Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 066

Belastingdienst

Nr. 1165

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 februari 2023
Hierbij ontvangt u de Voortgangsrapportage hersteloperatie toeslagen
over de periode oktober tot en met december 2022. Met deze rapportage
wordt de Kamer geïnformeerd over de voortgang van het herstel voor
gedupeerde ouders en hun kinderen.
De problemen met de kinderopvangtoeslag hebben diepe sporen
achtergelaten bij een grote groep ouders en hun kinderen. Alle inzet van
het Kabinet is erop gericht om dit recht te zetten en via financieel herstel,
brede ondersteuning door gemeenten, het aanpakken van schuldproblemen, en een steun in de rug voor kinderen, ervoor te zorgen dat ouders
en kinderen het verleden achter zich kunnen laten en hun leven weer
kunnen oppakken.
Dat gaat helaas niet van de ene op de andere dag. Maar wij realiseren ons
dat de schade aanzienlijk is en dat iedere dag dat ouders eerder het traject
kunnen afronden, belangrijk is om het leven weer op te kunnen pakken.
Versnellen en verbeteren hersteloperatie
Daarom wordt voortdurend onderzocht op welke wijze er nog versnelling
mogelijk is. De werkwijze wordt constant tegen het licht gehouden om te
leren van de stappen die al gezet zijn, in lijn met de nader gewijzigde
motie van het lid Azarkan c.s.1 en de motie van het lid Paul c.s.2. Zorgvuldigheid is belangrijk, maar tegelijkertijd moeten we de snelheid erin
houden. Dat doen we onder meer door specifieke ouders versneld af te
handelen met een grotere rol voor de persoonlijk zaakbehandelaars. Ook
werken we aan een snellere behandeling van bezwaren.
Op basis van een breed pakket aan maatregelen voor versnelling en
verbetering, is de prognose voor de hersteloperatie nu als volgt.
1
2

kst-31066-1165
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 31 066, nr. 1055.
Kamerstuk 31 066, nr. 1071.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1165

1

–

–
–

–

De inzet is om 90% van de integrale beoordelingen in het eerste
kwartaal van 2025 af te ronden. De laatste 10% volgt in het half jaar
daarna.
Het streven is om eind 2026 het proces van bezwaar tegen de eerste
toets en de integrale beoordeling afgerond te hebben.
De al in gang gezette maatregelen voor het op een andere manier
samenstellen en lakken van dossiers worden voortgezet waardoor de
hoeveelheid dossiers die per week beschikbaar kan worden gesteld
wordt verdrievoudigd, waarmee eind 2023 de achterstanden op de
bezwaar-, CWS- en hersteldossiers kunnen zijn weggewerkt.
Op 1 januari 2024 zijn voor de gedupeerde ouders die hun compensatie vóór 1 september 2023 hebben ontvangen meer dan 90% van de
publieke en private schulden afgehandeld.

De inzet is om te versnellen, als gevolg daarvan zal de ouder ook kunnen
merken dat de dienstverlening gerichter wordt en daarmee ook het aantal
contactmomenten soms vermindert. Als deze versnellings- en verbetermaatregelen worden gerealiseerd, leidt dit ertoe dat een ouder het
financieel herstel eerder kan afsluiten.
Randvoorwaarden en aannames
De prognose van de versnelling is gebaseerd op een aantal randvoorwaarden en aannames, namelijk: de opdracht voor UHT blijft grosso
modo gelijk. Behalve het voorziene aanvullende wetsvoorstel met de
ex-partnerregeling komen er geen grote onvoorziene beleidswijzigingen
die impact hebben op de uitvoering. Er komt geen onvoorziene grote
stijging in het aantal aanmeldingen (prognose circa 63.000 op
31 december 2023) en/of bezwaren en dossiers bij UHT. Het percentage
gedupeerden binnen het totaal aantal aangemelde ouders blijft constant
en de complexiteit van de afhandeling van individuele gevallen neemt niet
toe. Bij de bezwaarbehandeling worden de beoogde verkorte behandeltermijnen behaald. Ten aanzien van de versnelling op het beschikbaar stellen
van dossiers geldt een succesvol inkooptraject met juiste technische en
privacygerelateerde waarborgen voor nieuwe laksoftware als randvoorwaarde. Tot slot is voorwaardelijk dat de opschaling van UHT verloopt
zoals gepland met een minimale uitstroom van personeel. Die opschaling
is ambitieus, maar is haalbaar door te werven met zowel vaste contracten
als inhuurcontracten en door volop aandacht te (blijven) geven aan goed
werkgeverschap voor zittende medewerkers om de uitstroom te beperken.
Deze randvoorwaarden en aannames, inclusief de gevolgen voor de
planning, worden gemonitord in de voortgangrapportages en bijsturing
vindt plaats waar nodig.
Er is géén gouden oplossing die ervoor zorgt dat álle gedupeerde ouders
op korte termijn hun herstel kunnen afronden. Maar met de gerichte en
beproefde versnellings- en verbeteringsmaatregelen heeft het kabinet er
vertrouwen in dat de uitvoeringsorganisatie al het mogelijke doet om
ervoor te zorgen dat ouders zo snel als mogelijk, en binnen een zorgvuldig
proces, de compensatie krijgen waar zij recht op hebben.
Maatregelen
De urgentie om te versnellen is groot. Daarom zijn de afgelopen periode
een groot deel van de versnellingsmaatregelen ook al door middel van
kleinschalige pilots beproefd, om te bepalen wat de impact van de
specifieke maatregel is op de versnelling. Daarnaast is gekeken naar de
ervaring van de betrokken ouders. De positieve uitkomsten hebben geleid
tot implementatie van deze maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1165

2

De belangrijkste verbetermaatregelen worden hieronder kort toegelicht.
1. Aanpassingen in de werkwijze van de integrale beoordeling: de
persoonlijk zaakbehandelaar krijgt meer ruimte in de behandeling van
de integrale beoordeling en de samenwerking met de beoordelaar
wordt versterkt. Het aantal brieven aan ouders wordt terug gebracht
tot één duidelijke vooraankondiging en één definitieve beschikking. De
onderbouwing van en de uitleg over het compensatiebedrag wordt
verbeterd.
2. Versnelde afhandeling integrale beoordeling: we gaan in 2023 en 2024
in totaal 15.000 ouders van de groep vermoedelijk niet-gedupeerden
door middel van de versnelde afhandeling van de integrale beoordeling duidelijkheid geven. Hierdoor worden ouders die wel gedupeerd
zijn sneller beoordeeld omdat de wachtrij kleiner wordt.
3. Verbetering van informatievoorziening aan ouders over financieel
herstel: ouders kunnen eerder hun zorgen en behoeften aangeven. Er
wordt ingezet op gerichtere informatie- en contactmomenten en op
implementatie van de driegesprekken met ouder, gemeente en UHT.
4. Verbeterde en alternatieve afhandeling van bezwaren: meer betrokkenheid van en samenspraak met ouders, waardoor binnen of buiten het
reguliere bezwaarproces beter tegemoet wordt gekomen aan hun
behoefte. Door een aanpassing van de instellingsregeling worden niet
meer alle bezwaren aan de bezwaarschriftenadviescommissie (BAC)
voorgelegd. Het aantal medewerkers dat zich bezighoudt met de
afhandeling van bezwaren wordt opgeschaald en er wordt ingezet op
effectievere afhandeling. De komende maanden zal de beoogde impact
van deze inzet worden gemonitord. Daarnaast wordt Mediation ingezet
als alternatieve wijze van bezwaarbehandeling om bij te dragen bij aan
versnelling van het bezwaarproces. Er worden voorbereidingen
getroffen om 2500 mediationtrajecten uit te voeren.
5. Verstrekken van dossiers: om de huidige werkvoorraad van te
verstrekken dossiers versneld te kunnen behandelen en nieuwe
instroom tijdig te verwerken, is het dossierteam opgeschaald en wordt
ingezet op het gebruik van betere laksoftware in combinatie met een
efficiënter lak- en controleproces.
6. Capaciteit van UHT: de bezetting bij UHT wordt uitgebreid en er wordt
verder geïnvesteerd in het behoud van personeel zodat de kennis en
kunde in huis blijft.
Routes na integrale beoordeling voor aanvullende compensatie
Zoals aangegeven is de ambitie om in het eerste kwartaal van 2025 90%
van de integrale beoordelingen te hebben afgerond. Veel ouders zijn dan
financieel gecompenseerd. Maar ouders die na de eerste toets en de
integrale beoordeling meer schade hebben dan al via de compensatieregeling wordt vergoed, kunnen een verzoek voor aanvullende compensatie
indienen. Op dit moment dient ongeveer 8% van de ouders een dergelijk
verzoek in.
In eerdere voortgangsrapportages is al geconstateerd dat de afhandeling
van verzoeken om aanvullende compensatie sneller moet worden
afgehandeld.
Deze verzoeken worden beoordeeld door de Commissie Werkelijke
Schade (CWS). De gemiddelde doorlooptijd van de beoordeling is daar
met ruim 9 maanden te lang. Sinds medio 2022 wordt daarom, in
navolging van het rapport van ABDTOPconsult, ingezet op verbetering
van de procedures en de bejegening van de ouders bij de CWS. Ook
wordt gewerkt aan alternatieven voor de afhandeling van verzoeken om
aanvullende compensatie onderzocht, zoals de Vaststellingsovereenkomst
(VSO) en op Mediation.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1165

3

Commissie werkelijke schade
Met betrekking tot het proces en de bejegening van de ouders is bij CWS
een aantal verbetermaatregelen ingezet. Ouders worden intensiever
betrokken gedurende het gehele proces en er is meer aandacht voor hun
bejegening, waardoor hun positie verbetert. De capaciteit wordt
opgeschaald, waardoor CWS de productie kan verhogen. Er is meer
transparantie over de beoordelingskaders die CWS hanteert, wat leidt tot
meer eenduidige besluitvorming. Bij deze voortgangsrapportage wordt
ook het beoordelingskader voor materiële schade meegezonden. Samen
met het kader voor immateriële schade biedt dit ouders meer duidelijkheid. Met de nieuwe voorzitter wordt verder gekeken welke verdere
verbeteringen in de organisatie en in de communicatie met ouders
mogelijk en nodig zijn. Het mandaat van de voorzitter wordt neergelegd in
de aangepaste instellingsregeling, die tevens duidelijker de onderscheidende rollen van UHT en de CWS tot uitdrukking brengt. Met de inzet van
die maatregelen wordt de basis gelegd voor versnelling van de
doorlooptijd, waarbij ouders zich naar verwachting ook beter bejegend
voelen in de afhandeling van hun beoordeling. Het effect van de in gang
gezette maatregelen op de planning van de afhandeling van aanvullende
werkelijke schade is nog niet precies te voorspellen. Dit wordt in overleg
met de nieuwe voorzitter van de CWS uitgewerkt in de volgende
voortgangsrapportage.
Vervolg praktijktest Vastellingsovereenkomst (VSO)
De interesse groeit bij ouders om een VSO te kunnen afsluiten en
daarmee de financiële schade in één keer af te ronden. Er wordt een
vervolg gestart op de praktijktest voor circa 50 ouders, met andere kaders
en voorwaarden. Aanpassingen zijn nodig om op te kunnen schalen. De
grootste veranderingen zitten op het gebied van de selectie van ouders,
voorlichting, de doorlooptijden, inrichting van juridische bijstand en het in
de praktijk brengen van de VSO als finale kwijting in plaats van een
beschikking. Na deze opschaling wordt verder vorm gegeven aan een
route waarbij aanvullende schade wordt vastgesteld door middel van een
vaststellingsovereenkomst. Dit gebeurt niet alleen bij de VSO-route, maar
kan ook het resultaat zijn van mediation bij bezwaar.
Onorthodoxe maatregelen
Een aantal onorthodoxe maatregelen om de hersteloperatie verder te
versnellen en verbeteren is wel overwogen, maar worden op dit moment
niet toegepast omdat deze teveel afbreuk zouden doen aan waarden als
zorgvuldigheid, voorspelbaarheid en rechtsbescherming. Verwacht wordt
met de geïdentificeerde maatregelen al een significante versnelling te
kunnen bewerkstelligen. De volgende maatregelen zijn overwogen:
– De integrale beoordeling wordt beperkt tot een globale check.
– Er vindt geen integrale beoordeling plaats, wanneer bij de eerste toets
gedupeerdheid is vastgesteld en de compensatie waarschijnlijk niet
boven de 30.000 euro uitkomt.
– De mogelijkheid om in bezwaar te gaan tegen de uitkomst van de
eerste toets wordt uitgesloten.
– De mogelijkheid van nieuwe instroom wordt beperkt door:
o de regelingen eerder te sluiten, of
o ouders die zich nog niet hebben gemeld niet meer actief te
benaderen en aan te sporen zich alsnog te melden.
Mocht gaandeweg blijken dat extra maatregelen noodzakelijk zijn om de
beoogde versnelling te realiseren, dan kunnen de onorthodoxe maatregelen opnieuw overwogen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1165

4

Voortgang lopende hersteloperatie
Iedereen die denkt gedupeerd te zijn, kan zich aanmelden bij de Uitvoeringsorganisatie Hersteloperatie Toeslagen (UHT) en kan een beroep doen
op brede ondersteuning door de gemeente. Tot aan het einde van 2022
hebben circa 59.400 personen zich aangemeld als mogelijk gedupeerde bij
de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT). Voor aangemelde
ouders geldt dat zij snel een eerste toets krijgen, en 30.000 euro als uit de
eerste toets blijkt dat ze gedupeerd zijn. In totaal zijn 28.000 ouders in de
eerste toets of integrale beoordeling erkend als gedupeerde. Zodra de
30.000 euro is ontvangen komt de gedupeerde in aanmerking voor de
schuldenaanpak. Daar is bewust voor gekozen om gedupeerde ouders zo
snel mogelijk financieel tegemoet te komen. Deze eerste toets en
uitbetaling verloopt voorspoedig.
Na de eerste toets volgt de integrale beoordeling. Voor 20.435 aanvragen
– zo’n 34% van het totaal – geldt dat UHT een (versnelde) integrale
beoordeling heeft gedaan (circa 13.800 ouders) of dat de ouder afziet van
verdere beoordeling (ruim 6.600).
Kindregeling
Conform de wens van de ouders en kinderen, en ook van de Tweede
Kamer, is UHT direct na inwerkingtreding van de Wet hersteloperatie
toeslagen, op 7 november 2022 gestart met de uitvoering van de
kindregeling. Kinderen van gedupeerde ouders ontvangen – op basis van
hun leeftijd – een financiële vergoeding. Het is gelukt om tot eind 2022 zijn
7.494 meerderjarige kinderen aan te schrijven en 7.378 kinderen uit te
betalen in december 2022. Onderdeel van deze betalingen zijn de 2.500
betalingen die door een technische fout helaas 8 dagen later dan de
bedoeling werden uitgekeerd, maar nog wel in december 2022 zijn
betaald.
Naast de beschikbaarheid van brede ondersteuning aan 18+ kinderen
wordt ook het aanvullend aanbod in samenspraak met kinderen en
jongeren tot stand gebracht. Als gevolg hiervan wordt bijvoorbeeld een
tijdelijke website ontwikkeld (kindregelingvoorjou.nl) waar kinderen
worden geattendeerd op de beschikbaarheid van gemeentelijke brede
ondersteuning en heeft Nibud laagdrempelige adviezen opgesteld die
kinderen kunnen helpen omgaan met het geld uit de kindregeling.
Aanvullend aanbod wordt samen met jongeren en kinderen uitgewerkt.
Onder de jongeren getroffen door de toeslagenproblematiek zijn er ook
die problematische schulden hebben. In het debat van december 2022 is
de motie van het lid Kat c.s.3 aangenomen die oproept tot het ontwikkelen
van een schuldhulpverleningsaanbod voor deze jongeren dat aansluit bij
bestaande bewezen effectieve interventies. In nauwe samenwerking met
SZW en VNG en met hulp van CBS wordt in kaart gebracht om hoeveel
jongeren het gaat en wat voor soort schulden zij hebben. Gemeenten
hebben naast de mogelijkheid van een minnelijke schuldregeling (Msnp)
of doorgeleiding naar een wettelijk schuldhulpsaneringstraject (Wsnp) in
sommige gevallen ook nog ander eigen (maatwerk)schuldhulpverleningsaanbod. Dat wordt samen met SZW en VNG in kaart gebracht, daarna
wordt bekeken of en op welke wijze dat toegankelijk kan worden gemaakt
voor de getroffen jongeren. Over de gerichte inzet worden afspraken
gemaakt met VNG.

3

Kamerstuk 31 066, nr. 1151.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1165

5

Voortgang schuldenaanpak
De schuldenaanpak voor gedupeerde ouders bestaat uit regelingen voor
publieke schulden, de achterstanden bij private schulden en ouders in een
wettelijke schuldsaneringsregeling of buitengerechtelijke schuldregeling.
De publieke organisaties en gemeenten hebben voor de meeste
gedupeerde ouders de publieke schulden kwijtgescholden. De prognose is
dat aan het einde van 2023 90% van de publieke en private schulden zijn
afgewikkeld voor die gedupeerden die vóór 1 september 2023 hun
compensatie van 30.000 euro hebben ontvangen en – voor zover het
private schulden betreft – zich vóór die datum hebben gemeld bij Sociale
Banken Nederland (SBN).
Op verzoek van de Eerste Kamer4 is nogmaals gekeken of achterstanden
op informele private schulden ook op een andere manier kunnen worden
beoordeeld. De uitvoerder van de private schuldenregeling, SBN, heeft
hiervoor een nadere analyse gemaakt die bijgevoegd is bij de voortgangsrapportage. De conclusie daarvan is dat ook bij andere vereisten aan
bewijs, het voor de gedupeerde ouders problematisch is om een
betalingsachterstand op informele schulden aan te tonen. De bewijslast
voor het vaststellen van achterstanden blijft zeer ingewikkeld, waar een
zeer complex en intensief proces van beoordeling door SBN voor
benodigd zou zijn. Tegelijkertijd zou een verruiming leiden tot verwachtingen die niet kunnen worden waargemaakt, met alle teleurstellingen van
dien. Daarom is een regeling voor informele leningen geen goede
oplossing.
Brede ondersteuning in het buitenland
Gedupeerde ouders die Nederland hebben verlaten (als gevolg van de
problemen met de kinderopvangtoeslag) kunnen voor brede ondersteuning een beroep doen op het Ondersteuningsteam voor ouders in het
buitenland (OTB). In het commissiedebat van 2 december 2022 (Handelingen II 2022/23, nr. 39, item tweeminutendebat Hersteloperatie kinderopvangtoeslag) is aan de Kamer toegezegd nader in te gaan op de groep
ouders die na de wettelijke peildatum van 7 juli 2020 naar het buitenland
is vertrokken, maar mogelijk nog wel brede ondersteuning nodig heeft. Dit
wordt nader toegelicht in de bijgevoegde voortgangsrapportage. In
uitzonderlijke situaties waar toepassing van de wet leidt tot onredelijke en
ongewenste gevolgen, kan de hardheidsclausule worden toegepast. Via
die route is op dit moment 1 gezin bij OTB terecht gekomen.
Ouderpanel
Het Ouderpanel geeft gevraagd en ongevraagd advies over de hersteloperatie. Die inbreng is onmisbaar bij de voortdurende inzet voor herstel van
wat er is misgegaan bij de kinderopvangtoeslag. Zoals toegezegd in het
commissiedebat van 5 september (Kamerstuk 31 066, nr. 1122) 2022 over
de signalen van het Ouderpanel, zijn de adviezen van het Ouderpanel en
de opvolging die die adviezen krijgen vanaf nu een vast onderdeel van de
voortgangsrapportage.
Regelingen voor ex-partners en overleden gedupeerden en kinderen
Er wordt op dit moment gewerkt aan een wetsvoorstel waarin de regeling
voor ex-partners van gedupeerde aanvragers van kinderopvangtoeslag
wordt opgenomen.5 In dit kader wordt ook gewerkt aan een wettelijke
4
5

Kamerstuk 36 151, L.
Kamerstuk 31 066, nr. 912.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1165

6

regeling voor nabestaanden van overleden gedupeerden en kinderen.
Deze nieuwe regelingen worden bij aanvullend wetsvoorstel geregeld.
Eerder is aangegeven dat het streven is om dit aanvullende wetsvoorstel
in april 2023 bij de Kamer in te dienen.6 Uw Kamer heeft met de gewijzigde motie van het lid Azarkan c.s.7 aangegeven dit wetsvoorstel zo
spoedig mogelijk te willen ontvangen. Op dit moment wordt door de
betrokken uitvoeringsinstanties nog gewerkt aan afronding van de
analyses over de uitvoering. Daarnaast wordt op dit moment een
aanbestedingsprocedure in gang gezet voor een partij die de afhandeling
van verzoeken om compensatie van aanvullende schade van ex-partners
(regeling voor werkelijke schade van ex-partners) gaat uitvoeren.
Uiteraard moet ook de Raad van State het wetsvoorstel nog beoordelen.
Vanzelfsprekend blijft het streven om het wetsvoorstel zo spoedig
mogelijk bij de Kamer in te laten dienen. Mocht de planning onverhoopt
wijzigen, zal de Kamer daar tussentijds over worden geïnformeerd.
Tot slot
Er is nog veel werk te doen om te herstellen wat er is misgegaan rondom
de kinderopvangtoeslag en ouders en kinderen verder te helpen.
Tegelijkertijd is er ook veel werk verzet. Daar helpen allerlei betrokkenen
bij, waaronder vele gedupeerde ouders en hun kinderen, die voortdurend
meedenken en adviseren over de hersteloperatie. Ik wil al deze betrokkenen bedanken voor hun waardevolle inbreng.
In de uitvoeringsorganisatie zijn signalen geuit over hoge werkdruk,
regeldruk en een relatief groot verloop van medewerkers. Deze signalen
en ook de media aandacht hierover laten de organisatie niet onberoerd.
De opgave vraagt veel van medewerkers. Het is cruciaal dat er in de
organisatie kan worden samengewerkt aan de hersteloperatie op basis
van vertrouwen en in een veilige omgeving. De ambtelijke leiding is
hierover met de medewerkers in gesprek. Ook de in deze brief genoemde
maatregelen zullen hier aan bijdragen.
Het is belangrijk dat de Tweede Kamer goed geïnformeerd wordt over de
hersteloperatie via de periodieke voortgangsrapportages. Om beter aan te
sluiten op het vergaderritme van de Tweede Kamer wordt voorgesteld om
in 2023 viermaandelijks aan de Kamer te rapporteren. Op deze wijze is het
voor de Kamer mogelijk om een debat over de hersteloperatie in nauwere
aansluiting op toezending van de voortgangsrapportage te laten plaatsvinden, waardoor er ook over een actueler beeld kan worden gesproken.
Vanzelfsprekend wordt de Kamer tussentijds geïnformeerd over belangrijke ontwikkelingen of als daar anderszins aanleiding toe is. De volgende
voortgangsrapportage behandelt de eerste vier maanden van 2023 en zal
na verwerking van de cijfers tot en met april in mei 2023 verschijnen.
De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries

6
7

Kamerstuk 36 151, nr. 5.
Kamerstuk 31 066, nr. 1153.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1165

7