Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 504

Besluit houdende regels ter waarborging van
een goede verhouding tussen de prijs voor de
levering van een voorziening en de eisen die
worden gesteld aan de kwaliteit van de
voorziening en de continuïteit in de
hulpverlening tussen de cliënt en de
hulpverlener

Nr. 2

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 4 oktober 2016
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 21 juni 2016 inzake
het ontwerpbesluit ter waarborging van een goede verhouding tussen de
prijs voor de levering van een voorziening en de eisen die worden gesteld
aan de kwaliteit van de voorziening en de continuïteit in de hulpverlening
tussen de cliënt en de hulpverlener (Kamerstuk 34 504, nr. 1).
De vragen en opmerkingen zijn op 9 september 2016 aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van
3 oktober 2016 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Sjerp

kst-34504-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

1

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerpbesluit ter waarborging van een goede verhouding tussen de prijs voor de
levering van een voorziening en de eisen die worden gesteld aan de
kwaliteit van de voorziening en de continuïteit in de hulpverlening tussen
cliënten en de hulpverlener. Deze leden hebben nog een aantal vragen en
opmerkingen over de werking van de voorgestelde nadere regels.
De Staatssecretaris stelt in de toelichting bij het ontwerpbesluit dat de
verantwoordelijkheid voor een gezonde bedrijfsvoering bij de zorgaanbieder ligt en niet bij de gemeente. De leden van de VVD-fractie onderschrijven dit en zijn van mening dat het de zorgaanbieder is die doelmatig
en efficiënt werken moet nastreven en niet de gemeente. Zij hebben
daarom een aantal vragen over de noodzaak van deze nadere regels. Op
dit moment bestaan er immers al verschillende instrumenten die
gemeenten kunnen gebruiken bij het bepalen van een reële prijs voor
diensten in de thuisondersteuning. Het gaat bijvoorbeeld om de
handreiking Aanbesteding Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en
de Code verantwoordelijk marktgedrag. Deze leden vragen of door
betrokken partijen voldoende is getracht de Code te laten onderschrijven.
Daarnaast is er binnen de Aanbestedingswet 2012 een mogelijkheid om
een goede prijs voor de levering van een voorziening en de kwaliteit van
de voorziening te borgen. Met de Aanbestedingswet 2012 hebben
gemeenten op basis van artikel 2.116 namelijk de mogelijkheid om in het
geval van abnormale lage inschrijvingen de aanbieder om verduidelijking
te vragen, ook waar het gaat om de naleving van de bepalingen inzake
arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden.
Uit de toelichting op het ontwerpbesluit blijkt verder dat het besluit geen
vaste minimumprijs noch een prijs die voor alle gemeenten gelijk moet
zijn, regelt. De leden van de VVD-fractie vinden het onwenselijk indien in
de uitvoeringspraktijk zal blijken dat de reële prijzen in verschillende
gemeenten zich zodanig naar elkaar toe bewegen dat alsnog feitelijk
sprake zal zijn van een minimumprijs. Ten eerste zijn deze leden van
mening dat dit een rem op innovatie tot gevolg heeft. Zorgaanbieders
zullen veel minder geprikkeld zijn om te komen tot innovatie, nieuwe
werkvormen en een efficiencyslag, terwijl door innovatie de kwaliteit van
zorg en ondersteuning toeneemt. De noodzaak tot innovatie voor het
voortbestaan van zorgaanbieders neemt immers af, daar de zorgaanbieders zeker zijn van de reële prijs in een gemeente. Ten tweede vragen
deze leden wat het voorgestelde in de uitvoeringspraktijk betekent voor
zzp’ers en zorgcoöperaties. Door de bedrijfsvoering van zzp’ers en zorg
coöperaties hebben zij niet te maken met dezelfde kostprijselementen als
bijvoorbeeld grotere thuiszorgorganisaties, waardoor zij naar verwachting
onder de vastgestelde reële prijs komen. Bovendien zullen zzp’ers niet
voldoen aan de verplichtingen die voortvloeien uit de van toepassing
zijnde cao. Met het voorliggende ontwerpbesluit is het op dat moment
voor zzp’ers en zorgcoöperaties niet mogelijk om mee te dingen in de
aanbestedingsprocedure, daar hun voorstel door het college terzijde zal
worden geschoven. Volgens deze leden leveren zzp’ers en zorgcoöperaties een belangrijke bijdrage aan de goede kwaliteit van zorg en
ondersteuning. Graag ontvangen deze leden een reactie op deze
zienswijze van de Staatssecretaris. Tevens vragen zij de Staatssecretaris
hoe kan worden geborgd dat zzp’ers en zorgcoöperaties gecontracteerd
kunnen worden door de gemeente en op welke wijze zij, ondanks de reële
prijs, nog kunnen concurreren met grote thuiszorgorganisaties.
In de toelichting wordt gesteld dat de vaststelling van een reële prijs een
besluit betreft van het college ter voorbereiding op een privaatrechtelijke
rechtshandeling waartegen geen beroep kan worden ingesteld. Dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

2

betekent dat een concurrent van een zorgaanbieder die een opdracht
gegund heeft gekregen niet in beroep zou kunnen gaan tegen het besluit
van het college ten aanzien van de reële prijs. De leden van de VVD-fractie
zijn van mening dat een eventuele externe werking onwenselijk is. Kan de
Staatssecretaris uitsluiten dat de externe werking er is? Kan de Staatssecretaris aangeven in hoeverre het voor zorgaanbieders mogelijk is om de
rechter te verzoeken te toetsen of het college met een bepaalde reële prijs
handelt conform de nu voorgestelde algemene maatregel van bestuur
(AMvB)? Is het daarnaast voor zorgaanbieders mogelijk om bezwaar aan
te tekenen tegen de keuzes die het college heeft gemaakt in het aanbestedingsproces, bijvoorbeeld door aan te geven dat zij benadeeld worden
door de minimumprijs die het college hanteert?
Tot slot hebben de leden van de VVD-fractie nog een vraag met betrekking
tot het overnemen van personeel. Uit de artikelsgewijze toelichting blijkt
dat de aanbieder aan welke de opdracht wordt gegund verplicht is te
overleggen met de vorige aanbieder over de overname van het betrokken
personeel. Dit geldt ook in het geval van bijvoorbeeld faillissement van
een gecontracteerde aanbieder. De leden van de VVD-fractie vinden het
belangrijk dat cliënten zo veel mogelijk kunnen rekenen op een vaste
hulpverlener met wie zij een vertrouwensband heeft, maar niet ten koste
van de continuïteit van bedrijfsvoering van een private zorgaanbieder. In
hoeverre heeft dit artikel een gebiedende werking? Kan de Staatssecretaris een toelichting geven op de reactie van de betrokken veldpartijen op
dit specifieke punt? Zien landelijke organisaties van aanbieders, dan wel
individuele aanbieders knelpunten bij het voorgestelde?
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het ontwerpbesluit ter waarborging van een goede verhouding tussen
de prijs voor de levering van een voorziening en de eisen die worden
gesteld aan de kwaliteit van de voorziening en de continuïteit in de
hulpverlening tussen de cliënt en de hulpverlener. Voor deze leden staat in
de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) goede zorg en ondersteuning en goed werk centraal. Cliënten moeten de ondersteuning
krijgen die ze nodig hebben en medewerkers die in de zorg werken
moeten goede arbeidsvoorwaarden en loon hebben. Na de invoering van
de Wmo 2015 is er in het veld onrust ontstaan. Er zijn een aantal instellingen failliet gegaan en goed werk in de thuiszorg heeft onder druk
gestaan. Deze leden zijn dan ook zeer tevreden met de inzet van de
Staatssecretaris op dit gebied en het feit dat de hij dit ontwerpbesluit
gemaakt heeft. Zij verwachten dat dit gaat bijdragen aan de betere
arbeidsvoorwaarden onder de Wmo 2015 en betere borging van de
continuïteit van zorg.
Aanleiding besluit
De leden van de PvdA-fractie zijn het zeer eens met de Staatssecretaris en
andere betrokken partijen dat een «race to the bottom» in de thuiszorg,
waar de arbeidsvoorwaarden voor medewerkers uitgekleed worden en
cliënten niet zeker zijn van continuïteit van zorg, zeer ongewenst is. Zij zijn
blij met het feit dat er in de sector gekomen is tot de Code verantwoordelijk marktgedrag thuisondersteuning (hierna: de code). De Staatssecretaris geeft echter aan dat de uitwerking van deze vrijblijvende code te
beperkt is. Is door de Staatssecretaris naast het ontwikkelen van dit
ontwerpbesluit bekeken op welke wijze deze code een meer verplichte en
brede invloed zou kunnen hebben in gemeenten? Kan worden aangegeven in hoeveel gemeenten er, na inwerkingtreding van dit ontwerpbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

3

sluit, maatregelen zullen moeten nemen op de wijze waarop zij inkopen
en aanbesteden? Graag ontvangen genoemde leden een nadere reactie
hierop.
Hoofdlijnen van het besluit
De leden van de PvdA-fractie lezen dat in voorbereiding op de opdrachtverlening aan derden, het college ten minste een inschatting moet maken
van een reële kostprijs voor de activiteiten die zij door aanbieders wil
laten uitvoeren. Welke uitgangspunten het college hanteert bij deze
schatting van een reële kostprijs, is aan het college. Deze reële kostprijs
moet in ieder geval goede kwaliteit en continuïteit van zorg bieden. Kan
de Staatssecretaris aangeven waarom ervoor gekozen is om geen tarieven
vast te stellen en deze op te leggen aan gemeenten? Tarieven waarin met
meer concrete voorwaarden tot een goede kwaliteit en borging van
arbeidsvoorwaarden gekomen zou worden. Wat zijn bezwaren tegen een
vast tarief? Kan nader worden toegelicht waarom het landelijk kwantitatief
normeren een negatieve invloed zou hebben op het ontwikkelen van
nieuwe dienstverlenende ondersteuningsarrangementen voor cliënten,
het toepassen van innovatie en het terugbrengen van kosten van
administratieve lasten en eisen vanuit gemeenten?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat koepel- en brancheorganisaties
initiatieven kunnen nemen om de beschikbare kostprijsinformatie uit te
breiden en actueel te houden. Op welke wijze stimuleert de Staatssecretaris de koepel- en brancheorganisaties om dit ook daadwerkelijk te doen?
Deze leden vinden tevens de inbreng van cliënten in het inkoopproces van
belang. Op welke wijze kan de Staatssecretaris de rol van de
PG-organisaties, adviesraden en ervaringsdeskundigen bij inkoop en
aanbesteding versterken? Zij zijn goed in staat om de verbinding te maken
tussen cliënten, gemeente en zorgaanbieders, zo vinden deze leden. Hoe
wordt de stem van de cliënt geborgd in het inkoopproces?
Relatie Aanbestedingswet 2012, Mededingingswet en Wmo 2015
Veel lokale bestuurders en gemeenteraden geven de voorkeur aan het
zogenoemde bestuurlijke aanbesteden of ook wel een dialoog gestuurde
inkoop. Hier wordt samen met zorgaanbieders het probleem en
benodigde interventies bepaald. Hiervoor kan op basis van een open
boekhouding van gemeenten en zorgaanbieders de dialoog gevoerd
worden. Kan de Staatssecretaris aangeven of met dit ontwerpbesluit en
de laatste wijzigingen aan de Aanbestedingswet het bestuurlijk aanbesteden bij gemeenten onder de Wmo 2015 nog steeds mogelijk is? Deze
leden ontvangen graag een nadere reactie van de Staatssecretaris.
Verantwoordelijkheid aanbieders
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de Staatssecretaris verwacht van
aanbieders dat zij op een reële wijze inschrijven voor een opdracht,
daarbij een reële kostprijs hanteren waarmee zij kwalitatief goede hulp
kunnen bieden en handelen in lijn met de uitgangspunten van goed
werkgeverschap, de Wet werk en zekerheid, de Wet normering topinkomens en handelen naar de afspraken die gemaakt zijn in het sociaal
akkoord tussen werkgevers, werknemers en de regering. Hoewel deze
leden tevreden zijn met het feit dat deze wetgeving en het sociale akkoord
dat er ligt, willen zij graag van de Staatssecretaris een nadere toelichting
van de argumenten waarop hij deze verwachtingen heeft gebaseerd. De
handelwijze van enkele zorgaanbieders (waarvan TSN een goed
voorbeeld is) maakt deze verwachting voor deze leden helaas wat
twijfelachtig. Op welke wijze stimuleert de Staatssecretaris aanbieders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

4

ertoe om meer kleinschalige zorg aan te bieden met minder overhead en
dichter bij mensen?
Uitvoering en handhaving
Het gemeentebestuur is primair verantwoordelijk voor de uitvoering,
handhaving en het toezicht op de naleving van de bepalingen van de
Wmo 2015. Kan de Staatssecretaris wel nader duiden op welke wijze
gemonitord wordt of gemeenten goede arbeidsvoorwaarden voor
medewerkers in de thuiszorg borgen en op welke wijze hij zou kunnen
ingrijpen wanneer blijkt dat de arbeidsvoorwaarden voor medewerkers en
de continuïteit van zorg in gevaar komt? Welke rol ziet de Staatssecretaris
hier voor zichzelf weggelegd?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat er een dialoog tussen gemeenten
en aanbieders kan plaatsvinden over de uitvoeringspraktijk en wat dat
betekent voor een reële prijs. Kan de Staatssecretaris duiden of deze
dialoog ook met cliënten (of hun vertegenwoordigers) wordt gevoerd en
informatie te betrekken die daadwerkelijk afkomstig is van de mensen om
wie het gaat? Op welke wijze is de stem van de cliënt in het ontwerpbesluit geborgd?
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het Ontwerpbesluit ter waarborging van een goede verhouding tussen de prijs voor de
levering van een voorziening en de eisen die worden gesteld aan de
kwaliteit van de voorziening en de continuïteit in de hulpverlening tussen
de cliënt en de hulpverlener.
Sinds de invoering van de Wmo heeft de ontwikkeling plaatsgevonden dat
gemeenten en zorgaanbieders onderhandelden op een prijsniveau dat
lager ligt en aanvaardbaar is voor het leveren van goede zorg van een
goed niveau. Dit heeft geleid tot een race to the bottom, waardoor er
lagere uitgaven kwamen aan thuiszorg en tegelijkertijd de arbeidsvoorwaarden van thuiszorgmedewerkers flink verslechterde. De afgelopen
jaren zagen we een opkomst van loondump, ontslagen van thuiszorgmedewerkers, faillissementen van thuiszorgorganisaties en cliënten die hun
zorg en/of hun vertrouwde thuiszorgmedewerker verloren. De noodzaak
van de nadere regels om te komen tot een basistarief leggen bloot dat
landelijke sturing nodig is. Het zal rust brengen in de relatie tussen
gemeenten en thuiszorgorganisaties, omdat ze niet meer tegenover elkaar
zullen staan met strijd over de hoogte van reële tarieven, komt er ruimte
voor goede afstemming over kwaliteit, personeelsbeleid en samenwerking met andere maatschappelijke organisaties.
De noodzaak voor basistarieven voor huishoudelijke verzorging werd
bestendigd door het in de Kamer aannemen van de Wet tot wijziging van
de Wet maatschappelijke ondersteuning ter bevordering van de kwaliteit
van de huishoudelijke verzorging en ter invoering van basistarieven voor
de huishoudelijke verzorging (Kamerstuk 31 347). Kort na aanneming
besloot de regering deze wet niet in te laten gaan, maar mogelijk te
maken via een algemene maatregel van bestuur. De leden van SP-fractie
betreurt dit zeer, zij stellen vast dat door het weigeren om vanaf de start
van Wmo 2015 met een basistarief te werken er vele ontslagen hebben
plaatsgevonden, dat veel thuiszorgorganisaties het loodje hebben gelegd
en dat wederom een groot deel van de rekening betaald is via een lagere
salarisstrook van de thuiszorgmedewerker. Deze leden vragen de
Staatssecretaris hoe hij terugkijkt op deze feiten? Erkent hij dat veel leed
te voorkomen was geweest?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

5

Hoofdlijnen van het besluit
De leden van de SP-fractie zijn verheugd dat de Staatssecretaris opnieuw
gaat kijken naar reële tarieven voor alle zorg uit de Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015. Maar welke lessen heeft de Staatssecretaris geleerd
vanuit het verleden? Genoemde leden zijn bezorgd over de grote mate
van vrijheid die gemeenten toegekend krijgen in het opstellen van reële
tarieven, gezien dit in het verleden door veel gemeenten is verzaakt. Kan
de Staatssecretaris nog eens nader uitleggen waarom geen landelijke
tarieven worden opgesteld, bijvoorbeeld door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) die gemeenten kunnen gebruiken? Want hoe wil de Staatssecretaris voorkomen dat elke gemeente het wiel opnieuw gaat uitvinden en
bureaucratische modellen gaat uitwerken om te komen tot reële tarieven?
Wat verstaat de Staatssecretaris zelf onder reële tarieven en welke prijzen
horen daarbij uitgesplitst per zorgtype? Kan de Staatssecretaris dit op een
rij zetten? Kan tevens worden aangegeven welke gemeenten momenteel
al wel reële tarieven hebben opgesteld en welke gemeenten nog niet?
De leden van de SP-fractie vragen voorts hoe het realiseren van reële
tarieven voor zorg uit de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 zich
verhoudt met de megabezuiniging die gemeenten over zich heen hebben
gekregen. Hoe verwacht de Staatssecretaris dat gemeenten in de
toekomst reële tarieven kunnen vaststellen als zij simpelweg niet genoeg
budget krijgen om dit te realiseren? Kan de Staatssecretaris hierop
reageren?
De leden van de SP-fractie hebben nog een aantal vragen over de eisen
aan kwaliteit die ten grondslag liggen aan de tarieven die worden
vastgesteld. Wat verstaat de Staatssecretaris precies onder een goede
kwaliteit van zorg? Welke eisen dienen gemeenten te stellen aan kwaliteit?
Betekend dit dat gemeenten eisen dienen te stellen dat thuiszorgmedewerkers onder minimaal FWG 15 met bijbehorende signaleringsfunctie
worden aangenomen? Kan de Staatssecretaris dit nader uiteen zetten?
De leden van de SP-fractie lezen in het ontwerpbesluit dat de Staatssecretaris verwacht dat gemeenten zorg en ondersteuning inkopen bij
zorgaanbieders op basis van goed werkgeverschap. Kan nader worden
toegelicht hoe de Staatssecretaris dit voor zich ziet en welke eisen
gemeenten hieraan dienen te stellen?
De leden van de SP-fractie vragen waarom sommige zaken niet verplicht
worden gesteld bijvoorbeeld dat gemeenten geen zorg en ondersteuning
inkopen bij zorgaanbieders waar graaiende bestuurders zichzelf goudgerande regelingen toedichten. Kan de Staatssecretaris dit toelichten?
De leden van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris in te gaan op de
mogelijkheid die gemeenten krijgen om inschrijvers uit te sluiten als zij
niet voldoen aan milieu, sociaal of arbeidsrecht. Kunnen hierbij
voorbeelden worden genoemd? Hoe houdt de Staatssecretaris hier
toezicht op en welke maatregelen kan de hij treffen als gemeenten en
zorgaanbieders niet voldoen aan deze eisen?
Voorts zijn de leden van de SP-fractie benieuwd naar de stelling van de
Staatssecretaris die in het ontwerpbesluit heeft aangegeven dat
gemeenten gehouden zijn bij het vaststellen van reële tarieven te kijken
naar de overhead. Is de Staatssecretaris bereid een landelijke
overheadnorm vast te stellen voor zorg en ondersteuning vanuit de Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015, zodat de bureaucratie binnen de
gemeenten nu eindelijk een keer aangepakt kan worden? Zo nee, waarom
niet?
De Staatssecretaris schrijft in het ontwerpbesluit niet voor dat gemeenten
op basis van een uurtarief een overeenkomst hoeft af te sluiten met
aanbieders. Dit is ook mogelijk op resultaatfinanciering en populatiebekostiging. De leden van de SP-fractie vragen hoe dit zich verhoudt met de
uitspraak van het Centrale Raad van Beroep dat het definiëren van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

6

algemene uitkomst (een schoon huis) zonder de toegekende tijd, niet past
bij de wettelijke taak van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015.
Kan de Staatssecretaris dit toelichten?
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd of de Staatssecretaris nog
andere sectoren kent waarin aanbestedingen leiden tot te lage tarieven,
waardoor organisaties in problemen komen en personeel de rekening
krijgt gepresenteerd. Zij kunnen zich voorstellen dat in de Jeugdwet maar
ook in het vervoer van mensen, zowel in de Wmo 2015 als bij het
leerlingenvervoer, een basistarief goed op zijn plaats zou zijn. Hoe
reageert de Staatssecretaris hierop?
Uitvoering en handhaving
De leden van de SP-fractie vragen naar de systeemverantwoordelijkheid
van de Staatssecretaris zodra gemeenten zich niet houden aan het
vaststellen van reële tarieven voor zorg en ondersteuning uit de Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015. Hoe gaat de Staatssecretaris
controleren of gemeenten zich aan de wetgeving houden en welke
maatregelen treft hij als gemeenten hieraan niet voldoen?
De Staatssecretaris heeft in het ontwerpbesluit aangegeven dat de
Autoriteit Consument en Markt controleert of zorgaanbieders concurrentie
beperken. De leden van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris of de
bevindingen van de Autoriteit Consument en Markt elk halfjaar aan de
Kamer kan worden gezonden en daarbij aan te geven welke boetes en
straffen mogelijk zijn uitgedeeld? Kan de Staatssecretaris ook aangeven
hoeveel boetes en sancties zijn uitgedeeld aan gemeenten sinds de
invoering van de Wmo 2007 en de Wmo 2015?
De leden van de SP-fractie zijn tevreden met een evaluatie na drie jaar.
Kan de Staatssecretaris aangeven welke onafhankelijke instantie de
evaluatie gaat uitvoeren en wordt de Kamer tussentijds geïnformeerd
over de tussenuitkomsten?
De leden van de SP-fractie hebben grote zorgen over de uitvoering van dit
besluit. Het ontwerpbesluit heeft de Staatssecretaris zo laat gestuurd,
waardoor gemeenten voor de zomer al bezig waren met een nieuwe
aanbesteding of vooraankondiging voor aanbesteding van zorgtaken.
Hierdoor is het mogelijk dat gemeenten het vaststellen van reële tarieven
en het hanteren van een nieuw salarisschaal voor huishoudelijke
verzorging voor de komende 4 jaar kunnen uitstellen. Hoe gaat de
Staatssecretaris dit voorkomen?
Financiële gevolgen
De leden van de SP-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven
voor welke gemeenten financiële lasten en/of bestuurslasten zullen
toenemen. Kan de Staatssecretaris garanderen dat dit niet ten koste zal
gaan van zorg en ondersteuning vanuit de Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015?
Consultatie
De leden van de SP-fractie constateren dat de verplichting voor
gemeenten om een inkoopplan vast te stellen is losgelaten vanwege de
consultatie aan betrokken partijen. Kan de Staatssecretaris nader
toelichten waarom dat is losgelaten en is dit in lijn met de wens van de
Staatssecretaris om bureaucratie aan te pakken wel een verstandige
keuze? Kan de Staatssecretaris toelichten of er een onderzoek kan worden
ingesteld naar een uniform en landelijk inkoopmodel voor de Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015 om zo onnodige bureaucratie en
kosten te beperken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

7

Artikelsgewijs
De leden van de SP-fractie vinden het belangrijk dat koppels van cliënten
en zorgverleners instant gehouden worden bij een overname van een
andere zorgaanbieder. Recent zijn meerdere zorgaanbieders failliet
gegaan en zijn niet in alle situaties de koppels van cliënten en zorgverleners behouden, terwijl daar wel de mogelijkheden waren. Kan de
Staatssecretaris aangeven waarom niet verplicht wordt gesteld dat
koppels van cliënten en zorgverleners bij overname gewoon meegenomen worden onder dezelfde voorwaarden? Waarom wil de Staatssecretaris dit niet garanderen? Kan hij dit uitleggen?
De leden van de SP-fractie willen stilstaan bij het HHT-budget. De
voorwaarden van dit budget zijn losgelaten, zodat het budget voor 2016
ingezet wordt om acute problematiek die leidt tot risico’s voor de
continuïteit van ondersteuning en de relatie tussen cliënten en zorgverleners op te lossen. Dit budget is echter in 2015 niet ingezet bij faillissementen van thuiszorgorganisaties. Hoe verhoudt dit zich tot de miljoenen
die gemeenten hebben overgehouden op het budget voor de Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015? Om te voorkomen dat zorgverleners hun baan verliezen, loon of uren moeten inleveren en weggehaald
worden van hun cliënten zijn maatregelen nodig. Hoe gaat het
HHT-budget hiervoor worden ingezet? Is de Staatssecretaris bereid een
contracteerplicht voor gemeenten in te stellen zodat wanneer een
zorgaanbieder stopt met het aanbieden van zorg, personeel overgenomen
worden met een garantie op de arbeidsvoorwaarden en de relatie tussen
cliënten en zorgverleners overeind gehouden wordt? Kan de Staatssecretaris hier een toelichting op geven?
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie maken graag gebruik van de mogelijkheid
om vragen te stellen over het besluit dat het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015
wijzigt door een artikel 5.4. in te voegen waarmee invulling gegeven
wordt aan de mogelijkheid nadere regels te stellen ex. artikel 2.6.6 Wmo
2015
De leden van de CDA-fractie onderschrijven dat in eerste instantie het de
politieke verantwoordelijkheid is van gemeenteraden om er voor te
zorgen dat het college een reële kostprijs vaststelt. De reden dat er nu
nadere regels gesteld moeten worden, namelijk dat er gemeenten zijn
waar dit tot op heden niet gebeurt, geeft zorgen voor de toekomst. Wat is
het tijdspad van de Staatssecretaris om vast te stellen dat gemeenten zich
aan artikel 5.4 Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 houden en welke stappen zet
de Staatssecretaris mochten er onverhoopt gemeenten zijn waar dit niet
gebeurt?
Gaat dat voor het einde van dit jaar (2016) gebeuren aangezien de inkoop
voor 2017 zo rond november is afgerond? Zo nee, waarom niet?
Hoe gaat de Staatssecretaris vaststellen dat er reële kostprijzen
afgesproken zijn?
Wanneer duidelijk is dat er in een specifiek geval gecontracteerd wordt
onder een reële kostprijs welke instrumenten zet de Staatssecretaris dan
wanneer in om er voor te zorgen dat dit wel gebeurt?
Kan de Staatssecretaris in de beantwoording van deze vraag specifieker
zijn dan alleen te verwijzen naar de zogenaamde escalatieladder
aangezien u dat al zeer geruime tijd doet?
Bereidt de Staatssecretaris een wetswijziging voor om artikel 2.12
Jeugdwet op dezelfde manier als artikel 2.6.6 Wmo 2015 te voorzien van
de mogelijkheid om nadere regels te stellen ten waarborging van een
goede verhouding tussen de prijs voor levering van jeugdhulp en de eisen
die worden gesteld aan de kwaliteit daarvan? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

8

In de nota van toelichting bij de onderhavige wijziging van het uitvoeringsbesluit staat in paragraaf 3 dat er ook andere financieringsvormen
overeengekomen kunnen worden zoals resultaatsfinanciering? Hoe
verhoudt zich dit tot de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep d.d.
18 mei 2016 die voorschrijft dat uit de beschikking die een burger krijgt
duidelijk moet blijken waar hij of zij recht op heeft en het besluiten dat
iemand recht heeft op «een schoon huis» die bestuursrechtelijke toets niet
kan doorstaan?
Wat betekent de uitspraak van de Staatssecretaris in de nota van
toelichting dat resultaatfinanciering ook mogelijk is onder deze nadere
regels gezien het feit dat naast het contract van een gemeente met een
derde partij die de Wmo 2015 uitvoert altijd arbeidscontracten met
werknemers bestaan die een x aantal uren werken en daar een bijbehorend salaris voor ontvangen? Hoe wordt dan beoordeeld dat er een
reële kostprijs gecontracteerd wordt?
Is onderdeel van artikel 5.4, derde lid onder b (redelijke overheadkosten)
bij dagbesteding de ruimte waarin de dagbesteding plaatsvindt, inclusief
eten en drinken en vervoer?
Laten deze nadere regels toe dat gemeenten bij de uitvoering van de
Wmo-taken door derden een kostprijs betalen waar het loondeel daarvan
onder het CAO- loon ligt? Zo ja, waar blijkt dat uit? Hoe gaat de Staatssecretaris dit onderdeel handhaven?
Waarom heeft de Staatssecretaris deze nadere regels opgesteld nu de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) van mening is dat
gemeenten de voorgestelde maatregel niet nodig hebben? Is de VNG van
mening dat de gemeentelijke praktijk al leidt tot een reële kostprijs en zo
ja, waar baseert de VNG zich dan op? Heeft de VNG onderzoek gedaan
naar gecontracteerde tarieven in alle gemeenten en zo ja, kan de Kamer
deze dan ontvangen?
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het besluit, maar
hebben daarover nog wel enkele vragen en opmerkingen.
De prijsontwikkeling heeft de afgelopen jaren geleid tot negatieve
gevolgen. Gemeenten dienen een reële prijs op basis van de relevante
kostprijselementen vast te stellen en deze met het oog op de kwaliteit en
continuïteit van de dienstverlening als ondergrens te hanteren bij
aanbestedingsprocedures. Het is de leden van de PVV-fractie werkelijk een
raadsel, waarom de Staatssecretaris niet gewoon een minimumprijs voor
voorzieningen vast legt in de wet. Het schermen met beleidsvrijheid van
gemeenten in deze heeft tot nu toe in vele gevallen geleid tot aanbestedingen onder de kostprijs.
Met dit besluit wordt een concretisering geregeld door de kostprijselementen van een reële prijs te definiëren en de plaats van een reële prijs in
de aanbestedingsprocedure te regelen. Op basis van welke signalen denkt
de Staatssecretaris, dat deze «wassenneusmaatregelen» ervoor gaan
zorgen dat er reële prijzen voor voorzieningen betaald gaan worden?
Het eerste lid van artikel 5.4 regelt daarom dat de gemeenteraad in ieder
geval in de verordening vastlegt dat het college een reële prijs vaststelt
voor diensten die door derden worden geleverd en dat deze prijs geldt als
ondergrens in de aanbestedingsprocedure en in de overeenkomst met
een derde. Dit betekent dus, dat als de gemeenteraad ermee akkoord gaat,
er alsnog een minimumprijs vastgesteld kan worden die lager is dan de
kostprijs. Is dat de bedoeling, zo vragen deze leden.
Dit geldt ook voor het derde lid van artikel 5.4. Daar worden de kostprijselementen genoemd, waar het college een reële prijs op moet baseren.
Met het derde lid wordt een reële prijs gedefinieerd en geconcretiseerd,
zodat kan worden beoordeeld of in redelijkheid de kostprijselementen zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

9

verdisconteerd in een reële prijs. Kan een gemeenteraad ook hier dus
gewoon akkoord gaan met een lagere prijs, zo vragen deze leden.
Het landelijk kwantitatief normeren van de verschillende kostprijselementen heeft volgens de Staatssecretaris, een remmende invloed op
nieuwe dienstverlenende ondersteuningsarrangementen voor cliënten.
Waarop is dit gebaseerd? Als dat al zo zou zijn, dan kan dit eenvoudig
opgelost worden met een experimenteerartikel. Waarom is hier niet voor
gekozen?
Dit besluit regelt daarom geen vaste minimumprijs noch een prijs die voor
alle gemeenten gelijk moet zijn. De Staatssecretaris respecteert de
beleidsruimte van gemeenten om lokaal besluiten te nemen over de
kaders voor de uitvoering van de Wmo 2015 en vindt om de hier
genoemde redenen het bij wet vaststellen van een landelijk minimumtarief onwenselijk. De leden van de PVV-fractie vinden dit een enorme
gemiste kans en spreken de verwachting uit, dat dit besluit het probleem
niet gaat oplossen. Waarop is het vertrouwen van de Staatssecretaris
gebaseerd, dat deze wijzigingen gaan leiden tot het voeren van een
fatsoenlijk prijsbeleid? Ziet de Staatssecretaris misschien ook, dat een
gedeelte van de lage prijsvoeringen wordt ingegeven door de gigantische
bezuinigingen die hij heeft doorgevoerd? Graag een toelichting.
De Staatssecretaris verwacht van aanbieders dat zij op een reële wijze
inschrijven voor een opdracht, daarbij een reële kostprijs hanteren
waarmee ze kwalitatief goede hulp kunnen bieden en handelen in lijn met
de uitgangspunten van goed werkgeverschap, de Wet werk en zekerheid,
de Wet normering topinkomens (Wnt) en handelen naar de afspraken die
zijn gemaakt in het sociaal akkoord tussen werkgevers, werknemers en de
regering. Betekent dit, dat gemeenten aanbieders kunnen weigeren op
basis van het niet voldoen aan bovenstaande voorwaarden? Dus ook als
een aanbieder aan alle voorwaarden voldoet behalve aan de Wnt?
De Staatssecretaris verwacht van gemeenteraden dat zij het doel en de
strekking van artikel 5.4 opnemen in de gemeentelijke verordening en zich
uit spreken over uitgangspunten van verantwoordelijk marktgedrag.
Welke sancties zijn er als gemeenteraden hier niet aan voldoen, zo vragen
de leden van de PVV-fractie.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het voorstel tot
wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning om een goede
verhouding tussen prijs, kwaliteit en continuïteit voor de levering van een
voorziening te waarborgen. Genoemde leden waren verheugd te lezen dat
er goed overleg is geweest met het veld en er serieus is geluisterd naar de
signalen. Dat op basis daarvan is besloten om niet over te gaan tot het
vaststellen van een inkoopplan draagt volgens deze leden bij aan het
tegengaan van onnodige administratieve lasten. Echter de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) blijft een aantal kritiekpunten houden, zij
stellen, bijvoorbeeld dat voorgestelde maatregel niet nodig is. Deze leden
ontvangen hier, en op de andere kritiekpunten graag een uitgebreidere
reactie en reflectie dan is nu is gegeven in de nota van toelichting. Ook
ontvangen de leden graag een opsomming voor welke diensten, die
onder de Wmo vallen, dit ontwerpbesluit geldt.
De leden van de D66-fractie moedigen een zorgvuldig en verantwoord
proces van inkoop aan. De primaire verantwoordelijkheid hiervoor ligt, na
de decentralisaties, bij gemeenten. Via voorgestelde wijziging wordt
beoogd dat er een reële prijs wordt vastgesteld voor diensten die door
derden worden geleverd, en dat deze prijs geldt als ondergrens bij de
aanbestedingsprocedure. Echter wordt verderop in de nota van toelichting
gesteld dat het vaststellen van een minimumtarief als onwenselijk wordt
gezien. Genoemde leden ontvangen graag opheldering over deze twee
passages omdat deze enigszins tegenstrijdig met elkaar lijken te zijn. Kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

10

hier dan mogelijkerwijs wel sprake zijn van een minimumtarief per
gemeente?
De leden van de D66-fractie vernemen graag hoe op kwaliteit gecontroleerd kan worden. Na de decentralisaties is daar minder «grip» op en
worden er geen landelijke eisen gesteld, maar eisen in de aanbesteding.
Het gaat hier wel om publiek geld dat gedecentraliseerd is. Dus ook
landelijk moet men wel weten of het geld goed besteed wordt? Of denkt
de Staatssecretaris daar anders over? Graag een reflectie?
Het expliciteren van (extra) waarborgen kan geen kwaad omdat dit
bijdraagt aan de mogelijkheden om toe te zien op de kwaliteit van
ingekochte zorg. Genoemde leden ontvangen graag een reactie van de
Staatssecretaris op welke wijze hij voornemens is om toe te zien op
naleving van deze nieuwe waarborgen. Deze leden willen voorkomen dat
de nieuwe waarborgen alleen voor de bühne zijn, en daadwerkelijk
bijdragen aan de geleverde (kwaliteit) van zorg voor de cliënt.
Na het lezen van de nota van toelichting blijven er bij de leden van de
D66-fractie wel enkele twijfels bestaan over de definitie van de reële prijs
en hoe deze tot stand kan komen. Deze leden ontvangen hierover dan ook
graag een toelichting. De leden van de D66-fractie geven graag aan dat
het op basis van de reële prijs ook andere financieringsvormen overeengekomen kunnen worden. Dit bevordert experimenten en wordt daarom
toegejuicht. Echter, vanzelfsprekend, alleen onder de voorwaarde dat de
kwaliteit van zorg voorop staat.
Vragen en opmerkingen van de 50PLUS-fractie
Het lid van 50PLUS-fractie dankt de Staatssecretaris voor het toezenden
van het ontwerpbesluit ter waarborging van een goede verhouding tussen
de prijs voor de levering van een voorziening en de eisen die worden
gesteld aan de kwaliteit van de voorziening en de continuïteit in de
hulpverlening tussen de cliënt en de hulpverlener. Genoemde lid wil nog
enkele vragen stellen en kanttekeningen plaatsen.
Bij de invoer van de Wmo is duidelijk geworden dat er nogal eens onder
de kostprijs werd aanbesteed. Dat dit ten koste ging van de kwaliteit,
beschikbaarheid en de beloning van het personeel moge duidelijk zijn.
Onder paragraaf 2 wordt gesteld dat deze AMvB verduidelijkt dat een
reële kostprijs gehanteerd en nader geconcretiseerd moet worden door de
kostprijselementen te definiëren. Gesteld wordt: «de prijs die het college
betaalt voor een dienst moet het tenminste mogelijk maken dat de
aanbieder kan voldoen aan de door de gemeenteraad gestelde eisen aan
kwaliteit en deskundigheid». Hoe garandeert dit dat de gemeente een
bepaalde basiskwaliteit en deskundigheid alsmede continuïteit levert, als
zij zelf deze basis mag vaststellen? Waarom is ervoor gekozen dat
gemeenten niet allen dezelfde basisnormen voor kwaliteit, deskundigheid
en continuïteit moeten hanteren, maar deze zelf moeten vaststellen? Deelt
de Staatssecretaris de mening dat dit nog steeds rechtsongelijkheid
tussen inwoners van verschillende gemeenten kan opleveren? Bent u het
eens met de stelling van genoemd lid van de 50PLUS-fractie dat bij het
vaststellen van normen voor kwaliteit, deskundigheid en continuïteit het
niet gaat om lokaal maatwerk, maar om iets dat voor iedere inwoner van
Nederland hetzelfde moet zijn, omdat iedereen in dezelfde of vergelijkbare
situaties aanspraak moeten kunnen maken op dezelfde dan wel gelijkwaardige voorzieningen? Zo ja, waarom en zo nee, waarom niet? Zou het
onderaan de streep niet duurder zijn als elke gemeente zelf het wiel moet
uitvinden? Zou lokaal maatwerk niet uitsluitend gericht moeten zijn op de
bevolkingssamenstelling en de beschikbaarheid van de daarop
gebaseerde te verwachten ondersteuningsbehoefte? Welke harde garantie
bestaat er met deze AMvB dat de reële prijs ook werkelijk reëel is?
De Staatssecretaris motiveert zijn besluit om geen vaste ondergrens in te
stellen met het argument dat dit innovatie in zorgvormen zou afremmen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

11

Het is goed dat de Staatssecretaris zoveel belang hecht aan innovatie,
maar waarom wordt daarvoor geen apart potje in het leven geroepen, of
wordt het verdisconteerd in een ondergrens?
De Staatssecretaris geeft in paragraaf 2.1 aan dat «een gemeente een
inschrijver van de aanbesteding kan uitsluiten indien deze niet voldoet
aan de verplichtingen die voortvloeien uit de van toepassing zijnde cao».
Kan uitsluiten, of moet uitsluiten? Met andere woorden, heeft de
gemeente het recht, of de plicht een aanbieder die niet aan de cao
voldoet, uit te sluiten?
In hoofdstuk 3 wordt aangegeven dat bestuurslasten zullen toenemen
voor een aantal gemeenten. Worden zij hiervoor gecompenseerd? Hoe
wordt geborgd dat dit niet te hard drukt op de gemeentelijke begroting,
waardoor beschikbaarheid (ofwel inkoop) van voldoende voorzieningen in
het gedrang komt?
II. Reactie van de Staatssecretaris
De opmerkingen die de leden hebben gemaakt en de vragen die zijn
gesteld, zijn door mij met belangstelling gelezen. Ik dank de leden voor
hun inbreng. In dit verslag worden de vragen beantwoord. De beantwoording volgt de volgorde van de vraagstelling in het verslag van het
schriftelijk overleg. Wanneer leden dezelfde vraag hebben gesteld, wordt
dit vermeld bij de eerste vraag. Bij de tweede of daaropvolgende keer dat
eenzelfde vraag is gesteld, wordt verwezen naar het antwoord op de
eerste vraag.
Antwoorden op vragen VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie stellen vragen over de noodzaak van de
nadere regels. Deze leden wijzen op de verschillende instrumenten die
gemeenten kunnen gebruiken bij het bepalen van een reële prijs voor
diensten in de thuisondersteuning als de «Handreiking aanbesteding
Wmo» en de «Code verantwoordelijk marktgedrag thuisondersteuning».
De leden van de VVD-fractie vragen of door betrokken partijen voldoende
is getracht deze code te laten onderschrijven.
De regering heeft de leden van de Transitiecommissie Sociaal Domein
(hierna: de TSD) op 22 juni 2015 gevraagd om gemeenten, aanbieders en
vakbonden te ondersteunen bij opstellen van een «Code verantwoordelijk
marktgedrag».1 De leden van de TSD hebben in de afgelopen periode de
onderstaande acties gerealiseerd om zoveel als mogelijk gemeenten en
aanbieders de code te laten onderschrijven.
– De code is onder leiding van de heer Terpstra namens de Transitiecommissie Sociaal Domein gepresenteerd op een landelijke bijeenkomst
met wethouders, aanbieders en vertegenwoordigers van werknemers
op 31 augustus 2015;2
– Op het moment van publicatie van de code zijn persberichten
uitgebracht om zoveel als mogelijk gemeenten en thuiszorgorganisaties de code te laten onderschrijven;
– De Transitiecommissie heeft een website ingericht waar gemeenten en
aanbieders zich kunnen aanmelden om kenbaar te maken dat zij de
code onderschrijven;
– Alle colleges van burgemeester en wethouders zijn door de Transitiecommissie per e-mail en per post aangeschreven om hen te informeren over de code met de vraag of zij de code onderschrijven;
– Alle gemeenteraden en gemeentesecretarissen hebben de code met
een begeleidend schrijven van de Transitiecommissie per e-mail
1
2

Kamerstuk 34 000 VII, nr. 45 en Kamerstuk 34 104, nr. 63.
Kamerstuk 34 104, nr. 70.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

12

ontvangen. Dit schrijven bevatte de oproep om de code te onderschrijven en zich aan te melden;
– In de periode augustus tot en met december 2015 hebben de leden van
de Transitiecommissie aandacht gevraagd voor de code op bijeenkomsten met gemeenten en aanbieders en de oproep om zich aan te
melden herhaald;
– De Transitiecommissie heeft de code verspreid onder inkoopbureaus
die in opdracht van colleges de inkoop van Wmo-diensten begeleiden;
– De VNG heeft de code onder de aandacht gebracht bij haar leden;
– Aanbieders hebben de code binnen het netwerk verspreid onder
gemeenten en aanbieders;
Deze acties hebben ertoe geleid dat in april 2016 90 van de 393
gemeenten de code onderschreven. In september 2016 staat dit aantal
gemeenten op 93.3 Naast deze 93 gemeenten onderschrijven 14
aanbieders van thuisondersteuning de code. Het effect van de code is
daarmee te beperkt. De regering is daarom van mening dat het stellen van
landelijke regels noodzakelijk is. Met dit ontwerpbesluit wordt de
doelstelling van de code in regelgeving opgenomen en van kracht voor
alle gemeenten.
De leden van de VVD-fractie refereren aan de mogelijkheden om op basis
van de Aanbestedingswet 2012 een goede prijs voor de levering van een
voorziening en de kwaliteit van de voorziening te borgen. Deze leden
wijzen op de mogelijkheid om op basis van artikel 2.116 in het geval van
een abnormale lage inschrijving de aanbieder om verduidelijking te
vragen, ook waar het gaat om de naleving van de bepalingen inzake
arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden.
De verplichting voor gemeenten in het ontwerpbesluit om bij de aanbesteding van Wmo-diensten een vastgestelde reële prijs als expliciete
voorwaarde in de aanbestedingsstukken op te nemen moet gezien
worden als een aanvulling op de mogelijkheid die artikel 2.116 van de
Aanbestedingswet 2012 biedt. Een abnormaal lage inschrijving in de zin
van artikel 2.116 betreft een inschrijving die in verhouding tot de te
leveren dienst(en) abnormaal laag is. De bepaling is niet primair gericht
op het hanteren van een reële prijs, maar op het weren van inschrijvingen
die gezien hun prijs niet duurzaam kunnen worden uitgevoerd en
daarmee een probleem vormen voor de continuïteit van de aanbestede
dienst.
Indien het college van burgemeester en wethouders een inschrijving
afwijst op grond van artikel 2.116 moet de inschrijver eerst de
gelegenheid krijgen om zijn lage prijs te onderbouwen. Als de inschrijver
een onderbouwing aanlevert bij het college, kan het college de afwijzingsgrond van een abnormaal lage inschrijving niet zonder meer hanteren,
maar zal het college eerst deze onderbouwing van een abnormaal lage
prijs moeten beoordelen. Indien de onderbouwing onvoldoende is naar
het oordeel van het college kan het college besluiten de inschrijving
terzijde te leggen. Een discussie over de geleverde onderbouwing door de
inschrijver en de beoordeling van deze onderbouwing door het college,
kan tot juridische procedures leiden.
Het college moet op basis van dit ontwerpbesluit een reële prijs als
ondergrens voor de inschrijving vaststellen en in de aanbestedingsstukken opnemen. Een goed onderbouwde en transparante reële prijs
geeft op voorhand duidelijkheid aan de inschrijvers. De inschrijvingen die
niet voldoen aan de voorwaarde van deze vastgestelde reële prijs moeten
terzijde worden gelegd vanwege het niet voldoen aan deze eis in
aanbestedingsstukken. De betrokken aanbieders doen niet langer mee
met de verdere aanbestedingsprocedure en komen niet in aanmerking
3

https://www.transitiecommissiesociaaldomein.nl/code-thuisondersteuning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

13

voor gunning. Het vaststellen van een reële prijs als ondergrens van een
inschrijving voorkomt om die reden met zekerheid een gunning tegen een
prijs lager dan de prijs die het college reëel acht. Daarbij moet het college
de kostprijselementen hanteren die op grond van het ontwerpbesluit zijn
opgenomen in de gemeentelijke verordening.
De leden van de VVD-fractie vragen een reactie op de zienswijze dat met
het voorliggende ontwerpbesluit het voor zelfstandigen zonder personeel
en zorgcoöperaties niet mogelijk is om mee te dingen in de aanbestedingsprocedure, omdat hun voorstel door het college terzijde zal worden
geschoven.
Het college beslist met welke aanbieder hij een overeenkomst aangaat
(artikel 5.4, vierde lid, van het ontwerpbesluit). Het ontwerpbesluit beperkt
niet de contractvrijheid van het college. Dit ontwerpbesluit legt ook geen
beperking op aan zelfstandigen zonder personeel of zorgcoöperaties om
in te schrijven op opdrachten. Zowel een zelfstandige zonder personeel
als een zorgcoöperatie kan inschrijven op een opdracht. Net zo als alle
andere aanbieders dienen zij te voldoen aan de eisen die het college stelt.
Eén van deze eisen is een reële prijs welke onder meer gebaseerd is op de
kosten van de beroepskracht (artikel 5.4, derde lid, onderdeel a, van het
ontwerpbesluit).
De mogelijkheden om als college een zorgcoöperatie een opdracht te
verlenen zijn met de gewijzigde Aanbestedingswet 2012 toegenomen.
Artikel 2.82a van de Aanbestedingswet 2012 biedt de mogelijkheid om
opdrachten voor sociale diensten voor te behouden aan bepaalde
organisaties.4 Deze organisaties moeten het vervullen van een taak van
algemeen belang als doel hebben, hun winsten opnieuw investeren in de
organisatie, beschikken over beheers- of eigendomsstructuren die zijn
gebaseerd op werknemersaandeelhouders of beginselen van participatie
en in de voorgaande drie jaren de opdracht niet eerder gegund hebben
gekregen.5
De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze kan worden geborgd
dat zelfstandigen zonder personeel en zorgcoöperaties kunnen worden
gecontracteerd door een gemeente en op welke wijze zij, ondanks een
reële prijs, nog kunnen concurreren met grote thuiszorgorganisaties.
De contractvrijheid van het college van burgemeester en wethouders
wordt met het ontwerpbesluit niet beperkt. Het ontwerpbesluit regelt dat
het college een reële prijs vaststelt die geldt als ondergrens voor een
inschrijving en voor het aangaan van een overeenkomst met een
aanbieder. Inschrijvingen van zelfstandigen zonder personeel en zorgcoöperaties die voldoen aan deze eis en de overige eisen zijn geldig. De
inschrijvingen worden, samen met de andere geldige inschrijvingen, door
het college beoordeeld op basis van de gestelde objectieve criteria en op
basis van de beste kwaliteit en prijsverhouding gegund. Het ontwerpbesluit biedt zelfstandigen zonder personeel en zorgcoöperaties goede
mogelijkheden om op basis van kwaliteitsaspecten te concurreren met
grote thuiszorgorganisaties. De mogelijkheden voor grote thuiszorgorganisaties om te concurreren op basis van prijzen lager dan reële prijzen (als
omschreven in artikel 5.4 van het ontwerpbesluit) met als doel het
vergroten van het marktaandeel en het verkrijgen van marktmacht,
worden met het ontwerpbesluit tegengegaan. Het college moet dergelijke
inschrijvingen met deze lage prijzen terzijde leggen.
Voor wat betreft de mogelijkheden om zorgcoöperaties een opdracht te
gunnen, wijst de regering op de ruimte die artikel 2.82a van de Aanbeste4
5

Kamerstuk 34 329, A.
Artikel 2.82a, van de Aanbestedingswet 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

14

dingswet 2012 biedt, zoals beschreven in het bovenstaande antwoord. Als
het college ervoor kiest deze opdrachten voor te behouden aan zorgcoöperaties, komen andere thuiszorgorganisaties niet in aanmerking voor het
verkrijgen van de opdracht.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de externe werking van het
ontwerpbesluit. Deze leden vragen de regering aan te geven in hoeverre
het voor zorgaanbieders mogelijk is om de rechter te verzoeken te toetsen
of het college met een bepaalde reële prijs handelt conform het ontwerpbesluit. Ook vragen deze leden of het voor zorgaanbieders mogelijk is
bezwaar aan te tekenen tegen de keuzes die het college heeft gemaakt in
het aanbestedingsproces, bijvoorbeeld door aan te geven dat zij
benadeeld worden door de minimumprijs die het college hanteert.
Bij geen enkele aanbestedingsprocedure kan de gang naar de rechter
worden uitgesloten. Dat is ook niet wenselijk. Het moet toetsbaar zijn of
een procedure rechtmatig is verlopen. Omdat het gaat om het privaatrechtelijk handelen van een gemeente, worden geschillen voorgelegd aan de
burgerlijk rechter en niet de bestuursrechter. Partijen kunnen opkomen
tegen de gehanteerde systematiek als bij de toepassing daarvan fouten
worden gemaakt. Daarnaast geldt voor het college een opschortende
termijn van twintig dagen na de mededeling van de gunningsbeslissing
voor het sluiten van de overeenkomst met de betrokken aanbieder (artikel
2:127 van de Aanbestedingswet 2012). Een betrokken inschrijver kan
gedurende de opschortende termijn een kortgedingprocedure starten. De
betrokken inschrijving kan in die procedure benadeling als gevolg van de
vereiste ondergrens voor een inschrijving aan de kortgedingrechter
voorleggen. Het college van burgemeester en wethouders moet wachten
met sluiten van de overeenkomst totdat de burgerlijke rechter in de
kortgedingprocedure heeft beslist (artikel 2:131 van de Aanbestedingswet
2012). De grief dat een aanbieder is benadeeld door het prijscriterium zal
niet snel worden gehonoreerd als dat criterium zorgvuldig, transparant en
objectief is onderbouwd. Een prijs als ondergrens betekent geen
beperking ten aanzien van welke partijen kunnen inschrijven. Het betekent
wel dat er meer op kwaliteit wordt geconcurreerd dan prijs, omdat de
concurrentieruimte op het gebied van de prijs nader is ingekaderd.
Daarom moet een ondergrens transparant en objectief worden vastgesteld. De reële prijs moet daadwerkelijk reëel zijn, zodat sprake is van
objectieve rechtvaardiging.
Naast de rechter zijn er ook andere instanties en personen die toezien op
een goede uitvoering van de aanbestedingsregels. Zo kan de accountant
bij geconstateerde fouten een goedkeurende verklaring over de jaarrekening onthouden. Verder houdt de Europese Commissie toezicht en
kunnen daar klachten worden ingediend over de wijze waarop Nederlandse aanbestedende diensten hun opdrachten aanbesteden.
De leden van de VVD-fractie stellen een aantal vragen met betrekking tot
het overnemen van personeel. Deze leden wijzen op de artikelsgewijze
toelichting waarin is opgenomen dat de aanbieder aan wie de opdracht
wordt gegund, verplicht is te overleggen met de vorige aanbieder over de
overname van het betrokken personeel. Dit geldt ook in het geval van een
faillissement van een gecontracteerde aanbieder. Deze leden vragen in
hoeverre dit artikel een gebiedende werking heeft en vragen de regering
een toelichting te geven op de reactie van de betrokken partijen op dit
specifieke punt. Deze leden vragen of landelijke organisatie van
aanbieders, dan wel individuele aanbieders knelpunten zien bij het
voorgestelde. De leden van de SP-fractie vragen in dit kader waarom niet
verplicht wordt gesteld dat koppels van cliënten en zorgverleners bij
overname worden meegenomen onder dezelfde voorwaarden. De leden
vragen een contracteerplicht voor gemeenten in stellen, zodat personeel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

15

en cliënten hun relatie tegen dezelfde voorwaarden kunnen voort zetten
als de zorgaanbieder stopt met het aanbieden van zorg.
In de Wmo 2015 en het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 zijn een aantal
bepalingen opgenomen die de overname van werknemers bij de
overname van werk bevorderen. Het college moet bij het verlenen van
een overheidsopdracht voor het leveren van een maatwerkvoorziening
rekening houden met de mate waarin de aanbieder zorg draagt voor
continuïteit in de hulpverlening tussen degenen aan wie een maatwerkvoorziening wordt verstrekt en de betrokken hulpverleners.6 Een
aanbieder aan wie een overheidsopdracht voor het leveren van een
maatwerkvoorziening wordt gegund, is verplicht te overleggen over de
overname van het betrokken personeel met de aanbieder of aanbieders
die voor dan wel na hem deze voorziening gaan leveren.7 Verder is
vastgelegd dat het college erop toe ziet dat het bedoelde overleg
plaatsvindt en dat de aanbieder of aanbieders zoveel mogelijk inspanning
leveren om bij het overleg de overname van betrokken personeel te
bewerkstelligen.8
Het ontwerpbesluit voegt hier de waarborg aan toe dat bij de vaststelling
van de reële prijs door het college rekening gehouden moet worden met
het uitgangspunt van continuïteit in de relatie tussen hulpverlener en
cliënt. Deze bepaling heeft voor het college een gebiedende werking. De
landelijke organisaties van aanbieders dan wel individuele aanbieders
hebben geen bezwaren aangetekend tegen deze aanvullende waarborg
die het ontwerpbesluit op dit punt biedt. Partijen onderschrijven het doel
en de inhoud van het ontwerpbesluit.
Een verplichting voor nieuwe aanbieders om altijd de bestaande
medewerkers over te nemen is niet in het belang van cliënten, omdat een
cliënt de mogelijkheid moet hebben om de dienstverlening af te nemen bij
een andere aanbieder als deze beter in de behoeften van de cliënt
voorziet. De regering vindt het daarom belangrijk dat het college de
mogelijkheid heeft een andere aanbieder te contracteren. Ook wanneer
die andere aanbieder met andere medewerkers werkt. Een verplichting
om in alle gevallen de bestaande medewerkers bij de huidige aanbieders
over te nemen, ontneemt deze mogelijkheid.
Antwoorden op vragen PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie vragen of naast het ontwikkelen van het
ontwerpbesluit is bekeken op welke wijze de «Code verantwoordelijk
marktgedrag thuisondersteuning» een meer verplichte en brede invloed
kan hebben in gemeenten.
De regering heeft alternatieven voor een ontwerpbesluit onderzocht en
gewogen. Sinds deze kabinetsperiode is met regelmaat gesproken met
gemeenten, aanbieders en bonden over de recente ontwikkelingen. De
gesprekken hebben ertoe geleid dat de regering de Transitiecommissie
Sociaal Domein heeft gevraagd samen met gemeenten, aanbieders en
bonden een code voor verantwoordelijk marktgedrag op te stellen. De
code voor de schoonmaaksector is hiervoor het voorbeeld geweest.
Ondanks de goede inspanningen van de Transitiecommissie Sociaal
Domein en de VNG stelt de regering vast dat het effect van de «Code
verantwoordelijk marktgedrag thuisondersteuning» te beperkt is, omdat
deze door een te klein aantal gemeenten is onderschreven. Om die reden
is de regering van mening dat het stellen van landelijke regels noodza-

6

Artikel 2.6.5, tweede lid, van de Wmo 2015 en artikel 5.1 van het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015.
Artikel 2.6.5, eerste lid, van de Wmo 2015.
8
Artikel 2.6.5, derde lid, van de Wmo 2015.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

16

kelijk is. Met dit ontwerpbesluit wordt daarom de doelstelling van de code
in regelgeving opgenomen en van kracht voor alle gemeenten.
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeveel gemeenten, na inwerkingtreding van het ontwerpbesluit, maatregelen moeten worden genomen in
relatie tot de wijze waarop deze gemeenten de inkoop en aanbesteding in
de huidige situatie regelen.
De vraag of, en zo ja, in welke mate gemeenten maatregelen moeten
treffen om dit ontwerpbesluit te implementeren in de gemeentelijke
aanbestedings- en inkoopwerkprocessen, verschilt van gemeente tot
gemeente. De Vereniging Nederlandse Gemeenten krijgt van het
Ministerie van VWS ondersteuning om gemeenten voor te lichten over het
ontwerpbesluit en de nemen maatregelen. Voor alle gemeenten geldt dat
zij op basis van artikel 5.4 de gemeentelijke verordeningen dienen te
wijzigen. De regering verwacht van gemeenteraden dat zij het doel en de
strekking van artikel 5.4 opnemen in de gemeentelijke verordening en zich
uitspreken over de uitgangspunten voor verantwoordelijk marktgedrag.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom niet gekozen is voor het
vaststellen van tarieven en het opleggen van deze tarieven aan
gemeenten. Deze leden vragen naar de bezwaren tegen een vast tarief.
Ook de leden van de SP-fractie vragen uit te leggen waarom geen
landelijke tarieven worden opgesteld, bijvoorbeeld door de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa), die gemeenten kunnen gebruiken.
De regering vindt het belangrijk dat het ontwerpbesluit past binnen de
verantwoordelijkheidsverdeling tussen de gemeenten en het Rijk zoals is
geregeld in de Wmo 2015. De Wmo 2015 geeft gemeenten immers de
opdracht lokaal beleid te ontwikkelen dat aansluit bij de lokale behoeften
van zijn inwoners. Deze beleidsruimte stelt het gemeentebestuur in staat
maatwerk te verlenen aan cliënten bij het verstrekken van voorzieningen.
De bevoegdheid voor het verlenen van opdrachten voor de uitvoering van
deze wet is daarom belegd bij het gemeentebestuur. Het landelijk
vaststellen van prijzen of tarieven kan alleen wanneer wordt besloten tot
standaardisatie van alle Wmo-diensten. Dit beperkt de mogelijkheden
voor het verlenen van maatwerk en is daarom niet in het belang van
cliënten. Om die reden blijft de bevoegdheid voor het vaststellen van de
prijs voor een Wmo-dienst bij het college. De regering verwijst hierbij
naar de initiatiefwetten Kant/Leijten waarmee de bevoegdheid voor het
vaststellen van een tarief of prijs is belegd op gemeentelijk niveau. In de
mogelijkheid voor nadere regels zoals het ontwerpbesluit, was voorzien
bij het opstellen van de Wmo 2015 (artikel 2.6.6, tweede lid, van de Wmo
2015).
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom het landelijk kwantitatief
normeren een negatieve invloed heeft op het ontwikkelen van nieuwe
dienstverlenende ondersteuningsarrangementen voor cliënten, het
toepassen van innovatie en het terugbrengen van de kosten van administratieve lasten en eisen vanuit gemeenten. Ook de leden van de
PVV-fractie vragen een reactie van de regering op dit punt. Deze leden
vragen waarom de regering in die gevallen niet kiest voor een experimenteerartikel.
De regering kiest ervoor de normen voor de kostprijselementen niet
landelijk vast te stellen en te verwijzen naar de informatie over de
normering van de kostprijselementen die beschikbaar is voor gemeenten.
Voorbeelden zijn de «Code verantwoordelijk marktgedrag thuisondersteuning» en de handreiking «Aanbesteding Wmo». Verschillende
factoren hebben immers invloed op de normering van de kostprijsele-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

17

menten en deze factoren veranderen in de tijd. Het ontwikkelen van
nieuwe dienstverlenende ondersteuningsarrangementen voor cliënten,
het toepassen van innovatie in de organisatie van deze diensten en het
terugbrengen van de kosten voor administratieve lasten en gemeentelijke
eisen zijn ontwikkelingen die een kostprijs beïnvloeden en op zichzelf
beschouwd wenselijk zijn. Het landelijk door de regering kwantitatief
normeren van de verschillende kostprijselementen heeft een remmende
invloed op deze voor cliënten positieve ontwikkelingen. Op het moment
dat gemeenten en aanbieders afspraken maken over het wegnemen van
administratieve lasten en specifieke gemeentelijke eisen, kan dat leiden
tot een lagere prijs. De regering wil voorkomen dat dergelijke innovatieve
ontwikkelingen worden afgeremd, omdat in dat geval eerst landelijke
regelgeving moet worden gewijzigd. Ook het opstellen van een experimenteerartikel kost in dit geval onnodig veel tijd. De regering kiest
daarom niet voor het vastleggen van een x-percentage of x-bedrag als
vaste kostenposten in landelijke regelgeving en verwijst naar de kostprijsinformatie die beschikbaar is en door betrokken organisaties als koepelen brancheorganisaties zelf kan worden ontwikkeld. De in dit ontwerpbesluit opgenomen kostprijselementen dienen uiteraard wel te worden
gehanteerd om te toetsen of een prijs in een reële verhouding staat tot de
kosten van een voorziening.
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke wijze koepel- en brancheorganisaties worden gestimuleerd om de beschikbare kostprijsinformatie uit
te breiden en actueel te houden.
Het is in het belang van koepel- en brancheorganisaties dat voor
gemeenten goede en actuele kostprijsinformatie beschikbaar is op basis
waarvan colleges een reële prijs kunnen vaststellen. De regering verwacht
daarom dat koepel- en brancheorganisaties niet afwachtend zijn in het
beschikbaar stellen van kostprijsinformatie over Wmo-diensten.
De leden van de PvdA-fractie vinden de inbreng van cliënten in het
inkoopproces van belang. Deze leden vragen op welke wijze de rol van de
patiënten- en cliëntenorganisaties, adviesraden en ervaringsdeskundigen
bij de inkoop- en aanbestedingsprocedures versterken. De leden vragen
hoe de stem van de cliënt wordt geborgd in het inkoopproces.
De regering onderschrijft het belang van betrokkenheid van cliënten bij de
uitvoering van de Wmo 2015. Om die reden is in artikel 2.1.3 van de Wmo
2015 bepaald dat gemeenteraden in de verordening moeten vastleggen
op welke wijze ingezetenen, waaronder in ieder geval cliënten of hun
vertegenwoordigers, worden betrokken bij de uitvoering van deze wet.
Denk hierbij aan zaken als de mogelijkheid om voorstellen voor beleid te
doen, het vroegtijdig in de gelegenheid worden gesteld om gevraagd en
ongevraagd advies te kunnen uitbrengen, onderwerpen te agenderen
voor overleg met het gemeentebestuur en het voorzien in informatie
zodat op adequate wijze kan worden deelgenomen aan overleg over de
uitvoering van de Wmo 2015. Op basis van deze bepalingen kunnen
cliënten en andere ervaringsdeskundigen gevraagd en ongevraagd advies
uitbrengen aan het gemeentebestuur over alle aspecten van de inkoop en
aanbesteding van Wmo-voorzieningen.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering of zij kan aangeven of
met dit ontwerpbesluit en de recente wijzigingen van de Aanbestedingswet 2012 het bestuurlijk aanbesteden onder de Wmo 2015 nog
steeds mogelijk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

18

Als gevolg van de implementatie van de Europese richtlijn 2014/24/EU is
de Aanbestedingswet 2012 in juli 2016 gewijzigd. Deze wijzigingen
hebben gevolgen voor de mogelijkheden om bestuurlijk aan te besteden.
Bestuurlijk aanbesteden kent vele varianten. Het is daarom afhankelijk van
de specifieke variant of de recente wijziging van de Aanbestedingswet
2012 consequenties heeft voor de wijze waarop een gemeente tot nu toe
de inkoopprocedure heeft ingericht. De wijziging van de Aanbestedingswet 2012 heeft in ieder geval tot gevolg dat het nu verplicht is om
voor de aanbesteding van voorzieningen van maatschappelijke ondersteuning de opdracht vooraf aan te kondigen. Een procedure van
«bestuurlijk aanbesteden» blijft mogelijk indien aan deze voorwaarde
wordt voldaan.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarop de verwachting is gebaseerd
dat aanbieders op reële wijze inschrijven voor een opdracht, en daarbij
een reële kostprijs hanteren waarmee zij kwalitatief goede hulp kunnen
bieden. De handelwijze van enkele zorgaanbieders in het verleden zorgt
voor twijfels hieromtrent bij de leden van de PvdA-fractie.
De regering verwacht van aanbieders dat zij op een reële wijze zullen
inschrijven, omdat zij anders geen opdrachten meer zullen krijgen. Het
ontwerpbesluit geeft het college een extra instrument in handen om eisen
te stellen aan de inschrijvingen van aanbieders die een overeenkomst
willen sluiten met het college. Het college moet inschrijvingen beneden
een reële prijs terzijde leggen als een ongeldige inschrijving.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering aanbieders
stimuleert om meer kleinschalige zorg aan te bieden met minder
overhead en dichter bij mensen.
Het wettelijk kader van de Aanbestedingswet 2012 en de Wmo 2015 biedt
het college verschillende mogelijkheden om eisen te stellen aan de
kwaliteit en toegankelijkheid van de dienstverlening, passend bij de lokale
situatie en behoeften van mensen. Lokale verbondenheid kan bijvoorbeeld één van de kwaliteitscriteria zijn op basis waarvan het college
inschrijvingen van aanbieders beoordeelt en opdrachten gunt. Daarnaast
krijgt het college met dit ontwerpbesluit een extra instrument in handen
om te sturen op het terugdringen van onnodige overheadkosten van
aanbieders tot een redelijk niveau. Op basis van artikel 5.4, derde lid,
onderdeel b, is een reële prijs gebaseerd op redelijke overheadkosten.
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke wijze gemonitord wordt of
gemeenten goede arbeidsvoorwaarden voor medewerkers in de thuiszorg
borgen en op welke wijze de regering zou kunnen ingrijpen indien de
continuïteit van zorg in gevaar dreigt te komen.
Het arbeidsvoorwaardenoverleg is het exclusieve domein van sociale
partners. In dit overleg maken sociale partners bindende afspraken in de
vorm van een cao. Toezicht op de naleving van cao’s door werkgevers en
werknemers is in de eerste plaats een zaak van cao-partijen. De Inspectie
SZW kan zelfstandig onderzoek doen naar vermeende ontduiking van het
minimumloon. Zodra cao-partijen bij de Inspectie aangeven dat zij een
gegrond vermoeden hebben dat er sprake is van ontduiking van een
algemeen verbindend verklaarde cao, dan kunnen zij de Inspectie om een
aanvullend onderzoek vragen (art. 10 Wet van de Wet op het algemeen
verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen van collectieve
arbeidsovereenkomsten). De inspectie zelf doet geen uitspraken maar
geeft de uitkomst van haar onderzoek door aan cao-partijen, die de
uitkomst voor hun eigen onderzoek kunnen gebruiken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

19

Het ontwerpbesluit regelt dat het college (op basis van de kostprijselementen als bepaald in artikel 5.4 van het ontwerpbesluit) een reële prijs
vaststelt en deze prijs hanteert als ondergrens voor een inschrijving (als
bedoeld in de Aanbestedingswet 2012) en voor het aangaan van overeenkomsten met derden. Op basis van deze reële prijs kunnen aanbieders
voldoen aan de arbeidsrechterlijke verplichtingen aan werknemers, zoals
is bepaald in een cao. Het ontwerpbesluit borgt op deze wijze dat
aanbieders de vereiste arbeidsvoorwaarden kunnen betalen aan
werknemers.
Voor wat betreft de borging van de continuïteit van voorzieningen van
maatschappelijke ondersteuning is bepaald dat het gemeentebestuur
hiervoor verantwoordelijkheid draagt (artikel 2.1.1, tweede lid, van de
Wmo 2015). De gemeenteraad controleert het college bij zijn taakuitoefening en ziet erop toe dat deze continuïteit is zeker gesteld. Indien
ernstige tekortkomingen worden vastgesteld, kan de Minister van VWS
aan het college een aanwijzing geven (artikel 2.6.8, eerste lid, van de Wmo
2015).
De leden van de PvdA-fractie vragen te duiden of de dialoog over de
uitvoeringspraktijk en de betekenis daarvan voor een reële prijs met
cliënten en of hun vertegenwoordigers kan worden gevoerd, zodat de
informatie afkomstig van de mensen om wie het gaat hierbij wordt
betrokken. Deze leden vragen ook op welke wijze de stem van de cliënt bij
de uitvoering van het ontwerpbesluit is geborgd.
Wettelijk is geregeld dat gemeenten bij verordening moeten regelen dat
cliënten gevraagd en ongevraagd advies kunnen uitbrengen aan het
gemeentebestuur over de uitvoering van de Wmo 2015.9 Deze adviezen
kunnen ook worden uitgebracht in voorbereiding op de inkoop en
aanbesteding van Wmo-voorzieningen. De gemeenteraad is verplicht de
mogelijkheden hiertoe vast te leggen in de gemeentelijke verordening.
Antwoorden op vragen SP-fractie
De leden van de SP-fractie stellen vragen om een reactie op de stelling dat
door het weigeren van een basistarief vanaf de start van de Wmo 2015
ontslagen hebben plaatsgevonden, thuiszorgorganisaties failliet zijn
gegaan en een deel van de rekening is betaald met een lagere salarisstrook van thuiszorgmedewerkers. Deze leden vragen of de regering
erkent dat veel leed was te voorkomen en vragen welke lessen uit het
verleden zijn geleerd.
De regering heeft de Tweede Kamer op 24 april 2013 geïnformeerd over
de resultaten van het zorgoverleg.10 Eén van de resultaten betreft de
aankondiging dat de waarborgen voor werknemers uit de initiatiefwetten
Kant/Leijten worden verankerd in de Wmo 2015. Het doel en de strekking
van deze initiatiefwetten is verankerd in de artikelen 2.6.4, 2.6.5 en 2.6.6
van de Wmo 2015.11 Daarbij is gekozen voor een verankering die past bij
de uitgangspunten van de Wmo 2015 en de beoogde doelen van de
initiatiefwetsvoorstellen Kant/Leijten. De mogelijkheid tot het stellen van
nadere regels bij algemene maatregel van bestuur komt bijvoorbeeld
voort uit de genoemde initiatiefwetten.
Naar aanleiding van de meerjarige ontwikkelingen in de thuiszorg heeft de
regering gesproken met werkgevers, werknemers en gemeenten over het
functioneren van wettelijke waarborgen voor de kwaliteit, de tarieven en

9

Artikel 2.1.3 van de Wmo 2015.
Kamerstuk 33 566, nr. 29.
11
Kamerstuk 33 841, nr. 3.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

20

de arbeidsvoorwaarden in de praktijk.12 Als uitkomst van deze gesprekken
heeft de regering op 22 juni 2015 de Transitiecommissie Sociaal Domein
gevraagd om met een actieve betrokkenheid van thuiszorgorganisaties,
bonden en gemeenten te werken aan een code verantwoordelijk marktgedrag en een toekomstperspectief voor thuisondersteuning. Deze code is
gepubliceerd op 31 augustus 2015.13 Nadat het aantal gemeenten en
thuiszorgorganisaties dat deze code vrijwillig onderschrijft achterbleef,
heeft de regering na overleg met de vakbonden FNV, CNV en de VNG op
4 december 2015 aangekondigd een algemene maatregel van bestuur op
te stellen waarmee de doelstelling van de code in regelgeving wordt
opgenomen en van kracht wordt voor alle gemeenten.14 Dit ontwerpbesluit is daarvan het concrete resultaat.
De faillissementen van aanbieders waar deze leden aan refereren kennen
meerdere oorzaken. De regering wijst op de verschillende faillissementsverslagen waarin deze oorzaken worden uiteengezet. De oorzaken van
deze faillissementen zijn niet gerelateerd aan de wijze waarop de
initiatiefwetten Kant/Leijten zijn verankerd in de Wmo 2015. Zowel de
Wmo 2007 als de Wmo 2015 bevatten immers de verplichting voor
gemeenten om bij verordening regels te stellen ter waarborging van een
goede verhouding tussen de prijs voor de levering van een voorziening en
de eisen die worden gesteld aan de kwaliteit van de voorziening. Bij het
stellen van die regels moet door de gemeente rekening worden gehouden
met de vereiste deskundigheid van de in te schakelen medewerkers en de
arbeidsvoorwaarden van deze medewerkers, zoals is bepaald in een cao.
Met dit ontwerpbesluit wordt deze verplichting voor gemeenten nader
geregeld.
In aanloop naar de invoering van de Wmo 2015 en in de maanden na
1 januari 2015 heeft de regering regelmatig gesproken met alle betrokken
partijen met als doel een zorgvuldige uitvoering van de Wmo 2015. De
afspraken van het zorgoverleg uit 2013, de opdracht aan de Transitiecommissie Sociaal Domein voor het opstellen van de code en de afspraken
van 4 december 2015 over de langdurige zorg en ondersteuning met de
vakbonden FNV, CNV en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten zijn
daarvan goede voorbeelden.
De leden van de SP-fractie vragen uit te leggen waarom geen landelijke
tarieven worden opgesteld, bijvoorbeeld door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), die gemeenten kunnen gebruiken.
Deze vragen zijn samen met de vragen van de PvdA-fractie over dit
onderwerp beantwoord.
De leden van de SP-fractie vragen hoe wordt voorkomen dat iedere
gemeente het wiel opnieuw gaat uitvinden en bureaucratische modellen
gaat uitwerken om te komen tot reële tarieven.
In het ontwerpbesluit liggen de elementen vast waarop een reële prijs
moet worden gebaseerd. In vergelijking met de huidige situatie biedt het
ontwerpbesluit duidelijkheid over de voorwaarden waaraan een prijs
moet voldoen. Bij de praktische uitwerking kunnen gemeenten gebruik
maken van rekenmodellen. De regering verwacht niet dat gemeenten
meer rekenmodellen ontwikkelen dan nodig om te komen tot een reële
prijs.

12

Kamerstuk 23 235, nr. 117.
Kamerstuk 34 104, nr. 70.
14
Kamerstuk 29 282, nr. 238.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

21

De leden van de SP-fractie vragen wat wordt verstaan onder reële tarieven
en welke prijzen horen bij de verschillende vormen van zorg. De leden van
de PVV-fractie vragen of het ontwerpbesluit daadwerkelijk zal leiden tot
het betalen van een reële prijs voor voorzieningen in de zorg en ondersteuning. De leden van de D66-fractie vragen naar de definitie van een
reële prijs en vragen een toelichting op de wijze hoe deze reële prijs tot
stand komt. De leden van de 50PLUS-fractie vragen welke harde garantie
het ontwerpbesluit biedt dat een reële prijs ook daadwerkelijk reëel is.
Colleges van burgemeester en wethouders dienen op grond van artikel
2.6.6 van de Wmo 2015 ten minste een inschatting te maken van een reële
kostprijs voor de activiteiten die zij door aanbieders willen laten uitvoeren.
Deze verplichting vloeit voort uit de wettekst. In het tweede lid van artikel
2.6.6 van de Wmo 2015 is vastgelegd dat bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur nadere regels kunnen worden gesteld om deze
verplichting verder te kunnen concretiseren. Met het ontwerpbesluit wordt
deze concretisering geregeld in artikel 5.4. Tot nu toe is het aan het college
om te bepalen welke uitgangspunten het college hanteert bij de schatting
van een reële prijs. Deze beleidsruimte van het college wordt met dit
ontwerpbesluit nader ingekaderd. Het staat colleges met dit ontwerpbesluit niet meer volledig vrij om te zelf kiezen welke invloeden worden
meegewogen. Het ontwerpbesluit schrijft namelijk voor dat deze prijs
moet overeenkomen met de eisen aan de kwaliteit en continuïteit van de
dienstverlening (artikel 5.4, tweede lid). Verder schrijft het ontwerpbesluit
de kostprijselementen voor waarop het college in ieder geval een reële
prijs moet baseren. Deze kostprijselementen zijn opgenomen in artikel 5.4,
derde lid, onderdelen a tot en met f, van dit ontwerpbesluit. Het ontwerpbesluit regelt daarnaast de plaats van een reële prijs in de aanbestedingsprocedure. Het vaststellen van een reële prijs door het college sorteert
immers pas effect als deze prijs een plaats heeft in de aanbestedingsprocedure en ten aanzien van de overeenkomsten met derden. Het college
moet op basis van het besluit een reële prijs als ondergrens voor de
inschrijving vaststellen en in de aanbestedingsstukken opnemen. De
inschrijvingen die niet voldoen aan de voorwaarde van de reële prijs
moeten terzijde worden gelegd vanwege het niet voldoen aan de eisen in
aanbestedingsstukken. De betrokken aanbieders doen niet langer mee
met de verdere aanbestedingsprocedure en komen niet aanmerking voor
gunning. De regering verwacht dat na inwerkingtreding van het ontwerpbesluit daardoor meer op kwaliteit wordt geconcurreerd dan op prijs,
omdat de concurrentieruimte op het gebied van prijs nader is ingekaderd.
De regering is daarom van mening dat het ontwerpbesluit een belangrijke
bijdrage levert aan een zorgvuldig proces van de inkoop van
Wmo-diensten. Het ontwerpbesluit versterkt de waarborgen voor de
kwaliteit en continuïteit van deze voorzieningen voor cliënten en voor het
kunnen voldoen aan de arbeidsrechtelijke verplichtingen van werkgevers
aan werknemers.
De leden van de SP-fractie vragen welke gemeenten op dit moment al
reële tarieven hebben opgesteld en welke gemeenten nog niet.
De regering heeft geen onderzoek verricht naar alle tarieven die
gemeenten op dit moment hanteren voor de verschillende Wmo-diensten.
Om die reden kan de regering geen overzicht overleggen van gemeenten
die wel of geen reële prijzen hanteren. Het overzicht van gemeenten dat
de «Code verantwoordelijk marktgedrag thuisondersteuning» onderschrijft is gepubliceerd op de website van de Transitiecommissie Sociaal
Domein en bedraagt in september 2016 het aantal van 93 gemeenten.15
Onderzoeken en publicaties als het rapport «Inzicht in tarieven Wmo en
15

https://www.transitiecommissiesociaaldomein.nl/code-thuisondersteuning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

22

Jeugdzorg» van het Platform Directeuren Sociale Pijler en de «Code
verantwoordelijk marktgedrag thuisondersteuning» bieden inzicht in
tariefsinformatie over de verschillende vormen van maatschappelijke
ondersteuning en jeugdhulp.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de het realiseren van reële tarieven
zich verhoudt tot de taakstelling. Deze leden vragen hoe gemeenten in de
toekomst reële tarieven kunnen vaststellen als zij simpelweg niet genoeg
budget krijgen.
De verplichting om een reële prijs te betalen is niet nieuw. In de Wmo
2007 was deze verplichting al aanwezig en deze waarborgen voor een
reële prijs zijn vastgelegd in artikel 2.6.6 van de Wmo 2015. Het ontwerpbesluit vult de bestaande verplichting in met nadere regels over de te
hanteren kostprijselementen en de plaats van een reële prijs in het
aanbestedingsproces. Gemeenten worden geacht de Wmo 2015, met als
onderdeel daarvan het ontwerpbesluit, uit te voeren binnen het daarvoor
beschikbaar gestelde budgettaire kader in het Gemeentefonds. De
regering heeft geen indicatie dat gemeenten geen reële prijs kunnen
betalen op basis van het budgettaire kader.
De leden van de SP-fractie vragen wat wordt verstaan onder goede
kwaliteit van zorg.
De Wmo 2015 bevat meerdere waarborgen voor de kwaliteit van
maatschappelijke ondersteuning. In de eerste plaats draagt het gemeentebestuur zorg voor de kwaliteit en de continuïteit van de voorzieningen
(artikel 2.1.1, tweede lid, van de Wmo 2015). De eisen aan de kwaliteit van
voorzieningen worden door de gemeenteraad vastgelegd in de gemeentelijke verordening (artikel 2.1.3, tweede lid, onderdeel c, van de Wmo 2015).
De gemeenteraad heeft een belangrijke stem in de definitie van een goede
kwaliteit, maar is daarin niet volledig vrij. De Wmo 2015 verplicht de
aanbieder om ervoor te zorgen dat de voorziening van goede kwaliteit is
(artikel 3.1, eerste lid, van de Wmo 2015). De definitie van goede kwaliteit
ligt vastgelegd in het tweede lid van artikel 3.1 van de Wmo 2015. Een
voorziening wordt in elk geval veilig, doeltreffend, doelmatig en cliëntgericht verstrekt, afgestemd op de reële behoefte van de cliënt en op andere
vormen van zorg of hulp die de cliënt ontvangt, in overeenstemming met
de op de beroepskracht rustende verantwoordelijkheid, voortvloeiende uit
de professionele standaard en verstrekt met respect voor en inachtneming
van de rechten van de cliënt.
De leden van de SP-fractie vragen welke eisen gemeenten dienen te
stellen aan kwaliteit. Deze leden vragen of gemeenten in het kader van
borging van de kwaliteit eisen dienen te stellen dat thuiszorgmedewerkers
onder minimaal FWG 15 met bijbehorende signaleringsfunctie worden
aangenomen.
De basisnorm voor de kwaliteit van voorzieningen is vastgelegd in artikel
3.1 van de Wmo 2015. Het gemeentebestuur stelt in aanvulling daarop
gemeentelijke kwaliteitseisen. De gemeenteraad beslist over de gemeentelijke kwaliteitseisen en legt deze eisen vast in de gemeentelijke
verordening (artikel 2.1.3, tweede lid, onderdeel c, van de Wmo 2015). Een
aanbieder die door het gemeentebestuur is gecontracteerd, dient
minimaal te voldoen aan deze landelijke en gemeentelijke kwaliteitseisen.
Op basis van het landelijke en gemeentelijke kwaliteitskader neemt het
college kwaliteitseisen op in de aanbestedingsdocumenten voor de in te
kopen dienstverlening. Het is vervolgens aan de aanbieder om in te
schrijven op de opdracht op basis van de inzet van medewerkers die
voldoen aan deze kwaliteitseisen en deze medewerkers conform de van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

23

toepassing zijnde cao en bijbehorende functie-inschaling te betalen. Om
die reden is de signaleringsfunctie noch een specifieke loonschaal
vastgelegd in dit ontwerpbesluit. Het ontwerpbesluit continueert op dit
punt de verantwoordelijkheidsverdeling tussen aanbieders en gemeenten
die met de initiatiefwetten Kant/Leijten in de Wmo 2007 en achtereenvolgens de Wmo 2015 is opgenomen.
De leden van de SP-fractie vragen welke eisen gemeenten kunnen stellen
opdat zij zorg en ondersteuning kunnen inkopen bij aanbieders die oog
hebben voor goed werkgeverschap. Voorts vragen zij waarom de regering
niet de verplichting oplegt dat gemeenten geen zorg en ondersteuning
inkopen bij zorgaanbieders die zich niet houden aan de Wet normering
topinkomens (Wnt). Ook de leden van de PVV-fractie vragen of gemeenten
aanbieders kunnen weigeren als zij niet voldoen aan de diverse
opgesomde eisen, en in het bijzonder of zij een aanbieder kunnen
weigeren als die aan alle voorwaarden voldoet behalve aan de Wnt. De
leden van de SP-fractie vragen in het verlengde hiervan de regering in te
gaan op de mogelijkheden van gemeenten om inschrijvers uit te sluiten
als zij niet voldoen aan milieu, sociaal of arbeidsrecht. Deze leden vragen
de regering voorbeelden te noemen. Ook vragen deze leden de regering
hoe zij toezicht houdt en welke maatregelen zij kan treffen als gemeenten
en zorgaanbieders niet voldoen aan deze eisen.
Gemeenten kunnen binnen de kaders van de Aanbestedingswet 2012
eisen stellen aan de kwaliteit van de diensten en de arbeidsvoorwaarden
van beroepskrachten op grond van artikel 2.115, tweede lid, onderdeel e,
van de Aanbestedingswet en de artikelen 2.6.4 tot en met 2.6.6 van de
Wmo 2015. Deze eisen dienen verband te houden met de opdracht. De
gemeente toetst op deze eisen in de gunningsprocedure.
De regels omtrent de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en
semipublieke sector zijn opgenomen in de Wet norming topinkomens
(Wnt). Het ontwerpbesluit stelt in relatie tot de Wet normering topinkomens geen nadere regels voor aanbieders of gemeenten.
Artikel 2.81, tweede lid, van de Aanbestedingswet 2012 biedt het college
de mogelijkheid om bij Europese aanbestedingen de inschrijvers te
vragen aan te geven dat zij bij het opstellen van hun inschrijving rekening
hebben gehouden met de verplichtingen op het gebied van het milieu,
sociaal en arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie,
nationale recht of collectieve arbeidsovereenkomsten of uit hoofde van de
in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU vermelde bepalingen van internationaal milieu, sociaal en arbeidsrecht. Dit betekent dat een gemeente een
inschrijver van de aanbesteding kan uitsluiten indien deze niet voldoet
aan de verplichtingen die voortvloeien uit de van toepassing zijnde cao
(artikel 2.87, eerste lid, onderdeel a, van de Aanbestedingwet 2012).
Op grond van artikel 2.81a van de Aanbestedingswet 2012 is een
aanbestedende dienst verplicht niet-naleving van de toepasselijke
verplichtingen op het gebied van arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden bij de uitvoering van een overheidsopdracht te melden bij de
Inspectie SZW van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Voor de overige genoemde rechten geldt dat de verschillende inspecties
en de politie een belangrijke rol hebben in opsporing en handhaving.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering bereid is een landelijke
overheadnorm vast te stellen voor zorg en ondersteuning op basis van de
Wmo 2015, zodat de bureaucratie binnen gemeenten kan worden
aangepakt. Deze leden vragen toe te lichten of een onderzoek kan worden
ingesteld naar een uniform en landelijk inkoopmodel voor de Wet
maatschappelijke ondersteuning om op deze wijze onnodige bureaucratie
en kosten te beperken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

24

De regering heeft op 16 juni 2016 zijn ambities met betrekking tot het
terugdringen van administratieve lasten en regeldruk in de jeugdhulp,
maatschappelijke ondersteuning en langdurige zorg bekend gemaakt.16
Het terugdringen van administratieve lasten en bureaucratie door middel
van het standaardiseren van administratieve werkwijzen van gemeenten
en zorgaanbieders, is één van de doelstellingen. Om deze doelstelling te
bereiken heeft het programma i-sociaal domein, onder aansturing van de
VNG en de branches voor zorgaanbieders, drie standaarduitvoeringsvarianten ontwikkeld. Door gebruik te maken van deze uitvoeringsvarianten
harmoniseren gemeenten hun administratief proces. De regering
vertrouwt erop dat door het gebruik van deze uitvoeringsvarianten de
administratieve lasten en onnodige bureaucratie worden teruggedrongen.
Als dit proces van verdergaande uniformering van werkwijzen tussen
gemeenten en zorgaanbieders onvoldoende resultaat oplevert, is de
regering bereid om waar nodig en mogelijk landelijke regels te stellen.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de mogelijkheid van contractafspraken met aanbieders op basis van resultaatfinanciering of populatiebekostiging zich verhoudt tot de uitspraken van de Centrale Raad van
Beroep over huishoudelijke hulp van 18 mei 2016. Ook de leden van de
CDA-fractie stellen deze vragen.
De uitspraken van de Centrale Raad van Beroep over huishoudelijke hulp
van 18 mei 2016 zien op de rechtsbescherming van cliënten. Voor de
inhoud van deze uitspraken verwijst de regering kortheidshalve naar de
brieven van 19 mei en 8 juni 2016 aan de Tweede Kamer.17 De eisen die de
Centrale Raad van Beroep op basis van de Wmo 2015 en de Awb stelt aan
het besluit dat het college neemt over de aanvraag van een
Wmo-voorziening, zien niet op de bekostigingsafspraken die gemeenten
en aanbieder overeenkomen voor het verlenen van deze voorziening. Het
ontwerpbesluit schrijft niet voor dat het college een overeenkomst op
basis van een uurtarief moet sluiten met een aanbieder. Op basis van een
reële prijs kunnen ook andere vormen van bekostiging worden overeengekomen, zoals resultaatfinanciering of populatiebekostiging. Ook in die
situatie zal een prijs of budget moeten worden vastgesteld op basis van
reële kostprijselementen, als bepaald in artikel 5.4 van het ontwerpbesluit.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering bekend is met andere
sectoren waar aanbestedingen leiden tot te lage tarieven, waardoor
organisaties in de problemen komen en personeel de rekening krijgt
gepresenteerd. Deze leden kunnen zich voorstellen dat in de Jeugdwet en
voor het vervoer van mensen een basistarief op zijn plaats is en vragen
om een reactie op dit punt.
De regering herkent dat de ontwikkelingen van de prijzen voor
Wmo-voorzieningen zich niet beperken tot diensten op het gebied van
huishoudelijke hulp. Met de Wmo 2015 zijn voorzieningen op het gebied
van individuele begeleiding, dagbesteding en beschermd wonen
toegevoegd aan de gemeentelijke verantwoordelijkheid. De waarborgen
voor een reële prijs voor deze diensten, zoals in de Wmo 2015, zijn niet
anders dan voor vormen van thuisondersteuning. Om die reden geldt dit
ontwerpbesluit voor alle opdrachten voor Wmo-diensten die op grond van
artikel 2.6.4 van de Wmo 2015 door het college aan derden worden
verleend. Voorbeelden van deze Wmo-diensten zijn thuisondersteuning,
huishoudelijke hulp, individuele begeleiding, dagbesteding, beschermd
wonen, opvang en Wmo-vervoer.

16
17

Kamerstuk 29 515, nr. 388.
Kamerstuk 29 538, nr. 216.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

25

De waarborgen voor een goede verhouding tussen de prijs en de kwaliteit
zijn in de artikelen 2.11 en 2.12 van de Jeugdwet vastgelegd.
De leden van de SP-fractie vragen naar de systeemverantwoordelijkheid
van de regering. Deze leden vragen hoe de regering controleert of
gemeenten zich houden aan het ontwerpbesluit en welke maatregelen hij
treft als gemeenten hieraan niet voldoen. Ook de leden van de CDA-fractie
en de PVV-fractie stellen deze vragen. De leden van de CDA-fractie vragen
in dit kader naar het tijdpad waarin de regering vaststelt dat gemeenten
zich aan artikel 5.4 van het ontwerpbesluit houden. Deze leden vragen ook
of dit voor het einde van dit jaar gaat gebeuren aangezien de inkoopronde
voor 2017 rond november 2016 is afgerond, en zo nee, waarom niet
Het gemeentebestuur is primair verantwoordelijk voor de uitvoering,
handhaving en het toezicht op de naleving van de bepalingen in de Wmo
2015. Dit geldt ook voor dit ontwerpbesluit. De regering verwacht van de
gemeenteraad dat zij doel en strekking van artikel 5.4 opnemen in de
gemeentelijke verordening en zich uitspreken over de uitgangspunten van
verantwoordelijk marktgedrag. De gemeenteraad controleert het college
bij zijn taakuitoefening.
Op het moment dat het ontwerpbesluit is gepubliceerd in het Staatsblad,
informeert de regering alle colleges en gemeenteraden over het ontwerpbesluit met het verzoek binnen een redelijke termijn de verordening te
hebben aangepast. Dit tijdpad is verbonden aan het moment waarop de
Raad van State zijn advies uitbrengt over het ontwerpbesluit en de
regering het ontwerpbesluit kan publiceren in het Staatsblad. De regering
is in afwachting van het advies van de Raad van State en kan om die
reden niet vooruitlopen op de datum van publicatie van het ontwerpbesluit.
Als blijkt dat een gemeenteraad zijn bevoegdheden niet gebruikt en het
ontwerpbesluit niet binnen een redelijke termijn wordt opgenomen in de
gemeentelijke verordening, dan kan de Minister van VWS interbestuurlijk
toezicht toepassen.
De leden van de SP-fractie vragen naar de bevindingen van de Autoriteit
Consument en Markt in de controle of aanbieders de concurrentie
beperken. Deze leden vragen of deze bevindingen ieder half jaar aan de
Tweede Kamer kunnen worden toegestuurd. Ook vragen deze leden naar
de boetes en straffen die zijn uitgedeeld sinds de invoering van de Wmo
2007 en de Wmo 2015.
De Autoriteit Consument en Markt (ACM) houdt toezicht op de naleving
van de Mededingingswet. De ACM is een onafhankelijk toezichthouder en
heeft niet in het kader van de totstandkoming van het ontwerpbesluit
onderzoek verricht. De ACM kan besluiten tot nader onderzoek naar een
mogelijke overtreding van de Mededingingswet indien zij op basis van
bijvoorbeeld klachten, signalen of eigen onderzoek van oordeel is dat
daartoe aanleiding is. Indien de ACM een formeel besluit neemt waarin zij
constateert dat de Mededingingswet is overtreden, publiceert zij dat
besluit (met inachtneming van onder meer bestuursrechtelijke
waarborgen) op haar website. De regering ziet daarom geen aanleiding de
Tweede Kamer daarover apart te informeren. De ACM heeft sinds de
invoering van de Wmo 2007 en de Wmo 2015 op het gebied van
maatschappelijke ondersteuning één besluit genomen waarin zij een
overtreding van de Mededingingswet heeft geconstateerd en een boete
heeft opgelegd.18
18

Rechtbank Rotterdam 30-04-2015 ECLI:NL:RBROT:2015:2912 en https://www.acm.nl/nl/
publicaties/publicatie/14234/Uitspraak-rechtbank-Rotterdam-in-zaak-WMO-thuiszorgFriesland/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

26

De leden van de SP-fractie vragen welke onafhankelijke instantie de
evaluatie gaat uitvoeren. Ook vragen deze leden of de Tweede Kamer
tussentijds wordt geïnformeerd over uitkomsten. Ook de leden van de
D66-fractie vragen naar de evaluatie van het ontwerpbesluit. Deze leden
vragen hoe de regering vaststelt dat het gedecentraliseerde publiek
bestede geld goed wordt besteed.
De regering laat de effecten van het ontwerpbesluit op doeltreffendheid
en doelmatigheid in de praktijk binnen drie jaar evalueren en stuurt een
verslag van deze evaluatie aan de Staten-Generaal. De regering heeft nog
geen besluit genomen welke organisatie dit ontwerpbesluit gaat
evalueren op de doeltreffendheid en de effecten in de praktijk. Op het
moment dat het ontwerpbesluit van kracht is geworden, neemt de
regering een besluit over de wijze waarop de evaluatie wordt uitgevoerd.
Op dit moment kan daarom nog geen uitspraak worden gedaan over een
eventueel tussentijds informeren van de Tweede Kamer.
Voor de besteding van de financiële middelen door individuele
gemeenten aan Wmo-voorzieningen geldt het uitgangspunt van
horizontale verantwoording. Het college legt over de besteding van de
financiële middelen verantwoording af aan de gemeenteraad.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering gaat voorkomen dat
gemeenten bij de huidige aanbesteding van zorgtaken een contract
aangaan voor meerdere jaren, waardoor de eis van een reële prijs pas
over enkele jaren gaat gelden.
De eis van een reële prijs maakt al onderdeel uit van de Wmo 2015. De
regering verwijst hiervoor naar de inwerkingtreding van de initiatiefwetten Kant/Leijten over de prijs voor Wmo-diensten. Deze waarborgen
zijn overgenomen in de Wmo 2015 en verbreed naar alle
Wmo-voorzieningen. Het is dus niet zo dat de eis van een reële prijs pas
over enkele jaren gaat gelden voor gemeenten. Dit ontwerpbesluit werkt
de eis van een reële prijs nader uit. Deze eisen krijgen werking vanaf het
moment van publicatie in het Staatsblad in combinatie met de
opgenomen inwerkingtredingbepaling. Overeenkomsten die worden
gesloten na de datum van inwerkingtreding moeten voldoen aan de dan
geldende eisen uit het ontwerpbesluit. Dit geldt tevens voor overeenkomsten die na deze datum worden verlengd.
De leden van de SP-fractie vragen voor welke gemeenten de financiële
lasten en of bestuurslasten zullen toenemen. Ook vragen deze leden of de
regering kan garanderen dat deze lasten niet ten koste zullen gaan van
zorg en ondersteuning aan cliënten op basis van de Wmo 2015.
De regering verwacht dat voor een aantal gemeenten de bestuurslasten
eenmalig zullen toenemen, omdat zij bijvoorbeeld de werkwijze van de
«Code verantwoordelijk marktgedrag thuisondersteuning» nog niet
hebben geïmplementeerd in de werkwijze van de gemeentelijke organisatie. Deze eenmalige stijging zal overigens beperkt zijn, omdat het
ontwerpbesluit een bestaande verplichting op grond van artikel 2.6.6 van
de Wmo 2015 nader invult. De verplichting om een reële prijs te betalen is
niet nieuw voor gemeenten. De regering heeft daarom geen onderzoek
verricht in gemeenten naar de bestuurslasten die mogelijk eenmalig
zullen toenemen.
Gemeenten worden geacht de Wmo 2015, met als onderdeel daarvan dit
ontwerpbesluit, uit te voeren binnen het daarvoor beschikbaar gestelde
budgettaire kader in het Gemeentefonds. De regering heeft geen indicatie
dat gemeenten geen reële prijs kunnen betalen op van dit budgettaire
kader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

27

Het ontwerpbesluit heeft bovendien geen invloed op de beslissing van het
college over de aanvraag van maatschappelijke ondersteuning door een
cliënt. De hoogte van de prijs die een gemeente betaalt aan een aanbieder
voor een voorziening, speelt immers geen rol in de beslissing die het
college neemt op een aanvraag door een cliënt (artikel 2.3.5 van de Wmo
2015).
De leden van de SP-fractie vragen waarom de verplichting tot het
opstellen van een inkoopplan is losgelaten. Ook vragen deze leden of deze
keuze wel verstandig is in het licht van de wens om de bureaucratie aan te
pakken.
Het oorspronkelijke ontwerpbesluit bevat de verplichting voor het college
tot het opstellen van een inkoopplan en de verplichting dit inkoopplan ter
besluitvorming voor te leggen aan de gemeenteraad. Deze eerste versie
van het ontwerpbesluit leidde bij de VNG tot inhoudelijke, principiële en
uitvoeringstechnische bezwaren. De VNG vreesde een toename van
bureaucratische lasten. Om die reden is in overleg met de VNG en andere
geconsulteerde partijen het ontwerpbesluit aangepast. Het gewijzigde
voorstel sluit goed aan bij de verantwoordelijkheidsverdeling tussen het
college en de gemeenteraad en voorkomt onnodige administratieve lasten
voor gemeenten en aanbieders. De VNG heeft ingestemd het ontwerpbesluit dat nu voorligt.
De leden van de SP-fractie vragen waarom niet verplicht wordt gesteld dat
koppels van cliënten en zorgverleners bij overname worden meegenomen
onder dezelfde voorwaarden. De leden vragen een contracteerplicht voor
gemeenten in stellen, zodat personeel en cliënten hun relatie tegen
dezelfde voorwaarden kunnen voort zetten als de zorgaanbieder stopt met
het aanbieden van zorg.
Deze vragen zijn samen met de vragen van de VVD-fractie over dit
onderwerp beantwoord.
De leden van de SP-fractie vragen naar het niet volledig inzetten van het
HHT-budget bij faillissementen van thuiszorgorganisaties in 2015 en het
overgehouden Wmo-budget bij gemeenten in 2015.
De regering wijst erop dat de verantwoording over de inzet van financiële
middelen plaatsvindt op het gemeentelijk niveau. Het college legt over de
besteding van de middelen verantwoording af aan de gemeenteraad. De
gemeenteraad besluit in dit kader over de inzet van eventuele
overschotten op het Wmo-budget. Dit geldt ook voor eventuele
overschotten op het budget voor de huishoudelijke hulp toelage (HHT). De
Tweede Kamer heeft recent de gemeentelijke bestedingsruimte voor de
inzet van de HHT-middelen herbevestigd in de aangenomen motie over de
besteding van de huishoudelijke hulp toelage aan huishoudelijke
verzorging in het kader van de Wmo 2015.19
Antwoorden op vragen CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen naar het tijdpad waarin de regering
vaststelt dat gemeenten zich aan artikel 5.4 van het ontwerpbesluit
houden. Ook vragen deze leden welke stappen de Staatssecretaris van
VWS zet op het moment dat gemeenten zich onverhoopt niet houden aan
artikel 5.4. Deze leden vragen of dit voor het einde van dit jaar gaat
gebeuren aangezien de inkoopronde voor 2017 rond november 2016 is
afgerond, en zo nee, waarom niet.
19

Kamerstuk 23 235, nr. 154.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

28

Deze vragen zijn samen met de vragen van de SP-fractie over dit
onderwerp beantwoord.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de regering vaststelt dat reële
kostprijzen zijn afgesproken. Deze leden vragen welke instrumenten de
regering inzet wanneer duidelijk is dat in een specifiek geval gecontracteerd is onder een reële kostprijs, zodat alsnog tegen reële kostprijzen
wordt gecontracteerd. Deze leden vragen om een meer specifiek
antwoord dan alleen de verwijzing naar de escalatieladder.
Het ontwerpbesluit legt de opdracht tot het vaststellen van een reële prijs
bij het college. Het college legt over zijn besluiten verantwoording af aan
de gemeenteraad. De regering past daarom terughoudendheid. Dit is
zeker het geval bij individuele situaties over specifieke prijzen. Het college
legt over deze (dagelijkse) besluiten verantwoording af aan de gemeenteraad. De regering treedt daarom niet in individuele situaties op
gemeentelijk niveau. De regering zal wel toetsen of de gemeenteraad het
doel en de strekking van artikel 5.4 van het ontwerpbesluit heeft
opgenomen in de gemeentelijke verordening. Als blijkt dat een gemeenteraad geen gehoor geeft aan het ontwerpbesluit, kan de Minister van
VWS op grond van de Gemeentewet interbestuurlijk toezicht toepassen.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering een wijziging van
artikel 2.12 van de Jeugdwet voorbereid, zodat op dezelfde manier als bij
artikel 2.6.6 van de Wmo 2015 nadere regels kunnen worden gesteld, en
zo nee, waarom niet.
De regering bereidt geen wijziging voor van artikel 2.12 van de Jeugdwet.
Dit ontwerpbesluit betreft alleen Wmo-diensten. Op grond van artikel 2.12
van de Jeugdwet hebben gemeenten een met het nu voorgestelde artikel
5.4 vergelijkbare verantwoordelijkheid om een reële prijs vast te stellen
voor diensten op het gebied van jeugdhulp.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de mogelijkheid van contractafspraken met aanbieders op basis van resultaatfinanciering of populatiebekostiging zich verhoudt tot de uitspraken van de Centrale Raad van
Beroep over huishoudelijke hulp van 18 mei 2016.
Deze vragen zijn samen met de vragen van de SP-fractie over dit
onderwerp beantwoord.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe bij resultaatfinanciering, waarbij
werknemers op basis van een arbeidscontract een aantal uren werken en
een daarbij horend salaris ontvangen, wordt beoordeeld dat een reële
kostprijs wordt gecontracteerd.
De vraag of voor een voorziening op basis van resultaatfinanciering een
reële prijs wordt gehanteerd, kan worden beoordeeld door voor deze
voorziening de kostprijselementen te berekenen. De regering is het eens
met deze leden dat immers ook bij resultaatfinanciering mensen een
bepaalde tijd werken tegen bepaalde arbeidsvoorwaarden.
Op basis van de berekeningen waarmee een prijs voor een bepaald
resultaat wordt bepaald, kan worden vastgesteld of een reële prijs is
overeengekomen. Ook in het geval van resultaatsafspraken werken
werknemers op basis van een arbeidscontract een aantal uren tegen een
bepaald salaris. Daarom dient, onafhankelijk van de bekostigingsafspraken tussen het college en een aanbieder, de prijs of het budget altijd
te zijn vastgesteld op basis van de reële kostprijselementen als genoemd
in artikel 5.4 van het ontwerpbesluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

29

De leden van de CDA-fractie vragen of de ruimte waarin dagbesteding
plaatsvindt, inclusief eten en drinken en vervoer, onderdeel is van artikel
5.4, derde lid onder b (redelijke overheadkosten).
Het college bepaalt binnen het kader van de Wmo 2015 de inhoud van een
Wmo-voorziening als dagbesteding. De ruimte waarin dagbesteding
plaatsvindt, kan onderdeel uitmaken van de overheadkosten. De kosten
van eten, drinken en vervoer zijn afhankelijk van het pakket aan dienstverlening dat wordt ingekocht door het college.
De leden van de CDA-fractie vragen of de reële prijs er toe kan leiden dat
het loondeel van deze prijs lager is dan het Cao-loon.
De gemeenteraad heeft geen bevoegdheid om een verordening aan te
nemen die in strijd is met het ontwerpbesluit. Het ontwerpbesluit biedt
geen ruimte aan een gemeenteraad om selectief een of meerdere
elementen van een reële prijs als genoemd in artikel 5.4, derde lid,
onderdelen a tot en met f, van het ontwerpbesluit te laten vervallen. Het
college dient een reële prijs te baseren op de cao die door de aanbieder in
de betreffende sector moet worden gehanteerd.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom het ontwerpbesluit is
opgesteld nu de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) van
mening is dat gemeenten het ontwerpbesluit niet nodig hebben.
De regering heeft intensief gesproken met de vertegenwoordigers van de
VNG over het ontwerpbesluit. De regering vindt het belangrijk dat het
ontwerpbesluit in de praktijk het beoogde effect heeft. Gemeenten moeten
goed kunnen werken met de regels die de regering stelt. Om die reden
heeft de regering na consultatie het ontwerpbesluit aangepast. De
verplichting voor het opstellen van een inkoopplan is vervallen. In plaats
daarvan is in het ontwerpbesluit geregeld dat het college een reële prijs
vaststelt en het college deze reële prijs als ondergrens opneemt in de
aanbestedingsdocumenten voor Wmo-diensten. Het college mag geen
overeenkomsten sluiten met aanbieders tegen een prijs die lager is dan
een reële prijs. Met deze reële prijs wordt geborgd dat de aanbieder kan
voldoen aan de eisen aan de kwaliteit en continuïteit van de Wmo-dienst
en dat de aanbieder als werkgever kan voldoen aan de arbeidsrechtelijke
verplichtingen aan de werknemer.
Over deze wijzigingen heeft de regering met de VNG gesproken op 24 mei
2016. In dat overleg heeft de VNG de voorwaarden benoemd waaraan het
ontwerpbesluit moet voldoen. De VNG heeft over de uitkomst van dit
overleg een internetbericht gepubliceerd waarin is toegelicht dat aan de
voorwaarden van de VNG is voldaan en dat de VNG om deze reden heeft
ingestemd met het ontwerpbesluit dat nu voorligt.20
De leden van de CDA-fractie vragen of de VNG van mening is dat de
gemeentelijke praktijk al leidt tot reële kostprijzen, en zo ja, waar de VNG
zich op baseert.
De VNG heeft de regering desgevraagd het VNG-standpunt toegelicht. De
VNG wijst op de opgave voor gemeenten om met minder financiële
middelen de Wmo 2015 uit te voeren. De VNG wijst erop dat een
aanpassing van de tarieven één van de mogelijkheden is om de financiële
opgave te realiseren. Gemeenten hebben dit proces zo zorgvuldig als
mogelijk doorlopen. Voorbeelden zijn het doen van marktonderzoek naar
tarieven door gemeenten en het in het overleg met aanbieders vaststellen
20

https://vng.nl/onderwerpenindex/maatschappelijke-ondersteuning/wmo-2015/nieuws/uitkomstbestuurlijk-overleg-over-amvb-inkoop-wmo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

30

van tarieven als onderdeel van bestuurlijke aanbestedingen. De VNG wijst
erop dat in veel gevallen de tarieven in overleg met de gecontracteerde
aanbieders tot stand zijn gekomen.
De VNG laat desgevraagd verder weten dat zij met de regering
constructief overleg heeft gevoerd over het ontwerpbesluit. De regering is
aan een aantal zorgpunten van de VNG tegemoet gekomen. Kortheidshalve verwijst de regering naar het internetbericht van de VNG van 24 mei
2016. De VNG wijst erop dat het ontwerpbesluit een signaalwerking heeft.
Gemeenten dienen zich aan een aantal uitgangspunten te houden bij de
inkoop van Wmo-diensten. Voor de VNG is daarbij belangrijk dat van
aanbieders wordt verwacht dat zij transparant zijn over de wijze van
kostenopbouw en dat aanbieders hierover het goede gesprek voeren met
gemeenten. Om deze redenen heeft de VNG ingestemd met het ontwerpbesluit dat nu voorligt.
De effecten van het ontwerpbesluit worden door de VNG en de regering
gevolgd. Als blijkt dat het ontwerpbesluit leidt tot een prijsopdrijvend
effect, dan treedt de VNG hierover in overleg met de regering.
De leden van de CDA-fractie vragen of de VNG onderzoek heeft gedaan
naar de gecontracteerde tarieven in alle gemeenten, en zo ja, heeft de
Tweede Kamer deze onderzoeksresultaten ontvangen.
De VNG heeft de regering desgevraagd geïnformeerd dat zij zelf geen
onderzoek heeft verricht naar de gecontracteerde tarieven. De VNG
motiveert dat het doen van dergelijk onderzoek niet past bij de rol van de
vereniging. De VNG wijst op de beschikbare onderzoeken en publicaties
als het rapport «Inzicht in tarieven Wmo en Jeugdzorg» van het Platform
Directeuren Sociale Pijler en de «Code verantwoordelijk marktgedrag
thuisondersteuning».
Antwoorden op vragen PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie vragen of het ontwerpbesluit daadwerkelijk
zal leiden tot het betalen van een reële prijs voor voorzieningen in de zorg
en ondersteuning.
Deze vragen zijn samen met de vragen van de SP-fractie over dit
onderwerp beantwoord.
De leden van de PVV-fractie vragen of de gemeenteraad gelet op de
inhoud van artikel 5.4 van het ontwerpbesluit akkoord kan gaan met de
vaststelling van een minimumprijs die lager is dan een reële prijs.
De gemeenteraad heeft geen bevoegdheid om een verordening aan te
nemen die in strijd is met het ontwerpbesluit. Het ontwerpbesluit biedt
geen ruimte aan een gemeenteraad om selectief een of meerdere
elementen van een reële prijs als genoemd in artikel 5.4, derde lid,
onderdelen a tot en met f van het ontwerpbesluit te laten vervallen. Het
college dient in overeenstemming met de verordening en het ontwerpbesluit te handelen bij het vaststellen van de reële prijs.
De leden van de PVV-fractie vragen waarom het kwantitatief normeren
van de verschillende kostprijselementen volgens de regering een
remmende invloed heeft op nieuwe dienstverlenende ondersteuningsarrangementen voor cliënten. Deze leden vragen waar de regering dit op
baseert. Deze leden vragen ook waarom de regering in die gevallen niet
kiest voor een experimenteerartikel.
Deze vragen zijn samen met de vragen van de PvdA-fractie over dit
onderwerp beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

31

De leden van de PVV-fractie vragen waarop het vertrouwen van de
regering is gebaseerd dat het ontwerpbesluit leidt tot een fatsoenlijk
prijsbeleid.
Het ontwerpbesluit geeft een nadere invulling aan de verplichting voor
gemeenten om regels te stellen over de reële prijs van Wmo-diensten op
grond van artikel 2.6.6 van de Wmo 2015. Met het ontwerpbesluit worden
de kostprijselementen van een reële prijs vastgelegd en wordt de plaats
van een reële prijs in de aanbestedingsprocedure geregeld. Dit biedt de
regering het vertrouwen dat gemeenten en aanbieders op een zorgvuldige
wijze overeenkomsten sluiten voor het verlenen van Wmo-diensten tegen
een reële prijs.
De leden van de PVV-fractie vragen of de regering inziet dat een gedeelte
van de lage prijzen wordt ingegeven door de bezuinigingen.
Gemeenten zijn sinds 1 januari 2007 verantwoordelijk voor het bieden van
huishoudelijke hulp in het kader van de Wmo. Sinds die tijd zijn de
gemiddelde vergoedingen die gemeenten en aanbieders overeenkomen
voor vormen van huishoudelijke verzorging of hulp gedaald. Daar waar
vergoedingen te hoog waren en de prijs kan dalen door efficiënter werken
en het toepassen van innovatie, is dit positief geweest voor cliënten en de
beheersing van de financiële uitgaven van de overheid. De prijsontwikkeling van de afgelopen jaren leidt echter ook tot negatieve gevolgen.
Aanbieders uiten zorgen over de kwaliteit en continuïteit van de dienstverlening. De vakbonden FNV en CNV wijzen op de gevolgen voor beroepskrachten zoals thuishulpen. Deze ontwikkelingen samen en de beoordeling dat zonder maatregelen deze ontwikkelingen niet worden gekeerd,
zijn voor de regering aanleiding voor dit ontwerpbesluit. De recente
inspanningen van de regering en gemeenten gericht op een verbetering
van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën staan als zodanig los van
de ontwikkelingen die zich sinds 2007 voordoen.
De leden van de PVV-fractie vragen of gemeenten aanbieders kunnen
weigeren als zij niet voldoen aan de diverse opgesomde eisen, en in het
bijzonder of zij een aanbieder kunnen weigeren als die aan alle
voorwaarden voldoet behalve aan de Wnt.
Deze vragen zijn samen met de vragen van de SP-fractie over dit
onderwerp beantwoord.
De leden van de PVV-fractie vragen welke sancties kunnen worden
opgelegd als gemeenteraden het doel en de strekking van artikel 5.4 niet
opnemen in de gemeentelijke verordening en zich niet uitspreken over de
uitgangspunten van verantwoordelijk marktgedrag.
Deze vragen zijn samen met de vragen van de SP-fractie over dit
onderwerp beantwoord.
Antwoorden op vragen D66-fractie
De leden van de D66-fractie refereren aan de consultatie van het ontwerpbesluit. Deze leden wijzen op het besluit om niet langer vast te houden
aan het vaststellen van een inkoopplan, een besluit dat bijdraagt aan het
tegengaan van onnodige administratieve lasten. Deze leden merken op
dat de VNG een aantal kritiekpunten blijft houden, zo stelt de VNG dat
gemeenten het ontwerpbesluit niet nodig hebben. Deze leden vragen om
een meer uitgebreide toelichting en reflectie op deze en andere kritiekpunten dan is opgenomen in de nota van toelichting van het ontwerpbesluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

32

De regering heeft intensief gesproken met de VNG over het ontwerpbesluit. De regering vindt het belangrijk dat het ontwerpbesluit in de praktijk
het beoogde effect heeft. Gemeenten moeten goed kunnen werken met de
regels die de regering stelt. Om die reden heeft de regering na consultatie
van het eerste ontwerp het ontwerpbesluit aangepast. De verplichting
voor het opstellen van een inkoopplan is vervallen. In plaats daarvan is in
het ontwerpbesluit geregeld dat het college een reële prijs vaststelt en het
college deze reële prijs als ondergrens opneemt in de aanbestedingsdocumenten voor Wmo-diensten. Het college sluit geen overeenkomsten met
aanbieders tegen een prijs die lager is dan een reële prijs. Met deze reële
prijs wordt geborgd dat de aanbieder kan voldoen aan de eisen aan de
kwaliteit en continuïteit van de Wmo-dienst en dat de aanbieder als
werkgever kan voldoen aan de arbeidsrechtelijke verplichtingen aan de
werknemer.
Over deze wijzigingen heeft de regering met de VNG gesproken op 24 mei
2016. In dat overleg heeft de VNG de voorwaarden benoemd waaraan het
ontwerpbesluit moet voldoen. De VNG heeft over de uitkomst van dit
overleg een internetbericht gepubliceerd waarin is toegelicht dat aan de
voorwaarden van de VNG is voldaan en dat de VNG om deze reden heeft
ingestemd met het ontwerpbesluit dat nu voorligt.21
In het overleg op 24 mei 2016 heeft de VNG de volgende zorgen geuit:
– Verstoort een minimumtarief niet de marktwerking?
– Hoe krijgen gemeenten inzicht in de kosten van aanbieders?
– Hoeveel ruimte blijft er voor vernieuwende vormen van aanbesteding?
De regering heeft hierop gereageerd door in het ontwerpbesluit op te
nemen dat het college de prijs vaststelt. Aanbieders kunnen concurreren
op winstmarge en kwaliteit. Een college maakt zelf afspraken met
aanbieders over de omgang met tussentijdse wijzigingen van cao’s.
Aanbieders worden opgeroepen transparant te zijn over de kosten die zij
maken. Aanbieders die deze transparantie niet bieden, zijn voor
gemeenten minder interessant. Daarnaast heeft de VNG met de regering
een drietal afspraken gemaakt over het ontwerpbesluit.
– In de nota van toelichting van het ontwerpbesluit wordt opgenomen
dat de gemeente de reële prijs vaststelt.
– In de nota van toelichting van het ontwerpbesluit wordt opgenomen
dat gemeenten geen blaam treft bij een faillissement op grond van een
onterecht verwijt «dat geen reële prijs is vastgesteld».
– De VNG doet een voorstel voor ondersteuning van gemeenten bij de
implementatie van het ontwerpbesluit.
De VNG heeft bij de beoordeling van het ontwerpbesluit toegelicht dat
voor gemeenten vooral belangrijk is dat de inkoop in de toekomst
verantwoord en vernieuwend kan worden vormgegeven. Daarom worden
de effecten van het ontwerpbesluit door de VNG en de regering
gezamenlijk gevolgd. Als blijkt dat het ontwerpbesluit leidt tot een
prijsopdrijvend effect, dan treedt de VNG hierover in overleg met de
regering.
De leden van de D66-fractie vragen de regering een opsomming te geven
voor welke diensten, die onder de Wmo 2015 vallen, dit ontwerpbesluit
geldt.
Het ontwerpbesluit ziet op alle Wmo-diensten die het college op basis van
een overeenkomst door derden laat uitvoeren. Voorbeelden van deze
diensten zijn thuisondersteuning, huishoudelijke hulp, individuele
begeleiding, dagbesteding, beschermd wonen, opvang en Wmo-vervoer.
Gesubsidieerde activiteiten vallen buiten de reikwijdte van het ontwerpbesluit. Het verlenen en vaststellen van subsidie is immers niet het sluiten
21

https://vng.nl/onderwerpenindex/maatschappelijke-ondersteuning/wmo-2015/nieuws/uitkomstbestuurlijk-overleg-over-amvb-inkoop-wmo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

33

van een overeenkomst voor een opdracht voor een dienst. Denk hierbij
aan veelal kleine welzijnssubsidies die een gemeente verstrekt aan
bewoners of vrijwilligersorganisaties. Ook een bouwkundige of
woon-technische ingreep in of aan een woonruimte, zoals een traplift of
het leveren van een (mobiliteits)hulpmiddel vallen buiten de reikwijdte
van dit artikel. Dit betreft immers het eenmalig leveren en installeren van
producten zoals hulpmiddelen en woningaanpassingen.22
De leden van de D66-fractie vragen hoe de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning kan worden gecontroleerd. De leden van de 50PLUSfractie vragen in dit kader hoe wordt gegarandeerd dat een gemeente een
bepaalde basiskwaliteit en deskundigheid alsmede continuïteit levert, als
zij zelf deze basis mag vaststellen.
De Wmo 2015 bevat meerdere waarborgen voor de kwaliteit van
maatschappelijke ondersteuning. In de eerste plaats draagt het gemeentebestuur zorg voor de kwaliteit en de continuïteit van de voorzieningen
(artikel 2.1.1, tweede lid, van de Wmo 2015). De gemeenteraad controleert
het college bij zijn taakuitoefening op deze onderwerpen. De eisen aan de
kwaliteit van voorzieningen worden door de gemeenteraad vastgelegd in
de gemeentelijke verordening (artikel 2.1.3, tweede lid, onderdeel c, van
de Wmo 2015). De gemeenteraad heeft een belangrijke stem in de
definitie van een goede kwaliteit, maar is daarin niet volledig vrij. De Wmo
2015 verplicht de aanbieder om ervoor te zorgen dat de voorziening van
goede kwaliteit is (artikel 3.1, eerste lid, van de Wmo 2015). De definitie
van goede kwaliteit ligt vastgelegd in het tweede lid van artikel 3.1 van de
Wmo 2015. Een voorziening wordt in elk geval veilig, doeltreffend,
doelmatig en cliëntgericht verstrekt, afgestemd op de reële behoefte van
de cliënt en op andere vormen van zorg of hulp die de cliënt ontvangt, in
overeenstemming met de op de beroepskracht rustende verantwoordelijkheid, voortvloeiende uit de professionele standaard en verstrekt met
respect voor en inachtneming van de rechten van de cliënt. Deze
basisnorm voor kwaliteit is vastgelegd in de Wmo 2015 en geldt voor alle
aanbieders die in opdracht van gemeenten maatschappelijke ondersteuning verlenen aan cliënten.
Het college is verantwoordelijk voor het toezicht op de kwaliteit van de
voorzieningen. Het college wijst hiervoor toezichthoudende ambtenaren
aan (artikel 6.1 van de Wmo 2015). De IGZ rapporteert jaarlijks aan de
regering over de uitvoering van het toezicht door de toezichthouders die
het college heeft aangewezen (artikel 6.2, tweede lid, van de Wmo 2015).
De leden van de D66-fractie vragen hoe de regering vaststelt dat het
gedecentraliseerde publiek bestede geld goed wordt besteed.
Deze vragen zijn samen met de vragen van de SP-fractie over dit
onderwerp beantwoord.
De leden van de D66-fractie merken op dat het expliciteren van (extra)
waarborgen geen kwaad kan, omdat dit bijdraagt aan de mogelijkheden
om toe te zien op de kwaliteit van de ingekochte zorg. Deze leden vragen
de regering op welke wijze zij voornemens is toe te zien op de naleving
van deze nieuwe waarborgen. Deze leden willen voorkomen dat de
nieuwe waarborgen alleen voor de bühne zijn. De waarborgen dienen bij
te dragen aan de geleverde kwaliteit van de zorg voor de cliënt.

22

Het leveren van woningaanpassingen en hulpmiddelen wordt niet onder het begrip
«diensten» geschaard binnen de definitie van voorziening in artikel 1.1.1 van de Wmo 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

34

Het ontwerpbesluit heeft tot doel dat een gemeente een reële prijs
vaststelt voor een Wmo-dienst, waarmee een aanbieder kan voldoen aan
de gemeentelijke kwaliteitseisen, de continuïteit van de dienstverlening
aan cliënten is gewaarborgd en de aanbieder kan voldoen aan de
arbeidsrechtelijke verplichtingen aan de beroepskracht die de Wmo-dienst
verleent aan de cliënt. Het ontwerpbesluit regelt daarom dat het college
op basis van artikel 5.4 een reële prijs vaststelt en deze prijs als ondergrens opneemt in de aanbestedingsdocumenten en achtereenvolgens
overeenkomsten met aanbieders. De regering verwacht dat het ontwerpbesluit ertoe leidt dat meer op kwaliteit wordt geconcurreerd dan op prijs,
omdat de concurrentieruimte op het gebied van prijs nader is ingekaderd.
De regering laat de effecten van het ontwerpbesluit op doeltreffendheid
en doelmatigheid in de praktijk binnen drie jaar evalueren en stuurt een
verslag van deze evaluatie aan de Staten-Generaal.
De leden van de D66-fractie vragen naar de definitie van een reële prijs en
vragen een toelichting op de wijze hoe deze reële prijs tot stand komt.
Deze vragen zijn samen met de vragen van de SP-fractie over dit
onderwerp beantwoord.
Antwoorden op vragen 50PLUS-fractie
De leden van de 50PLUS-fractie vragen hoe wordt gegarandeerd dat een
gemeente een bepaalde basiskwaliteit en deskundigheid alsmede
continuïteit levert, als zij zelf deze basis mag vaststellen. Deze leden
vragen ook waarom niet gekozen is voor alle gemeenten dezelfde
basisnormen voor kwaliteit, deskundigheid en continuïteit te hanteren,
maar gemeenten deze basisnormen zelf mogen vaststellen.
Deze vragen zijn samen met de vragen van de D66-fractie over dit
onderwerp beantwoord.
De leden van de fractie 50PLUS vragen of de regering zij met deze leden
deelt dat met het ontwerpbesluit nog steeds rechtsongelijkheid tussen
inwoners van verschillende gemeenten kan ontstaan. Deze leden vragen
ook of de regering het eens is met de stelling dat bij het vaststellen van
normen voor kwaliteit, deskundigheid en continuïteit het niet gaat om
lokaal maatwerk, maar om iets dat voor iedere inwoner van Nederland
hetzelfde moet zijn, omdat iedereen in dezelfde of vergelijkbare situaties
aanspraak moet kunnen maken of dezelfde dan wel gelijkwaardige
voorzieningen, zo ja waarom, en zo nee, waarom niet.
Het verlenen van maatwerk aan cliënten is één van de uitgangspunten van
de Wmo 2015. Op landelijk niveau is daarom in de wet vastgelegd dat de
gemeente de persoonlijke situatie van betrokkene goed moet onderzoeken
en een op het individu toegesneden voorziening dient te verstrekken
indien hij hiervoor in aanmerking komt (artikel 2.3.2 en artikel 2.3.5 van de
Wmo 2015). De rechtszekerheid voor mensen is daarmee geregeld op
landelijk niveau. Daarnaast is op landelijk niveau bepaald dat iedere
Wmo-voorziening in elk geval veilig, doeltreffend, doelmatig en cliëntgericht moet worden verstrekt, afgestemd moet zijn op de reële behoefte
van de cliënt en op andere vormen van zorg of hulp die de cliënt ontvangt,
in overeenstemming met de op de beroepskracht rustende verantwoordelijkheid, voortvloeiende uit de professionele standaard en moet worden
verstrekt met respect voor en inachtneming van de rechten van de cliënt.
Deze basisnorm voor kwaliteit is vastgelegd in artikel 3.1 van de Wmo
2015. De gemeenteraad stelt het gemeentelijke kwaliteitskader vast en legt
de eisen aan de kwaliteit van de te verstrekken voorzieningen, de eisen
aan de deskundigheid van beroepskrachten daaronder begrepen, vast in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

35

de gemeentelijke verordening (artikel 2.1.3, tweede lid, onderdeel c, van
de Wmo 2015).
Hoewel de Wmo 2015 een grote beleidsruimte toekent aan gemeenten om
voorzieningen te verstrekken, is een gemeente ook op dit punt niet vrij. De
beleidsruimte van de gemeente wordt begrensd door artikel 2.3.5 van de
Wmo 2015. In dit artikel is vastgelegd wanneer iemand in aanmerking
komt voor een maatwerkvoorziening. Binnen deze beleidsruimte heeft de
gemeente de mogelijkheid om maatwerk te verlenen. Mensen en hun
sociale omgeving verschillen immers en niet iedereen is geholpen met
eenzelfde voorziening. Ruimte voor het kunnen bieden van maatwerk is
daarom essentieel om mensen goed te kunnen ondersteunen. Net zoals
de Wmo 2015 biedt dit ontwerpbesluit de benodigde beleidsruimte aan
gemeenten om maatwerk aan cliënten te kunnen leveren.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen of het onderaan de streep niet
duurder is als elke gemeente zelf het wiel moet uitvinden.
De regering is het eens met deze leden dat gemeenten van elkaar kunnen
leren en dat het niet nodig is om zelf het wiel uit te vinden als goede
informatie over werkwijzen voorhanden is. Dat zou immers leiden tot
onnodige uitgaven. Om die reden heeft de regering ingestemd het
voorstel van de VNG om gemeenten te ondersteunen met landelijke
informatie over de implementatie van het ontwerpbesluit.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen of lokaal maatwerk niet uitsluitend
gericht moet zijn op de bevolkingssamenstelling en de beschikbaarheid
van de daarop gebaseerde ondersteuningsbehoefte.
De Wmo 2015 bevat een omvangrijke taakopdracht voor gemeenten. Een
voorzieningenaanbod inrichten dat uitsluitend is toegespitst op de
bevolkingssamenstelling voldoet niet aan de eisen die de Wmo 2015 stelt
aan het gemeentebestuur. De Wmo 2015 schrijft immers voor dat het
college na een melding door een inwoner een (uitgebreid) onderzoek
verricht naar de ondersteuningsbehoefte van deze persoon (artikel 2.3.2
van de Wmo 2015). Het gaat daarbij bijvoorbeeld om vragen over de
persoonlijke voorkeur van mensen, de aanwezigheid van mantelzorg en
de mogelijkheid dat iemand zelf een persoonlijk plan heeft opgesteld
waarmee wordt voorzien in zijn ondersteuningsvraag. De voorkeuren van
een individuele cliënt hoeven geen relatie te hebben met de specifieke
bevolkingssamenstelling van een gemeente. Ook bij de beschikbaarheid
van voorzieningen dient het college met meer zaken rekening te houden
dan alleen de bevolkingssamenstelling. Ongeacht de bevolkingssamenstelling en de kenmerken van de gemeenschap als groep, dient iedere
gemeente bijvoorbeeld rekening te houden met voldoende keuzemogelijkheden tussen aanbieders en de godsdienstige gezindheid, levensovertuiging en culturele achtergrond van individuele cliënten (artikel 2.1.2 van
de Wmo 2015).
De leden van de 50PLUS-fractie vragen welke harde garantie het
ontwerpbesluit biedt dat een reële prijs ook daadwerkelijk reëel is.
Deze vragen zijn samen met de vragen van de SP-fractie over dit
onderwerp beantwoord.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen waarom geen apart potje wordt
gereserveerd voor innovatie of wordt innovatie verdisconteerd in een
ondergrens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

36

Gemeenten hebben met de financiering van de Wmo 2015 via het
Gemeentefonds beleidsruimte voor het toepassen van innovatie bij de
uitvoering van deze wet. Om de financiële ruimte voor vernieuwing van
het ondersteuningsaanbod te vergroten, heeft de regering in goed overleg
met de VNG en de vakbonden FNV en CNV op 4 december 2015 aangekondigd de voorwaarden voor de besteding van de gelden voor de
huishoudelijke hulp toelage te verruimen. Gemeenten zijn hierover
geïnformeerd in de Decembercirculaire van het Gemeentefonds. In
aanvulling daarop is door de Tweede Kamer een motie aangenomen die
de bestedingsruimte van deze gelden nog eens extra benadrukt.23
Gemeenten zijn hierover geïnformeerd in de Meicirculaire 2016. Deze
financiële besluiten en de opzet van het ontwerpbesluit bieden gemeenten
en aanbieders de ruimte om met te komen tot innovatie.
De leden van de 50PLUS-fractie refereren aan paragraaf 2.1 van de nota
van toelichting dat een gemeente een inschrijver van een aanbesteding
kan uitsluiten indien deze niet voldoet aan de verplichtingen die voortvloeien uit de van toepassing zijnde cao. Deze leden vragen of de regering
bedoelt «kan uitsluiten» of «moet uitsluiten». Met andere woorden, heeft
de gemeente het recht of de plicht een aanbieder die niet aan de cao
voldoet, uit te sluiten van een opdracht.
Het college kan bij Europese aanbestedingen op grond van artikel 2.81,
tweede lid, van de Aanbestedingswet 2012 aan de inschrijvers vragen aan
te geven dat zij bij het opstellen van hun inschrijving rekening hebben
gehouden met de verplichtingen op het gebied van het milieu, sociaal en
arbeidsrecht uit hoofde van het recht van de Europese Unie, nationale
recht of cao’s of uit hoofde van de in bijlage X van richtlijn 2014/24/EU
vermelde bepalingen van internationaal milieu, sociaal en arbeidsrecht.
Op grond van artikel 2.81a van de Aanbestedingswet 2012 is een
aanbestedende dienst verplicht niet-naleving van de toepasselijke
verplichtingen op het gebied van arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden bij de uitvoering van een overheidsopdracht te melden bij de
Inspectie SZW van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Het college kan vervolgens een inschrijver van de aanbesteding uitsluiten
indien hij niet voldoet aan de verplichtingen die voortvloeien uit de van
toepassing zijnde cao (artikel 2.87, eerste lid, onderdeel a, van de
Aanbestedingwet 2012). De regering verwacht dat een college dit in een
voorkomende situatie ook zal doen gelet op de wettelijke verplichting voor
het college een prijs voor de dienstverlening te betalen op basis waarvan
de werkgever de geldende cao-verplichtingen kan betalen aan de
werknemer.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen of gemeenten worden gecompenseerd voor de toename van de bestuurslasten.
De regering verwacht dat voor een aantal gemeenten de bestuurslasten
eenmalig zullen toenemen, omdat zij bijvoorbeeld de werkwijze van de
«Code verantwoordelijk marktgedrag thuisondersteuning» nog niet
hebben geïmplementeerd in de werkwijzen van de gemeentelijke
organisatie. Deze eenmalige stijging zal overigens beperkt zijn, omdat het
ontwerpbesluit de verplichting op grond van artikel 2.6.6 van de Wmo
2015 nader invult. Deze verplichting om een reële prijs te betalen is niet
nieuw voor gemeenten en een aantal gemeenten voldoet al aan deze
nadere invulling van deze verplichting, omdat zij volledig de code hebben
onderschreven. De regering acht compensatie daarom niet nodig.

23

Kamerstuk 23 235, nr. 154.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

37

De leden van de 50PLUS-fractie vragen hoe wordt voorkomen dat de
toename van de bestuurslasten te hard drukken op de gemeentelijke
begroting waardoor de beschikbaarheid van voorzieningen voor cliënten
in het gedrang komt.
De beschikbaarheid van Wmo-diensten is niet afhankelijk van de
bestuurskosten die gemeenten maken. De rechtszekerheid van cliënten
ligt besloten in artikel 2.3.5 van de Wmo 2015. De uitgaven aan bestuurskosten door een gemeente spelen geen rol in de beslissing van het
college over de aanvraag van een maatwerkvoorziening door de
aanvrager. Gemeenten worden geacht de Wmo 2015, met als onderdeel
daarvan dit ontwerpbesluit, uit te voeren binnen het daarvoor beschikbaar
gestelde budgettaire kader in het Gemeentefonds. De regering heeft geen
indicatie dat gemeenten geen reële prijs kunnen betalen op basis van dit
budgettaire kader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 504, nr. 2

38