Risicobeoordeling
lachgas

Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nieuwe drugs

CAM

Bilthoven, november 2019

Colofon

Dit rapport is een weerslag van het risicobeoordelingsproces betreffende
lachgas. De risicobeoordeling werd uitgevoerd door de Commissie
Risicobeoordeling nieuwe drugs. Het proces werd gecoördineerd door het
Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nieuwe drugs (CAM), dat het
secretariaat voert voor deze Commissie. Het CAM is ondergebracht bij het
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

Opdrachtgever:
Titel opdracht:
RIVM-projectnummer:

Ministerie van VWS, directie VGP
Coördinatiepunt Assessment en Monitoring
nieuwe drugs
V/050324/01/RB

Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nieuwe drugs
p/a Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
GZB, Postbak 12
Postbus 1
3720 BA Bilthoven

Pagina 2 van 66

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave

3

Afkortingen

4

1

Verantwoording

2
2.1

Managementsamenvatting
Executive summary 8

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6

Risicobeoordeling 8
Risico’s voor de gezondheid van het individu
10
Risico’s voor de volksgezondheid 12
Risico’s voor openbare orde en veiligheid 14
Risico’s met betrekking tot criminele betrokkenheid
Overzicht van de kwalitatieve en kwantitatieve scores
Plaatsbepaling op risicoschaal
18

4
4.1
4.1.1
4.1.2
4.1.3
4.1.4
4.2

Conclusies en aanbevelingen
22
Conclusies ten aanzien van risico’s lachgas-gebruik
22
Risico’s voor de individuele gezondheid
22
Risico’s voor de volksgezondheid 22
Risico’s voor de openbare orde en veiligheid
23
Risico’s in verband met criminele betrokkenheid 23
Huidige situatie en de wenselijkheid en mogelijke consequenties van
maatregelen 24
Risico’s van de beleidsmaatregelen 27
Aanbevelingen
27
Tot slot
28

4.2.1
4.3
4.4

5
6

15
16

Bijlage 1: Informatierapport 29
Bijlage 2: Beschrijving van de risicobeoordelingsprocedure
Bijlage 3: Verzoek risicobeoordeling lachgas

Pagina 3 van 66

64

61

Afkortingen

ACMD

Advisory Council on the Misuse of Drugs

AMvB

Algemene Maatregel van Bestuur

APV

Algemene plaatselijke verordening

CAM

Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nieuwe drugs

CBS

Centraal Bureau voor Statistiek

CLP

Classification, Labelling and Packaging

DIMS

Drugs Informatie en Monitoring Systeem

EACD

Expert Advisory Committee on Drugs

EDND

European Database on New Drugs

EHBO

Eerste Hulp Bij Ongelukken

EMCDDA

European Monitoring Centre for Drugs and Drugs Addiction

EU

European Union

4-FA

4-Fluoramfetamine

FIOD

Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst

FDA

Food and Drug Administration

GGD

Gemeentelijke Gezondheidsdienst

GHB

Gamma-hydroxyboterzuur

MBDB

N-methyl-1,3-benzodioxolylbutanamine

MDI

Monitor Drugs Incidenten

MDMA

3,4-Methyleendioxymethamfetamine

MND

Meldpunt Nieuwe Drugs

4-MTA

4-Methylthioamfetamine

NFI

Nederlands Forensisch Instituut

NVIC

Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum

PMMA

para-Methoxymethamphetamine

REACH

Registratie, evaluatie, autorisatie en beperking van
chemische stoffen

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

SEH

Spoedeisende Hulp

VNG

Vereniging van Nederlandse gemeenten

WHO

World Health Organisation

WVMC

Wet Voorkoming Misbruik Chemicaliën

Pagina 4 van 66

1

Verantwoording

De Staatssecretaris van VWS heeft het Coördinatiepunt Assessment en
Monitoring nieuwe drugs (CAM) verzocht een risicobeoordeling uit te
voeren met betrekking tot het gebruik van lachgas en op basis van de
uitkomsten te adviseren over een eventuele aanpassing van het huidige
beleid. Hierbij is het CAM verzocht bij het informatierapport nadrukkelijk
de risico’s van lachgas voor de (volks)gezondheid te betrekken.
Op basis van literatuurinformatie en informatie verkregen via het CAM
netwerk is een informatierapport samengesteld dat als basis diende voor
de risicobeoordeling welke werd uitgevoerd volgens vastgestelde
procedures door de Commissie Risicobeoordeling nieuwe drugs. Op basis
van de resultaten van de risicobeoordeling heeft deze Commissie
aanbevelingen gedaan ten aanzien van lachgas. Een gedetailleerde
beschrijving van de procedure en de betrokken deskundigen zijn vermeld
in Bijlage 2.

Pagina 5 van 66

2

Managementsamenvatting

Het recreatief gebruik van lachgas als verdovend middel kan een risico
vormen voor de gezondheid. Daarom zijn maatregelen wenselijk die het
gebruik van lachgas voor dit doel ontmoedigen. Dat blijkt uit een
risicobeoordeling van het Coördinatiepunt Assessment en Monitoring
nieuwe drugs (CAM) die op verzoek van het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is uitgevoerd. Het CAM is
hierbij ondersteund door de Commissie Risicobeoordeling nieuwe drugs.
De risicobeoordeling wordt volgens vastgestelde procedures uitgevoerd.
Lachgas wordt recreatief gebruikt vanwege de milde geestverruimende
effecten en de korte roes. Het middel is in Nederland op grote schaal
verkrijgbaar omdat het als legaal product wordt verkocht, bijvoorbeeld als
drijfgas voor slagroom. Het gebruik als roesmiddel neemt toe; in 2018
had 6,9 procent van de mensen van 18 jaar en ouder ooit lachgas
gebruikt. Van hen deed 2,7 procent dit in het afgelopen jaar. Het gebruik
is het hoogst onder jongvolwassenen; 14,6 procent van de 20-24-jarigen
gebruikten het in het afgelopen jaar. Ook het aantal meldingen van
ernstige gezondheidsincidenten in relatie tot lachgasgebruik neemt toe,
zoals brandwonden en verlammingsverschijnselen zoals een dwarslaesie,
waarschijnlijk door een tekort aan vitamine B12.
In de risicobeoordeling is een onderscheid gemaakt tussen de individuele
gezondheid en de volksgezondheid in het algemeen. Daarnaast is
gekeken naar de impact op de openbare orde en de relatie met de
georganiseerde criminaliteit. Hieruit blijkt:
-

Het risico van lachgasgebruik voor de gezondheid van een individu is
gering tot matig. Bij gecontroleerd en incidenteel gebruik zijn acute
gezondheidseffecten beperkt. Toch is het niet eenvoudig een grens
aan te geven waaronder recreatief lachgasgebruik veilig zou zijn. Bij
eenmalig excessief gebruik van meer dan 50 ballonnen zijn
vergiftigingen gemeld, maar ook beperkt gebruik kan bijwerkingen
hebben. Een op de drie gebruikers meldt acute ongewenste effecten
zoals hoofdpijn, duizeligheid en tintelingen in handen en voeten. Deze
gebruikers geven aan vijf tot tien ballonnen te hebben gebruikt.

-

Het risico voor de volksgezondheid in het algemeen is matig tot groot.
Lachgas wordt veel gebruikt, door verschillende bevolkingsgroepen.
Jonge en onervaren gebruikers en mensen met een laag vitamine
B12-niveau, zoals vegetariërs, zijn gevoeliger voor schadelijke
effecten.
Pagina 6 van 66

-

De kans dat gebruikers de openbare orde verstoren of daarin
problemen veroorzaken is gering tot matig, omdat het gebruik van
lachgas niet agressie-verhogend werkt. Het risico van lachgasgebruik
in het verkeer is groot doordat het reactievermogen afneemt. Ook
kunnen handelingen met ballonnen in de auto de aandacht van het
verkeer afleiden. Het aantal verkeersincidenten waarbij vermoedelijk
het gebruik van lachgas aan de orde is, is toegenomen tot 1000 in de
eerste helft van 2019.

-

Het risico dat de handel in lachgas voor recreatief gebruik verweven
raakt met de georganiseerde criminaliteit is gering. Dat komt onder
andere doordat lachgas gemakkelijk legaal te verkrijgen is. Er zijn wel
signalen dat criminele organisaties betrokken zijn, want de handel in
lachgas is lucratief.

Vergeleken met beoordelingen van andere verdovende middelen door de
Commissie scoort lachgas over het geheel hoog op risico’s. Daarom vindt
de Commissie dat het gebruik van lachgas moet worden ontmoedigd en
dat de beschikbaarheid moet worden beperkt. Voor chemicaliën zijn er
wettelijke verplichtingen om ze te registreren (REACH) en voor de
indeling naar gevarenrisico, de etikettering en de verpakking (CLP).
Fabrikanten van lachgas als verdovend middel dienen hier aan te voldoen
en moeten aantonen dat dit gebruik veilig is. Daarnaast wordt gemeenten
geadviseerd om beperkende maatregelen over lachgas in de Algemene
Plaatselijke Verordening (APV) op te nemen. Het aanbod en het gebruik
kan dan namelijk worden beperkt.
Een andere maatregel om het gebruikt te ontmoedigen is de (potentiële)
gebruikers voor te lichten. Deze voorlichting moet hen bewust maken van
de mogelijke negatieve gezondheidseffecten van gebruik.
De Commissie adviseert dat aanvullend onderzoek wordt gedaan naar de
omvang van de groep die veel lachgas gebruikt als roesmiddel, naar het
verslavende karakter ervan bij veelvuldig gebruik, en de aantasting van
de zenuwen door lachgas. Ten slotte adviseert de Commissie om het
gebruik van lachgas en de gezondheidseffecten daarvan te blijven
monitoren.

Pagina 7 van 66

2.1

Executive summary
The recreational use of nitrous oxide as a narcotic can pose a health risk.
Therefore, measures are expedient to discourage the use of nitrous oxide
for this purpose. This is the result of a risk assessment by the
Coordination Centre for the Assessment and Monitoring of new drugs
(CAM) by order of the Netherlands Ministry of Public Health, Welfare and
Sports. The CAM has been supported by the Committee Risk Assessment
new drugs. The risk assessment is executed according to established
procedures.

Nitrous oxide is used recreationally for its mild psychedelic effect and
short-lived intoxication. The substance is available on large scale in the
Netherlands as it is available as a licit product, for instance as a
propellant in canned whipped cream. The use as a narcotic is on the rise;
in 2018, 6.9 percent of the people of 18 years and above had ever used
nitrous oxide. Of these people, 2.7 percent used in the last year. The use
is highest among young adults; 14.6 percent of the 20-24 years old have
used in the last year. Also, the number of reports on serious health issues
in relation to the use of nitrous oxide is rising, such as burns and
paralysis phenomena such as paraplegia, likely caused by a shortage on
vitamin B12.
In the risk assessment a distinction is made between the individual health
and public health in general. Additionally, the impact on public order is
considered as well as the relationship with organized crime. The main
conclusions drawn from this risk assessment are:
-

The risk of using nitrous oxide on the health of an individual is low to
moderate. With controlled and incidental use acute health effects are
limited. Still it is hard to give a limit for safe use. Poisonings have
been reported with one-time excessive use of more than 50 balloons,
but also limited use can give rise to side effects. One in three users
reports acute adverse effects such as headache, dizziness and
tingling’s in hands and feet. These users report to have used five to
ten balloons.

-

The risk for public health in general is moderate to large. Nitrous
oxide is widely used, by different population groups. Young and
inexperienced users and people with a low level of vitamin B12, such
as vegetarians, are more vulnerable to harmful effects.

-

The chance that users disturb the public order or cause problems is
low to moderate because the use of nitrous oxide is not aggressionelevating. The risk of using nitrous oxide in traffic is large because the
Pagina 8 van 66

responsiveness decreases. Additionally, the activities involved with the
balloons in a car may draw the attention away from the traffic. The
number of traffic incidents in which nitrous oxide is likely to have been
involved has increased to 1000 in the first half of 2019.
-

The risk that the trade in nitrous oxide is getting intertwined with
organized crime is small. This is among other things because nitrous
oxide is easily legally obtained. There are however some signals that
criminal organizations are involved, as the trade in nitrous oxide is a
lucrative one.

In comparison to the previous assessments of other narcotics the
Commission scores overall high risks for nitrous oxide. That is why the
Commission is of the opinion that the use of nitrous oxide should be
discouraged and the availability should be limited. For chemicals there are
legal obligations for registration (REACH) as well as for the classification,
labeling and packaging (CLP). Manufacturers of nitrous oxide as a narcotic
have to measure up to this and proof this is a safe use. Additionally,
municipalities are advised to take up limiting measures in their Common
Local Regulation (APV). That way limiting the offer and usage of nitrous
oxide.
Another measure to discourage usage is to educate (potential) users. This
information should make them aware of the possible negative health
effects of usage.
The Commission advises additional research is done to determine the size
of the group of people using nitrous oxide as a narcotic in large amounts,
to the addictive properties when using large amounts and to the
impairment of nerves caused by nitrous oxide. Finally, the Commission
recommends continuing monitoring the use of nitrous oxide and the
health effects caused by this usage.

Pagina 9 van 66

3

Risicobeoordeling

In dit hoofdstuk zijn per criterium (genummerd) kort de argumenten en
opmerkingen weergegeven die tijdens de discussie naar voren kwamen
en is het gemiddelde van de scores van de leden van de
risicobeoordelingscommissie aangegeven. De betekenis van de scores is
als volgt:
0 = geen risico
1 = gering risico
2 = matig risico
3 = groot risico
4 = zeer groot risico
Daarbij is aangegeven hoeveel leden een score hebben toegekend aan
het criterium. De scoring is slechts ter ondersteuning aan de
risicobeoordeling, het is niet de totaalscore die doorslaggevend/leidend is
ten aanzien van de aanbevelingen, maar de argumenten die worden
gevoerd, zie ook de Basisnotitie.
3.1

Risico’s voor de gezondheid van het individu
1) De grootte van het risico van lichamelijke afhankelijkheid
Er is beperkte evidentie voor het optreden van afhankelijkheid van
lachgas. Tolerantie hoeft nog geen lichamelijke afhankelijkheid te
betekenen. Er is wel farmacologische evidentie voor tolerantie. Enige
plausibiliteit zou er zijn vanwege betrokkenheid van het
endorfinesysteem. De farmacologische gegevens over tolerantie lijken
echter vooral relevant voor het analgetische effect. Een internationale
review uit 2019 laat geen of vrijwel geen evidentie voor
onthoudingsverschijnselen of tolerantie zien in 76 beschreven casussen.
In vergelijking met andere middelen lijkt de kans op afhankelijkheid
aanwezig te zijn maar wel klein.
Gemiddelde score: 1,0 = gering risico (12/14 leden gescoord)
2) De grootte van het risico van geestelijke afhankelijkheid
De betrokkenheid van Dopamine2-receptoren in de Nucleus Accumbens
wordt verondersteld bij het werkingsmechanisme van lachgas, wat enige
plausibiliteit voor een beloningsmechanisme zou kunnen geven. Frequent
gebruikers rapporteren symptomen van craving en gewenning.
Internationaal onderzoek suggereert dat craving, een sterk verlangen om
te gebruiken en onvermogen om te verminderen of te stoppen niet of
Pagina 10 van 66

nauwelijks gerapporteerd wordt. Maar gebruikers geven wel aan meer en
langer te gebruiken dan hun bedoeling was. Ook geeft 17% van de
zwaardere gebruikers (personen die maandelijks of vaker gebruiken en/of
meer dan 10 ballonnen per keer) aan zich ten minste enigszins zorgen te
maken over het lachgasgebruik en wil 20% ten minste soms stoppen met
het gebruiken van lachgas. Daarbij is het niet helemaal duidelijk of deze
subgroep er niet in slaagt om te stoppen. Het is onduidelijk of de moeite
met stoppen daadwerkelijk door afhankelijkheid van het middel komt of
meer een oorzaak heeft in een algemene behoefte aan een gemakkelijke
roes. Er zijn geen casussen benoemd van cliënten die zich bij
verslavingszorginstellingen hebben gemeld met afhankelijkheid. Wel komt
“bingen” voor en is er een toenemend aantal meldingen over extreem
gebruik.
Gemiddelde score: 1,5 = gering tot matig risico (13/14 leden gescoord)
3) De grootte van het risico van acute toxiciteit
Bij laagfrequent gebruik lijken de acute gezondheidseffecten beperkt te
zijn. De gebruikswijze van het middel en het korte snelle effect, nodigen
echter uit tot minder bedachtzaam gebruik en dan kunnen er risico’s
optreden zoals valpartijen, pneumomediastinum en bewusteloosheid of
indirecte effecten vanwege het onder invloed zijn zoals ongevallen, of
door de gebruikswijze, zoals bevriezingsverschijnselen. De incidenties van
de ernstigere effecten lijken echter gering te zijn.
Neurotoxiciteit treedt op, vooral bij chronisch excessief gebruik van 50 of
meer ballonnen maar incidenteel ook acuut na eenmalig excessief
gebruik. Er wordt een toename gezien in het aantal incidenten in de MDI
en de NVIC meldingen, maar in verhouding tot het gebruik en ten
opzichte van andere drugs is het een beperkt aantal.
Gemiddelde score: 1.5 = gering tot matig risico (13/14 leden gescoord)
4) Grootte van het risico van chronische toxiciteit
Bij incidenteel en matig gebruik lijkt het risico klein te zijn, alhoewel het
onduidelijk is wat de effecten op de lange termijn zijn van frequent
gebruik of out-gaan op jongere leeftijd. Extreem of chronisch gebruik is
geassocieerd met matige tot ernstige gezondheidsrisico’s zoals perifere
neuropathieën, pernicieuze anemie en neurologische aandoeningen door
vitamine B12 afbraak dan wel een ander mechanisme. Het risico hierop is
groter voor mensen met een tekort aan functioneel vitamine B12.
Aanvullen hiervan met behulp van supplementen is niet altijd zinvol
aangezien de resorptie beperkt kan zijn.
Pagina 11 van 66

Gemiddelde score: 2,3 = matig tot groot risico (13/14 leden gescoord)
3.2

Risico’s voor de volksgezondheid
5) De mate van risico met betrekking tot omvang en frequentie van
gebruik en eventuele toename van gebruik
Er is een duidelijke toename in het gebruik van lachgas. Lachgas is een
‘mainstream drug’ geworden, met name in relatie tot uitgaan maar wordt
ook in de privésfeer gebruikt. Lachgas wordt gebruikt in veel
verschillende bevolkingslagen, waaronder (jonge) gebruikers die nog
weinig ervaring hebben met andere middelen. Er is ook een toename in
het gebruik van grote hoeveelheden lachgas. Dat lijkt verband te houden
met de beschikbaarheid van cilinders van het middel. Het is niet duidelijk
of de hoeveelheid lachgas die per gelegenheid wordt gebruikt in het
algemeen ook is toegenomen.
Gemiddelde score: 3,1 = groot tot zeer groot risico (14/14 leden
gescoord)
6) De mate van risico vanwege de kwetsbaarheid van de gebruiker
Onder de gebruikers van lachgas bevinden zich kwetsbare groepen. Het
zijn veelal jongvolwassenen, maar mogelijk is er een toename in bepaalde
groepen minderjarigen. Minderjarigen zijn kwetsbaar omdat ze weinig
ervaring hebben, lachgas is vaak het eerste verdovende middel dat ze
tegenkomen. Daarnaast is het effect van lachgas en met name het
mogelijk herhaaldelijk out gaan als gevolg van zuurstofgebrek op de nog
ontwikkelende hersenen onbekend. Men is naïef over het gebruik van
lachgas en schat de risico’s laag in, waarschijnlijk mede omdat er geen
regelgeving lijkt te zijn. De kennis over risico’s is gering. Verhoogde
risico’s zijn er voor vrouwen in de vruchtbare leeftijd, mensen met harten vaat aandoeningen en mensen met een laag vitamine B12 gehalte,
zoals vegetariërs en mogelijk ook voor zwangeren. Gebruik vindt ook
vaak plaats gecombineerd met alcohol en/of drugs in het uitgaansleven,
waar polygebruik de norm is.
Gemiddelde score: 2,6 = matig tot groot risico (14/14 leden gescoord)
7) De mate van risico door het ontbreken van adequate
gebruiksinformatie
Bij verstrekking van het middel wordt geen informatie over de risico’s van
gebruik gedeeld. Lachgas heeft het imago van een veilige drug. Kennis
Pagina 12 van 66

over risico’s is wel beschikbaar en hierover komt ook steeds meer
beschikbaar. Deze informatie lijkt de gebruiker onvoldoende te bereiken.
Dit geldt met name voor kwetsbare groepen. Het is van belang om te
waarschuwen voor de gevaren bij overmatig gebruik. De risico’s van
chronisch gebruik zijn nauwelijks bekend, lachgas wordt als ongevaarlijk
gezien, ook omdat het legaal is.
Gemiddelde score: 2,5 = matig tot groot risico (14/14 leden gescoord)
8) De mate van risico met betrekking tot de beschikbaarheid van het
betreffende product
Een van de grootste problemen bij lachgas is dat er bijna geen
beperkingen zijn bij de distributie. Het is de vraag of daarbij de geldende
regelgeving qua transport en REACH in acht wordt genomen. Lachgas is
gemakkelijk te verkrijgen voor iedereen, ook voor minderjarigen. Er kan
openlijk worden geadverteerd voor het product. Jongeren worden er bij
het uitgaan mee geconfronteerd en bezorgservices komen overal en zijn
zichtbaar aanwezig. Door de grote schaal van gebruik worden ook minder
frequente ernstige gezondheidsschade en gevolgen van intensief gebruik
manifest. Sinds enkele jaren wordt lachgas niet alleen maar als ampul
aangeboden, maar ook als cilinder wat overmatig gebruik in de hand
werkt.
Gemiddelde score: 3,4 = groot tot zeer groot risico (14/14 leden
gescoord)
9) De mate van risico door onbetrouwbare kwaliteit van het product
Het product is afkomstig uit een regulier legaal circuit en daarom
gewoonlijk van goede kwaliteit ook al gaat het om een product dat niet is
bedoeld voor humane consumptie. Er kan een schimmiger handel
optreden in cilinders die opnieuw gelabeld zijn, waardoor de herkomst
onduidelijk wordt. Ook de kwaliteit van niet-medicinaal lachgas lijkt goed
te zijn, waarbij verontreiniging met andere (nitreuze) gassen niet lijkt
voor te komen.
Er is een onbekend risico door mogelijke metaaldeeltjes die vrijkomen bij
het gebruik van ampullen. Nadelige effecten hiervan zijn echter niet
gerapporteerd.
Gemiddelde score: 0,8 = geen tot gering risico (13/14 leden gescoord)
10) De mate van risico door onbetrouwbaarheid van de distributiewijze en
verkooppunten en handelaren
Pagina 13 van 66

Lachgas als roesmiddel is niet bedoeld voor recreatief gebruik en dus is er
geen toezicht op distributie en verkoop. Het legale karakter maakt de
distributie keten enigszins transparant maar transport en labeling zijn niet
altijd op orde. Lachgas wordt aangeboden in horecagelegenheden met
een onduidelijke omvang waarbij mogelijk niet aan CLP en REACH
regelgeving wordt voldaan. Er is sprake van een geforceerde
aanbodmarkt met hoge winstmarges waarbij aanbieders naar verwachting
weinig op leeftijd en mogelijke gezondheidsrisico’s letten. Daarbij is er
een wildgroei van dubieuze handelaren. In het geval van cilinders is
distributie mogelijk gevaarlijk. Ook bij de kleine cilinders is er risico op
bevriezing, onveilig transport en bij hantering van de cilinders. Er lijkt
sprake te zijn van enige criminele betrokkenheid.
Gemiddelde score: 1,8 = gering tot matig risico (14/14 leden gescoord)
11) De mate van risico gemeten naar aard en omvang van meldingen van
incidenten
Minder dan 1% van de bij de MDI gemelde drugsincidenten is lachgasgerelateerd. Maar de incidentie neemt wel toe. De ernst van de
gerapporteerde intoxicaties varieert daarbij van mild tot ernstig. Er is
sprake van zowel ongevallen (indirect) als intoxicaties. Het NVIC
rapporteert een toename van 54 gevallen van lachgas-gerelateerde
gezondheidsklachten in 2018 naar 67 in alleen al de eerste helft van
2019. Er is een toename in de incidenten bij groepen die riskant
gebruiken; veel of door middel van een gevaarlijke gebruikswijze. Het is
de verwachting dat als de bezorgmarkt blijft groeien het aantal incidenten
verder zal stijgen.
Gemiddelde score: 2,0 = matig risico (14/14 leden gescoord)
3.3

Risico’s voor openbare orde en veiligheid
12) De mate van risico met betrekking tot frequentie en ernst van
eventuele overlast voor burgers rond verkoop en gebruik
De vormen van overlast door lachgas lopen uiteen van zwerfvuil tot
geluidsoverlast. De geluidsoverlast lijkt beperkt tot evenementen zoals
Koningsdag en festivals of geassocieerd met plaatsen zoals hangplekken.
De overlast door het zwerfvuil is echter omvangrijker en minder tijd- en
plaatsgebonden. De meldingen van overlast nemen toe en het ervaren
van overlast lijkt toe te nemen. Overlast vanwege ongevallen en
verkeersveiligheid wordt gescoord bij punt 14.

Pagina 14 van 66

Gemiddelde score: 2,3 = matig tot groot risico (14/14 leden gescoord)
13) De mate van risico doordat het gebruik leidt tot agressie en een
verlaging van de geweldsdrempel bij de gebruiker
Lachgas heeft een kortdurend sederend effect, wat niet of nauwelijks leidt
tot gewelddadig gedrag van de gebruiker. Het is wel enigszins
ontremmend, maar ook dat is kortdurend.
Gemiddelde score: 0,1 = geen tot gering risico (14/14 leden gescoord)
14) De mate van risico doordat het gebruik van het product het
reactievermogen en de rijvaardigheid beïnvloedt
Lachgas is een narcosemiddel en effecten treden al op bij lage
concentraties. Lachgas gebruiken in het verkeer is daarom een
gevaarlijke combinatie. Gezien het beoogde effect lijkt de kans dat
iemand achter het stuur zal gebruiken klein ten opzichte van bijvoorbeeld
alcohol. Toch vindt dit plaats en neemt het aantal verkeersincidenten
waarbij lachgas een rol heeft gespeeld toe. Het risico op ongevallen is niet
alleen vanwege het onder invloed zijn, maar ook vanwege de
gebruikswijze en de handelingen gerelateerd aan het gebruik, zoals
ballonnen vullen tijdens het rijden.
Herstel na gebruik lijkt snel te zijn, maar of het concentratievermogen na
gebruik nog verminderd is en voor hoe lang is niet duidelijk. Bij medisch
gebruik wordt voorzichtigheidshalve autorijden na gebruik afgeraden.
Gemiddelde score: 3,3 = groot tot zeer groot risico (14/14 leden
gescoord)
3.4

Risico’s met betrekking tot criminele betrokkenheid
15) De mate van risico door betrokkenheid van de (georganiseerde)
misdaad bij productie en handel
De reguliere productie van lachgas is in handen van de chemische
industrie en de handel loopt via consumentenproducten of via KvK
geregistreerde handelaren. De handel zou via REACH moeten verlopen. Er
zijn aanwijzingen dat de (georganiseerde) misdaad zich bezighoudt met
lachgas. Hoe deze informatie te kwalificeren is niet duidelijk, daarvoor
ontbreken gegevens. Het is onduidelijk of witwassen van drugsgelden met
lachgashandel plaats vindt. Het is ook niet eenduidig in hoeverre nietstrafbare handel in een product voor oneigenlijk gebruik door individuen
betrokken bij georganiseerde misdaad als crimineel moet worden gezien.

Pagina 15 van 66

Gemiddelde score: 1,4 = gering tot matig risico (12/14 leden gescoord)
16) De mate van risico door betrokkenheid van de (georganiseerde)
misdaad bij productie en handel in grondstoffen
Lachgas wordt door de chemische industrie vanuit ammoniumnitraat
geproduceerd. Het is niet onmogelijk voor criminelen om op dezelfde
wijze, of met behulp van een reeks van alternatieve grondstoffen lachgas
te produceren. Zolang lachgas echter commercieel beschikbaar is , is daar
geen aanleiding toe. Er zijn geen aanwijzingen dat criminelen zich
bezighouden met handel in grondstoffen om daar lachgas van te maken.
De handel is in lachgas zelf, niet in grondstoffen.
Gemiddelde score: 0,3 = geen tot gering risico (12/14 leden gescoord)
Overzicht van de kwalitatieve en kwantitatieve scores
In Figuur 1 en in Tabel 1 zijn de gemiddelde uitkomsten van de scores per
risicocategorie aangegeven. In Figuur 2 is grafisch de uitkomst van de
scores per criterium aangegeven.
8
6,7

7
6
5
score

3.5

4
3
2

2,3
1,6

1,9
0,9

1
0

I

II

III

IV

totaal

categorie
Figuur 1. Gemiddelde scores per categorie en totaalscore voor de lachgasrisicobeoordeling.

Pagina 16 van 66

Tabel 1: Uitkomsten van de scores per risico categorie.
Categorie risico

Score

Waardering

I. Gezondheid individu

1.6

Gering tot matig risico

II. Volksgezondheid/samenleving

2.3

Matig tot groot risico

III. Openbare orde en veiligheid

1.9

Gering tot matig risico

IV. Criminele betrokkenheid

0.9

Gering risico

Totaalscore

6.7

5

score

4
3
2
1
0

criterium
Figuur 2. De gemiddelde scores per criterium voor de lachgasrisicobeoordeling. De range van de scores per criterium is weergegeven
met verticale lijnen.

Pagina 17 van 66

Plaatsbepaling op risicoschaal
In Figuur 3 zijn de totaalscores weergegeven van de middelen die eerder
door de Commissie zijn beoordeeld. In Tabel 2 staan de scores per
risicocategorie alsook de aanbevelingen die voor deze middelen zijn
gedaan. In Figuur 4 staan de scores per risico voor de verschillende
middelen grafisch weergegeven.

score

3.6

9
8
7
6
5
4
3
2
1
0

middel
Figuur 3: Totaalscores van de door de Commissie beoordeelde middelen.

Pagina 18 van 66

Tabel 2: Uitkomsten van de scores per risico categorie van recent
beoordeelde middelen en de aanbevelingen die voor deze middelen zijn
gedaan.
Middel
Qat

Gezondheid

Volks-

Openbare

Crimi-

Totaal

individu
gering

gezondheid

Orde

naliteit

score*

gering

geen-gering

Geen

3,1

(2007)
Paddo’s

geen-gering

matig

gering

Gering

4,5

kwaliteitseisen product
en handel; preventie

gering-matig

gering-matig

gering-matig

(2001)
Cannabis

voorlichting; nader
onderzoek

(2007)
Ketamine

Aanbeveling

geen-

4,8

monitoring

6,2

voorlichting;

gering
gering

gering

gering-matig

(2008)

matiggroot

maatregelen productie
en handel

MBDB

matig-groot

matig

gering

gering

6,3

monitoring

gering-matig

matig

matig

gering-

6,9

monitoring

gering-matig

matig-groot

gering

gering-

7,0

voorlichting;

(1998)
GHB
(1999)
4-FA

matig

(2016)

matig

maatregelen productie
en handel

GHB

matig-groot

matig

matig

gering

7,6

matig

matig-groot

gering

matig-

7,8

(2011)
PMMA

en handel

(2003)
4-MTA

groot
matig

matig

matig

(1999)
Lachgas

maatregelen productie

matig-

en handel
8,1

groot
gering-matig

matig-groot

gering-matig

gering

(2019)

maatregelen productie
maatregelen productie
en handel

6,7

voorlichting; nader
onderzoek;
monitoring;
maatregelen handel

* De scores van risicobeoordelingen uitgevoerd vóór 2008 zijn voor de
vergelijkbaarheid aangepast aan de schaal die in de GHB
risicobeoordeling van 2011 werd gebruikt. De maximale score is 16.

Pagina 19 van 66

A
3

score

2

1

0

middel

B
3

score

2

1

0

middel

Pagina 20 van 66

C
3

score

2

1

0

middel

D
3

score

2

1

0

middel
Figuur 4: Rangschikking naar score per categorie voor de verschillende
middelen. A: Individuele gezondheid, B: Volksgezondheid, C: Openbare
orde en veiligheid, D: Criminele betrokkenheid.

Pagina 21 van 66

4

Conclusies en aanbevelingen

4.1

Conclusies ten aanzien van risico’s lachgas-gebruik
Dit is de eerste keer dat de Commissie Risicobeoordeling nieuwe drugs
een risicobeoordeling uitvoert met betrekking tot lachgas. De aanleiding
tot deze beoordeling waren signalen voor een toename van gebruik en
een toename van het aantal gezondheidsincidenten.

4.1.1

Risico’s voor de individuele gezondheid
Het is niet duidelijk in welke mate gebruikers afhankelijk kunnen worden
van het gebruiken van lachgas. Er lijkt wel tolerantie voor het middel op
te treden, maar wetenschappelijke studies naar afhankelijkheid zijn
beperkt in aantal. De studies die er zijn wijzen op een geringe mate van
afhankelijkheid. Toch lijkt de incidentie van het gebruik van grote
hoeveelheden toe te nemen en hebben sommige gebruikers moeite om te
stoppen. Er is weinig zicht op het verslavende karakter van lachgas bij
hoogfrequent gebruik.
Acute gezondheidseffecten zijn beperkt bij gecontroleerd incidenteel
gebruik, het middel wordt succesvol gebruikt als anestheticum. Maar
recreatief gebruik vindt niet gecontroleerd plaats, waardoor incidenten
kunnen optreden. De Commissie maakt zich zorgen over de
neurotoxiciteit die ook reeds na eenmalig gebruik lijkt te kunnen
optreden. Bij eenmalig excessief gebruik zijn intoxicaties gemeld, maar
ook na het gebruik van een enkele ballon worden tintelingen in handen en
voeten veelvuldig gerapporteerd, wat kan duiden op neurotoxiciteit. Dit,
samen met de interindividuele verschillen in beschikbaar functioneel
vitamine B12 maken dat er niet eenvoudig een grens is aan te geven
waaronder recreatief lachgasgebruik veilig zou zijn.
Chronisch gebruik blijkt te kunnen leiden tot matige tot ernstige
gezondheidsschade, onder andere door vitamine B12 deficiëntie. Perifere
neurologische schade is gedocumenteerd, onduidelijk blijven de effecten
op de hersenen. Er lijkt een verband te zijn tussen de opkomst van het
gebruik van lachgascilinders en een toename in hoogfrequent gebruik en
daarmee geassocieerd ernstige gezondheidsschade. Mogelijk wordt het
gebruik van grotere hoeveelheden met de cilinders makkelijker in de hand
gewerkt.

4.1.2

Risico’s voor de volksgezondheid
Lachgas wordt veel gebruikt, door verschillende bevolkingsgroepen, het
gebruik neemt toe en ook het gebruik van grote hoeveelheden neemt toe.
Pagina 22 van 66

Er zijn jonge en onervaren gebruikers die een kwetsbare groep vormen.
Ook mensen met een laag functioneel vitamine B12 niveau zijn gevoeliger
voor risico’s. Gebruikersinformatie over gezondheidsrisco’s wordt niet
verstrekt bij het product en kennis ontbreekt in veel gevallen bij
gebruikers. De Commissie meent dat zeker voor het overmatig gebruik
gewaarschuwd zou moeten worden.
Lachgas is gemakkelijk verkrijgbaar, overal en door iedereen. Er wordt
mee geadverteerd en in het uitgaansleven wordt het ruimschoots
aangeboden. De kwaliteit van het product is hoog en lijkt geen bijdrage te
leveren aan het gezondheidsrisico van lachgas. De distributie van het
lachgas brengt wat meer risico met zich mee aangezien het niet bedoeld
is voor recreatief gebruik en wildgroei optreedt op de aanbodmarkt.
Ten opzichte van andere drugs zijn er relatief weinig incidenten maar er is
sprake van een toename in het aantal gezondheidsincidenten met
lachgas. Naar schatting een derde van de (jongvolwassen) gebruikers
geeft aan last van bijwerkingen te hebben en ernstige incidenten zoals
dwarslaesies en brandwonden worden vaker gerapporteerd.
4.1.3

Risico’s voor de openbare orde en veiligheid
De overlast ten gevolge van lachgasgebruik uit zich voornamelijk in
zwerfvuil en geluidsoverlast. Het gebruik van lachgas werkt niet agressie
verhogend. De Commissie schat het risico van lachgasgebruik in het
verkeer als groot tot zeer groot. Lachgas verlaagt namelijk ernstig het
reactievermogen en de rijvaardigheid. Het kan zorgen voor out gaan
maar ook de afleidende handelingen met ballonnen kunnen zorgen voor
gevaarlijke situaties in het verkeer.
Alhoewel het milieueffect niet specifiek wordt gescoord in de beoordeling,
is lachgas een sterk broeikasgas. Het gebruik van lachgas als roesmiddel,
levert een vermijdbaar effect aan de opwarming van de aarde.

4.1.4

Risico’s in verband met criminele betrokkenheid
De risico’s op criminele betrokkenheid bij productie en handel worden
gering tot matig geschat. Er zijn aanwijzingen dat criminele organisaties
zich ook bezig houden met lachgas, maar handel in lachgas is op zich
geen criminele activiteit. Wel is de productie en import van lachgas,
onafhankelijk van volume, notificatie-plichtig onder CLP. Daarbij is
lachgas registratie-plichtig onder REACH voor leveranciers van meer dan
1000 kg per jaar. Met de registratie onder REACH dient veilig gebruik als
genotmiddel te worden aangetoond. De omvang van gebruik is niet
bekend, maar lijkt zo groot dat er handelaren in overtreding zijn van CLP
en REACH regelgeving.
Pagina 23 van 66

De betrokkenheid van criminele organisaties in productie en handel van
grondstoffen van lachgas wordt gering geschat aangezien het middel
ruimschoots voorhanden is en wordt verhandeld.
4.2

Huidige situatie en de wenselijkheid en mogelijke consequenties
van maatregelen
De huidige situatie wordt gekenmerkt door een groot aanbod van lachgas
als roesmiddel, veel ervaren overlast door zwerfvuil en geluid in steden
en een toename in het aantal (ernstige) gezondheidsincidenten door het
gebruik van lachgas. In 2016 werd het gezondheidsrisico van lachgas
door het RIVM nog beperkt geschat. Op dit moment echter lijkt het aantal
gebruikers te zijn toegenomen evenals het aantal hoogfrequente
gebruikers. Daarnaast zijn er de afgelopen jaren aanzienlijk meer
gezondheidsincidenten gemeld waarbij lachgas een rol heeft gespeeld en
lijkt lachgas met name aantrekkingskracht te hebben op jonge gebruikers
die verder nog weinig ervaring hebben met drugs. Om deze redenen heeft
lachgas als recreatief roesmiddel in de risicobeoordeling een relatief hoge
score gekregen.
De Commissie is daarom van mening dat op basis van de huidige stand
van informatie, met name de toename van het gebruik en daarmee het
aantal gezondheidsincidenten, het gewenst is maatregelen te nemen om
de grote beschikbaarheid en het gebruik van lachgas terug te dringen.
Dat geldt met name voor het overmatig gebruik, en gebruik onder
jongeren en andere risicogroepen. Specifieke maatregelen om deze
doelen te bereiken zijn niet eenvoudig te nemen. De Commissie noemt
een aantal mogelijkheden in dit advies, maar het is aan de opdrachtgever
om de meest passende maatregelen te formuleren.
Op basis van de hoge score ten opzichte van andere middelen, lijkt het
plaatsen van lachgas op één van de lijsten van de Opiumwet
gerechtvaardigd. Maar er zijn veel legale toepassingen van lachgas
waarvoor uitzonderingen nodig zouden zijn. Plaatsing onder de Opiumwet
lijkt daarmee een complexe maatregel om de doelen, het tegengaan van
excessief gebruik en het tegengaan van gebruik onder jongeren te
bereiken.
Medicinaal gebruik van lachgas valt onder de Geneesmiddelenwet. Het
gebruik van lachgas als recreatief roesmiddel lijkt niet onder de werking
van de Geneesmiddelenwet te kunnen worden gebracht. Want middelen
zonder beoogd therapeutische effect kunnen niet worden gekwalificeerd
Pagina 24 van 66

als geneesmiddel, volgens de uitspraak van het Hof van Justitie in het
arrest van de zaak Markus D. (ECLI:EU:C:2014:2060).
Voor bestuurders in het verkeer is lachgasgebruik reeds niet toegestaan
want het rijden onder invloed is strafbaar volgens de Wegenverkeerswet.
Daarnaast is volgens dezelfde wet het veroorzaken van gevaar op de
weg, bijvoorbeeld door afleidende handelingen uit te voeren met
ballonnen tijdens het rijden, ook niet toegestaan. Het aantonen van het
gebruik van lachgas ten tijde van de verkeersdeelname is echter lastig.
De Commissie ziet dat er voldoende evidentie is voor de schadelijke
effecten veroorzaakt door het gebruik van lachgas. Desondanks zal
handhaving op lachgas via Artikel 18 van de Warenwet niet eenvoudig
zijn, gezien het vaststellen van het beoogde gebruik en een grenswaarde
voor de schadelijke effecten. Handhaving op basis van Artikel 18 van de
Warenwet is op dit moment geen reële optie.
De Commissie heeft de mogelijkheid besproken om specifieke regelgeving
voor lachgas in te zetten om zo de beschikbaarheid in te kunnen perken.
Het lijkt al mogelijk om op te kunnen treden onder REACH en CLP. Het
gebruik van lachgas als genotmiddel is een "niet-beoogd gebruik".
Leveranciers van meer dan 1000 kg lachgas per jaar dienen daarom
geregistreerd te zijn en aan te kunnen geven bij registratie dat de stof
veilig kan worden gebruikt als genotmiddel.
Daarbij adviseert de Commissie om de verpakkingsgrootte van lachgas
aan te passen en middels een appèl op de klein- en groothandel het
aanbod te limiteren. Er zou een beperking opgelegd kunnen worden op
het aantal ampullen dat per afnemer mag worden aangeschaft. De
verkoop aan particulieren en daarmee het gebruik van cilinders voor
recreatief lachgasgebruik, zou in het geheel niet moeten worden
toegestaan. Blurring (functievermenging) van lachgasgebruik met feestof uitgaansactiviteiten zou moeten worden tegengegaan. De Commissie
zou het wenselijk vinden als festivalorganisaties en horeca hun
verantwoordelijkheid zouden nemen en de verkoop van lachgas gaan
staken.
Om lokale overlast aan te kunnen pakken lijkt een aanpassing van de
algemene plaatselijke verordening (APV) zoals onder andere ingevoerd in
Amsterdam een effectief middel. De Commissie adviseert deze
ontwikkeling te volgen en eventueel via de VNG uit te breiden over
betrokken gemeenten.
Pagina 25 van 66

Indien bestaande wetgeving tekort schiet om de beoogde inperking van
de beschikbaarheid te realiseren, zou het initiëren van specifieke
wetgeving nader onderzocht kunnen worden waarbij het legitieme gebruik
buiten schot zou moeten blijven.
De Commissie ziet groot belang in het geven van voorlichting en het
nemen van preventiemaatregelen. Lachgas heeft een positief en
onschuldig imago en dat dient te worden bijgesteld. De waarschuwingen
zoals eerder in 2019 gegeven door de brandwondencentra,
revalidatieartsen en neurologen verdienen navolging. Tintelingen en een
doof gevoel in armen en benen kunnen tekenen zijn van neurotoxiciteit
en dienen te worden opgepikt als een alarmsignaal. Een veilige
bovengrens voor het gebruiken van lachgas is niet bekend. In eerder
onderzoek leek een maximum van 10 ballonnen, niet vaker dan eens per
maand, geen gezondheidseffecten te veroorzaken. Het is onbekend of
lachgas een gatewayfunctie kan hebben naar het gebruik van zwaardere
middelen. Onder de gebruikers zijn jonge tot zeer jonge mensen waarbij
bekend is dat het risico op verslaving toeneemt bij jongere startleeftijd.
Daarom dient voorlichting en preventie gericht op potentiële gebruikers
geïntensiveerd te worden, bijvoorbeeld door een op potentiële gebruikers
gerichte campagne.
De Commissie verwacht dat met bovenstaande maatregelen in de eerste
plaats het signaal wordt gegeven dat het bij lachgas om een middel gaat
met substantiële gezondheidsrisico’s. Daarnaast is het doel van de
maatregelen om de beschikbaarheid van lachgas aanzienlijk te verkleinen
en op die manier het aantal incidenten en andere gezondheidsschade te
doen afnemen.
De Commissie is zich er van bewust dat het nemen van de maatregelen
er niet automatisch toe leidt dat het middel van de markt verdwijnt en
gebruik niet meer plaats vindt. Om vast te stellen of bovengenoemde
maatregelen de gewenste effecten hebben, zijn verdere monitoring van
gebruik en de gevolgen van gebruik van lachgas noodzakelijk.
Er zijn in de risicobeoordeling criteria waarvoor geen of weinig gegevens
beschikbaar zijn. Om deze informatie te verkrijgen is onderzoek nodig. Zo
is het niet duidelijk wat de omvang is van de groep die hoogfrequent
lachgas gebruikt als roesmiddel. Daarnaast is er nog veel onduidelijkheid
over de neurotoxiciteit van lachgas. De schade die lachgasgebruik kan
veroorzaken in het ruggenmerg is goed gedocumenteerd maar over de
effecten op de hersenen is minder bekend. Ook is niet bekend wat de
Pagina 26 van 66

effecten zijn van het herhaald onder invloed zijn, met een mogelijk
zuurstofgebrek, met name onder jongeren. Mogelijke gezondheidsschade
op de lange termijn is daarmee onderbelicht. Er valt niet uit te sluiten dat
er metaaldeeltjes vrijkomen bij het openen van lachgaspatronen en dat
deze met het lachgas worden ingeademd. Door middel van onderzoek zou
uitgezocht kunnen worden of er deeltjes vrijkomen bij het openen van
een patroon. Ten slotte zijn de beschikbare gegevens over het
verslavende potentieel van lachgas beperkt in omvang. Met name is er
weinig zicht op het verslavende karakter van lachgas bij hoogfrequent
gebruik. Aanvullend onderzoek zou ook daar helderheid kunnen
verschaffen.
4.2.1

Risico’s van de beleidsmaatregelen
Het inperken van de beschikbaarheid van lachgas zou tot effect kunnen
hebben dat het gebruik gaat verschuiven naar andere (roes)middelen.
Het gebruik van middelen als cannabis en alcohol zou daarom kunnen
toenemen. Voor gebruikers onder de 18 of gebruikers die om andere
redenen geen drank of drugs gebruiken zijn er geen alternatieve middelen
in beeld waarvan wordt verwacht dat die het lachgas gebruik in volle
omvang direct gaan overnemen.
Het niet verbieden van bezit, handel en productie van lachgas zou tot
effect kunnen hebben dat de beschikbaarheid van lachgas onvoldoende
wordt ingeperkt. Door het gebruik te blijven monitoren, zou dit echter in
beeld moeten komen en mogelijk aanleiding zijn tot een herbeoordeling
van het middel. Een verbod zou de criminele betrokkenheid kunnen
vergroten.

4.3

Aanbevelingen
De Commissie beoordeelt de risico’s voor de gezondheid van de gebruiker
en de volksgezondheid als gering tot groot en constateert een toename in
het gebruik van lachgas. Zij acht het daarom wenselijk dat er
maatregelen worden genomen om het gebruik van lachgas te
ontmoedigen.
1. De Commissie adviseert het aanbod van lachgas te beperken.
Daarbij denkt zij aan het instellen van een gelimiteerde
verpakkingsgrootte en het naleven van CLP en REACH regelgeving.
De mogelijkheden om met een aanvulling in de APV lokale overlast
te beperken dienen nader te worden onderzocht.
2. De Commissie adviseert om het gebruik van lachgas te
ontmoedigen door het intensiveren van voorlichting aan
Pagina 27 van 66

(potentiële) gebruikers. De voorlichting moet gebruikers bewust
maken van de mogelijke negatieve gezondheidseffecten van
gebruik en de eerste signalen van schade in een vroegtijdig
stadium te laten herkennen om zo erger te voorkomen.
3. De Commissie adviseert om onderzoek te doen naar de omvang
van hoogfrequent lachgas gebruik, naar de neurotoxische
eigenschappen en naar de mogelijk verslavende eigenschappen
van het middel en naar het vrijkomen van deeltjes uit patronen.
4. De Commissie adviseert om het gebruik van lachgas en de
gezondheidseffecten alsook de gevolgen van beleidsmaatregelen
te blijven monitoren.
4.4

Tot slot
De risicobeoordeling is uitgevoerd op basis van de informatie die
beschikbaar was en die is samengevat in het informatierapport (Bijlage
1).
Verdere procedure
Het CAM biedt het risicobeoordelingsrapport met de conclusies en de
aanbevelingen zo spoedig mogelijk aan de Staatssecretaris en de
directeur Voeding, Gezondheidsbescherming en Preventie (VGP) van het
ministerie van VWS aan.

Pagina 28 van 66

Bijlage 1: Informatierapport

Pagina 29 van 66

Informatierapport lachgas

Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nieuwe drugs

CAM

Bilthoven, 18 juli 2019

Colofon

Auteurs:

P.H.J. Keizers
B.J. Venhuis

Opdrachtgever:
Titel opdracht:

Ministerie van VWS, directie VGP
Coördinatiepunt Assessment en Monitoring
nieuwe drugs
V/050091/19/SC

RIVM-projectnummer:

Pagina 2 van 66

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave

3

Afkortingen

4

1

Verantwoording

2
2.1

Managementsamenvatting
Executive summary 8

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6

Risicobeoordeling 8
Risico’s voor de gezondheid van het individu
10
Risico’s voor de volksgezondheid 12
Risico’s voor openbare orde en veiligheid 14
Risico’s met betrekking tot criminele betrokkenheid
Overzicht van de kwalitatieve en kwantitatieve scores
Plaatsbepaling op risicoschaal
18

4
4.1
4.1.1
4.1.2
4.1.3
4.1.4
4.2
4.2.1
4.3
4.4

Conclusies en aanbevelingen
22
Conclusies ten aanzien van risico’s lachgas-gebruik
22
Risico’s voor de individuele gezondheid
22
Risico’s voor de volksgezondheid 22
Risico’s voor de openbare orde en veiligheid
23
Risico’s in verband met criminele betrokkenheid 23
Huidige situatie en de wenselijkheid en mogelijke consequenties van
maatregelen 24
Risico’s van de beleidsmaatregelen 27
Aanbevelingen
27
Tot slot
28

5

Bijlage 1: Informatierapport

Inhoudsopgave

3

Afkortingen

5

5
6

29

1

Samenvatting

2

Inleiding 8

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Farmacologie
10
Betrokken farmacologische mechanismes 10
Centrale werking
10
Perifere werking
11
Therapeutische werking
11
Toxiciteit 12

4
4.1
4.2

De werking van lachgas
Algemene werking
14
Kinetiek
14
Pagina 3 van 66

6

14

15
16

5
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6
5.7
5.8

De risico’s voor het individu
15
Meldingen bij het NVIC
15
Meldingen bij de MDI 16
Meldingen bij verslavingszorg
18
Meldingen Brandwonden Stichting 19
Meldingen revalidatieartsen 20
Meldingen neurologen
20
Casussen in de wetenschappelijke literatuur
Lichamelijke en geestelijke afhankelijkheid 21

6
6.1
6.2
6.3

De risico’s voor de volksgezondheid 22
Prevalentie van gebruik
22
De mate van risico vanwege de kwetsbaarheid van de gebruiker 23
De mate van risico door het ontbreken van adequate gebruiksinformatie
24
De mate van risico met betrekking tot de beschikbaarheid van het
betreffende product 24
De mate van risico door onbetrouwbare kwaliteit van het product
25
De mate van risico door onbetrouwbaarheid van de distributiewijze en
verkooppunten en handelaren
26

6.4
6.5
6.6

20

7

De risico’s voor de openbare orde

8

De risico’s van criminele betrokkenheid

9
9.1
9.2
9.3
9.4

Wettelijke reguleringsmaatregelen ter overweging 29
Plaatsing op lijst I of II van de Opiumwet 29
Indeling in een categorie van de Wet voorkoming misbruik chemicaliën 29
De Warenwet 29
REACH
29

10

Referenties 30

Pagina 4 van 66

27
28

Afkortingen

CAM
2C-B
CEIP-A

RIVM

Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nieuwe drugs
4-broom-2,5-dimethoxyfenethylamine
Center of Evaluation and Information on
Pharmacodependence and Addictovigilance
Classification, Labelling and Packaging
Drugs Informatie en Monitoring Systeem
Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders,
version 5
European Monitoring Center for Drugs and Drug Addiction
Gamma-aminoboterzuur
Hoger Beroepsonderwijs
Inspectie Leefomgeving en Transport
Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
Letselinformatiesysteem van VeiligheidNL
Lysergeenzuurdi-ethylamide
Middelbaar beroepsonderwijs
Monitor Drugsincidenten
N-methyl-D-asparaginezuur
Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum
Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit
Registratie, Evaluatie, Autorisatie en beperking van
Chemische stoffen
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

SEH
VGP
VO
VVGN
VWO
VWS
Wvmc

Spoedeisende Hulp
directie Voeding, Gezondheidsbescherming en Preventie
Voortgezet Onderwijs
Vereniging voor Verslavingsgeneeskunde Nederland
Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Wet voorkoming misbruik chemicaliën

CLP
DIMS
DSM-5
EMCDDA
GABA
HBO
ILenT
KNMI
LIS
LSD
MBO
MDI
NMDA
NVIC
NVWA
REACH
SAMHSA

Pagina 5 van 66

Substance Abuse and Mental Health Services Administration

1

Samenvatting

1. Lachgas wordt gebruikt als roesmiddel met kortdurende, milde,
psychedelische effecten.
2. Lachgas is gemakkelijk verkrijgbaar in Nederland omdat het ook wordt
toegepast in voedingsmiddelen en in de transportindustrie. Het
gebruik als roesmiddel neemt de laatste jaren sterk toe.
3. Lachgas zorgt bij veel gebruikers voor tijdelijke bijwerkingen als
tintelingen in de ledematen en hoofdpijn. Bij gebruik van grote
hoeveelheden kan door een tekort aan vitamine B12 ernstig blijvend
neurologisch letsel optreden zoals een dwarslaesie.
4. Lachgas lijkt verslavend te zijn bij frequent gebruik en mogelijk treedt
tolerantie op. Lachgas wordt veel gebruikt door uitgaanders en door
jongeren onder de 16 jaar.
5. Lachgas wordt ook als roesmiddel gebruikt in andere Europese landen.
In het Verenigd Koninkrijk is het illegaal om lachgas bedoeld voor
humane consumptie te verhandelen of importeren.

Errata en nieuwe informatie:
Tussen het schrijven van het informatierapport en de risicobeoordeling is
meer informatie over lachgas beschikbaar gekomen en gedeeld in de
Commissie. Deze aanvullende informatie is toegevoegd aan deze bijlage.
De wijzigingen zijn:
• In Paragraaf 5.8 is de samenvatting van de review van Fidalgo et
al. aangepast
• In Hoofdstuk 6 is prevalentie data toegevoegd uit het Groot
uitgaansonderzoek 2016 en uit de Leefstijlmonitor 2018.
• In Hoofdstuk 7 zijn verkeersgegevens van de politie toegevoegd
• In Hoofdstuk 7 zijn gegevens uit een enquête over gebruik in de
auto toegevoegd
• In Hoofdstuk 9 is de omschrijving van de Psychoactive Substance
Act aangepast

Pagina 6 van 66

Pagina 7 van 66

2

Inleiding

Lachgas (distikstofmonoxide, distikstofoxide, N2O, E942), is een
kleurloos, niet-irriterend, zoet geurend en zoet smakend gas.1,2 Het wordt
al vanaf het einde van de 18e eeuw in de geneeskunde gebruikt om
patiënten kortdurend onder narcose te brengen. Inmiddels wordt lachgas
minder frequent gebruikt als narcosemiddel tijdens operaties, omdat er
meer geschikte middelen zijn. Als kortwerkende pijnstiller wordt het
daarentegen nog wel gebruikt bijvoorbeeld door tandartsen en in
ambulances. Het gas remt namelijk de pijnprikkel en werkt kalmerend.
Met name in Engeland wordt medisch lachgas (voorgemengd 50%
lachgas en 50% zuurstof) vrij veel gebruikt door vrouwen als zelf te
doseren pijnstilling bij bevallingen. In Nederland wordt deze optie ook
steeds vaker aangeboden bij bevallingen. Verder wordt het aangeboden
bij mensen met prikangst. Lachgas, mits kortdurend en deskundig
gebruikt, heeft weinig bijwerkingen. Lachgas wordt ook als drijfgas
gebruikt in de voedingsmiddelenindustrie, voor slagroomspuiten en om
het vermogen van verbrandingsmotoren in raketten en auto’s te
vergroten. Lachgas is een broeikasgas. De bijdrage van 1 gram lachgas
aan de opwarming van de aarde is ruim 250 keer zo groot als die van 1
gram kooldioxide.3
Het middel wordt ook gebruikt als roesmiddel wegens de milde,
psychedelische effecten en de korte en (soms) sterke roes.1 Rond de
jaren '90 waren soms op feesten ballonnen gevuld met lachgas
beschikbaar, daarna was lachgas lang afwezig als roesmiddel.
Tegenwoordig is het gebruik weer volop terug op feesten en bij
uitgaansgelegenheden. Lachgas is voor de diverse doeleinden in patronen
en cilinders verkrijgbaar.

Figuur 2.1: de chemische structuur van lachgas
In het Europees Drugsrapport 2018 wordt het gebruik van lachgas niet
genoemd. Toch wordt het in Europese landen en daarbuiten wel gebruikt
als roesmiddel, waarbij het een veel recreatief gebruikt middel is in de
Verenigde Staten (VS) en in het Verenigd Koninkrijk (VK).4 In het VK valt
lachgas sinds 2016 onder de “Psychoactive Substances Act” en is het
illegaal om lachgas bedoeld voor humane consumptie te verhandelen of
importeren.5 In Nederland valt lachgas niet onder de werking van de
Opiumwet. Er is een product bestaande uit lachgas geregistreerd als
geneesmiddel,6 deze valt onder de werking van de Geneesmiddelenwet.
Het middel zoals industrieel en recreatief gebruikt in de patronen en
cilinders valt onder de werking van de Warenwet en moet voldoen aan de
REACH (Registratie, Evaluatie, Autorisatie en restrictie van Chemische
stoffen) wetgeving en de CLP (Classification, Labelling and Packaging)
wetgeving.7
Naar aanleiding van een krantenbericht en de opkomst van lachgas in
Amsterdam, in een Antenne onderzoek in 2015,8 is het middel besproken
Pagina 8 van 66

in de vergadering van het Coördinatiepunt Assessment en Monitoring
nieuwe drugs (CAM) op 13 oktober 2015. Sindsdien keerde het middel
regelmatig terug op de agenda, maar vanwege het lage ingeschatte
gebruik en het laag ingeschatte risico voor gebruikers in reeds aanwezige
risicobeoordelingen,9 is er niet eerder besloten tot het laten opstellen van
een quick scan of risicobeoordeling.
In het eerste kwartaal van 2019 wordt een stijging in het aantal
gezondheidsklachten na lachgas gebruik waargenomen door het Nationaal
Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC).10 In april 2019 verzocht het
Ministerie van VWS, Directie VGP het CAM om een
risicobeoordelingsprocedure uit te voeren voor lachgas. Het CAM heeft
vervolgens dit informatierapport opgesteld ten behoeve van de
Commissie Risicobeoordeling Nieuwe Drugs.
Voor de risicobeoordeling is een aantal factoren van belang; lachgas is
toegelaten voor industrieel gebruik, medicinaal gebruik, en als
schuimvormend gas of drijfgas in consumptieartikelen. Deze toepassingen
en vormen van gebruik van lachgas worden hier niet beoordeeld. Lachgas
kan ongeacht de beoogde toepassing als roesmiddel worden gebruikt. De
scope van dit informatierapport en de daarbij behorende risicobeoordeling
omvat recreatief gebruik van lachgas als roesmiddel.

Pagina 9 van 66

3

Farmacologie

Medicinaal lachgas heeft zeer geringe effecten op vitale functies zoals
ademhaling en bloedsomloop. Het wordt na inhalatie door het bloed
getransporteerd als niet-gebonden gas; het bindt niet aan hemoglobine.
Omdat hypoxie (te laag zuurstofgehalte in weefsels) op kan treden door
verdunning van de zuurstof in de longblaasjes, wordt lachgas bij klinisch
gebruik altijd gemengd met zuurstof, in een verhouding van 35 tot 70%
N2O in O2. De farmacologische gegevens van lachgas komen primair van
toepassingen als geneesmiddel.
3.1

Betrokken farmacologische mechanismes
Beschikbare gegevens geven aan dat lachgas zowel directe als indirecte
effecten op de transmissie van een aantal neurotransmitters heeft, zowel
in de hersenen als in het ruggenmerg. Het effect op het endorfinestelsel
in het gehele centrale zenuwstelsel is waarschijnlijk één van de
mechanismen die onderliggend zijn aan de analgetische (pijnstillende)
effecten. Onderzoek heeft ook aangetoond dat lachgas de werkzaamheid
van noradrenaline verhoogt in de posterieure hoorn van het ruggenmerg
en dat de analgetische effecten ervan in enige mate afhankelijk zijn van
spinale remming.11-13
Lachgas heeft in vitro dezelfde effecten als NMDA-antagonisten.14 Het is
net als NMDA-antagonisten zowel neurotoxisch als, beschermend tegen
de neurotoxische effecten van NMDA. Deze neurotoxische effecten van
lachgas kunnen worden voorkomen door co-administratie van
anticholinerge of GABA-erge middelen.
Lachgas heeft een stimulerend effect op dopaminerge neuronen.13 Het
mechanisme waarmee lachgas effect heeft op de dopamine en
norepinefrine concentratie in bepaalde hersengebieden is onbekend.
Mogelijk speelt het vrijmaken van opioïde peptiden hierin een rol. Het
analgetische effect van lachgas verloopt via α2 adrenoceptoren.13 Dit
antinociceptieve (niet waarnemen van pijn) effect van lachgas neemt af in
de tijd bij zowel proefdieren als mensen, er lijkt tolerantie op te treden.13
Lachgas heeft ook een stimulerend effect op opioiderge neuronen en dit
draagt bij aan het analgetische en sederende effect.15
In geen van de studies waarnaar hierboven wordt gerefereerd is directe
binding van distikstofmonoxide aan receptoren aangetoond of zijn andere,
directe interacties van distikstofmonoxide met moleculen in het lichaam in
kaart gebracht.

3.2

Centrale werking
Lachgas is een analgeticum en zorgt voor amnesie (geheugenverlies).14,16
Het zorgt volgens één studie voor een toename in de doorbloeding van de
hersenen,14 en volgens een andere voor een afname.11 Er zijn patiënten
die al het bewustzijn verliezen bij toediening van 30% lachgas in zuurstof,
de meesten raken bewusteloos bij 80%.16 Om een vergelijking te kunnen
maken, met recreatief gebruik wordt één ballon gevuld met 8 g lachgas,
Pagina 10 van 66

overeenkomend met ruim 4 L bij atmosferische druk.17 Bij een flow van 2
L/min van 30% lachgas wordt een patiënt in 1 uur blootgesteld aan 36 L
lachgas, oftewel 8-9 ballonnen.
Lachgas kan ook psychomimetische effecten veroorzaken, zoals een
verstoord zelfbeeld en visuele verstoringen, zoals hallucinaties.16 Verlies
van mentale en psychomotorische vaardigheden treden op bij inhalatie
vanaf hoeveelheden van 30% lachgas in zuurstof, gedurende twee keer
40 minuten.18 Vertraagde beslis en reactiesnelheden en tinnitus
(oorsuizen), misselijkheid, desoriëntatie en paresthesie (stoornis in de
gevoelswaarneming) treden al op bij concentraties vanaf 20%.16
Kortdurend gebruik van lachgas kan leiden tot hysterie, wat de aanleiding
is van de naamgeving van het middel. Ook euforie wordt gerapporteerd.16
3.3

Perifere werking
Lachgas verlaagt de hoeveelheid beschikbare zuurstof met als mogelijk
gevolg hypoxie.16 Lachgas is een sympathomimeticum (stimuleert het
sympathisch zenuwstelsel) en zorgt voor een hoger hartminuutvolume en
een hogere bloeddruk14,16 Bij intoxicatie met flauwvallen wordt een
bloeddrukdaling weliswaar verwacht, maar ook bij een studie naar het
gebruik van 50% lachgas bij verdovingen is hypotensie (lage bloeddruk)
als bijwerking niet waargenomen.19
Paresthesie (stoornis in de gevoelssensatie) is de meest gerapporteerde
bijwerking na zowel medisch als recreatief gebruik van lachgas.20

3.4

Therapeutische werking
Wanneer gebruikt voor algehele anesthesie (narcose) wordt lachgas
gewoonlijk gebruikt in concentraties tussen de 35 en 70% in mengsels
met zuurstof en vaak in combinatie met andere anesthetica.11 Het
vermengen met zuurstof is voor de veiligheid van de patiënt. In de
recreatieve toepassing wordt lachgas puur gebruikt.
Lachgas heeft een additief effect in combinatie met de meeste andere
anesthetica. De effecten van lachgas zelf zijn niet afhankelijk van de
leeftijd van de patiënt, maar wanneer het gelijktijdig wordt toegediend
met andere anesthetica heeft het mengsel gewoonlijk een sterkere
werking op oudere patiënten in vergelijking met jongere. Vanwege het
risico op hypoxie na algehele anesthesie, wordt toediening van
supplementaire zuurstof en monitoren van de saturatie
(zuurstofverzadiging) aanbevolen tot de patiënt wakker is.
Lachgas geeft sterk analgetische en licht narcotische (verdovende)
effecten. Het heeft dosisafhankelijke effecten op sensorische en
cognitieve functies die starten bij 15%. Concentraties van meer dan 6070% veroorzaken bewusteloosheid. Dosisafhankelijke analgetische
eigenschappen zijn klinisch waarneembaar op eindexpiratoire
concentraties (concentraties in uitgeademde lucht bij beademing) rond de
20%.11
Lachgas sedeert (verdooft), vermindert agitatie (onrust) en verlicht pijn
dosisafhankelijk in concentraties van maximaal 60%, waarbij de mate van
bewustzijn of het vermogen te reageren op praten doorgaans niet wordt
beïnvloed. De ademhaling, bloedsomloop en beschermende reflexen
blijven ook normaal gehandhaafd bij deze concentraties.11
Pagina 11 van 66

3.5

Toxiciteit
De toxiciteit van lachgas is grotendeels terug te leiden naar twee
onderliggende mechanismes; de verdringing van zuurstof en het
veroorzaken van een vitamine B12 tekort.
Zuurstofverdringing
Lachgas veroorzaakt zuurstofverdringing wat aanleiding geeft tot hypoxie
en asfyxie (zuurstof tekort). Symptomen die ontstaan als gevolg hiervan
zijn onder andere hoofdpijn, duizeligheid, verwardheid, desoriëntatie,
opwinding, verminderd bewustzijn, benauwdheid, pijn op de borst,
hartkloppingen, paresthesie/tintelingen, verminderde motoriek, verlies
van evenwicht, transpireren, bleke huid, wazig zicht, pijn in de mond of
keel, misselijkheid, braken en diarree. Asfyxie kan ook aritmie en
hypotensie veroorzaken.21
De toxiciteit van lachgas is onder andere bekend van de toepassing als
anestheticum.16 Lachgas dient niet te worden toegediend in concentraties
van meer dan 70%, zodat een veilige zuurstoffractie kan worden
gegarandeerd.11 Bij recreatief lachgasgebruik wordt de veilige
zuurstoffractie niet gegarandeerd. Hogere concentraties van lachgas dan
50%, kunnen beschermende reflexen wegnemen en het
bewustzijnsniveau beïnvloeden. Concentraties van meer dan 60-70%
veroorzaken vaak bewusteloosheid en het risico op verstoring van de
beschermende reflexen neemt toe.
Doordat lachgas sneller in lucht bevattende holtes diffundeert dan stikstof
er uit diffundeert, kan de druk in of het volume van de holte toenemen.
Dit effect is afhankelijk van de blootstelling aan lachgas en de
doorbloeding van de holte en kan tot schade en eventueel de dood
leiden.16 Drukverschillen in het middenoor kunnen bijvoorbeeld pijnlijk
zijn en gehoorschade veroorzaken en uitzetting van de darm komt voor.
Cardiovasculaire effecten kunnen optreden bij blootstelling aan lachgas
van patiënten met hartaandoeningen. Maar ook bij gezonde vrijwilligers
leidt 1 uur blootstelling aan 60% lachgas met 40% zuurstof al tot een
toename in hartslag, slagvolume, hartminuutvolume en bloeddruk.16
Vitamine B12 tekort
Lachgas zorgt voor de oxidatie van vitamine B12, dat vervolgens niet
meer als co-enzym bij onder andere het enzym methionine synthase kan
functioneren.13,22 Vitamine B12 is onder andere nodig om myeline aan te
maken. Myeline is een onderdeel van het zenuwstelsel en draagt bij aan
een efficiënte prikkeloverdracht.23 Door het gebruik van lachgas nemen
plasma-methylmalonzuur en plasma-homocysteïne concentraties toe en
concentraties van methionine en tetrahydrofolaat af. Methionine en
tetrahydrofolaat zijn essentieel voor myeline productie en DNA
synthese.24
Behandeling met of gebruik van lachgas kan dus leiden tot vitamine B12
depletie. Zo vertoonden twee patiënten, 6 weken na een eenmalige
medische behandeling neurologische symptomen.25 De verlaagde
vitamine B12 spiegel kan vervolgens aanleiding geven tot neuropathie
Pagina 12 van 66

(niet functioneren van zenuwen). Behandeling met vitamine B12 helpt
vaak om de symptomen te verlichten.26 Na langdurige blootstelling over
periodes van 3 maanden tot aan meerdere jaren van 15 patiënten, zijn
neurologische aandoeningen vastgesteld. Deze patiënten betroffen met
name tandartsen die lachgas in hun praktijk gebruikten om te verdoven.27
Vegetariërs, ouderen en mensen die lijden aan prikkelbaar darmsyndroom
lopen een verhoogd risico op een vitamine B12 tekort.28
Megaloblastische anemie, myelopsuppressie en neurologische effecten
zijn waarschijnlijk secundair aan een tekort aan biologisch actief vitamine
B12. Ook de psychiatrische effecten die kunnen ontstaan na chronisch
gebruik van lachgas hangen mogelijk samen met een vitamine B12
tekort. Andere effecten zijn beenmergsuppressie en polyneuropathie.
Er zijn echter ook gevallen gerapporteerd waarbij normale vitamine B12
niveaus werden gemeten in patiënten met neurologische symptomen. Het
ontstaansmechanisme van lachgas gerelateerde myeloneuropathie is dus
nog niet geheel opgehelderd.10,21
Lachgas is neurotoxisch bij medicinaal gebruikte concentraties. Dit effect
wordt echter tegengegaan door gelijktijdige toediening van GABAagonisten zoals barbituraten of propofol. Ketamine heeft daarentegen een
synergistische werking en kan de neurotoxiciteit van lachgas versterken.14
Medicinaal wordt lachgas in sommige gevallen gecombineerd met
ketamine en ook recreatief wordt combinatie gebruik beschreven op
gebruikersfora op internet.

Pagina 13 van 66

4

De werking van lachgas

4.1

Algemene werking
Lachgas wordt gebruikt als roesmiddel met milde, psychedelische
effecten.1 Gebruikers beschrijven de effecten van lachgas als volgt: alles
wordt slow-motion, een prettige kortdurende trip, ontspannen effect,
kosmisch gevoel, verandering van tijd-ruimtebesef, downer, geeft
dromerig zweefgevoel, een wow effect, in zichzelf gekeerd, lachkicks,
wordt er chill van, je staat op pauze, high gevoel, beetje dizzy, beetje
lacherig.29,30
Lachgas wordt ook als secundair middel gebruikt in de dance-scene, bij
sterkere middelen zoals cannabis, ecstasy, 2C-B, LSD of ketamine.29
Gerapporteerde ongewenste bijwerkingen van lachgasgebruik zijn
hoofdpijn en misselijkheid, valpartijen en ongelukken daardoor,
tintelingen in de handen en voeten, braken, minder communicatief
worden.29,30

4.2

Kinetiek
Lachgas wordt door middel van inhalatie toegediend. De absorptie van
lachgas is afhankelijk van de drukgradiënt tussen het geïnhaleerde gas in
de longen en het bloed dat door de geventileerde alveolaire delen
stroomt. De distributie over verschillende lichaamsweefsels is afhankelijk
van de oplosbaarheid van distikstofmonoxide in deze weefsels. De lage
oplosbaarheid in bloed en weefsels veroorzaakt een snel evenwicht tussen
de in- en de uitgeademde distikstofmonoxide concentratie. Lachgas
verzadigt het bloed snel en bereikt sneller een evenwicht dan andere op
dit moment beschikbare inhalatie-anesthetica.11
Lachgas wordt niet gemetaboliseerd, maar wordt onveranderd
geëlimineerd door middel van uitademing. Er worden geen farmacokinetische interacties op enzym-niveau verwacht, want er is geen sprake
van enzymatisch metabolisme. Accumulatie in nierpatiënten of kinderen
wordt niet verwacht. De eliminatie is afhankelijk van de longbloedstroom
en alveolaire ventilatie en net zoals de opname is eliminatie snel. Minieme
hoeveelheden distikstofoxide worden door de huid en het darmkanaal
geëlimineerd.11,31

Pagina 14 van 66

5

De risico’s voor het individu

Het gebruik van lachgas kan naast de verwachte positieve effecten, ook
nadelige bijwerkingen met zich meebrengen. De gezondheidsrisico’s van
lachgas zijn onder te verdelen in risico’s op de korte en risico’s op de
lange termijn. In 2016 is door het RIVM in opdracht van de Nederlandse
Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) een rapport gepubliceerd over de
gezondheidsrisico’s van lachgas.9 Daarnaast is er in 2016 een nadere
verkenning van lachgasgebruik in Nederland uitgevoerd met als doel een
beeld van de verschillende gebruikersgroepen van lachgas te verkrijgen
en inzicht in het problematisch gebruik en de context van gebruik.32
Uit deze rapporten komen als de meest voorkomende ongewenste
effecten die tijdens of kort na lachgasgebruik optreden hoofdpijn,
duizeligheid en tintelingen van handen en voeten naar voren. Elk van
deze acute effecten werd door ongeveer één op de drie gebruikers
genoemd. Daarna volgen verwardheid, misselijkheid en craving
(hunkering om opnieuw te gebruiken). Uitgaanders die minstens één keer
per maand lachgas gebruiken, ervaren anderhalf tot twee keer zo vaak
één of meer acute negatieve effecten dan degenen die minder vaak
gebruiken. Bij degenen die één of meer acute negatieve effecten hadden
ervaren, varieerde het gemiddelde aantal ballonnen op een typische
gebruiksdag tussen 5,4 en 10,3, versus 4,1 bij degenen die geen klachten
rapporteerden. Bij recreatief gebruik van lachgas, met minder dan 10
lachgasballonnen per gebeurtenis, maandelijks of minder, worden geen
negatieve gezondheidseffecten op korte termijn verwacht.9
Er zijn signalen dat sommige gebruikers meer en vaker lachgas nemen
dan bovengenoemde hoeveelheden.32 Bij langdurig, intensief gebruik van
lachgas kan een tekort aan vitamine B12 ontstaan, wat kan leiden tot
bloedziekten en neurologische effecten.33-35 Lachgas is niet carcinogeen
en er zijn geen andere specifieke gezondheidseffecten op de lange termijn
bekend dan bovengenoemde.9
Cijfers over sterfte door lachgas in Nederland ontbreken. In een
casereview studie worden 11 publicaties beschreven met in totaal 29
sterfgevallen als direct gevolg van overmatig lachgasgebruik. Geen van
deze gevallen speelde in Nederland. In de meeste gevallen werd het
slachtoffer gevonden met een zak of mondkapje naast een
lachgascilinder. In 10 gevallen werd lachgas aangetroffen in de
bloedbaan, waarbij acute verstikking en acute hartritmestoornissen de
doodsoorzaak waren.36
5.1

Meldingen bij het NVIC
Vanaf 1 januari 2017 tot en met het eerste kwartaal van 2019 zijn in
totaal 130 gevallen van gezondheidsklachten na lachgasgebruik aan het
NVIC gemeld, waaronder 90 mono-intoxicaties met alleen lachgas (69%).
Bij de overige 31% was naast lachgas nog iets anders ingenomen,
doorgaans alcohol en/of andere recreatieve drugs. De gebruikers van
lachgas zijn vooral jong volwassenen tot 30 jaar. Bij twintig gevallen werd
door de behandelend arts aangegeven dat er sprake was van chronisch
Pagina 15 van 66

lachgas gebruik, waarvan de helft werd gemeld in het eerste kwartaal van
2019. Enkele van deze gebruikers inhaleerden extreme hoeveelheden;
honderden ballonnen/patronen per dag en ook inhalatie van enkele liters
per dag uit tankjes werd gerapporteerd.
Naast 10 gevallen van chronisch lachgas gebruik werden in het eerste
kwartaal van 2019 ook 19 acute intoxicaties gemeld. Bij 7 van deze acute
intoxicaties werden meer dan 50 ballonnen of patronen in één sessie
geïnhaleerd.
De gebruikers zochten medische hulp omdat zij gezondheidsklachten
ontwikkelden; misselijkheid, hoofdpijn en duizeligheid werden vaak
gerapporteerd. Verder waren pijn op de borst, visusstoornissen
(gezichtsvermogen stoornissen), verwardheid en angst aanleiding om
medische hulp te zoeken. Van de 29 patiënten in 2019 hadden er 10 last
van tintelingen of een verdoofd gevoel in armen en/of benen, dit kan
wijzen op neurologische stoornissen door een vitamine B12 tekort, dat
kan ontstaan door overmatig lachgas gebruik. Deze neurologische
verschijnselen kwamen voor na chronisch lachgasgebruik, maar ook na
éénmalig gebruik van grote hoeveelheden lachgas.
Samenvattend neemt het aantal meldingen aan het NVIC over
gezondheidsproblemen door lachgasgebruik in de eerste maanden van
2019 sterk toe. In een toenemend aantal meldingen is sprake van
problematisch gebruik van lachgas, zoals chronisch gebruik en gebruik
van grote hoeveelheden.10 Ter aanvulling op Figuur 5.1, t/m juni 2019
zijn bij het NVIC 67 gevallen gemeld van gezondheidsklachten na
lachgasgebruik. Dit zijn al 13 gevallen meer dan in heel 2018.

80

aantal meldingen

70
60
50
40
30
20
10
0

2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 t/m
juni
2019

jaar van melding
Figuur 5.1 Meldingen over incidenten met lachgas bij het NVIC.
5.2

Meldingen bij de MDI
Bij recreatief gebruik van lachgas, met minder dan tien lachgasballonnen
per gebeurtenis, maandelijks of minder vaak, worden geen
gezondheidsnadelen op korte termijn verwacht. Het aantal bekende
incidenten met lachgas, gemeld bij de Monitor Drugsincidenten (MDI),
bleef in 2017 beperkt tot 29 gevallen.33
Pagina 16 van 66

In 2018 wordt een lichte stijging van het aantal lachgas meldingen
waargenomen.37 Omdat ook het absolute aantal drugsmeldingen is
gestegen de afgelopen jaren, vanwege een toename van het aantal
instanties dat incidenten meldt, is het percentage informatiever dan het
absolute aantal.
Tabel 5.1: Aantal meldingen van incidenten met lachgas per jaar en als
percentage van het totaal aantal meldingen.
Jaar incident

Lachgas

Totaal

Nee

Ja

2966

3

2969

99.9%

0.1%

100.0%

3353

0

3353

100.0%

0.0%

100.0%

4264

3

4267

99.9%

0.1%

100.0%

3528

2

3530

99.9%

0.1%

100.0%

4078

5

4083

99.9%

0.1%

100.0%

4425

4

4429

99.9%

0.1%

100.0%

4776

9

4785

99.8%

0.2%

100.0%

5631

23

5654

99.6%

0.4%

100.0%

5875

30

5905

99.5%

0.5%

100.0%

6023

51

6074

99.2%

0.8%

100.0%

Totaalaantal

44919

130

45049

% totaal incidenten

99.7%

0.3%

100.0%

2009

Aantal
% totaal incidenten

2010

Aantal
% totaal incidenten

2011

Aantal
% totaal incidenten

2012

Aantal
% totaal incidenten

2013

Aantal
% totaal incidenten

2014

Aantal
% totaal incidenten

2015

Aantal
% totaal incidenten

2016

Aantal
% totaal incidenten

2017

Aantal
% totaal incidenten

2018

Aantal
% totaal incidenten

Tabel 5.2: Herkomst van de MDI meldingen in 2008-2018.
Dienst

Absoluut aantal

SEH-MDI1
20
SEH-LIS2
37
Ambulance
30
Forensisch arts
1
EHBO feest
42
Totaal
130
1SEH: Spoedeisende Hulp
2LIS: Letselinformatiesysteem van VeiligheidNL

Pagina 17 van 66

% van alle lachgas
incidenten
15,4
28,5
23,1
0,8
32,3
100

Tabel 5.3: verdeling van de meldingen in 2008-2018 over mannen en
vrouwen.
Geslacht

Absoluut aantal

M
V

73
57

% van alle lachgas
incidenten
56
44

De herkomst van de data is uitgesplitst in Tabel 5.2. Er zijn geen
opvallende fluctuaties over de afgelopen jaren. Er lijken wat meer
mannen betrokken te zijn bij incidenten, zie Tabel 5.3 Bij incidenten is
lachgas in de meeste gevallen gecombineerd met het gebruik van alcohol
en/of drugs, zie Tabel 5.4. De mate van intoxicatie is ernstiger bij
combinatiegebruik, zie Tabel 5.5. De incidenten komen het meest voor bij
de categorie 18-24 jaar, zie Tabel 5.6.
Tabel 5.4: Combinatie van lachgas met alcohol en/of andere drugs in
2008-2018.
Combinatiegebruik

Absoluut aantal

Alleen lachgas
Lachgas + alcohol
Lachgas + andere drug(s)
Lachgas + alcohol +
andere drug(s)
(missing)

22
36
21
48

% van alle lachgas
incidenten
17
28
16
37

3

2

Tabel 5.5: Mate van intoxicatie van de meldingen in 2008-2018. Er is een
groot aantal ontbrekende data omdat in het LIS niet de mate van
intoxicatie wordt genoteerd. Het percentage binnen de categorie “gebruikt
middel” is gerapporteerd tussen haakjes.
Mate
intoxicatie

Alleen
lachgas

Lachgas +
alcohol

Lachgas +
andere
drug(s)

Licht
Matig
Ernstig

6 (55%)
4 (36%)
1(9%)

6 (38%)
7 (44%)
3 (19%)

8 (44%)
5 28%)
5 (28%)

Lachgas +
alcohol +
andere
drug(s)
10 (24%)
15 (37%)
16 (39%)

Tabel 5.6: Leeftijdsverdeling van de meldingen over incidenten met
gebruik van lachgas en meerdere drugs. De discrepantie met de vorige
tabel in aantal met meerdere drugs wordt verklaard door ontbrekende
data in de variabele alcohol.
Leeftijd
<18
18-24
25-29
30-59
>=60

5.3

Totaal
11
65
31
21
1
129

Alleen lachgas
10 (90%)
26 (40%)
11 (35%)
11 (52%)
0
58 (45%)

Meerdere drugs
1 (9%)
39 (60%)
20 (65%)
10 (48%)
1
71* (55%)

Meldingen bij verslavingszorg
Er zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal mensen dat wordt
opgenomen in algemene ziekenhuizen vanwege het gebruik van lachgas.
Pagina 18 van 66

Via de Vereniging voor Verslavingsgeneeskunde Nederland (VVGN) is het
aantal hulpvragen in relatie tot het gebruik van lachgas bij
verslavingsartsen uitgevraagd, waaruit valt te concluderen dat die er tot
nu toe zeer sporadisch lijken te zijn geweest. Er blijken wel vragen bij
afdelingen Preventie terecht te komen, maar vooral van handhavers,
scholen en soms ouders. Sporadisch zien zij jongeren, maar die hebben
dan geen contact opgenomen omdat ze zich zelf zorgen maken maar
omdat ze ”betrapt” zijn. De kennis bij die jongeren over mogelijke risico’s
blijkt dan vrijwel nihil te zijn.
5.4

Meldingen Brandwonden Stichting
Brandwondencentra in Nederland sloegen in april 2019 alarm vanwege de
snelle opkomst van letsel geassocieerd met lachgas gebruik (Trouw 17
april 2019). De slachtoffers vertonen bevriezingsverschijnselen van de
huid tot op de onderhuidse vetlaag, overeenkomstig met 2e en 3e-graads
brandwonden waarvoor een operatie nodig is en blijvende littekens
ontstaan. De bevriezingen ontstaan door het vastklemmen van een
cilinder lachgas en ontstaan dus vrijwel altijd aan de bovenbenen.
Doordat de persoon die de ballonnen vult zelf gebruikt, wordt de sterke
afkoeling van de fles niet waargenomen en ontstaan de klachten pas
later. Slachtoffers verklaren dat het letsel komt van het gebruik van de
flessen lachgas. Het letsel wordt door de artsen beschouwd als ernstig.
Overig letsel als gevolg van het lachgas gebruik wordt hier niet
gerapporteerd. De gevallen zijn allen in een korte periode voorgekomen,
tijdens de eerste periode van het lenteseizoen. Daarvoor kwam dit type
letsel niet voor. Nu zijn het meerdere gevallen op meerdere plaatsen in
Nederland, zie Tabel 5.7. Dit letsel wordt enkel geassocieerd met het
gebruik van de cilinders en niet met ballonnen. Ten tijde van de
waarschuwing was het festivalseizoen nog maar net gestart, dus de
verwachting is dat het aantal ongevallen nog zal stijgen.
Tabel 5.7: Brandwondenongevallen door gebruik van lachgas in de
periode januari 2019 t/m halverwege juni 2019 in de brandwondencentra
van Rotterdam, Groningen en Beverwijk. Dit zijn de meest ernstige
gevallen die specialistische zorg nodig hebben, patiënten bij
huisartsenposten en regulieren ziekenhuizen zijn in het overzicht niet
meegenomen. Patiënten die poliklinisch zijn gestart, maar vervolgens zijn
opgenomen voor OK zijn meegeteld bij klinisch. Bron: Nederlandse
Brandwonden Stichting, juni 2019.
Brandwondencentrum Klinisch
Poliklinisch
Totaal
Beverwijk

10

1

11

Rotterdam

4

2

6

Groningen

2

0

2

Totaal

16

3

19

Het bevriezingsletsel is gemeld bij de NVWA. De NVWA heeft aangegeven
dat lachgascilinders onder de Regeling “Vervoerbare drukapparatuur”
vallen. De toezichthoudende autoriteit voor dergelijke producten is de
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILenT). De melding is doorgespeeld

Pagina 19 van 66

aan ILenT en het bericht van de brandwondenstichting is op de NVWA
website geplaatst.
5.5

Meldingen revalidatieartsen
Revalidatieartsen waarschuwden in mei 2019 voor extreem gebruik van
lachgas (NOS 18 mei). Een revalidatiearts van Reade in Amsterdam geeft
aan landelijk zeker een toename van incidenten te zien. Vorig jaar was
Amsterdam de enige plek waar 3 incidenten hadden plaatsgevonden, op
dit moment zijn er landelijk ongeveer 15 gevallen bekend waarvan de
afgelopen maanden er een duidelijke stijging is van het aantal patiënten
met een dwarslaesie ten gevolge van lachgasgebruik. De arts maakt zich
zorgen over deze ontwikkeling, aangezien het lijkt dat deze dwarslaesies
voorkomen kunnen worden. De onbekendheid van deze bijwerkingen bij
de gebruikers zou daarbij een rol kunnen spelen.

5.6

Meldingen neurologen
Er is geen centrale registratie bij de Nederlandse Vereniging voor
Neurologie over letsel gerelateerd aan lachgasgebruik. Er is dus geen
kwantitatieve data over de omvang van het aantal neurologische
incidenten of een stijging daarvan in Nederland bekend. Een neurologe
geeft aan dat er de laatste twee jaar wel meer gevallen van schade aan
ruggenmerg en polyneuropathie, of een combinatie van beide lijken voor
te komen veroorzaakt door lachgas. Dit is een beeld dat in meerdere
grote steden in Nederland naar voren komt. Beide vormen van schade
lijken een gevolg te zijn van een vitamine B12 tekort en zijn in veel
gevallen ook te behandelen met vitamine B12 suppletie. In een aantal
gevallen is de schade in een te ver gevorderd stadium en niet meer
reversibel. Typische klachten die de patiënten ondervinden zijn tintelingen
in handen en voeten en zwakte van de voeten. Patiënten geven meestal
niet spontaan aan lachgas te hebben gebruikt omdat zij dit zelf vaak als
onschuldig beschouwen. Hierdoor treedt er soms een vertraging in het
stellen van de diagnose op. Uit aanvullend onderzoek komt meestal geen
andere oorzaak naar boven als verklaring voor het verlaagde vitamine
B12-niveau; het vitamine B12-niveau kan wel pre-existent al verlaagd
zijn door een vegetarisch dieet, alcohol misbruik, resorptiestoornissen of
bij gebruik van bepaalde medicijnen. Patiënten zijn vaak jongeren tussen
de 20 en 25 jaar, maar ook 40-plussers komen voor.

5.7

Casussen in de wetenschappelijke literatuur
In een literatuur review zijn 91 individuele casussen gevonden.36 Daarvan
waren er 29 sterfgevallen, waarschijnlijk als gevolg van lachgas gebruik,
meestal betrof dit zelfmoordpogingen door middel van een masker of zak
gekoppeld aan een lachgastank. Daarnaast waren er gevallen van
psychiatrische effecten zoals psychose, pneumomediastinum (lucht in de
ruimte tussen de longen) en bevriezingsverschijnselen. Bij alle gevallen
was er sprake van een verlaagd vitamine B12 gehalte.
In een andere studie zijn (mogelijk deels dezelfde) 100 individuele
casussen besproken.20 Hiervan betrof 57% recreatief gebruik. Lachgas
kan ernstige gevolgen teweeg brengen, met neurologische of
hematologische aandoeningen in bijna alle gevallen. De lachgasgerelateerde last wordt gedomineerd door een vitamine B12 deficiëntie.
Pagina 20 van 66

De meest voorkomende aandoeningen waren subacute gecombineerde
degeneratie van het ruggenmerg (gecombineerde strengziekte, 28%),
myelopathie (26%), en algemene demyeliniserende polyneuropathie
(23%). Naast een verlaagd vitamine B12, waren bij de meeste casussen
een verhoogd methylmalonzuur en homocysteïne vastgesteld.
Vergelijkbare casussen zijn ook beschreven in Nederland, waarbij
dagelijks meerdere keren lachgas werd gebruikt.38 Zoals in de reviews
kwamen de klachten door een vitamine B12 deficiëntie.
5.8

Lichamelijke en geestelijke afhankelijkheid
In Frankrijk zijn 59 casussen van stoornissen door het gebruik van
middelen vastgesteld in verband met lachgas.39 Lachgas is daar vooral
beschikbaar als een product dat een 50% mengsel met zuurstof bevat,
“EMONO”. Van de 59 gevallen, waren er 17 gevallen van EMONO
verslaving opgepikt via het Franse Monitoring Centrum voor Verslaving
(CEIP-A netwerk). De andere gevallen waren opgepikt uit de literatuur.
Meer dan 90% van de beschreven casussen gebruikte meer lachgas en
voor langere tijd dan bedoeld. Ook besteden zij veel tijd aan het
verkrijgen en gebruiken van lachgas en waren er meer mislukte dan
gelukte pogingen om te stoppen met gebruik. Andere DSM-5 criteria die
wijzen op afhankelijkheid, zoals ontwenningsverschijnselen, tolerantie en
een sterk verlangen om te gebruiken, werden niet of nauwelijks
gerapporteerd. De meeste gevallen wijzen dus op een milde stoornis,
waarbij slechts 2 of 3 van de DSM-5 criteria positief scoren. De auteurs
wijzen er op dat de meeste casuïstiek gepubliceerd wordt vanwege de
ernstige complicaties en dat het mogelijk verslavende potentieel van
lachgas dus minder wordt gerapporteerd.
In de Amsterdamse Antenne-monitor 2017 was een op de negen (11%)
laatste-jaar-gebruikers van mening dat hij of zij te veel of te vaak lachgas
gebruikt. Dit percentage was onder de clubgangers wat hoger dan onder
de festivalgangers (14% versus 6%).29

Pagina 21 van 66

6

De risico’s voor de volksgezondheid

6.1

Prevalentie van gebruik
Lachgas is een middel dat met name door jongeren en jongvolwassenen
wordt gebruikt. In 2018 had 6,9% van de algemene bevolking van 18
jaar en ouder ooit lachgas gebruikt en deed 2,7% dit in het afgelopen
jaar.40 Onder 20-24-jarigen was dit laatste-jaar-gebruik vijf keer hoger
(14,6%). Het gebruik van lachgas is in een parallel lopend
bevolkingsonderzoek gemeten in zowel 2016 en 2018 (verdiepende
module Middelen van de Leefstijlmonitor).41 Voorlopige resultaten wijzen
op een toename van het ooitgebruik, met name onder jongvolwassenen
(18-19 en 20-14 jaar). 1
Het middel is populair in het uitgaansleven maar wordt ook thuis
gebruikt, op bijvoorbeeld afterparties. In 2016 was het laatste jaar
gebruik onder uitgaanders van 15-35 jaar 37%, het hoogste gebruik na
cannabis en ecstacy.42
Onder uitgaanders in Amsterdam in 2017 had zelfs 71% ervaring met
lachgas en ruim de helft gebruikte in het afgelopen jaar (nummer 3 van
de lijst van “drugs”).33 Tussen 2015 en 2017 is het ooit-gebruik van
lachgas onder studenten van het MBO en HBO fors toegenomen.
Het gebruik onder jongeren tussen de 12 en 16 jaar in Nederland is
gemonitord in 2015 en 2017.43 Van de onderzochte scholieren had 8%
ooit lachgas gebruikt. Gemiddeld behoorden de gebruikers tot de oudere
aan het onderzoek deelnemende jongeren, 15-16 jarigen. Onder jongeren
(12-16 jaar) van het middelbaar onderwijs had in 2017 bijna één op de
tien (9%) ervaring met lachgas, meer dan in 2015.
De laatste jaren heeft het gebruik zich verspreid in zowel steden als
dorpen en is sprake van “mainstreaming”. Het middel wordt in
uiteenlopende sociaal-demografische groepen gebruikt, variërend van
jongeren die nooit alcohol of drugs hebben gebruikt tot uitgaanders die
veel ervaring hebben met diverse roesmiddelen.33
Het European Monitoring Center for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA)
rapporteert niet over het gebruik van lachgas in de lidstaten van de EU.
Een aantal landen heeft nationale schattingen gerapporteerd over het
gebruik van lachgas in de algemene bevolking. Verschillen in methoden
en in de vragen zorgen er echter voor dat de resultaten van verschillende
landen niet met elkaar vergeleken kunnen worden.33 In de VS zijn
gegevens over lachgasgebruik in de algemene bevolking verzameld door
de Substance Abuse and Mental Health Services Administration
(SAMHSA).44 Daar is een beperkte toename te zien in gebruik van 2016
naar 2017, over alle leeftijdsklassen. Het grootste gebruik heeft plaats
onder 26+-jarigen. In de VS is er voor het ooit-gebruik sprake van een
kleine stijging sinds 2016.
In Engeland en Wales is het laatste-jaar-gebruik sinds 2013 stabiel
gebleven. De prevalentie van lachgasgebruik in 2017-2018 was 2,3%
1

Deze cijfers zijn niet de primaire kerncijfers voor het beleid, maar laten wel uitspraken over een trend toe
Pagina 22 van 66

onder volwassenen tussen de 16 en 59 jaar (725.000 mensen). Net zoals
bij andere drugs was het gebruik van lachgas het hoogst onder jongeren
tussen de 16 en 24 jaar (8.8%, 521.000 mensen). Ook dit aantal is
stabiel sinds 2013 (7.6%).45
6.2

De mate van risico vanwege de kwetsbaarheid van de gebruiker
De kerncijfers voor lachgas kunnen uitgesplitst worden naar
demografische kenmerken. Lachgas wordt in uiteenlopende groepen van
de bevolking gebruikt maar er zijn in 2018 wel verschillen in prevalentie
naar demografie.33,41 Meer mannen dan vrouwen gebruiken lachgas.
Consumptie van lachgas komt het meest voor onder jongvolwassenen
tussen 18 en 24 jaar. Minder laagopgeleiden dan hoogopgeleiden
gebruiken lachgas. Gebruik van lachgas komt het meest voor in (zeer)
sterk stedelijke gebieden.
Van de laatste-jaar-lachgasgebruikers in 2018 gebruikte de helft
(50,0%) een paar keer, maar minder dan maandelijks. Ongeveer een
derde (35,5%) nam het middel één keer. 8,6% nam het middel
maandelijks en de overige 6,4% deed dit vaker dan maandelijks.41 Deze
mate van consumptie ligt op hetzelfde niveau als in 2016. 33
Er is in 2017 geen verschil (meer) in het lachgasgebruik tussen jongens
en meisjes. Bij scholieren neemt het gebruik van lachgas procentueel toe
met de leeftijd. Minder dan 4% van de leerlingen van 12 jaar had in 2017
ervaring met lachgas, oplopend naar 16.9% van de 16-jarige scholieren.
In 2017 hebben meer scholieren op het VMBO-b dan op VMBO-t en het
VWO ervaring met lachgas. Het ooit-gebruik op het VWO ligt lager dan op
de andere niveaus. In de volwassen bevolking ligt het gebruik van
lachgas juist hoger onder hoogopgeleiden. Scholieren met een nietWesterse migratieachtergrond hebben vaker ervaring met het gebruik van
lachgas dan scholieren zonder migratieachtergrond. Jonge moslims zien
lachgas als alternatief voor alcohol en cannabis, omdat lachgas gewoon in
winkels te koop is of omdat in de Koran niet staat dat lachgas verboden
is. Het gaat ook om kopieergedrag via Snapchat-communicatie.32
In 2017 heeft 28,7% van de MBO en HBO studenten ooit lachgas gebruikt
en 6,4% deed dit in de afgelopen maand. Meer jongens dan meisjes op
het MBO en HBO gebruiken lachgas: 31,5% versus 25,9% gebruikte ooit
lachgas en 7,7% versus 5,1% in de laatste maand. Zestienjarige
studenten van het MBO hebben vaker ervaring met lachgas dan
leeftijdgenoten van het voortgezet onderwijs (23,1% versus 16,8%).
Verder zijn er geen verschillen tussen schooltypes (VO, MBO, HBO).46 In
vergelijking met de peiling uit 2015, is het gebruik van lachgas ooit in het
leven in twee jaar tijd flink gestegen. In 2015 had bijna twee op de tien
studenten ooit lachgas gebruikt (19,8%) en in 2017 was dit bijna drie op
de tien (28,7%). Deze stijging deed zich voor in alle leeftijdsgroepen.46
Lachgasgebruik onder hangjongeren wordt gezien in zowel landelijke als
stedelijke gebieden. De omvang van het gebruik in deze groepen is niet
bekend. In de stedelijke gebieden worden veel schoolverlaters en plegers
van kleine strafbare feiten gezien door veldwerkers. In de landelijke
gebieden worden deze groepen omschreven als “lastige buitengroepen”
en “groepen waar vanuit huis minder sociale controle is”. 17% van de
zwaardere gebruikers maakt zich ten minste enigszins zorgen over het
Pagina 23 van 66

lachgasgebruik en 20% wil ten minste soms stoppen met het gebruiken
van lachgas.32
Lachgas heeft geen leeftijdslimiet zoals alcohol en zou om die reden als
alternatief voor alcohol kunnen worden gebruikt door jongeren onder de
18 jaar. Het ooit-gebruik van alcohol onder scholieren van 12-16 jaar
daalde tussen 2003 en 2017 van 83,7% naar 44,8% Er zijn echter geen
gestructureerde studies gevonden om een verband te onderbouwen.
Vegetariërs, ouderen en mensen die lijden aan prikkelbaar darmsyndroom
lopen een verhoogd risico op een vitamine B12 tekort.28
6.3

De mate van risico door het ontbreken van adequate
gebruiksinformatie
Het lachgas wordt aangeleverd in vloeibare vorm in flessen of patronen,
onder hoge druk. Om het middel in gasvorm, onder atmosferische druk
en omgevingstemperatuur te kunnen gebruiken, wordt meestal gebruik
gemaakt van een ballon. Dit vergassen van de vloeistof zorgt voor een
temperatuurdaling en een volume vergroting. Er zijn incidenten bekend
waarbij rechtstreekse inademing vanuit fles of patroon voor
bevriezingsverschijnselen van de luchtwegen heeft gezorgd.36 Daar
bovenop komt de recente waarschuwing van de brandwondencentra, zie
paragraaf 5.4. Informatie over hoe lachgas te gebruiken is wel online
beschikbaar.17 Daar wordt ook informatie gegeven over mogelijke
effecten en bijwerkingen. Maar onder de gebruikers heeft lachgas een
onschuldig imago.32 Zo vond ook het merendeel van de bevraagde
jongeren dat lachgas niet verslavend is.33 Tegelijkertijd beschrijft een
aantal respondenten mensen in hun persoonlijke omgeving die in hun
optiek geen maat meer kunnen houden met lachgas. Ook elders lijkt het
verslavend potentieel van lachgas mogelijk onderbelicht en onbekend te
zijn.39 Verslavingsartsen geven aan dat de kennis over nadelige effecten
bij lachgasgebruikers beperkt is, zie paragraaf 5.3.
Recent is er de waarschuwing van revalidatieartsen gekomen, zie
paragraaf 5.5, waarbij in korte tijd veel dwarslaesies worden vastgesteld
naar aanleiding van lachgasgebruik. Vanwege de waargenomen snelle
toename in het aantal van deze gevallen en de onbekendheid van de
bijwerking bij de slachtoffers, meenden de artsen hier extra voor te
moeten waarschuwen.

6.4

De mate van risico met betrekking tot de beschikbaarheid van het
betreffende product
Lachgas is goed verkrijgbaar; online zijn doosjes met 50 patronen te koop
voor een bedrag van 20 €, een ballon op een feest kost 2-5 €. Sinds twee
jaar zijn er aanwijzingen van een omvangrijke handel in grote cilinders
lachgas en is de omvang van de Nederlandse markt geschat op 100.000
kg/week.7
Lachgas valt sinds 1 juli 2016 onder de Warenwet door een besluit van
het Europese Hof. Dat betekent dat de verkoper van lachgas aan de
verplichtingen van de Warenwet dient te voldoen. Er waren destijds geen
aanwijzingen gevonden voor ernstige gezondheidsrisico’s,9 daarom was er
geen reden voor handhavend optreden door de NVWA. Omdat lachgas
Pagina 24 van 66

onder de Warenwet valt, en industriële toepassingen heeft, kan verkoop,
handel en het bezit van lachgas niet verboden worden.
De gemakkelijke beschikbaarheid en de legale status wordt over het
algemeen gezien als een belangrijke factor in de populariteit van lachgas
bij jongeren en zou eraan bijdragen dat jongeren lachgas als ‘normaal’
beschouwen, en veelal niet als drug.33,47 Om de verkoop aan ‘recreatieve
gebruikers’ in te dammen, zijn er reeds vrijwillige beperkende
maatregelengenoemd die zowel detailhandels als groothandels en
onlineverkoopdiensten toe kunnen passen. Zo zouden zij niet meer
kunnen verkopen aan minderjarigen, of afspraken kunnen maken rondom
de presentatie van lachgaspatronen, of een maximum aantal patronen
per klant hanteren.32
Het RIVM concludeert, naar aanleiding van een vraag vanuit het CAM, dat
alle leveranciers (inclusief de detailhandel) van lachgas moeten voldoen
aan de notificatieplicht voor het leveren van lachgas onder de CLP
(indeling, etikettering en verpakking / Classification, Labelling and
Packaging) wetgeving. Via het CLP register is de identiteit van legale
leveranciers te achterhalen. Wanneer het volume meer dan 1.000 kg per
jaar betreft, moeten leveranciers ook voldoen aan de andere eisen van
REACH (het Europees systeem voor registratie, evaluatie, autorisatie, en
restrictie van chemicaliën), die stelt dat ten minste informatie over
milieueffecten en toxiciteit bij herhaalde blootstelling aanwezig moet zijn.7
6.5

De mate van risico door onbetrouwbare kwaliteit van het product
Het Drugs Informatie en Monitoring Systeem (DIMS) monitort de markt
van illegale drugs. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van de analyse van
stoffen die aanwezig zijn in drugsmonsters die consumenten bij
instellingen voor verslavingszorg inleveren. Een deel van deze monsters
wordt herkend bij de instelling zelf, maar de meeste monsters worden
doorgestuurd naar het laboratorium voor chemische analyse. Lachgas is
geen illegale drug, geen NPS en wordt gebruikt in gasvorm door middel
van ballonnen. Mogelijk om deze redenen, is lachgas tot nu toe niet
aangeleverd bij het DIMS.
Het lachgas zoals aangeleverd in patronen en flessen is enkel verkrijgbaar
in hoge zuiverheid, van meer dan 99 %. De medicinale kwaliteit bestaat
uit 100% distikstofmonoxide. Lachgas van technische kwaliteit bestaat
gegarandeerd uit meer dan 99 % distikstofmonoxide, wat niet betekent
dat er tot 1 % van een of meerdere andere gedefinieerde stoffen
aanwezig zijn. In een veiligheidsinformatieblad van lachgas zijn geen
andere componenten benoemd.48 Er zijn geen andere componenten
aanwezig in commercieel verkrijgbaar lachgas van technische kwaliteit die
een bijdrage leveren aan de toxicologische effecten of gevaren.
Het is onduidelijk of er metaaldeeltjes vrij kunnen komen bij het
ontgassen van de patronen. Er is ook geen informatie beschikbaar over
de eventuele aanwezigheid van vetten of oliën als coating of smeermiddel
op de patronen. De toxicologische effecten zoals tot nu toe gerapporteerd
bij het gebruik van patronen zijn in overeenkomst met die van het
gebruik van cilinders. Er zijn dus geen aanwijzingen voor aanvullende
risico’s door het gebruik van patronen in grote aantallen.
Pagina 25 van 66

6.6

De mate van risico door onbetrouwbaarheid van de
distributiewijze en verkooppunten en handelaren
Er zijn geen meldingen of zaken bij het Nederlands Forensisch Instituut
(NFI) in relatie tot lachgas. Producten die vallen onder de werking van de
Warenwet worden zelden als zodanig onderzocht door het NFI.
Er zijn berichten van de politie, dat er gehandeld wordt in restpartijen
cilinders met lachgas, onder andere via websites als Marktplaats. De
handelaren voorzien daarbij de cilinders zelf van andere, voorgedrukte
labels, benodigd voor transport. Het baart zorgen dat de herkomst en
daarmee de kwaliteit van het lachgas zo niet meer te traceren is.

Pagina 26 van 66

De risico’s voor de openbare orde

Lachgas heeft grote invloed op de rijvaardigheid en op het vermogen om
machines te bedienen, aangezien het zowel de cognitieve als
psychomotorische functies beïnvloedt. Het wordt snel geëlimineerd, nadat
toediening wordt gestaakt. Desondanks, als extra veiligheidsmaatregel,
dienen autorijden, het bedienen van machines of andere activiteiten die
veeleisend zijn in termen van psychomotorische functies te worden
vermeden gedurende een redelijke tijd na blootstelling. Patiënten moeten
naar mening van de behandelend medisch beroepsbeoefenaar zijn
teruggekeerd naar hun aanvankelijke mentale toestand voordat zij een
voertuig besturen of machines bedienen.11,31
Omdat lachgasgebruik niet eenvoudig aantoonbaar is in bloed, urine,
adem of speeksel bij de bestuurder, is het moeilijk om aan te tonen dat
het een rol heeft gespeeld bij verkeersongevallen. Toch ziet de politie in
de laatste jaren een toename in het aantal aanrijdingen waar lachgas
mogelijk bij betrokken is, vooral in de grote steden. Zo wordt tijdens
reguliere verkeerscontroles steeds vaker lachgas aangetroffen, zie Figuur
7.1. Ook in het algemeen neemt het aantal meldingen bij de politie
waarbij er een associatie met lachgas is toe.
1200
1000
aantal incidenten

7

800
600
400
200
0

2016

2017

2018

2019 (t/m juli)

Figuur 7.1: Verkeersincidenten waarbij in de vrije tekst de term lachgas
voorkomt in combinatie met ballon, gasfles of cilinder. Bron: Bureau
Management Informatie van de Korpsleiding uit politiegegevens 2019.
Een onderzoek van Stichting TeamAlert geeft aan dat jongeren lachgas in
de auto gebruiken omdat dat de plek is waar ze afspreken. Bestuurders
die ook gebruiken vinden dat rijden onder invloed moet kunnen.49
De Amsterdamse politie, Boa’s en portiers zien een groeiende
straathandel van lachgas in de nabije omgeving van festivals, clubs en
parken.29

Pagina 27 van 66

8

De risico’s van criminele betrokkenheid

Bezit van lachgas en handel in lachgas is niet strafbaar in Nederland.
Toch zijn er meerdere zaken bij de politie bekend waarbij lachgas in een
criminele setting is aangetroffen. Uit een drietal lopende onderzoeken
komt naar voren dat bekende drugscriminelen volop bezig zijn met
import, groothandel en distributie van lachgas. Men lijkt zich bewust dat
deze handel nog niet strafbaar is en er geld aan te verdienen valt.
Informatie uit het criminele circuit geeft aan dat veel meer criminelen zich
met lachgas bezighouden.
Handelaren in lachgas moeten voldoen aan de REACH regelgeving en
moeten BTW afdragen. Het is onduidelijk in hoeverre de handel buiten de
geregistreerde toepassingen (medisch, voeding en industrieel gas ) zich
hieraan houdt.
Het is mogelijk dat bedrijven die werkzaam zijn in de autobranche of in
de voedingsmiddelenindustrie, ook lachgas verhandelen voor recreatieve
doeleinden. Mocht er een beperking komen op recreatief lachgasgebruik,
dan zouden deze bedrijven illegaal kunnen handelen.

Pagina 28 van 66

9

Wettelijke reguleringsmaatregelen ter overweging

9.1

Plaatsing op lijst I of II van de Opiumwet
Plaatsing van lachgas op een van de lijsten van de Opiumwet, zou bezit,
handel, productie, invoer en uitvoer strafbaar maken. Op lijst I staan
middelen met een onaanvaardbaar risico en daarom zijn de straffen die in
de wet voor lijst I middelen hoger dan die voor lijst II middelen. De
Opiumwet staat gebruik van middelen van lijst I en II onder restricties toe
voor medische en wetenschappelijke doeleinden. Het plaatsen van
lachgas onder de werking van de Opiumwet zou consequenties hebben
voor bijvoorbeeld de toepassing in voedingsmiddelen en bij het gebruik in
verbrandingsmotoren.
In het VK valt lachgas sinds 2016 onder de Psychoactive Substance Act,
een aparte wet als aanvulling op de Misuse of Drugs Act. De laatste is de
tegenhanger van de Nederlandse Opiumwet. Sectie 2 van de Act
definieert een psychoactieve substantie als iets dat een psychoactief
effect teweeg brengt in een persoon, door het centraal zenuwstelsel van
die persoon te stimuleren of onderdrukken, daarbij een effect hebbend op
het mentale functioneren of emotionele toestand van de persoon. Bezit
van de substantie is in het VK niet strafbaar.

9.2

Indeling in een categorie van de Wet voorkoming misbruik
chemicaliën
Op de lijsten van de Wet voorkoming misbruik chemicaliën (Wvmc) staan
stoffen die vaak worden gebruikt bij de illegale vervaardiging van
verdovende middelen en psychotrope stoffen. Bij lachgas is er geen
sprake van gebruik als een precursor, maar direct als product. Plaatsing
van lachgas onder de werking van de Wvmc biedt wel meer
mogelijkheden dan de Opiumwet om uitzonderingen voor bestaand,
legitiem gebruik toe te kennen.

9.3

De Warenwet
Wat betreft de Warenwet zou er mogelijk opgetreden kunnen worden op
basis van artikel 18. Het is namelijk niet toegestaan om waren, niet
zijnde eet- en drinkwaren, te verhandelen die bij verwacht gebruik
bijzondere gevaren kunnen opleveren voor de veiligheid of gezondheid
van de mens. Artikel 18 van de Warenwet is de tegenhanger van artikel
14; alle levensmiddelen moeten veilig zijn. Om op artikel 18 te kunnen
handhaven moet worden aangetoond dat een waar schadelijk is, op basis
van een risicobeoordeling. Op basis van een eerdere risicobeoordeling,9
concludeerde de NVWA dat er geen risico’s zijn bij het gebruik van
lachgas. Het is de vraag of op basis van de nieuwe gegevens zoals
samengevat in dit rapport, dat nog zo wordt ingeschat.

9.4

REACH
REACH biedt een mogelijkheid om diegene die lachgas voor recreatief
gebruik verhandeld te wijzen op zijn verplichting om de consument te
wijzen op de mogelijke gevaren van het gebruik van lachgas.

Pagina 29 van 66

10

Referenties

1.
2.

Trimbos-instituut. Factsheet lachgas. Utrecht, 2018.
Niesink R. Lachgas (distikstofoxide): farmacologische en toxicologische
aspecten. Verslaving: tijdschrift over verslavingsproblematiek 2014; 10: 6272.
KNMI. Lachgas – niet alleen om te lachen. 2019. https://www.knmi.nl/overhet-knmi/nieuws/lachgas-niet-alleen-om-te-lachen (accessed 01-07-2019
2019).
Kaar SJ, Ferris J, Waldron J, Devaney M, Ramsey J, Winstock AR. Up: The rise
of nitrous oxide abuse. An international survey of contemporary nitrous oxide
use. Journal of psychopharmacology 2016; 30(4): 395-401.
DrugWise. Nitrous oxide 2017. https://www.drugwise.org.uk/nitrous-oxide/
(accessed 28 Jun2 2019 2019).
CBG. Geneesmiddeleninformatiebank. 2019.
https://www.geneesmiddeleninformatiebank.nl/ (accessed 01-07-2019 2019).
Venhuis BJ, Keizers PHJ. Notitie lachgas. Bilthoven: RIVM, 2018.
Nabben T, Benschop A, Korf DJ. Antenne 2015. Trends in alcohol, tabak en
drugs bij jonge Amsterdammers. Amsterdam: Bonger Instituut voor
Criminologie, 2016.
Front Office Voedsel- en Productveiligheid. Beoordeling gezondheidsrisico's
lachgas (N2O). Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu,
2016.
Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum van het UMC Utrecht. Notitie
15/19 NVIC AvR/ms, Toename gezondheidseffecten door lachgas, gemeld aan
het NVIC, 2019.
Messer. Samenvatting van de productkenmerken. Lachgas Messer 100% v/v
medicinaal gas, vloeibaar gemaakt. Zwijndrecht 2018.
Zhang C, Davies MF, Guo TZ, Maze M. The analgesic action of nitrous oxide is
dependent on the release of norepinephrine in the dorsal horn of the spinal
cord. Anesthesiology 1999; 91(5): 1401-7.
Maze M, Fujinaga M. Recent advances in understanding the actions and
toxicity of nitrous oxide. Anaesthesia 2000; 55(4): 311-4.
Jevtovic-Todorovic V, Todorovic SM, Mennerick S, et al. Nitrous oxide
(laughing gas) is an NMDA antagonist, neuroprotectant and neurotoxin. Nat
Med 1998; 4(4): 460-3.
Sanders RD, Weimann J, Maze M. Biologic effects of nitrous oxide: a
mechanistic and toxicologic review. Anesthesiology 2008; 109(4): 707-22.
Brodsky JB, Cohen EN. Adverse effects of nitrous oxide. Med Toxicol 1986;
1(5): 362-74.
Drugsinfoteam. Lachgas - Feiten. 2019.
https://www.drugsinfoteam.nl/drugsinfo/lachgas/lachgas-feiten (accessed 0107-2019 2019).
Korttila K, Ghoneim MM, Jacobs L, Mewaldt SP, Petersen RC. Time course of
mental and psychomotor effects of 30 per cent nitrous oxide during inhalation
and recovery. Anesthesiology 1981; 54(3): 220-6.
Faddy SC, Garlick SR. A systematic review of the safety of analgesia with 50%
nitrous oxide: can lay responders use analgesic gases in the prehospital
setting? Emerg Med J 2005; 22(12): 901-8.
Oussalah A, Julien M, Levy J, et al. Global Burden Related to Nitrous Oxide
Exposure in Medical and Recreational Settings: A Systematic Review and
Individual Patient Data Meta-Analysis. J Clin Med 2019; 8(4).

3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.

Pagina 30 van 66

21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.

Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum. Stofmonografie: 459 - Lachgas.
Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum; 2019. p. 21.
Flippo TS, Holder WD, Jr. Neurologic degeneration associated with nitrous
oxide anesthesia in patients with vitamin B12 deficiency. Arch Surg 1993;
128(12): 1391-5.
Best and Taylor's Physiological basis of medical practice. 12 ed: Williams and
Wilkins; 1990.
Reynolds E. Vitamin B12, folic acid, and the nervous system. Lancet Neurol
2006; 5(11): 949-60.
Jameson M, Roberts S, Anderson NE, Thompson P. Nitrous oxide-induced
vitamin B(12) deficiency. J Clin Neurosci 1999; 6(2): 164-6.
Vishnubhakat SM, Beresford HR. Reversible myeloneuropathy of nitrous oxide
abuse: serial electrophysiological studies. Muscle Nerve 1991; 14(1): 22-6.
Layzer RB. Myeloneuropathy after prolonged exposure to nitrous oxide. Lancet
1978; 2(8102): 1227-30.
Egan W, Steinberg E, Rose J. Vitamin B12 deficiency-induced neuropathy
secondary to prolonged recreational use of nitrous oxide. Am J Emerg Med
2018; 36(9): 1717 e1- e2.
Nabben T, Luijk SJ, Korf DJ. Antenne 2017. Trends in alcohol, tabak en drugs
bij jonge Amsterdammers. Amsterdam: Bonger Instituut voor Criminologie,
2018.
Nabben T, Luijk SJ, Benschop A, Korf DJ. Antenne 2016. Trends in alcohol,
tabak en drugs bij jonge Amsterdammers. Amsterdam: Bonger Instituut voor
Criminologie, 2017.
Medicines Evaluation Board in the Netherlands. Lachgas Yes 100% v/v,
medicinal gas, liquefied. Utrecht: CBG, 2013.
Nabben T, van der Pol P, Korf DJ. Roes met een luchtje. Gebruik, gebruikers
en markt van lachgas. Amsterdam: Bonger Instituut voor Criminologie, 2017.
van Laar MW, van Gestel B, Cruts AAN, et al. Jaarbericht 2018. Utrecht:
Trimbos-instituut & WODC; 2018.
Dong X, Ba F, Wang R, Zheng D. Imaging appearance of myelopathy
secondary to nitrous oxide abuse: a case report and review of the literature.
Int J Neurosci 2019; 129(3): 225-9.
Keddie S, Adams A, Kelso ARC, et al. No laughing matter: subacute
degeneration of the spinal cord due to nitrous oxide inhalation. Journal of
neurology 2018; 265(5): 1089-95.
Garakani A, Jaffe RJ, Savla D, et al. Neurologic, psychiatric, and other medical
manifestations of nitrous oxide abuse: A systematic review of the case
literature. Am J Addict 2016; 25(5): 358-69.
Monitor Drugsincidenten: Trimbos-instituut, 2019.
Glijn NHP, van der Linde D, Ertekin E, van Burg PLM, Grimbergen YAM,
Libourel EJ. Is nitrous oxide really that joyful? The Netherlands journal of
medicine 2017; 75(7): 304-6.
Fidalgo M, Prud'homme T, Allio A, et al. Nitrous oxide: What do we know
about its use disorder potential? Results of the French Monitoring Centre for
Addiction network survey and literature review. Subst Abus 2019: 1-10.
Gezondheidsenquete 2018: Trimbos-instituut, 2019.
CBS, NJI, NZA, et al. De Staat van Volksgezondheid en Zorg Kerncijfers voor
beleid. 2019. https://www.staatvenz.nl/2019).
Monshouwer K, Van der Pol P, Drost YC, van Laar MW. Het grote
uitgaansonderzoek 2016. Utrecht: Trimbos-instituut, 2016.
van Dorsselaer S, Tuithof M, Verdurmen J, Spit M, Van Laar M, Monshouwer
K. Jeugd en riskant gedrag 2015: kerngegevens uit het Peilstationsonderzoek
Scholieren. Utrecht: Trimbos-instituut, 2016.
Pagina 31 van 66

44.
45.
46.
47.
48.
49.

Center for Behavioral Health Statistics and Quality. 2017 National Survey on
Drug Use and Health: Detailed Tables. Rockville, MD.: Substance Abuse and
Mental Health Services Administration, 2018.
Home Office. Drug Misuse: Findings from the 2017/18 Crime Survey for
England and Wales: Home Office, 2018.
Tuithof M, Van Dorsselaer S, Monshouwer K. Middelengebruik onder studenten
van 16-18 jaar op het MBO en HBO 2017. Utrecht: Trimbos-instituut, 2018.
van Amsterdam J, Nabben T, van den Brink W. Recreational nitrous oxide
use: Prevalence and risks. Regul Toxicol Pharmacol 2015; 73(3): 790-6.
Air Liquide. Distikstofoxide (Lachgas), 2014.
Hamans H, Timmermans E. Uitkomsten enquete lachgas in het verkeer.
Utrecht: Stichting TeamAlert, 2019.

Pagina 32 van 66

Bijlage 2: Beschrijving van de risicobeoordelingsprocedure

De risicobeoordeling is uitgevoerd conform de Basisnotitie
Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nieuwe drugs (Briefrapport
2018-0073).
Samenstelling van de Commissie risicobeoordeling nieuwe drugs
Mw. dr. M.W. van Laar, Trimbos-instituut, Nationale Drug Monitor en
Focal Point; tevens voorzitter1,2,3)
Dhr. dr. L.A.G.J.M. van Aerts, College ter Beoordeling van
Geneesmiddelen (CBG)1,2,3)
Dhr. dr. J. van den Berg , Ministerie van Justitie en Veiligheid: Nederlands
Forensisch Instituut (NFI)1)
Dhr. drs. V. van Beest, Ministerie van Justitie en Veiligheid 1,2)
Dhr. J.A.H.M. van den Besselaar, Landelijke eenheid van de nationale
politie1,2,3)
Dhr. drs. W. Best, Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ)1,2,3)
Mw dr. J. Biesterbos, Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)1)
Dhr dr. M. Bossong, Trimbos-instituut, Drugs Informatie en Monitoring
Systeem (DIMS)2,3,4)
Dhr. A.J.J. de Bruin, Openbaar ministerie (OM)2,4)
Dhr. drs. M. Buster, GGD Amsterdam1,2,3)
Dhr. dr. V. J. A. Buwalda, geneesheer-directeur psychiater NovadicKentron1,2,3)
Mw. mr. dr. M. E. C. Gispen, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, Directie Voeding, Gezondheidsbescherming en Preventie1,2)
Mw. ing. M. L. van Grootel, Landelijke eenheid van de nationale politie4)
Dhr dr. M. Hoitink, Ministerie van Justitie en Veiligheid: Nederlands
Forensisch Instituut (NFI)2,3,4)
Mw. dr. J. Hulshof, Ministerie van Justitie en Veiligheid: Nederlands
Forensisch Instituut (NFI)4)
Dhr. dr. P. H. J. Keizers, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu2,5)
Dhr. dr. M. Kooijman, Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA)2,3,4)
Dhr. prof. dr. D.J. Korf, Universiteit van Amsterdam: Criminologisch
Instituut Bonger4)
Dhr. mr. drs. D. Kumpe, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, Directie Voeding, Gezondheidsbescherming en Preventie 4)
Dhr. dr. J.H.C.M. Lammers, Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ)4)
Mw mr R. J. M. W. van Lijssel, Ministerie van Justitie en Veiligheid4)
Pagina 61 van 66

Dhr. dr. T. Nabben, Hogeschool van Amsterdam, Urban Management1,2,3)
Mw. drs. J.J. Nugteren-van Lonkhuyzen, Nationaal Vergiftigingen
Informatie Centrum (NVIC)4)
Dhr. dr. E.J.M. Pennings, toxicoloog, op persoonlijke titel1,2,3)
Mw. drs. A. van Riel, Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC)
1,2,3)

Mw. dr. L. Smit-Rigter, Trimbos-instituut, Drugs Informatie en Monitoring
Systeem (DIMS) 1,2,3)
Dhr. dr. B.J. Venhuis, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu2,6)
Dhr. P. Vossenberg, verslavingszorginstelling Tactus1,2,3)
Mw. N.G. van de Waterbeemd, Openbaar Ministerie (OM) 1,2,3)
Dhr. drs. M. Wolters, verslavingszorginstelling Tactus4)
1) Lid
2) Aanwezig tijdens vergadering op 5 september 2019
3) Deelname aan het scoren van de risico’s
4) Plaatsvervangend lid
5) Secretaris
6) Plaatsvervangend secretaris

Overige betrokkenen bij de risicobeoordelingsprocedure
Geen.
Chronologie risicobeoordelingsprocedure lachgas
Op 23 april 2019 verzocht de beleidsdirectie VGP van het Ministerie van
VWS het CAM om een risicobeoordelingsprocedure voor lachgas op te
starten.
Vooruitlopend op dit verzoek, werd door het CAM op 9 mei 2019 een
informatieverzoek

gericht

aan

de

leden

van

de

Commissie

Risicobeoordeling nieuwe drugs
Op 18 juli 2019 is het informatierapport verstuurd aan de leden van de
Commissie risicobeoordeling nieuwe drugs met het verzoek een individuele
risicobeoordeling uit te voeren.
Op 5 september 2019 kwam de risicobeoordelingscommissie bijeen voor
het uitvoeren van de gezamenlijke risicobeoordeling.
Op 16 september 2019 kwam de risicobeoordelingscommissie bijeen om
de beleidsopties en aanbeveling te bespreken.

Pagina 62 van 66

Op 26 september 2019 werd het concept risicobeoordelingsrapport ter
commentaar aan de Commissieleden gestuurd.
Op 26 november was het risicobeoordelingsrapport gereed.
In totaal heeft de procedure 7 maanden in beslag genomen.

Pagina 63 van 66

Bijlage 3: Verzoek risicobeoordeling lachgas

Pagina 64 van 66