Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3259
Vragen van de leden Boswijk en Geurts (beiden CDA) aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de mentale gezondheid van
agrarische ondernemers (ingezonden 26 mei 2021).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 21 juni 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met de stijgende zelfmoordcijfers en de aanhoudende kloof
tussen de boeren en professionele reguliere hulpverlening, ondanks alle
goede inzet die verricht is naar aanleiding van uw brief «Hulpverlening aan
agrarische ondernemers in crisissituaties» uit 2018?1, 2, 3
Antwoord 1
Ik ben bekend met de cijfers en deze hebben betrekking op de werksector
agrarisch bedrijf^ gedurende de periode 2013–2016. Boeren, tuinders en
vissers zetten zich elke dag, onder soms moeilijke omstandigheden, in om
ons van voedsel te voorzien. Deze inzet is van groot belang voor de
Nederlandse samenleving. De moeilijke omstandigheden waarmee boeren,
tuinders en vissers soms te maken krijgen, leidt in sommige gevallen tot
grote psychosociale druk. Deze psychosociale problematiek raakt daarbij niet
alleen de boer in kwestie, maar vaak ook zijn of haar gezin en omgeving. Het
kabinet vindt het belangrijk om oog te hebben voor deze moeilijke omstandigheden en tijdig voor professionele hulp te zorgen als dat nodig is.
De door u genoemde Kamerbrief is van 17 november 2018 en sindsdien is
door alle betrokken organisaties (agrarische sector, hulpverleningsinstanties
en erfbetreders) samen met mijn ministerie veel werk verzet om de kloof
tussen boeren en professionele reguliere hulpverlening te verkleinen.

1

NOS/RTV Oost, 20 mei 2021, «Aantal zelfdodingen in agrarische sector neemt zorgwekkend
toe» (https://nos.nl/regio/overijssel/artikel/137053-aantal-zelfdodingen-in-agrarische-sectorneemt-zorgwekkend-toe)
2
NRC Handelsblad, 20 mei 2021, «Boeren zijn vaker depressief, «onzekerheid en kritiek knagen
aan je»» (https://www.nrc.nl/nieuws/2021/05/20/ze-hangen-de-vuile-was-niet-buiten-a4044369)
3
Kamerstuk 30 252, nr. 24

ah-tk-20202021-3259
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 2
Welke ondersteuning is geboden aan de genoemde initiatieven van verschillende organisaties naar aanleiding van de in de vorige vraag genoemde
brief?
Antwoord 2
Ik vind het belangrijk dat er oog is voor agrariërs die door soms zware
omstandigheden te maken hebben gekregen met psychosociale problematiek.
Daarom heb ik subsidie verstrekt voor het uitvoeren van een aantal projecten
die door betrokken organisaties uit de sector (LTO Nederland, NZO en Zorg
Om Boer en Tuinder – ZOB) in afstemming met de betrokken hulpverleningsinstanties bij mij zijn ingediend. Deze projecten hebben tot doel om de kloof
tussen boeren en professionele reguliere hulpverlening te verkleinen. Onder
andere door het versterken van de contacten van de agrarische sector met de
reguliere psychosociale hulpverlening en vice versa. Daarnaast heeft mijn
ministerie ondersteuning gegeven bij de opzet en uitvoering van deze
projecten.
Vraag 3
Deelt u de mening dat de huidige activiteiten in dit kader te veel gericht zijn
op de kloof van de hulpvraag en het aanbod?
Antwoord 3
Ik ben van mening dat het van belang is de kloof tussen hulpvraag en aanbod
te verkleinen. De prioriteit die hieraan gegeven wordt, is gebaseerd op
overleg met een groot aantal vertegenwoordigers van de sector, erfbetreders
en hulpverleningsinstanties.
Vraag 4
Deelt u tevens de mening dat er nog een stap gezet moet worden om boeren
te activeren op dit thema en dit ook in breder perspectief te plaatsen,
bijvoorbeeld met het oog op het versterken van ondernemerschap, waarbij
voorkomen wordt dat boeren mentale risico’s lopen? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, op welke wijze bent u voornemens daaraan bij te dragen?
Antwoord 4
Ja, ik vind het van belang om boeren te activeren op dit thema. Op diverse
manieren wordt door betrokken partijen in het veld hier invulling aan
gegeven. LTO Noord ontplooit bijvoorbeeld activiteiten voor boeren op het
thema «gezond en bewust ondernemerschap» en «mentale fitheid»,
waaronder recent een goed bezocht webinar «Mentaal fit en gezond
boerenverstand». Daarnaast zijn er diverse andere initiatieven, zoals de online
talkshow «Zorg om de boer» (initiatief van GGD IJsselland en AgroZorgwijzer) en een film om het taboe over zelfdoding te doorbreken «Waarom niet
eerder» van GGD IJsselland en 113. De betrokken organisaties zijn op dit
onderwerp tevens actief op social media en in de vakpers. Ook komen steeds
meer ervaringsdeskundigen aan het woord. De aandacht voor het onderwerp
bij sector- en hulpverleningsorganisaties, in het publieke domein en in
meerdere media draagt tevens bij aan het activeren van boeren op dit thema.
Ook ben ik van mening dat het van belang is dit thema in een breder
perspectief te plaatsen. In mijn kringloopvisie heb ik uiteengezet hoe ik de
landbouw een nieuw perspectief wil geven. Dit nieuwe perspectief wordt
mede vorm gegeven door het versterken van ondernemerschap, zoals
uiteengezet in de agrarische ondernemerschapsagenda (Kamerstuk 32 670,
nr. 199) en het daarmee verder brengen van het verdienvermogen in de
landbouw. Hoewel het voorkomen van mentale problemen geen primaire
doelstelling is van het beleid rond ondernemerschap is mijn hoop en
verwachting dat de mentale risico’s kleiner zullen worden door mijn inzet op
een nieuw perspectief voor de landbouw.
Vraag 5
Deelt u de mening dat ook de primaire sector, waarin vertrouwen en cultuur
belangrijk zijn, extra ondersteund moet worden om stappen te zetten,
enerzijds in het doorbreken van taboes omtrent mentale gezondheid en het
activeren van de hulpvraag, en anderzijds in het signaleren en verwijzen naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

de juiste hulp? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke wijze bent u voornemens daaraan bij te dragen?
Vraag 5
Deelt u de mening dat ook de primaire sector, waarin vertrouwen en cultuur
belangrijk zijn, extra ondersteund moet worden om stappen te zetten,
enerzijds in het doorbreken van taboes omtrent mentale gezondheid en het
activeren van de hulpvraag, en anderzijds in het signaleren en verwijzen naar
de juiste hulp? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke wijze bent u voornemens daaraan bij te dragen?
Vraag 6
Heeft u momenteel in beeld welke activiteiten er door (regionale) brancheorganisaties georganiseerd worden omtrent het thema mentale gezondheid en
hoe deze kunnen bijdragen aan uw doelstellingen?
Antwoord 6
Ja, ik heb dit in beeld (zie ook mijn antwoord op vraag 4 en 5). De (regionale)
brancheorganisaties zijn betrokken bij de projecten waarvoor ik subsidie heb
verstrekt en zullen ook een belangrijke rol blijven spelen bij de verdere
aanpak. Er wordt op dit moment door een aantal brancheorganisaties
voorbereidingen getroffen voor het inrichten van een structureel overlegplatform met vertegenwoordigers van alle betrokken organisaties van de primaire
sector, erfbetreders en hulpverleningsinstanties. In dit platform kunnen dan
onder andere de activiteiten besproken worden die zijn opgepakt dan wel
opgepakt gaan worden om de doelstellingen te bereiken. Daarnaast wordt
momenteel door deze brancheorganisaties bekeken hoe de loketfunctie voor
agrariërs en erfbetreders verder kan worden versterkt en geprofessionaliseerd. De recente uitkomsten van de uitgevoerde verkenning naar de
wenselijkheid van een landelijk loket worden hierin meegenomen. Uitkomst
van deze verkenning is dat betrokken partijen afraden een nieuw loket in te
richten, maar adviseren aan te sluiten bij reeds bestaande initiatieven en daar
een (onafhankelijke) centrale loketfunctie aan te verbinden voor agrariërs en
periferie waar de vraagverduidelijking plaatsvindt en vervolgens een gerichte
doorverwijzing plaatsvindt naar reguliere zorg en agrozorgsector. Hier wordt
nu nader uitwerking aan gegeven.
Vraag 7
Ziet u ook mogelijkheden om, naast het eerder door u aangekondigde
ondersteunen van initiatieven die passen bij bovengenoemde doelstellingen,
tevens de doelstellingen uit te breiden en de sector met middelen meer in
positie te brengen om dit te bewerkstelligen?
Antwoord 7
Alvorens de doelstellingen uit te breiden, vind ik het van belang om eerst
prioriteit te geven aan de, in overleg met de betrokken partijen, vastgestelde
doelstellingen. Dit betreft het verkleinen van de kloof tussen boeren en
professionele reguliere hulpverlening, doorbreken van taboes en signaal- en
doorverwijsfunctie rond hulpvragen te verbeteren. Hier wil ik verdere stappen
inzetten. Zodra de structurele vervolgaanpak bekend is en vastgesteld, zal ik
de Tweede Kamer informeren.
Vraag 8
Klopt het dat door het wegvallen van een deel van de financiering het
voortbestaan van de AgroZorgWijzer op het spel staat?
Antwoord 8
Ik heb vernomen dat ZuivelNL geen vervolgfinanciering voor de Agrozorgwijzer beschikbaar heeft gesteld. Bij het vormgeven van de meerjarige vervolgaanpak zoals verwoord in het antwoord op vraag 5 zal ook bekeken
worden wat het gevolg van het wegvallen van die financiering betekent en
hoe de AgroZorgwijzer een plek kan krijgen in de vervolgaanpak.
Vraag 9
Kunt u deze vragen zo spoedig mogelijk beantwoorden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Ja, ik heb mij ingespannen om de vragen zo spoedig mogelijk te beantwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4