wordt
gewaarborgd dat medewerkers hun werk kunnen houden na beëindiging
van een overeenkomst tussen een gemeente en een jeugdhulpaanbieder
of een gecertificeerde instelling bij het sluiten van een nieuwe overeenkomst met een andere aanbieder of instelling. Daarom is in het
wetsvoorstel bepaald dat het college erop heeft toe te zien dat de nieuwe
aanbieder of instelling met de «voorgangers» overleggen over de
overname van het betrokken personeel. Het lijkt voor de hand te liggen
dat de gemeente het voeren van het overleg in aanbestedingsbestekken
opneemt, waardoor zij een eigen contractueel recht heeft om naleving te
eisen. Het vertrouwen bestaat dat aldus goede waarborgen voor een
verantwoorde aanpak aanwezig zijn
Anders dan bij bijvoorbeeld bij het openbaar vervoer, zal vaak niet
duidelijk sprake zijn van het «overnemen» van het gehele contract van de
ene ondernemer door een bepaalde andere ondernemer. Zeker inzake
jeugdhulp zullen door veel gemeenten verschillende aanbieders worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

153

gecontracteerd: de burger heeft zo de keuzemogelijkheid tussen verschillende aanbieders. De aanbieder weet daardoor niet precies hoeveel hulp
geleverd zal worden of aan welke burgers. Daarom kan de bij het
aanbesteden van openbaar vervoer geldende «mens volgt werk»-bepaling
niet worden toegepast bij de Jeugdwet. Zonder nadere voorziening zou
dat kunnen leiden tot verlies van werk voor het betrokken personeel. Ook
voor de burgers kan de wisseling van aanbieder gevolgen hebben in die
zin dat zij niet langer worden geholpen door de hulpverlener aan wie zij
gewend zijn geraakt. Tevens is denkbaar dat een en ander leidt tot
problemen voor de nieuwe aanbieder om tijdig hulp van goede kwaliteit
te leveren. Met het oog op de kwaliteit en continuïteit van de dienstverlening kan het derhalve zinvol zijn te bezien of het personeel zijn werk
wellicht bij een nieuwe aanbieder kan voortzetten. Artikel 2.10 bepaalt
daarom dat de winnaars bij aanbesteding in elk geval met de verliezers
overleggen over de overname van personeel. Dat is weliswaar geen
garantie dat overeenstemming wordt bereikt over de overgang van
medewerkers, maar het overleg zal uiteraard wel open en zorgvuldig
moeten worden gevoerd.
Artikel 2.11
Dit artikel biedt de basis om een aantal zaken nader uit te werken bij
amvb.
Het eerste lid bepaalt dat er nadere regels gesteld moeten worden ten
aanzien van de deskundigheid waarover de gemeente ten behoeve van de
toeleiding, advisering en bepaling van de aangewezen vorm van
jeugdhulp moet beschikken. Ook moeten er ingevolge dit onderdeel bij
amvb deskundigheidseisen gesteld worden ten aanzien van de
herkenbare, laagdrempelige en toegankelijke toegang tot de hulpverlening en de hulpverlening in acute situaties (artikel 2.5, onderdeel b).
Daarnaast moeten er eisen worden gesteld met betrekking tot de
deskundigheid van degenen die advies moeten verstrekken aan andere
deskundigen (de consultatiefunctie van artikel 2.5, onderdeel c). De
deskundigheidseisen die bij deze amvb zullen worden gesteld, komen
grotendeels overeen met de deskundigheidseisen die voorheen golden
voor de medewerkers van het toegangsdeel van bureau jeugdzorg. De
vereiste deskundigheid stelde deze medewerkers in staat om zich een
oordeel te vormen over de problematiek waarmee een individuele
jeugdige of zijn ouders te kampen had en over de aangewezen vorm van
jeugdzorg; en tevens om advies te geven aan die mensen die beroepsmatig met kinderen werken en daarover vragen of zorgen hadden; en
indien de veiligheid van de jongere in het geding is de raad voor de
kinderbescherming in te schakelen. De gemeente dient te beschikken over
dezelfde expertise om een ondersteuningsvraag van een jeugdige of zijn
ouders te kunnen beoordelen, om professioneel advies te kunnen geven
en zo nodig de raad voor de kinderbescherming in te schakelen. De
gemeente dient zich een beeld te kunnen vormen over de problemen van
een jeugdige of zijn ouders en moet eenvoudige vragen direct af kunnen
doen en bij complexere vragen of problemen kunnen inschatten welke
deskundige de jeugdige of zijn ouders het best kan helpen. Dit veronderstelt een functionaris die in staat is de veiligheidsrisico’s in te schatten en
zo kan voorkomen dat een kind onnodig lang in een onveilige situatie
verkeert. Het soort deskundigheid of opleidingseis dat hier dan aan de
orde is, kan bijvoorbeeld zijn het bezit van het basisartsdiploma of van
een aantal jaren werkervaring op een specifiek gebied.
Het tweede lid bepaalt dat er regels gesteld kunnen worden over de wijze
waarop het college voorziet in een toereikend aanbod om aan de taken
bedoeld in artikel 2.3 te voldoen. Dit biedt de grondslag om regels te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

154

stellen over een inkoopmodel voor bijvoorbeeld specialistische zorg,
waarbij het aangewezen kan zijn om daarvoor gebruik te maken van een
derde die deze zorg landelijk inkoopt voor de gemeenten.
Artikel 2.12
Naast de toezichtinstrumenten in de Gemeentewet kan het instrument van
de aanwijzing, zoals geregeld in dit artikel, worden ingezet wanneer de
ministers ernstige tekortkomingen vaststellen bij de uitvoering van
bijvoorbeeld de verordeningsplichten in een gemeente.
Het eerste lid biedt de ministers de mogelijkheid om bij ernstige tekortkomingen ter zake van de rechtmatigheid van de uitvoering van deze wet de
gemeente een aanwijzing te geven. Vanwege de tijd- en beleidsgebondenheid van het begrip «ernstige tekortkomingen» alsmede de incidentele
toepassing ervan is het niet zinvol een opsomming te geven van alle
denkbare situaties die als zodanig aangemerkt kunnen worden. Wel zal het
corrigerend vermogen van de gemeenteraad een belangrijke factor zijn.
Indien de controle door de gemeenteraad ertoe leidt dat de gemeente zelf
al tot correctie van onrechtmatige uitvoering overgaat, zal er voor de
ministers geen aanleiding bestaan te interveniëren.
In deze wet heeft de aanwijzing het karakter van een opdracht aan de
gemeente om binnen een door de ministers gestelde termijn tot wetsconforme uitvoering over te gaan (tweede lid). Hiermee krijgt de aanwijzing
een beperkter karakter dan in de Awb. Daarentegen blijft onveranderd dat
van de bevoegdheid tot het geven van een aanwijzing terughoudend
gebruik zal worden gemaakt, dat het college in de gelegenheid wordt
gesteld zijn zienswijze te geven, dat de aanwijzing wordt gepubliceerd in
de Staatscourant en dat de ministers met de aanwijzing niet treden in
individuele gevallen.
Hoofdstuk 3 Gecertificeerde instellingen
De gemeente wordt verantwoordelijk voor het gehele stelsel, dus ook
voor de uitvoering van het gedwongen kader en voor de uitvoering van de
taken van het AMHK. Zo kan de gemeente integraal beleid ontwikkelen en
de samenhang en continuïteit in de hulpverlening bewaken.
Artikel 3.1
De gemeente moet dus ook de toeleiding naar de raad voor de kinderbescherming organiseren. De raad voor de kinderbescherming blijft in het
nieuwe stelsel een tweedelijnsvoorziening en is niet rechtstreeks
toegankelijk voor meldingen van bedreigende situaties voor jeugdigen. De
raad neemt alleen zaken in onderzoek die door de gemeente zijn
aangemeld, behoudens enkele uitzonderingen genoemd in dit artikel. Dit
artikel is deels ontleend aan artikel 57 van het Uitvoeringsbesluit Wet op
de jeugdzorg.
Eerste lid
Het eerste lid bepaalt dat de raad voor de kinderbescherming in beginsel
alleen een melding in behandeling neemt, indien deze melding afkomstig
is van het college. De gemeente moet haar verantwoordelijkheid voor het
jeugdbeleid kunnen waarmaken en dus op de hoogte zijn van wat er met
jongeren en gezinnen gebeurt, niet in de laatste plaats omdat de
gemeente ook de financiële verantwoordelijkheid draagt. Het is aan het
college om deze taak vorm te geven. Zo kan het college rechtstreeks een
jeugdhulpaanbieder aanwijzen, waar deskundigen werkzaam zijn die
contacten onderhouden met zowel de raad als met de wijkteams die
lokaal diensten verlenen. Deze jeugdhulpaanbieder bekijkt of kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

155

volstaan met vrijwillige hulp en levert deze dan direct. Indien deze
hulpverlening echter stagneert en er substantiële risico’s zijn ten aanzien
van de ontwikkeling van de minderjarige, wendt de jeugdhulpaanbieder
zich tot de raad voor de kinderbescherming. Door het aanwijzen van een
jeugdhulpaanbieder kan het college een snelle werkwijze creëren zonder
onnodige tussenschakels.
De gemeente is ook verantwoordelijk voor het inrichten van een AMHK.
Dit AMHK zal bovenlokaal gaan functioneren. Op grond van dit artikel kan
het AMHK ook rechtstreeks melden bij de raad voor de kinderbescherming. Deze mogelijkheid heeft het risico in zich dat de gemeente
buiten de civiele keten wordt gehouden, omdat professionals met zorgen
(leerkrachten, huisartsen en andere vindplaatsen) zich direct tot het AMHK
wenden en deze direct weer bij de raad melden. Daarom is het AMHK
verplicht om in deze situaties de gemeente op de hoogte te stellen
(artikel 12a, eerste lid, onderdeel f, Wmo).
De gecertificeerde instelling, die een kinderbeschermingsmaatregel of
jeugdreclassering uitvoert, heeft eveneens de mogelijkheid om de raad
voor de kinderbescherming te verzoeken onderzoek te doen naar de
noodzaak een verderstrekkende (gezagsbeëindigde) maatregel te treffen.
Hiervoor is gekozen om bureaucratie en onwenselijke vertraging in de
procedure te voorkomen. Ook hier geldt de plicht om het college op de
hoogte te stellen van een dergelijke melding (vierde lid).
Tweede lid
Conform de huidige praktijk kan eenieder in uitzonderlijke gevallen direct
melden aan de raad voor de kinderbescherming. Het gaat dan om acute
en ernstig bedreigende situaties (onderdeel a). Onderdeel b regelt de
mogelijkheid dat de raad een reeds bestaand onderzoek kan uitbreiden
naar een kinderbeschermingsonderzoek. De raad doet ook onderzoek in
strafzaken en geeft advies in het kader van gezag en omgang. Als bij deze
werkzaamheden blijkt dat een kinderbeschermingsmaatregel overwogen
moet worden, kan de raad dat onderzoek uitbreiden naar een beschermingsonderzoek.
Derde lid
Als iemand rechtstreeks bij de raad meldt, of de raad zelf een onderzoek in
bovengenoemde zin uitbreidt, dan doet de raad daarvan mededeling aan
de gemeente, zodat de gemeente geïnformeerd blijft over de ontwikkelingen.
Vierde lid
Indien de gecertificeerde instelling een verzoek tot onderzoek doet, moet
de gecertificeerde instelling hier melding van doen aan het college, opdat
de gemeente geïnformeerd blijft.
Vijfde en zesde lid
Deze bepalingen zijn deels ontleend aan artikel 60 van het Uitvoeringsbesluit. De raad en de gemeenten maken samenwerkingsafspraken en
leggen dit vast in een protocol. Het is de bedoeling dat de raad en de
gemeenten op landelijk niveau een kader afspreken, dat in de samenwerkingsverbanden nadere invulling krijgt. In het protocol komen in ieder
geval afspraken omtrent de toeleiding naar het gedwongen kader, de
samenwerking tijdens het raadsonderzoek, de afronding van het raadsonderzoek en de samenwerking tijdens de uitvoering van een kinderbeschermingsmaatregel. Ook voor jeugdreclassering worden dergelijke afspraken
gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

156

Artikel 3.2
Eerste lid
De taken van de bureaus jeugdzorg worden grotendeels overgenomen
door de gemeenten. De gemeente krijgt ook de verantwoordelijkheid voor
het uitvoeren van de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. De gemeente zal deze taken niet zelf gaan uitvoeren, maar zal
hiervoor contracten afsluiten met gecertificeerde instellingen. Kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering kunnen uitsluitend worden
uitgevoerd door deze gecertificeerde instellingen.
Artikel 2.4, tweede lid, onderdeel a, geeft aan dat de verantwoordelijkheid
van de gemeente onder meer inhoudt dat de gemeente moet voorzien in
een toereikend aanbod van gecertificeerde instellingen. Gemeenten zullen
voor de nakoming van deze leveringsplicht bovenlokaal samen gaan
werken. Het bovenlokale samenwerkingsverband zal de uitvoering van de
kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering inkopen bij
verschillende gecertificeerde instellingen.
Tweede lid
Het kan nodig zijn om bij de uitvoering van een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering of in het kader van een sanctie reguliere
jeugdhulp in te zetten. Op grond van artikel 2.4, tweede lid, onder b, is de
gecertificeerde instelling in het kader van een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering bevoegd te bepalen dat een jeugdige jeugdhulp
nodig heeft en geldt een leveringsplicht voor de gemeente. De (gezins)voogdijwerker en de jeugdreclasseerder, werkzaam bij de gecertificeerde
instelling, leveren die niet zelf, maar dienen hiervoor een jeugdhulpaanbieder in te schakelen. De (gezins)voogdijwerker en de jeugdreclasseerder
zijn primair casusregisseurs en geen hulpverleners. Het ligt in de rede dat
een gecertificeerde instelling niet tevens jeugdhulp kan aanbieden. Dat
zou immers kunnen leiden tot belangenverstrengeling, omdat de
(gezins)voogdijwerker en de jeugdreclasseerder dan jeugdhulp van de
eigen organisatie kunnen inschakelen.
Overigens zij hier voor de duidelijkheid vermeld dat het AMHK geen
jeugdhulpaanbieder in de zin van deze wet is.
Artikel 3.3
Dit artikel stelt regels over het certificeren. Certificering is gericht op het
waarborgen van een goede uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Om in aanmerking te komen voor een
certificaat moet een instelling voldoen aan de wettelijke eisen en aan de
normen die door het Rijk, VNG en brancheorganisaties in het normenkader worden opgenomen en die door de Minister van VenJ worden
vastgesteld. Voor de twee werksoorten – kinderbeschermingsmaatregelen
en jeugdreclassering – zijn aparte certificaten vereist. Wel kan een
instelling gecertificeerd worden voor beide werksoorten. De wijze waarop
dit wordt vorm gegeven, wordt in overleg met het veld nader bepaald.
Eerste lid
De Minister van VenJ wijst de instelling aan die de certificaten mag
verstrekken: de certificerende instelling. De Minister van VenJ is ook
bevoegd om de aanwijzing in te trekken als de certificerende instelling
niet naar behoren functioneert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

157

Tweede en derde lid
Het is thans nog niet duidelijk welke instelling aangewezen zal worden;
wel is duidelijk dat hiervoor geen nieuwe zbo zal worden opgericht, maar
dat de taak belegd zal worden bij een reeds bestaande zbo, tevens
keuringsinstantie. De voorkeur gaat uit naar een instantie die reeds is
aangesloten bij de Raad van Accreditatie.
In artikel 3 van de Kaderwet zbo’s is geregeld dat een bestaande zbo een
nieuwe taak kan krijgen, indien voldaan wordt aan één van de drie
instellingscriteria voor een zbo, te weten het onafhankelijkheidscriterium
op basis van specifieke deskundigheid, het criterium strikt regelgebonden
uitvoering in een groot aantal individuele gevallen of het participatiecriterium. Bij het certificeren van instellingen is het criterium onafhankelijkheid op basis van specifieke deskundigheid van toepassing: de
certificerende instelling dient een afweging te maken op zuiver inhoudelijke gronden en mag zich niet laten leiden door overwegingen van
politieke aard. Daarnaast spelen haalbaarheids- en doelmatigheidsoverwegingen een rol. De inwerkintreding van het wetsvoorstel is voorzien
met ingang van 1 januari 2015 en de instellingen moeten voor die datum
gecertificeerd zijn. Dit pleit ervoor om aan te sluiten bij een bestaande
instelling die relevante deskundigheid en ervaring in huis heeft waar het
gaat om het operationaliseren van kwaliteit, het opstellen van een
beoordelingskader en het keuren van instanties.
De certificering zal worden aanbesteed. In de aanbestedingsvoorwaarden
zal worden opgenomen dat de Minister van VenJ de instelling voor een
bepaalde periode aanwijst. Zo staat de aanwijzing open voor nieuwe
instanties en is er geen sprake van een monopoliepositie. Verder zullen er
bij amvb nadere regels gesteld worden over de vergoeding van de kosten.
Daarin zal worden bepaald dat een instelling die gecertificeerd wil worden
de certificerende instelling rechtstreeks betaalt. Het certificeren van
instellingen in het kader van deze wet zal gezien het verwachte aantal te
certificeren instellingen slechts een deel van de activiteiten van de
certificerende instelling omvatten. Met deze aanbesteding en de daaraan
verbonden voorwaarden wordt voldaan aan de randvoorwaarden die ten
aanzien van keuringsinstanties zijn vastgesteld in het rapport van de
Commissie Gerritse, getiteld «Zbo’s binnen kaders».113 Er is derhalve
geen noodzaak de Kaderwet zbo’s op de aangewezen certificerende
instelling van toepassing te verklaren.
De certificerende instelling kan een certificaat schorsen of intrekken
wanneer een organisatie niet meer aan de vereisten ter zake voldoet en
ook houdt zij controle op de gecertificeerde instellingen via de periodieke
verlenging van de certificaten. In een dergelijk geval wordt de uitvoering
van kinderbeschermingsmaatregelen of jeugdreclassering overgedragen
aan een of meer andere gecertificeerde instellingen. De raad voor de
kinderbescherming dient daartoe, na overleg met de gemeenten,
onverwijld een verzoek in bij de kinderrechter.
De Inspectie houdt toezicht op de certificerende instelling en de gecertificeerde instellingen, in de zin dat getoetst wordt of aan de wettelijke
vereisten is voldaan. Zij toetst in de regel niet of de gecertificeerde
instelling voldoet aan de certificatie-eisen; die verantwoordelijkheid ligt
zoals gezegd bij de certificerende instelling.
Vierde lid
Naar verwachting zullen de vijftien bureaus jeugdzorg die onder de Wjz de
kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering uitvoeren, ook in
113

Kamerstukken II 2007/08, 25 268, nr. 46.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

158

het nieuwe stelsel deze taken – willen – blijven uitvoeren. Ook ligt het in
de rede dat Reclassering Nederland en de landelijk werkende instellingen,
zoals Nidos, de William Schrikker Groep en het Leger des Heils, in het
nieuwe stelsel werkzaam zullen blijven. Deze instellingen zullen eerst
gecertificeerd moeten worden en vervolgens moeten worden ingekocht
door de gemeenten, voordat zij hun huidige werkzaamheden op het
terrein van (gezins)voogdij en jeugdreclassering kunnen voortzetten.
Naast de bestaande instellingen kunnen zich ook nieuwe instellingen
aandienen die kinderbeschermingsmaatregelen of jeugdreclassering
willen uitvoeren. Hiervoor is het voorlopig certificaat bedoeld.
In het wetsvoorstel is een aantal (kwaliteits)eisen opgenomen voor
gecertificeerde instellingen. Overige eisen zullen de aankomende tijd
worden opgenomen in het normenkader. De branche, de VNG en
gemeenten en het Rijk overleggen over een normenkader, onder andere
op basis van de wettelijke eisen die worden gesteld aan de uitvoering van
kinderbeschermingsmaatregelen en de jeugdreclassering. De Minister van
VenJ stelt het normenkader vast en is verantwoordelijk voor de normen
die daarin zijn vastgelegd. Een certificaat wordt toegekend als de
gecertificeerde instelling voldoet aan de wettelijke kwaliteitseisen en aan
het normenkader. In het derde lid zijn de onderwerpen opgesomd die in
ieder geval deel zullen uitmaken van de certificering van de instellingen.
Het gaat hier om onderwerpen waarmee de kwaliteit van de instelling
geborgd wordt.
Het normenkader is geen statische set van eisen. Het is mogelijk en
gewenst dat het normenkader naar aanleiding van nieuwe inzichten en
ideeën bijgesteld wordt. Een hertoets na die periode van vijf jaar wordt
om die reden wenselijk geacht.
Voor gecertificeerde instellingen geldt net als voor jeugdhulpaanbieders
dat zij kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering kunnen
uitvoeren als de gemeente, of een bovenlokaal samenwerkingsverband,
bereid is een contract af te sluiten met de gecertificeerde instelling. De
gemeente is van haar kant verplicht om een toereikend aanbod van
gecertificeerde instellingen te hebben, zodat gewaarborgd is dat
uitspraken van de rechter waarin een kinderbeschermingsmaatregel of
jeugdreclassering wordt opgelegd ook daadwerkelijk worden uitgevoerd.
Voorts is de gemeente verplicht om op dit terrein bovenlokaal samen te
werken, zodat de gecertificeerde instellingen niet met alle gemeenten
afzonderlijk contracten hoeven af te sluiten (zie ook de toelichting bij
artikel 2.7).
Vijfde lid
Naar aanleiding van het advies van Actal is gekozen om de geldigheidsduur van het certificaat te verhogen van vier naar vijf jaar. Voor
nieuwe toetreders is het voorlopig certificaat bedoeld. Een voorlopig
certificaat geldt voor een periode van twee jaar. Na twee jaar wordt bezien
of definitief een certificaat kan worden afgegeven. Dit is de minimale
termijn waarop de instelling een trackrecord kan opbouwen, gezien de
doorlooptijd van de maatregelen.
Zesde lid
De amvb zal onder meer bepalingen bevatten over de verhouding tussen
de Minister van VenJ en de certificerende instelling. De ministeriële
verantwoordelijkheid brengt met zich dat de minister toeziet op de
rechtmatigheid en doeltreffendheid van de uitvoering van de taken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

159

Artikel 3.4
Eerste lid
Dit artikel regelt dat de gecertificeerde instelling kan bepalen welke
jeugdhulp de jongere nodig heeft. De instelling wordt verplicht om met de
gemeente hierover te overleggen. In de praktijk zal de gecertificeerde
instelling met een door de gemeente aangewezen deskundige overleggen.
Hiermee wordt de samenwerking tussen de gemeente en de gecertificeerde instelling geborgd. Het is van groot belang dat de gecertificeerde
instelling per casus in overleg treedt met de gemeente over de eventuele
in te zetten jeugdhulp voor de jeugdige. De gecertificeerde instelling moet
niet alleen op de hoogte zijn van het ingekochte hulpaanbod van de
gemeente, maar ook de inbreng van de gemeente meenemen in haar
besluitvorming. Overeenstemming met de gemeente per geval wordt niet
geëist, omdat het uiteindelijk de gecertificeerde instelling is die de
wettelijke verantwoordelijkheid heeft om de door de rechter opgedragen
maatregel uit te voeren.
Tweede lid
In het protocol worden in ieder geval afspraken omtrent het proces
gemaakt. Dit kan bijvoorbeeld betreffen de wijze van aanleveren,
reactietermijn en wijze van bespreken.
Derde lid
Het derde lid ziet op de situatie dat het strafrechtelijk vonnis reeds vormen
van jeugdhulp specifiek benoemt. In dat geval is het niet noodzakelijk dat
de jeugdhulp nogmaals door de gecertificeerde instelling wordt vastgesteld maar dient uitvoering te worden gegeven aan de rechterlijke
uitspraak of de beslissing van de officier van justitie.
Artikel 3.5
Eerste lid
Dit artikel is afgeleid van artikel 53, vierde en vijfde lid, Wjz. Het eerste lid
bepaalt dat het college – de verantwoordelijke voor de verwerking van
gegevens in de gemeentelijke basisadministratie – aan een gecertificeerde
instelling, op diens verzoek terstond de gegevens uit de gemeentelijke
basisadministratie verstrekt die voor de gecertificeerde instelling
noodzakelijk zijn om kindermishandeling te stoppen. Dit betreft slechts de
gegevens bedoeld in artikel 34, eerste lid, onder a, onderdelen 1 tot en
met 6, van de Wet GBA. Dit zijn gegevens over:
− de burgerlijke staat;
− curatele;
− het gezag dat over de minderjarige wordt uitgeoefend;
− de nationaliteit;
− het verblijfsrecht van de vreemdeling;
− de gemeente van inschrijving en het adres in die gemeente, alsmede
over het verblijf in Nederland en het vertrek uit Nederland.
Tweede lid
Het tweede lid voorziet in de mogelijkheid voor het college om afwijzend
te beslissen op een verzoek van een betrokkene om aan hem mede te
delen of gegevens uit de basisadministratie aan een gecertificeerde
instelling zijn verstrekt. Dit is slechts toegestaan voor zover dit noodzakelijk kan worden geacht om een situatie van kindermishandeling te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

160

beëindigen. Het kan bijvoorbeeld gaan om een (vermoedelijke) dader. Het
verstrekken van dergelijke informatie aan een dader zou dan het slachtoffer in gevaar kunnen brengen.
Hoofdstuk 4 Eisen aan jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde
instellingen
In dit hoofdstuk worden eisen gesteld aan jeugdhulpaanbieders en
gecertificeerde instellingen. Evenals bij de Wjz is inhoudelijk aangesloten
bij het kwaliteitsregime dat geldt voor de zorg, zoals opgenomen in de
Kwzi, Wkcz, Wmcz en enkele bepalingen in het BW. Voor vormen van
jeugdhulp die met deze wet overkomen uit de AWBZ of de Zvw, betekent
dit dat het kwaliteitsregime overeenkomt met het regime dat geldt voor de
vergelijkbare zorgvormen voor volwassenen. (Zie ook de vergelijkende
tabel in bijlage 1 bij deze memorie van toelichting.)
Indien een gemeente ervoor kiest om een deel van de jeugdhulp zelf uit te
voeren, bijvoorbeeld in een gemeentelijke dienst, dan acteert de
gemeente zelf als jeugdhulpaanbieder. Dat brengt met zich mee dat voor
een dergelijke gemeentelijke dienst de eisen gelden die deze wet stelt aan
jeugdhulpaanbieders. Voor de duidelijkheid zij vermeld dat preventie in de
zin van deze wet niet valt onder het begrip jeugdhulp en dat de eisen die
deze wet stelt aan jeugdhulpaanbieders daarom niet gelden voor de
uitvoering van preventie.
Paragraaf 4.1 Kwaliteit jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde
instellingen
Artikel 4.1.1 Verantwoorde hulp
Eerste lid
Deze bepaling is analoog aan artikel 2 van de Kwzi, waar ook reeds de
artikelen 13, tweede lid, en 24, eerste lid, van de Wjz van waren afgeleid.
Er is bewust gekozen voor de term «hulp». Hiermee wordt gedoeld op
zowel de jeugdhulp die een jeugdhulpaanbieder levert aan jeugdigen of
ouders als op de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen of
jeugdreclassering door een gecertificeerde instelling. Voor de duidelijkheid zij vermeld dat een aanbieder van gesloten jeugdhulp ook een
jeugdhulpaanbieder is in de zin van deze wet, maar een AMHK niet.
Tweede lid
Analoog aan artikel 3 van de Kwzi, waar ook reeds de artikelen 13, vierde
lid, 15, en 25, eerste en derde lid, van de Wjz van waren afgeleid.
Derde lid
Analoog aan artikel 7:453 BW is bepaald dat de hulpverlener bij zijn
werkzaamheden de zorg van een goed hulpverlener in acht neemt.
Evenals het begrip «verantwoorde hulp» is het begrip «goed hulpverlener» een globale norm, die mede door het veld verder moet (en kan)
worden ingevuld. Voor beide begrippen geldt wat de memorie van
toelichting bij het voorstel voor artikel 7:453 BW over de rol van de rechter
bij de toetsing ervan heeft gezegd, namelijk dat deze «regels en normen
die op het gebied van de hulpverlening in de gezondheidszorg gelden (zal)
gebruiken als bouwstenen voor zijn oordeel».114 Vervolgens verwees die
toelichting ter illustratie naar dezelfde rapporten, protocollen, etc, als de
toelichting van de Kwzi.
114

Kamerstukken II 1989/90, 21 561, nr. 3, p. 33.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

161

Niet alleen voor jeugdhulpverleners gelden deze professionele
standaarden, ook medewerkers van gecertificeerde instellingen dienen bij
de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering
te werken op basis van hun eigen beroepsnormen.
Gelet op het bepaalde in de eerste twee leden, zullen de jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen de hulpverleners de ruimte moeten
bieden om te handelen conform die geldende beroepsnormen.
Artikel 4.1.2 Hulpverleningsplan en plan van aanpak
Eerste lid
Dit artikel is ontleend aan de artikelen 13, derde lid, en 24, tweede en
vijfde lid, van de Wjz. Bij de verlening van jeugdhulp wordt doorgaans de
term «hulpverleningsplan» gehanteerd, maar bij de uitvoering van
kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering spreekt men van
«het plan van aanpak». Met het oog op de leesbaarheid wordt daarom in
dit artikelen (en ook in de daarop berustende artikelen) gesproken van
«het plan».
Tweede lid
Een plan is een onderdeel van verantwoorde hulp, zoals opgenomen in
artikel 4.1.1. Een goed hulpverlener zal zorgvuldig overleggen met de
jeugdige en ouders over de verlening van de jeugdhulp of de uitvoering
van de kinderbeschermingsmaatregel en jeugdreclassering. Om dat te
waarborgen is in het tweede lid bepaald dat voordat het plan wordt
vastgesteld, overlegd dient te worden met de jeugdige en de ouders.
Analoog aan de bepalingen in de Wjz wordt voorgesteld dat het plan
afgestemd moet zijn op de behoeften van de jeugdigen.
Derde lid
Wanneer een jeugdige pleegzorg ontvangt, is naast het overleg met de
jeugdige en de ouders over het plan ook overleg nodig met de pleegouders. Het is nodig dit hier uitdrukkelijk te bepalen in verband met
artikel 1.1, tweede lid, waarin is bepaald dat onder ouders in de zin van
deze wet en de daarop berustende bepalingen niet de pleegouders wordt
verstaan.
Vierde lid
Niet voor alle hulp is een schriftelijk plan noodzakelijk of zinvol. De norm
van verantwoorde hulp houdt ook in dat de hulp doelmatig en cliëntgericht moet worden verleend. Voor simpele en kortdurende vormen van
ambulante jeugdhulp zou een verplichting tot een schriftelijk hulpverleningsplan het doel van een dergelijk plan voorbij kunnen schieten en dat
zou dan leiden tot onnodige administratieve lasten. Daarom is niet in alle
gevallen vereist dat het hulpverleningsplan op schrift wordt gesteld.
Vanwege de aard van de hulpverlening geldt echter wel altijd de eis van
schriftelijkheid wanneer het de uitvoering van een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering of gesloten jeugdhulp betreft en ook als de
jeugdige of de ouders daar zelf om vragen.
Vijfde lid
Het vijfde lid maakt duidelijk dat het plan tijdig vastgesteld dient te
worden, namelijk voordat de hulp begint en binnen zes weken nadat
duidelijk is wie de jeugdhulp zal verlenen of wie de kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering zal uitvoeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

162

Zesde lid
Pleegouders hebben de dagelijkse zorg over hun pleegkinderen en
worden soms geconfronteerd met de keuzes die gemaakt zijn in het kader
van het hulpverleningsplanplan. In het voorgestelde vierde lid wordt aan
pleegouders een instemmingsrecht verleend in het kader van het
vaststellen van het hulpverleningsplan, voor zover het betreft de
omschrijving daarin van hun rol in het hulpverleningsproces. Deze
instemming ziet ook op de wijze waarop de begeleiding van de pleegouders wordt vorm gegeven.
Artikel 4.1.3 Kwaliteitssysteem
Hoewel het behoort tot het wezen van het goed organiseren van
werkzaamheden om stelselmatig na te gaan of bij de gekozen structuur en
inzet van mensen en middelen nog steeds goed werk kan worden verricht,
en deze verplichting daarmee onderdeel uitmaakt van de verplichting tot
het verlenen van verantwoorde hulp, wordt een afzonderlijke bepaling van
die strekking in deze wet onmisbaar geacht.
Het eerste lid van dit artikel is gelijkluidend aan artikel 4, eerste lid, van de
Kwzi en artikel 40, tweede lid, van de Wet BIG. In het tweede lid is,
overeenkomstig artikel 4, tweede lid, van de Kwzi, een aantal organisatorische eisen opgesomd, waaraan een jeugdhulpaanbieder en gecertificeerde instelling ter uitvoering van de plicht tot een systematische
kwaliteitsbewaking, -beheersing en -verbetering moeten voldoen. Zie ook
de artikelen 13, zesde lid, en artikel 26 Wjz, die ook op de betreffende
artikelen van de Kwzi waren gebaseerd. De uitwerking van het systeem
wordt aan de jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen
overgelaten; zij is sterk afhankelijk van de aard en de omvang van de
verlening van jeugdhulp.
Derde lid
Het derde lid regelt dat de begeleiding van pleegouders door een
pleegzorgaanbieder tijdens de plaatsing van het pleegkind, onderdeel is
van het kwaliteitssysteem als bedoeld in dit artikel. De begeleiding van
pleegouders die belast zijn met voogdij als bedoeld in boek 1 van het BW
behoeft minder intensief te zijn dan de begeleiding van pleegouders die
niet tevens het gezag uitoefenen. In de contracten die de jeugdhulpverleners sluiten met de pleegouders wordt aan het vereiste van begeleiding
verder uitwerking gegeven.
Artikel 4.1.4
Eerste lid
Op grond van dit artikel, dat analoog is aan artikel 6 van de Kwzi, kunnen
bij amvb nadere regels worden gesteld over de uitvoering van de
bepalingen die zien op achtereenvolgens de wijze waarop de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling zich dienen te organiseren
opdat een en ander leidt of redelijkerwijs moet leiden tot verantwoorde
hulp, de beschikbaarheid van geestelijke verzorging, het hulpverleningsplan en het kwaliteitssysteem.
In lijn met het advies van de Raad van State over het wetsvoorstel
aangaande de professionalisering van de jeugdzorg vormt het eerste lid
de grondslag om bij amvb de norm van de verantwoorde werktoedeling
op te leggen (zie ook paragraaf 6.5 van het algemeen deel van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

163

toelichting).115 Bij amvb zal voorts worden vastgelegd dat werkgevers hun
medewerkers die in een bij amvb aangewezen kwaliteitsregister zijn
opgenomen, in staat stellen hun werk professioneel onafhankelijk te
verrichten.
Er wordt gesproken over bij de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde
instelling werkzame personen. Dit ziet niet uitsluitend personen die op
basis van een arbeidsovereenkomst werkzaam zijn bij een jeugdhulpaanbieder of gecertificeerde instelling, maar op een ieder die werkzaamheden
verricht in opdracht van en onder de verantwoordelijkheid van de
jeugdhulpaanbieder of gecertificeerde instelling, ongeacht welke
rechtsverhouding daaraan ten grondslag ligt. Ook indien uitzendkrachten
of ZZP’ers worden ingezet, zullen zij moeten voldoen aan de bij amvb op
te leggen norm van de verantwoorde werktoedeling.
Verder zullen op grond van het eerste lid eisen worden gesteld aan
jeugdhulp in het strafrechtelijke kader. Die jeugdhulp heeft immers een
ander karakter dan die in het vrijwillig kader wordt verleend. Het gaat hier
om verplichte justitiële maatregelen die door de rechter of officier van
justitie aan een jeugdige worden opgelegd. Deze maatregelen hebben in
de eerste plaats tot doel te voorkomen dat de jeugdige in herhaling valt en
zien op methodes en programma’s waarvan is aangetoond dat zij
bijdragen aan het bereiken van dit doel of die veelbelovend zijn.
Tweede lid
Indien op grond van het eerste lid regels bij amvb zijn gesteld die toch
niet leiden tot verantwoorde
hulp, bestaat nog de mogelijkheid om op grond van het tweede lid nadere
regels te stellen over de norm van verantwoorde hulp, als bedoeld in
artikel 4.1.1, eerste lid.
Het wetsvoorstel gaat er vanuit dat voldoende duidelijkheid en consensus
bestaat over de vraag hoe binnen de jeugdhulp en de uitvoering van
kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering het werk in grote
lijnen georganiseerd moet worden en welke inzet van mensen en
middelen nodig is om verantwoorde hulp te kunnen leveren. Het kan
echter zijn dat de werkelijkheid een beeld vertoont dat niet beantwoordt
aan de eisen die de wet stelt. In die gevallen zal normerend moeten
kunnen worden opgetreden. In verband hiermee is in 4.1.4, tweede lid,
een bepaling opgenomen die de mogelijkheid biedt in die gevallen bij
amvb regels te stellen. Bij het hanteren van deze mogelijkheid is terughoudendheid geboden. De mogelijkheid om bij amvb regels te stellen kan
echter niet worden gemist als vangnet voor de gevallen waarin de globale
normen van de wet onvoldoende invulling krijgen, of deze invulling tot
een laag kwaliteitsniveau leidt.
Derde lid
De regering is voorstander van een grotere mate van verantwoordelijkheid voor de kwaliteit en doelmatigheid van ondersteuning, hulp en
zorg door de veldpartijen. De overheid stuurt op hoofdlijnen en is
verantwoordelijk voor de borging van het publieke belang. Van jeugdhulpaanbieders wordt verwacht dat ze zich als maatschappelijk ondernemer
gedragen, van gemeenten dat ze regie voeren en sturen op kwaliteit,
«good governance», innovatiekracht, vermindering regeldruk en ruimte
voor de professional. Net als in de zorg heeft de wetgever bij de
jeugdhulp onder meer tot taak een aantal basiseisen te stellen waardoor
115

Kamerstukken II 2012/13, 33 619.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

164

het voor partijen die met de jeugdhulpaanbieders te maken hebben,
inzichtelijker wordt welke keuzes de aanbieder heeft gemaakt, mede in
relatie tot het eventuele grotere organisatorische verband waarvan de
aanbieder deel uitmaakt.
Jeugdhulpaanbieders zullen in veel gevallen worden geëxploiteerd door
privaatrechtelijke rechtspersonen. Het BW stelt hiervoor de wettelijke
regels. In aanvulling op deze privaatrechtelijke regels zijn in de Wtzi extra
eisen aan het bestuur van zorginstellingen gesteld. Op grond van deze
vereisten dienen zorginstellingen een toezichthoudend orgaan te hebben
dat de dagelijkse leiding controleert en advies geeft. Iemand mag niet
tegelijk in het toezichthoudende orgaan en de dagelijkse leiding zitten.
Daarnaast is wettelijk voorgeschreven dat leden van het toezichthoudende
orgaan geen directe belangen bij de zorginstelling mogen hebben. Is de
exploitant van de instelling een rechtspersoon, dan moet er in de statuten
staan dat een orgaan dat de cliënten van de instelling vertegenwoordigt,
een enquêteverzoek mag indienen bij de ondernemingskamer van het
gerechtshof te Amsterdam. Op grond van de onderhavige delegatiebepaling zal bij amvb een overeenkomstig regime gaan gelden voor bij die
amvb aan te wijzen categorieën van jeugdhulpaanbieders.
Jeugdhulpaanbieders kunnen op grond van deze bepaling worden
verplicht om gemeenten en andere stakeholders inzicht te bieden in de
keuzes die zij hebben gemaakt op het terrein van de bestuursstructuur,
goed bestuur en intern toezicht («governance»). Samen met de regels
voor de jaarverslaglegging zorgen deze eisen voor een optimale transparantie van jeugdhulpaanbieders.
Voor alle duidelijkheid merk ik op dat het bij de transparantie-eisen niet
gaat om een kwalitatieve toets op het feitelijk functioneren van het
bestuur of om de bedrijfsvoering zelf, maar om – het woord zegt het al –
het afdwingen van transparantie over door de jeugdhulpaanbieder
gemaakte keuzes aan hen die met die aanbieder van doen hebben. Dit
betekent uiteraard niet dat jeugdhulpaanbieders niet op disfunctioneren of
slechte bedrijfsvoering kunnen worden aangesproken. Dat gebeurt echter
op grond van andere bepalingen.
Artikel 4.1.5 Verklaring omtrent gedrag
Jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen worden op grond
van dit artikel verplicht om van personen die hun opdracht beroepsmatig
of als vrijwilliger in contact kunnen komen met jeugdigen of ouders aan
wie zij jeugdhulp verlenen of aan wie een kinderbeschermingmaatregel of
jeugdreclassering is opgelegd, een verklaring omtrent gedrag (VOG) te
hebben.
De verplichting geldt voor aan te trekken medewerkers, ongeacht of deze
in dienstverband dan wel op een andere grondslag hun werkzaamheden
voor de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling verrichten. De
verplichting voor de aanbieder geldt ook voor buitenlandse medewerkers.
De verplichting geldt niet voor iemand die vrijwillig eenmalig of slechts
incidenteel een steentje bijdraagt; van hem hoeft geen VOG te worden
verlangd. Maar wel van een vrijwilliger die met een zekere regelmaat
actief is.
De bepaling ziet niet op stagemedewerkers, omdat de toegevoegde
waarde van een VOG in het geval van stagemedewerkers zeer beperkt is
doordat zij onder intensieve begeleiding van een professionele hulpverlener staan, voor wie wel een VOG verplicht is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

165

Tweede lid
De VOG dient vóór aanvang van de werkzaamheden in bezit te zijn van de
jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling en dient actueel te zijn.
De VOG mag daarom op het moment dat de betrokkene gaat werken voor
de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling niet ouder zijn dan
drie maanden. De jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling (en
hun eventuele opdrachtnemer) zal kandidaat-medewerkers dus tijdens de
selectieprocedure moeten vragen een VOG over te leggen. Zij betrekken
de VOG vervolgens bij hun keuze tot het aangaan van een relatie met
betrokkene. Zij weten dus, voor zij iemand in dienst nemen, of er justitiële
antecedenten zijn die aanleiding geven deze persoon niet bij de verlening
te betrekken. De jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling zal
die verklaring in zijn administratie moeten opnemen, om aan de toezichthouder aan te kunnen tonen dat hij voldoet aan deze eis.
Derde lid
Indien een jeugdhulpaanbieder, de gecertificeerde instelling of de
inspectie redelijkerwijs mag vermoeden dat een persoon niet langer
voldoet aan de eisen voor het afgeven van een VOG, zal opnieuw een
VOG aangevraagd moeten worden. Wanneer blijkt dat geen nieuwe VOG
kan worden afgegeven, zal moeten worden geconcludeerd dat de
betreffende persoon niet meer voor de jeugdhulpaanbieder of de
gecertificeerde instelling kan werken.
Vierde lid
De eerste drie leden van dit artikel zien op jeugdhulpaanbieders en
gecertificeerde instellingen met medewerkers. Zij dienen te beschikken
over een VOG van die medewerkers. Het vierde lid regelt dat ook een
jeugdhulpaanbieder die solistisch jeugdhulp verleent, dient te beschikken
over een VOG van zichzelf.
Het lijkt niet nodig om voor te schrijven dat een jeugdhulpaanbieder die
solistisch jeugdhulp verleent de VOG steeds ongevraagd moet tonen aan
elke jeugdige of ouder aan wie hij jeugdhulp verleent. Wel kan een
jeugdige of ouder, bijvoorbeeld bij de keuze voor een zzp-er, naar de VOG
vragen en dan zal de zzp’er hem uiteraard een VOG moeten kunnen tonen.
Het zou te ver gaan van de solistisch werkende jeugdhulpaanbieder te
verlangen dat hij bij iedere nieuwe opdracht die hij aanneemt, een nieuwe
VOG aanvraagt en anderzijds moet worden voorkomen dat de VOG
veroudert zonder dat er iemand is die zich vergewist van de geschiktheid
van de zzp-er voor zijn werk. Om die reden is opgenomen dat de VOG niet
ouder mag zijn dan drie jaar.
Vijfde lid
Op grond van deze bepaling kan bij amvb een register worden ingesteld
van jeugdhulpaanbieders, gecertificeerde instellingen en van personen
die in opdracht daarvan beroepsmatig of als vrijwilliger in contact kunnen
komen met jeugdigen of ouders aan wie de jeugdhulpaanbieder
jeugdhulp verleent of aan wie een kinderbeschermingmaatregel of
jeugdreclassering is opgelegd. Bij of krachtens die maatregel kunnen
nadere regels worden gesteld over dat register. Een dergelijk register kan
ingesteld worden ten behoeve van de waarborging van verantwoorde
jeugdhulp en ook ten behoeve van het toezicht op en de handhaving van
de bij of krachtens deze wet gestelde regels.
Een dergelijk register van personen zal mogelijk ingesteld worden indien
wordt overgegaan tot continue screening in de jeugdhulpsector. Voor het
continu vergelijken van justitiële gegevens in het Justitieel Documentatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

166

Systeem met mensen die werkzaam zijn in de jeugdhulp, zal dan een
actueel register nodig zijn van die personen. Dit bestand kan vervolgens
worden voorgelegd aan de Justitiële Informatiedienst opdat die op
persoonsniveau een vergelijking kan maken met informatie in het
Justitieel Documentatie Systeem. Een relevante «hit», zoals zeden- en
geweldsdelicten, zou dan aanleiding vormen voor het opnieuw aanvragen
van een VOG. Momenteel wordt de meerwaarde van continue screening
in de jeugdhulpsector onderzocht, aan de hand van de ervaringen in de
kinderopvang. Vervolgens zal worden bezien of invoering proportioneel is.
Artikel 4.1.6 Verplichte meldcode
Met het wetsvoorstel verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling116 wordt een verplichting geïntroduceerd voor een groot aantal
organisaties in allerlei sectoren (dus niet alleen de jeugdsector) om voor
hun medewerkers een meldcode vast te stellen die stapsgewijs aangeeft
hoe gehandeld dient te worden wanneer een medewerker mogelijke
signalen van mishandeling tegenkomt. Tevens zijn die organisaties
verplicht de kennis en het gebruik van die meldcode onder hun
medewerkers te bevorderen. De meldcode wordt met de onderhavige
bepaling verplicht gesteld voor alle jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen.
Een meldcode zorgt ervoor dat organisaties en hun medewerkers
voorbereid zijn op en weten hoe te handelen in dergelijke moeilijke
situaties. Een meldcode ondersteunt professionals bij de afweging om wel
of niet te melden en eventuele verdere stappen te ondernemen. De
meldcode ondersteunt een professional stapsgewijs vanaf het opmerken
van signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling tot aan de laatste
fase, waarin de beroepskracht – zo nodig met ondersteuning door
deskundigen – besluit tot het zelf hulp organiseren of het doen van een
melding. Het gaat er uiteindelijk om dat de professional beoordeelt of hij
zelf, gelet op zijn competenties, zijn verantwoordelijkheden en zijn
professionele grenzen, in voldoende mate effectieve hulp kan bieden of
kan organiseren. Indien de professional meent dat dit niet of maar
gedeeltelijk het geval is, ligt een melding voor de hand. De stappen van de
meldcode bewaken dat de veiligheid van het mogelijke slachtoffer steeds
voorop wordt gesteld en dat zorgvuldig wordt gewerkt. Onder «degenen
die werkzaam zijn voor ...» in het derde lid worden ook begrepen de
medewerkers die zelf geen jeugdhulp verlenen, bijvoorbeeld een
administratief medewerker of een receptionist. Ook zij moeten in staat zijn
signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling op te merken en
weten wat zij daar vervolgens mee kunnen doen. Doorgaans zal dat
laatste vooral inhouden dat zij moeten weten bij welke collega zij aan
kunnen kloppen over de waargenomen signalen. Op grond van het vierde
lid zullen bepaalde elementen voor de meldcode verplicht gesteld
worden.
Artikel 4.1.7 Meldplicht calamiteiten en geweld
Naar analogie van artikel 4a van de Kwzi wordt voorgesteld voor
jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen een meldplicht op te
nemen voor calamiteiten en geweld bij de verlening van jeugdhulp of de
uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen of jeugdreclassering.
Jeugdigen en ouders staan bij de verlening van jeugdhulp of de
uitvoering van een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering in
een afhankelijkheidsrelatie tot de medewerker van de betreffen de
aanbieder of instelling. Dit maakt hen extra kwetsbaar en daarom is van
116

Kamerstukken 33 062.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

167

belang dat de toezichthouder onverwijld op de hoogte wordt gesteld
wanneer in dat kader sprake is van een calamiteit of geweld.
Op basis van de verplichte melding aan de toezichthouder kan deze de
jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling verzoeken vervolgens
een feitenonderzoek naar de situatie te doen of zal de toezichthouder zelf
onderzoek verrichten en bekijken hoe de handhaving verder moet worden
ingericht om doelgericht tot verbetering te komen. Daarbij kunnen, indien
nodig, straffe middelen worden ingezet. Een melding aan de toezichthouder laat wettelijke verplichtingen tot het doen van aangifte van
strafbare feiten onverlet. Zo zal een niet-natuurlijke dood moeten worden
gemeld bij de gemeentelijke lijkschouwer.
Relatie met verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
Voor de duidelijkheid zij vermeld dat dit niet ziet op signalen van
kindermishandeling die door de medewerker worden opgemerkt en
waarvan de vermoedelijke dader géén medewerker is van de jeugdhulpaanbieder of gecertificeerde instelling waar hij werkzaam is. In een
dergelijk geval is niet de veiligheid en de kwaliteit van de aanbieder of
instelling in het geding, maar is het van belang dat op een goede manier
wordt omgegaan met de signalen van de (vermoedelijke) kindermishandeling en dat kan uitmonden in een melding aan het AMHK. Voor
dergelijke situaties geldt wel de verplichte meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling.
Artikel 4.1.8 Vertrouwenspersoon
Eerste lid
Op grond van artikel 2.5, onderdeel f, is de gemeente ervoor verantwoordelijk dat jeugdigen en hun ouders die advies ontvangen over opgroei- en
opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen, die
jeugdhulp ontvangen, op wie een kinderbeschermingsmaatregel of een
maatregel van jeugdreclassering van toepassing is, of bij wie het AMHK
betrokken is, een beroep kunnen doen op een vertrouwenspersoon.
Artikel 4.1.8 bepaalt dat de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde
instelling de vertrouwenspersonen in de gelegenheid moeten stellen zijn
taak uit te oefenen.
Tweede lid
Bij amvb worden regels gesteld over de taken en bevoegdheden van de
vertrouwenspersoon en de daarbij behorende verplichtingen van
jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen, die eraan zullen
bijdragen dat hij zijn onafhankelijke taak goed kan uitvoeren.
Derde tot en met vijfde lid
Overeenkomstig de regeling van artikel 4.1.5, eerste tot en met derde lid,
zijn de rechtspersonen die vertrouwenspersonen in dienst hebben,
verplicht om van die vertrouwenspersonen een verklaring omtrent het
gedrag te hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

168

Paragraaf 4.2 Rechtspositie jeugdigen en ouders
§ 4.2a Klachtrecht
Artikel 4.2.1 Effectieve en laagdrempelige klachtenbehandeling
Deze bepaling is afgeleid van die voor zorgaanbieder in de Wkcz en
verplicht de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling om een
klachtenregeling te treffen. Klachten kunnen betrekking hebben op
gedragingen van de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling of
van personen van wie deze zich bedienen, jegens de jeugdige of ouder.
Onder gedragingen vallen ook het nalaten en het expliciet innemen van
standpunten of het nemen van beslissingen. Met de woorden «jegens een
jeugdige of ouder» wordt duidelijk gemaakt dat niet wordt gedoeld op
schendingen van verplichtingen jegens anderen (bijvoorbeeld jegens de
cliëntenraad).
De jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling moet de getroffen
regeling op passende wijze onder de aandacht van de jeugdige en zijn
ouders brengen. Dit kan onder meer inhouden, dat hij de klachtenregeling
publiceert in een mededelingenbulletin, het aan alle cliënten ter hand stelt
of er zorg voor draagt dat het voor geïnteresseerde cliënten verkrijgbaar
is. In artikel 4.3.2 is bepaald dat de regeling inzake de behandeling van
klachten binnen 10 dagen nadat zij is vastgesteld, openbaar moet worden
gemaakt. De openbaarmaking moet geschieden op de wijze die in de
instelling voor het doen van mededelingen gebruikelijk is. Voor een
beroepsbeoefenaar kan «op passende wijze» betekenen, dat hij in de
wachtkamer een mededeling ophangt waarin wordt uiteengezet door wie
en volgens welke procedure klachten van cliënten worden behandeld of
het uitdelen van een folder aan de cliënten bij de behandeling.
In artikel 4.2.7 is voorts geregeld dat de klachtenregeling slechts kan
worden vastgesteld of gewijzigd met instemming van de cliëntenraad. De
cliëntenraad kan bovendien steeds gevraagd of ongevraagd advies uit
brengen omtrent de wijze waarop binnen de instelling met klachten wordt
omgegaan. De cliëntenraad kan dientengevolge het tot stand komen en
handhaven van een goede klachtenbehandelingsprocedure bewaken en
beïnvloeden. Zie voor een uitgebreidere uitleg, de toelichting bij
artikel 4.2.7.
Ten einde te bevorderen dat de klachtenbehandeling zo zorgvuldig
mogelijk plaatsvindt, is allereerst in het tweede lid, onder a, bepaald dat
de door de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling te treffen
regeling voor de behandeling van klachten erin voorziet dat de klachten
van cliënten worden behandeld door een commissie van ten minste drie
personen, waarvan in ieder geval de voorzitter niet werkzaam is voor of
bij de betrokken jeugdhulpaanbieder en gecertificeerde instelling. Deze
formulering sluit niet alleen personen die in dienst zijn van de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling uit van het voorzitterschap, doch
ook personen die op enigerlei wijze werkzaamheden bij de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling verrichten. Hierbij kan bijvoorbeeld
gedacht worden aan medisch specialisten (psychiaters) die op basis van
een toelatingscontract werkzaam zijn in de betrokken instelling of aan
personen die als vrijwilliger bij de jeugdhulpaanbieder werken. De
omstandigheid dat meerdere personen, onder leiding van een van de
jeugdhulpaanbieder en gecertificeerde aanbieder onafhankelijke
voorzitter, tot een gezamenlijk oordeel over een klacht dienen te geraken,
biedt goede waarborgen voor de objectiviteit van dat oordeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

169

Voorts is in het tweede lid, onder b, bepaald dat de klachtenregeling moet
waarborgen dat degene op wiens gedraging een klacht rechtstreeks
betrekking heeft, niet deelneemt aan de behandeling van die klacht. Een
persoon op wie een klacht niet direct betrekking heeft, is veelal beter in
staat die klacht onbevooroordeeld op waarde te schatten, bemiddelend of
probleemoplossend op te treden en een evenwichtig oordeel omtrent de
gegrondheid van de klacht uit te spreken. Te verwachten valt dat degene
aan wie de behandeling van een klacht is opgedragen, waar mogelijk zal
trachten bemiddelend op te treden. In samenspraak met de klager en de
jeugdhulpaanbieder kan hij zoeken naar een oplossing die door de
betrokken partijen als redelijk en bevredigend wordt ervaren. Lijkt dit
onmogelijk, dan zal de procedure uitmonden in een uitspraak omtrent de
gegrondheid van de klacht eventueel gepaard gaand met bepaalde
aanbevelingen.
Van belang voor de klager en degene over wie is geklaagd, is tevens dat
de klachtbehandeling binnen een vast te stellen, niet te lange termijn,
wordt afgerond. Gevoelens van onmacht en onvrede bij de klager en
gevoelens van onzekerheid bij degene over wie is geklaagd, dienen niet
langer te duren dan strikt noodzakelijk. Om die reden moet in de klachtregeling een termijn worden vastgesteld waarbinnen de klachtencommissie
haar oordeelsvorming over een klacht moet hebben afgerond. Als
daarvan moet worden afgeweken, moeten alle betrokkenen daarvan met
redenen omkleed in kennis worden gesteld (tweede lid, onder c en d).
Welke termijn redelijk is, kan naar ons oordeel het beste door de
jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instelling zelf worden vastgesteld,
aangezien wat op dit punt redelijk is van aanbieder tot aanbieder kan
verschillen. Voor jeugdhulpaanbieders die, gezien de soort jeugdhulp die
zij verlenen, naar verwachting met overwegend weinig complexe klachten
zullen worden geconfronteerd, zal de vast te stellen termijn korter kunnen
zijn dan voor jeugdhulpaanbieders die meer ingewikkelde klachten
tegemoet kunnen zien, bijvoorbeeld over medisch-specialistische
behandelingen.
Verder worden klager en degene, over wie is geklaagd, in de gelegenheid
gesteld om schriftelijk hun standpunt toe te lichten en te worden gehoord
(tweede lid, onder e) en kunnen beiden zich in de procedure laten bijstaan
(tweede lid, onder f).
Het derde lid strekt er toe te bewerkstelligen, dat de klachtencommissie
een reglement opstelt. In dit reglement dient de klachtencommissie haar
werkwijze te regelen, uiteraard met inachtneming van hetgeen de
jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling reeds in de in het
eerste lid van artikel 4.2.1 bedoelde regeling over de klachtbehandeling
heeft opgenomen. Een dergelijk reglement is niet alleen van belang voor
de structurering van de werkzaamheden van de commissie zelf, maar ook
voor de klagers en degenen over wie wordt geklaagd. Het is belangrijk,
dat bij laatstgenoemden geen onduidelijkheid kan ontstaan over de wijze
waarop met hun klacht wordt omgegaan. Voor zover dit niet reeds is
gebeurd in de klachtenregeling van de jeugdhulpaanbieder of de
gecertificeerde instelling, kunnen in het reglement procedurele zaken
worden geregeld als de frequentie van vergaderen van de klachtencommissie, de wijze waarop een klacht bij de commissie aanhangig moet
worden gemaakt, de wijze waarop en de termijn waarbinnen de klager
een ontvangstbevestiging krijgt, de wijze waarop en de termijn
waarbinnen degene tot wie de klacht zich richt in kennis wordt gesteld van
het feit dat er tegen hem een klacht is ingediend, de wijze van verslaglegging van de bevindingen van de commissie e.d.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

170

Het vijfde lid voorziet in een termijn (één maand) waarbinnen de
jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling de klager en de
klachtencommissie moet mededelen welke maatregelen zij nemen naar
aanleiding van het oordeel van de klachtencommissie. Het wetsvoorstel
laat de jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen vrij in het
bepalen van hun standpunt ter zake van die uitspraak. In de klachtenregeling kan worden bepaald dat uitspraken van de klachtenbehandelaar
door de jeugdhulpbieder of de gecertificeerde instelling als bindend
worden aanvaard; er kan evenwel ook worden bepaald dat deze zich de
vrijheid voorbehouden een uitspraak naast zich neer te leggen. Het is voor
een cliënt die een klacht indient, van groot belang dat hij daarop een
serieuze reactie krijgt en dat hij niet langer dan strikt noodzakelijk is,
behoeft te wachten totdat hij het resultaat van de behandeling van zijn
klacht verneemt. Artikel 4.2.1, tweede lid, onder c, bepaalt dat de
jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling zo spoedig mogelijk
schriftelijk aan de klager dienen mede te delen of zij maatregelen naar
aanleiding van de klacht zullen nemen en zo ja welke. Het ligt voor de
hand ervan uit te gaan dat de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde
instelling bij afwijking van de door een klachtenbehandelaar voorgestelde
maatregelen -mede met het oog op een eventuele vervolgprocedure
-gemotiveerd aangeven waarom zij dat doen. Indien de reactie van de
jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling de cliënt tevreden
stelt, betekent dit een snelle oplossing van een probleem dat in vele
gevallen van grote invloed is op het welbevinden van de cliënt. Is de cliënt
niet tevreden, dan kan hij zich wenden tot de klachtencommissie in de
provincie of grote gemeente waarin de betrokken instelling of beroepsbeoefenaar is gevestigd.
Het zesde lid beoogt zeker te stellen dat nabestaanden ook nog een klacht
kunnen indienen in geval de cliënt inmiddels is overleden en er derhalve
van optreden namens die cliënt geen sprake meer kan zijn. Door de wijze
van formulering is geen enkele beperking gesteld aan de groep van
personen die een dergelijke klacht kunnen indienen. Aldus ontstaat een
soepele mogelijkheid voor nabestaanden van de overledene in de ruimste
zin van het woord om desgewenst een klacht in te dienen over de wijze
waarop deze is behandeld.
Artikel 4.2.2
Ernstige situaties in instellingen blijven soms buiten het zichtveld van het
management. Bij de behandeling van klachten kan aan de oppervlakte
komen dat het gaat om een structurele situatie. Wanneer de klachtencommissie tot het oordeel komt dat de klacht betrekking heeft op een
structureel ernstige situatie die niet langer mag voortduren, dient de
klachtencommissie de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling
van haar bevindingen op de hoogte te stellen. Als blijkt dat het
management niet voornemens is adequaat te reageren en geen maatregelen neemt om de ernstige situatie te beëindigen, moet de klachtencommissie de betreffende situatie melden aan de met het toezicht belaste
ambtenaar. Het gaat hierbij om ernstige, risicovolle situaties van
structurele aard, en niet om een incident, hoe ernstig het probleem ook
kan zijn. Te denken valt aan problemen in de organisatie van het
zorgproces of in de samenwerking tussen verschillende hulpverleners met
ernstige gevolgen voor cliënten. Met het oog op de zorgvuldigheid jegens
de klager doet de klachtencommissie erin geval van zo’n melding goed
aan de klager daarover te informeren en hem duidelijk te maken dat de
melding geen invloed heeft op de verdere behandeling van de klacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

171

Bij de jeugdhulp, verleend door een individueel werkende hulpverlener,
ligt de verantwoordelijkheid om risicovolle situaties aan te pakken primair
bij de hulpverlener zelf. Indien er ernstige klachten over individuele
hulpverleners in de extramurale zorg bij de desbetreffende extramurale
klachtencommissie worden ingediend, stelt de klachtencommissie deze
hulpverlener in kennis van een klacht over een ernstige situatie. Indien de
klachtencommissie geen reactie van de jeugdhulpaanbieder krijgt, of
indien haar duidelijk wordt dat de hulpverlener geen maatregelen ter zake
heeft getroffen, meldt die klachtencommissie deze ernstige klachten aan
de met het toezicht belaste ambtenaar. Vervolgens gaat de klachtencommissie na of de klacht gegrond is, en volgt de reguliere procedure.
Wanneer de toezichthouder meldingen bereiken van klachtencommissies,
dan zal de toezichthouder deze meldingen op een uniforme, geprotocolleerde wijze, behandelen en wel op de volgende manier. Nagegaan zal
worden of het melden van de ernstige klacht volgens de wettelijk
voorgeschreven procedure is verlopen. Zo zal bij de klachtencommissie
worden nagevraagd of
− de klachtencommissie een eigen afweging heeft gemaakt inzake de
ernst van de situatie;
− de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling is geïnformeerd
en is verzocht actie te ondernemen;
− de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling in de gelegenheid is gesteld de ernstige situatie aan de inspectie te melden.
Indien blijkt dat deze procedure correct is doorlopen en tot gevolg heeft
gehad dat de klachtencommissie zich verplicht achtte de ernstige situatie
te melden, zal de toezichthouder de melding in behandeling nemen.
Artikel 4.2.3
Dit artikel beoogt samenloop tussen de onderhavige klachtenbehandelingsregeling en specifieke wettelijke beklagregelingen voor onvrijwillig
opgenomen jeugdigen, zoals die in het kader van ter beschikkingstelling
en bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen, uit te sluiten.
Het betreft in die gevallen regelingen die met bijzondere waarborgen
omklede beklagmogelijkheden creëren inzake bepaalde rechtspositionele
aspecten. Voor de vrijwillig in psychiatrische ziekenhuizen opgenomen
jeugdigen en voor klachten over zaken, waarop de bijzondere klachtregeling niet van toepassing is, geldt het onderhavige wetsvoorstel. Een en
ander staat er overigens niet aan in de weg dat instellingen waarvoor de
bedoelde bepalingen gelden, ter voldoening aan het bepaalde in dit
wetsvoorstel aansluiting zoeken bij de op grond van de bijzondere
wettelijke regeling getroffen voorziening.
§ 4.2b. Medezeggenschap
Deze bepalingen zijn in overeenstemming met de bepalingen over
medezeggenschap in de zorgsector in de Wet medezeggenschap cliënten
zorginstellingen.
Artikel 4.2.4
Eerste lid
Ingevolge dit artikel gelden de bepalingen inzake medezeggenschap voor
alle jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen die meer dan tien
medewerkers hebben die jeugdhulp verlenen onderscheidenlijk hun taken
uitvoeren. Deze beperking is aangebracht, omdat in kleine organisaties
waarin slechts een beperkt aantal mensen werkzaam is, de lijnen kort zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

172

en de wensen van de jeugdigen en ouders gemakkelijk via informeel
contact kunnen worden vernomen. Uiteraard is de grens van tien arbitrair.
Gezocht is naar een evenwicht tussen het belang van deze verplichtingen
en het voorkomen van onevenredige administratieve lasten en nalevingskosten. Als voor de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling
meer dan tien personen werkzaam zijn, kunnen de organisatorische
setting en het ontbreken van persoonlijk contact van de jeugdigen en
ouders met de jeugdhulpaanbieder of gecertificeerde instelling ertoe
leiden dat hun belang onvoldoende wordt betrokken bij het nemen van
beslissingen op bestuursniveau. In kleinere organisaties zal in het
algemeen langs andere wegen een adequate inbreng van de jeugdigen en
ouders zijn gewaarborgd. Bovendien worden door de grens van tien
medewerkers de lasten van het organiseren van de medezeggenschap
enigszins beperkt.
Tweede lid
Het tweede lid regelt dat als een jeugdhulpaanbieder of gecertificeerde
instelling op meerdere locaties of in meerdere organisatorische
verbanden actief is, er voor ieder te onderscheiden verband en iedere
locatie een aparte cliëntenraad ingesteld dient te worden voor zover in die
locaties of organisatorische verbanden de hulp wordt uitgevoerd door in
de regel meer dan tien personen.
Een jeugdhulpaanbieder of gecertificeerde instelling kan meer dan één
locatie of organisatorische verbanden instandhouden. In dat geval dient
voor elke locatie of elk organisatorisch verband een afzonderlijke
cliëntenraad in het leven te worden geroepen, als in die locaties of
organisatorische verbanden de hulp wordt uitgevoerd door in de regel
meer dan tien personen. Er kan dus niet altijd worden volstaan met één
cliëntenraad voor alle onder een jeugdhulpaanbieder of gecertificeerde
instelling ressorterende locaties en organisatorische verbanden. De
afweging of naast het tot stand brengen van cliëntenraden voor de
onderscheiden locaties of organisatorische verbanden wordt overgegaan
tot de instelling van een centrale cliëntenraad voor alle locaties of
organisatorische verbanden die onder dezelfde jeugdhulpaanbieder of
gecertificeerde instelling ressorteren, laat de regering graag over aan de
jeugdhulpaanbieder, de gecertificeerde instelling en de betrokken
cliëntenraden. Deze wet staat hieraan niet in de weg. Wel zal uiteraard met
de cliëntenraden overeenstemming moeten worden bereikt over de
afbakening van de taken en de bevoegdheden van de centrale cliëntenraad en de afzonderlijke cliëntenraden.
Artikel 4.2.5
Het eerste lid van artikel 4.2.5 leggen de jeugdhulpaanbieder en de
gecertificeerde instelling de verplichting op voor iedere door hen in stand
gehouden instelling een cliëntenraad in het leven te roepen. De taak van
de cliëntenraad behelst het binnen de doelstellingen van de instelling
behartigen van de gemeenschappelijke belangen van de cliënten.
Het tweede lid verplicht de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde
instelling een regeling terzake vast te stellen, waarin wordt vastgesteld uit
hoeveel leden de cliëntenraad bestaat, wie voor het lidmaatschap in
aanmerking komen, hoelang de zittingsduur van de leden is en op welke
wijze zij worden benoemd. Het spreekt voor zich dat daar waar mogelijk
de jeugdigen en hun ouders die de hulp ontvangen zelf zitting in de
cliëntenraad moeten hebben. Zie voor nadere toelichting over de manier
waarop de benoeming van de leden van de cliëntenraad plaats kan vinden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

173

de toelichting bij artikel 2 van de Wet medezeggenschap cliënten
zorginstellingen.117
Er is, net als bij de Wmcz, van afgezien in de wet vast te leggen dat
bepaalde personen niet tot lid van een cliëntenraad kunnen worden
benoemd. Ook dit wordt aan de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde
instelling ter vrije beoordeling gelaten. Wel is deze vrijheid beperkt door
de in het derde lid opgenomen criteria. De cliëntenraad moet representatief zijn te achten voor de cliënten van de instelling; dat impliceert dat de
samenstelling van de raad zoveel mogelijk plaatsvindt met betrokkenheid
van de jeugdigen en hun ouders of personen die geacht kunnen worden
de belangen van de cliënten waar te nemen.
De raad moet naar samenstelling en voor wat betreft de beschikbare
materiële middelen in staat geacht kunnen worden de belangen van de
cliënten goed te behartigen. Afhankelijk van de samenstelling van de
cliëntenraad en de soort jeugdhulpaanbieder of gecertificeerde instelling
zal er meer of minder behoefte bestaan aan materiële of personele
ondersteuning. De jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling
zullen dit moeten bezien, daarover eventueel geadviseerd door de
cliëntenraad. Volgens onderdeel b van het tweede lid dient uit het
reglement in elk geval duidelijk te blijken over welke materiële middelen
de cliëntenraad ten behoeve van zijn werkzaamheden kan beschikken. Het
betreft hier zaken als vergaderruimten, kopieerapparatuur, reiskostenvergoedingen, briefpapier, postzegels en dergelijke.
In het vierde lid is bepaald dat de cliëntenraad zijn werkwijze schriftelijk
moet regelen. Hierbij is te denken aan een regeling van het bijeenroepen
van vergaderingen, het opstellen van agenda’s, stemprocedures etc. Dit is
niet alleen van belang voor de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde
instelling; deze moet immers erop kunnen vertrouwen dat de cliëntenraad
zorgvuldig tot het vaststellen van standpunten komt. De regeling is vooral
ook nodig om te voorkomen dat onduidelijkheid, geschillen en dus
mogelijk procedures ontstaan over het functioneren van de cliëntenraad.
Voorts lijkt het van belang dat de cliëntenraad in de regeling van zijn
werkwijze aandacht besteedt aan de vormgeving van periodiek contact
met en verantwoording ten overstaan van de door hem gerepresenteerde
cliënten van de instelling.
In het vijfde lid is bepaald dat de kosten van rechtsgedingen die de
cliëntenraad voert tegen de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde
instelling, voor de rekening van de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling komen, mits deze daarvan tevoren op de hoogte is
gesteld. Hierdoor wordt de positie van de cliëntenraad versterkt. Deze
bepaling betreft alleen de toepassing van artikel 4.2.11, tweede lid, door
de cliëntenraad. In de sommatie, bedoeld in de tweede volzin van dat lid,
zal de cliëntenraad de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling
tevens op de hoogte kunnen stellen van zijn voornemen om bij een
inadequate reactie een procedure bij de kantonrechter te starten en van de
hoogte van de naar verwachting te maken kosten.
Het is wenselijk dat, indien het instellen van een cliëntenraad bij een
instelling vooreerst feitelijk tot de onmogelijkheden behoort, de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling na verloop van een bepaalde
periode opnieuw probeert een cliëntenraad te doen oprichten. Hierin
voorziet het zesde lid. Daarbij is gekozen voor een periode van twee jaar
omdat ten eerste er enige tijd moet zijn verlopen na het mislukken van de
eerste poging en ten tweede om de kans op succes van de poging niet
117

Kamerstukken II 1992/93, 23 041, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

174

onnodig te verkleinen door de pogingen relatief snel op elkaar te doen
volgen en ten derde om de mogelijkheid te scheppen van een evaluatie
van de mislukte poging.
Artikel 4.2.6
In het eerste lid wordt onder a tot en met m een opsomming gegeven van
de onderwerpen waarover de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde
instelling in ieder geval advies moeten vragen aan de cliëntenraad,
wanneer hij het voornemen heeft terzake een besluit te nemen. Over deze
en andere onderwerpen die voor de cliënten van belang zijn, kan de
cliëntenraad ook altijd ongevraagd een advies aan de jeugdhulpaanbieder
en de gecertificeerde instelling uitbrengen.
Het tweede lid eist, dat het advies van de cliëntenraad wordt gevraagd op
een zodanig tijdstip dat hij nog wezenlijke invloed kan uitoefenen op het
te nemen besluit. Het heeft immers weinig zin nog met advies te komen
op een moment dat de feitelijke besluitvorming reeds (bijna) is afgerond.
«Tijdig» wil in dit verband zeggen, dat het advies moet worden gevraagd
in een zodanig stadium van de besluitvorming dat de cliëntenraad
voldoende tijd heeft om een weloverwogen standpunt te bepalen en
vervolgens door middel van zijn advies de besluitvorming daadwerkelijk
te beïnvloeden. De jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling
zullen daarbij voldoende informatie moeten verschaffen om zorgvuldige
advisering mogelijk te doen zijn. Zo zal onder andere kenbaar moeten
worden gemaakt, welke overwegingen aan het voorgenomen besluit ten
grondslag liggen, welke alternatieven zijn overwogen en waarom deze zijn
verworpen. Aangezien het in het licht van het voorgaande voor de hand
liggend lijkt te zijn dat een advies aanvraag schriftelijk plaatsvindt, is dit
niet expliciet bepaald. De jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde
instelling zullen kunnen bepalen binnen welke termijn de cliëntenraad kan
adviseren. De termijn dient uiteraard zodanig te zijn dat geen afbreuk
wordt gedaan aan de mogelijkheid van de cliëntenraad om zorgvuldig te
adviseren. Van de aard van het onderwerp zal mede kunnen afhangen hoe
lang deze termijn moet zijn.
Artikel 4.2.7
Als de cliëntenraad gevraagd of ongevraagd een schriftelijk advies heeft
uitgebracht, mogen de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde
instelling ingevolge het eerste lid daarna geen van het advies afwijkend
besluit nemen zonder, behoudens indien dat redelijkerwijs niet mogelijk
is, eerst ten minste een keer met de cliëntenraad daarover te hebben
overlegd. Dit geldt zowel voor gevallen waarin de cliëntenraad uitsluitend
adviesrecht heeft als voor die waarin hij over het hierna te bespreken
instemmingsrecht beschikt. De bedoeling van deze procedure is te
voorkomen, dat de betrokkenen reeds in een vroeg stadium lijnrecht
tegenover elkaar komen te staan. Het zoeken van een oplossing waarin
beide partijen zich kunnen vinden, verdient de voorkeur boven polarisatie.
Bovendien kunnen zowel de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde
instelling als de cliëntenraad gedurende het overleg nogmaals alle
argumenten naar voren brengen en pogen elkaar van de juistheid van hun
standpunt te overtuigen. Als de jeugdhulpaanbieder na het overleg blijft
bij zijn wens af te wijken van een uitgebracht advies en de cliëntenraad
zijn advies handhaaft, dient hij, indien het om een adviesonderwerp gaat,
het genomen besluit schriftelijk en onder opgave van redenen aan de
cliëntenraad mede te delen (derde lid).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

175

Het tweede lid bepaalt dat het de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling niet vrij staat een besluit te nemen ten aanzien van de in
artikel 4.2.6, eerste lid, onder i tot en met m, genoemde onderwerpen, dat
afwijkt van een door de cliëntenraad schriftelijk uitgebracht advies. Voor
het rechtsgeldig nemen van besluiten ten aanzien van de hier bedoelde
onderwerpen is dus in beginsel de instemming van de cliëntenraad
vereist. Slechts voor zover een wettelijk voorschrift de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling verplicht een bepaald besluit met
betrekking tot deze «instemmingsonderwerpen» te nemen, kunnen zij dit
doen in afwijking van een door de cliëntenraad uitgebracht schriftelijk
advies. Indien het wettelijke voorschrift weliswaar dwingt tot een bepaald
besluit, doch ruimte laat ten aanzien van de modaliteiten, kan op deze
uitzonderingsbepaling derhalve geen beroep worden gedaan, voor wat
betreft de gekozen modaliteit. De jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling kunnen hun voorgenomen besluit, ondanks een
afwijkend advies van de cliëntenraad, slechts doorzetten indien een op
grond van artikel 4.2.12 van het wetsvoorstel ingestelde of aangewezen
vertrouwenscommissie heeft vastgesteld dat hij bij afweging van alle
betrokken belangen in redelijkheid tot zijn voornemen heeft kunnen
komen. Deze bepaling kan een oplossing bieden voor die gevallen waarin
de cliëntenraad zijn instemming aan een voorgenomen besluit onthoudt
en de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling vanuit zijn
verantwoordelijkheid van oordeel is dat het voorgenomen besluit
desalniettemin moet worden genomen. Komt men niet tot enig vergelijk,
dat wil zeggen dat de cliëntenraad zijn advies handhaaft en dat de
jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling ondanks dit anders
luidende advies toch overeenkomstig zijn voornemen wenst te besluiten,
dan kan de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling zich tot de
vertrouwenscommissie wenden. Deze kan trachten te bemiddelen tussen
de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling en de cliëntenraad,
maar zal, indien bemiddeling niet slaagt, hebben te beoordelen of de
jeugdhulpaanbieder bij afweging van alle belangen in redelijkheid tot zijn
voornemen heeft kunnen komen.
Ingevolge het vierde lid zijn bepaalde besluiten die niet de vereiste
instemming van de cliëntenraad dan wel de vervangende toestemming
van de vertrouwenscommissie hebben verkregen, nietig, mits de
cliëntenraad tijdig op deze nietigheid schriftelijk een beroep doet. Dit dient
te geschieden binnen een maand nadat de jeugdhulpaanbieder of de
gecertificeerde instelling het nemen van het besluit aan de cliëntenraad
heeft medegedeeld, dan wel, wanneer geen mededeling van het besluit
heeft plaatsgevonden, binnen een maand nadat de cliëntenraad is
gebleken dat de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling
uitvoering of toepassing geeft aan het besluit. Aldus heeft de cliëntenraad
de mogelijkheid om nogmaals zijn bezwaren tegen het besluit te wegen.
Uit het voorgaande moge duidelijk zijn, dat de jeugdhulpaanbieder en de
gecertificeerde instelling een door de cliëntenraad uitgebracht advies niet
zonder meer naast zich neer kunnen leggen, en dat de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling in die gevallen waarin de cliëntenraad over een instemmingsrecht beschikt, zelfs slechts in zeer
bijzondere gevallen alsnog kunnen besluiten in afwijking van een dergelijk
advies.
Artikel 4.2.8
De cliëntenraad kan slechts verantwoord adviseren indien hem bij de
adviesaanvraag, maar ook los daarvan meer in het algemeen, alle
informatie wordt verstrekt die hij voor zijn werkzaamheden nodig heeft.
Daarom is in dit artikel expliciet bepaald dat de jeugdhulpaanbieder en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

176

gecertificeerde instelling de cliëntenraad, al dan niet op diens verzoek, de
nodige informatie moeten geven. Het ligt voor de hand dat de informatie
veelal schriftelijk of digitaal wordt verstrekt.
Om de cliëntenraad in de gelegenheid te stellen ook los van gevraagde
adviezen standpunten kenbaar te maken over de gang van zaken in de
instelling en om die gang van zaken van tijd tot tijd eens aan een meer
algemene beschouwing te kunnen onderwerpen, is in het tweede lid aan
de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling de verplichting
opgelegd ten minste eenmaal per jaar in algemene zin informatie te
verstrekken over het gevoerde en te voeren beleid.
Artikel 4.2.9
Uiteraard kunnen een jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling
de cliëntenraad altijd meer bevoegdheden toekennen dan die welke de
raad op grond van de wet toekomen. Om iedere mogelijke twijfel
hieromtrent uit te sluiten, is deze mogelijkheid expliciet in het
wetsvoorstel opgenomen. Het kan dan gaan om bevoegdheden die in het
wetsvoorstel niet zijn opgenomen of ten aanzien van onderwerpen
waarvoor de wet met een lichtere bevoegdheid volstaat. Wel moet een en
ander – om verschil van mening te voorkomen schriftelijk worden
vastgelegd. Op de toedeling van bovenwettelijke bevoegdheden aan de
cliëntenraad kunnen de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde
instelling niet terugkomen dan met instemming van de cliëntenraad of de
vervangende toestemming van de vertrouwenscommissie (tweede lid).
Artikel 4.2.10
Dit artikel heeft uitsluitend betrekking op jeugdhulpaanbieders of
gecertificeerde instellingen die een rechtspersoon zijn als bedoeld in
artikel 3 van boek 2 van het BW. Het betreft hier privaatrechtelijke
rechtspersonen. Jeugdhulpaanbieders of gecertificeerde instellingen die
rechtstreeks worden bestuurd door een publiekrechtelijke rechtspersoon,
dan wel door een kerkgenootschap of een zelfstandig onderdeel daarvan,
vallen dientengevolge niet onder de regeling met betrekking tot de
bestuurssamenstelling. De bepaling geldt derhalve wel voor jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen die door een privaatrechtelijke
rechtspersoon in stand worden gehouden – b.v. door een stichting –
indien de bestuursleden van die rechtspersoon door een kerkgenootschap
of een overheidsorgaan worden benoemd. De statuten van privaatrechtelijke rechtspersonen die een jeugdhulpaanbieder of een gecertificeerde
instelling in stand houden, dienen volgens artikel 4.2.10 een regeling te
bevatten die de cliënten de mogelijkheid verschaft, invloed uit te oefenen
op de samenstelling van het bestuur. De jeugdhulpaanbieder en de
gecertificeerde instelling zijn vrij in de keuze van de wijze waarop aan
deze verplichting wordt voldaan, met dien verstande dat hij ten minste
voor één bestuurszetel een bindend voordrachtsrecht voor de cliëntenraad moet creëren. De jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde
instelling mogen een – redelijke – termijn stellen aan de uitoefening van
de bevoegdheid. De jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling
kunnen eisen stellen waaraan de voor te dragen personen moeten
voldoen, bijvoorbeeld met het oog op de bescherming van de identiteit.
Nodig is dat evenwel niet. Immers, indien de jeugdhulpaanbieder of de
gecertificeerde instelling een vereniging is, kan op grond van artikel 37,
vierde en vijfde lid, van Boek 2 van het BW de benoeming van een
persoon die niet bereid is de belangen van de rechtspersoon tot leidraad
voor zijn handelen te nemen, worden tegengehouden of ongedaan
gemaakt. Bij stichtingen kan het ontslag van een bestuurder in zodanig
geval worden uitgelokt op grond van artikel 298 van Boek 2 van het BW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

177

Of de voor te dragen persoon cliënt van de instelling moet zijn of niet, is
ter beoordeling van de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde
instelling. Het staat de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling
uiteraard vrij in plaats van deze bevoegdheid de verder gaande
bevoegdheid tot het benoemen van één of meer bestuursleden aan de
cliëntenraad toe te kennen. Indien de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling meerdere organisatorische verbanden of locaties in
stand houdt, komt de
bevoegdheid toe aan alle cliëntenraden gezamenlijk. Voor instellingen die
bestuurd worden volgens het zogenoemd raad-vancommissarissenmodel, geldt een afwijkende regeling. Dit bestuursmodel
houdt in dat, met behoud van de stichtingsvorm, wordt gekozen voor een
bestuursmodel dat is ontleend aan de wijze waarop structuurvennootschappen worden bestuurd. In die constructie is het
bestuur opgedragen aan een of meer professionele directeuren, die hun
taak uitoefenen onder de supervisie van een raad van toezicht, waarvan
het takenpakket mutatis mutandis vergelijkbaar is met dat van een raad
van commissarissen van een vennootschap. Bij deze bestuursvorm geldt
het recht tot het doen van een bindende voordracht door de cliëntenraad
voor ten minste één zetel in de raad van toezicht.
Artikel 4.2.11
Het sluitstuk op de in het wetsvoorstel neergelegde bepalingen wordt
gevormd door de mogelijkheid voor de cliëntenraad en cliënten van de
instelling, om de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling
zonodig te dwingen zijn verplichtingen na te leven. Het wetsvoorstel
opent daartoe voor de cliëntenraad een tweetal mogelijkheden, waarop
hiervoor reeds is ingegaan, te weten: een procedure bij een commissie
van vertrouwenslieden bij geschillen over de uitvoering van de artikelen
4.2.6, 4.2.7, eerste en derde lid, 4.2.8, eerste lid, en 4.2.12, en een
verzoekschriftprocedure bij de kantonrechter (welke ook openstaat voor
individuele cliënten) bij niet-naleving van de artikelen 4.2.5, 4.2.8, tweede
lid, 4.2.10 en 4.2.11. Opgemerkt zij dat de term «uitvoering» in het eerste
lid, onder a, impliceert dat de commissie zich niet alleen een oordeel kan
vormen over de vraag of een bepaling is nageleefd, maar ook over de
daaraan voorafgaande vraag of die bepaling op de voorgelegde situatie
van toepassing is. Daarnaast is op initiatief van de jeugdhulpaanbieder of
de gecertificeerde instelling een procedure bij de
vertrouwenscommissie mogelijk in geval van onthouding van instemming
door de cliëntenraad aan een voorgenomen besluit van de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling; deze procedure moet los worden
gezien van de nalevingsregeling; zij wordt hier slechts vermeld, omdat in
het tweede lid, aan deze taak van de commissie van vertrouwenslieden
wordt gerefereerd. Uiteraard kunnen partijen te allen tijde overeenkomen
een tussen hen gerezen geschil op een andere wijze te doen beslechten.
Voorafgaand aan een procedure bij de kantonrechter dient de belanghebbende de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling schriftelijk te
verzoeken alsnog de gestelde regels na te leven. Laat de verzoeker dit na
of geeft hij de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling geen
redelijke termijn om aan het verzoek te voldoen, dan zal hij in zijn verzoek
door de kantonrechter niet-ontvankelijk worden verklaard. Verwacht mag
worden dat aldus slechts in een zeer beperkt aantal gevallen behoeft te
worden overgegaan tot het indienen van een verzoekschrift bij de
kantonrechter. Het niet naleven van de rechterlijke uitspraak door de
jeugdhulpaanbieder kan worden tegengegaan door op verzoek van de
belanghebbende in de beschikking een dwangsom op te nemen. De
kantonrechter kan de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling
bevelen bepaalde handelingen te verrichten, b.v. de opstelling van een
jaarverslag, het wijzigen van de statuten teneinde deze in overeen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

178

stemming te doen zijn met artikel 4.2.10, het verstrekken van informatie
aan de cliëntenraad overeenkomstig artikel 4.2.8, tweede lid. Aangenomen moet worden dat ook belangenorganisaties van cliënten zich tot
de kantonrechter kunnen wenden, voor zover wordt voldaan aan de in de
jurisprudentie terzake ontwikkelde
voorwaarden; deze houden in dat de organisatie rechtspersoon is, de
ingestelde actie strekt tot de behartiging van belangen die de rechtspersoon krachtens haar statuten behartigt en het gelijksoortige belangen
betreft.
Artikel 4.2.12
Dit artikel ziet op het instellen van pleegouderraden bij de jeugdhulpaanbieders die pleegzorg bieden. De pleegouderraad behartigt uitsluitend de
collectieve belangen van de pleegouders en begeeft zich niet op het
terrein van individuele kwesties.
De artikelen 4.2.5 tot en met 4.2.11 worden van overeenkomstige
toepassing verklaard. Jeugdhulpaanbieders die pleegzorg bieden zullen
de pleegouderraad de gelegenheid dienen te geven haar zeggenschap
kunnen uitoefenen, indien genoemde ontwikkelingen zich op het terrein
van het pleegouderschap bevinden.
Paragraaf 4.3 Maatschappelijke verantwoording
Artikel 4.3.1
Artikel 4.3.1 en 4.3.2 zijn afgeleid van de verslag- en openbaarmakingsverplichtingen uit de Kwzi, de Wkcz en de Wmcz. De jeugdhulpaanbieder en
de gecertificeerde instelling stellen jaarlijks een openbaar verslag op over
de uitvoering die is gegeven aan de regels omtrent de kwaliteit van de
jeugdhulp onderscheidenlijk de kwaliteit van de uitvoering van de taken,
het klachtrecht en de medezeggenschap. Dit verslag is een belangrijke
informatiebron omtrent de kwaliteit van de jeugdhulp en de werking van
de cliëntenrechten. Het verslag zal onder andere moeten behandelen de
uitvoering die is gegeven aan de bepalingen omtrent verantwoorde hulp
en de systematische kwaliteitsbewaking, de bepalingen omtrent de
klachtenafhandeling en de bepalingen omtrent de medezeggenschap.
Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld omtrent het
verslag. Ten behoeve van een efficiënte en inzichtelijke verslaglegging
kunnen bijvoorbeeld voorschriften gegeven worden over de inrichting van
het verslag, de manier van aanleveren en de instantie aan welke de
gegevens dienen te worden aangeleverd. Zo kan bijvoorbeeld het zinvol
zijn klachten naar hun aard te onderscheiden in een aantal categorieën
waarin bijvoorbeeld de organisatorische, materiële, relationele of
zorginhoudelijke aspecten centraal staan. Deze verdere detaillering leent
zich voor delegatie aan de minister.
Artikel 4.3.2
Ingevolge dit artikel dient het verslag bedoeld in artikel 4.3.1 alsmede een
aantal andere documenten die relevant is voor de beleidsvoering van de
jeugdhulpaanbieder en een algemeen karakter dragen, openbaar te
worden gemaakt. In onderdeel d van het eerste lid wordt de openbaarmaking verplicht gesteld van een regeling inzake de behandeling van
klachten van cliënten als bedoeld in artikel 4.2.1, eerste lid.
Ingevolge het onderhavige artikel moeten jeugdhulpaanbieders en
gecertificeerde instellingen het verslag binnen 10 dagen na vaststelling
openbaar maken. Uit hoofde van artikel 5 van de Kwzi zijn zorgaanbieders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

179

die onder die wet vallen gehouden jaarlijks uiterlijk 1 juni verslag uit te
brengen over de kwaliteit van de zorg en het beleid daaromtrent.
Vanwege deze onderlinge samenhang wordt de datum gelijkgetrokken.
Openbaarmaking vindt plaats door deze stukken voor cliënten ter inzage
te leggen en op verzoek daarvan afschriften te verstrekken. Dat biedt de
aanbieders die onder beide wetten vallen de mogelijkheid beide verslagen
te integreren.
Hoofdstuk 5 Pleegzorg
Artikel 5.1
Het eerste lid vereist dat de pleegzorgaanbieder, met de pleegouder een
pleegcontract afsluit. Het sluiten van een contract is mogelijk indien de
pleegouder voldoet aan de voorwaarden genoemd in het eerste lid. Onder
andere aan de hand van deze voorwaarden wordt de geschiktheid van
pleegouders beoordeeld. Deze voorwaarden zijn overeenkomstig de thans
geldende voorwaarden.
Onderdeel a stelt als eis dat de pleegouder eenentwintig jaar of ouder is.
Het zijn van pleegouder brengt een opvoedkundige relatie mee tussen
pleegouder en pleegkind. De pleegouder zal over voldoende levenswijsheid moeten beschikken om aan de zware opvoedingsrelatie, waarvan
bij pleegzorg in het kader van jeugdhulp veelal sprake is, gestalte te
kunnen geven. Enig leeftijdsverschil is daarvoor in ieder geval nodig.
In verband met de functie die de pleegouder jegens de jeugdige vervult, is
op grond van onderdeel b uitgesloten dat deze zelf optreedt als pleegouder in een pleegsituatie waarbij hij zelf of een van zijn collega’s van de
pleegzorgaanbieder, waar hij werkzaam is, de begeleider zou zijn.
Op grond van onderdeel c wordt vereist van de pleegouder het door de
pleegzorgaanbieder aangeboden voorbereidings- en selectietraject met
goed gevolg heeft afgerond. De pleegzorgaanbieder beoordeelt in het
voorbereidings- en selectietraject de geschiktheid van aspirantpleegouders voor het pleegouderschap. In dit voorbereidings- en
selectietraject wordt gebruik gemaakt van onder meer voorlichtingsbijeenkomsten en huisbezoeken die erop gericht zijn zowel de (aspirant)pleegouder als de pleegzorgaanbieder inzicht te verschaffen in de
competenties van pleegouders en hun levenssituatie. In de praktijk bleek
in het verleden onduidelijkheid te bestaan over de rechtsbescherming bij
discussie over de geschiktheid van pleegouders voor de verzorging en
opvoeding van een pleegkind. In een uitspraak van 13 februari 2013 heeft
de Raad van State bepaald dat het niet verlengen van een pleegcontract
als bedoeld in artikel 22, eerste lid, van de Wjz, als zodanig niet als een
publiekrechtelijke rechtshandeling als bedoeld in artikel 1:3, eerste lid, van
de Awb, dient te worden aangemerkt. Hiertegen staat dan ook geen
bezwaar en beroep open. Hetzelfde kan gezegd worden over de beslissing
tot geschiktheid van aspirant-pleegouders. Ook de uiteindelijke beslissing
omtrent de geschiktheid van aspirant-pleegouders is geen besluit in de zin
van de Awb. Ook hiertegen staat daarom geen bezwaar en beroep open.
Op grond van onderdeel d dient een verklaring van geen bezwaar van de
raad voor de kinderbescherming te worden overgelegd, die inhoudt dat er
geen sprake is van bezwarende feiten of omstandigheden voor het
verzorgen en opvoeden van een jeugdige. Gekozen is voor een verklaring
van de raad in verband met de bij de raad aanwezige deskundigheid. Aan
de directeur of ressortdirecteur van de raad kunnen op grond van artikel 9
van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens en op grond van
artikel 17, eerste lid onder c van het Besluit justitiële gegevens, justitiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

180

gegevens worden verstrekt, indien een zwaarwegend algemeen belang
dat vordert en voor zover dit noodzakelijk is voor de uitoefening van zijn
taak. Bij voorkeur geschiedt dat met toestemming van de (aspirant)pleegouders of anders met medeweten van hen. De raad raadpleegt eerst
de gemeentelijke basisadministratie om te weten welke personen vanaf 12
jaar er op het opgegeven adres wonen. Daarna volgt er een screening bij
het landelijk Justitieel Documentatie Register en raadpleegt de raad de
eigen archieven. Gemiddeld duurt het een week voordat de raad de
verklaring afgeeft. Zowel de (aspirant-)pleegouders, als de pleegzorgaanbieder, ontvangen bericht over de verklaring. Indien de raad op grond van
de voor hem beschikbare informatie tot het oordeel mocht komen, dat een
verklaring van geen bezwaar niet moet worden afgegeven, kan de
(aspirant-)pleegouder tegen dit besluit bezwaar aantekenen. Een
verklaring voor een (aspirant-)pleegouder en de inwonenden is vereist
voorafgaand aan de plaatsing van een eerste pleegkind, en voor nieuwe
inwonenden, voorafgaand aan het tijdstip waarop zij inwonend worden.
Indien een pleegouder gedurende twee jaar geen pleegouder is geweest,
is een nieuwe verklaring vereist. De eis dat er een verklaring moet zijn,
geldt voor de (aspirant-)pleegouder en heeft als consequentie dat een
pleegzorgaanbieder, een jeugdige niet kan onderbrengen bij een
(aspirant-)pleegouder voor wie de raad geen verklaring afgeeft. Ook als de
pleegouder overgaat naar een andere pleegzorgaanbieder, is een nieuwe
verklaring vereist. Bij iedere aanvraag van een verklaring van geen
bezwaar zal de raad met toestemming van betrokkene nagaan of de
betrokkene al eerder een verklaring van geen bezwaar heeft aangevraagd
(en deze eventueel niet is verleend). Indien dat het geval is, zal de raad dat
melden bij de desbetreffende pleegzorgaanbieder. Op deze manier komt
de pleegzorgaanbieder, erachter of de plaatsing van een pleegkind eerder
op initiatief van een van de pleegzorgaanbieders is beëindigd en wat
daarvoor de reden was, dan wel wat de reden was om geen pleegkind in
het gezin van betrokkene te plaatsen. Indien de (aspirant-)pleegouder de
toestemming om nadere informatie in te winnen niet geeft, kan dit voor
de pleegzorgaanbieder, voldoende reden om de pleegouder als zodanig af
te wijzen; het belang van het kind staat hierbij voorop. Met deze
screeningsprocedure wordt voorkomen dat een pleegkind geplaatst wordt
bij ongeschikte pleegouders.
In het tweede lid is de zogenaamde «matching» geregeld. De «matching»
is een belangrijk onderdeel in de pleegzorg voor het succes van een
plaatsing. De tijdens het voorbereidings- en selectietraject opgestelde
pleegouderrapportage (meer precies het pleegouderprofiel dat hiervan
onderdeel uitmaakt) biedt de basis voor een goede «matching». De
pleegouder moet bij plaatsing in staat worden geacht in te spelen op de
specifieke opvoedingsbehoefte van het pleegkind. Verder moet om de
geschiktheid als pleegouder vast te stellen, worden beoordeeld of het kind
past binnen het pleeggezin. Daarbij speelt de samenstelling van het
pleeggezin, waaronder het aantal eigen kinderen en pleegkinderen en hun
problematiek, een belangrijke rol. Het kan zijn dat verschillende jeugdhulpaanbieders die pleegzorg bieden, pleegkinderen bij één pleegouder
onderbrengen. Of een (aspiran-)pleegouder aan de in het onderhavige lid
gestelde voorwaarde voldoet, is dan ter beoordeling aan alle betrokken
jeugdhulpaanbieders die pleegzorg bieden, gezamenlijk. Na de
«matching» vindt een zorgvuldig kennismakingstraject plaats.
Het derde lid van deze bepaling heeft betrekking op zogenoemde
netwerkpleegouders. Dit zijn familieleden of bekenden die de betrokken
jeugdige voorafgaand aan het sluiten van een pleegcontract al enige tijd
in hun gezin opvoeden en verzorgen omdat de natuurlijke ouders dit
(tijdelijk) niet meer kunnen. In dat geval zal eveneens een pleegcontract
moeten worden gesloten alvorens een pleegvergoeding kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

181

verleend. Net als de reguliere pleegouders dienen de netwerkpleegouders
te voldoen aan de voorwaarden, genoemd in het eerste lid, onderdeel a
en b.
Omdat bij netwerkpleegzorg de jeugdige reeds in het gezin verblijft
voordat een pleegcontract is afgesloten, kan een netwerkpleegouder op
het moment van het sluiten van het contract nog niet voldoen aan de
voorwaarden genoemd in het eerste lid, onderdeel c en d. Om die reden is
in het derde lid bepaald dat de pleegzorgaanbieder binnen dertien weken
dient vast te stellen of de netwerkpleegouder aan de voorwaarden als
bedoeld onder c en d voldoet. Indien dat niet het geval is kan het
pleegcontract onverwijld beëindigd worden. De onverwijlde beëindiging
kan reeds plaatsvinden zodra wordt vastgesteld dat niet aan de betrokken
voorwaarden kan worden voldaan; indien bijvoorbeeld na 4 weken blijkt
dat de verklaring van geen bezwaar wordt geweigerd, kan het pleegcontract direct worden beëindigd.
Bij netwerkpleegouders is niet zo zeer sprake van een plaatsing, als wel
van een bevestiging dat de jeugdige in het kader van pleegzorg in het
pleeggezin kan blijven. Het derde lid schrijft daarom ten aanzien van
netwerkpleegouders voor dat de pleegzorgaanbieder, beoordeelt of de
jeugdige veilig en verantwoord bij de netwerkpleegouder kan verblijven.
Artikel 5.2
Eerste en derde lid
Het pleegcontract dat ingevolge artikel 5.1, eerste en tweede lid, dient te
worden gesloten, bevatten in ieder geval afspraken over de verzorging en
opvoeding van de jeugdige en de begeleiding die de pleegouders daarbij
van de pleegzorgaanbieder ontvangen. Op het pleegcontract zijn de
normen van toepassing die uit het contractenrecht voortvloeien, onder
meer op het gebied van het vorderen van de naleving bij de burgerlijke
rechter door bij het pleegcontract betrokken partijen. Hiermee wordt
duidelijkheid geschapen in de verhouding tussen de rechten en plichten
van de pleegouders enerzijds en de pleegzorgaanbieder, anderzijds. Er
kan dan bijvoorbeeld gedacht worden aan eisen ten aanzien van de
beëindiging van het pleegcontract en de begeleiding van de pleegouders.
Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld over het
pleegcontract om eenduidigheid te waarborgen. In de praktijk van
pleegzorg is namelijk een wildgroei aan verschillende pleegcontracten en
convenanten ontstaan. De verhouding tussen de verschillende contracten
en convenanten is veelal onduidelijk en vaak worden zaken dubbel
geregeld of worden er afspraken in gemaakt die het bereik van de
wettelijke voorwaarden waaraan pleegouders moeten voldoen, te buiten
gaan. Een helder en eenduidig pleegcontract komt de rechtspositie van
pleegouders ten goede.
Tweede lid
Deze bepaling ziet alleen op de pleegoudervoogd. Wanneer een jeugdige
gedurende langere tijd bij dezelfde pleegouder verblijft, kan het in het
belang van het kind zijn dat ook het gezag (de voogdij) over de jeugdige
bij de pleegouder komt te liggen. Een rechter kan uitspreken dat de
pleegouder(s) belast is/zijn met de voogdij. Wanneer het gezag bij een
pleegouder wordt neergelegd is de betreffende pleegoudervoogd
verantwoordelijk voor de verzorging en opvoeding van de jeugdige. Ook
is de pleegoudervoogd de wettelijke vertegenwoordiger van de jeugdige
en beheert de pleegoudervoogd het eventuele vermogen van de jeugdige.
Dat de pleegouder belast is met voogdij betekent niet dat de pleegouder
daardoor onderhoudsplichtig is voor de jeugdige; de pleegoudervoogd
kan aanspraak blijven maken op pleegvergoeding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

182

De situatie van pleegoudervoogden onderscheidt zich van de andere
categorieën pleegouders. Een pleegoudervoogd is een pleegouder die
volgens het oordeel van de rechter geschikt is om het gezag over de
jeugdige uit te oefenen. Een intensieve begeleiding door de pleegzorgaanbieder past daar niet bij. Echter, de voogdijoverdracht betekent niet dat de
pleegzorgaanbieder geen enkele verantwoordelijk meer heeft jegens de
jeugdige. Indien de voogdij van de gecertificeerde instelling wordt
overgedragen aan de pleegouder, blijft immers nog steeds sprake van
jeugdhulp. Dit heeft tot gevolg dat de pleegzorgaanbieder ook een
pleegoudervoogd nog enigszins dient te begeleiden. Begeleiding van
pleegoudervoogd zal echter beperkt zijn tot ten hoogste één gesprek per
jaar. Op deze manier is er voldoende ruimte aanwezig voor de pleegouders om de jeugdige naar eigen inzicht en expertise op te voeden en te
verzorgen.
Artikel 5.3
Een pleegouder, waaronder begrepen een netwerkpleegouder en een
pleegoudervoogd, ontvangt van de pleegzorgaanbieder een vergoeding
voor de verzorging en opvoeding van het pleegkind. De vergoeding
bestaat uit een basisbedrag. Daarnaast kan een pleeggezin onder een
aantal omstandigheden een toeslag krijgen, zoals bijvoorbeeld in geval
van een crisisplaatsing of, indien de pleegouder een pleegkind met een
handicap verzorgt of met de zorg voor drie of meer pleegkinderen is
belast. Daarnaast kunnen er kortingen op het basisbedrag worden
toegepast. De hoogte van het basisbedrag en de maximale bedrage van
de toeslagen, alsmede de jaarlijkse indexering worden vastgesteld door
de Ministers van VWS en VenJ. Daarnaast worden regels gesteld over de
omstandigheden waarin de toeslagen en kortingen worden verleend of
toegepast. Ten slotte zullen in de ministeriële regeling voorschriften
worden opgenomen inzake de vergoeding van bijzondere kosten die
pleegouders maken ten behoeve van de jeugdige. In de praktijk maken
pleegouders soms noodzakelijke kosten om de jeugdige bij hun in huis te
laten wonen, die de basisvergoeding en de toeslagen te boven gaan.
Onder omstandigheden zal een aanvullende vergoeding voor noodzakelijke bijzondere kosten moeten worden uitgekeerd aan de pleegouder. Een
vergoeding van bijzondere kosten is in ieder geval niet noodzakelijk indien
de kosten betaald kunnen worden uit de pleegvergoeding of indien de
kosten uit een andere publieke voorziening bekostigd kunnen worden. Zo
zal een orthodontistische behandeling van het pleegkind niet voor
vergoeding in aanmerking komen wanneer die kosten verzekerbaar zijn en
de premie daarvoor uit de reeds toegekende vergoeding kan worden
bekostigd.
Artikel 5.4
Pleegouders dienen van relevante informatie te worden voorzien om een
goede invulling te kunnen geven aan de verzorging en opvoeding van een
jeugdige. Met de formulering «inlichtingen inzake feiten en omstandigheden die de persoon van de jeugdige of diens verzorging en opvoeding
betreffen» wordt aangesloten bij artikel 377c van Boek 1 van het BW.
Alleen die inlichtingen mogen worden verstrekt, die noodzakelijk zijn voor
de verzorging en opvoeding van de jeugdige. Met het begrip «noodzakelijk» wordt aangegeven dat de gegevens van belang moeten zijn voor
de opvoeding en verzorging van de jeugdige. Bij «noodzakelijk voor de
verzorging en opvoeding van de jeugdige» moet worden gedacht aan
informatie die niet kan worden gemist en waarover de pleegzorgaanbieder, de beschikking heeft in het kader van de jeugdhulp die aan de
jeugdige wordt geboden. De pleegouder heeft deze informatie nodig om
zijn taak te kunnen vervullen. In dit kader kan bijvoorbeeld gedacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

183

worden aan informatie over een ernstig trauma dat een kind heeft
opgelopen, of over allergieën waaraan een kind lijdt. Onder inlichtingen
inzake feiten en omstandigheden die de persoon van een jeugdige of
diens verzorging en opvoeding betreffen, valt ook informatie over andere
gezinsleden, zoals de ouders of verzorgers. Voor de opvoeding van de
jeugdige is het bijvoorbeeld van belang om te weten of de ouders het
gezag over de jeugdige uitoefenen en of zij in het kader van een
convenant rondom het bezoek wel of geen bezoekrecht hebben. Voorts
behoort ook informatie over de samenstelling van het gezin van herkomst,
bijvoorbeeld of een jeugdige broertjes of zusjes heeft, en de laatste
opvoedingssituatie tot de voor de opvoeding van belang zijnde informatie. De pleegzorgaanbieder heeft in dit kader op grond van de artikelen
35 van de Wet bescherming persoonsgegevens wel de plicht betrokkene
te informeren over het feit dat aan de pleegouder inlichtingen over hem
zijn verstrekt.
Hoofdstuk 6 Gesloten jeugdhulp in het kader van ernstige
opgroei- en opvoedingsproblemen
Inleiding
Het onder de verantwoordelijkheid brengen van de gemeente van de
gesloten jeugdzorg zoals in de Wjz is gedaan met zo weinig mogelijk
veranderingen van het huidige systeem. Alleen daar waar noodzakelijk in
verband met het wegvallen uit het systeem van de bureaus jeugdzorg en
in verband met geconstateerde omissies in het bestaande systeem zijn de
artikelen aangepast. Daarnaast zijn in de artikelen inzake de verlening van
de machtiging en de artikelen omtrent de beperkende maatregelen
verduidelijkingen aangebracht. Deze verduidelijkingen hebben niet tot
doel om de bestaande systematiek of de bestaande bevoegdheden op
enigerlei wijze te veranderen, noch hebben zij tot doel om een verandering in de bestaande praktijk aan te brengen, doch zijn slechts bedoeld
om deze helderder te maken. Niettemin zijn voor de volledigheid alle
artikelen van dit hoofdstuk toegelicht. Deze toelichting is grotendeels
overgenomen van de toelichting bij de corresponderende artikelen in het
hoofdstuk gesloten jeugdzorg van de Wjz, en waar noodzakelijk aangepast
en aangevuld.
Na de inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel is het de
bedoeling om in een volgende stap te komen tot harmonisatie van de
wetgeving ten aanzien van jeugdigen die verplichte hulp, zorg en
ondersteuning krijgen op grond van verschillende regimes, te weten
jeugdigen die vallen onder het regime van de Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg, jeugdigen die vallen onder het regime van de Wet zorg
en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten en
jeugdigen die vallen onder het regime van het onderhavige wetsvoorstel.
Artikel 6.1.1
In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel gesloten jeugdzorg118
werd aangegeven dat het tot dat moment als een groot manco in de
wetgeving werd ervaren dat jeugdigen die op grond van een kinderbeschermingsmaatregel gedwongen waren jeugdzorg te ontvangen, zich
daaraan konden ontrekken zodra zij meerderjarig werden. Dit is het gevolg
van het feit dat de uithuisplaatsing in het gedwongen kader gebonden is
aan de ondertoezichtstelling die automatisch afloopt als de jeugdige
achttien wordt. Dwang na het meerderjarig worden is in dit kader daarom
niet mogelijk. Omdat een behandeling van de jeugdige op dat moment
vaak nog niet afgerond is, werd in deze wet de mogelijkheid geïntrodu118

Kamerstukken II 2005/06, 30 644, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

184

ceerd om gedwongen hulpverlening tijdens de meerderjarigheid voort te
zetten tot het eenentwintigste jaar, ten aanzien van jeugdigen voor wie op
het tijdstip waarop zij meerderjarig werden, reeds een machtiging gold. In
een aantal uitspraken119 heeft de rechter dit artikel buiten toepassing
verklaard wegens strijd met artikel 5 EVRM. Het is in beginsel niet
mogelijk om jeugdigen van achttien jaar of ouder met een rechterlijke
machtiging tegen hun wil op te nemen en te doen verblijven in een
gesloten accommodatie om opvoedkundige redenen. Slechts onder zeer
bijzondere omstandigheden kan een machtiging toch worden verleend:
alleen daar waar sprake is van een reeds aangevangen behandeling en er
concreet uitzicht is op de afronding van die behandeling binnen korte en
afzienbare tijd na het bereiken van de achttienjarige leeftijd. Het onderhavige wetsvoorstel is aangepast aan deze jurisprudentie. Ook voor een
jeugdige die de leeftijd van achttien jaar heeft bereikt is het mogelijk een
machtiging voor gesloten jeugdhulp af te geven, doch slechts indien er op
het tijdstip waarop zij meerderjarig werden reeds een machtiging gold
(artikel 6.1.1, eerste lid) en er sprake is van een reeds aangevangen
behandeling en er concreet uitzicht is op de afronding van die behandeling binnen korte en afzienbare tijd na het bereiken van de achttienjarige leeftijd (artikel 6.1.2, derde lid).
In haar advies heeft de Raad voor de rechtspraak aangegeven dat de
kinderrechter in de praktijk ook wordt geconfronteerd met 18-plussers die
zelf (dus op vrijwillige basis) hun gesloten traject willen afmaken, maar dit
van de accommodatie of van bureau jeugdzorg louter mogen doen op
basis van een machtiging tot uithuisplaatsing in een accommodatie voor
gesloten jeugdzorg. De Raad vraagt een regeling te treffen die het
mogelijk maakt dat een 18-plusser op vrijwillige basis zijn traject afmaakt
en de financiering door de gemeente in stand blijft.
In het nieuwe stelsel is een dergelijke machtiging om het traject af te
maken niet noodzakelijk. Weliswaar kan een machtiging alleen ten uitvoer
worden gelegd in een geregistreerde gesloten accommodatie, omgekeerd
wil dat niet zeggen dat in een gesloten accommodatie geen jeugdige
18-plussers zonder machtiging zouden mogen zitten. Ook een aparte
regeling om de financiering door de gemeente in stand te houden is niet
nodig. Op grond van de definitie van het begrip jeugdige in artikel 1,
onderdeel 3°, kan hieronder ook worden verstaan een jeugdige iemand
die de leeftijd van achttien jaren doch niet de leeftijd van drieëntwintig
jaren heeft bereikt, en voor wie de voortzetting van jeugdhulp als bedoeld
in onderdeel 1°, die was aangevangen, of voor wie het college vóór het
bereiken van de leeftijd van achttien jaren heeft bepaald dat een
voorziening op het gebied van jeugdhulp aangewezen is, noodzakelijk is.
Als het college het dus noodzakelijk acht dat de jeugdige het gesloten
traject afmaakt en de jeugdige dit ook zelf wenst (waardoor het de facto
geen gesloten jeugdhulp meer is), kan het college op grond van artikel 2.3
van de wet een voorziening treffen voor deze vorm van jeugdhulp.
Het voorgestelde tweede lid bepaalt dat een jeugdige van twaalf jaar en
ouder of een jeugdige die jonger is maar in staat tot een redelijke
waardering van zijn belangen terzake, bekwaam is in rechte op te treden.
Dit garandeert de betrokkenheid van de jeugdige zelf in de procedure.
Voor jongere kinderen en voor jeugdigen die niet in staat zijn hun
119

Rechtbank Amsterdam 23 januari 2009, LJN BH0778, Rechtbank Utrecht 27 februari 2009, LJN
BH4693, Rechtbank ’s-Hertogenbosch 27 februari 2009, LJN BH4397, Rechtbank Alkmaar
16 maart 2009, LJN BH7903, Gerechtshof ’s-Gravenhage 26 maart 2009, LJN BH9207,
Rechtbank Roermond 8 april 2009, LJN BI0864, EHRM 12 oktober 2000, nr. 33
670/96(Koniarska v. U.K.), EHRM 27 mei 1997, report of judgments and decisions 1997-III
(Eriksen v. Norway).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

185

belangen te behartigen blijft degene die met het gezag over hem is belast
bevoegd.
Artikel 6.1.2
Dit artikel regelt de rechterlijke machtiging, die nodig is om een jeugdige
ongeacht of hij dit wil op te nemen en te doen verblijven in een intramurale voorziening (gesloten accommodatie) van een aanbieder van
gesloten jeugdhulp. Het gaat om een gesloten accommodatie waarin de
jeugdhulp geboden kan worden die naar de mening van het college
noodzakelijk wordt geacht.
Het voorgestelde tweede lid bevat de belangrijkste inhoudelijke criteria
die gelden voor het verlenen van een machtiging. Er dient sprake te zijn
van ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen die de ontwikkeling van
de jeugdige naar volwassenheid ernstig belemmeren en die noodzaken
tot jeugdhulp in de zin van onderhavige wet. Verder moet er om de
benodigde jeugdhulp te kunnen bieden gesloten verblijf nodig zijn om te
voorkomen dat de jeugdige zich onttrekt aan die hulp of daaraan door
anderen wordt onttrokken. Het gedwongen gesloten behandelen van
jeugdigen vormt een inbreuk op de vrijheid en het privéleven van de
jeugdige. Hierbij zijn, zoals al aangegeven in paragraaf 7.5 van het
algemeen deel van de toelichting, de artikelen 5 en 8 EVRM, de artikelen 9
en 10 IVBPR en artikel 16 IVRK van belang. Een dergelijke ontneming van
de vrijheid en inmenging in het privéleven van de jeugdige is alleen
toegestaan voor zover deze bij de wet is voorzien en in een democratische
samenleving noodzakelijk is in het belang van de bescherming van de
gezondheid of de goede zeden of voor de bescherming van de rechten en
vrijheden van anderen en, zoals artikel 5 EVRM het noemt: «met het doel
toe te zien op zijn opvoeding». Deze vereisten zijn vertaald in het
onderhavige artikel. Naast geslotenheid zal de omstandigheid dat het
gevaar bestaat dat een jeugdige door anderen zal worden onttrokken aan
de benodigde jeugdhulp ook vaak noodzaken tot specifieke jeugdhulp
gericht op het weerbaar maken van de jeugdigen tegen de negatieve
invloeden van buitenaf (vgl. de loverboy problematiek). Artikel 8 EVRM
brengt met zich mee dat bij elk individueel geval door de rechter de
afweging gemaakt moet worden of de ernst van de problemen van de
jeugdige, de inbreuk op het privéleven door de gedwongen opneming en
het gedwongen verblijf rechtvaardigen. Het moet niet mogelijk zijn om de
problemen met een andere, lichtere vorm van jeugdhulp, zonder
geslotenheid, aan te pakken. Dat betekent niet, zoals ook reeds opgemerkt
in het algemeen deel, dat eerst alles geprobeerd moet zijn, maar wel dat
andere vormen in de afweging die tot dit besluit leidt, moeten zijn
meegewogen.
In de gronden voor de verlening van een machtiging op grond van het
onderhavige artikel ligt meteen het onderscheid met de machtiging die
verleend kan worden op grond van de Wet bopz. Een dergelijke
machtiging kan verleend worden indien er sprake is van een stoornis van
de geestvermogens die de jeugdige gevaar doet veroorzaken en het
gevaar niet buiten een psychiatrisch ziekenhuis kan worden afgewend.
Een koppeling met ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen is hier niet
noodzakelijk. Het ligt dan ook voor de hand dat als een jeugdige alleen
een psychiatrische stoornis heeft, er een bopz-machtiging wordt verzocht
en verleend in plaats van een machtiging gesloten jeugdhulp. De jeugdige
kan met die machtiging dan opgenomen worden in een psychiatrisch
ziekenhuis en voor de uitvoering van die machtiging blijven vanzelfsprekend de regels die bij of krachtens de Wet bopz zijn gesteld van
kracht. Indien een jeugdige wordt opgenomen in een gesloten accommodatie met een machtiging gesloten jeugdhulp, wil dit overigens niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

186

zeggen dat dan geen gedwongen psychiatrische behandeling mogelijk is.
Ook deze hulp kan, indien opgenomen in het hulpverleningsplan en
voorzover dit nodig is om het met het verblijf beoogde doel te bereiken of
voor zover dit nodig is voor de veiligheid van de jeugdige of anderen,
worden toegepast. Indien deze hulp in de gesloten accommodatie wordt
verleend, zijn daarop de regels van het onderhavige wetsvoorstel van
kracht. Zie voor nadere toelichting onder artikel 6.3.2.
Op advies van de Raad voor de rechtspraak is de zinsnede «ongeacht of
hij daarmee instemt» verwijderd. Deze zinsnede schept volgens de Raad
verwarring. Deze zinsnede was opgenomen om te voorkomen dat
jeugdigen, eenmaal in de gesloten accommodatie opgenomen zijnde, hun
instemming kunnen intrekken met als gevolg dat zij vrij zijn de
voorziening te verlaten. Nu in dit systeem de machtiging de mogelijkheid
van de jeugdige beperkt om zich door intrekking van de instemming te
onttrekken aan de jeugdhulp die hij nodig heeft, is deze toevoeging echter
niet noodzakelijk. Omdat een dergelijke toevoeging bovendien niet is
opgenomen bij de bepalingen in het BW over de machtiging tot uithuisplaatsing, zou de indruk kunnen worden gewerkt dan voor een dergelijke
plaatsing wel instemming van de jeugdige is vereist, wat vanzelfsprekend
niet zo is. In deze zin is ook bij instemmende jeugdigen dus sprake van
gesloten jeugdhulp. De machtiging beperkt de vrijheid van de jeugdige in
die zin dat hij verplicht is te verblijven binnen de gesloten accommodatie
en het daarbij behorende terrein, tenzij hij toestemming krijgt om het
terrein te verlaten, bijvoorbeeld om een buiten het terrein gelegen school
te bezoeken of om te gaan werken.
Het derde lid geeft aan dat een machtiging ten aanzien van een minderjarige alleen kan worden verleend als het gaat om een jeugdige die ofwel
onder toezicht is gesteld, of onder voogdij staat van een gecertificeerde
instelling, ofwel ten aanzien van wie de ouders of voogden (wettelijke
vertegenwoordigers) met het gedwongen verblijf instemmen.
Het voorgestelde vierde lid geeft in combinatie met artikel 6.1.1, eerste lid,
aan dat een machtiging ten aanzien van een jeugdige die achttien jaar is,
maar nog geen negentien, voor wie al wel een machtiging gold, alleen
kan worden verleend indien er sprake is van een reeds aangevangen
behandeling en er concreet uitzicht is op de afronding van die behandeling binnen korte en afzienbare tijd na het bereiken van de achttienjarige leeftijd. Zie hiervoor ook de toelichting bij artikel 6.1.1, eerste lid.
Een aanvullende voorwaarde voor het verlenen van een machtiging is dat
het college of de gecertificeerde instelling die de ondertoezichtstelling
uitvoert of de voogdij uitoefent, heeft bepaald dat de jeugdige een
voorziening nodig heeft, inhoudende jeugdhulp in combinatie met verblijf
in een gesloten accommodatie van een aanbieder van gesloten jeugdhulp.
Dit wordt geregeld in het vijfde lid en wijkt hiermee af van de Wjz. Het
indicatiebesluit van bureau jeugdzorg, dat voorheen een vereiste was
voor de verlening van de machtiging, is vervangen door een besluit van
het college of de gecertificeerde instelling die de ondertoezichtstelling
uitvoert of de voogdij. Net als bij de bepaling of en welke vrijwillige
jeugdhulp een jeugdige nodig heeft, moet ook ten behoeve van het
nemen van het besluit of een jeugdige al dan niet gesloten jeugdhulp
nodig heeft het college vanzelfsprekend de benodigde deskundigheid
beschikbaar hebben. Bij deze bepaling moet immers, net als bij de
afweging die de rechter moet maken om zich een oordeel te vellen over
de vraag of voldaan wordt aan de criteria voor de gedwongen opneming
en verblijf in een gesloten instelling, ook gekeken worden naar deze
criteria en zullen daarbij de verschillende factoren en belangen meegewogen moeten worden, waarbij de belangen van het kind voorop staan.
Hierbij zal per individueel geval een afweging gemaakt moeten worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

187

tussen het recht van het kind op vrijheid en een ongestoord familie- en
gezinsleven en aan de andere kant het recht van het kind om geholpen te
worden bij opgroei- en opvoedingsproblemen.
Tegen een besluit van het college staan geen bezwaar en beroep open in
de zin van de Awb. Reden hiervoor is dat tegen de machtiging van de
kinderrechter hoger beroep bij de het Hof open staat. Dit besluit zal bij de
invoeringswet op de bijlage bij de Awb worden gezet als besluit
waartegen bezwaar en beroep is uitgezonderd.
De zinsnede «waar de jeugdige zijn woonplaats heeft als bedoeld in
artikel 12 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek» geeft, net als bij de
vrijwillige jeugdhulp, weer welke gemeente de financiële verantwoordelijkheid draagt voor de ondersteuning van de jeugdige en zijn ouders,
namelijk de gemeente waar degene die het gezag heeft over de jeugdige
verblijft. Hiermee wordt aangesloten bij het woonplaatsbeginsel zoals dit
reeds gehanteerd wordt in het civiele recht. Als de gemeente een
individuele voorziening treft voor een jeugdige die inhoudt dat de
jeugdige uit huis wordt geplaatst en in een (gesloten) accommodatie of bij
pleegouders verblijft in een andere gemeente, is de gemeente waar de
minderjarige woonplaats heeft, verantwoordelijk voor de kosten. Dit kan
soms een andere gemeente zijn dan de gemeente waar de jeugdige
duurzaam verblijft na zijn uithuisplaatsing. Indien de ouders zijn ontheven
of ontzet uit het ouderlijk gezag wordt een voogd benoemd. De jeugdige
heeft dan de woonplaats van zijn voogd ((gesloten) accommodatie of
natuurlijke voogd). Ook als mocht blijken dat de jeugdige tijdens het
verblijf in de (gesloten) accommodatie of bij de pleegouders aanvullende
vormen van ondersteuning of zorg nodig heeft, blijft de gemeente waar
de jeugdige verbleef voordat hij uit huis werd geplaatst, in eerste instantie
financieel verantwoordelijk voor de te leveren ondersteuning of zorg. Voor
nadere toelichting wordt verwezen naar de toelichting bij artikel 2.3.
Omdat het gaat om een ingrijpende maatregel stelt het voorgestelde
zesde lid de eis dat het verzoek moet zijn voorzien van de instemming van
een gedragswetenschapper behorend tot een categorie die bij nadere
regeling zal worden aangewezen. Net als in het huidige stelsel zullen dit
bijvoorbeeld orthopedagogen zijn. Deze gedragswetenschapper moet in
eigen persoon de jeugdige kort tevoren hebben onderzocht. De gedragswetenschapper moet toetsen of de verlening van jeugdhulp in geslotenheid inderdaad noodzakelijk is. Ook deze eis wordt in verband met de
ingrijpendheid van de maatregel gesteld. In het voorstel van wet wordt
geen nadere termijn gesteld voor de invulling van «kort tevoren». Het is
van belang dat de actualiteitswaarde van het advies van de gedragswetenschapper hoog is. Dat kan per situatie verschillen. Het stellen van een
termijn zou aan de actualiteitswaarde van het advies juist afbreuk kunnen
doen en bovendien leiden tot onnodige bureaucratie in geval een advies
net buiten een gestelde termijn is gegeven. Bij het onderzoek dat aan de
instemmende verklaring, bedoeld in het zesde lid, vooraf moet gaan, gaat
het erom dat bekeken wordt of de jeugdige voldoet aan de criteria voor
een machtiging.
Het voorgestelde zevende lid heeft betrekking op het geval waarin niet het
college maar de raad voor de kinderbescherming om een machtiging zal
verzoeken, omdat het college van oordeel dat er geen gesloten plaatsing
nodig is en de raad van oordeel is dat gesloten plaatsing wel nodig is. In
een dergelijk geval kan de raad zich, zonder de bepaling en verklaring van
het college, tot de rechter wenden voor afgifte van een machtiging. Dit
sluit bij artikel 261 van Boek 1 van het BW, waarin aan de raad een
vergelijkbare bevoegdheid is toegekend in geval van uithuisplaatsing. Het
gaat om gevallen waarin de jeugdige onder toezicht is gesteld, of waarin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

188

gelijktijdig een ondertoezichtstelling wordt verzocht, dan wel waarin de
jeugdige onder voogdij staat van de instelling.
Het voorgestelde achtste lid ziet op de situatie waarin de machtiging
wordt verleend met betrekking tot een jeugdige die onder toezicht is
gesteld. Ingevolge artikel 261 van Boek 1 van het BW kan een minderjarige buiten het gezin worden geplaatst door de rechter. Omdat de
machtiging er toe strekt de jeugdige in een gesloten accommodatie van
een jeugdhulpaanbieder te doen verblijven is tevens sprake van plaatsing
als bedoeld in artikel 261 van Boek 1 van het BW. Omdat de criteria voor
de gesloten plaatsing strenger is dan dat voor uithuisplaatsing op grond
van eerder genoemd artikel 261, wordt geen machtiging uithuisplaatsing
vereist naast de machtiging van het onderhavige artikel.
Omdat denkbaar is dat ouders hun aanvankelijk gegeven toestemming
intrekken, is in het negende lid voorzien in een mogelijkheid om de
jeugdige ondanks het ontbreken van ouderlijke toestemming in de
gesloten accommodatie (gedwongen) te laten verblijven. Dit kan voor een
maximale duur van 14 dagen. Die periode zal voldoende zijn om een
(voorlopige) ondertoezichtstelling te vragen waarmee het gezag van de
ouders op dit punt kan worden doorbroken. Deze regeling voorkomt
derhalve dat de jeugdhulp die geboden wordt abrupt moet worden
afgebroken.
Artikel 6.1.3
In spoedeisende situaties waarbij snel handelen geboden is, kan gebruik
worden gemaakt van de mogelijkheid die het voorgestelde artikel 6.1.3
biedt voor het verlenen van een spoedmachtiging (voorheen voorlopige
machtiging). Deze machtiging kan worden verleend als onmiddellijke
verlening van jeugdhulp noodzakelijk is en de machtiging van artikel 6.1.2
niet kan worden afgewacht. Anders dan bij een gewone machtiging
behoeft nog niet te worden aangetoond dat de jeugdige ernstige opgroeiof opvoedingsproblemen heeft die noodzaken tot gesloten jeugdhulp.
Voldoende is dat het ernstige vermoeden bestaat dat daarvan sprake is.
Dat daarvan sprake is zal degene die de machtiging verzoekt voor de
rechter aannemelijk moeten maken. Evenmin hoeft het college bepaald te
hebben dat de jeugdige een voorziening nodig heeft, inhoudende
jeugdhulp met verblijf. In het oude stelsel was wel een verklaring van
bureau jeugdzorg vereist. Dit wordt echter als dubbelop gezien nu ook de
instemming van een gedragswetenschapper vereist. Een verklaring van
het college is daarom in het nieuwe stelsel achterwege gelaten. Ook hier
geldt de eis dat de gedragswetenschapper de jeugdige tevoren heeft
onderzocht. Een uitzondering is de situatie waarin onderzoek feitelijk
onmogelijk is.
De raad voor de rechtspraak heeft in haar advies aangegeven dat de term
«feitelijk onmogelijk» in het derde lid in de praktijk problemen oplevert.
Ter verduidelijking zij daarom opgemerkt dat deze term zowel slaat op de
situatie waarin de jeugdige feitelijk niet te benaderen is door een
gedragswetenschapper (omdat hij niet weet waar hij is), maar ook op de
situatie waarin een gedragswetenschapper de jongere feitelijk wel zou
kunnen onderzoeken maar dat het niet wenselijk is vanwege het risico dat
de jongere zich dan zal onttrekken. De verklaring van de gedragswetenschapper moet in principe tegelijk met het verzoek worden ingediend. Dat
is de hoofdregel. Echter, in noodgevallen zoals ook door de raad voor de
rechtspraak omschreven, kan de verklaring pas bij de behandeling van het
verzoek worden overgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

189

In het kader van de Wet bopz blijft het voor de burgemeester natuurlijk
ook mogelijk om in acute situaties jeugdigen waarbij sprake is van een
stoornis van de geestvermogens die gevaar doet veroorzaken, in
bewaring te laten stellen. Er moet dan sprake zijn van gevaar en een
ernstig vermoeden dat dit gevaar veroorzaakt wordt door een stoornis van
de geestvermogens van de jeugdige, het gevaar niet buiten een psychiatrisch ziekenhuis kan worden afgewend en het gevaar zo onmiddellijk
dreigend is dat een machtiging niet kan worden afgewacht. Een koppeling
met opgroei- en opvoedingsproblemen is hier dus, net als bij een
bopz-machtiging niet noodzakelijk.
Overeenkomstig artikel 6.1.2, negende lid, is ook voor de spoedmachtiging voorzien in een mogelijkheid om de jeugdige ondanks het intrekken
van ouderlijke toestemming in de gesloten accommodatie (gedwongen) te
laten verblijven. Dit kan bij de spoedmachtiging ten hoogste voor de duur
van de spoedmachtiging, die op grond van artikel 6.1.13 geldt tot het
tijdstip waarop een beslissing op een verzoek om een machtiging is
genomen, doch ten hoogste twee weken.
Artikel 6.1.4
Dit artikel stelt in het eerste lid de mogelijkheid tot het verlenen van een
voorwaardelijke machtiging open. Dat is een wijziging ten opzichte van de
Wjz, waar deze mogelijkheid niet bestond. De voorwaardelijke machtiging
is opgenomen om, in combinatie met de mogelijkheid tot schorsing op
grond van artikel 6.1.13, vijfde lid, een trajectbenadering mogelijk te
maken. Daarbij begint de jeugdige zijn behandeltraject in gesloten setting
en voltooit hij deze in een gedurende het verloop van de tijd steeds meer
open setting. Zie voor nadere toelichting artikel 6.1.13, vijfde lid.
Het tweede tot en met vierde lid bevatten de criteria voor het verlenen van
een dergelijke machtiging. De criteria die opgenomen zijn in het tweede
lid vormen daarbij, net als bij artikel 6.1.2, de belangrijkste inhoudelijke
criteria. Er moet sprake zijn van ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen die de ontwikkeling van de jeugdige naar volwassenheid ernstig
belemmeren, die noodzaken tot jeugdhulp in de zin van onderhavige wet.
Verder moeten de ernstige belemmeringen slechts buiten de gesloten
instelling afgewend kunnen worden door het stellen van voorwaarden.
Een van die voorwaarden zal in ieder geval zijn dat de jeugdige zich onder
behandeling stelt van de jeugdhulpaanbieder, overeenkomstig hetgeen
hieromtrent in het hulpverleningsplan is opgenomen. Dit is ook logisch
omdat jeugdhulp immers noodzakelijk is om de ernstige opgroei- of
opvoedingsproblemen die de ontwikkeling van de jeugdige naar
volwassenheid ernstig belemmeren het hoofd te kunnen bieden.
Het vijfde en zesde lid bepalen dat, naast de stukken die bij een verzoek
gericht op het verkrijgen van een voorwaardelijke machtiging moeten
worden overgelegd, een hulpverleningsplan moet worden overgelegd, dat
door de jeugdhulpaanbieder die de jeugdhulp opgenomen in de
voorwaarden, buiten het gesloten kader zal leveren en de beoogde
gesloten jeugdhulpaanbieder is vastgesteld.
Ten aanzien van het hulpverleningsplan gelden de eisen zoals deze in
artikel 4.1.2 aan het hulpverleningsplan worden gesteld. Een hulpverleningsplan is van essentieel belang, omdat daarin niet alleen de voorgenomen jeugdhulp is opgenomen maar ook de voorwaarden die maken dat
de jeugdige, hoewel deze ernstige opgroei- en opvoedproblemen heeft
die zijn ontwikkeling naar volwassenheid ernstig belemmeren, toch buiten
de gesloten accommodatie kan verblijven. Ook de wijze waarop de
jeugdhulpaanbieder er op toeziet dat de hulpverlening buiten de gesloten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

190

accommodatie kan plaatsvinden, moet worden opgenomen in het
hulpverleningsplan. De verantwoordelijkheid voor het toezicht op de
naleving van de voorwaarden ligt bij de jeugdhulpaanbieder die bereid is
de jeugdige op te nemen in de gesloten accommodatie als de jeugdige de
voorwaarden niet naleeft. In het hulpverleningsplan moet worden
aangegeven welke jeugdhulpaanbieder dit is.
In het zevende lid is aangegeven dat als voorwaarde bij het verlenen van
een voorwaardelijke machtiging in ieder geval geldt dat de jeugdige zich
onder behandeling stelt van de jeugdhulpaanbieder, overeenkomstig
hetgeen hieromtrent in het hulpverleningsplan is opgenomen. De rol van
de ouders, het sociale netwerk rondom de jeugdige en een eventueel
verblijf in een open accommodatie voor jeugdhulp, zijn belangrijke
factoren bij de beoordeling van de vraag of het gevaar buiten de inrichting
kan worden afgewend. Voor een jeugdige bijvoorbeeld zonder steun van
zijn sociale omgeving en zonder vrijwillig verblijf in een open accommodatie zal de voorwaardelijke machtiging praktisch ondenkbaar zijn. Deze
personen uit de directe omgeving van de jeugdige hebben vooral een
signalerende rol. Waarnemingen uit de directe omgeving van de jeugdige
kunnen een belangrijke rol spelen bij de oordeelsvorming van de
jeugdhulpaanbieder omtrent het al dan niet verantwoord zijn van diens
verblijf buiten de gesloten accommodatie.
Voor het aanvaarden van de jeugdhulp gelden dezelfde regels als in zijn
algemeenheid van toepassing zijn op de instemming met de verlening
van jeugdhulp: voor jeugdigen tot de leeftijd van twaalf jaar zijn de ouders
het aanspreekpunt, voor jeugdigen tussen de twaalf en de zestien jaar
zowel de jeugdige als de ouders en voor jeugdigen vanaf zestien jaar is de
jeugdige zelf het aanspreekpunt.
In het achtste lid is aangegeven dat het de rechter vrijstaat naast in de in
het zesde lid genoemde algemene voorwaarde andere voorwaarden te
stellen, mits deze betrekking hebben op het gedrag van de jeugdige en
voor zover dit gedrag de ernstige opgroei- en opvoedproblemen
beïnvloedt.
Het negende lid bevat de voorwaarde dat een voorwaardelijke machtiging
alleen kan worden verleend als de jeugdige instemt met de voorwaarden
of als redelijkerwijs aan te nemen is dan de jeugdige de voorwaarden zal
naleven. Als de jeugdige daarmee niet instemt kan de voorwaardelijke
machtiging immers nimmer aan haar doel beantwoorden.
Het elfde lid regelt de procedure voor de verlenging van de voorwaardelijk
machtiging. De procedure is gelijk aan die voor de verlening van de eerste
voorwaardelijke machtiging.
Artikel 6.1.5
Dit artikel legt de mogelijkheid tot wijziging van het hulpverleningsplan bij
de jeugdhulpaanbieder en jeugdige tezamen. Voor wijziging van de
overige voorwaarden is rechterlijke tussenkomst vereist. Daarbij gelden
dezelfde eisen als voor het opleggen van voorwaarden.
Artikel 6.1.6
Dit artikel regelt de gedwongen opneming ingeval de jeugdige de
voorwaarden niet nakomt of, ondanks de naleving van de voorwaarden,
buiten de gesloten accommodatie de ernstige belemmering van de
ontwikkeling naar volwassenheid als gevolg van de ernstige opgroei- of
opvoedingsproblemen, niet langer kan worden afgewend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

191

In overeenstemming met het advies van de Raad voor de rechtspraak is in
het eerste lid verduidelijkt dat de verantwoordelijkheid voor het toezicht
op de naleving van de voorwaarden rust bij de jeugdhulpaanbieder die
bereid is de jeugdige op te nemen in de gesloten accommodatie als de
jeugdige deze voorwaarden niet naleeft.
Ingevolge het derde lid is de jeugdhulpaanbieder bevoegd, maar niet
verplicht de jeugdige te doen opnemen als deze zich niet aan de
voorwaarden houdt. De voorwaardelijke machtiging is in deze gevallen de
titel tot opneming. Als er een voorwaardelijke machtiging is verleend kan
geen sprake meer zijn van vrijwillige opneming, omdat daarmee de
jeugdige zich van een voorwaardelijke machtiging zou kunnen ontdoen.
Het vierde lid stelt dat de jeugdhulpaanbieder zich, voordat hij de
beslissing tot opneming neemt, op de hoogte dient te stellen van de
actuele situatie rondom de opgroei- en opvoedproblemen van de
jeugdige.
Ook bij de opname van een jeugdige op grond van een voorwaardelijke
machtiging zal de jeugdhulpaanbieder zich, net als de rechter bij de
verlening van de machtiging en het college bij het nemen van het besluit
inzake de benodigde jeugdhulp en het gesloten verblijf, met artikel 8
EVRM in het achterhoofd moeten afvragen of de opname en het verblijf
het geëigende middel is om het doel te bereiken. Ook hij zal hierbij
moeten kijken naar de subsidiariteit en de proportionaliteit. Is opname
echt noodzakelijk om de benodigde jeugdhulp te geven of kan het ook
buiten de gesloten accommodatie en rechtvaardigt de problematiek de
opneming en het verblijf? Dit kan verschuiven naarmate het verloop van
de tijd. De problematiek van de jeugdige kan immers vlak na het moment
dat de machtiging verleend is, ernstiger zijn dan indien er 1,5 jaar zijn
verstreken en een ingezette behandeling goed aanslaat. In het laatste
geval zal het minder voor de hand liggen om een jeugdige op te nemen
als hij een voorwaarde overtreedt dan in het eerste geval.
Een geëffectueerde voorwaardelijke machtiging geldt als een gewone
machtiging tot verblijf in de gesloten accommodatie voor het nog niet
verstreken gedeelte van de geldigheidsduur, met een maximum van zes
maanden. Als na afloop van de geldigheidsduur verblijf in de gesloten
accommodatie nog steeds noodzakelijk is, zal een gewone machtiging
gesloten jeugdhulp moeten worden aangevraagd. Ingevolge het zesde lid
moet de jeugdhulpaanbieder uiterlijk vier dagen na zijn beslissing de
jeugdige te doen opnemen deze daarvan schriftelijk in kennis stellen. Deze
schriftelijke kennisgeving, die de motieven voor de beslissing bevat, is
nodig om in rechte tegen de beslissing te kunnen opkomen.
Artikel 6.1.7
Dit artikel waarborgt de toegang tot de rechter ingeval een wijziging van
het hulpverleningsplan na het verlenen van de voorwaardelijke
machtiging en ingeval de jeugdhulpaanbieder de jeugdige heeft doen
opnemen. De procedure is vergelijkbaar met die van het intrekken van de
voorwaardelijke machtiging ingevolge de Wet bopz. Tegen een beslissing
van de rechter staat ingevolge artikel 6.1.13, zevende lid, hoger beroep
open en wordt aan de jeugdige ingevolge artikel 6.1.10 een raadsman
toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

192

Artikel 6.1.8
Dit artikel bevat een regeling van degenen die de rechter kunnen
verzoeken een machtiging te verlenen. Het gaat in de eerste plaats om het
college. Dit ligt voor de hand nu voor afgifte van de machtiging een
besluit van het college nodig is dat de jeugdige een voorziening nodig
heeft, inhoudende jeugdhulp met verblijf niet zijnde verblijf bij een
pleegouder. In de tweede plaats wordt de raad voor de kinderbescherming genoemd. Dit sluit aan bij de huidige regeling van de
verzoeken om een machtiging uithuisplaatsing. Omdat dit afwijkt van de
Wjz, waarbij deze taken werden uitgevoerd door het bureau jeugdzorg en
de raad voor de kinderbescherming, zullen over de onderlinge taakverdeling afspraken gemaakt moeten worden. Optreden van de raad is in
ieder geval aan de orde in een geval zoals omschreven in artikel 6.1.2,
zevende lid. Het gaat dan om gevallen waarin het college van oordeel dat
er geen gesloten plaatsing nodig is, terwijl de raad dit wel nodig vindt. Dit
sluit aan bij de huidige regeling van artikel 265 van Boek 1 van het BW,
waarin de raad een vangnetfunctie heeft ten aanzien van onder toezicht
gestelde of onder gezinsvoogdij geplaatste jeugdigen. Ook anders ten
opzichte van de Wjz is dat daar waar het verzoek betrekking heeft op een
jeugdige die onder toezicht is gesteld, ten aanzien van wie tevens een
ondertoezichtstelling wordt verzocht, of ten aanzien van wie een gecertificeerde instelling de voogdij uitoefent, ook de officier van justitie de
mogelijkheid krijgt om een verzoek tot verlening van een machtiging te
doen. Deze verandering heeft als doel de procedures rondom de
ondertoezichtstelling en de gesloten jeugdhulp beter op elkaar af te
stemmen. Als laatste kan ingeval van een jeugdige ten aanzien van wie
een gecertificeerde instelling de gezinsvoogdij of de voogdij uitoefent ook
deze instelling het verzoek tot verlening van een machtiging doen.
Ouders zijn niet opgenomen bij de personen die om een machtiging
kunnen verzoeken, aangezien ouders het college kunnen vragen om een
voorziening te treffen inhoudende gesloten jeugdhulp. Omdat ouders op
deze wijze hun betrokkenheid vorm kunnen geven, is een directe
mogelijkheid van aanvraag van een machtiging niet nodig. Het voorgestelde tweede lid verklaart de procedure die geldt voor het verkrijgen van
een ondertoezichtstelling van overeenkomstige toepassing voor het
verkrijgen van een machtiging.
Artikel 6.1.9
Aan de basis van een machtiging moet een besluit liggen van het college
dat strekt tot jeugdhulp met gesloten verblijf in een gesloten accommodatie van een jeugdhulpaanbieder. Hierbij zal het college gemotiveerd
moeten aangeven dat de jeugdige ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen heeft die noodzaken tot jeugdhulp met gesloten verblijf en verder
dat aan de andere criteria voor het verlenen van een machtiging is
voldaan. Daarnaast is de instemming nodig van een gedragswetenschapper die de jeugdige kort tevoren heeft onderzocht. Zonder dat een
dergelijk besluit of instemmende verklaring is overgelegd kan de rechter
geen machtiging verlenen. In crisissituaties kan geen besluit worden
overgelegd, dan volstaat het overleggen van een verklaring van de
gedragswetenschapper (derde lid). Wordt het verzoek gedaan door de
raad voor de kinderbescherming, dan dient de raad een verklaring te
overleggen waaruit blijkt dat een machtiging is vereist.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

193

Artikel 6.1.10
De procedure tot het verkrijgen van een machtiging is, als gevolg van het
opnemen van de woorden «op verzoek» in de artikelen 6.1.2 en 6.1.3, de
verzoekschriftprocedure van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
(Rv) van toepassing, waaronder de speciale procedure van de eerste
afdeling van de zesde titel van Boek 3 Rv. Het onderhavige artikel bevat
aanvullingen op die regeling, die recht doen aan de ingrijpendheid van de
maatregel. Zo wordt aan de rechter in beginsel niet de vrijheid gelaten de
jeugdige niet te horen. Het eerste lid vereist dat de rechter de jeugdige en
de indiener van het verzoek (het college, de raad voor de kinderbescherming, de officier van justitie of de gecertificeerde instelling) hoort.
Van het horen kan slechts worden afgezien als de rechter vaststelt dat de
persoon niet bereid is zich te laten horen. Voor de spoedeisende gevallen
wordt echter een uitzondering gemaakt, daar is artikel 800, derde lid, van
Boek 3, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van overeenkomstige toepassing verklaard. Hierdoor kan spoedmachtiging gesloten
jeugdhulp aanstonds worden gegeven, indien de behandeling niet kan
worden afgewacht zonder onmiddellijk en ernstig gevaar voor de
minderjarige. Deze beschikkingen verliezen echter wel hun kracht na
verloop van twee weken, tenzij de belanghebbenden binnen deze termijn
in de gelegenheid zijn gesteld hun mening kenbaar te maken.
Met het oog op de ingrijpendheid van de beslissing verplicht het
voorgestelde derde lid voorts tot ambtshalve toevoeging van een
raadsman aan de jeugdige, wat overigens niet betekent dat de jeugdige
daarna niet zelf nog een andere advocaat kan uitkiezen.
Artikel 6.1.11
Dit artikel regelt de informatieverstrekking over de machtiging aan alle
betrokkenen. Naar aanleiding van het advies van de Raad voor de
rechtspraak zijn hier de verzoeker en de raadsman van de jeugdige aan
toegevoegd. Omdat de verzoeker is toegevoegd is het niet langer nodig
dat het college en de raad voor de kinderbescherming een afschrift van de
beschikking ontvangen indien zij geen verzoeker zijn. Dat is thans ook
geen gebruik en zou leiden tot een toename van de werklast en dus de
kosten. Deze partijen zijn derhalve weggelaten als partijen waaraan een
afschrift gezonden zou moeten worden. De inspectie is toegevoegd als
partij, nu deze in het kader van haar toezichthoudende taak deze informatie nodig heeft.
Artikel 6.1.12
Eveneens in afwijking van de algemene regeling in Rv wordt het niet aan
de rechter overgelaten te bepalen of zijn beschikking uitvoerbaar bij
voorraad is. Het gaat om jeugdigen die dringend behoefte hebben aan
hulp. Het zou onverantwoord zijn hen gedurende een beroepstermijn deze
jeugdhulp te onthouden.
Het is aan de rechter de geldigheidsduur van de machtiging te bepalen, zij
het dat deze voor de «gewone» machtiging gebonden is aan de maximale
duur van ten hoogste één jaar. De rechter zal van geval tot geval moeten
bezien voor welke periode de aard van de problemen van de jeugdige en
de noodzaak deze in een gesloten accommodatie aan te pakken, een
machtiging rechtvaardigen. Het ligt voor de hand dat de termijn
gedurende welke een machtiging zal gelden korter wordt indien de
behandeling in een afrondende fase verkeert. Als de machtiging is
verlopen omdat de termijn van het besluit van het college is verstreken,
dan dient een nieuwe machtiging gevraagd te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

194

De spoedmachtiging heeft een maximale periode van twee weken. In
overeenstemming met het advies van de Raad voor de rechtspraak is deze
termijn afgestemd op die van de voorlopige ondertoezichtstelling. Zij
vervalt in elk geval als er een beslissing op een machtigingsverzoek is
genomen. Is die beslissing het verlenen van een machtiging dan is de
spoedmachtiging overbodig. Wordt de machtiging niet verleend dan is er
geen rechtsgrond meer voor gesloten jeugdhulp.
De eerste voorwaardelijke machtiging heeft een maximale duur van zes
maanden en de daaropvolgende voorwaardelijke machtigingen hebben
een maximale duur van een jaar.
Met het opnemen van termijnen geeft de voorgestelde regeling invulling
aan het EVRM dat regelmatige toetsing van de rechtmatigheid van de
vrijheidsontneming voorschrijft. Verlenging van het verblijf in de gesloten
accommodatie na de duur van een jaar is mogelijk. Hiertoe dient een
nieuwe machtiging te worden aangevraagd.
Om oneigenlijk gebruik van de «gewone» machtiging te voorkomen,
namelijk dat de machtiging wordt gebruikt als stok achter de deur om
medewerking van de ouders af te dwingen, bepaalt het derde lid dat de
machtiging vervalt als deze niet binnen drie maanden na verlening ten
uitvoer wordt gelegd. Dit artikellid is gelijkluidend aan artikel 262, derde
lid, boek 1 BW.
Het vijfde lid is nieuw ten opzichte van de Wjz en geeft invulling aan de
trajectaanpak zoals in het algemeen deel van deze toelichting werd
beschreven. Indien de jeugdige in een open vorm van verblijf wordt
geplaatst, wordt de tenuitvoerlegging van de machtiging geschorst. De
machtiging blijft wel «boven de markt hangen». Dit betekent dat de
tenuitvoerlegging – eventueel tijdelijk – kan worden hervat als de jeugdige
een terugval heeft. Als criterium voor hervatting geldt vanzelfsprekend dat
de tenuitvoerlegging nodig moet zijn om te voorkomen dat de jeugdige
zich aan de jeugdhulp die hij nodig heeft onttrekt of daaraan door anderen
wordt onttrokken. Als de jeugdige het niet eens is met het intrekken van
een schorsing, kan hij – net als bij de tenuitvoerlegging van een voorwaardelijke machtiging – een beslissing van de kinderrechter vragen op dit
punt.
Het niet ten uitvoer leggen van de machtiging verandert niets aan de
termijn gedurende welke de machtiging geldt. De termijn kan dus aflopen
in de periode dat de tenuitvoerlegging is geschorst. Is het nodig om de
mogelijkheid van terugplaatsing te houden dan zal een voorwaardelijke
machtiging moeten worden gevraagd. Dit maakt het mogelijk om
voorwaarden te verbinden aan een machtiging en waar bij overtreding
van die voorwaarden de jeugdige alsnog kan worden opgenomen in een
gesloten accommodatie.
Het zesde lid regelt de onderlinge informatie-uitwisseling.
Het zevende lid regelt dat tegen een beschikking van de rechterlijke
machtiging en tegen een beschikking inzake een verzoek tot vervallen
verklaren van een wijziging van het hulpverleningsplan of tot opneming
bij een voorwaardelijke machtiging gesloten jeugdhulp hoger beroep
open staat bij het Hof. Hiermee wordt gehoor gegeven aan het advies van
NOvA op dit punt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

195

Artikel 6.1.13
Het eerste lid schrijft voor dat een afschrift van een beslissing in het kader
van de gesloten jeugdhulp wordt opgenomen in het dossier. Deze
bepaling komt in de plaats van de bepaling in artikel 29h, tweede lid, Wjz,
die luidt dat bij opneming van de jeugdige in een gesloten accommodatie
de machtiging moet worden overgelegd. Deze beslissingen vormen de
grondslagen voor gedwongen opneming en verblijf van de jeugdige. Het
vasthouden zonder machtiging levert wederrechtelijke vrijheidsberoving
op in de zin van de artikelen 282 en 283 van het Wetboek van Strafrecht.
Vandaar dat de jeugdhulpaanbieder – en ook de betrokken hulpverlener –
er zeker van moet zijn en moet kunnen aantonen dat een machtiging is
verleend.
Artikel 6.1.14
Dit artikel opent de mogelijkheid om regels te stellen met betrekking tot
het verzoekschrift en de verschillende verklaringen. Hiermee kan
uniformiteit worden bereikt. Om te voorkomen dat de kinderrechter straks
een grote verscheidenheid aan verzoekschriften van de verschillende
gemeenten ontvangt, ligt het voor de hand om bij ministeriële regeling
een model verzoekschrift voor te schrijven.
Artikel 6.2.1
Om toezicht te kunnen houden op de gesloten jeugdhulp aan jeugdigen,
moet vooraf duidelijk zijn waar jeugdigen in een dergelijk geval kunnen
worden opgenomen en verblijven. De inspectie moet, met andere
woorden, weten waar de jeugdigen zitten die met dwang geconfronteerd
worden. Daarom is voorzien in de verplichting tot registratie in een
openbaar register van de gesloten accommodaties waarin daarvan sprake
kan zijn. Deze verplichting ziet op locatieniveau, niet op de rechtspersoon.
Van de registratie wordt mededeling gedaan in de Staatscourant.
Om verantwoorde jeugdhulp te kunnen leveren, zal de bouwkundige
voorziening zodanig moeten zijn dat de machtiging daar op verantwoorde
wijze kan worden ten uitvoer gelegd. Het gaat daarbij niet alleen om de
veiligheid, maar ook om de bouwkundige voorzieningen die maken dat de
gesloten accommodatie geschikt is voor opvoedkundige doeleinden. Bij of
krachtens amvb kunnen daarom criteria worden uitgewerkt omtrent de
geschiktheid van de gesloten accommodatie. De bouwkundige
voorziening zal ondermeer afgestemd moeten zijn op de moeilijke
doelgroep. Deze norm zullen niet vooraf worden getoetst maar zijn
onderwerp van permanent toezicht.
De verplichting tot registratie en de regels die bij of krachtens amvb
gesteld kunnen worden aan de accommodatie komen in de plaats van het
systeem van aanwijzen zoals dit bestond onder de Wjz. Door deze
wijziging vindt een betere aansluiting plaats op het systeem zoals dit ook
binnen de gezondheidszorg wordt gehanteerd.
Artikel 6.2.2
In artikel 6.2.2, eerste lid, is bepaald dat jeugdigen alleen gesloten
jeugdhulp kunnen ontvangen in een geregistreerde gesloten accommodatie van een gecertificeerde jeugdhulpaanbieder.
Het tweede lid bevat de uitzondering op de regel dat een machtiging
alleen ten uitvoer kan worden gelegd in een geregistreerde gesloten
accommodatie. Bij jeugdigen van 12 jaar of ouder kan de machtiging op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

196

verzoek van het college of de raad voor de kinderbescherming ten uitvoer
worden gelegd in een justitiële jeugdinrichting. Het betreft hier een
zorginhoudelijke overweging die kan leiden tot een uitzondering op de
hoofdregel. Deze zorginhoudelijke overweging hoort door het college of
de raad voor de kinderbescherming gemaakt te worden. Tenuitvoerlegging van een machtiging gesloten jeugdhulp in een justitiële jeugdinrichting kan alleen als de rechter dit in zijn beschikking inzake de
machtiging uitdrukkelijk bepaalt en indien de plaatsing in een justitiële
jeugdinrichting in het belang van de jeugdige is. Bij belang van de
jeugdige kan gedacht worden aan de aard van de problematiek, de
geschiedenis van de jeugdige, eerdere ontsnappingen uit gesloten
accommodaties of bijvoorbeeld de behoefte aan een zeer specialistische
behandeling die maar op één of enkele plekken in het land wordt
geboden. Bij het bepalen of het belang van de jeugdige tot een uitzondering op de hoofdregel kan leiden, dient speciale aandacht te worden
besteed aan de eventuele kwetsbaarheid van een jeugdige. Een indicatie
voor de kwetsbaarheid van een jeugdige kan onder andere gevonden
worden in de afwezigheid van een strafrechtelijk verleden. Onder belang
van de jeugdige verstaan wij niet eventuele capaciteitsproblemen. Omdat
het hier een uitzondering op de hoofdregel betreft mag de kinderrechter
van het college of de raad voor de kinderbescherming verlangen dat
gemotiveerd onderbouwd wordt waarom het belang van de jeugdige een
tenuitvoerlegging van de machtiging gesloten jeugdhulp in een justitiële
jeugdinrichting vereist. Door de verwijzing naar de Bjj is op de tenuitvoerlegging de Bjj en niet de onderhavige wet van toepassing is.
De uitzonderingssituatie van het tweede lid hoeft niet te gelden voor de
situatie waarin een strafrechtelijk geplaatste jeugdige in een gesloten
accommodatie geplaatst moet worden. Immers, met een besluit van het
college en een machtiging gesloten jeugdhulp kan een jeugdige,
niettegenstaande het feit dat deze een strafbaar feit heeft gepleegd, in een
gesloten accommodatie geplaatst worden. Hiervoor is het wel noodzakelijk dat de straf of strafrechtelijke maatregel afgerond is.
Artikel 6.2.3
Deze bepaling stelt buiten twijfel dat een leerplichtige jeugdige ook
gedurende de tenuitvoerlegging van de machtiging aan zijn leerplicht
moet voldoen. Aangezien de ouders of verzorgers de op hun rustende
verplichtingen ingevolge de Leerplichtwet niet in kunnen vullen, moet die
verplichting berusten bij de jeugdhulpaanbieder waar de jeugdige
verblijft. De jeugdhulpaanbieder kan op verschillende wijze invulling
geven aan deze plicht. Hij kan de jeugdige in de gelegenheid stellen naar
een reguliere school te gaan. Hij kan ook binnen de gesloten accommodatie of op het daarbij behorende terrein zelf in scholing voorzien. Deze
scholing dient vanzelfsprekend aan de onderwijswetgeving te voldoen.
Artikel 6.2.4
Artikel 6.2.4 regelt de huisregels en regels omtrent de bevoegdheden voor
het nemen van beperkende beslissingen binnen de gesloten accommodatie hierin. Het eerste lid geeft aan dat de jeugdhulpaanbieder een
regeling opstelt waarin is opgenomen wie tot het nemen van welke
beslissing bevoegd is en welke procedure daarbij gevolgd dient te
worden.
Artikel 6.3.1 tot en met 6.3.5
In de onderhavige artikelen zijn maatregelen opgenomen die een
beperking van de vrijheid inhouden van jeugdigen die opgenomen zijn in
een gesloten accommodatie. Deze maatregelen kunnen slechts door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

197

jeugdhulpaanbieder, of in het geval van vervoer door de vervoerder,
toegepast worden voor zover zij noodzakelijk zijn om het met de
jeugdhulp beoogde doel te bereiken of in een aantal gevallen voor zover
dit nodig is voor de veiligheid van de jeugdige of anderen of voor zover
dit nodig is om te voorkomen dat de jeugdhulp aan andere jeugdigen
wordt tegengewerkt. De met de jeugdhulp beoogde doelen zijn de
jeugdige in staat te stellen gezond en veilig op te groeien, te groeien naar
zelfstandigheid, voldoende zelfredzaam te zijn en maatschappelijk te
participeren. Telkens als een vrijheidsbeperkende maatregel wordt
genomen dient daarom een afweging gemaakt te worden of deze
maatregel noodzakelijk is om de genoemde doelen te bereiken. Ook
hierbij dient, net als bij de vrijheidsbeneming op basis van de machtiging,
met artikel 8 EVRM in het achterhoofd, gekeken te worden naar de
subsidiariteit en proportionaliteit. De vrijheidsbeperkende maatregelen
kunnen een beschermend karakter hebben indien de jeugdige daarmee
wordt beschermd tegen zichzelf (bijvoorbeeld vanwege – dreiging van –
automutilatie of suïcide) of tegen belemmerende invloed van anderen op
de noodzakelijke jeugdhulp. Zo kan het bijvoorbeeld nodig zijn om het
telefoonverkeer te beperken, om een meisje uit de invloedsfeer van een
«loverboy» te houden.
Artikel 6.3.1
Het onderhavige artikel bevat de maatregelen die een beperking van de
bewegingsvrijheid in en rond de gesloten accommodatie inhouden. Het
tweede lid, onderdeel a betreft beperking van de bewegingsvrijheid in en
rond de gesloten accommodatie. Denkbaar zijn maatregelen die inhouden
dat de jeugdige op een bepaalde tijd niet meer van de kamer of afdeling af
mag. Onderdeel b biedt de mogelijkheid om de jeugdige voor een
bepaalde periode in afzondering te plaatsen. Afzondering is bedoeld als
uiterste maatregel, die toegepast wordt als niet met minder ingrijpende
maatregelen kan worden volstaan, zoals tijdelijke verwijdering uit de
groep of uitsluiting van een of meer activiteiten. De maatregel kan worden
genomen naar aanleiding van incidenten binnen de accommodatie, zoals
bijvoorbeeld gedrag dat bedreigend is voor andere jeugdigen of hulpverleners. De wet bepaalt niet dat afzondering moet plaatsvinden in een
specifieke ruimte. Het kan gaan om een speciale afzonderingsruimte,
maar ook om de eigen kamer van de jeugdige. De verantwoorde zorg zal
de omstandigheden bepalen waaronder afzondering kan plaatsvinden. Zo
zal bij zeer jonge kinderen tijdens de afzondering altijd een personeelslid
aanwezig moeten zijn. Interne overplaatsing of overplaatsing naar een
andere gesloten accommodatie is eveneens mogelijk (onderdeel c). Ook
deze maatregel kan genomen worden als er sprake is van gedrag dat
bedreigend is voor andere jeugdigen of hulpverleners. Het kan
voorkomen dat jeugdigen onderling zo’n slechte invloed op elkaar hebben
of zo slecht met elkaar om kunnen gaan dat het voor alle partijen beter is
ze uit elkaar te plaatsen. Ten slotte kan de maatregel van vastpakken en
vasthouden worden toegepast. Dat wil zeggen fixeren zonder toepassing
van mechanische middelen. Anders dan op grond van de Beginselenwet
justitiële jeugdinrichtingen (Bjj) is toepassing van mechanische middelen
tijdens een situatie van afzondering niet mogelijk. Deze middelen worden
in de justitiële jeugdinrichtingen zelden of nooit toegepast. Indien
dergelijke middelen nodig zijn zal er veelal sprake zijn van een zodanige
geestelijke stoornis dat de jeugdige beter geholpen kan worden in een
psychiatrisch ziekenhuis.
De in het onderhavige artikel genoemde maatregelen kunnen slechts
worden toegepast voor zover dit nodig is om het met de jeugdhulp
beoogde doel te bereiken of voor zover dit nodig is voor de veiligheid van
de jeugdige of anderen. De maatregelen kunnen niet langer worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

198

toegepast om te bezien of de huisregels worden nageleefd. In de Wjz is dit
nog wel mogelijk. Besloten is om deze mogelijkheid te laten vervallen
omdat de mogelijkheid om deze maatregelen toe te passen wanneer de
huisregels niet worden nageleefd als een te zwaar middel gezien wordt.
Aan de vorm en inhoud van de huisregel worden vrijwel geen (wettelijke)
eisen gesteld. De rechtspositie van de jongere wordt daardoor onvoldoende sterk geacht om de toepassing van deze maatregelen ter
handhaving van deze huisregels toe te staan. Tot nu toe zijn er geen
zorgelijke signalen vanuit de praktijk waargenomen, niettemin acht de
wetgever het onwenselijk om deze mogelijkheid in de onderhavige wet te
continueren. Van de toepassing van de plaatsing in afzondering en de
(tijdelijke) overplaatsing wordt ingevolge het vierde lid melding gedaan
aan de gezinsvoogd en de ouders als de jeugdige niet onder toezicht
staat.
Artikel 6.3.2
De gesloten plaatsing is noodzakelijk om te voorkomen dat de jeugdige
zich onttrekt aan de jeugdhulp die hij nodig heeft. Dit brengt met zich dat
het noodzakelijk is dat de jeugdige ook meewerkt aan de noodzakelijke
jeugdhulp. Deze bepaling biedt het kader voor het tegen de wil van de
jeugdige toepassen van jeugdhulpverleningsprogramma’s; jeugdhulpprogramma’s kunnen worden toegepast voor zover dit nodig is in om de met
de jeugdhulp beoogde doelen te bereiken of voor zover dit nodig is voor
de veiligheid van de jeugdige of anderen. Hulpverleningsprogramma’s
zijn een belangrijk onderdeel van de binnen de gesloten accommodatie te
verlenen jeugdhulp. Aan die programma’s moeten jeugdigen zich niet
kunnen onttrekken, omdat anders het doel van de jeugdhulp niet bereikt
kan worden.
Onderdeel b van het eerste lid, biedt de jeugdhulpaanbieder de
mogelijkheid inbreuk te maken op de lichamelijke integriteit van de
jeugdige door hem te verplichten te gedogen dat ten aanzien van hem een
geneeskundige behandeling wordt verricht. Hierbij is het volgende kader
van belang. Voor geneeskundige handelingen is in beginsel de
toestemming van de jeugdige, en indien de jeugdige ouder dan twaalf en
jonger dan zestien jaar is, tevens de toestemming van de ouder die het
ouderlijk gezag over hem uitoefenen, of van zijn voogd vereist. De
geneeskundige behandeling zal veelal bestaan uit het toedienen van
medicijnen. Ook kan het evenwel om een acuut ingrijpen gaan, bijvoorbeeld het maken van een röntgenfoto om te constateren of de jeugdige
voorwerpen heeft ingeslikt of op andere wijzen heeft ingebracht die een
ernstig gevaar opleveren voor zijn gezondheid en in die zin een behandeling nodig is voor de veiligheid van de jeugdige. Onder ernstig gevaar
voor de gezondheid van de jeugdige dient allereerst levensgevaar te
worden verstaan en voorts ook het gevaar voor ernstige zelfverminking of
blijvende invaliditeit. Een gedwongen medicatie kan ook toelaatbaar zijn,
indien deze wordt toegepast ter afwending van ernstig gevaar voor de
gezondheid en veiligheid van anderen. Gelet op het ingrijpende karakter
van de gedwongen geneeskundige handeling moet steeds worden
overwogen of het beoogde doel niet met andere middelen kan worden
bereikt. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat een jeugdige, zonder medicatie
een ernstig gevaar oplevert voor anderen en daartoe noodgedwongen zou
moeten worden afgezonderd. Indien zijn toestand hierdoor zou verslechteren, is het denkbaar dat de gedwongen medicatie als minder ingrijpend
moet worden beschouwd dan de afzondering.
Artikel 6.3.2 geeft echter een bevoegdheid bij de instelling, maar legt
geenszins een verplichting tot handelen bij de medicus. Of, en zo ja, welk
medisch ingrijpen is geïndiceerd dient deze volgens zijn professionele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

199

maatstaf te beoordelen. Dit artikel verschaft de arts – op aangeven van de
jeugdhulpaanbieder – wel een uitdrukkelijke legitimatie om zonder
toestemming van de betrokkene, althans tegen diens wil, een inbreuk te
maken op zijn lichamelijke integriteit.
Op het voorschrijven en toedienen van medicijnen is de Wet BIG
onverkort van toepassing. Dit betekent dat alleen degenen die ingevolge
die wetgeving bevoegd zijn tot het voorschrijven en toedienen van
medicijnen deze maatregel kunnen toepassen. Zo is bijvoorbeeld het
toedienen van injecties een voorbehouden handeling voor verpleegkundigen en artsen.
De regeling van het onderhavige artikel vormt een lex specialis ten
opzichte van de regeling van de behandelovereenkomst in de Wgbo. Dit
betekent dat het toestemmingsvereiste van de Wgbo niet geldt, in die
gevallen waarin de geneeskundige behandeling noodzakelijk is om de
doelen van de gesloten jeugdhulp te bereiken. Voor geneeskundige
behandelingen die niet in relatie tot de doelen van de gesloten jeugdhulp
staan, geldt de Wgbo onverkort. Ook in deze gevallen is er dus weer
sprake van een afweging van belangen, van proportionaliteit en subsidiariteit. Dit geldt zowel voor toestemming door de jeugdige als van degene
die het gezag over hem heeft. Van de toepassing wordt ingevolge het
tweede lid melding gedaan aan de gecertificeerde instelling (gezinsvoogd)
en de ouders als de jeugdige niet onder toezicht staat. Tevens dient
melding te worden gedaan aan de inspectie voor de gezondheidszorg van
psychiatrische behandelingen onder dwang.
Artikel 6.3.3
Beperkingen in het contact met de buitenwereld kunnen nodig zijn om te
voorkomen dat het doel van de gesloten jeugdhulp wordt tegengewerkt.
Artikel 6.3.3. geeft de mogelijkheid het contact met de buitenwereld te
beperken. Een aantal factoren die meespelen bij de belangenafweging die
uiteindelijk leidt tot een dergelijke vrijheidsbeperking leiden zijn de
invloed op de geestelijke of lichamelijke ontwikkeling van de jeugdige, de
frustrering van de uitvoering van het behandelplan, de bescherming van
slachtoffers of andere bij misdrijven betrokkenen en de voorkoming of
opsporing van strafbare feiten. Zo kan briefwisseling worden onderschept
van en aan meisjes die slachtoffer zijn geworden van zogenoemde
loverboys.
Ook de huisregels kunnen beperkingen bevatten van het contact met de
buitenwereld, zo kan worden bepaald dat na een bepaald tijdstip niet
meer gebeld mag worden. Met hetzelfde doel kan tot beperking worden
besloten van telefoonverkeer of communicatie via andere middelen (bv.
internet). Bezoek kan eveneens worden beperkt. Het hulpverleningsplan
kan bepalen dat bepaalde personen (bv. de hierboven genoemde
loverboy) niet op bezoek mogen komen. Ook contacten met ouders
kunnen door de jeugdhulpaanbieder worden beperkt als zwaarwegende
belangen van de jeugdige zich tegen bezoek verzetten. Dit laat onverlet de
bevoegdheid van de gezinsvoogd tot beperking van contacten van een
onder toezicht gestelde jeugdige met zijn ouder(s). Beperkingen kunnen
voorts worden aangebracht in de duur van het bezoek of er kan worden
bepaald dat er toezicht bij bezoek aanwezig is. Alhoewel het niet goed
denkbaar is dat briefverkeer met personen, die in de Bjj als geprivilegieerd
zijn aangemerkt, het doel van het verblijf kunnen tegenwerken, verklaart
het vierde lid de dienaangaande bepalingen van de Bjj van overeenkomstige toepassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

200

Artikel 6.3.4
Artikel 6.3.4 geeft de mogelijkheid controlemaatregelen uit te oefenen die
een vrijheidsbeperkende werking hebben. Ook hier wordt immers inbreuk
wordt gemaakt op grondwettelijke rechten van eerbiediging van de
persoonlijke levenssfeer en van onaantastbaarheid van het lichaam, de
kleding en van het lichaam van de jeugdige afgescheiden stoffen. Ook
deze controlemaatregelen kunnen slechts worden toegepast, voor zover
dit nodig is om de met de jeugdhulp beoogde doelen te bereiken of voor
zover dit nodig is om te voorkomen dat de jeugdhulp aan andere
jeugdigen wordt tegengewerkt. Onderzoek aan het lichaam kan geboden
zijn indien bepaalde feiten of omstandigheden erop wijzen dat de
jeugdige verdovende middelen of anderszins gevaarlijke voorwerpen
(scheermesjes) heeft ingeslikt. Het kan dan bijvoorbeeld noodzakelijk zijn
om röntgenfoto’s van de jeugdige te maken. De aard van het onderzoek
zal bepalend zijn voor de vraag of dit door een arts, of in diens opdracht
door een verpleegkundige moet worden verricht, gezien het verschil in
bevoegdheden van de verschillende beroepsbeoefenaren op grond van de
Wet BIG.
Bij onderzoek van urine op aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende
middelen dient te worden gedacht aan middelen vermeld op de bij
Opiumwet behorende lijsten I en II, aan alcohol en aan medicijnen. Het
gaat zowel om verboden middelen, als om middelen waarvan het
ongecontroleerde gebruik dient te worden tegengegaan, zoals slaap- en
kalmeringsmiddelen. Deze maatregel kan noodzakelijk zijn met het oog op
het doel van de noodzakelijke jeugdhulp omdat een jeugdige die
voortdurend onder invloed van verdovende middelen is, immers niet
goed mee zal kunnen werken aan allerlei hulpverleningsprogramma’s.
Onderzoek van de kamer van de jeugdige op de aanwezigheid van
voorwerpen die hij niet in zijn bezit mag hebben kan als dit noodzakelijk is
met het oog op de orde of de veiligheid in de instelling. De aanleiding
voor dit laatste dient te blijken uit dan wel aannemelijk te worden door
feiten en omstandigheden.
Het onderzoek van de poststukken is niet gericht op de inhoudelijke
communicatie van de betreffende post, maar op voorwerpen die zich in
enveloppen of andere poststukken kunnen bevinden.
Net als bij de maatregelen genoemd in artikel 6.3.1 kunnen ook de
controlemaatregelen niet langer worden toegepast om te bezien of de
huisregels worden nageleefd.
Artikel 6.3.5
Artikel 6.3.7 voorziet in een expliciete wettelijke basis op grond waarvan
beperkende maatregelen jegens de jeugdige tijdens vervoer van deze
jeugdige kunnen worden genomen. Het gaat hierbij om enkele van de
beperkende maatregelen zoals deze zijn omschreven in de artikelen 6.3.1
tot en met 6.3.4. Ingevolge deze artikelen is het mogelijk om onder
voorwaarden een aantal maatregelen te nemen die een jeugdige in zijn
vrijheid aantasten. Deze maatregelen kunnen op grond van artikel 6.3.1
alleen worden toegepast indien ze zijn opgenomen in het hulpverleningsplan en tevens is de toepassing ervan beperkt tot het terrein van de
gesloten accommodatie. Het onderhavige artikel biedt een specifieke
wettelijke basis voor het nemen van beperkende maatregelen jegens de
jeugdige tijdens vervoer in het kader van gesloten jeugdhulp.
In het eerste lid wordt geregeld dat het mogelijk is om tijdens vervoer van
en naar een gesloten accommodatie indien noodzakelijk vrijheidsbeperkende maatregelen jegens de jeugdige te nemen. Hiervoor dient ten
minste een rechterlijke machtiging, in de zin van artikel 6.1.2, eerste lid,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

201

jegens de jeugdige te zijn afgegeven. Normaal gesproken moeten de
maatregelen ter beperking van de bewegingsvrijheid van de jeugdige in
het hulpverleningsplan zijn opgenomen. Dit hulpverleningsplan wordt
echter niet eerder vastgesteld dan nadat de jeugdige in de gesloten
accommodatie is gearriveerd waar de machtiging ten uitvoer wordt
gelegd. Het eerste lid treft daarom een regeling voor die situaties waarin
er al wel een rechterlijke machtiging is afgegeven, maar het hulpverleningsplan nog moet worden vastgesteld. Het tweede lid stelt dat indien er
wel een hulpverleningsplan is vastgesteld, de maatregelen in overeenstemming met dit hulpverleningsplan en uitvoer moeten worden gelegd.
Met betrekking tot reikwijdte van de bepaling geldt dat vervoersbewegingen die geen verband houden met de gesloten accommodatie waarin
de jeugdige geplaatst wordt of geplaatst is, niet onder de reikwijdte van
dit artikel vallen. Het vervoer van en naar huis vanuit de gesloten
accommodatie in het kader van een rechterlijke machtiging valt wel onder
de reikwijdte.
Met de formulering is de werking van artikel 813, eerste lid, onder b,
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering bewust niet uitgesloten.
Ingevolge dat artikellid verleent het Openbaar Ministerie zo nodig zijn
medewerking bij de overbrenging van de jeugdige naar een andere plaats.
Gezien de ruimte die dit artikel biedt en de omstandigheid dat in de
praktijk het Openbaar Ministerie zich beperkt tot gehechtentransport in het
kader van een strafrechtelijke procedure, is in aansluiting op de scheiding
van het strafrechtelijke traject van de rechterlijke machtiging het vervoer
van de jeugdigen in het kader van de machtiging gesloten jeugdhulp
geregeld in de onderhavige wet.
De tekst van de aanhef van het eerste lid is afgeleid van artikel 6.3.1. In die
situaties waarin de jeugdige zich onttrekt aan de noodzakelijk geachte
jeugdhulp of voor zover dit nodig is voor de veiligheid van de jeugdige of
anderen, moet het mogelijk zijn voor de vervoerder om, binnen proportionele grenzen, maatregelen te nemen. Onder de duur van het vervoer
worden mede verstaan de handelingen om de jeugdige in het vervoermiddel te doen plaatsnemen, waaronder ophalen en overdragen van de
jeugdige.
In het eerste lid is een limitatieve lijst opgenomen van beperkende
maatregelen waarover de vervoerder de beschikking heeft. Er is bewust
voor gekozen alleen die beperkende maatregelen op te nemen die
noodzakelijk zijn om het veilig vervoer van de jeugdige mogelijk te maken.
Onderdeel a betreft het vastpakken en vasthouden. Dit heeft dezelfde
betekenis als die artikel 6.3.1, onderdeel d, eraan geeft, dat wil zeggen:
fixeren zonder toepassing van mechanische middelen, zoals een
dwangbuis of handboeien. Toepassing van mechanische middelen is
tijdens het vervoer niet toegestaan, aangezien het hier vervoer in het
kader van gesloten jeugdzorg en geen vervoer in het kader van jeugddetentie betreft. Onderdeel b betreft het onderzoek aan kleding. Dit is een
controlemaatregel die kan worden uitgevoerd op aanwezigheid van
voorwerpen om te voorkomen dat de jeugdzorg aan anderen of de
jeugdige zelf wordt tegengewerkt, bijvoorbeeld doordat de jeugdige drugs
voor zichzelf of voor andere jeugdigen binnen de gesloten accommodatie
brengt. Onderdeel c betreft de tijdelijke plaatsing in een afzonderlijke
ruimte in het vervoermiddel. Hiertoe kan worden overgegaan, wanneer de
jeugdige tijdens het vervoer gevaar voor zichzelf of anderen oplevert.
Het derde lid bevat een delegatiebepaling voor de aanwijzing door onze
ministers van een vervoerder voor het betreffende vervoer. Met deze
formulering wordt de mogelijkheid opengehouden voor openbare
aanbesteding van de opdracht. Bij ministeriële regeling zullen voorts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

202

regels worden gesteld waaraan de vervoerder dient te voldoen. Er kan
dan gedacht worden aan eisen met betrekking tot het uiterlijk en de
inrichting van het vervoermiddel en de opleiding van personeel ten
aanzien van het gebruik van beperkende maatregelen jegens de jeugdige.
Dit om een proportionele en terughoudende toepassing van de maatregelen te waarborgen.
Van de toepassing van de genoemde beperkende maatregelen wordt
ingevolge het vierde lid melding gedaan. De vervoerder meldt het daarbij
aan de gezinsvoogd en de jeugdhulpaanbieder indien het nemen van een
of meer van die beperkende maatregelen noodzakelijk is geweest. In lijn
met artikel 6.3.1, vierde lid, meldt de jeugdhulpaanbieder de toepassing
van deze beperkende maatregel tevens aan de ouders, indien de jeugdige
niet onder toezicht is gesteld.
Artikel 6.3.6
De maatregelen, behandelmethoden en controlemiddelen als bedoeld in
de artikelen 6.3.1 tot en met 6.3.5 kunnen alleen worden toegepast als zij
zijn opgenomen in het hulpverleningsplan. Zij behoeven niet de
instemming van de jeugdige of degene die het gezag over hem heeft. In
zoverre wijkt deze regeling af van artikel 4.1.2. Wel geldt de algemene
regel dat over het hulpverleningsplan wordt overlegd met de jeugdige. In
het tweede lid is aangegeven dat de dwangelementen van het hulpverleningsplan wel de instemming behoeven van een gedragswetenschapper.
Bij ministeriële regeling zal nader worden aangegeven welke gedragswetenschappers dit zullen zijn. Het is de taak van de gedragswetenschapper
om te bewaken dat de in het hulpverleningsplan opgenomen mogelijkheden toegespitst zijn op de persoon van de jeugdige en zijn problematiek
en dat zij voldoen aan de vereisten van subsidiariteit en proportionaliteit.
Het hulpverleningsplan mag immers geen algemeen document worden
dat het karakter van huisregels heeft. Het derde lid regelt dat indien in het
plan maatregelen, methoden of beperkingen als bedoeld in het eerste lid
zijn opgenomen, dat dan tevens omschreven moet worden in welke
gevallen deze maatregelen mogen worden toegepast en de termijn
gedurende welke de maatregelen kunnen worden toegepast. Het vierde
lid eist in geval van gesloten jeugdhulp dat het hulpverleningsplan zo
vaak wordt geëvalueerd als in het belang van de jeugdige noodzakelijk
wordt geacht.
Artikel 6.3.7
Deze bepaling biedt een regeling voor het toepassen van de in de
artikelen 6.3.1 tot en met 6.3.4 genoemde maatregelen, behandelmethoden of beperkingen, die niet zijn opgenomen in het hulpverleningsplan, indien dit noodzakelijk is ter overbrugging van tijdelijke
noodsituaties. Bij opneming is niet meteen een hulpverleningsplan
opgesteld, terwijl ook denkbaar is dat het hulpverleningsplan niet in een
situatie heeft voorzien. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een
onvoorziene poging tot zelfmoord (bijvoorbeeld door het inslikken van
gevaarlijke voorwerpen als scheermesjes, of de inname van grote
hoeveelheden paracetamol). Direct medisch handelen kan hierbij
noodzakelijk zijn, ook tegen de wil van de jeugdige. Ook hier geldt
vanzelfsprekend dat de toepassing van behandelmethoden soms
onderworpen is aan andere wetten. Zo gelden, het is eerder opgemerkt,
bij het toedienen van medicijnen de Wet BIG. Het artikel bepaalt dat
maatregelen in noodsituaties slechts zeven dagen achtereen kunnen
worden toegepast. De termijn van zeven dagen moet voldoende zijn om
het hulpverleningsplan aan te passen, indien het nemen van deze
maatregelen ook structureel nodig lijkt. Dat is ook het geval indien nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

203

geen hulpverleningsplan is opgesteld. De termijn moet voldoende zijn om
een voorlopig hulpverleningsplan op te stellen. Nadere invulling kan zo
spoedig mogelijk daarna volgen. De maatregelen die genomen worden,
dienen te worden gemeld bij een gedragswetenschapper. Dat kan dezelfde
persoon zijn als genoemd in de toelichting op artikel 6.3.5. De gedragswetenschapper moet binnen 24 uur met de maatregel instemmen. Doet hij
dit niet dan moet de toepassing worden beëindigd.
Artikel 6.3.8
Het artikel 6.3.8 is gelijk aan artikel 29fa van de Wjz en voorziet in een
expliciete basis op grond waarvan ten aanzien van jeugdigen voor wie
een rechterlijke machtiging is afgegeven en die in het kader van die
rechterlijke machtiging aanwezig zijn in het gerechtsgebouw, een drietal
beperkende maatregelen kan worden genomen, met het oog op de
veiligheid van de jeugdige of om te voorkomen dat hij zich aan de
tenuitvoerlegging van zijn machtiging onttrekt. Het betreft het vastpakken
en vasthouden, onderzoek aan kleding en tijdelijke plaatsing in een
geschikte, af te sluiten ruimte in het gerechtsgebouw. Wat dit laatste
onderdeel betreft dient de jeugdige zo weinig mogelijk in aanraking te
komen met de strafrechtelijke sfeer. Deze ruimtes moeten op de doelgroep
afgestemd zijn en adequaat voor de opvang van jeugdigen die in verband
met verlenging van een rechterlijke machtiging op grond van onderhavige
wet in het gerechtsgebouw aanwezig zijn.
De maatregelen die tijdens het verblijf op de rechtbank ten aanzien van de
jeugdige kunnen worden genomen, kunnen op grond van het tweede lid
uitsluitend worden uitgevoerd door de parketpolitie. Deze taak wordt ook
nu al in de praktijk vervuld. Het gaat hierbij om de uitvoering van «de
taken ten dienste van de justitie», bedoeld in artikel 1, onder g, van de
Politiewet. Meer in het bijzonder betreft het hier de dienst bij de
gerechten, onderdeel van de politietaak als bedoeld in artikel 2 van de
Politiewet. Het gaat hierbij uitsluitend om die gevallen waarin het nemen
van maatregelen noodzakelijk is ter voorkoming van onttrekking aan de
tenuitvoerlegging van de machtiging. Dat laat onverlet dat wanneer de
begeleiding van de jeugdige geen toepassing van beperkende maatregelen vergt, de begeleiding in lijn met de in sommige gerechten reeds
gehanteerde praktijk, ook door andere medewerkers van de gerechten zou
kunnen plaatsvinden. Daarbij valt te denken aan het verlenen van toegang
tot de gerechtsgebouwen, de opvang in de gerechten en de reguliere
toegangscontrole door medewerkers van de beveiliging van de gerechten.
Artikel 6.3.9
Het onderhavige artikel regelt de administratieve afhandeling van de
toepassing van de artikelen 6.3.1 tot en met 6.3.5, 6.3.7 en 6.3.8. Degene
die de beslissing heeft genomen tot toepassing van een van deze
artikelen, dan wel de jeugdhulpaanbieder, vermeldt dit, ingevolge het
eerste en tweede lid, zo spoedig mogelijk in het dossier van de betrokken
jeugdige. Daarbij wordt aangegeven welke de omstandigheden waren die
daartoe aanleiding gaven. Dit maakt de toepassing van deze maatregelen
achteraf toetsbaar.
Artikel 6.4.1
In deze bepaling is het verlof voor jeugdigen die in een gesloten accommodatie verblijven geregeld. De jeugdige kan de gesloten accommodatie
verlaten als dit onderdeel uitmaakt van het hulpverleningsplan. Zo kan
daarin bijvoorbeeld zijn opgenomen dat de jeugdige voor het volgen van
onderwijs naar een school gelegen buiten het terrein van de gesloten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

204

accommodatie gaat. Ook het volgen van bepaalde therapieën kan
betekenen dat de jeugdige hiervoor de gesloten accommodatie moet
verlaten. Aanvullend op deze mogelijkheden regelt artikel 6.4.1 dat de
jeugdige ook om andere redenen verlof kan worden verleend als dit gelet
op de reden van zijn verblijf in de gesloten accommodatie verantwoord is.
Dit criterium knoopt aan bij de verlofbepalingen die in de Bjj gelden voor
strafrechtelijk geplaatste jeugdigen. Anders dan in de Bjj wordt voor deze
groep jeugdigen thans niet gekozen voor een recht op verlof dat in
bepaalde omstandigheden beperkt kan worden (vgl. het huidige artikel 29
Bjj). Naar huidig inzicht verdraagt een dergelijk recht zich moeilijk met de
noodzaak de jeugdige zijn vrijheid te ontnemen. Wij kiezen er thans voor
om verlof mogelijk te laten zijn als dit vanuit het oogpunt van jeugdhulpverlening verantwoord wordt geacht. Voor de beoordeling daarvan zal de
ontwikkeling van de jeugdige binnen de gesloten accommodatie bepalend
zijn. De mogelijkheid verlof te krijgen kan de jeugdige stimuleren tot
medewerking aan zijn jeugdhulpverlening en kan een stimulerende
uitwerking hebben op zijn gedrag. Gedurende het verlof kunnen
voorwaarden gelden die gerelateerd zijn aan de verleende jeugdhulp en
het gedrag van de jeugdige. Richt de jeugdzorg zich bijvoorbeeld op de
behandeling van verslavingsproblematiek van de jeugdige, dan kan op
basis van het voorgestelde tweede lid worden aangegeven dat de
jeugdige gedurende het verlof geen drugs mag gebruiken. In het derde lid
wordt aangegeven dat alleen wanneer de jeugdige kennelijk bereid is de
voorwaarde na te leven, het verlof wordt verleend. Deze formulering biedt
de praktijk de nodige ruimte. Een (al dan niet schriftelijke) bereidverklaring
van de jeugdige is niet vereist. Het derde lid verplicht tot een gewogen
oordeel van de gesloten accommodatie of de jeugdige zich al dan niet aan
de voorwaarden zal houden. De beslissing tot verlenen van verlof kan
eerst worden genomen indien een gedragswetenschapper daarmee heeft
ingestemd (vierde lid).
In het voorgestelde vijfde lid wordt de bevoegdheid tot het intrekken van
het verlof en wijziging van de voorwaarden waaronder het verlof is
verleend, geregeld. De regeling verplicht de jeugdhulpaanbieder het
verlof in te trekken als verblijf buiten de gesloten accommodatie niet
langer verantwoord is en biedt hem de mogelijkheid tot intrekking als niet
aan de voorwaarden wordt voldaan. Dit laatste omdat niet iedere
overtreding van de voorwaarden onmiddellijk behoeft te leiden tot
intrekking. Voorts is voorzien in de mogelijkheid om de voorwaarden
gedurende het verlof aan te passen. Ontslag van de jeugdige wordt
overigens in dit voorstel van wet niet geregeld. In de huidige regeling is
dit evenmin het geval. Als de gesloten jeugdhulp kan worden afgerond,
maar wel verder verblijf in een open accommodatie nodig is, moet de
jeugdhulpaanbieder de machtiging schorsen. Als geen verblijf meer nodig
is moet het college, bedoeld in artikel 6.1.8, eerste lid, een besluit nemen,
waarbij wordt vastgesteld dan een jeugdige niet langer aangewezen is op
gesloten jeugdhulp dan wel een ander besluit nemen indien de jeugdhulp
in ander verband moet worden voortgezet. De jeugdhulpaanbieder kan
zulks adviseren aan het college, een wettelijke regeling is hiervoor niet
nodig. Het spreekt voor zich dat bij het toekennen van verlof alsook de
voorbereiding van het ontslag de ouders of gezinsvoogd nauw betrokken
zullen zijn. Veelal zal de jeugdige immers het verlof bij de ouders
doorbrengen, maar ook als dit elders geschiedt, is het zaak de ouders
daarbij zoveel mogelijk te betrekken.
Artikel 6.5.1
Het voorstel van wet bevat naast de gewonde klachtenregeling een
aanvullende regeling op grond waarvan betrokkenen kunnen opkomen
tegen (onterechte) toepassing van maatregelen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

205

regeling moet in verband met de Grondwet en het EVRM in elk geval
uitmonden in een mogelijk beroep op de rechter. De voorgestelde
regeling houdt in dat de jeugdige kan klagen bij een klachtencommissie
als bedoeld in artikel 4.2.1. Hiervoor is aangesloten bij de bestaande
klachtregeling. Dit artikel bevat daarnaast echter de mogelijkheid om de
samenstelling van de klachtencommissie speciaal voor de behandeling
van deze klachten en de wijze waarop de klachten
moeten worden behandeld te regelen bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur. Het gaat om diep ingrijpende beslissingen die
extra rechtsbescherming eisen. Mede daarom wordt ook aangegeven wat
de beslissing van de klachtencommissie in dit geval kan inhouden. Ten
slotte
wordt de regeling gecompleteerd met de mogelijkheid van beroep op de
beroepscommissie van de Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming (RSJ), welke commissie wordt beschouwd als onafhankelijke
rechter in de zin van het EVRM. Het indienen van een klacht heeft geen
schorsende werking. Bij de voorzitter van de beroepscommissie wordt in
het voorstel van wet de bevoegdheid neergelegd een beslissing
waartegen de klacht is gericht te schorsen. Het zij op deze
plaats nogmaals benadrukt dat de overige regelingen van de onderhavige
wet die op
rechtsbescherming van de jeugdige zien, onverkort van toepassing zijn.
Zo zal ook in de gesloten accommodaties een cliëntenvertrouwenspersoon functioneren en zal in medezeggenschap van cliënten moeten
worden voorzien. Voorts is de reguliere klachtenprocedure van toepassing
op de klachten die anders dan op grond van de speciale regeling kunnen
worden ingediend.
Het klachtrecht heeft betrekking op de daadwerkelijke toepassing van de
in het hulpverleningsplan opgenomen maatregelen tegen de wil van de
jeugdige, zoals geregeld in paragraaf 6.3, en dus om een feitelijke
handeling. Ook de toepassing van de in artikel 6.3.5 genoemde maatregelen tijdens het vervoer van de jeugdige is klachtwaardig. Voorts omvat
het klachtrecht de mogelijkheid te klagen over de duur van een opgelegde
maatregel. Voorstelbaar is immers dat een jeugdige het op zich wel eens
is met de opgelegde maatregel, doch dat hem de maatregel te lang duurt.
Ook dergelijke zaken zijn klachtwaardig. Over het hulpverleningsplan zelf
kan men niet klagen (vgl. artikel 6.3.6). Wel zal het in de praktijk zo zijn dat
bij een klacht het desbetreffende onderdeel van het plan aan de orde komt
omdat beargumenteerd moet worden welk deel in een concrete situatie
mag worden toegepast. Voorts zal moeten worden aangegeven dat de in
het hulpverleningsplan omschreven situatie zich daadwerkelijk heeft
voorgedaan. Te ruime mogelijkheden in het hulpverleningsplan tot
toepassing van maatregelen worden op deze wijze ingeperkt.
Ingevolge het eerste lid dient de klacht schriftelijk te worden ingediend.
Afhankelijk van de leeftijd en de ontwikkeling van de jeugdige mogen hier
geen al te hoge eisen aan gesteld worden. Wel zal het duidelijk moeten
zijn op welke maatregel de klacht betrekking heeft. De cliëntenvertrouwenspersoon kan hierbij een ondersteunende rol spelen. Dit zal, gezien de
eis dat de klacht schriftelijk moet worden ingediend, bij jongere kinderen
bijna altijd nodig zijn. Klachten moeten binnen een redelijke termijn
worden ingediend. Bewust is afgezien van een in de wet gefixeerde
termijn. De flexibele termijn maakt mogelijk dat een jeugdige die hulp bij
het klagen nodig heeft daar langer over kan doen. Ook biedt het de
mogelijkheid aan jeugdigen die aanvankelijk bang zijn te klagen dit alsnog
te doen op een later moment. De terminologie redelijke termijn houdt
anderzijds in dat de jeugdige als hij lang wacht met klagen moet aantonen
dat voor dat lange wachten een goede reden bestond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

206

Het tweede lid biedt een grondslag voor het stellen van regels over de
samenstelling van de klachtencommissie wanneer deze oordeelt over de
klachten over toepassing van de maatregelen. Anders dan bij de afhandeling van andere klachten is de uitspraak van de commissie in deze
gevallen bindend. In verband hiermee kunnen eisen worden gesteld aan
de samenstelling van de commissie die voor de andere gevallen
achterwege kunnen blijven. Gedacht kan worden aan het eisen van een
gedragswetenschapper en een jurist. De termijn waarbinnen de klachtencommissie moet reageren is maximaal vier weken (derde lid). Beslist de
klachtencommissie niet binnen die tijd dan heeft dit, net als in de Bjj, als
rechtsgevolg dat de jeugdige direct beroep kan instellen bij de beroepscommissie. De beroepscommissie wordt bij artikel 6.5.3 nader toegelicht.
Het vierde lid somt de beslissingen op die de commissie op de klacht kan
nemen. Indien de klachtencommissie de klacht gegrond verklaart (geheel
of gedeeltelijk), vernietigt zij de beslissing waarover werd geklaagd (vijfde
lid). Door de vernietiging worden de rechtsgevolgen die aan de beslissing
waren verbonden eveneens vernietigd. Een achtergehouden brief dient
alsnog te worden uitgereikt of te worden verzonden; een geweigerd
bezoek kan alsnog plaatsvinden. De klachtencommissie kan, in het geval
zij een klacht gegrond verklaart, degene die de beslissing had genomen
opdragen een nieuwe beslissing te nemen. Alles wat tijdens de behandeling heeft gespeeld zal daarbij betrokken worden. De klachtencommissie kan voor het nemen van de nieuwe beslissing een termijn stellen
(zesde lid). Voorts kan de klachtencommissie enige tegemoetkoming aan
de jeugdige toekennen voor zover de gevolgen van de beslissing niet
meer ongedaan gemaakt kunnen worden (zevende lid). In lijn met de
vaste jurisprudentie van de beroepscommissie van de Raad voor
strafrechtstoepassing en jeugdbescherming (RSJ) gaat het hier nadrukkelijk niet om een schadevergoeding. De tegemoetkoming beoogt enige
verzachting aan te brengen van het nadeel van de jeugdige heeft geleden.
Een tegemoetkoming kan zeer wel in natura worden verstrekt. Het
zevende lid biedt ook de mogelijkheid om een financiële tegemoetkoming
vast te stellen.
De maatregelen genoemd in artikel 6.3.8 kunnen binnen de rechtbank
worden toegepast door de parketpolitie, die onderdeel uitmaakt van de
politie-organisatie. Op feitelijke gedragingen van politiemedewerkers is
het klachtrecht zoals geregeld in hoofdstuk 9 van de Algemene wet
bestuursrecht van toepassing. Indien een jeugdige tegen de toepassing
van één van de maatregelen uit artikel 6.3.8 een klacht wil indienen, kan
hij zich krachtens de terzake geldende bepalingen van de Awb wenden tot
de beheerder van het desbetreffende regiokorps.
Artikel 6.5.2
Analoog aan de regeling in de Bjj voorziet de klachtregeling ingevolge dit
hoofdstuk in de mogelijkheid van schorsing van een beslissing. De
voorzitter van de beroepscommissie van de RSJ is hiertoe bevoegd.
Artikel 6.5.3
Tegen de beslissing van de klachtencommissie staat ingevolge deze
bepaling beroep open bij de beroepscommissie van de RSJ. In deze
ingrijpende zaken is beroep op de rechter vereist. Zowel de jeugdige als
de jeugdhulpaanbieder kunnen de beslissing van de klachtencommissie
voorleggen aan de beroepscommissie van de RSJ. De procedure voor
behandeling van het beroepsschrift is gelijk aan die in de Bjj.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

207

Hoofdstuk 7 Gegevensverwerking, privacy en toestemming
Paragraaf 7.1 Verwijsindex
In dit wetsvoorstel zijn de bepalingen betreffende de verwijsindex
risicojongeren (VIR) overgenomen uit de Wjz. Hier zijn enkele bepalingen
aan toegevoegd ten behoeve van een gezinsfunctionaliteit, die het
mogelijk maakt dat hulpverleners van elkaars betrokkenheid bij andere
jeugdigen binnen eenzelfde gezin op de hoogte worden gesteld. In
paragraaf 10.3.2 van het algemeen deel van deze memorie van toelichting
wordt hier uitgebreid op ingegaan. De nieuwe bepalingen zijn de
onderdelen d en e in artikel 7.1.2.3, eerste lid, en de laatste volzin van
artikel 7.1.4.3, tweede lid. Tevens zijn twee delegatiegrondslagen niet
overgenomen, omdat hiervan geen gebruik gemaakt wordt. Dit betreft de
artikelen 2c en 2k, vierde lid.
Artikel 7.1.4.1
Er zijn in grote lijnen twee opties om professionals aan te zetten tot
melden aan de verwijsindex: een meldplicht en een meldrecht. Voor beide
opties geldt dat deze zowel voor- als nadelen hebben. De keuze voor een
meldrecht wordt toegelicht in de memorie van toelichting bij de Wet
VIR120.
Artikel 7.1.2.3, eerste lid, onder d en e
In dit artikel wordt bepaald welke voorzieningen deel uitmaken van de
VIR. Daar worden nu twee onderdelen aan toegevoegd met het oog op de
gezinsfunctionaliteit.
Onderdeel d
Onderdeel d van het eerste lid ziet op het genereren van een signaal naar
aanleiding van twee of meer meldingen van jeugdigen die volgens de
GBA op hetzelfde adres wonen. Hier wordt een uitzondering op gemaakt
voor het adres van instellingen die zijn aangewezen op grond van
artikel 67, derde of vierde lid, van de Wet gemeentelijke basisadministratie
persoonsgegevens. Dit betreft instellingen voor gezondheidszorg,
kinderbescherming, penitentiaire instellingen en instellingen op het
terrein van maatschappelijke opvang. Van gemelde jeugdigen die in
dergelijke instellingen bij elkaar wonen, wordt op deze wijze geen match
gegenereerd in de VIR; zij worden in dit verband dus niet gezien als
elkaars gezinsleden.
Onderdeel e
Dit onderdeel ziet op het genereren van een signaal naar aanleiding van
twee of meer meldingen van jeugdigen die volgens de GBA eenzelfde
ouder hebben.
Artikel 7.1.3.1, tweede lid
In artikel 7.1.3.1 (vgl. artikel 2g Wjz) is bepaald dat de afspraken die het
college met de meldingsbevoegde instanties en functionarissen maakt
schriftelijk worden vastgelegd, terwijl onder de Wjz in dit verband
expliciet werd gesproken van een convenant, oftewel een overeenkomst.
De rol van de gemeente in het nieuwe stelsel is echter dusdanig anders,
dat het zeer goed denkbaar is dat de gemeente als uitvoerder van
120

Kamerstukken II 2008/09, 31 855, nr. 3, p. 38 ev.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

208

jeugdhulp zelf ook gebruik zal gaan maken van de VIR en dat zou
betekenen dat het college een convenant zou moeten sluiten met een
onderdeel van de gemeente. Daarom is het niet passend om voor te
schrijven dat de bedoelde afspraken in een convenant moeten worden
vastgelegd. Met het oog op de kenbaarheid van de afspraken is echter wel
bepaald dat de gemaakte afspraken schriftelijk moeten worden
vastgelegd.
Artikel 7.1.4.3, tweede lid
In het tweede lid van artikel 7.1.4.3 is geregeld welke gegevens een
signaal uit de VIR bevat. Hier wordt nu een zinsnede toegevoegd,
waarmee de grondslag wordt gecreëerd om het gegeven dat sprake is van
een gezinsmatch op te nemen in het signaal dat afgegeven wordt op in
geval van een match.
Paragraaf 7.2 Gebruik burgerservicenummer
Artikel 7.2.1
Eerste lid
In dit artikel is de verplichting opgenomen voor de gecertificeerde
instellingen, de jeugdhulpaanbieders, de raad voor de kinderbescherming
en het college om het bsn van een jeugdige te gebruiken met het doel te
waarborgen dat de in het kader van de uitvoering van deze wet te
verwerken persoonsgegevens op die jeugdige betrekking hebben. Zie ook
de paragrafen 10.3.3 en 10.3.4 van het algemeen deel van deze toelichting.
Voor de volledigheid zij vermeld dat in hoofdstuk 11.2 van dit
wetsvoorstel de artikelen 7.2.1 tot en met 7.2.6 van overeenkomstige
toepassing worden verklaard op het AMHK. Zie daarvoor artikel 12l
(nieuw) van de Wmo. Deze artikelsgewijze toelichting gaat daarom ook
steeds uit van het gebruik van het bsn door het AMHK.
Met betrekking tot de reikwijdte van het begrip «verwerken» wordt
aangesloten bij de ruime betekenis van dit begrip in de Wet bescherming
persoonsgegevens. Onder «verwerken» valt in het kader van deze wet
onder andere het opnemen van het bsn in de administraties van de
gecertificeerde instellingen of de jeugdhulpaanbieders. Het opnemen van
het bsn in de administratie dient op zodanige wijze te geschieden, dat aan
de hand van het bsn vastgesteld kan worden op welke persoon bepaalde
persoonsgegevens betrekking hebben. Het bsn wordt met andere
woorden gekoppeld aan het dossier van de jeugdige.
Tevens valt onder het begrip «verwerken» de uitwisseling van persoonsgegevens. Bij de uitwisseling van persoonsgegevens voor de uitvoering
van de onderhavige wet gebruiken de gecertificeerde instellingen en de
jeugdhulpaanbieders het bsn. Het kan daarbij bijvoorbeeld gaan om de
uitwisseling van persoonsgegevens tussen gecertificeerde instellingen of
jeugdhulpaanbieders onderling en uitwisseling tussen de gecertificeerde
instellingen, de jeugdhulpaanbieders, het college en de raad voor de
kinderbescherming. Uitwisseling van persoonsgegevens kan daarnaast
ook nog plaatsvinden tussen de gecertificeerde instelling, de jeugdhulpaanbieder, de raad voor de kinderbescherming enerzijds en het Rijk
anderzijds, in het kader van de beleidsinformatie.
Nu het voorkomen van psychische problemen en stoornissen, psychosociale problemen of gedragsproblemen van de jeugdige of opvoedingsproblemen van de ouders niet tot het begrip jeugdhulp valt, worden
aanbieders van deze vormen van preventieve hulp (voorbeelden VNG)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

209

ook niet gezien als jeugdhulpaanbieder. Deze aanbieders zijn dan ook niet
verplicht het bsn te gebruiken bij de verwerking van gegevens.
Tweede lid
In het tweede lid van dit artikel is een uitzondering op het verplichte
gebruik van het bsn door de gecertificeerde instelling gemaakt, voor de
uitvoering van de taken die deze instelling heeft in het kader van de
uitvoering van de jeugdreclassering. Op grond van deze taken is de
gecertificeerde instelling verantwoordelijk voor de uitvoering van de
jeugdreclassering en de feitelijke uitvoering van het scholings- en
trainingsprogramma alsmede de begeleiding van proefverlof in het kader
van de tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen als bedoeld in het
bepaalde bij of krachtens de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen.
De gecertificeerde instelling maakt hierdoor deel uit van de strafrechtsketen zoals bedoeld in de Wet identiteitsvaststelling verdachten, veroordeelden en getuigen. Bij de uitwisseling van persoonsgegevens van
verdachten en veroordeelden ten behoeve van de toepassing van het
strafrecht moet ingevolge die wet gebruik gemaakt worden van het
strafrechtsketennummer. Hiervoor geldt het regime van de Wet identiteitsvaststelling verdachten, veroordeelden en getuigen.
Artikelen 7.2.2 en 7.2.3
In artikel 7.2.2 wordt een verificatieplicht van het bsn aan de jeugdhulpaanbieder, de gecertificeerde instelling, de raad voor de kinderbescherming en het college opgelegd voor het eerste contact met de
jeugdige. Het bsn dient te worden vastgesteld wanneer de jeugdige voor
de eerste maal contact met hen heeft.
Ingevolge artikel 7.2.3 vindt de vaststelling van het bsn plaats door
controle bij het nummerregister en de voorzieningen, bedoeld in artikel 3
van de Wabb. Aan de hand daarvan kan nagegaan worden:
− of een nummer een bsn is;
− of een bepaalde persoon een bsn heeft en zo ja, welk nummer dat is;
− aan welke persoon een bepaald bsn is toegekend;
− of een eventueel gebruikt identificatiemiddel als ongeldig te boek
staat.
Deze controle van het bsn bij het nummerregister en de voorzieningen,
bedoeld in artikel 3 van de Wabb, zal moeten plaatsvinden via het middel
als bedoeld in artikel 7.2.8, derde lid. Deze verplichting voor de jeugdhulpaanbieder zal op grond van artikel 7.2.8, vijfde lid, bij amvb worden
opgenomen en uitgewerkt. De gecertificeerde instelling krijgt rechtstreeks
toegang tot het nummerregister en de voorzieningen.
Ingevolge artikel 7.2.3, tweede lid, hoeven de gecertificeerde instelling, de
jeugdhulpaanbieder, de raad voor de kinderbescherming en het college
het bsn niet zelf te controleren, indien het uit betrouwbare bron is
verkregen. Er mag immers afgegaan worden op de juistheid van een bsn
dat is verstrekt door een andere gebruiker die de juistheid daarvan al heeft
moeten controleren. Dat kan een gebruiker binnen of buiten de jeugdhulpsector zijn. Indien er aan getwijfeld wordt dat het correcte bsn is doorgegeven, bijvoorbeeld omdat de andere gebruiker een fout heeft gemaakt bij
het verstrekken ervan, kan het bsn uiteraard alsnog geverifieerd worden.
De juistheid van het bsn is vanzelfsprekend gegarandeerd wanneer het uit
de gemeentelijke basisadministratie zelf is gehaald.
Deze bepalingen waarborgen dat het correcte bsn van een jeugdige
geadministreerd wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

210

Artikel 7.2.4
In de praktijk kunnen zich situaties voordoen waarin aan een jeugdige
geen bsn is toegekend. Te denken valt aan een pasgeboren baby. Het
onderhavige artikel bevat een vrijstelling van de verplichting het bsn te
verwerken als aan een jeugdige geen bsn is toegekend. In het tweede lid
worden de gegevens genoemd die verwerkt moeten worden als het bsn
niet hoeft te worden gebruikt. Die gegevens zijn van belang om, ondanks
de afwezigheid van het bsn, toch een zo groot mogelijke zekerheid te
creëren dat de gegevens bij de juiste persoon horen. Dit geldt voor zowel
de registratie van persoonsgegevens in de eigen administratie, als het
verstrekken van persoonsgegevens aan anderen.
Artikel 7.2.5
Om een sluitend systeem voor het waarborgen van de privacy ten aanzien
van het verwerken van gegevens in de jeugdhulp met een bsn te
garanderen, is in artikel 7.2.5 een grondslag opgenomen voor het stellen
van beveiligingseisen aan het verwerken van persoonsgegevens bij
ministeriële regeling. Gekozen is voor delegatie naar ministeriële regeling
in plaats van amvb, omdat de ontwikkelingen op elektronisch gebied
elkaar in een hoog tempo opvolgen. Om de snelheid van deze ontwikkelingen te kunnen bijbenen is voor de flexibiliteit van een ministeriële
regeling gekozen.
Artikel 7.2.6
Het onderhavige artikel ziet op die gevallen waarin de verlening van
jeugdhulp acuut nodig is en er geen tijd is om eerst het bsn op te vragen
of te verifiëren. In dat geval gelden de verplichtingen in dit wetsvoorstel
omtrent het gebruik van het bsn en het vaststellen ervan tijdelijk niet.
De genoemde uitzonderingen gelden slechts zo lang dit voor de verlening
van verantwoorde jeugdhulp noodzakelijk is.
Artikelen 7.2.7 en 7.2.8
De voorzieningen van de BV-BSN moeten uiteraard alleen gebruikt
worden door organisaties die daartoe bevoegd zijn. In de praktijk betekent
dit dat elke keer dat de voorzieningen van de BV-BSN worden gebruikt
identificatie, authentificatie en autorisatie van de organisatie die toegang
zoekt tot die voorzieningen plaats dient te vinden. Jeugdhulpaanbieders
krijgen echter, anders dan gecertificeerde instellingen, de raad voor de
kinderbescherming, het college en AMHK’s niet rechtstreeks toegang tot
de BV-BSN, doch via de sectorale beheersvoorziening voor de zorg
(SBV-Z).
Om geïdentificeerd, geauthentificeerd en geautoriseerd te worden tot het
gebruik van de SBV-Z worden Jeugdhulpaanbieders opgenomen in een
autorisatielijst. De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport dan
wel een door deze aan te wijzen instelling zal het beheer van deze
autorisatielijst op zich nemen. Dat beheer wordt gevoerd met inachtneming van de regels die bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur zullen worden gesteld. Alleen jeugdhulpaanbieders die op de
autorisatielijst opgenomen zijn, zijn gerechtigd de faciliteiten van de in
artikel 3 van de Wabb bedoelde beheervoorziening (BV-BSN) via de SBV-Z
te benutten. Omdat alle jeugdhulpaanbieders in de praktijk geconfronteerd zullen worden of kunnen worden met situaties waarin zij op grond
van artikel 7.2.2 verplicht zijn een bsn te controleren, zullen zij allen om
inschrijving op de autorisatielijst dienen te verzoeken. De procedure voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

211

inschrijving op en uitschrijving van de autorisatielijst zal bij of krachtens
amvb worden geregeld.
Zoals gezegd worden jeugdhulpaanbieders aan de hand van de autorisatielijst geïdentificeerd, geauthentificeerd en geautoriseerd tot het
controleren van een bsn. De beheerder, verstrekt geautoriseerde
jeugdhulpaanbieders een pas, certificaat of ander middel waarmee alleen
zij zich kunnen vervoegen bij de SBV-Z. Aan de hand van protocollen
wordt geverifieerd welke geautoriseerde jeugdhulpaanbieder het betreft.
Pas wanneer deze protocollen met succes doorlopen zijn, kan de
jeugdhulpaanbieder via de SBV-Z de faciliteiten van de BV-BSN benutten.
De SBV-Z verstrekt vervolgens de uitkomsten van de raadpleging bij de
BV-BSN. Dit proces zal nader ingevuld worden bij of krachtens de amvb.
Nu de gecertificeerde instellingen, de raad voor de kinderbescherming,
het college en AMHK’s geen gebruik zullen maken van de SBV-Z, doch
rechtstreeks de BV-BSN zullen raadplegen, worden de identificatie,
authenticatie en autorisatie van de gecertificeerde instelling gedaan bij de
BV-BSN zelf. Om de naleving van de procedures en processen met
betrekking tot het authentificeren te bewaken, kent de BV-BSN een
functionaris voor de gegevensbescherming.
Paragraaf 7.3 Toestemming, dossier en privacy
In deze paragraaf zijn bepalingen opgenomen over de wijze waarop de
jeugdhulpverlener en de medewerker van de gecertificeerde instelling
omgaan met de jeugdigen en ouders met wie zij te maken krijgen bij het
verlenen van jeugdhulp of in het kader van de uitvoering van een
kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering. De bepalingen zien
achtereenvolgens op het geven van uitleg aan de jeugdige en de ouder
over wat volgens de hulpverlener hun situatie is en hoe die zou moeten
worden opgepakt, het toestemmingsvereiste, de dossiervorming, de
privacy en de vertegenwoordiging. Voor de duidelijkheid zij verwezen
naar paragraaf 9.3 van het algemeen deel van deze memorie van
toelichting, waar ingegaan wordt op de rechtsbescherming voor
jeugdigen en ouders in verband met de naleving van de onderhavige
bepalingen door hulpverleners.
Zoals reeds in paragraaf 7.2 van het algemeen deel van deze memorie van
toelichting is aangegeven wordt in dit wetsvoorstel waar mogelijk
aangesloten bij bestaande zorgwetgeving. Hiermee wordt voorkomen dat
aanbieders die zowel op het jeugd- als op het volwassenendomein
acteren, met verschillende wettelijke regimes worden geconfronteerd. De
bepalingen in deze paragraaf zijn daarom afgeleid van de Wgbo (zie ook
de vergelijkende tabel in de bijlage bij deze memorie van toelichting). Op
diverse plaatsen zijn bepalingen anders geformuleerd, omdat de
geneeskundige behandelingsovereenkomst een privaatrechtelijke
overeenkomst van opdracht is en de verlening van hulp in het kader van
de Jeugdwet plaatsvindt binnen een publiekrechtelijk kader. Om diezelfde
reden zijn ook de artikelen 446, 460 tot en met 464 en 468 van Boek 7 van
het BW niet overgenomen. Daarnaast is artikel 7:453 BW ondergebracht in
artikel 4.1.1, derde lid, vanwege de nauwe samenhang met de verlening
van verantwoorde hulp. Artikel 7:467 BW is niet overgenomen, aangezien
het ziet op van het lichaam afgescheiden anonieme stoffen en delen die
gebruikt kunnen worden voor medisch wetenschappelijk onderzoek.
Omdat nauwkeurig is aangesloten bij de bepalingen van de Wgbo,
worden de bepalingen niet uitvoerig artikelsgewijs toegelicht. Voor zover
nodig voor het goede begrip, worden afwijking van de Wgbo wel expliciet
toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

212

Verrichtingen van ingrijpende aard
In de artikelen 7.3.6, 7.3.14, zesde lid, 7.3.15, tweede lid, is sprake van
verrichtingen van ingrijpende aard. De Afdeling advisering van de Raad
van State merkt terecht op dat de begrippen «verrichtingen» en «verrichtingen van ingrijpende aard» in de geneeskunst een specifieke betekenis
hebben en adviseert om in deze toelichting te verduidelijken wat
daaronder in het onderhavige wetsvoorstel moet worden verstaan.
Of een verrichting ingrijpend van aard is, hangt vooral van de omstandigheden af. Daarbij zal niet alleen moeten worden gekeken naar de
verrichting in de zin van technische handeling, maar ook naar wat met de
verrichting wordt beoogd of wat het gevolg daarvan kan zijn. Voorts zal
bijvoorbeeld de lichamelijke of geestelijke toestand of de leeftijd van de
jeugdige van belang kunnen zijn bij de bepaling van de ingrijpendheid van
een verrichting.121
Het feit dat onder meer de geestelijke gezondheidszorg (ggz) voor
jeugdigen in de Jeugdwet onder het begrip jeugdhulp wordt geschaard, is
een belangrijke reden om de bepalingen omtrent toestemming, dossier en
privacy te ontlenen aan de Wgbo. Bij de verlening van ggz kan sprake zijn
van verrichtingen van ingrijpende aard, bijvoorbeeld wanneer bepaalde
medicatie met mogelijk ernstige bijwerkingen wordt overwogen.122
Hiervoor geldt dat op verzoek van de betrokkene de toestemming
schriftelijk vastgelegd dient te worden (artikel 7.3.6) en tevens dat die bij
verzet van een wilsonbekwame betrokkene slechts mag worden uitgevoerd indien daarvoor vervangende toestemming is gegeven en de
verrichting kennelijk nodig is om ernstig nadeel voor de betrokkene te
voorkomen (artikel 7.3.14, zesde lid, juncto tweede en derde lid).
Daarnaast geldt op grond van artikel 7.3.15 dat de vereiste toestemming
mag worden verondersteld als de verrichting niet van ingrijpende aard is.
In het kader van de Jeugdwet kunnen onder de noemer jeugdhulp ook
andere vormen van ondersteuning, hulp en zorg worden verleend waarbij
verrichtingen van ingrijpende aard worden uitgevoerd, bijvoorbeeld in het
kader van de hulp in verband met een verstandelijke beperking,
begeleiding, persoonlijke verzorging en gesloten jeugdhulp in het kader
van ernstige opgroei- en opvoedingsproblemen.
Artikel 7.3.1
Bij de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering kan bureau jeugdzorg thans een indicatiebesluit nemen zonder
aanvraag van de cliënt (artikel 7, zesde lid, Wjz). In het wetsvoorstel is een
dergelijke bepaling niet opgenomen. Immers, de gecertificeerde instelling
kan zelf bepalen welke jeugdhulp moet worden ingezet; hier is geen
aanvraag van de jeugdige of zijn ouders vereist. Op de jeugdhulpverlening die vervolgens plaatsvindt, zijn de toestemmingsregels van deze
paragraaf van toepassing.
Eerste lid
De artikelen over het dossier en de privacy gelden zowel voor de
jeugdhulpverlener als voor de medewerker van een gecertificeerde
instelling. Omwille van de leesbaarheid van de wettekst zijn deze
personen niet steeds allebei vermeld, maar alleen de jeugdhulpverlener;
in dit artikel worden de bepalingen van overeenkomstige toepassing
verklaard voor de medewerker van een gecertificeerde instelling.

121
122

Zie ook Kamerstukken II 1989/90, 21 561, nr. 3.
Zie ook Kamerstukken II 1993/94, 21 561, nr. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

213

Tweede lid
Voor deze paragraaf is bepaald dat met betrokkene wordt gedoeld op
degene aan wie jeugdhulp wordt verleend of ten aanzien van wie een
kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering wordt uitgevoerd.
Afhankelijk van de methode die in het specifieke geval wordt toegepast,
zal dit of de jeugdige of de ouder zijn. Omdat dit van geval tot geval kan
verschillen, is gekozen voor de term betrokkene.
Artikel 7.3.4
In dit artikel is het uitgangspunt opgenomen dat alleen jeugdhulp wordt
verleend voor zover de betrokkene daarmee instemt. Wanneer jeugdhulp
noodzakelijk is en er geen toestemming wordt gegeven, kan de jeugdhulp
alleen met tussenkomst van de rechter worden verleend. In het eerste lid
is bepaald dat in een dergelijke situatie het toestemmingsvereiste niet
geldt.
Inzake hulp aan kinderen van gescheiden ouders, die allebei gezag
hebben over het kind, zij voor de volledigheid nog verwezen naar de
antwoorden op kamervragen daarover.123
Artikel 7.3.8
Op grond van dit artikel zijn de jeugdhulpverlener en de medewerker van
de gecertificeerde instelling verplicht om een dossier in te richten met
betrekking tot de hulpverlening. Uitdrukkelijk is daarbij bepaald dat
slechts geldt voor zover dit voor een goede hulpverlening aan de jeugdige
of ouder noodzakelijk is. Dat betekent onder meer dat in het dossier
eventueel alleen gegevens van derden (bijvoorbeeld de ouders of andere
gezinsleden van de jeugdige) mogen worden opgenomen, indien dat voor
de hulpverlening aan de jeugdige noodzakelijk is. Hiermee is ook duidelijk
dat op grond van dit wetsvoorstel geen sprake kan zijn van een
«gezamenlijk dossier».
Op grond van artikel 11, tweede lid, Wbp dient de verantwoordelijke «de
nodige maatregelen (te treffen) opdat persoonsgegevens, gelet op de
doeleinden waarvoor zij worden verzameld of vervolgens worden
verwerkt, juist en nauwkeurig zijn.» Deze verplichting rust op de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling. Het Cbp merkt op dat over de
kwaliteit van persoonsgegevens in jeugdzorgdossiers regelmatig klachten
worden geuit en dat het daarom van belang is dat handvatten worden
geboden voor het treffen van dergelijke maatregelen. Het Cbp wijst
daarbij terecht op de brochure «Waarheidsvinding in de jeugdzorg» van
het LCFJ, dat hierbij uitdrukkelijk als handvat wordt aanbevolen.124
Daarnaast levert artikel 7.3.11, vierde lid, de grondslag voor het
vastleggen van een gestandaardiseerde verwerking van gegevens; dit zal
bijdragen aan een juiste en nauwkeurige verwerking van persoonsgegevens.
Derde lid
Dit artikel regelt hoelang een dossier bewaard moet blijven. De bewaartermijn is gesteld op vijftien jaar. Artikel 7:454, derde lid, BW bepaalde
oorspronkelijk ten aanzien van het medische dossier dat de hulpverlener
bescheiden die tot het medische dossier behoren, gedurende ten minste
tien jaar moest bewaren, of zoveel langer als redelijkerwijs uit de zorg van
een goed hulpverlener voortvloeide. Deze termijn is bij de wet van
123
124

Kamerstukken II 2011/12, Aanhangsel van de Handelingen, nr. 120.
http://www.lcfj.nl/files/6405/lcfj_waarheidsvinding_web.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

214

22 december 2005 van tien op vijftien jaar gebracht, mede naar aanleiding
van een advies van de Gezondheidsraad over de bewaartermijn van
patiëntengegevens. De Gezondheidsraad gaf in zijn advies aan dat een
bewaartermijn van tien jaar te kort is. Tegelijkertijd wijst de Gezondheidsraad in zijn advies erop dat persoonsgegevens op grond van
privacywetgeving niet langer mogen worden bewaard dan nodig is voor
het doel waarvoor ze zijn verzameld. Ook wijst de Gezondheidsraad erop
dat de verlenging van de bewaartermijn wel proportioneel dient te zijn:
het bewaren van de gegevens dient in verhouding te staan tot het doel
waarmee zij bewaard worden. Voor de Wjz was inzake de bewaartermijn
aangesloten bij het BW en daarom is met de Reparatiewet VWS 2008
vervolgens ook in de Wjz de bewaartermijn op vijftien jaar gesteld.
De bewaartermijn wordt nu gekoppeld aan het hele dossier, anders dan in
de Wgbo, die de verplichting kent om telkens een onderdeel van het
dossier te verwijderen. Tevens wordt bepaald dat het dossier langer
bewaard moet worden, indien dat redelijkerwijs noodzakelijk is voor een
goede hulpverlening aan de jeugdige of ouder.
Artikel 7.3.11, vierde lid
Deze bepaling biedt een basis voor het bij ministeriële regeling vastleggen
van standaarden voor de verwerking en uitwisseling van gegevens door
jeugdhulpaanbieders, gecertificeerde instellingen, de raad voor de
kinderbescherming en gemeenten.
Gecertificeerde instellingen en jeugdhulpaanbieders krijgen met vele
gemeenten of bovenlokale samenwerkingsverbanden te maken en
gemeenten met meerdere jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde
instellingen. Daarnaast krijgen al deze actoren mogelijk met de raad voor
de kinderbescherming te maken. Voorkomen moet worden dat er een
diversiteit aan facturerings- en verantwoordingsinformatie ontstaat. Door
hierover in dossiers en bij de uitwisseling van gegevens tussen de
verschillende partijen eenduidige terminologie te hanteren en dezelfde
systemen te gebruiken, wordt de duidelijke communicatie in de keten
bevorderd. Deze eenduidigheid is ook nodig voor de informatieverschaffing richting de gemeenten en het Rijk. Daarnaast is het stellen van
nadere regelgeving over uitwisseling van gegevens noodzakelijk omdat in
bepaalde gevallen geheimhoudingsplichten zich tegen het verstrekken
van gegevens verzetten. Dit geldt bijvoorbeeld voor het verstrekken van
gegevens over een rechtelijke uitspraak in het kader van jeugdbescherming of jeugdreclassering door de raad voor de kinderbescherming
aan gemeenten of voor het verstrekken van gegevens door gecertificeerde
instellingen over de uitvoering van rechtelijke uitspraken. Eventuele
doorbreking van geheimhoudingsverplichtingen moet zorgvuldig worden
vormgegeven.
Bij de hier aangegeven keteninformatisering is de raad voor de kinderbescherming als landelijke organisatie belast met gegevensuitwisseling met
diverse partijen binnen het jeugdveld. Gemeenten, AMHK’s en door
gemeente aangewezen jeugdhulpaanbieders kunnen bij de raad voor de
kinderbescherming een verzoek tot onderzoek doen. Landelijk dient
daarbij de uitgangspositie voor een beschermingsonderzoek door de raad
voor de kinderbescherming uniform te zijn: er moet mede in het kader van
rechtszekerheid dezelfde informatie worden aangeleverd door de
verzoeker. Uniformiteit borgt dat langs één lijn de benodigde inzet van
zorg beoordeeld kan worden, ook bij andere communicatie, bijvoorbeeld
bij casusoverleg en verhuizingen. Bovendien mag bij de verzoeker geen
onduidelijkheid bestaan over hetgeen aangeleverd dient te worden aan de
raad voor de kinderbescherming. Om die redenen kan het stellen van
nadere regels over de uitwisseling van gegevens noodzakelijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

215

Om de uniformiteit te bevorderen bij de uitwisseling van gegevens tussen
de ketenpartners zal daarnaast een voorziening voor de uitwisseling van
deze gegevens worden ingericht. Het gaat om de Collectieve opdrachtrouteervoorziening (CORV). Deze voorziening dient als een tussenstation bij
de uitwisseling van de (persoons)gegevens. De persoonsgegevens
worden hierin niet blijvend bewaard, doch worden tijdens validatie en de
transformatie van het inkomende bericht naar een uitgaand bericht
omgezet. Dit zal, mede ter beveiliging en afscherming, plaatsvinden in een
afgesloten systeem zonder menselijke toegang. Ook bij een dergelijke
voorziene afscherming is de Wbp van toepassing. De nadruk ligt daarbij
op informatiebeveiliging. Door de gekozen opzet van de routeervoorziening wordt «privacy by design» toegepast. Vooral omdat er bij de
berichten tussen ketenpartners ook sprake is van bijzondere gegevens als
bedoeld in art. 16 Wbp, dient er een afdoende basis te zijn dat de
verantwoordelijke voor de voorziening dergelijke bijzondere gegevens
inderdaad tijdens het transport van de berichten en de opdrachten mag
verwerken. Daartoe biedt het vierde lid een grondslag.
Artikel 7.3.13
Bij de hulpverlening dient rekening gehouden te worden met de privacy
van de betrokkene. Daarom bepaalt dit artikel dat de concrete verrichtingen in principe buiten de waarneming van anderen worden uitgevoerd.
In artikel 7:459 BW wordt daarop een uitzondering gemaakt voor de
visuele waarneming door derden bij de diensten die een apotheker
verleent. Dat speelt op grond van de Jeugdwet geen rol en is daarom niet
overgenomen.
Artikel 7.3.14
De geneeskundige behandelingsovereenkomst is een privaatrechtelijke
overeenkomst van opdracht. De verlening van jeugdhulp vindt plaats
binnen een bestuursrechtelijk kader. Vandaar dat waar in de Wgbo wordt
gesproken van het nakomen van een verplichting, in deze bepalingen
wordt gesproken van het gelden van een verplichting.
Paragraaf 7.4 Gegevensverwerking ten behoeve van de beleidsinformatie en de toegang
Artikel 7.4.1
Ingevolge deze wet is het Rijk verantwoordelijk voor het jeugdbeleid in
algemene termen en de gemeente voor het concrete jeugdbeleid. Het Rijk
heeft hierdoor een stelselverantwoordelijkheid met betrekking tot de
ondersteuning van en de hulp en zorg aan jeugdigen en hun ouders bij
opvoed- en opgroeiproblemen en bij de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Bij stelselverantwoordelijkheid
gaat het om het bepalen en het handhaven van de regels, waaronder ook
de toedeling van verantwoordelijkheden en het zorgen voor noodzakelijke
voorzieningen. Stelselverantwoordelijkheid houdt ook in dat tijdig wordt
ingegrepen als het stelsel niet goed functioneert. Daarbij kan het nodig
zijn om een bepaalde verantwoordelijkheids- of rolverdeling te herzien als
het publieke belang niet goed worden geborgd. Stelselverantwoordelijkheid betekent dus dat het Rijk de voorwaarden dient te scheppen,
terwijl de directe verantwoordelijkheid voor beleidsprestaties bij de
gemeenten liggen.
Om deze stelselverantwoordelijkheid waar te kunnen maken, moeten de
verantwoordelijke ministers gegevens verwerken op basis waarvan de
doelmatigheid (output) en doeltreffendheid (outcome) van het stelsel en
het algemene jeugdbeleid kan worden beoordeeld. Dit wordt geregeld in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

216

het eerste lid van dit artikel. Het zal daarbij gaan om geanonimiseerde en
versleutelde gegevens. Het gaat om de gegevens over de toegang tot de
jeugdhulp, preventie, alle soorten jeugdhulp (inclusief de gesloten
jeugdhulp. Daarnaast gaat het om gegevens inzake het AMHK en de
uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregel en jeugdreclassering.
In het tweede lid wordt geregeld dat ook de gemeenten voor de beoordeling van de doelmatigheid en doeltreffendheid van hun beleid en de
eventuele benodigde aanpassingen van dat beleid, deze gegevens moeten
verwerken. Daarnaast moeten zij natuurlijk de gegevens verwerken die het
Rijk vervolgens nodig heeft om haar stelselverantwoordelijkheid waar te
kunnen maken. Deze doelen van de verwerking door de gemeenten zijn in
het tweede lid gegeven. De gemeente zal verder gegevens moeten
verwerken over de toegang tot de jeugdhulp van jeugdigen en hun
ouders. De gemeente is immers verantwoordelijk voor het treffen van
voorzieningen op het gebied van jeugdhulp voor jeugdigen en ouders die
dat nodig hebben.
Artikel 7.4.2
Dit artikel verplicht het college informatie te verstrekken aan het Rijk. Het
kan daarbij gaan om de structurele uitvraag door het Rijk van de gegevens
die zij nodig heeft in verband met haar stelselverantwoordelijkheid, maar
ook om incidentele uitvraag. Op deze wijze zullen alle bij het beleid inzake
de toegang tot jeugdhulp, preventie en jeugdhulp betrokken partijen over
de informatie beschikken die nodig is om een goed functionerend stelsel
voor in stand te houden. Welke gegevens zullen moeten worden geleverd,
zal worden geregeld bij ministeriële regeling. Gemeenten zijn gehouden
deze gegevens kosteloos ter beschikking te stellen.
Artikel 7.4.3
De gegevens die de gemeente nodig heeft ten behoeve van de beleidsvorming en de toegang tot jeugdhulp en die het Rijk nodig heeft in
verband met haar stelselverantwoordelijkheid worden in eerste instantie
op het niveau van de jeugdhulpaanbieder, de gecertificeerde instellingen,
waaronder het Nidos, en,de raad voor de kinderbescherming verwerkt. Dit
artikel legt daarom de verplichting op aan deze instellingen om deze
gegevens te leveren aan de gemeente en het Rijk en biedt daarmee tevens
de basis voor de gemeente en het Rijk om deze met dat doel op te mogen
vragen.
Jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen zijn gehouden deze
gegevens kosteloos ter beschikking te stellen.
Artikel 7.4.4
De verstrekking van persoonsgegevens en de daarop volgende
verwerking ervan kunnen gezien worden als een inbreuk op het recht op
respect voor de persoonlijke levenssfeer van jeugdigen en ouders, die dat
op grond van artikel 8, eerste lid, van het EVRM hebben. Artikel 16 van het
IVRK regelt dit recht voor kinderen in het bijzonder. Gelet op de tekst en
uitleg van de beide verdragen is beperking van dit recht slechts toegestaan op de strikte voorwaarde dat die beperking a) bij wet is voorzien, b)
noodzakelijk is in een democratische samenleving en c) een geoorloofd,
expliciet genoemd doel dient.
Dit artikel heeft betrekking op de verwerking van persoonsgegevens en
geeft de wettelijke grondslag voor het verwerken van persoonsgegevens
ten behoeve van beleidsinformatie. Aan de voorwaarde onder a) is
derhalve hiermee voldaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

217

De noodzakelijkheidseis (voorwaarde b) valt uiteen in drie onderdelen: er
moet sprake zijn van een dringende maatschappelijke behoefte en er moet
zijn voldaan aan de eisen van subsidiariteit en proportionaliteit. De
dringende maatschappelijke behoefte is erin gelegen dat wetenschap
omtrent de aantallen behandelde unieke jeugdigen, de behandelingsbehoefte en de effectiviteit van aangeboden behandelingen noodzakelijk is
voor de ontwikkeling van doelmatig en doeltreffend beleid ten aanzien
van het aanbod van jeugdhulp. Het is daarbij niet noodzakelijk kennis te
hebben van welke persoon precies een bepaalde vorm van jeugdhulp
geniet. Desalniettemin kan er niet aan ontkomen worden, dat (bijzondere)
persoonsgegevens verwerkt zullen moeten worden om vast te kunnen
stellen:
− hoeveel unieke jeugdigen op enig moment een bepaalde vorm van
jeugdhulp aangeboden krijgen;
− hoeveel jeugdigen bij herhaling jeugdhulp ontvangen (recidive);
− welke zorgbehoeften in welke mate bestaan;
− hoe zorgbehoeften zich verhouden tot de populatie;
− of behandelingen effectief zijn, met name gerelateerd aan de recidive.
Dit maakt het noodzakelijk om ook bij deze verwerking van persoonsgegevens het bsn te gebruiken.
Zowel op gemeentelijk niveau als op rijksniveau is het noodzakelijk om te
beschikken over gegevens op persoonsniveau. Het komt in de praktijk
voor dat één jongere verschillende jeugdhulptrajecten tegelijk volgt. Hij
kan bijvoorbeeld tegelijkertijd weekendpleegzorg ontvangen en jeugd-ggz.
Als een gemeente wil weten hoeveel en welke jeugdhulptrajecten er per
jongere in zijn gemeente zijn geweest, om daaruit de zorgvraag af te
kunnen leiden en zijn beleid op aan te passen, moeten deze gegevens op
persoonsniveau gekoppeld kunnen worden. Daarnaast is het voor de
gemeente noodzakelijk om op persoonsniveau inhoudelijke zorggegevens
te verwerken om gestalte te kunnen geven aan de doelstelling één gezin,
één plan en adequaat op te kunnen treden bij gezinnen waar multiproblematiek speelt. Ook hier kan het immers noodzakelijk zijn om gegevens van
verschillende jeugdhulpaanbieders over dezelfde jeugdige aan elkaar te
koppelen om adequaat hulp te kunnen bieden. Dit kan alleen met behulp
van persoonsgegevens. Ook het rijk dient in beperkte mate te beschikken
over input, throughput en output gegevens over unieke cliënten om zijn
stelselverantwoordelijkheid waar te maken. Alleen met persoonsgegevens
kan het rijk gewenste beleidseffecten zoals de verminderd gebruik van
zware zorgvormen door toenemend preventief beleid van gemeenten
monitoren en zo nodig zijn beleid aanpassen.
Ook de doelen die met de verwerking van de persoonsgegevens worden
nagestreefd zijn opgenomen in artikelen 7.4.4, eerste lid. Het geoorloofde
en expliciete doel is de bescherming van de gezondheid. Met de
verwerking van de verstrekte (bijzondere) persoonsgegevens wordt
beoogd beleid tot stand te laten komen dat de jeugdhulp doelmatiger en
doeltreffender maakt. Dit komt de gezondheid van de jeugdigen in de
gesloten jeugdhulp ten goede. Meer specifiek kan gezegd worden dat
onderdeel a van het eerste lid als eerste doel bevat het doelmatig en
doeltreffend functioneren van de toegang tot jeugdhulp. Het spreekt voor
zich dat de gemeente persoonsgegevens moet verwerken in het kader van
de toegang tot de jeugdhulp van jeugdigen en hun ouders. De gemeente
is immers verantwoordelijk voor het treffen van voorzieningen op het
gebied van jeugdhulp voor jeugdigen en ouders die dat nodig hebben.
Om op individueel niveau te kunnen bepalen welke voorziening een
jeugdige of zijn ouders nodig hebben, zijn altijd persoonsgegevens nodig.
De noodzakelijkheid is hiermee gegeven. Onderdeel b en c bevatten als
tweede en derde doel het doelmatig en doeltreffend functioneren van de
jeugdhulpaanbieders, gecertificeerde instellingen en de raad voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

218

kinderbescherming en de doelmatigheid en doeltreffendheid van het
aanbod van preventie, jeugdhulp en gecertificeerde instellingen.
Onderdeel d omvat vanzelfsprekend als doel het waarborgen van de
stelselverantwoordelijkheid van het rijk.
In de jeugdhulp zullen ook persoonsgegevens met betrekking tot de
gezondheid of strafrechtelijke gegevens moeten worden verwerkt. Gelet
op de wijze waarop voorzien is dat de beleidsinformatie van de jeugdhulpaanbieders, gecertificeerde instellingen en de raad voor de kinderbescherming aan het Rijk en de gemeenten worden verstrekt, dient bij die
verwerking het bsn gebruikt te kunnen worden. Zo worden de administratieve lasten beperkt, want hierdoor wordt het mogelijk de persoonsgegevens pas na verstrekking te anonimiseren en dit voorkomt dat iedere
verstrekker zelf eerst de gegevens zal moeten anonimiseren alvorens deze
te verstrekken.
Het tweede lid biedt een grondslag voor het verstrekken van die persoonsgegevens en het bsn aan het college en de Ministers van VWS en VenJ.
Het derde lid geeft aan dat de persoonsgegevens niet voor een ander doel
dan waarvoor zij zijn verzameld en voor een daarmee verenigbaar doel
worden gebruikt. De wet eist in dit artikellid bovendien dat de verwerking
daar waar mogelijk gebeurt op een wijze die waarborgt dat de gegevens
niet tot een persoon herleidbaar zullen zijn. Deze eis brengt met zich dat
de gegevens versleuteld moeten worden doorgegeven.
Om de inbreuk in de persoonlijke levenssfeer tot een minimum te
beperken, zullen zolang niet noodzakelijk, geen persoonsgegevens
verwerkt worden en waar mogelijk gegevens geanonimiseerd worden.
Vanzelfsprekend worden bij de verwerking van (bijzondere) persoonsgegevens de regels van de Wet bescherming persoonsgegevens en de
bijzondere regels hieromtrent in onderhavige wet worden nageleefd.
De voorgestelde bepaling past hiermee binnen de kaders van artikel 8,
tweede lid, van het EVRM en daarmee is de beperking van de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer door de voorgestelde
verwerking van (bijzondere) persoonsgegevens rechtmatig.
Artikel 7.4.5
Op grond het eerste lid wordt bij of krachtens amvb aangeven welke
beleidsgegevens het rijk en het college moeten verwerken en welke
gegevens jeugdhulpaanbieders, gecertificeerde instellingen, de raad voor
de kinderbescherming en de AMHK’s concreet moeten aanleveren.
Daarnaast worden bij of krachtens amvb regels gesteld over de wijze
waarop de verwerking en de verstrekking dient plaats te vinden, binnen
welke termijn de verstrekking dient plaats te vinden en de tijdvakken
waarop de gegevens betrekking moeten hebben. Ook kunnen de
categorieën van verstrekkers nader worden bepaald. Deze laatste
toevoeging ziet vooral op de aanbieders van preventie. Nu preventie een
heel breed begrip is en daar vele aanbieders onder kunnen vallen, zal hier
bij of krachtens algemene maatregel van bestuur een beperking in worden
aangebracht door daar meer specifieke categorieën te noemen.
De benodigde gegevens zullen door de instellingen op de bij of krachtens
de maatregel aangegeven manier aangeleverd moeten worden. De
gegevens die de gemeente nodig heeft dienen niet alleen betrouwbaar te
zijn, maar moeten ook onderling vergelijkbaar zijn. De gemeente kan
immers geen beleid vormen voor jeugdhulp of bijstellen als de gegevens
van de verschillende jeugdhulpaanbieders en instellingen niet inhoudelijk
eenduidig zijn, omdat iedereen op zijn eigen manier rapporteert of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

219

onderling uitwisselt (zie ook artikel 7.3.11, vierde lid). De verwerking van
de gegevens dient daarom gestandaardiseerd plaats te vinden. Deze
eenduidigheid zal door de professionals in het veld worden uitgewerkt in
landelijke standaarden. De standaarden kunnen zowel betrekking hebben
op een inhoudelijke standaardisatie van de gegevens zelf als een
technische standaardisatie van de systemen waarmee de gegevens
worden verwerkt of verstrekt. Het hanteren van deze standaarden bij de
verwerking en uitwisseling van gegevens kan bij ministeriële regeling
worden voorgeschreven op grond van artikel 7.3.11, vierde lid.
Op grond van het tweede lid bestaat de mogelijkheid om te regelen dat de
gegevens moeten worden aangeleverd bij een door de Ministers aan te
wijzen instantie, die voor de gemeenten en het Rijk de nodige bewerkingen uitvoert. Zo kan worden voorkomen dat jeugdhulpaanbieders,
gecertificeerde instellingen (waaronder het Nidos), de raad voor de
kinderbescherming en de AMHK’s telkens met meerdere, per gemeente
verschillende uitvragen te maken krijgen. Gemeenten kunnen de bewerkte
informatie voor onder andere hun inkoop- en kwaliteitsbeleid benutten.
Daarmee wordt het tevens mogelijk dat gemeenten verschillende
aanbieders met elkaar vergelijken. Het Rijk kan over een beperkte set van
de verzamelde gegevens beschikken. Het Rijk heeft immers minder
beleidsinformatie nodig dan gemeenten. De mogelijkheden voor
beperking van de administratieve lasten onder andere door instelling van
een informatiepunt worden in overleg met gemeenten nader verkend.
Hoofdstuk 8 Financiële bepalingen
Artikel 8.1.1
Eerste lid
De formulering van het eerste lid geeft aan dat het uitgangspunt is dat de
jeugdige en zijn ouder een voorziening «in natura» krijgen. De
mogelijkheid van het toekennen van een budget bestaat echter wel indien
de jeugdige en zijn ouder dit wensen. In dat geval wordt een budget
toegekend waarmee de jeugdige en zijn ouder de mogelijkheid hebben
zelf te bepalen bij wie ze de jeugdhulp die tot de individuele voorziening
behoort willen inkopen. Er wordt geen bedrag aan de jeugdige en de
ouders uitgekeerd waaruit ze zelf betalingen kunnen doen; er wordt een
bedrag ter besteding beschikbaar gesteld. Het college verricht betalingen
indien de door de jeugdige en zijn ouders zelf ingekochte jeugdhulp
voldoet aan de gestelde voorwaarden. Voor een trekkingsrecht is gekozen
om fraude met besteding van het budget zoveel mogelijk te voorkomen.
Aldus is gewaarborgd dat het budget slechts wordt besteed om jeugdhulp
in te kopen die ertoe strekt betrokkene de ondersteuning, hulp en zorg te
bieden die de jeugdige of zijn ouders nodig hebben.
Tweede lid
Er kunnen zich situaties voordoen dat het verstrekken van een budget op
zwaarwegende bezwaren stuit. Dit geldt in ieder geval voor het
gedwongen kader. In het tweede lid is daarom bepaald dat bij de
uitvoering van een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering
geen budget kan worden verstrekt. Immers jeugdbescherming en
jeugdreclassering lenen zich niet voor een inkoop door de jeugdige of
ouder zelf. De reden hiervan is allereerst dat in dit soort gevallen niet
aannemelijk is dat de ouders de mogelijkheid hebben om regie te kunnen
voeren over de jeugdhulp. Daarnaast is het bijvoorbeeld bij een ondertoezichtstelling de gezinsvoogd die bepaalt welke jeugdhulp nodig is en het
is zeer aannemelijk dat hij daarbij ook al een bepaalde aanbieder op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

220

oog heeft. Het is niet wenselijk als de jeugdige en zijn ouder vervolgens
zouden kunnen besluiten de jeugdhulp elders in te kopen. Hetzelfde geldt
voor die gevallen waarbij de jeugdige dient te worden opgenomen en te
verblijven in een accommodatie voor gesloten jeugdhulp. Ook deze
situatie leent zich niet voor een budget. Daarnaast geldt dat ook in een
aantal andere gevallen het zeer twijfelachtig is dat betrokkene een budget
besteedt aan datgene waarvoor het bedoeld is, bijvoorbeeld mensen met
een manisch depressieve stoornis of verslavingsproblematiek. Als deze
mensen echter een goed netwerk hebben die met hen dit kan beslissen,
kan een budget wel een mogelijkheid zijn. Het is ook denkbaar dat het
wenselijk is om jeugdigen die opgenomen worden in een psychiatrisch
ziekenhuis op basis van een machtiging op grond van de Wet bopz tijdelijk
of gedeeltelijk niet in aanmerking te laten komen voor een budget. Voor
de kosten van de opname en het verblijf lijkt het ongewenst om een
budget te verstrekken, het kan echter wel gewenst zijn om voor speciale
hulp en ondersteuning die daarnaast nodig is wel een budget te
verstrekken. Ook kan het wenselijk zijn om deze jeugdigen tijdelijk geen
bugdet-mogelijkheid te bieden. Kinderen en jeugdigen zullen onder de
Wet bopz niet vaak heel lang opgenomen worden en als ze weer thuis
komen, kan het soms wel wenselijk zijn om de mogelijkheid te bieden van
een budget. De gemeente zou er dan bijvoorbeeld voor kunnen kiezen om
een budget tijdelijk te stoppen als een kind of jeugdige langer dan
bijvoorbeeld 2 maanden is opgenomen in een gesloten bopz- setting.
Als in de toekomst het wetsvoorstel verplichte geestelijke gezondheidszorg in werking is getreden zal ambulante behandeling een
belangrijke plek gaan innemen bij kinderen en jeugdigen. Het stopzetten
van een eventueel verstrekt budget lijkt dan niet wenselijk,omdat de steun
en hulp op basis van dat budget gewoon thuis kan doorlopen naast de
ambulante behandeling van de stoornis.
Het is ingevolge het derde lid, onderdeel a, aan de gemeente om hierover
nadere regels te stellen bij verordening. Hiermee krijgt de burger
rechtszekerheid omtrent de gevallen waarin hij in ieder geval geen budget
kan krijgen in plaats van een voorziening in natura.
Derde lid
Het derde lid geeft de gemeente de mogelijkheid om bij verordening
regels te stellen omtrent het budget. Ingevolge onderdeel a kan de
gemeente bepalen in welke gevallen het om redenen van doelmatigheid
niet wenselijk is een budget te verstrekken. Zie hierover ook hetgeen
hiervoor vermeld bij het tweede lid.
In onderdeel b, is geregeld dat de gemeente in de verordening bepaalt in
welke gevallen en onder welke voorwaarden een budget mag worden
besteed voor het inkopen van informele jeugdhulp. Als de gemeente dit
regelt als voorwaarde voor verstrekking, wordt de vraag of ook daaraan
voldaan is vooraf getoetst. Indien dit niet het geval is doet de betrokkene
er verstandig aan om van te voren bij het college na te gaan of in te kopen
informele ondersteuning aan de eisen van de gemeente voor betaling
voldoet.
Wellicht ten overvloede zij hier nog opgemerkt dat het niet wenselijk is dat
een verwijzing door de huisarts, de medisch specialist of de jeugdarts
naar de jeugdhulp een aanspraak kan vestigen op een budget. Het moet in
alle gevallen de gemeente zijn die bepaalt of er de mogelijkheid is om te
kiezen voor een budget in plaats van een voorziening in natura. Hiertoe
kan het college afspraken maken met de huisartsen, de medisch specialisten en de jeugdartsen als bedoeld in artikel 2.6, derde lid. Daarnaast kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

221

de gemeente, zoals hierboven reeds vermeld, bij verordening bepalen in
welke gevallen het om redenen van doelmatigheid sowieso niet wenselijk
is een budget te verstrekken.
Vierde lid
Het wetsvoorstel bevat derhalve de mogelijkheid om een budget
toegekend te krijgen, maar wel onder strenge voorwaarden. In het
gesprek dat de gemeente voert met de jeugdige en zijn ouders om te
achterhalen wat de aangewezen voorziening is, komt aan de orde in
hoeverre de jeugdige en zijn ouders in aanmerking kunnen komen voor
een budget. Het tweede lid stelt het krijgen van een budget afhankelijk van
drie voorwaarden.
Zo moeten de jeugdige en zijn ouder er ingevolge onderdeel a blijk van
geven dat zij over voldoende vaardigheden beschikken om de jeugdhulp
die tot de individuele voorziening behoren zelf bij derden in te kunnen
kopen. De jeugdige en zijn ouder moeten immers een contract aangaan en
dienen daartoe bekwaam te zijn. Het ligt voor de hand dat bij jeugdigen
onder de leeftijd van 16 jaren de ouder(s) het contract aangaan. Bij
jeugdigen in de leeftijd tussen de 16 en 18 jaar (met een uitloop tot 23
jaar) kan het echter voorkomen dat de jeugdige zelf het contract aangaat.
Ook hier is het aan het college om hier bij verordening nadere regels over
te stellen. Bij de voorwaarde dat de jeugdige en zijn ouder moeten
beschikken over voldoende vaardigheden om de jeugdhulp zelf in te
kunnen kopen gaat het uitdrukkelijk niet om het beheren van het budget
zelf. Dat blijft immers onder het college. Het college moet bij het
toekennen van een budget de overtuiging hebben dat de jeugdige en zijn
ouder de verantwoordelijkheden die komen kijken bij het inkopen van
jeugdhulp aankan.
Onderdeel b van het derde lid stelt vervolgens als voorwaarde dat de
jeugdige en zijn ouder de stelling dat zij de individuele voorziening in
plaats van «in natura» door middel van een budget geleverd wensen te
krijgen, moeten onderbouwen. Om dit te doen zullen zij moeten aantonen
dat zij zich voldoende hebben georiënteerd op de voorziening «in natura».
Ten slotte wordt in onderdeel c gesteld dat de jeugdhulp die de jeugdige
en zijn ouders met het budget wensen in te kopen voldoet aan de
kwaliteitseisen. Dit zijn de eisen die in het onderhavige wetsvoorstel in
hoofdstuk 4 aan de jeugdhulp worden gesteld. De gemeente zal zich ervan
moeten vergewissen dat de kwaliteit van de te kopen jeugdhulp goed is,
hetgeen zowel voor de veiligheid van de jeugdige en zijn ouders als voor
de effectiviteit van de inzet van de jeugdhulp van groot belang kan zijn.
Artikel 8.1.2
Indien een jeugdige of ouder aanspraak heeft op een voorziening in
natura, dan dient de gemeente er zorg voor te dragen dat deze
voorziening ook aan de jeugdige of ouder wordt verstrekt. Daartoe kan de
gemeente zelf de voorziening leveren of een rechtsbetrekking aangaan
met degene die de voorziening aan de jeugdige of ouder biedt. Degene
die de jeugdhulp biedt, verstrekt deze voor of namens de gemeente aan
de jeugdige of ouder, zonder dat tussen de jeugdige of ouder en de
aanbieder een rechtsbetrekking tot stand komt. De gemeente dient een
jeugdige of ouder de individuele voorziening te geven, zonder dat zij met
enige werkgevers- of opdrachtgeverslast worden opgezadeld. Het tweede
lid regelt dat de gemeente ook zorg draagt voor de verstrekking van de
geldbedragen aan de verleners van de jeugdhulp indien de persoon die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

222

aanspraak heeft op een individuele voorziening gekozen heeft voor een
budget.
Artikel 8.1.3
De keuze voor een budget in plaats van een door de gemeente aangeboden individuele voorziening kan uiteenlopende consequenties met zich
brengen. Met name op het gebied van de verantwoordelijkheid van de
jeugdige of ouder, de gemeente en de hulpverlener. Het is daarom van
groot belang dat de jeugdige of ouder bij het maken van zijn keuze voor
een budget in plaats van de individuele voorziening beschikt over
relevante informatie dienaangaande. Alleen dan kan hij een verantwoorde
keuze maken en instemmen met het op zich nemen van de daaruit
eventueel voortvloeiende verplichtingen. Vooral de keuze voor een budget
is slechts acceptabel als de burger volledig en correct geïnformeerd is
over alle gevolgen en risico’s en op basis van deugdelijke informatie
geacht kan worden bewust daarmee te hebben ingestemd. Om duidelijkheid te verschaffen over de verantwoordelijkheden is in het onderhavig
artikel uitdrukkelijk opgenomen dat de gemeente de burger bij de keuze
voor een bepaalde vorm begrijpelijk over al aan de keuze verbonden
gevolgen dient te informeren, zodat de burger een bewuste keuze kan
maken. De regering heeft net als bij de huidige regeling in de Wmo
bewust niet gekozen voor het dwingend voorschrijven van de wijze
waarop de informatie moet worden verstrekt. Een dergelijke bepaling past
ook niet binnen het systeem van onderhavige wet, waarin de wetgever
zoveel mogelijk alleen de kaders stelt en de gemeente vrij is in de
invulling ervan.
Artikel 8.1.4
Titel 4.2 van de Awb is de subsidietitel en bevat bepalingen over onder
andere subsidieplafond, subsidieverlening, verplichtingen van de
subsidie-ontvanger, subsidievaststelling, intrekking, wijziging, betaling en
terugvordering van subsidies. In artikel 4:21 van de Awb wordt bepaald
wat onder subsidie wordt verstaan. Een budget zou kunnen vallen onder
deze definitie van subsidie. De trekken van een (aanvullende) inkomensvoorziening zijn echter overheersend, zodat toepassing van titel 4.2 niet in
de rede ligt. Met artikel 8.1.4 wordt geregeld dat de bovenstaande
subsidiebepalingen opgenomen in titel 4.2 van de Awb niet van
toepassing zijn bij de verstrekking van een budget (vgl. artikel 7 van de
Wmo, artikel 11.2 Wet studiefinanciering 2000, artikel 11.2 Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten).
Artikel 8.1.5
Om redenen van uniformiteit en doelmatigheid en ter voorkoming van
fraude is ervoor gekozen de uitvoering van de door de gemeenten
verstrekte budgetten centraal te doen plaatsvinden door de Sociale
Verzekeringsbank. Dit brengt met zich dat gemeenten de SVB informatie
zullen moeten verstrekken omtrent de verstrekte budgetten en dat de SVB
aan de gemeente rekenschap zal moeten afleggen over de uitvoering.
Artikel 8.1.6
Op dit moment is onvoldoende duidelijk op welke wijze gemeenten hun
opdrachtgeverschap gaan invullen. Hiermee is ook nog niet duidelijk met
welke bekostigingssystemen de instellingen te maken gaan krijgen. Bij
zorgvormen met een hoge mate van specialisatie of kleine cliëntgroepen
verspreid over meerdere regio’s kunnen grote verschillen gaan optreden
tussen gemeenten. De gemeenten kunnen en zullen daar waar nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

223

samenwerken en de bekostiging voor deze zorgvormen ook gezamenlijk
oppakken. Wanneer blijkt dat de samenwerking niet geleid heeft tot de
noodzakelijke uniformiteit en transparantie voor instellingen dan kunnen
in een ministeriële regeling bepalingen worden opgenomen die wel tot
uniformiteit en transparantie leiden. Daarbij moet dan wel aannemelijk
zijn dat de inperking van de gemeentelijke beleidsvrijheid opweegt tegen
het voorkomen van een toename aan administratieve lasten bij de
instellingen.
Paragraaf 8.2 Ouderbijdrage
Artikel 8.2.1
Het wetsvoorstel bevat met de eerste twee artikelleden van onderhavig
artikel algemeen gestelde bepalingen die de basis vormen voor tot het
heffen van een ouderbijdrage van ouders en stiefouders in de kosten van
de aan hen en aan de jeugdige geboden jeugdhulp, voor zover de
jeugdhulp verblijf buiten het gezin omvat.
Het eerste lid regelt het heffen van een bijdrage van de onderhoudsplichtige ouder voor deze specifieke aan de jeugdige geboden jeugdhulp.
Dit ziet op de ouders, waaronder in deze wet ook worden verstaan de
stiefouders en anderen die de jeugdige als behorend tot hun gezien
verzorgen en opvoeden. Voor de duidelijkheid zijn de verwekker van een
kind tegen wie een vaderschapsactie is toegewezen (artikel 394 Boek 1
van het BW) en degene die samen met de ouder het gezag uitoefent over
een jeugdige in het onderhavige artikel expliciet vermeld. Het wordt
redelijk geacht dat onderhoudsplichtigen bijdragen in de kosten van
jeugdhulp, wanneer door de overheid een deel van het onderhoud en de
verzorging bij verblijf buiten het gezin wordt overgenomen.
Het tweede lid is ontleend aan artikel 71, eerste lid, Wjz en bepaalt de
situaties waarin in ieder geval geen ouderbijdrage verschuldigd is. Er
geldt geen bijdrageplicht bij adoptieplaatsing, bij ontneming van het
gezag of bij een nooduithuisplaatsing. Bij jeugdhulp in het gedwongen
kader kan alleen bij uithuisplaatsing een ouderbijdrage worden opgelegd.
De gemeente heeft in deze gevallen derhalve geen beleidsvrijheid.
Artikel 8.2.2
Deze bepaling is ontleend aan artikel 72 Wjz. Als ouders gescheiden
wonen en er geen alimentatie is bepaald is alleen die ouder bijdrageplichtig die onmiddellijk voorafgaand aan de aanvang van de jeugdhulp
recht op kinderbijslag heeft.
Artikel 8.2.3
De regering acht het tevens wenselijk om de eigenbijdrageregelingen
voor de extramurale AWBZ, de Wmo en onderhavige wet goed op elkaar
te laten aansluiten. Gelijk aan artikel 16 in de Wmo, wordt daarom
geregeld dat de vaststelling en inning van de ouderbijdrage voor
jeugdhulp zal worden verzorgd door het CAK. Het hebben van één
organisatie die de ouderbijdragen int maakt dat er zicht is op het aantal
ouderbijdragen dat een gezin moet betalen en maakt het mogelijk om die
waar nodig te beperken.
De Afdeling advisering van de Raad van State heeft in haar advies
gewezen op jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de
Raad van State waarin zich de afwezigheid van een hardheidsclausule ten
behoeve van de ouderbijdrage doet gevoelen (LJN: BX4660 en LJN:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

224

BZ2516). De afwezigheid van een dergelijke hardheidsclausule heeft ertoe
geleid dat het LBIO in het verleden heeft geweigerd om de verschuldigde
ouderbijdrage buiten invordering te stellen, met een beroep op de
afwezigheid van een hardheidsclausule, hoewel zij eigenlijk had moeten
toetsten of er sprake was van strijd met internationaal recht. De betreffende verdragsrechtelijke bepalingen waaraan in dit kader gedacht moet
worden zijn artikel 3 van het IVRK, waarin is bepaald dat bij alle maatregelen die genomen worden betreffende kinderen de belangen van het
kind een eerste overweging vormen, en artikel 8 EVRM, dat onder meer
het recht op respect voor het privé, familie- en gezinsleven waarborgt.
In het tweede lid is daarom in een dergelijke hardheidsclausule voorzien.
Dit biedt het CAK uitdrukkelijk de mogelijkheid om conform de bedoelde
jurisprudentie op grond van een ieder verbindende bepalingen van
verdragen en volkenrechtelijke organisaties, zoals het EVRM en het IVRK,
af te zien van het innen van de (volledige) verschuldigde ouderbijdrage.
Artikel 8.2.4
Deze bepaling is een zogenoemd taakverwaarlozingsartikel en is identiek
aan artikel 17 van de Wmo.
Artikel 8.2.5
Het onderhavige artikel maakt het voor het CAK mogelijk om het bsn te
gebruiken in het verkeer met de persoon op wie het nummer betrekking
heeft en in zijn contacten met personen en instanties voor zover deze zelf
gemachtigd zijn tot het gebruik van het nummer. Het gebruik van het bsn
is van belang voor een goede gegevensstroom en ter verificatie.
Artikel 8.2.6
Dit artikel biedt de mogelijkheid om ten behoeve van de berekening van
de ouderbijdrage gebruik te maken van gegevens van de belastingdienst.
Daardoor is het mogelijk de administratieve lasten van burgers te
beperken.
Paragraaf 8.3 Financiële verantwoording
Artikelen 8.3.1 en 8.3.2
Onderhavige artikelen betreffen de indiening van financiële jaarstukken,
zoals het jaarverslag en de jaarrekening. Het is wenselijk dat de betrokken
jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen in de openbaarheid
verantwoording afleggen over hun maatschappelijke rol en de besteding
van gemeenschapsgeld. De jaarrekening voldoet aan de Richtlijnen voor
de Jaarverslaggeving zoals vastgesteld door de Raad voor de Jaarverslaggeving, in het bijzonder Richtlijn 665 Zorginstellingen. Deze richtlijn borgt
onder meer dat de inkomens van bestuurders in de jaarstukken aan de
orde komen. Als sprake is van één rechtspersoon waarin zowel jeugdhulp
als onderwijs zijn ondergebracht, dan gelden voor de jaarverslaggeving
de inrichtingsvereisten voor het grootste bedrijfsonderdeel. Dat houdt in
dat er één jaarrekening wordt opgesteld. Als gekozen wordt voor een
bepaalde vorm van productieverantwoording, dan wordt deze bij de
jaarrekening gevoegd. De jaarrekening moet helder aantonen waar de
financiële middelen vandaan komen en waaraan zij zijn besteed.
Gegevens omtrent de organisatiestructuur die transparant dient te zijn,
alsook het lange-termijn-huisvestingsplan vallen in ieder geval onder de
documentatiegegevens die op grond van artikel 8.3.2 dienen te worden
verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

225

Op grond van de artikelen 4.4.1, derde lid, en 8.3.2 zal bij ministeriële
regeling een modeljaardocument vastgesteld worden. Met het indienen
van een volledig ingevuld jaardocument voldoen de betrokken jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen aan al hun verplichtingen
inzake de jaarstukken over de in deze artikelen genoemde onderwerpen.
Dit vermindert de administratieve lasten voor jeugdhulpaanbieders en
gecertificeerde instellingen en maakt een vergelijking tussen de jaardocumenten van de verschillende jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde
instellingen mogelijk.
Bij of krachtens amvb kan bepaald worden dat de gegevens moeten
worden aangeleverd bij een aan te wijzen instantie, die voor de
gemeenten en de ministers de nodige bewerkingen uitvoert.
Hoofdstuk 9 Toezicht en Handhaving
Artikel 9.1 Instelling inspectie jeugdzorg
Met deze wet wordt de Wjz ingetrokken en daarmee komt de grondslag
voor de Inspectie jeugdzorg te vervallen. Ter voortzetting van de rol van
deze toezichthouder voorziet het onderhavige artikel in instelling van een
inspectie jeugdzorg (IJZ), die onderzoek doet naar de kwaliteit in
algemene zin van het jeugdstelsel en die ook ingezet zal worden voor het
toezicht op de naleving van de wet. Omdat het gaat om een inspectie die
toezicht houdt op de naleving van een wet die de Ministers van VWS en
van VenJ gezamenlijk aangaat, zijn beide ministers ook verantwoordelijk
voor de organisatie van de IJZ, ook al is de IJZ organisatorisch een
onderdeel van het Ministerie van VWS. Op grond van het derde lid nemen
de ambtenaren van de IJZ instructies in acht van zowel de Minister van
VWS als de Minister van VenJ.
Eerste lid
De IJZ heeft als eerste taak het onderzoeken van de kwaliteit in algemene
zin. Het gaat daarbij niet om toezicht op de naleving van in de wet
neergelegde normen, maar om bijvoorbeeld de algehele effectiviteit van
het jeugdstelsel (kwaliteitstoezicht).
Vergelijkbaar hiermee heeft de IGZ op grond van artikel 36 van de
Gezondheidswet onder meer als taak het verrichten van onderzoek naar
de staat van de volksgezondheid. Het feit dat jeugd-ggz en jeugd-vb nu
niet meer onder de Zvw en AWBZ vallen, maar vallen onder het begrip
jeugdhulp, laat onverlet dat deze vormen van zorg deel uitmaken van de
volksgezondheid waarvan de IGZ de staat in algemene zin onderzoekt.
Tweede lid
Met het tweede lid wordt verduidelijkt dat de Inspectie voor Veiligheid en
Justitie (IVenJ) toeziet op de kwaliteit waar het de tenuitvoerlegging van
strafrechtelijke beslissingen betreft. De Minister van Veiligheid en Justitie
is voor deze tenuitvoerlegging verantwoordelijk, ook waar het sancties
betreft die aan jeugdigen zijn opgelegd. De verduidelijking in het tweede
lid is noodzakelijk in verband met een juiste taakafbakening tussen de
inspecties van wie de betrokkenheid hier het meest voor de hand ligt.
Artikel 9.2, vijfde lid, gaat op de samenwerking door de inspecties
afzonderlijk in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

226

Derde lid
Voor zover een ambtenaar werkzaam is in het kader van de onderzoekstaak, bedoeld in het eerste lid, is hij geen toezichthouder in de zin
van de Awb. In het derde lid wordt een aantal bepalingen inzake toezichthouders echter van overeenkomstige toepassing verklaard op deze
ambtenaren. Hierdoor is een dergelijke ambtenaar in het kader van het
kwaliteitsonderzoek onder meer onderworpen aan een legitimatieplicht en
is hij bevoegd plaatsen te betreden en inlichtingen te vorderen.
Vierde lid
Op grond van het eerste lid is het de taak van de IJZ om onderzoek te
doen naar de kwaliteit in algemene zin van het jeugdstelsel. Daarin zal zij
allerlei keuzes maken, bijvoorbeeld over de frequentie van het onderzoek
en over de thema’s waarnaar onderzoek wordt gedaan.
Het vierde lid bepaalt dat de IJZ en de IVenJ daarbij de instructies van de
ministers van VWS en van VenJ in acht moeten nemen. Dit betekent
bijvoorbeeld dat de Minister van VenJ de mogelijkheid heeft om specifieke opdrachten te geven onderzoeken in te stellen naar de kwaliteit van
de raad voor de kinderbescherming of een justitiële jeugdinrichting.
Vijfde lid
Het onderzoek van de IJZ naar de kwaliteit in algemene zin van het
jeugdstelsel is niet alleen van belang voor de Ministers van VWS en VenJ,
maar evenzeer voor de gemeenten. Zij worden immers bestuurlijk en
financieel verantwoordelijk voor de jeugdhulp in brede zin: preventie,
ondersteuning, hulp en zorg bij opgroeien en opvoeden, psychische
problemen en stoornissen. Uit dien hoofde is het van belang dat zij door
de inspectie worden betrokken bij haar onderzoek, zodat de inspectie
rekening kan houden met de behoeften van de gemeenten. De wijze
waarop de inspectie dit gaat doen, wordt in samenspraak met gemeenten
uitgewerkt.
Zesde lid
Naast de in dit lid geregelde wijze van rapporteren geldt dat de inspecties
in beginsel hun bevindingen openbaar maken.
Zevende lid
Op grond van de Wjz zond de IJZ het jaarverslag aan de provinciebesturen, de beide ministers en de Tweede Kamer. In plaats van aan de
provincies zouden nu aan alle gemeenten deze stukken moeten worden
verzonden. Om praktische redenen wordt daarom nu volstaan met de eis
dat de IJZ het verslag jaarlijks publiceert.
Artikel 9.2 Toezicht
Eerste lid
Het toezicht op de naleving van deze wet zal geschieden door zowel de
IJZ, de IGZ als de IVenJ. De onderhavige bepaling biedt de grondslag om
door Onze Ministers de daarmee belaste ambtenaren aan te wijzen. Deze
ambtenaren kunnen uit eigen beweging hun toezichthoudende taak
uitoefenen, maar ook naar aanleiding van opdrachten daartoe van de
Ministers van VWS of VenJ of op verzoek van een of meerdere betrokken
gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

227

Tweede lid
Het tweede lid bepaalt in afwijking van artikel 5:15 Awb dat de toezichthouder bevoegd is ook zonder toestemming van de bewoners een woning
te betreden indien dat nodig is voor het uitoefenen van toezicht op de
verlening van jeugdhulp, de uitvoering van een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering. Deze afwijking is gelegitimeerd door het feit
dat een deel van de ondersteuning, hulp en zorg in het kader van dit
wetsvoorstel wordt geleverd in de thuissituatie of in het huis van degene
die de ondersteuning levert (in het laatstbedoelde geval valt het
bouwkundige deel dat de praktijkruimte betreft onder deze bepaling, maar
niet het deel dat louter als woning dient). Het uitoefenen van toezicht op
de wijze waarop een door de gemeente gecontracteerde aanbieder de
jeugdhulp levert en de gecertificeerde instelling de kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering uitvoert, zou vaak niet goed mogelijk zijn
indien de toezichthouder uitsluitend met toestemming van de bewoner(s)
van de woning toegang zou hebben. Het spreekt voor zich dat de te
betrachten zorgvuldigheid met zich brengt dat in beginsel wel moet
worden getracht de toestemming van betrokkenen te verwerven; die zal in
veel gevallen ook wel worden gegeven. Maar ook als dat niet het geval is,
moet de toezichthouder zo nodig toegang kunnen hebben. Het tegen de
wil van een bewoner binnentreden van een woning vereist op grond van
artikel 12, eerste lid, van de Grondwet een basis in een formele wet.
Daarom is deze grondslag daarvoor in het wetsvoorstel opgenomen. Er zij
op gewezen dat ook moet worden voldaan aan de overige voorwaarden
van de Algemene wet op het binnentreden. Dit betekent onder andere dat
een machtiging nodig is om tegen de wil van een bewoner rechtmatig een
woning te betreden. Voor de volledigheid zij hier vermeld dat deze
bepaling niet alleen ziet op reguliere woningen, maar ook op woningen
die deel uitmaken van een accommodatie of een gesloten accommodatie.
Artikel 3 van de Wet op het binnentreden regelt wie bevoegd is tot het
verlenen van een machtiging.
Derde lid
Voor haar toezichthoudende taak dient de inspectie toegang te hebben tot
de dossiers wanneer dat noodzakelijk is. Dossiers bevatten veelal de
informatie die nodig is voor een goede beoordeling
van de kwaliteit van hulpverlening, bijvoorbeeld ten aanzien van het
toepassen van richtlijnen en protocollen. Voor inzage in een dossier moet
de inspectie altijd vooraf toestemming vragen aan betrokkene. Bij een
weigering zou de toezichthouder stuiten op de grenzen van de bevoegdheden die hij op grond van de Awb heeft. Op grond van artikel 5:20 Awb is
weliswaar een ieder verplicht aan een toezichthouder binnen de door hem
gestelde redelijke termijn alle medewerking te verlenen die deze redelijkerwijs kan vorderen bij de uitoefening van zijn bevoegdheden, maar in
het tweede lid is geregeld dat wie uit hoofde van ambt, beroep of wettelijk
voorschrift verplicht is tot geheimhouding, het verlenen van medewerking
mag weigeren, voor zover dit uit zijn geheimhoudingsplicht voortvloeit.
Ingevolge artikel 7.3.11 van deze wet, geldt voor jeugdhulpaanbieders en
gecertificeerde instellingen immers een geheimhoudingsplicht. Om inzage
ten behoeve van de toezichthoudende taak toch mogelijk te maken,
bepaalt het derde lid van het onderhavige artikel daarom dat in afwijking
van artikel 5:20, tweede lid, Awb de toezichthoudende ambtenaren toch
bevoegd zijn tot inzage in de dossiers. Ter bescherming van de betrokken
jeugdige of ouder, geldt voor die ambtenaren dezelfde geheimhoudingsplicht als op de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling rust.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

228

In de gevallen dat besloten wordt een dossier in te zien, moet wel
aantoonbaar zijn dat het doel van deze handeling (goed toezicht) niet op
een minder ingrijpende manier bereikt kan worden en dat de maatregel
niet disproportioneel is. De inspectie dient prudent met het inzagerecht
om te gaan. Wanneer de inspectie onderzoek doet in dossiers, op zoek
naar tekortkomingen, dan begeeft zij zich in de privésfeer van mensen. Dit
vraagt om een zorgvuldig en proportioneel gebruik van het inzagerecht.
Bij onderzoek specifiek gericht op individuele casuïstiek zal de betrokkene
op de hoogte gebracht moeten worden van dit recht op inzage. Bij
grootschalige, thematische onderzoeken is het expliciet vragen om
toestemming niet werkbaar; anonimiseren van de betrokken dossiers zou
een onaanvaardbare last voor de betrokken instelling betekenen.
Belangrijk is ook dat de inspectie tevoren zelf zichtbaar maakt hoe zij in de
praktijk zal handelen. Verhelderd moet worden in welke gevallen het
verlenen van inzage door de inspectie noodzakelijk wordt geacht en welke
waarborgen worden getroffen om zorgvuldig met deze uiterst gevoelige
gegevens om te gaan.
Dit inzagerecht is voor de IGZ met de Wet houdende uitbreiding van de
bestuurlijke handhavingsinstrumenten in de wetgeving op het gebied van
de volksgezondheid (31 122) opgenomen in de Kwzi, de Wet BIG en de
Gezondheidswet en is overgenomen in de Jeugdwet. Omdat het toezicht
op de naleving van deze wet uitgevoerd zal worden door ambtenaren van
zowel de IGZ, de IJZ en de IVenJ (zie ook hoofdstuk 8 van het algemeen
deel van deze memorie van toelichting), geldt de inzagebevoegdheid op
grond van de Jeugdwet nu ook voor de IGZ en de IVenJ.
In een brief aan de Eerste Kamer is expliciet toegelicht hoe de IGZ een
voornemen tot inzage zal toetsen aan het noodzakelijkheidsvereiste, het
proportionaliteitsvereiste en aan de procedurele waarborg van verantwoording vooraf en achteraf125. In het verslag van het schriftelijk overleg
van de commissie voor VWS van de Eerste Kamer met de Minister van
VWS over de behandeling van het voorstel van de Wubhv, is nader
uiteengezet in welke gevallen de IGZ dossiers kan inzien zonder
toestemming van de cliënt126. Daarbij heeft de Minister van VWS
aangegeven dat hij de door de IGZ voorgenomen onderzoeken waarbij
gebruik gemaakt zal worden van het inzagerecht, expliciet goedkeurt. De
IGZ verantwoordt het gebruik van het inzagerecht achteraf in haar
Jaarbericht en Jaarverslag. In een brief van 12 februari 2010 aan de Eerste
Kamer heeft de Minister nogmaals benadrukt dat de IGZ slechts onder
strikte voorwaarden en procedurele waarborgen gebruik zal maken van
het inzagerecht in dossiers zonder voorafgaande toestemming van de
cliënt127. Daaraan is toegevoegd dat de persoonsgegevens waarover de
IGZ de beschikking krijgt, vervolgens niet in andere handen terecht komen
als gevolg van een beperkte registratie door IGZ, goede afscherming van
de gegevens door IGZ, de geheimhoudingsplicht van de IGZ die ook geldt
jegens het OM en het feit dat de geheimhoudingsplicht gaat boven de
Wob.
Bovenstaande waarborgen inzake de toepassing van de bevoegdheid om
dossiers in te zien gelden met de inwerkingtreding van de Jeugdwet voor
alle op grond van dit artikel met het toezicht belaste ambtenaren en dus
ook voor de IJZ en de IVenJ.

125

Brief van 5 juni 2009, Kamerstukken I 2008/09, 31 122, I.
Kamerstukken I 2009/10, 31 122, J.
127
Kamerstukken I 2009/10, 31 122, K.
126

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

229

Vierde lid
De inspectie is niet gehouden bij iedere overtreding van een wettelijke
bepaling handhavend op te treden. (Zie over de rechtsbescherming ook
paragraaf 9.3 van het algemeen deel van deze memorie van toelichting.)
Het toezicht strekt vooral tot het bewaken van de belangen van een
verantwoorde hulpverlening en die van de jeugdigen, voor zover die
belangen uitstijgen boven het belang van individuele gevallen. Het vierde
lid geeft de toezichthoudende ambtenaren daarom de bevoegdheid
overtredingen buiten behandeling te laten, tenzij sprake is van een situatie
die een ernstige bedreiging kan betekenen voor de veiligheid van
jeugdigen of ouders, de verlening van jeugdhulp of de uitvoering van een
kinderbeschermingsmaatregel of van jeugdreclassering, of het belang van
verantwoorde hulp anderszins daaraan redelijkerwijs in de weg staat.
Het ligt voor de hand dat de inspectie zich in haar optreden vooral richt op
bepalingen waarvan de individuele jeugdige of ouder de naleving moeilijk
kan beoordelen of waarbij voor hen wellicht niet altijd voldoende eigen
belang aanwezig is om in actie te komen. In haar handhavingskader geeft
de Inspectie aan hoe zij haar toezicht uitoefent en wanneer sprake is van
een overtreding waarop handhaving volgt. De laatste zinsnede van het
vierde lid vormt daarvoor een ondergrens aangegeven; in dergelijke
gevallen kan handhavend optreden niet achterwege blijven.
Vijfde lid
Dit artikellid ziet op de samenwerking van de inspecties bij het uitoefenen
van toezicht op de in artikel 9.1 genoemde organisaties en organisatieonderdelen. Over deze samenwerking kunnen bij ministeriële regeling
nadere regels worden gesteld. Het bedoelde toezicht wordt uitgeoefend
door onder meer de IJZ, de IGZ en de IVenJ (de Inspectie bedoeld in
artikel 57 van de Wet op de veiligheidsregio’s). Bij de samenwerking geldt
dat het primaat bij de IJZ ligt, tenzij het de tenuitvoerlegging van
strafrechtelijke beslissingen betreft. De taakverdeling laat elke vorm van
samenwerking tussen deze en andere inspecties, vanuit de eigen
expertise toe.
Zesde lid
De leden vijf tot en met zeven van artikel 9.1 worden voor het toezicht op
de naleving van overeenkomstige toepassing verklaard. Hetgeen in
artikel 9.1 is bepaald omtrent het rekening houden met de behoeften van
gemeenten, het rapporteren van bevindingen en het publiceren van een
jaarlijks verslag geldt op deze wijze ook voor het toezicht op de naleving.
Voor het toezicht op de naleving door de daarmee door de Ministers van
VWS en VenJ belaste ambtenaren, geldt reeds dat de instructies van de
Ministers van VWS en VenJ in acht genomen moeten worden. Daarom is
het niet nodig om het derde lid van artikel 9.1 van overeenkomstige
toepassing te verklaren.
Artikel 9.3 Aanwijzing, bevel en tuchtklacht
Dit artikel biedt een instrumentarium om de wet te handhaven. Indien de
wet niet of niet juist wordt nageleefd, hebben beide ministers elk in de
eerste plaats de mogelijkheid de jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde
instelling met een schriftelijke aanwijzing te dwingen tot naleving van de
wet. In spoedeisende gevallen kan op grond van het vierde lid de
toezichthouder voor de duur van zeven dagen daartoe ook een bevel
geven, dat vervolgens eventueel door de Minister van VWS of de Minister
van VenJ kan worden verlengd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

230

Beide ministers zijn afzonderlijk bevoegd tot handhaving door middel van
een aanwijzing of een bevel. Hierdoor hoeven de ministers niet bij elke
aanwijzing of bij elk bevel formeel steeds gezamenlijk tot besluitvorming
te komen, maar kan door eenvoudige afstemming het beoogde resultaat
worden bereikt. Vanzelfsprekend zullen beide ministers hun optreden
onderling afstemmen, waarbij de Minister van VenJ zich voornamelijk
bezig zal houden met de gecertificeerde instellingen en de Minister van
VWS met de jeugdhulpaanbieders. Dit geldt ook voor de bevoegdheden
die in de artikelen 9.4 (bestuursdwang en dwangsom) en 9.5 (bestuurlijke
boete) zijn geregeld.
Jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen zijn verplicht aan een
aanwijzing of bevel te voldoen. Aanwijzingen en bevelen hebben
daardoor het karakter van een beschikking. Bij niet naleving van de
aanwijzing of het bevel, hebben de ministers de bevoegdheid een last
onder bestuursdwang op te leggen. Artikel 5:32, eerste lid van de
Algemene Wet Bestuursrecht, bepaalt dat de bevoegdheid een last onder
bestuursdwang op te leggen de bevoegdheid impliceert een last onder
dwangsom op te leggen. De naleving van een aanwijzing of een bevelen
kan dus ook door oplegging van een last onder dwangsom worden
afgedwongen.
Het hier gekozen systeem komt overeen met het systeem van artikel 16
van de Wjz en artikel 8 van de Kwzi.
Zevende lid
De regering wil professionalisering in de jeugdhulp stimuleren door meer
beroepen onder registratie en tuchtrecht te brengen (zie ook paragraaf 6.5
van het algemeen deel van deze memorie van toelichting). Op grond van
artikel 4.1.4, eerste lid, zullen bij amvb regels worden gesteld over de
norm van de verantwoorde werktoedeling. Met het oog daarop zijn de
met het toezicht belaste ambtenaren op grond van de onderhavige
bepaling bevoegd tot het indienen van een tuchtklacht.
Artikel 9.4 Centraal Orgaan opvang asielzoekers
Met het intrekken van de Wjz vervalt de grondslag voor het toezicht van
de IJZ op de naleving van artikel 9 van de Wet Centraal Orgaan opvang
asielzoekers ten aanzien van minderjarigen die onder toezicht of voogdij
staan. Dit wordt nu hersteld met het onderhavige artikel. Op grond van
hiervan zijn de door de Ministers van VWS en VenJ aangewezen ambtenaren belast met het toezicht. Hiervoor kunnen, net als op grond van
artikel 9.2 van deze wet, ambtenaren van de IJZ, de IGZ en de IVenJ
ingezet worden. Dit toezicht zal in beginsel komen te liggen bij de IVenJ.
De Kaderwet ZBO’s is van toepassing op het COA. Dit betekent dat er geen
specifieke handhavende bevoegdheden in dit wetsvoorstel zullen worden
opgenomen.
Artikel 9.5 Bestuursdwang en dwangsom
Eerste lid
Evenals in artikel 37 van de Wtzi kan op grond van deze bepaling (een last
onder) bestuursdwang worden toegepast indien de bepalingen inzake de
financiële verantwoording niet of onvoldoende worden nageleefd. Indien
een krachtens artikel 9.3 gegeven schriftelijke aanwijzing of een bevel niet
of onvoldoende wordt opgevolgd, bestaat de mogelijkheid om (een last
onder) bestuursdwang op te leggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

231

Tweede lid
Voor wat betreft het naleven van de bepalingen over het klachtrecht kan
ook zonder dat reeds een aanwijzing of bevel is gegeven, een (last onder)
dwangsom worden opgelegd. Hiermee wordt aangesloten bij de
vergelijkbare regeling van het klachtrecht in de Wkzc.
Derde lid
Het niet verlenen van inzage in het dossiers waar de inspectie dat wel
noodzakelijk acht, kan ingevolge artikel 184 van het Wetboek van
Strafrecht worden bestraft met gevangenisstraf of een geldboete.
Daarnaast kan ingevolge het onderhavige lid een dwangsom worden
opgelegd; het sanctionerend optreden is niet zozeer bedoeld als
bestraffing, maar juist als een dwang tot medewerking aan het toezicht.
Een dwangsom is in dat geval een geëigend middel.
Artikel 9.6 Sancties
Eerste lid
Naar analogie aan de Wkzc kan op grond van deze bepaling een bestuurlijke boete van ten hoogste € 6 700 opgelegd worden als een aanwijzing
inzake de naleving van de bepalingen over het klachtrecht niet of
onvoldoende wordt nageleefd.
Tweede lid
Ten aanzien van de bepalingen inzake de VOG, de melding van calamiteiten en geweld en de openbaar kwaliteitsverslag geldt dat een bestuurlijke boete van ten hoogste € 33 500,- opgelegd kan worden wanneer de
jeugdhulpaanbieder of de gecertificeerde instelling de wet niet naleeft.
Voor wat betreft de hoogte hiervan is aangesloten bij de artikelen 4a
(melding calamiteiten en geweld) en 5 (openbaar kwaliteitsverslag) Kwzi.
In het wetsvoorstel Wcz was bij nota van wijziging reeds voorgesteld hier
ten aanzien van de VOG ook bij aan te sluiten.128
Derde, vierde en vijfde lid
Een gedraging in strijd met artikel 4.1.7 wordt aangemerkt als een
strafbaar feit (overtreding). Artikel 4.1.7 is ontleend aan artikel 4a van de
Kwzi. Overtreding van artikel 4a van de Kwzi is als overtreding strafbaar
gesteld in artikel 9 van de Kwzi. Bij de strafbaarstelling in de Kwzi is
bepaald dat alleen sprake is van een strafbaar feit (overtreding), indien
voldaan wordt aan de voorwaarden dat sprake is van een bepaalde vorm
van recidive of van een opzettelijke of roekeloze gedraging die een direct
gevaar voor de gezondheid of de veiligheid van de mens tot gevolg heeft.
De voorwaarde inzake de recidive houdt in dat de betrokkene in een
periode van 24 maanden voorafgaande aan de gedraging twee maal een
bestuurlijke boete ter zake van een zelfde gedraging onherroepelijk is
opgelegd. Beide voorwaarden blijken minder geschikt als criterium om te
bepalen of sprake is van een strafbaar feit in het algemeen en een
overtreding in het bijzonder.
De voorwaarde dat in de voorafgegane twee jaar tweemaal bij onherroepelijk besluit een bestuurlijke boete is opgelegd, brengt mee dat de
doorlooptijd van een bestuursrechtelijke afhandeling van een eerdere
normschending medebepalend wordt voor de vraag of sprake is van een
strafbaar feit. De onherroepelijkheid van een boetebesluit laat langer op
128

Kamerstukken II 2010/11, 32 402, nr. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

232

zich wachten indien bezwaar en beroep worden ingesteld, dan in het
geval de betrokkene in een boetebesluit berust. Dit criterium brengt dus
mee dat omstandigheden die los staan los van de gedraging of van de
persoon die verantwoordelijk is voor de gedraging, een rol spelen bij de
vraag of strafrechtelijke afdoening kan plaatsvinden. Dat is ongewenst.
De elementen opzet of roekeloosheid zijn in artikel 9, tweede lid, van de
Kwzi gepositioneerd als voorwaarden voor strafbaarheid. In het strafrecht
geldt het uitgangspunt dat bij overtredingen opzet of schuld niet hoeven
te worden bewezen. De bepaling dat sprake is van een overtreding indien
sprake is van opzet of roekeloosheid, leidt tot een inbreuk op dat
uitgangspunt en is om die reden ongewenst, nog daargelaten dat het
moeilijk denkbaar is dat het nalaten van een melding (de gedraging waar
het hier om gaat) roekeloos kan geschieden.
Nu beide criteria als ongeschikt moeten worden aangemerkt, is besloten
deze niet over te nemen in dit wetsvoorstel. Gedragingen in strijd met
artikel 4.1.7 zullen daarom zonder meer als overtreding worden aangemerkt.
Het vorenstaande neemt uiteraard niet weg dat indien sprake is van
recidive of opzet, dat wel een rol kan spelen bij de vraag of voor bestuursrechtelijke of strafrechtelijke handhaving wordt gekozen. Voor zover een
strafbaar feit bestuurlijk beboetbaar is, bepaalt artikel 5:44 van de Awb dat
de gedraging aan de officier van justitie wordt voorgelegd. Indien de
officier van justitie afziet van strafvervolging, kan alsnog een bestuurlijke
boete worden opgelegd. Bij grotere aantallen overtredingen kunnen in
overleg met de officier van justitie criteria worden vastgesteld over de
keuze tussen bestuursrechtelijke of strafrechtelijke afdoening. Door
duidelijke afspraken tussen de IJZ, de IGZ en het OM over de vraag in
welke gevallen bestuursrechtelijke en in welke gevallen strafrechtelijke
handhaving plaatsvindt vast te leggen in beleidsregels of in een handhavingsarrangement, is een adequate handhaving mogelijk. De beleidsmatige afbakening tussen beide handhavingsystemen zal de rechtsgelijkheid bevorderen. Denkbaar is dat op basis van die afspraken in geval
van recidive of opzet wordt overgegaan tot strafvervolging.
In verschillende wetten komen bepalingen voor vergelijkbaar met die van
artikel 9 van de Kwzi. Het betreft de artikelen 97, 98, 99 en 101 van de Wet
BIG en de artikelen 69 en 70 van de Wet bopz. Het voorstel van de Wcz
bevat een aantal bepalingen om die artikelen overeenkomstig artikel 9.6 in
te richten. Omdat dat voorstel door het huidige kabinet zodanig zal
worden gewijzigd dat de aanpassing als hiervoor bedoeld zal komen te
vervallen, zal de eerder genoemde in het kader van de Jeugdwet in
procedure te brengen invoeringswet voorzien in aanpassing van de de
Wet BIG, de Wet Bopz en de Kwzi of de Wcz.
Hoofdstuk 10 Overige bepalingen en overgangsrecht
De hoofdstukken 10 en 11 regelen overgangs- en invoeringsrecht. Als
gemeld in paragraaf 14.4 van het algemene deel van deze toelichting gaat
het daarbij om wijzigingen die beleidsmatig- inhoudelijk sterk met de
Jeugdwet samenhangen. De meer technische wijzigingen zullen in een
afzonderlijke invoeringswet worden ondergebracht.
Artikel 10.1 tot en met 10.4
Uitgangspunt bij de decentralisatie van alle jeugdhulp is dat gemeenten
vanaf de inwerkingtreding van deze wet verantwoordelijk zijn voor alle
jeugdigen en ouders die een beroep doen op jeugdhulp. Wel is ervoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

233

gekozen om een overgangsjaar in te bouwen met betrekking tot die
jeugdigen en hun ouders die op het moment van inwerkingtreding reeds
een verwijzing in de zin van de Zvw of een indicatiebesluit in de zin van de
AWBZ of de Wjz hebben. Deze verwijzingen en indicatiebesluiten blijven
nog een jaar na inwerkingtreding van de onderhavige wet gelden, met
dien verstande dat de gemeente vanaf het moment van inwerkingtreding
de financieel verantwoordelijke partij wordt.
Dit overgangsjaar is vormgegeven door in de artikelen 10.1, tweede lid en
10.2, tweede lid, allereerst op wetsniveau te regelen dat de zorg voor
verstandelijk beperkte jeugdigen, de jeugd-GGZ, de zorg inhoudende
begeleiding, persoonlijke verzorging en kortdurend verblijf niet langer
deel uitmaken van de aanspraken uit hoofde van de AWBZ en de Zvw.
Daarmee vervalt (met ingang van de datum waarop deze wet in werking
treedt) de mogelijkheid voor verzekerde jeugdigen tot de leeftijd van
achttien jaar om op grond van de AWBZ of de Zvw deze zorg te
ontvangen.
De aanspraken in de AWBZ zijn geregeld bij en krachtens amvb, te weten:
het Besluit zorgaanspraken AWBZ en de Regeling zorgaanspraken AWBZ.
Ook de prestaties in de Zvw waarop de verzekerde jegens de zorgverzekeraar recht heeft zijn geregeld bij amvb: het Besluit Zorgverzekering. Op
zich zou derhalve kunnen worden volstaan met wijziging van deze
regelgeving. Het doen vervallen van een wettelijke aanspraak is evenwel
voor de betrokkenen een ingrijpende wijziging. Mede omdat er voor het
onderbrengen van alle jeugdhulp in het gemeentelijke domein toch een
nieuwe wet nodig is, is er voor gekozen ook op wetsniveau vast te leggen
dat de hulp aan jeugdigen tot de leeftijd van achttien jaar in verband met
hun verstandelijke beperking, de geestelijke gezondheidzorg, begeleiding,
de persoonlijke verzorging en het kortdurend verblijf niet langer tot de
AWBZ-aanspraken behoort of onder de prestaties valt waarop men
ingevolge de Zvw recht heeft. Die keuze maakte het ook mogelijk op
wetsniveau te voorzien in de noodzakelijke bepalingen van overgangsrecht. Daarop wordt hierna ingegaan.
Een en ander laat onverlet dat het Besluit zorgaanspraken AWBZ, de
Regeling zorgaanspraken AWBZ en het Besluit Zorgverzekering in verband
met deze wet in technische zin moeten worden aangepast. Op het
moment dat de Jeugdwet in werking treedt zullen het Besluit zorgaanspraken AWBZ en het Besluit Zorgverzekering zodanig aangepast zijn dat
het niet langer de bovengenoemde vormen van zorg voor jeugdigen tot
de leeftijd van achttien jaar omvat. Op dat moment valt deze zorg immers
binnen de reikwijdte van de Jeugdwet. Om alle jeugdhulp onder één
wettelijk kader te laten vallen zal verder de preventieve jeugdhulp aan
jeugdigen uit de Wmo en het maatwerkdeel van de JGZ uit de Wpg
worden gehaald. Beide onderdelen vallen onder de Jeugdwet. Daarnaast
zal de Wjz worden ingetrokken.
Artikel 10.1
Met het oog op het schrappen van de aanspraak op zorg in verband met
een verstandelijke beperking, een psychische stoornis en de zorg
inhoudende begeleiding, persoonlijke verzorging en kortdurend verblijf in
het tweede lid van artikel 10.1 en de te treffen overgangsregeling is in het
eerste lid van artikel 10.1 een definitie gegeven van de begrippen
verstandelijke beperking, psychiatrische stoornis of beperking,
begeleiding, persoonlijke verzorging en kortdurend verblijf. Voor al deze
begrippen wordt verwezen naar hetgeen hier bij of krachtens de AWBZ
onder wordt verstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

234

Het schrappen van de aanspraak op zorg in verband met een verstandelijke beperking voor jeugdigen onder de achttien jaar heeft betrekking op
een groot deel van de vormen van zorg in verband met de verstandelijke
beperking waarop op grond van de AWBZ aanspraak bestond, te weten
persoonlijke verzorging, verpleging, begeleiding, behandeling, verblijf,
kortdurend verblijf, vervoer en voortgezet verblijf. Deze vormen van zorg
komen te vallen onder het paraplubegrip «jeugdhulp» waarvoor de
gemeente na inwerkingtreding van deze wet de verantwoording draagt.
Een klein deel van de ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen met een
verstandelijke beperking, te weten een aantal vormen van langdurige,
multidisciplinaire en specialistische verblijfszorg waarbij permanent
toezicht nodig is in verband met gebrek aan regie, zal voor jeugdigen
onder de 18 jaar beschikbaar blijven in de kern-AWBZ.
Het schrappen van de aanspraak op zorg in verband met een psychische
stoornis heeft ook betrekking op die vormen van zorg waarop op grond
van de AWBZ aanspraak bestond, te weten persoonlijke verzorging,
begeleiding, verblijf en voortgezet verblijf. Ook deze vormen van zorg
komen te vallen onder het paraplubegrip «jeugdzorg».
Het schrappen van de aanspraak op begeleiding, persoonlijke verzorging
en kortdurend verblijf uit de AWBZ geldt voor alle grondslagen op grond
waarvan aanspraak bestond.
Het derde lid van artikel 10.1 regelt voor jeugdigen die al een indicatiebesluit hebben dat, in afwijking van het tweede lid, hun bestaande
aanspraken nog enige tijd op de oude condities blijven voortbestaan,
maar dan jegens de gemeente in plaats van jegens de zorgverzekeraar.
Het gaat daarbij zowel om jeugdige AWBZ-verzekerden die in Nederland
en in het buitenland wonen. Deze jeugdigen krijgen aldus een overgangsperiode waarin er voor hen niets verandert en zij zich kunnen instellen op
de nieuwe situatie. De overgangsperiode verschilt naar gelang de
resterende looptijd van de indicatie, maar eindigt in elk geval met ingang
van een jaar na inwerkingtreding van deze wet. Een jeugdige die na het
aflopen van zijn aanspraken op zorg op basis van het indicatiebesluit
AWBZ, deze zorg ten laste van de gemeente nodig denkt te hebben, doet
er goed aan tijdig daarvoor een aanvraag in te dienen. In de voorlichting
zal daaraan door gemeenten aandacht worden besteed.
De bepalingen leggen vast dat vanaf de inwerkingtreding van deze wet
voor de personen met een AWBZ-indicatie voor zorg in verband met een
verstandelijke beperking of een psychische stoornis of voor begeleiding,
persoonlijke verzorging of kortdurend verblijf, de rechten en verplichtingen gelden jegens de gemeente die daaraan verbonden zouden zijn
geweest voor de zorgverzekeraar. Dat betekent dat zij jegens de gemeente
in plaats van jegens de zorgverzekeraar aanspraak houden op die zorg.
Voor zover de looptijd van de indicatie verder reikt dan een jaar na de
datum van inwerkingtreding van deze wet, komt het recht op die zorg een
jaar na de datum van inwerkingtreding te vervallen. Betrokkene moet zich
dan wenden tot de gemeente alwaar hij opnieuw een aanvraag kan
indienen voor deze vormen van zorg.
In het vierde lid is een overgangsregeling neergelegd voor jeugdigen die
geestelijke gezondheidszorg ten laste van de AWBZ ontvangen op basis
van een verwijzing als bedoeld in artikel 9b, vijfde lid, van de AWBZ in
plaats van op basis van een indicatiebesluit. Deze verwijzing kan
ingevolge artikel 9b, vijfde lid, van de AWBZ jo. artikel 10 van het
Uitvoeringsbesluit Wet op de jeugdzorg, gegeven zijn door de huisarts
van de jeugdige, de arts naar wie de huisarts de jeugdige heeft verwezen,
een andere behandelaar van de jeugdige die deze reeds behandeld in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

235

verband met een psychische stoornis of de arts, bedoeld in artikel 47,
eerste lid, van de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen, voor zover
het een jeugdige betreft die anders dan in verband met een uithuisplaatsing in een inrichting is geplaatst.
Het vierde lid legt vast dat voor de jeugdige die een verwijzing heeft voor
zorg in verband met een psychische stoornis, de rechten en verplichtingen
gelden jegens de gemeente die daaraan zijn verbonden gedurende de
periode waarvoor de verwijzing geldig is, doch uiterlijk tot een jaar na
inwerkingtreding van deze wet. Dat betekent dat zij jegens de gemeente in
plaats van jegens het zorgkantoor aanspraak houden op die zorg. Voor
zover de looptijd van de verwijzing verder reikt dan een jaar na inwerkingtreding van deze wet of geen einddatum vermeldt, komt het recht op die
zorg uiterlijk een jaar na inwerkingtreding van deze wet te vervallen. Ook
in die gevallen dient betrokkene zich te wenden tot de gemeente alwaar
hij opnieuw een aanvraag kan indienen voor deze vormen van zorg.
Het vijfde lid regelt dat, indien redelijkerwijs mogelijk, de gemeente de
jeugdige in de gelegenheid moet stellen op reeds ingezette behandelingen af te maken bij dezelfde aanbieder.
Op grond van het overgangsrecht dat is getroffen ten tijde van de
inwerkingtreding van de Zvw en de daaraan gekoppelde afschaffing van
de zogenaamde vrijwillige AWBZ-verzekering, zijn er twee groepen van
personen die in het buitenland wonen, die bij de inwerkingtreding van
deze wetswijziging aanspraak kunnen hebben op een vergoeding voor
zorg in verband met een verstandelijke handicap of psychische stoornis of
op de vergoeding van begeleiding, persoonlijke verzorging of kortdurend
verblijf. Het zesde lid regelt dat ook deze personen gedurende de
resterende looptijd van de indicatie, maar uiterlijk tot een jaar na
inwerkingtreding recht houden op vergoeding van de kosten van deze
zorg. Het gaat om ex-vrijwillig AWBZ-verzekerden en personen die op
basis van hun ziekenfondsverzekering AWBZ-verzekerd waren, maar die
status door de inwerkingtreding van de Zvw hebben verloren. Voor hen is
bij de invoering van de Zvw een overgangsregeling (artikelen 3.1.2 tot en
met 3.1.6 van de Invoerings- en aanpassingswet Zorgverzekeringswet
onderscheidenlijk artikel 1.22 van het Aanpassingsbesluit Zorgverzekeringswet) getroffen. Die houdt in dat zij recht hielden op vergoeding voor
kosten van AWBZ-zorg waarvoor voor dat tijdstip een indicatiebesluit was
afgegeven en die zij op dat tijdstip genoten en voor AWBZ-zorg waarop zij
in redelijkheid zijn aangewezen aansluitend aan of in plaats van de zorg
die zij al genoten. Hoeveel jeugdigen in het buitenland ten tijde van de
inwerkingtreding van de Zvw reeds een vergoeding voor deze vormen van
AWBZ-zorg ontvangen, is niet bekend. Dat laat onverlet dat ook voor deze
mogelijke belanghebbenden in een overgangsregeling behoort te worden
voorzien.
Artikel 10.2
Met het oog op het schrappen van het recht op geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen onder de achttien jaar in het tweede lid van
artikel 10.2 en de te treffen overgangsregeling is in het eerste lid van
artikel 10.2 een definitie gegeven van het begrip geestelijke gezondheidszorg. Deze definitie is afgeleid van de terminologie uit de Zvw en het
Besluit zorgverzekeringen. De geestelijke gezondheidszorg die door
huisartsen zelf of door de praktijkondersteuner-GGZ wordt verleend en de
extramurale verstrekking van psychofarmaca valt niet onder deze definitie
van geestelijke gezondheidszorg. Deze laatste vormen van zorg blijven
onder de Zvw vallen. Hoewel dyslexiezorg in het Besluit zorgverzekeringen als aparte vorm van zorg is weergegeven, wordt voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

236

overgangsrecht deze vorm van zorg onder het algemene begrip geestelijke gezondheidszorg gebracht.
Het derde en vierde lid van artikel 10.2 regelen voor jeugdigen die al een
indicatiebesluit of een verwijzing voor jeugd-ggz of dyslexiezorg hebben
dat, in afwijking van het tweede lid, hun recht op deze zorg jegens
gemeente in plaats van jegens de zorgverzekeraar nog enige tijd op de
oude condities blijft voortbestaan. Ook deze jeugdigen krijgen aldus, net
als de jeugdigen die ten tijde van de inwerkingtreding van deze wet een
indicatiebesluit voor zorg ten laste van de AWBZ hadden, een overgangsperiode waarin er voor hen niets verandert en zij zich kunnen instellen op
de nieuwe situatie. De overgangsperiode verschilt naar gelang de
resterende looptijd van de indicatie of de verwijzing, maar eindigt in elk
geval een jaar na inwerkingtreding van deze wet. Een jeugdige die na het
aflopen van deze termijn deze zorg ten laste van de gemeente nodig denkt
te hebben, moet daarvoor een aanvraag indienen bij de gemeente.
Ook hier is net als in artikel 10.1 de formulering «op een voor het tijdstip
van inwerkingtreding van deze wet ingediende aanvraag» gebruikt. Zie
hierover de toelichting bij artikel 10.1.
Artikel 10.3
Net als voor jeugdigen die ten tijde van de inwerkingtreding van de
onderhavige wet een indicatiebesluit of verwijzing voor zorg in het kader
van de AWBZ en Zvw hebben, wordt ook een overgangsregeling getroffen
voor cliënten die een indicatiebesluit hebben voor jeugdzorg, waarop
aanspraak bestond ingevolge de Wjz. Het recht op jeugdzorg zoals dit
bestond op grond van de Wjz blijft hiermee voor de cliënt nog enige tijd
op de oude condities voortbestaan, maar dan jegens de gemeente in
plaats van jegens de provincie. Ook deze jeugdigen krijgen aldus, net als
de jeugdigen die ten tijde van de inwerkingtreding van deze wet een
indicatiebesluit of verwijzing voor zorg ten laste van de AWBZ of de Zvw
hadden, een overgangsperiode waarin er voor hen niets verandert en zij
zich kunnen instellen op de nieuwe situatie. Ook hier verschilt de
overgangsperiode naar gelang de resterende looptijd van het indicatiebesluit, maar eindigt in elk geval een jaar na inwerkingtreding van deze wet.
Vierde en vijfde lid
Voor pleegzorg is een uitzondering gemaakt en geldt allereerst op grond
van het vierde lid geen einddatum indien vóór de inwerkingtreding van
deze wet een indicatiebesluit is afgegeven waarin is vastgesteld dat de
jeugdige is aangewezen op pleegzorg. In de tweede plaats geldt op grond
van het vijfde lid dat de jeugdige niet zonder inhoudelijke redenen
geconfronteerd mag worden met een verandering van pleegouders.
Hiermee wordt de continuïteit van pleegzorg voor het individuele
pleegkind geborgd, waarmee ook uitvoering wordt gegeven aan de motie
Voordewind hierover.129
Artikel 10.4 tot en met 10.6
De regering hecht eraan dat de decentralisatie van de verschillende
vormen van jeugdhulp zo zorgvuldig mogelijk plaatsvindt. Continuïteit
van zorg voor de jeugdige en zijn ouders wordt daarbij als een centraal
aandachtspunt gezien. Daartoe is het noodzakelijk dat de gemeente reeds
in een vroeg stadium beschikt over de gegevens van alle jeugdigen en
hun ouders die voor inwerkingtreding van de onderhavige wet al een
129

Kamerstukken II 2012/13, 31 839, nr. 284.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

237

vorm van jeugdhulp ontvangen op andere grondslag. Een aantal
essentiële gegevens zullen daarom eenmalig per jeugdige of zijn ouders
worden overgedragen aan de gemeente vanuit de bureaus jeugdzorg, het
indicatieorgaan van de AWBZ (het CIZ) en de beroepsbeoefenaar, bedoeld
in artikel 9b, vijfde lid, van de AWBZ. De gemeente kan zich daardoor
gedegen voorbereiden door tijdige inkoop van de juiste vormen van zorg
en kan zij de jeugdigen en hun ouders, van wie de aanspraak ingevolge de
oude wetgeving afloopt na inwerkingtreding van deze wet, actief
benaderen met de vraag of voortzetting van de hulp gewenst of noodzakelijk is. Indien gemeenten niet zouden kunnen beschikken over deze
gegevens, kunnen zij ook niet het initiatief nemen om tijdig met deze
cliënten in overleg te treden. In dat geval zou de continuïteit van de
ondersteuning in gevaar kunnen komen. Omdat het hier gaat om de
verwerking van persoonsgegevens, veelal ook bijzondere gegevens
betreffende de gezondheid, dient voor de verwerking ervan (in casu de
overdracht) aan specifieke voorwaarden te zijn voldaan. Deze
voorwaarden en hun nationaalrechtelijke en internationaalrechtelijke
herkomst zijn nader toegelicht in paragraaf 10.2 van het algemeen deel
van deze toelichting. Dat aan deze voorwaarden is voldaan kan als volgt
worden toegelicht. In de eerste plaats moet de verwerking van de
persoonsgegevens bij wet worden voorzien: dit geschiedt in de artikelen
10.4, 10.5 en 10.6. In de tweede plaats moet de verwerking noodzakelijk
zijn in een democratische samenleving. Meer in het bijzonder betreft het
de criteria dringende maatschappelijke behoefte, proportionaliteit en
subsidiariteit. De dringende maatschappelijke behoefte is gelegen in het
genoemde belang van continuïteit. Proportionaliteit stipuleert een
redelijke verhouding tussen het te dienen belang en de gegevensoverdracht. Dit belang, namelijk dat de gemeenten over de gegevens
beschikken, is evident, aangezien anders geen jeugdhulp zou kunnen
worden verleend. In verband daarmee is de regering van oordeel dat
overdracht van de gegevens aan de betrokken gemeenten zo doelmatig is,
dat daarmee aan de verhouding tussen belang en middel ruimschoots
wordt voldaan. De subsidiariteit ten slotte ziet op het gekozen middel, de
overdracht, in relatie tot andere wijzen om het doel te bereiken, namelijk
dat gemeenten over de desbetreffende persoonsgegevens beschikken.
Kort gezegd: als geschiktere middelen voorhanden zijn, moeten die
worden gekozen in de plaats van overdracht. De belangrijkste alternatieven, dat betrokken jeugdigen of hun ouders zelf de gegevens
verstrekken of dat zij desgevraagd aan de overdragende instanties
toestemming geven voor de overdracht, acht de regering minder goed
toepasbaar dan de voorgestelde overdracht. Immers, het verkrijgen van
de expliciete medewerking of toestemming van betrokkenen, zou, gelet op
de aard van de doelgroep, een zeer langdurig en arbeidsintensief proces
zijn en bovendien geen garantie bieden dat van de gehele doelgroep tijdig
medewerking of toestemming zou kunnen worden verworven. Artikel 10.4
voorziet er daarom in dat het CIZ voor alle verzekerden met een indicatie
voor persoonlijke verzorging, verpleging, begeleiding, behandeling,
verblijf, kortdurend verblijf, vervoer en voortgezet verblijf die daarop als
gevolg van de inwerkingtreding van onderhavige wet op enig moment
daarop niet langer aanspraak zullen hebben in het kader van de AWBZ,
aan de gemeente waar deze verzekerden wonen, eenmalig per cliënt het
indicatiebesluit verstrekt waarin in vastgesteld dat de verzekerde is
aangewezen op die vormen van zorg. Die verplichting wordt ook opgelegd
aan de bureaus jeugdzorg die ingevolge artikel 9b van de AWBZ voor
jeugdigen de indicaties voor deze vormen van zorg afgeven, voor zover ze
verband houden met een psychiatrische aandoening.
Het derde en laatste criterium voor gegevensoverdracht is dat deze een
geoorloofd, expliciet genoemd doel dient. Uit jurisprudentie van het
EHRM blijkt dat hieronder nadrukkelijk ook de gezondheid en het welzijn
van jeugdigen geschaard dienen te worden. Omdat zonder de gegevens-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

238

overdracht de continuïteit van de zorg voor de betrokken jeugdigen en
hun ouders in het geding zou zijn, en daarmee hun gezondheid en zeker
hun welzijn, is ook aan deze laatste voorwaarde voldaan.
Artikel 10.5 voorziet erin dat de bureaus jeugdzorg voor alle cliënten met
een indicatiebesluit in de zin van de Wjz die bij de inwerkingtreding van
de Jeugdwet niet langer aanspraak hebben op jeugdzorg in het kader van
de Wjz, aan de gemeente waar deze verzekerden wonen, eenmalig per
cliënt het indicatiebesluit aan de gemeente moeten.
Artikel 10.6 voorziet erin dat de Bureaus Jeugdzorg voor jeugdigen met
een indicatiebesluit waarin ten aanzien van die verzekerde is vastgesteld
dat deze is aangewezen op geestelijke gezondheidszorg, al dan niet met
verblijf, waarop ingevolge een zorgverzekering als bedoeld in artikel 1,
onderdeel d, Zvw aanspraak bestaat en die bij de inwerkingtreding van de
Jeugdwet niet langer aanspraak hebben op deze zorg in het kader van de
Zvw, eenmalig dit indicatiebesluit moeten verstrekken. Nu voor deze zorg
ingevolge artikel 14, derde lid, van de Zvw in samenhang met de artikelen
9b, vijfde lid van de AWBZ, artikel 5, tweede lid, onderdeel b, van de Wjz
en artikel 10 van het Uitvoeringsbesluit Wjz ook de huisarts en een aantal
andere in het Uitvoeringsbesluit Wjz aangewezen artsen een verwijzing
kunnen verstrekken die recht geeft op geestelijke gezondheidszorg in de
zin van de Zvw, wordt in dit artikel ook voor die beroepsbeoefenaren
geregeld dat zij deze verwijzing moeten verstrekken eenmalig dienen te
verstrekken aan de gemeente.
De bepalingen voorzien er, gelet op de door de gemeenten met het oog
op de continuïteit reeds eerder te starten voorbereidingen, ook in dat de
gemeenten bevoegd zijn deze persoonsgegevens (dus ook het bsn van de
betrokkene) reeds te verwerken voordat zij op grond van de wetswijziging
daadwerkelijk verantwoordelijk worden voor het uitvoeren van de nieuwe
wettelijke taak.
Het indicatiebesluit AWBZ bevat:
a. naam, adres, woonplaats, bsn, datum besluit;
b. het soort zorg en het advies over de leveringsvorm van de zorg (in
natura of pgb) en het aantal geïndiceerde uren zorg en indien er sprake
is van verblijf of voortgezet verblijf, de omvang van het benodigde
verblijf, uitgedrukt in het benodigde aantal uren per etmaal en het
aantal dagen waarover de uren worden gespreid;
c. de begin- en einddatum indicatie;
d. of aanspraak bestaat op vervoer.
Een indicatiebesluit AWBZ wordt op grond van hetgeen is bepaald in het
Besluit zorgaanspraken AWBZ vastgesteld als er sprake is van een of meer
met name genoemde «grondslagen». Een grondslag is een aandoening,
beperking of handicap als gevolg waarvan de verzekerde op een of
meerdere vormen van AWBZ-zorg kan zijn aangewezen, bijvoorbeeld
verstandelijke handicap, zintuiglijke handicap. Zonder grondslag geeft het
CIZ (of het bureau jeugdzorg) dus geen besluit af op grond van de AWBZ
en is er geen toegang tot AWBZ zorg. De grondslag geeft inzicht in de
beperking van de persoon. De voorgestelde bepaling in het wetsvoorstel
betekent dat de gemeenten niet alleen kennis krijgen van de adresgegevens en het daarmee corresponderende BSN van betrokkene, maar ook
van zogenaamde bijzondere persoonsgegevens in de zin van de Wet
bescherming persoonsgegevens (Wbp) (gezondheidsgegevens); deze
betreffen o.a. de grondslag waarop betrokkene op zorg is aangewezen, de
geïndiceerde zorg (extramurale begeleiding, kortdurend verblijf en
vervoer), en de afloopdatum van de indicatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

239

Een indicatiebesluit Wjz bevat:
a. naam, adres, woonplaats, bsn, datum besluit;
b. een beschrijving van de problemen of dreigende problemen van de
cliënt, de ernst en de mogelijke oorzaken daarvan;
c. een beschrijving van de in verband daarmee benodigde zorg en het
met die zorg beoogde doel;
d. de termijn gedurende welke de aanspraak geldt nadat de in het besluit
voorziene zorg is aangevangen;
e. de termijn waarbinnen de aanspraak tot gelding moet zijn gebracht;
f. een advies wie de zorg kan of kunnen verlenen;
g. de samenhang met andere indicatiebesluiten indien ten behoeve van
de jeugdige meer dan één cliënt is aangewezen op zorg;
h. de vermelding of de cliënt is aangewezen op jeugdzorg in de thuissituatie, bij een pleegouder of in een accommodatie van een zorgaanbieder;
i. indien de jeugdige is aangewezen op verblijf, of het verblijf hele
etmalen omvat of een gedeelte van een etmaal;
j. de vermelding of de cliënt is aangewezen op individuele jeugdzorg of
jeugdzorg in groepsverband.
Deze artikelen zullen, anders dan de overige bepalingen van het
wetsvoorstel, direct na publicatie van de wet in werking treden. De
gegevensoverdracht dient immers zo spoedig mogelijk daarna plaats te
vinden. De gegevens moeten in ieder geval drie maanden voor inwerkingtreding van onderhavige wet zijn overgedragen. Voor de groep personen
die bij de totstandkoming van deze wet op grond van de AWBZ reeds over
een indicatie voor persoonlijke verzorging, verpleging, begeleiding,
behandeling, verblijf, kortdurend verblijf, vervoer en voortgezet verblijf
beschikt, op grond van de Wjz reeds over een indicatie jeugdzorg beschikt
of op grond van de Zvw reeds over een indicatie of een verwijzing
beschikt, betekent dit dat met de gegevensverstrekking (verzending van
de gegevens) zo snel mogelijk na de publicatie in het Staatsblad zal
worden begonnen. Voor personen die pas na dat tijdstip een indicatie of
verwijzing gaan krijgen zal de gegevensverstrekking steeds zo snel
mogelijk na het afgeven van het indicatiebesluit of deze verwijzing
moeten plaatsvinden.
Artikel 10.7
Het eerste lid regelt dat aanhangige verzoeken voor een machtiging of een
voorlopige gesloten jeugdzorg worden behandeld als verzoeken om een
machtiging of een spoedmachtiging gesloten jeugdhulp als bedoeld in de
artikelen 6.1.2 en 6.1.3 van deze wet.
Het tweede lid bepaalt dat bestaande machtigingen en voorlopige
machtigingen gesloten jeugdzorg als machtiging en spoedmachtiging op
grond van de artikelen 6.1.2 en 6.1.3 gelden.
Hoofdstuk 11 Wijziging andere wetten
Artikel 11.1
De gemeente wordt met dit wetsvoorstel verantwoordelijk voor een groot
deel van de opvoed- en opgroeiondersteuning. Hieronder valt ook de zorg
voor verstandelijk beperkte jeugdigen en jeugdigen met psychische
problemen en stoornissen. Deze zorg valt nu nog onder de AWBZ en de
Zvw. In het systeem van de AWBZ worden de aard, de inhoud en de
omvang van de zorg waarop aanspraak bestaat echter pas geregeld in het
Besluit zorgaanspraken AWBZ. Dit besluit zal aangepast worden bij de
amvb die onder de onderhavige wet komt te hangen. In dit besluit zal dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

240

ook geregeld worden dat een deel van de ondersteuning, hulp en zorg aan
jeugdigen met een verstandelijke beperking, te weten een aantal vormen
van langdurige, multidisciplinaire en specialistische verblijfszorg waarbij
permanent toezicht nodig is in verband met gebrek aan regie, voor
jeugdigen onder de 18 jaar beschikbaar blijven op grond van de
kern-AWBZ.
Met onderhavige wijziging van de AWBZ worden verwijzingen naar de
Wjz verwijderd. Zo is bureau jeugdzorg niet langer degene zijn die de
indicaties stelt voor jeugdhulp die door de gemeente geleverd gaat
worden.
Artikel 11.2
A
Met dit artikel wordt de Wmo gewijzigd. In onderdeel A wordt allereerst
prestatieveld 2 uit de definitie van het begrip maatschappelijke ondersteuning geschrapt. Prestatieveld 2 omvat de op preventie gerichte
ondersteuning van jeugdigen met problemen met opgroeien en van
ouders met problemen met opvoeden. Ingevolge artikel 2.2 valt ook dit
deel van de ondersteuning aan jeugdigen en hun ouders onder het
onderhavige wetsvoorstel en wordt het overbodig in de Wmo. Omdat de
genummerde prestatievelden zowel in de praktijk als in toelichtingen op
wetteksten als zodanig bekend staan, worden de onderdelen in deze
bepaling niet vernummerd.
B
In onderdeel B wordt geregeld dat in het beleidsplan dat ingevolge de
Wmo door de gemeenteraad vastgesteld dient te worden, niet langer
aandacht hoeft te worden besteed aan de keuzevrijheid van de burger met
betrekking tot de activiteiten op het gebied van prestatieveld 2. Nu deze
vorm van ondersteuning onder het onderhavige wetsvoorstel komt te
vallen, kan deze bepaling geschrapt worden uit de Wmo.
C
Dit onderdeel regelt de verantwoordelijkheid van de gemeente voor een
integraal advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling
(AMHK). Zie ook paragraaf 6.3 van het algemeen deel van deze memorie
van toelichting. Het AMHK wordt opgenomen in een nieuwe paragraaf 2a
in de Wmo. Overigens is met het wetsvoorstel verplichte meldcode
huiselijk geweld en kindermishandeling130 reeds voorgesteld de steunpunten huiselijk geweld te voorzien van een formele wettelijke basis in de
Wmo. Daarbij is ook de samenwerking met het AMK geregeld. Voor de
duidelijkheid zij vermeld dat met de invoeringswet (zie ook paragraaf 1.2)
het betreffende deel van dat wetsvoorstel zal komen te vervallen, omdat
met het onderhavige wetsvoorstel de functies van beide meldpunten
samenkomen in het integrale AMHK. In onderstaande artikelsgewijze
toelichting is voor de volledigheid op veel plaatsen gebruik gemaakt van
de toelichting op het wetsvoorstel verplichte meldcode huiselijk geweld
en kindermishandeling.131 Naast de taken en bevoegdheden van het
AMHK zijn ook diverse kwaliteitseisen opgenomen en is ook het toezicht
daarop en de handhaving daarvan geregeld. Vanwege de samenhang met
de jeugdketen is in veel gevallen gekozen voor het van overeenkomstige
toepassing verklaren van diverse bepalingen uit de Jeugdwet die gelden
130
131

Kamerstukken 33 062.
Kamerstukken II 2011/12, 33 062, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

241

voor jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen. Voor de
duidelijkheid zij vermeld dat dit niet impliceert dat een AMHK moet
worden beschouwd als een jeugdhulpaanbieder of een gecertificeerde
instelling.
Artikel 12a
Eerste lid
Dit artikel formuleert de opdracht aan de gemeente voor de organisatie
van een AMHK en vermeldt de taken van het AMHK. Omdat het niet
efficiënt zal zijn wanneer iedere afzonderlijk gemeente zelfstandig een
AMHK inricht, zullen gemeenten hiervoor samen gaan werken. Door
artikel 2.7 van de Jeugdwet van overeenkomstige toepassing te verklaren,
zijn de colleges gehouden om met elkaar samen te werken, indien dat
voor een doeltreffende en doelmatige uitvoering van deze wet aangewezen is. Op grond van het tweede lid van dat artikel kunnen colleges
expliciet verplicht worden om voor de uitvoering van bepaalde taken
samen te werken. Daarbij kunnen tevens de gebieden worden aangewezen waarbinnen de samenwerking moet plaatsvinden en kunnen ook
regels worden gesteld over de vorm van samenwerking.
Dat instrument zal slechts ingezet worden indien blijkt dat het gemeenten
niet lukt om deze taken onderling goed te organiseren. Met de VNG is
afgesproken dat gemeenten zelf zorg dragen voor een landelijk dekkend
stelsel van samenwerkingsverbanden. Indien blijkt dat één jaar voor de
inwerkingtreding van het wetsvoorstel de samenwerkingsverbanden niet
landelijk dekkend zijn of indien blijkt dat de gekozen schaalgrootte niet
adequaat is, kunnen bij amvb de gebieden worden aangewezen
waarbinnen de bedoelde samenwerking moet plaatsvinden.
Tevens worden de artikelen 9, eerste lid, onderdeel a, 11 en 12 van de
Wmo van overeenkomstige toepassing verklaard op de organisatie van
het AMHK door het college.
Tweede lid
Op grond van het tweede lid heeft een AMHK een adviserende taak. Naar
aanleiding van diverse reacties uit de consultatie van het wetsvoorstel is
besloten de adviserende taak in dit artikel op te nemen vóór de taken rond
de meldingen. Dit bevestigt het belang van deze taak en maakt duidelijk
dat in veel gevallen de betrokkenheid van het AMHK begint met
advisering.
Een AMHK dient beschikbaar te zijn voor eenieder die advies nodig heeft
over een situatie waarbij (vermoedelijk) sprake is van huiselijk geweld of
kindermishandeling. Niet alleen voor professionals, maar ook voor iedere
burger dient het AMHK daarvoor bereikbaar te zijn. Het AMHK dient
daartoe te beschikken over voldoende ervaring en kennis om voor alle
mogelijke gevallen van huiselijk geweld en kindermishandeling een
passend advies te geven. Over de bereikbaarheid en de deskundigheid
kunnen op grond van het vijfde lid nadere regels worden gesteld. Het
advies kan betrekking hebben op de vraag hoe men er zeker van kan zijn
dat sprake is van mishandeling, maar kan bijvoorbeeld ook gaan over hoe
men een gesprek aangaat met een slachtoffer van mishandeling. Of juist
waarom het beter is dat niet te doen. Indien nodig verleent het AMHK ook
ondersteuning bij de uitvoering van het advies.
Denkbaar is dat uiteindelijk geadviseerd wordt om over te gaan tot een
melding bij het AMHK zodat het AMHK zelf actie kan ondernemen. Het
AMHK onderneemt in het kader van de adviestaak dus niet zelfstandig
actie; het betreft immers een advies op basis waarvan de adviesvrager zelf
gaat handelen. Bij het uitvoeren van de adviserende taak kan het AMHK

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

242

persoonsgegevens verwerken, doch uitsluitend voor zover degene op wie
die gegevens betrekking hebben daar toestemming voor heeft verleend;
artikel 21e, dat betrekking heeft op het zonder toestemming verwerken
van persoonsgegevens, is namelijk niet van toepassing op de adviestaak.
Aangezien er bij de adviestaak alleen contact is met de adviesvrager, kan
hoogstens sprake zijn van toestemming van de adviesvrager en kunnen
dus alleen zijn eigen persoonsgegevens worden verwerken.
Derde lid
a. het fungeren als meldpunt
Eenieder die een vermoeden heeft van huiselijk geweld of kindermishandeling kan dit melden bij het AMHK. Meldingen kunnen afkomstig zijn van
burgers die een vermoeden hebben van huiselijk geweld of kindermishandeling in hun omgeving of daar zelf slachtoffer van zijn. En ook kan een
dader zich wenden tot het AMHK voor de juiste hulp om de spiraal van
geweld te doorbreken. Daarnaast kunnen vanzelfsprekend professionals
bij signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling een melding
doen. Het AMHK dient deze meldingen te registreren.
b. het onderzoeken of sprake is van kindermishandeling
Zodra een melding is binnengekomen, dient te worden onderzocht of
daadwerkelijk sprake is van huiselijk geweld of kindermishandeling.
Wanneer een melding gedaan wordt van huiselijk geweld, zal beoordeeld
moeten worden of er mogelijk sprake is van kindermishandeling.
Alertheid hierop is van groot belang. Kinderen die verkeren in een situatie
van huiselijk geweld, krijgen daar een tik van mee. De definitie van
kindermishandeling omvat daarom óók het getuige zijn van huiselijk
geweld. Wanneer minderjarigen in het spel zijn bij een (vermoedelijke)
situatie van huiselijk geweld, is per definitie ook sprake van (vermoedelijke) kindermishandeling.
c. en d. beoordelen van de melding en informeren hulpverlenende
instantie
Op grond van een melding beoordeelt het AMHK of het belang van de
betrokkene of de ernst van de situatie aanleiding geeft tot het in kennis
stellen van een hulpverlenende instantie. Voor deze beoordeling zal het
AMHK gebruik maken van het contact met de melder, maar indien nodig
kan ook contact gezocht worden met andere betrokkenen, zoals het
vermoedelijke slachtoffer, zijn ouders of de vermoedelijke dader, en
kunnen gegevens opgevraagd worden bij andere professionals (zie ook de
artikelen 12c) of uit de gemeentelijke basisadministratie (zie ook
artikel 12f).
De woorden «in kennis stellen» moeten niet zo worden gelezen dat
daarmee de verantwoordelijkheid van het AMHK eindigt. Het doel van
deze taak is namelijk dat tijdig en adequaat hulp wordt ingeschakeld en
daartoe dient de juiste hulpverlenende instantie in kennis te worden
gesteld. Deze instantie zal op haar beurt vanuit haar eigen taak en
professionaliteit actie ondernemen. Nadat het initiatief tot de hulpverlenende actie genomen is, draagt het AMHK namelijk nog wel de verantwoordelijkheid om na verloop van tijd te controleren tot welk resultaat de
ingeschakelde hulp leidt en of dus inderdaad sprake is van passende hulp.
Behalve dat dit bijdraagt aan adequate hulpverlening, dient het ook ter
evaluatie van het handelen van het AMHK zelf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

243

e. informeren politie of de raad voor de kinderbescherming
Indien het belang van de betrokkene of de ernst van de situatie daartoe
aanleiding geeft, stelt het AMHK de politie of de raad voor de kinderbescherming in kennis van een melding. Evenals bij het in kennis stellen van
een hulpverlenende instantie, dient ook hier steeds per geval een
afzonderlijke beoordeling plaats te vinden. Door het contact met de politie
kan bijvoorbeeld duidelijk worden of de politie al betrokken is of moet zijn.
Wanneer de raad wordt betrokken zal deze op grond van artikel 3.1, eerste
lid, van de Jeugdwet onderzoeken of een kinderbeschermingsmaatregel
nodig is en zonodig op basis van dat onderzoek de rechter verzoeken een
kinderbeschermingsmaatregel op te leggen.
f. informeren college over verzoek tot onderzoek aan raad voor de
kinderbescherming
Indien het AMHK van oordeel is dat het kind in zijn ontwikkeling wordt
bedreigd, schakelt het AMHK de raad voor de kinderbescherming in
(artikel 3.1, eerste lid, Jeugdwet). De raad voor de kinderbescherming zal
dan een onderzoek starten en zo nodig de rechter verzoeken een
kinderbeschermingsmaatregel op te leggen. De gemeente moet hiervan
uiteraard op de hoogte worden gesteld. Dit onderdeel regelt dat het
AMHK de gemeente informeert van een melding aan de raad voor de
kinderbescherming.
g. terugkoppeling naar melder
Ten slotte dient het AMHK de melder te informeren over de wijze waarop
de melding is afgehandeld. De manier waarop de melder geïnformeerd
wordt, kan afhankelijk zijn van wie de melder is. Betreft het een professional die zelf hulp verleent aan het slachtoffer van kindermishandeling of
huiselijk geweld, dan zal zeer inhoudelijk worden teruggerapporteerd. Ook
andere betrokken professionals dienen informatie te ontvangen over het
geformuleerde probleem en de gekozen afhandeling. Niet-professionele
melders uit de sociale omgeving van de dader of het slachtoffer zullen
alleen te horen krijgen of een melding in behandeling is genomen en
eventueel of het tot hulpverlening heeft geleid. Waar nodig kan aan hen
ook advies worden verstrekt over de vraag wat zij zelf kunnen doen (zie
het tweede lid).
Vierde lid
Geen enkele instantie kan zelfstandig problemen met huiselijk geweld
effectief bestrijden. Slachtoffers en daders zijn gebaat bij een sluitende
aanpak en daarvoor is samenwerking noodzakelijk tussen het AMHK,
hulpverlenende instanties en politie. Indien het organisaties betreft
waarvoor de gemeente niet de (volledige) verantwoordelijkheid draagt, is
het aan de gemeente om een goede samenwerking actief te bevorderen.
Wanneer het gaat om hulpverlenende instanties die bijvoorbeeld
jeugdhulp of vrouwenopvang uitvoeren in opdracht van de gemeente,
heeft de gemeente via de inkoop- of subsidierelatie de instrumenten in
handen om de samenwerking daadwerkelijk vorm te geven.
Vijfde lid
De taken van een AMHK hebben betrekking op kwetsbare personen en
situaties en brengen soms een ongevraagde inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer met zich mee. Daarom is van belang dat de werkwijze van de
AMHK’s zorgvuldig, verantwoord, kenbaar en uniform is. Om dat te
kunnen waarborgen, maakt het vijfde lid mogelijk om bij of krachtens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

244

amvb nadere regels te stellen over de werkwijze van een AMHK bij de
uitoefening van de taken, bedoeld in het tweede lid en derde lid, en ook
omtrent de deskundigheid waarover een AMHK moet beschikken om die
taken goed te kunnen uitvoeren. Ook kunnen over de samenwerkingsopdracht in het vierde lid nadere regels gesteld worden. Het is overigens niet
de bedoeling om via een amvb tot een blauwdruk te komen voor een
AMHK, aangezien het uitgangspunt juist is dat dit op gemeentelijk niveau
wordt vormgegeven.
Artikel 12b
In dit artikel wordt het doel van de verwerking van persoonsgegevens
door een AMHK weergegeven; het doel is de vervulling van de in
artikel 12a, tweede en derde lid, bedoelde taken. Allereerst betreft het de
registratie van meldingen van (vermoedens van) huiselijk geweld en
kindermishandeling, zodat het AMHK ook daadwerkelijk als meldpunt kan
fungeren. Vervolgens dient het AMHK te beoordelen of de melding
aanleiding vormt om een andere in artikel 12a bedoelde instantie in te
schakelen en welke instantie in dat geval het beste is. Ook daarvoor kan
het nodig zijn persoonsgegevens te verwerken. Wanneer ten slotte
daadwerkelijk passende hulp ingeschakeld wordt, bijvoorbeeld door een
hulpverlenende instantie in contact te brengen met een slachtoffer, dan
zullen ook daartoe persoonsgegevens verwerkt worden. Het AMHK wordt
aangewezen als verantwoordelijke in de zin van de Wet bescherming
persoonsgegevens (Wbp) voor deze verwerkingen.
Artikel 12c
Eerste lid
Verwerking van persoonsgegevens door het AMHK kan plaatsvinden met
uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene. Bij het AMHK zal voor het
verwerken van persoonsgegevens echter niet altijd toestemming
gevraagd of verkregen worden. Soms zal het vragen ervan uit een
oogpunt van veiligheid of onderzoek niet aangewezen zijn. Daarom is in
deze bepaling het uitgangspunt geformuleerd dat het AMHK alleen
wanneer dit noodzakelijk is te achten voor een goede uitoefening van de
in artikel 12a, derde lid, bedoelde taken, zonder toestemming van de
betrokkene persoonsgegevens kan verwerken.
Tweede lid
Deze bepaling is een aanvulling van het eerste lid en ziet op de verwerking
van bijzondere persoonsgegevens zonder toestemming van de
betrokkene. Hieraan is expliciet de voorwaarde verbonden dat uit een
melding redelijkerwijs een vermoeden van huiselijk geweld of kindermishandeling kan worden afgeleid. Wanneer daarvan geen sprake is, kan het
AMHK de melding nog wel registreren, maar is het niet toegestaan om
daarbij bijzondere persoonsgegevens te verwerken.
Derde lid
Diverse professionals hebben een geheimhoudingsplicht of een beroepsgeheim ten opzichte van hun cliënten. Het beroepsgeheim is voor een
aantal beroepsgroepen in een wettelijke bepaling opgenomen, maar kan
ook direct voortvloeien uit een overeenkomst, een maatschappelijke norm
of uit beroepscodes. Het beroepsgeheim bevordert de noodzakelijke
vertrouwelijke band met een cliënt. Schending van het beroepsgeheim
kan leiden tot strafrechtelijke vervolging ingevolge artikel 272 van het
Wetboek van Strafrecht. Bovendien kan de benadeelde partij in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

245

civielrechtelijke procedure schadevergoeding vorderen, indien de
schending leidt tot benadeling van de natuurlijke persoon of de rechtspersoon waarop de op onrechtmatige wijze bekendgemaakte gegevens
betrekking hebben. Ook is bij beoefenaren van sommige beroepen een
tuchtrechtelijke vervolging mogelijk. Toch kan bij (een vermoeden van)
huiselijk geweld of kindermishandeling een dilemma ontstaan waarbij de
geheimhoudingsplicht in het nadeel van de cliënt gaat werken. Deze
bepaling geeft daarom aan professionals het recht om inlichtingen te
verstrekken waarover zij beroepshalve beschikken als dit noodzakelijk kan
worden geacht om een situatie van huiselijk geweld of kindermishandeling te beëindigen of een redelijk vermoeden daarvan te onderzoeken.
Deze bepaling is stemt overeen met artikel 53, derde lid, Wjz.
Op grond van deze bepaling hebben professionals met een geheimhoudingsplicht het recht om een situatie van huiselijk geweld of kindermishandeling bij het AMHK te melden, oftewel een meldrecht.
Ook wanneer een professional een redelijk vermoeden heeft van een
dergelijke situatie, heeft hij op grond van deze bepaling een meldrecht.
Voor deze melding hebben zij derhalve geen toestemming nodig van de
betrokkene. In de bepaling is sprake van «desgevraagd of uit eigen
beweging». Met de woorden «uit eigen beweging» wordt gedoeld op de
situatie waarin een professional op eigen initiatief contact opneemt met
een AMHK om een melding te doen van huiselijk geweld of kindermishandeling of vermoedens daarvan. «Desgevraagd» is aan de orde indien het
AMHK naar aanleiding van een melding contact opneemt met een
professional en informeert naar diens betrokkenheid bij de melder of de
gemelde persoon. Voor het uitvoeren van zijn taken is het voor het AMHK
noodzakelijk om gegevens te kunnen verzamelen uit de omgeving van het
(vermoedelijke) slachtoffer. De professional krijgt daarom het recht om
desnoods met doorbreking van zijn geheimhoudingsplicht aan het AMHK
inlichtingen te verschaffen.
Voor het uitoefenen van het in dit artikelonderdeel geregelde recht, moet
worden beoordeeld of het verstrekken van inlichtingen noodzakelijk is om
een situatie van huiselijk geweld of kindermishandeling te beëindigen of
een redelijk vermoeden daarvan te onderzoeken. Bij de uitoefening van dit
recht heeft de professional beoordelingsvrijheid. De moeilijke afweging
tussen het recht van spreken en het recht om te zwijgen zal hij moeten
kunnen verantwoorden. Het is dan ook begrijpelijk dat professionals in
beginsel terughoudend omgaan met het hen toegekende meldrecht. Maar
zodra een professional te maken krijgt met signalen van huiselijk geweld
of kindermishandeling, zal hij gesteld worden voor de paradox dat de
geheimhoudingsplicht juist in het nadeel van een cliënt dreigt te werken.
Gezien dit dilemma zal een meldcode behulpzaam zijn bij de te maken
afwegingen. Zie over het gebruik van een meldcode het wetsvoorstel
verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling, in het
bijzonder hoofdstuk 8 en hoofdstuk 9 (onder het kopje «Bescherming
persoonsgegevens») van het algemeen deel van de memorie van
toelichting.132
Artikel 12d
Op grond van de Wet bescherming persoonsgegevens is een AMHK
verplicht de persoonsgegevens die zij verwerkt op hun juistheid te
controleren. Deze controle is ook uit een oogpunt van maatschappelijke
zorgvuldigheid gewenst. In het belang van de privacy dienen de algemene
gegevens niet via allerlei verspreide kanalen bij elkaar gesprokkeld te
worden, maar zo mogelijk bij één instantie. De gemeentelijke basisadministraties zijn een betrouwbaar kanaal voor het verzamelen van de
benodigde gegevens. Voor het uitvoeren van zijn taken dient een AMHK
132

Kamerstukken II 2011/12, 33 062, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

246

daarom gegevens te kunnen verkrijgen uit de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens. De Wet gemeentelijke basisadministratie
persoonsgegevens (Wet GBA) stelt regels ten aanzien van het verwerken
van persoonsgegevens in de gemeentelijke basisadministraties. Met de
onderhavige bepaling is een wettelijke basis geleverd voor de
verstrekking van de benodigde gegevens uit de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens.
Eerste lid
Artikel 12d, eerste lid, bepaalt dat het college van burgemeester en
wethouders – de verantwoordelijke voor de verwerking van gegevens in
de gemeentelijke basisadministratie – aan een AMHK, op diens verzoek
terstond de gegevens uit de gemeentelijke basisadministratie verstrekt die
voor het meldpunt noodzakelijk zijn om zijn taken te vervullen. Dit betreft
slechts de gegevens bedoeld in artikel 34, eerste lid, onder a, onderdelen
1 tot en met 6, van de Wet GBA.
Dit zijn gegevens over:
− de burgerlijke staat;
− curatele;
− het gezag dat over de minderjarige wordt uitgeoefend;
− de nationaliteit;
− het verblijfsrecht van de vreemdeling;
− de gemeente van inschrijving en het adres in die gemeente, alsmede
over het verblijf in Nederland en het vertrek uit Nederland.
Tweede lid
Het tweede lid voorziet in de mogelijkheid voor het college om afwijzend
te beslissen op een verzoek van een betrokkene om aan hem mede te
delen of gegevens uit de basisadministratie aan het AMHK zijn verstrekt.
Dit is slechts toegestaan voor zover dit noodzakelijk kan worden geacht
om een situatie van huiselijk geweld of kindermishandeling of een redelijk
vermoeden daarvan te beëindigen. Het kan bijvoorbeeld gaan om een
(vermoedelijke) dader. Het verstrekken van dergelijke informatie aan een
dader zou dan het slachtoffer in gevaar kunnen brengen.
Artikel 12e
Eerste en tweede lid
Met het eerste en tweede lid van dit artikel wordt afgeweken van
artikel 34, eerste lid, van de Wbp. Op grond van artikel 43 van de Wbp kan
onder voorwaarden de gevraagde informatie geweigerd worden. Gronden
die in dat artikel genoemd worden zijn onder andere de voorkoming,
opsporing en vervolging van strafbare feiten en ook de bescherming van
de betrokkene of van de rechten en vrijheden van anderen. In aanvulling
daarop wordt voorgesteld dat ook de beëindiging van een situatie van
huiselijk geweld of kindermishandeling of het onderzoeken van een
redelijk vermoeden daarvan een belang kan zijn op grond waarvan de
gevraagde informatie geweigerd kan worden.
Een melding aan het AMHK kan betrekking hebben op een situatie ten
aanzien waarvan nog volledig onduidelijk is of sprake is van een mogelijk
strafbaar feit, waar artikel 43, onder b, Wbp op doelt. Wel is van belang
dat het AMHK op dat moment de gemelde situatie in kaart kan brengen.
Om te voorkomen dat een dergelijk onderzoek naar een (vermoedelijke)
situatie van huiselijk geweld of kindermishandeling wordt gefrustreerd
doordat betrokkenen, waaronder de (vermoedelijke) dader op de hoogte
gebracht worden en in verband met de kans op represailles voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

247

slachtoffer, is het verstrekken van de informatie dan niet gewenst. Ook kan
het belang van de melder of van derden (bijvoorbeeld huisgenoten) om
anoniem te blijven een reden voor weigering zijn. Immers, door het
verstrekken van de gevraagde informatie zou de identiteit van de melder
of van derden kunnen worden achterhaald. Een AMHK dient als
uitgangspunt een zo groot mogelijke openheid te hanteren op een zo kort
mogelijke termijn. De termijn gedurende welke een AMHK persoonsgegevens kan verwerken zonder medeweten en dus zonder toestemming
van betrokkene, is in het eerste lid gesteld op vier weken. Indien het
noodzakelijk kan worden geacht om een situatie van huiselijk geweld of
kindermishandeling te beëindigen of een redelijk vermoeden van huiselijk
geweld of kindermishandeling te onderzoeken, bestaat de mogelijkheid
deze termijn telkens met ten hoogste twee weken te verlengen. Door de
termijn van twee weken zal het AMHK zich steeds moeten afvragen of de
geheimhouding nog steeds nodig is. Benadrukt zij dat een AMHK per
melding doorgaans persoonsgegevens verwerkt van verschillende
personen en daarom zal rekening moeten worden gehouden met een
mogelijk per betrokkene verschillend verloop van de termijn.
Derde lid
Wanneer een betrokkene op eigen initiatief het AMHK vraagt of gegevens
die hem betreffen worden verwerkt, dient het AMHK op grond van
artikel 35 van de Wbp deze vraag binnen vier weken te beantwoorden. In
dat antwoord moeten onder meer een volledig overzicht van de verwerkte
gegevens worden opgenomen alsmede de herkomst van de gegevens. In
artikel 12e, derde lid, wordt geregeld dat mededeling over de verwerkte
gegevens achterwege kan blijven voor zover dat noodzakelijk is om een
situatie van huiselijk geweld of kindermishandeling te beëindigen of een
redelijk vermoeden daarvan te onderzoeken.
Vierde lid
Het is van belang dat degenen die een vermoeden van huiselijk geweld of
kindermishandeling melden, vooralsnog aanspraak moeten kunnen
maken op anonimiteit jegens de betrokkenen. Ontbreekt deze
mogelijkheid, dan bestaat de kans dat het AMHK vanwege mogelijke
repercussies niet zal worden benaderd, met alle risico’s op voortduring en
escalatie van het huiselijk geweld of de kindermishandeling van dien.
Artikel 43, onderdeel e, van de Wbp biedt een grondslag om onder andere
artikel 35 Wbp buiten toepassing te laten voor zover dit noodzakelijk is in
het belang van de bescherming van de betrokkene of van de rechten en
vrijheden van anderen. In geval een verzoek op grond van artikel 35 Wbp
afkomstig is van de (vermoedelijke) dader van huiselijk geweld of
kindermishandeling, is die (vermoedelijke) dader als betrokkene aan te
merken en kan de informatie over de herkomst van de gegevens (dus:
informatie over de melder) alleen achterwege blijven als dit noodzakelijk
is in het belang van de bescherming van de dader of van de rechten en
vrijheden van de melder. Om te voorkomen dat de informatie omtrent de
identiteit van de melder na het beëindigen van het huiselijk geweld of de
kindermishandeling alsnog bekend moet worden gemaakt, wordt in
aanvulling op artikel 43 Wbp bepaald dat bij amvb regels kunnen worden
gesteld omtrent de gevallen waarin het bekendmaken van de identiteit
van de persoon die het huiselijk geweld of kindermishandeling of een
vermoeden daarvan heeft gemeld of van de persoon van wie informatie in
het kader van het onderzoek is verkregen, achterwege kan blijven. Deze
bepaling komt overeen met artikel 13, zevende lid, van de Wjz, dat nader
was uitgewerkt in artikel 55 van het Uitvoeringsbesluit Wet op de
jeugdzorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

248

Artikel 12f
Degene ten aanzien van wie een AMHK beschikt over gegevens, in welke
vorm dan ook, heeft in beginsel het recht om deze op verzoek zo spoedig
mogelijk in te zien of daarvan een afschrift te ontvangen.
In het tweede lid is voorzien in een regeling die overeenkomt met de
bepalingen van de Wjz terzake. Inlichtingen over een jeugdige dan wel
inzage in of afschrift van bescheiden die de jeugdige betreffen, kunnen
aan de jeugdige zelf worden geweigerd op grond van de in het eerste lid
genoemde weigeringsgronden. In beginsel hebben ook wettelijke
vertegenwoordigers recht op inlichtingen over, inzage in en afschrift van
bescheiden met betrekking tot de jeugdige. Maar hierop wordt een
uitzondering gemaakt voor die gevallen waarin door de uitoefening van
dat recht het belang van de jeugdige kan worden geschaad, dan wel dit
noodzakelijk is voor de uitoefening van de taken, bedoeld in artikel 12a,
derde lid, of om een situatie van huiselijk geweld of kindermishandeling te
beëindigen dan wel een redelijk vermoeden daarvan te onderzoeken.
Het op verzoek van de wettelijke vertegenwoordiger verstrekken van
inlichtingen over de jeugdige dan wel verlenen van inzage in bescheiden
van de jeugdige, zou bijvoorbeeld met zich kunnen meebrengen dat de
wettelijke vertegenwoordiger de jeugdige onttrekt aan verdere hulpverlening.
Ook zijn er situaties denkbaar dat de wettelijke vertegenwoordiger aan de
jeugdige fysiek of psychisch schade toebrengt, nadat inlichtingen zijn of
inzage in bescheiden is gegeven. Natuurlijk zullen, zodra de dreiging voor
de jeugdige is geweken, aan de wettelijke vertegenwoordiger (alsnog) in
alle openheid inlichtingen over de jeugdige worden verstrekt dan wel
inzage in of afschrift van bescheiden worden gegeven.
Artikel 12g
Eerste lid
Ingevolge het eerste lid mag een AMHK aan anderen dan de betrokkene
geen inlichtingen over, inzage in of afschrift van bescheiden met
betrekking tot de betrokkene verstrekken, dan met toestemming van die
betrokkene. In beginsel geldt hier de algemene norm van artikel 5 van de
Wbp, die bepaalt dat indien de betrokkene de leeftijd van 16 jaren nog niet
heeft bereikt, in plaats van de toestemming van deze jeugdige de
toestemming van zijn wettelijke vertegenwoordiger is vereist.
Tweede lid
Ook met betrekking tot het toestemmingsvereiste achten wij voor het
AMHK een onderscheid naar leeftijden, overeenkomstig de in artikel 12f,
tweede lid, onderscheiden categorieën, gewenst. Hiermee wordt tevens
aangesloten bij de regeling van artikel 7:465 (j° artikel 7:457) BW inzake de
geneeskundige behandelingsovereenkomst. Daarom wordt voorgesteld
dat in plaats van de toestemming van de jeugdige die van zijn wettelijke
vertegenwoordiger is vereist, indien de jeugdige:
a. jonger is dan twaalf jaren, of
b. minderjarig is en de leeftijd van twaalf jaren heeft bereikt en niet in
staat kan worden geacht tot een redelijke waardering van zijn
belangen ter zake.
Derde lid
Het derde lid beoogt te voorkomen dat de bescherming van de privacy
van de betrokkene de uitvoering van de taken van het AMHK frustreert.
Voor de volledigheid zij vermeld dat in artikel 7.3.11, derde lid, van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

249

Jeugdwet een vergelijkbare regeling is getroffen voor jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen. Daarbij is ook geregeld dat
inlichtingen over de betrokkene en inzage of afschrift van het dossier
verstrekt kan worden aan onder andere degenen die rechtstreeks
betrokken zijn bij de uitvoering van de taken van het advies- en meldpunt
huiselijk geweld en kindermishandeling, voor zover de verstrekking
noodzakelijk is voor de door hen in dat kader te verrichten werkzaamheden.
Vierde lid
Wanneer sprake is van kindermishandeling kan jeugdhulp geboden zijn.
De verlening van jeugdhulp kan een complex samenspel zijn waarbij
meerdere jeugdhulpverleners betrokken zijn. Wanneer de jeugdhulpverleners op dezelfde manier met elkaar communiceren, door zowel
inhoudelijk als vormtechnisch dezelfde taal spreken, bevordert dat het
goede onderlinge begrip. Hier vierde lid biedt daarom een grondslag om
bij ministeriële regeling regels te stellen over de wijze waarop het AMHK
gegevens verwerkt en uitwisselt met andere AMHK’s, jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen. Ten aanzien van die laatste twee
categorieën is een vergelijkbare bepaling opgenomen in artikel 7.3.11,
vierde lid, van de Jeugdwet.
Artikel 12h
Door artikel 7.3.12 van de Jeugdwet van overeenkomstige toepassing te
verklaren, wordt het mogelijk om ten behoeve van statistiek of wetenschappelijk onderzoek jeugdsectorbreed, met inbegrip van het AMHK,
gegevens te verzamelen. Dit betekent dat voor het verstrekken van
inlichtingen of dossiergegevens over de betrokkene voor dergelijke
onderzoeksdoeleinden diens toestemming niet nodig is indien sprake is
van een van de beide in het artikel omschreven gevallen; overigens kan
een uitdrukkelijk bezwaar van de betrokkene tegen de verstrekking die
verstrekken alsnog blokkeren.
Artikel 12i
Eerste lid
Dit artikel is ontleend aan artikel 7:454, derde lid, BW en de artikelen 55,
eerste lid, en 56 Wjz en regelt hoelang een dossier bewaard moet blijven.
De bewaartermijn is gesteld op vijftien jaar. Artikel 7:454, derde lid, BW
bepaalde oorspronkelijk ten aanzien van het medische dossier dat de
hulpverlener bescheiden die tot het medische dossier behoren, gedurende
ten minste tien jaar moest bewaren, of zoveel langer als redelijkerwijs uit
de zorg van een goed hulpverlener voortvloeide. Deze termijn is bij de wet
van 22 december 2005 van tien op vijftien jaar gebracht, mede naar
aanleiding van een advies van de Gezondheidsraad over de bewaartermijn van patiëntengegevens. De Gezondheidsraad gaf in zijn advies
aan dat een bewaartermijn van tien jaar te kort is. Tegelijkertijd wijst de
Gezondheidsraad in zijn advies erop dat persoonsgegevens op grond van
privacywetgeving niet langer mogen worden bewaard dan nodig is voor
het doel waarvoor ze zijn verzameld. Ook wijst de Gezondheidsraad erop
dat de verlenging van de bewaartermijn wel proportioneel dient te zijn:
het bewaren van de gegevens dient in verhouding te staan tot het doel
waarmee zij bewaard worden. Voor de Wjz was inzake de bewaartermijn
aangesloten bij het BW en daarom is met de Reparatiewet VWS 2008
vervolgens ook in de Wjz de bewaartermijn op vijftien jaar gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

250

De bewaartermijn wordt nu gekoppeld aan het hele dossier, anders dan in
de Wgbo, die de verplichting kent om telkens een onderdeel van het
dossier te verwijderen. Tevens wordt bepaald dat het AMHK het dossier
langer dient te bewaren indien dat redelijkerwijs noodzakelijk is voor een
zorgvuldige uitvoering van de taken rond meldingen van huiselijk geweld
of kindermishandeling of vermoedens daarvan.
Tweede lid
Voor het AMHK geldt dat zij het dossier bewaart tot het jongste kind van
het gezin waartoe de betrokkene behoort en met welk gezin het AMHK
bemoeienis heeft gehad, meerderjarig is geworden; een en ander voor
zover aannemelijk gemaakt kan worden dat het bewaren een bijdrage kan
leveren aan het beëindigen van een mogelijke situatie van kindermishandeling, of van belang kan zijn voor een situatie waarin een maatregel met
betrekking tot het gezag over een minderjarige overwogen dient te
worden.
Artikel 12j
Op grond van deze bepaling heeft de betrokkene zeggenschap over een
verkorting of verlenging van de bewaartermijn inzake zijn dossier. Hij kan
de bewaartermijn verkorten door de het AMHK te verzoeken (een deel
van) het dossier te vernietigen. Mede gezien de bewijsrechtelijke
consequenties, ligt het voor de hand dat het AMHK een verzoek omtrent
vernietiging schriftelijk vastlegt; hiermee kan hij voorkomen dat hij in een
later stadium aansprakelijk wordt gesteld wegens het niet voldoen aan
zijn dossierplicht.
Het voorgestelde vernietigingsrecht is niet absoluut. In de eerste plaats
behoeft het AMHK de gegevens niet te vernietigen indien het redelijkerwijs aannemelijk is dat de bewaring van de gegevens van aanmerkelijk
belang is voor een ander dan de verzoeker. Daarbij kan worden gedacht
aan de jeugdhulpaanbieder of de uitvoerder van de kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering of van de taken van een AMHK zelf, tegen
wie de verzoeker een gerechtelijke procedure is aangevangen. De «ander»
zou ook een familielid van de jeugdige of ouder kunnen betreffen, dat om
wat voor reden dan ook een aanmerkelijk belang heeft bij bewaring van
bepaalde gegevens. Het AMHK dient zelf een afweging te maken of het
andere belang aanmerkelijk is. Daarbij dient hij de verzoeker erop te
wijzen wat de consequenties van vernietiging zijn. Indien een ouder of
vertegenwoordiger verzoekt om vernietiging van gegevens, dient het
AMHK het belang van de jeugdige in het oog te houden. Een verzoeker
kan naar de geschilleninstantie of de rechter stappen indien een verzoek
omtrent vernietiging niet wordt gehonoreerd.
Ten tweede is vernietiging uitgesloten voor zover een wettelijke bepaling
zich daartegen verzet; zie bijvoorbeeld artikel 4.10c van het Arbeidsomstandighedenbesluit.
Artikel 12k
Dit artikel verklaart een reeks artikelen uit de Jeugdwet van overeenkomstige toepassing op het AMHK. De van overeenkomstige toepassing
verklaarde artikelen zien achtereenvolgens op:
− 4.1.1: verantwoorde hulp,
− 4.1.3: kwaliteitssysteem,
− 4.1.4: delegatiegrondslag voor nadere regels over verantwoorde hulp
(de inschakeling van geregistreerde professionals en goed bestuur),
− 4.1.5: verklaring omtrent het gedrag,
− 4.1.7: meldplicht calamiteiten en geweld,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

251

− 4.1.8: vertrouwenspersoon,
− 4.2.1 tot en met 4.2.3: klachtrecht,
− 4.3.1 en 4.3.2: maatschappelijke verantwoording.
Het betreft artikelen die zien op de kwaliteit van de jeugdhulpaanbieders
en gecertificeerde instellingen, op de positie van jeugdigen en ouders en
op de openbare verslaglegging. Het betreft uitdrukkelijk niet de
bepalingen over het plan (artikel 4.1.2 Jeugdwet) de verplichte meldcode
(artikel 4.1.6 Jeugdwet) en medezeggenschap (artikel 4.2.4 tot en met
4.2.12 Jeugdwet), omdat deze voorschriften niet passen bij een AMHK.
Immers, het werken op basis van een plan op basis waarvan hulp wordt
verleend of een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering wordt
uitgevoerd is niet aan de orde bij het fungeren als advies- en meldpunt.
En het toepassen van de verplichte meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling kan leiden tot contact met het AMHK, waar advies
gevraagd kan worden of een melding gedaan kan worden en het AMHK
kan dan eventueel een onderzoek starten. Een dergelijke meldcode is dan
ook bij uitstek geschikt voor andere actoren dan het AMHK. En ten slotte
is een effectieve medezeggenschap voor een AMHK niet goed uitvoerbaar.
Daarbij verdient het opmerking dat op grond van artikel 12a, eerste lid, de
artikelen 9, eerste lid, onderdeel a, 11 en 12 van de Wmo van toepassing
zijn op de organisatie van het AMHK door het college. Dit ziet op een
tevredenheidsonderzoek en beleidsparticipatie door inwoners van de
gemeente. Op die manier wordt gewaarborgd dat rekening wordt
gehouden met de belangen en behoeften van de mensen die in aanraking
komen of kunnen komen met een AMHK.
Artikel 12l
Dit artikel verklaart de artikelen 7.2.1 tot en met 7.2.8 van de Jeugdwet,
over het verplichte gebruik van het bsn van overeenkomstige toepassing
op het AMHK. Door het bsn te gebruiken wordt gewaarborgd dat de
persoonsgegevens die in het kader van de uitvoering van de wet worden
verwerkt, betrekking hebben op de juiste persoon. Zie ook de artikelsgewijze toelichting op de artikelen 7.2.1 tot en met 7.2.8 van de Jeugdwet.
Artikel 12m
In hoofdstuk 7, paragraaf 4, van de Jeugdwet is geregeld dat gegevens
over jeugdhulp, de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen,
jeugdreclassering en advies- en meldpunten huiselijk geweld en kindermishandeling door betrokken partijen verstrekt dienen te worden aan
Onze Ministers en aan het college van de betrokken gemeente. Op basis
hiervan verkrijgt het Rijk vanwege de stelselverantwoordelijkheid inzicht
in het functioneren van het jeugdstelsel. Daarnaast heeft het college
zodoende inzicht in de doelmatigheid en doeltreffendheid van het
gevoerde beleid. Omdat het AMHK een belangrijke onderdeel uitmaakt
van het jeugdstelsel, regelt artikel 12m, eerste en tweede lid, dat ook het
AMHK kosteloos de benodigde gegevens dient te verstrekken aan het
college en aan beide ministers. Analoog aan de delegatiegrondslag in
artikel 7.4.5 van de Jeugdwet wordt in het derde en vierde een grondslag
gegeven om bij amvb regels te stellen over de inhoud van de te
verstrekken gegevens en de wijze van aanlevering.
Artikel 12n
De bepalingen uit de Jeugdwet over het vaststellen van de begroting, de
balans en de resultatenrekening, zijn van overeenkomstige toepassing op
het AMHK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

252

Artikel 12o
Eerste lid
In verband met de adviestaak en de verwerking van meldingen over
vermoedens en gevallen van kindermishandeling vormt het AMHK een
belangrijk onderdeel van het door de Jeugdwet geregelde jeugdstelsel.
Daarom zal de in de Jeugdwet ingestelde IJZ ook de kwaliteit in algemene
zin van het AMHK onderzoeken, zie artikel 9.1 van de Jeugdwet.
Daarnaast zal het toezicht op de naleving van deze wet zal, net als bij de
Jeugdwet, geschieden door zowel de IJZ als de IGZ. De onderhavige
bepaling biedt de grondslag om door Onze Ministers van VWS en VenJ de
daarmee belaste ambtenaren aan te wijzen.
Tweede lid
Voor haar toezichthoudende taak dient de inspectie toegang te hebben tot
de dossiers wanneer dat noodzakelijk is. Dossiers bevatten veelal de
informatie die nodig is voor een goede beoordeling van de kwaliteit van
hulpverlening, bijvoorbeeld ten aanzien van het toepassen van richtlijnen
en protocollen. Inzage kan nodig zijn in grote aantallen dossiers, zoals bij
thematische onderzoeken waar het kan gaan om honderden dossiers.
Voor inzage in een dossier zou de inspectie in beginsel altijd vooraf
toestemming moeten vragen aan de betrokkene. Bij een weigering zou de
toezichthouder stuiten op de grenzen van de bevoegdheden die hij op
grond van de Awb heeft. Op grond van artikel 5:20 Awb is weliswaar een
ieder verplicht aan een toezichthouder binnen de door hem gestelde
redelijke termijn alle medewerking te verlenen die deze redelijkerwijs kan
vorderen bij de uitoefening van zijn bevoegdheden, maar in het tweede lid
is geregeld dat wie uit hoofde van ambt, beroep of wettelijk voorschrift
verplicht is tot geheimhouding, het verlenen van medewerking mag
weigeren, voor zover dit uit zijn geheimhoudingsplicht voortvloeit.
Ingevolge artikel 12g van deze wet, geldt voor het AMHK immers een
geheimhoudingsplicht.
Om inzage ten behoeve van de toezichthoudende taak toch mogelijk te
maken, mag daarom in afwijking van artikel 5:20, tweede lid, Awb de
toezichthoudende ambtenaren toch inzage krijgen in de dossiers. Ter
bescherming van de betrokken jeugdige of ouder, geldt voor die ambtenaren dezelfde geheimhoudingsplicht als voor de jeugdhulpaanbieder of
de gecertificeerde instelling.
In de gevallen dat besloten wordt een dossier in te zien, moet wel
aantoonbaar zijn dat het doel van deze handeling (goed toezicht) niet op
een minder ingrijpende manier bereikt kan worden en dat de maatregel
niet disproportioneel is. De inspectie dient prudent met het inzagerecht
om te gaan. Wanneer de inspectie onderzoek doet in dossiers, op zoek
naar tekortkomingen, dan begeeft zij zich in de privésfeer van mensen. Dit
vraagt om een zorgvuldig en proportioneel gebruik van het inzagerecht.
Bij onderzoek specifiek gericht op individuele casuïstiek zal de betrokkene
op de hoogte gebracht moeten worden van dit recht op inzage. Bij
grootschalige, thematische onderzoeken is het expliciet vragen om
toestemming niet werkbaar; anonimiseren van de betrokken dossiers zou
een onaanvaardbare last voor de betrokken instelling betekenen.
Belangrijk is ook dat de inspectie tevoren zelf zichtbaar maakt hoe zij in de
praktijk zal handelen. Verhelderd moet worden in welke gevallen het
verlenen van inzage door de inspectie noodzakelijk wordt geacht en welke
waarborgen worden getroffen om zorgvuldig met deze uiterst gevoelige
gegevens om te gaan. Het niet verlenen van inzage waar de inspectie dat
wel noodzakelijk acht, kan ingevolge artikel 184 van het Wetboek van
Strafrecht worden bestraft met gevangenisstraf of een geldboete.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

253

Daarnaast kan een dwangsom worden opgelegd; het sanctionerend
optreden is niet zozeer bedoeld als bestraffing, maar juist als een dwang
tot medewerking aan het toezicht. Een dwangsom is in dat geval een
geëigend middel.
Artikel 12p
Wanneer uit onderzoek door de inspectie, of anderszins, blijkt dat een
AMHK de wet niet of niet goed naleeft, kunnen Onze Ministers van VWS
en VenJ het AMHK een schriftelijke aanwijzing geven. Daarin wordt
gemotiveerd aangegeven welke maatregelen het AMHK dient te nemen
en binnen welke termijn.
Wanneer met het oog op de veiligheid of de gezondheid haast is geboden,
kan de met het toezicht belaste ambtenaar een schriftelijk bevel geven. Dit
bevel geldt voor zeven dagen. Indien nodig kan deze termijn door Onze
Ministers van VWS en VenJ worden verlengd; deze bevoegdheid kan
overigens niet gemandateerd worden aan een met het toezicht belaste
ambtenaar.
Zevende lid
De regering wil professionalisering in de jeugdhulp stimuleren door meer
beroepen onder registratie en tuchtrecht te brengen (zie ook paragraaf 6.5
van het algemeen deel van deze memorie van toelichting). Op grond van
artikel 4.1.4, eerste lid, (de norm van de verantwoorde hulp) zullen bij
amvb regels worden gesteld over de norm van de verantwoorde
werktoedeling. Met het oog daarop zijn de met het toezicht belaste
ambtenaren op grond van de onderhavige bepaling bevoegd tot het
indienen van een tuchtklacht.
Artikel 12q
De bevoegdheden voor Onze Ministers van VWS en VenJ om jegens
jeugdhulpaanbieders handhavend op te treden op grond van de
Jeugdwet, zijn van overeenkomstige toepassing jegens het AMHK.
D
Artikel 19b van de Wmo verplicht het CIZ en bureau jeugdzorg om
persoonsgegevens te verstrekken aan de minister die noodzakelijk zijn
voor de uitvoering van artikel 19a van de Wmo. In verband met de
intrekking van de Wjz en daarmee de beëindiging van de wettelijke taken
van de bureaus jeugdzorg, wordt bureau jeugdzorg geschrapt uit
artikel 19b van de Wmo.
Artikel 11.3
Onderdeel A
De ondersteuning en hulp aan jeugdigen met een psychische stoornis
zullen niet langer onder de Zvw vallen, maar de gemeente wordt hiervoor
ingevolge het onderhavige wetsvoorstel verantwoordelijk. Ook draagt zij
zorg voor de beoordeling of en welke ondersteuning en hulp de jeugdige
nodig heeft. Om deze reden, is deze bepaling in de Zvw niet langer van
toepassing en vervalt derhalve.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

254

Onderdeel B
In artikel 86 wordt bureau jeugdzorg genoemd als één van de partijen die
bij de uitwisseling van gegevens het bsn moeten gebruiken. Nu bureau
jeugdzorg niet langer een wettelijke basis heeft in het onderhavige
wetsvoorstel, is ook deze bepaling gewijzigd.
De gemeente wordt met dit wetsvoorstel ook verantwoordelijk voor de
zorg voor jeugdigen met psychische problemen en stoornissen. In het
systeem van de Zvw worden de inhoud en de omvang van de te verzekeren prestaties niet op wetsniveau maar in het Besluit zorgverzekering
geregeld. Dit besluit zal aangepast worden bij de amvb ingevolge de
Jeugdwet.
Artikel 11.4
De Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) kent een vrij brede
definitie van «zorg». Voor bepaalde vormen van zorg in de zin van de
Wmg geldt dit vormen van jeugdhulp zijn in de zin van het onderhavige
wetsvoorstel. Met deze wijziging wordt aan artikel 2 van de Wmg een lid
toegevoegd, waardoor de Wmg niet van toepassing is op jeugdhulpaanbieders. Overigens wordt hiermee niet uitgesloten dat een jeugdhulpaanbieder daarnaast ook zorgaanbieder is in de zin van de Wmg; voor zover
het geen jeugdhulp betreft, maar wel zorg in de zin van de Wmg, is die
laatste wet vanzelfsprekend wel van toepassing.
Artikel 11.5
Dit betreffen technische aanpassingen van het BW als gevolg van het
verdwijnen van de stichting die een bureau jeugdzorg in stand houdt. Bij
deze aanpassing is nog geen rekening gehouden met het wetsvoorstel
inzake de Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering, de Wjz en de Pleegkinderenwet in
verband met herziening van de maatregelen van kinderbescherming133,
dat thans in de Eerste Kamer ligt. In de aangekondigde invoeringswet
versie zullen die wijzigingen wel worden meegenomen. De gecertificeerde
instelling voert de taken uit de aan de stichting waren opgedragen. Het
gaat dan kort gezegd om de volgende taken:
− het uitvoeren van de ondertoezichtstelling. De gecertificeerde instelling
houdt toezicht op de minderjarige en zorgt dat aan de minderjarige en
de met het gezag belaste ouder hulp en steun worden geboden
teneinde de bedreiging van de zedelijke of geestelijke belangen of de
gezondheid van de minderjarige af te wenden (artikel 275, eerste lid).
De gecertificeerde instelling kan ter uitvoering van haar taak schriftelijk
aanwijzingen geven betreffende verzorging en opvoeding van de
minderjarige. De rechter kan op verzoek van de gecertificeerde
instelling haar machtigen om de minderjarige gedurende dag en nacht
uit huis te plaatsen.
− het uitoefenen van de (voorlopige) voogdij. De rechter kan de voogdij
opdragen aan een natuurlijk persoon of aan een gecertificeerde
instelling (artikel 302, eerste en tweede lid). De taak van de gecertificeerde instelling ziet op de volle verantwoordelijkheid voor de zorg en
opvoeding va de onder voogdijstaande minderjarige.

133

Kamerstukken I 2010/11, 32 015, nr. A.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

255

Artikel 11.6
Onderdeel A
De artikelen uit het Wetboek van Strafrecht die wijziging ondergaan
maken alle deel uit van de bijzondere bepalingen voor jeugdige personen.
Deze bepalingen markeren telkens de betrokkenheid van een gecertificeerde reclasseringsinstelling bij de tenuitvoerlegging van straffen en
maatregelen die aan jeugdigen en jongvolwassenen worden opgelegd.
Ook is voorzien in het toezicht door de raad voor de kinderbescherming
op de werkzaamheden van de jeugdreclassering en worden de bestaande
bevoegdheden tot het geven van aanwijzigen gehandhaafd.
Onderdeel B
Onderdeel B hangt samen met de uitvoering van taakstraffen door de raad
voor de kinderbescherming.
Onderdelen C en D
De onderdelen C en D ten slotte zien op de maatregel betreffende het
gedrag van de jeugdige (GBM; artikel 77w tot en met 77wd Sr). De
wijzigingen in onderdeel C zijn daarbij redactioneel van aard. De wijzigingen in onderdeel D verduidelijken dat ook in het nieuwe stelsel vormen
van jeugdhulp onderdeel van het programma van de GBM kunnen deel
uitmaken.
Artikel 11.7
Met het onderhavige artikel wordt de Wjz ingetrokken. Voor de afrekening
van subsidies van de voorgaande jaren zal die wet van toepassing moeten
blijven. Dat is geregeld in het eerste lid. Het voorgestelde tweede lid strekt
er toe dat procedures en rechtsgedingen tegen besluiten die op grond van
de Wjz zijn genomen of nog te starten procedures tegen besluiten op
grond van die
wet, ook na intrekking van die wet worden behandeld conform de Wjz.
Hoofdstuk 12 Slotbepalingen
Artikel 12.1
Een belangrijk knelpunt in het stelsel zoals dit bestond onder de Wjz was
het gebrek aan samenhang van de vrijwillige jeugdzorg en de jeugdzorg
in het gedwongen kader. Een soepele verbinding tussen het vrijwillig en
gedwongen kader moet er voor zorgen dat gezinnen sneller en effectiever
(integraal) geholpen kunnen worden, waardoor een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering effectief kan worden ingezet, korter kan
duren en beter kan aansluiten op het vrijwillige kader en de structuren die
er (al) rond een kind en het gezin zijn. Dit is ook de reden dat de
gemeenten in de onderhavige wet ook verantwoordelijk worden voor de
uitvoering van het gedwongen kader.
In artikel 3.2, tweede lid, is opgenomen dat de gecertificeerde instelling
die jeugdbescherming of jeugdreclassering uitvoert zelf geen jeugdhulp
mag bieden. In het stelsel onder de Wjz bood bureau jeugdzorg (buiten
licht ambulante trajecten) zelf ook geen jeugdzorg aan, maar werden
cliënten doorgeleid naar passende hulp. Wel waren er landelijk werkende
instellingen (zoals de William Schrikker Groep en het Leger des Heils) die
zowel kinderbeschermingsmaatregelen uitvoeren als jeugdzorg
aanboden. In het onderhavige wetsvoorstel is deze mogelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

256

uitgesloten. De achterliggende gedachte hierachter is dat dit zou kunnen
leiden tot belangenverstrengeling, omdat de (gezins)voogdijwerker en de
jeugdreclasseerder dan jeugdhulp van de eigen organisatie kunnen
inschakelen.
Om de ontwikkeling van vernieuwende organisatie- en werkvormen,
waarbij de gecertificeerde instelling zelf ook jeugdhulp verleent, niet te
frustreren, kan het nodig zijn om van dit verbod af te wijken. In het
onderhavige artikel is daarom de mogelijkheid opgenomen om bij amvb
in het kader van een experiment af te wijken van artikel 3.2, tweede lid. Bij
deze amvb moeten de voorwaarden waaronder van artikel 3.2, tweede lid,
kan worden afgeweken worden aangegeven en het doel dat met het
experiment wordt beoogd. Deze voorwaarden kunnen voorkomen dat de
hierboven genoemde belangenverstrengeling plaatsvindt.
Artikel 12.2
Binnen vijf jaar na de inwerkingtreding van deze wet zenden de Ministers
van VWS en VenJ aan de Staten-Generaal een verslag over de doeltreffendheid en doelmatigheid van deze wet in de praktijk. In dit nieuwe
jeugdstelsel wordt van gemeenten verwacht dat zij maatwerk leveren. Dit
zal leiden tot goede en minder goede voorbeelden van hoe jeugdhulp op
gemeentelijk niveau georganiseerd is. Voorkomen moet worden dat de
wet wordt aangepast naar aanleiding van situaties, die maar voor een
beperkt aantal gemeenten relevant zijn. Om te bezien wat wel en niet
werkt hechten wij zeer aan een landelijke evaluatie, waarbij een periode in
acht moet worden genomen om tot zinvolle uitspraken te komen over de
gemeentelijke uitwerking van de Jeugdwet. Daarom wordt voorgesteld de
Jeugdwet na 5 jaar te evalueren. Daarbij zal aandacht worden besteed aan
de doelmatigheid en doeltreffendheid van:
• de toegang tot jeugdhulp;
• inkopen van jeugdhulpaanbod;
• het aanbieden van jeugdhulp door meer te investeren in het preventieve domein, en
• de integratie van jeugdhulp met andere relevante diensten voor
vragers van jeugdhulp en de bovenlokale samenwerking van gemeenten.
Artikel 12.4
Het bepaalde in artikel 12.4 ziet op de verantwoordelijkheid van de
gemeente om zich tijdig en adequaat voor te bereiden op hun nieuwe
verantwoordelijkheden op grond van deze wet teneinde een verantwoorde decentralisatie van de jeugdhulp mogelijk te maken. In dit
verband vraagt de continuïteit van zorg bijzondere aandacht. In de
artikelen 10.1, 10.2 en 10.3 is in het belang van de continuïteit van zorg
een overgangsjaar vastgelegd voor jeugdigen en hun ouders die op het
moment van inwerkingtreding van deze wet reeds een verwijzing in de zin
van de Zvw of een indicatiebesluit in de zin van de AWBZ of de Wjz
hebben. Deze verwijzingen en indicatiebesluiten blijven nog een jaar na
inwerkingtreding van de onderhavige wet gelden, met dien verstande dat
de gemeente vanaf het moment van inwerkingtreding de financieel
verantwoordelijke partij wordt. Met het oog op een adequate voorbereiding op het nieuwe jeugdstelsel door gemeenten, hebben Rijk, VNG en
IPO in april 2013 operationele afspraken gemaakt over het realiseren van
de continuïteit van zorg. Afgesproken is dat gemeenten in alle regio’s, in
overleg met de huidige financiers en de relevante aanbieders van
jeugdhulp en uitvoerders van kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering uiterlijk 31 oktober 2013 een regionaal transitiearran-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

257

gement vaststellen. Hierin is uitgewerkt hoe de samenwerkende
gemeenten:
− de continuïteit van zorg realiseren,
− de infrastructuur realiseren om cliënten deze continuïteit van zorg in
2015 te bieden, bij de jeugdhulpaanbieder die tot aan de inwerkingtreding van deze wet deze ondersteuning, hulp of zorg biedt, en
− de frictiekosten beperken.
Afgesproken is dat de Transitiecommissie Jeugd de inhoud en de
totstandkoming van de regionale transitiearrangementen zal beoordelen
op de criteria die Rijk, VNG en IPO daarover zijn overeengekomen. Als uit
deze toetsing blijkt dat de continuïteit van zorg onvoldoende is geborgd of
de daarvoor benodigde continuïteit van de infrastructuur of de samenwerkingsafspraken tussen gemeenten niet toereikend zijn, dan kan het Rijk de
desbetreffende gemeente(n) binnen de betreffende regio een aanwijzing
geven. De bevoegdheid om een aanwijzing te geven, die ziet op een
tekortschietende voorbereiding van de gemeente op de nieuwe verantwoordelijkheden op grond van deze wet, is geregeld in artikel 2.12.
Tweede lid
Om de verantwoordelijkheden voor het nieuwe jeugdstelsel waar te
kunnen maken, zal het gemeente bestuur tijdig de nodige stappen moeten
zetten. Het tweede lid schrijft voor dat het beleidsplan en de verordening
voor 1 november voorafgaand aan de inwerkingtreding van het nieuwe
jeugdstelsel zullen moeten zijn vastgesteld. Uitgaande van de inwerkingtreding per 1 januari 2015, houdt dit in dat gemeenten met de voorbereidingen daarvoor al zullen moeten beginnen voordat het wetsvoorstel tot
wet is verheven. Ook voor jeugdigen en ouders wordt zo tijdig duidelijk
hoe voor hen het nieuwe jeugdstelsel uitgewerkt wordt door hun
gemeente. Met de VNG zullen daarover afspraken worden gemaakt en er
zal worden gezorgd voor ondersteuning vanuit het Rijk.
Artikel 12.5
Om misverstanden te voorkomen, legt dit artikel vast dat de uitkomsten
van het eerste door de gemeente uit te voeren onderzoek naar de
tevredenheid van jeugdigen en ouders over de uitvoering van de wet,
voor 1 juli 2016 zullen moeten worden gepubliceerd. En dit geldt ook voor
de aan de Ministers van VWS en VenJ te verstrekken beleidsinformatie als
bedoeld in artikel 7.4.1, eerste lid, in verband met hun stelselverantwoordelijkheid.
Artikel 12.6
Dit artikel regelt dat een aantal artikelen in de wet eerder in werking
treden dan de rest van de wet. Het gaat daarbij allereerst om de artikelen
2.2 en 2.8, die bepalen dat de gemeente een beleidsplan en een verordening dienen te maken. Nu artikel 12.4, tweede lid, regelt dat dit plan en
de verordening voor 1 november voorafgaand aan de inwerkingtreding
van het nieuwe jeugdstelsel moeten zijn vastgesteld, moeten ook de
betreffende artikelen die zien op dit plan en deze verordening eerder in
werking treden.
Verder treden de artikelen 2.12 en 12.4 direct na publicatie in werking. De
combinatie van deze beide artikelen, maakt het mogelijk dat onze
ministers een aanwijzing kunnen geven indien er sprake zou zijn van een
ernstige tekortkoming in de voorbereiding van de decentralisatie van de
jeugdhulp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

258

Verder betreft het artikel 3.3, waarin is bepaald dat de certificerende
instelling certificaten kan verstrekken voor de uitvoering van een
kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering. Een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering kunnen uitsluitend worden
uitgevoerd door een door de gemeente gecontracteerde of gesubsidieerde gecertificeerde instelling. Dit bekent dat er al (ruim) voor inwerkingtreding van de wet gecertificeerde instellingen moeten zijn waarmee de
gemeente een contract kan afsluiten of een subsidierelatie kan aangaan.
Er moet dus in worden voorzien dat certificaten al ruim voor inwerkingtreding van de rest van de wet kunnen worden aangevraagd. Deze
bepaling treedt daarom direct in werking op de dag na publicatie van de
onderhavige wet.
Ook is het noodzakelijk dat de gemeente reeds in een vroeg stadium
beschikt over de gegevens van alle jeugdigen en hun ouders die voor
inwerkingtreding van de onderhavige wet al een vorm van jeugdhulp
ontvangen op een andere grondslag. De eenmalige overdracht van een
aantal essentiële gegevens aan de gemeente vanuit de bureaus
jeugdzorg, het indicatieorgaan van de AWBZ (het CIZ) en de beroepsbeoefenaar, bedoeld in artikel 9b, vijfde lid, van de AWBZ, zal daarom ook al
eerder mogelijk moeten zijn. De gemeente kan zich hierdoor gedegen
voorbereiden op haar taak door middel van de inkoop van de juiste
vormen van ondersteuning, hulp en zorg en kan de jeugdigen en hun
ouders waarvan de aanspraak ingevolge de «oude» wetgeving afloopt na
inwerkingtreding van deze wet, actief benaderen met de vraag of
voortzetting van de ondersteuning, hulp of zorg gewenst of noodzakelijk
is. Ook de artikelen 10.4 tot en met 10.6 zullen daarom de dag na plaatsing
in het Staatsblad in werking treden.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

259

BIJLAGE 1

Vergelijkende tabel Jeugdwet

Artikel in Jeugdwet

Artikel in bestaande wet

Hoofdstuk 1
1.3

Wet op de Jeugdzorg
1, derde lid en 3, eerste, achtste en negende lid

Hoofdstuk 2
2.2
2.3
2.8
2.9
2.10

Wet maatschappelijke ondersteuning
3
4
5
9, 11 en 12
10a

Hoofdstuk 4
4.1.1, eerste lid
4.1.1, tweede lid
4.1.1, derde lid
4.1.3
4.1.4, eerste en tweede lid
4.1.4, derde lid
4.1.6
4.1.7

Kwaliteitswet zorginstellingen
2
3
7:453 BW
4
6
7, derde lid, onder c, WTZi
3a*
4a

4.1.2
4.1.5
4.1.6
4.1.8

Wet op de jeugdzorg
13, derde lid, en 24, tweede en vijfde lid
25, tweede en derde lid*
25a*
57, tweede en derde lid

4.2.2
4.2.3
4.2.4

Wet klachtrecht cliënten zorgsector
2
2, zevende tot en met negende lid
2a
1, vierde lid
–

4.2.5
4.2.6
4.2.7
4.2.8
4.2.9
4.2.10
4.2.11
4.2.12
4.3.1
4.3.2

Wet medezeggenschap cliënten zorgsector
2
3
4
5
6
7
10
66a – 66f Wjz**
8
9

Hoofdstuk 5
5.2
5.3
5.4
5.5

Wet op de jeugdzorg
28a
28b
28c
28d

Hoofdstuk 6
6.1.1
6.1.2
6.1.3
6.1.4
6.1.5
6.1.6
6.1.7
6.1.8
6.1.9
6.1.10
6.1.11
6.1.12
6.1.13
6.1.14

Wet op de jeugdzorg
29a
29b
29c
–
–
–
–
29d
29e
29f
29g
29h
29i
29j

6.2.1
6.2.2
6.2.3

29l
29k
29m

4.2.1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

260

Artikel in Jeugdwet

Artikel in bestaande wet

6.2.4

29n

6.3.1
6.3.2
6.3.3
6.3.4
6.3.5
6.3.6
6.3.7
6.3.8
6.3.9

29o
29p
29q
29r
29ta***
29s
29t
29fa***
29u

6.4.1

29v

6.5.1
6.5.2
6.5.3

29w
29x
29y

Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.1
7.1.1.1
7.1.1.2
7.1.1.3

Wet op de Jeugdzorg
2a
2b
–

7.1.2.1
7.1.2.2
7.1.2.3

2d
2e
2f

7.1.3.1
7.1.3.2
7.1.3.3

2g
2h
2i

7.1.4.1
7.1.4.2
7.1.4.3
7.1.4.4
7.1.4.5
7.1.4.6

2j
2k
2l
2m
2n
2o

7.1.5.1
7.1.5.2

2p
2q

Paragraaf 7.3
Niet overgenomen
7.3.5
7.3.2
7.3.3
7.3.4
7.3.6
7.3.7
4.1.1, derde lid
7.3.8
7.3.9
7.3.10
7.3.11
7.3.12
7.3.13
Niet overgenomen
7.3.14
7.3.15
Niet overgenomen
Niet overgenomen

Boek 7, Burgerlijk Wetboek
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460 – 464
465
466
467
468

Paragraaf 7.4
7.4.1
7.4.2
7.4.3
7.4.4
7.4.5

Wet op de Jeugdzorg
42
44, eerste en derde lid
43
45
44, zesde lid

Hoofdstuk 8
8.1.1

Wmo
5, eerste lid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

261

Artikel in Jeugdwet

Artikel in bestaande wet

8.1.2
8.1.3
8.1.4
8.1.5

5, tweede en derde lid
6a, eerste lid
7, eerste lid
–

8.2.1, eerste lid
8.2.1, tweede lid
8.2.2
8.2.3, eerste lid
8.2.3, tweede lid
8.2.4
8.2.5
8.2.6

Wjz
69
71
72
73, eerste lid
73a
17 Wmo
–
23 Wmo

* Nieuw ingevoegd bij Wet verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling (33 062)
** Nieuw ingevoegd bij Wet verbetering positie pleegouders (32 529)
*** Nieuw ingevoegd bij wijziging van de Wet op de jeugdzorg in verband met het opnemen van een grondslag voor het nemen van beperkende
maatregelen of controlemaatregelen jegens een jeugdige in de gesloten jeugdzorg tijdens vervoer van de jeugdige en tijdens het verblijf van
de jeugdige in het gerechtsgebouw (32 494)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 684, nr. 3

262