Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 123 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2010

Nr. 148

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP EN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juli 2010
Hierbij ontvangt u1 het Meerjarig Beleidskader van het Platform Bèta
Techniek (PBT) waarin u wordt geïnformeerd over het Deltaplan Bèta
Techniek en de toezegging van de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap om de Kamer te informeren over het vervolg van het PBT na
2010. De grondslag hiervoor is gelegen in de OCW-begroting 2010.
Deze brief is als volgt opgebouwd:
• Allereerst zal worden ingegaan op het besluit van het kabinet om door
te gaan met het PBT;
• Vervolgens zal worden beschreven hoe in het funderend en wetenschappelijk onderwijs een vervolg wordt gegeven aan bèta/techniek
onderwijs;
• Tot slot zullen de impulsen in het beroepsonderwijs besproken
worden.
Bij deze brief zijn verder de volgende bijlagen opgenomen:
• Het meerjarig beleidskader 2010/2011;
• De behaalde resultaten en de stand van zaken met betrekking tot de
realisatie van de kwantitatieve doelstellingen;
• De belangrijkste conclusies uit de evaluatie van het PBT en de
uitbreiding van thema’s van het PBT;
• De evaluatie van de Taskforce Technologie Onderwijs en Arbeidsmarkt
(TOA).
1) De toekomst van het Platform Bèta Techniek

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

kst-32123-VIII-148
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

In de OCW-begroting 2010 is aangegeven dat het kabinet het besluit heeft
genomen om vanaf 2011 in afgeslankte vorm verder te gaan met het
Platform Bèta Techniek (PBT). Het PBT zou aanvankelijk, na het aflopen
van de Regeling Stimulering Bèta/techniek, ophouden te bestaan. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 148

1

kabinet vindt echter dat de tijd nog niet rijp is om «afscheid» te nemen
van het PBT en wel om de volgende redenen:
• De verduurzaming van bèta/techniek beleid is nog niet gewaarborgd
De afgelopen jaren heeft het PBT samen met scholen en instellingen
prachtige resultaten behaald. Zowel scholen, instellingen als het PBT zijn
erin geslaagd de uitstroom van scholieren en studenten met een
bèta/technische achtergrond te vergroten. Vooral de groei van het aantal
meisjes dat kiest voor een NT/NG-profiel is indrukwekkend. In bijlage II
treft u een overzicht aan met daarin de behaalde resultaten vanaf het
primair tot en met het wetenschappelijk onderwijs. Daarnaast zijn er ook
initiatieven ondernomen om het bedrijfsleven meer te betrekken bij het
onderwijs in de regio. Eén van deze initiatieven is de Taskforce Technologie Onderwijs Arbeidsmarkt (TOA). De TOA is afgelopen zomer
geëvalueerd en werd als positief ervaren. In bijlage IV treft u hier meer
informatie over.
De borging van deze resultaten is echter nog wel kwetsbaar. Uit de
evaluatie van het PBT (zie bijlage III) blijkt dat veel scholen en instellingen
de vertaalslag naar verduurzaming/verankering van resultaten en
bèta/techniek beleid (nog) niet hebben gemaakt. Structurele veranderingen vinden incrementeel plaats en vergen (veel) tijd. Ook de commissie
Dijsselbloem noemt een minimale doorlooptijd van 10 jaar om innovaties
in de core business van instellingen te verduurzamen. Er is dus nog een
belangrijke taak weggelegd voor het PBT. Het PBT heeft zich de afgelopen
jaren bewezen als een organisatie die veranderingen teweeg kan brengen
en die het bèta/techniek beleid op de agenda van instellingen weet te
behouden.
• Er is behoefte aan een «light version» van het PBT
Uit de evaluatie van het PBT blijkt ook dat scholen en instellingen een
«light version» van het PBT wensen en dat een programma in de huidige
vorm niet meer nodig en gewenst is. Afgelopen jaren is veel bereikt en nu
moet de stap worden gemaakt om dit structureel te verankeren. Daarvoor
kan een «light version» van het PBT volstaan. Het PBT zou zich de
komende jaren vooral bezig moeten houden met:
• Het bevorderen en promoten van de innovatiestrategie van het PBT en
de advisering op uitvoering en programmakeuzes op sectoraal niveau
(stimulerende intervisie);
• Bewaken en stimuleren van de ketenaanpak, hierin speelt ook de link
met het bedrijfsleven een belangrijke rol;
• Onafhankelijk auditor/intervisie op sectorale uitvoering, adviezen
geven aan sectoren en op basis daarvan advies uitbrengen aan de
overheid.
• Budgettaire adviezen over de allocatie van de beschikbare middelen.
• Nieuwe kansrijke initiatieven
De afgelopen tijd heeft het onderwijs, veelal in nauwe samenwerking met
het bedrijfsleven, kansrijke initiatieven ontwikkeld die een belangrijke
bijdrage leveren aan ons streven om tot de top vijf van de kenniseconomieën te behoren. In de volgende paragrafen komen de initiatieven
uitvoerig aan bod. De rol van het PBT daarbij komt in hoofdlijnen neer op
uitwerking van de verschillende plannen, implementatie van de plannen
en het bewaken van de voortgang door monitoring/auditing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 148

2

• Er tekorten zullen zijn in de bèta/techniek sector
Het zijn de bèta/technici die verantwoordelijk zijn voor technologische
ontwikkelingen en leveren daarmee een belangrijke bijdrage aan het
innovatief vermogen van ons land. Het ROA (2009) voorspelt op korte
termijn een zekere afname van het tekort aan wetenschappelijke
bèta/technici met uitzondering van 2e en 3e graads docenten techniek/
exacte vakken, weg- en waterbouwkundigen, natuurwetenschappers en
technisch analisten1.
Er zijn indicatoren die erop wijzen dat na 2013 oplopende tekorten worden
verwacht in de bèta/techniek sector2. Ook in andere beroepssectoren,
zoals de zorg, worden vanwege de vergrijzing tekorten verwacht. Echter,
gezien de belangrijke rol van bèta/technici in technologische ontwikkelingen en innovatie kiest het kabinet ervoor om juist het arbeidsaanbod
voor technische beroepen te stimuleren.
• Verloren gaan van expertise
Als het PBT ophoudt te bestaan, zou veel opgedane kennis en expertise
verloren gaan. De afgelopen tijd is er veel geïnvesteerd in deze kennis. Het
PBT heeft de afgelopen jaren veel expertise opgebouwd op het gebied
van bèta/techniek en een succesvolle strategie ontwikkeld om deze in het
onderwijs te implementeren. Deze strategie en de daarmee gekoppelde
aanpak vormt de basis van het succes van het PBT. Inmiddels past het PBT
haar strategie ook toe op andere terreinen zoals het stimuleren van
excellentie (zie bijlage III).
2) Bèta/techniek in het funderend en wetenschappelijk onderwijs
Willen we meer bèta/technici dan moeten we het bètapotentieel onder
jonge mensen vroegtijdig enthousiasmeren. Het funderend onderwijs is
«leverancier» van aankomende bèta/techniek studenten. Toename van het
aantal bèta/techniek afgestudeerden kan mede worden bereikt door
leerlingen in een vroeg stadium te motiveren voor bèta/techniek te kiezen.
Daarom hebben we besloten om in de periode 2011–2016 € 24,5 mln. per
jaar te investeren in het funderend onderwijs. In het funderend onderwijs
zal de komende tijd uitwerking gegeven worden aan het Masterplan
Ruimte voor Talent: Ruimte voor Wetenschap en Techniek (primair onderwijs) en het Manifest Samen Sterk (voortgezet onderwijs). Voor beide
geldt dat ze ontwikkeld en gedragen worden door het onderwijsveld. Het
gaat hier om veelbelovende, ambitieuze en kansrijke plannen:
1) Het Masterplan Ruimte voor Talent: Ruimte voor Wetenschap en
Techniek 2011-2016

1
De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep
tot 2014, ROA, 2009.
2
Het Bureau Louter heeft in opdracht van het
Platform Bèta Techniek de prognoses uit het
rapport «De arbeidsmarkt naar opleiding en
beroep tot 2014, ROA, 2009, geanalyseerd». In
de jaren na 2014 zullen met name in de
beroepsopleidingen op alle niveaus de
tekorten weer oplopen. Ook het ROA verwacht
oplopende tekorten na 2013.

Het Masterplan Ruimte voor Talent: Ruimte voor Wetenschap en Techniek
stelt zich ten doel het prestatieniveau van kinderen in de leeftijd van 2 tot
en met 14 jaar te verhogen op het gebied van Wetenschap en Techniek
(science & technology). Daarbij is de relatie gelegd met andere beleidsprioriteiten zoals rekenen en taal, excellentie, het bestrijden van achterstanden en ontwikkeling van de brede school. Voor dit plan is een bedrag
van € 14,7 mln. per jaar voor de periode 2011–2016 gereserveerd.
Tweederde van de middelen komt beschikbaar voor scholen om de
prestaties van leerlingen te verhogen. Met deze middelen kunnen scholen
hun eigen innovatieagenda faciliteren en worden niet-vrijblijvende
afspraken gemaakt over de professionalisering van leerkrachten. De
doelstelling is dat 1/3 van de basisschoolleerkrachten voldoende is
toegerust voor Wetenschap en Techniek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 148

3

Eenderde van de middelen is beschikbaar voor de netwerkstructuur die
scholen ondersteunt in hun innovatieproces, voor wetenschappelijk en
praktisch onderzoek naar talentontwikkeling ten behoeve van het onderwijs en voor een programmalijn die is gericht op het actief betrekken van
ouders bij de ontwikkeling van (verborgen) talent.
Het Masterplan levert een bijdrage aan het maximaliseren van de talentontwikkeling van alle kinderen in het basisonderwijs. Het plan wordt
daarom ook ondersteund door de bestuurlijke koepels van het onderwijs
(van primair tot wetenschappelijk onderwijs), de KNAW, de buitenschoolse educatieve infrastructuur (science centra zoals NEMO e.d.) en
het Nederlands bedrijfsleven.
De voorbereiding van de uitvoering in het primair onderwijs is in gang
gezet door een kwartiermakersgroep en er is een denktank opgericht
onder voorzitterschap van de president van de KNAW.
2) Het Manifest Samen Sterk
Met het Manifest Samen Sterk zal ook na 2010 een krachtige impuls
gegeven worden aan bèta/techniek in het voortgezet onderwijs (vmbo,
havo en vwo). De periode 2011–2016 zal in het teken van excellentiebevordering staan. Dit door middel van een nieuw programma: Excellent Bèta.
Nieuw in de programmering 2011–2016 is de verbinding tussen
bèta-innovatie en het thema excellentie. Hierbij is het van belang dat er op
scholen gericht en integraal gewerkt wordt aan excellentiebevordering en
toptalent binnen het voortgezet onderwijs (op alle niveaus: vmbo, havo en
vwo).
Daarbij zullen alle participerende scholen werken met een nieuwe
prestatieovereenkomst, waarin overeengekomen wordt dat scholen
(vmbo en/of havo/vwo) specifiek beleid ontwikkelen dat gericht is op 15%
van de talentvolle leerlingen in bètatechnische richting.
Tegelijkertijd blijven scholen werken aan het verhoging van het aantal
leerlingen dat kiest voor exacte leerwegen. Specifiek betekent dit dat in
2016:
– Ten minste 35% van de jongeren in de vmbo-scholen kiest een
technisch beroepsgericht programma;
– Ten minste 55% van de jongeren in de gemengd theoretisch leerweg
zit in de sector techniek;
– Ten minste 45% van de havo-leerlingen kiest voor een NG, NT of
dubbelprofiel NG NT;
– Ten minste 65% van de vwo-leerlingen kiest voor een NG, NT of
dubbelprofiel NG NT;
– Tenminste 60% van de leerlingen in de exacte leerwegen op het vmbo
stroomt door naar niveau 1, 2, 3 en 4 van het mbo;
– Tenminste 60% van de leerlingen met N-profielen op havo/vwo
stroomt door naar bètatechnische vervolgopleidingen in het hoger
onderwijs.
Voor het bereiken van voldoende «massa» is het doel om tenminste 50%
van alle VO-scholen deel te laten nemen aan het nieuwe programma
Excellent Bèta en met hen te werken aan bovengenoemde doelstellingen.
Voor dit plan is een bedrag van € 9,8 mln. per jaar gereserveerd voor de
periode 2011–2016. Deze middelen zijn bedoeld voor scholen en worden
ingezet om de prestatieafspraken met scholen te faciliteren, alsmede
daarmee samenhangende professionaliseringstrajecten voor docenten en
de scholen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 148

4

Deze bètatechniek agenda 2011–2016 voor het voortgezet onderwijs wordt
breed gedragen, niet alleen door het onderwijs maar ook door de betrokken private partijen. Zowel het bedrijfsleven als het Vakcollege hebben
zich gecommitteerd aan de doelstellingen van deze agenda, ook financieel. Zo zullen de 56 bedrijven aangesloten bij Jet-Net jaarlijks een
financiële bijdrage leveren van € 5,5 miljoen in kind en € 500 000 in cash.
Ook de 1000 bedrijven aangesloten bij Technet hebben zich financieel
gecommitteerd en zullen ieder jaar een bijdrage leveren van € 500 000 en
het Vakcollege zal ook met een investering van € 500 000 per jaar meefinancieren aan deze agenda.
De komende tijd wordt gewerkt aan een uitgebreider masterplan
2011–2016 en een werkplan 2011–2012. Deze worden in juli a.s. verwacht.
In deze plannen zullen, naast de eerder genoemde doelstellingen, ook
tussendoelstellingen worden geformuleerd. Het PBT zal worden beoordeeld op de realisatie van de (tussen)doelstellingen.
3) Het sectorplan Natuur- en Scheikunde
In het wetenschappelijk onderwijs is het sectorplan Natuur- en Scheikunde
(SNS) ontwikkeld. Voor dit plan is jaarlijks een bedrag van € 20 mln.
beschikbaar.
Met dit sectorplan hebben de faculteiten natuur- en scheikunde het
initiatief genomen om in het verlengde van het Sprint-programma van het
PBT instroom en rendement van de opleidingen te verhogen. Tegelijkertijd
vergroten de faculteiten de focus en massa in het onderzoek. Onderlinge
afstemming van de focusgebieden leidt tot versterking van het onderzoek
voor Nederland. In het bijzonder is gekozen voor onder meer de thema’s
duurzaamheid, fysische en chemische processen in life science, energie,
complexe systemen en quantum universum. Met een sterkere koppeling
tussen onderzoek en onderwijs wordt beoogd te komen tot 500 extra BSc
afgestudeerden per jaar vanaf 2016 en fundamenteel onderzoek dat zich
internationaal blijvend kan meten met de topinstituten in de wereld.
De onafhankelijke commissie Sectorplan natuur- en scheikunde, onder
voorzitterschap van de heer Breimer heeft de staatssecretaris van Onderwijs geadviseerd over de toedeling van de middelen voor het sectorplan
aan de verschillende faculteiten van 2011–2016. Per 1 juni heeft de
staatssecretaris van Onderwijs bekend gemaakt het advies integraal over
te nemen. De commissie blijft tot 2016 actief en rapporteert tweejaarlijks
aan de staatssecretaris over de voortgang van het sectorplan. Het PBT is
nauw betrokken bij de monitoring van de voortgang.
3) Impulsen in het beroepsonderwijs
Zoals het er nu naar uitziet worden zowel in het middelbaar als het hoger
beroepsonderwijs tekorten verwacht aan bèta/technici. Dit wordt niet
alleen voorspeld door het ROA; ook de commissie Veerman wijst in haar
rapport «Differentiëren in drievoud» op aanhoudende tekorten in deze
sectoren.
Het bedrijfsleven en het onderwijs hebben de handen ineen geslagen en
een plan ontwikkeld dat een oplossing biedt voor de voorspelde tekorten.
Voor wat betreft het middelbaar beroepsonderwijs heeft de commissie
Hermans, onder leiding van de voorzitter van MKB-Nederland, het
sectorinvesteringsplan mbo techniek 2011–2016 uitgebracht. In het hoger
beroepsonderwijs heeft de commissie de Boer het sectorinvesteringsplan
techniek hbo 2011–2016 opgesteld. Hieronder treft u een korte
beschrijving van beide plannen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 148

5

1. Het sectorinvesteringsplan mbo techniek 2011-2016
In maart 2010 is het sectorinvesteringsplan aangeboden aan de voorzitters
van het PBT en de MBO Raad. Het sectorinvesteringsplan moet leiden tot
een verbetering van:
• De kwaliteit van het middelbaar technisch beroepsonderwijs;
• De samenwerking tussen het middelbaar beroepsonderwijs en het
bedrijfsleven, in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf;
• De instroom van het aantal studenten in technische opleidingen.
Deze ambities kunnen bereikt worden door het ontwikkelen van Centra
voor Innovatief Vakmanschap die aansluiten bij de ontwikkelingen in één
van de sleutelgebieden, maatschappelijke innovatieprogramma’s en/of
aansluiten bij Pieken in de Delta. Nederland investeert met zijn innovatiebeleid in sleutelgebieden. Deze investeringen leveren meer rendement op
wanneer het onderwijs aansluit bij de kennisinfrastructuur geënt op deze
inhoudelijke keuzes. Binnen de Centra voor Innovatief Vakmanschap krijgt
door de overheid gestimuleerde kennisontwikkeling in sleutelgebieden,
een plek in onderwijs en bedrijfsleven. Excelleren in vakmanschap voor
bedrijven is binnen de centra de norm. Bedrijven en onderwijs investeren
samen in de centra. Dit levert voor studenten en docenten inhoudelijk
interessante opleidingstrajecten op, voor het bedrijfsleven werknemers
die over innovatieve kennis en vaardigheden beschikken.
2. Het sectorinvesteringsplan techniek hbo 2011–2016
In oktober 2009 heeft de commissie De Boer het sectorinvesteringsplan
HBO 2011–2016 aangeboden aan het PBT en de HBO-raad. Het doel van
het sectorinvesteringsplan hbo techniek is dat een aantal geselecteerde
hogescholen in samenwerking met het bedrijfsleven bètatechnische
Centres of Expertise ontwikkelen op thema’s die gekoppeld zijn aan de
nationale sleutelgebieden en maatschappelijke innovatieprogramma’s.
Het gaat hier om de volgende thema’s: 1) creatieve industrie, 2) flowers &
food, 3) hightech systemen & materialen, 4) chemie, 5) water,
6) veiligheid, 7) energie, 8) gezondheid en 9) duurzaamheid. Door een
selectieve investeringsimpuls kunnen de betrokken instellingen uitgroeien
tot Centres of Expertise op de genoemde specifieke kennisgebieden.
Centres die bijdragen aan de valorisatie van de binnen de sleutelgebieden
ontwikkelde nieuwe kennis en technologieën. Dit gebeurt door middel van
toegepast onderzoek en de integratie van actuele kennis van bedrijven en
onderwijs. Verwacht wordt dat de Centres of Expertise de zogenaamde
Nederlandse kennisparadox kunnen doorbreken. De vele nieuwe
vindingen waar Nederland om bekend staat, kunnen doorontwikkeld
worden tot marktproducten met een economische waarde. Een aantrekkelijk perspectief voor zowel studenten, docenten als bedrijfsleven.
In beide plannen staat de nauwe samenwerking met het bedrijfsleven
centraal, zoals dat samenwerkt en deelneemt in de genoemde innovatieprogramma’s op sleutelgebieden. Deze samenwerking komt duidelijk tot
uiting in de financiële bijdrage die het bedrijfsleven en de instellingen
moeten leveren (50% van het totale budget). Dit heeft te maken met het
feit dat voor het bedrijfsleven de urgentie van het probleem duidelijk is;
gebeurt er niets dan zullen zij kampen met tekorten die gevolgen voor hun
sector en hun ambities op innovatiegebied zullen hebben. Het bedrijfsleven, samenwerkend in de innovatieprogramma’s op sleutelgebieden, is
dan ook nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van deze plannen
en ondersteunt deze plannen volledig.
Wij zijn ervan overtuigd dat het kansrijke en ambitieuze plannen zijn die
een belangrijke bijdrage zullen leveren aan onze ambitie om tot de top
van de kenniseconomieën te behoren. De plannen zijn bovendien volledig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 148

6

in lijn met de aanbevelingen die de commissie Veerman doet voor het
hoger onderwijs in haar rapport «Differentiëren in drievoud». Ten eerste
beogen de plannen de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Ten
tweede willen we de wisselwerking tussen instellingen en het MKB beter
benutten. Volgens de commissie Veerman gebeurt dat op dit moment nog
onvoldoende. En ten derde is het de bedoeling dat de sectorinvesteringsplannen tot een duidelijke profilering leiden van instellingen op één van
de thema’s van de sleutelgebieden zodat zij kunnen uitgroeien tot
(inter)nationale kennisinstituten. Dit is één van de aanbevelingen die de
commissie Veerman ook doet.
De combinatie van intensieve samenwerking tussen instellingen en het
bedrijfsleven en een duidelijke profilering moet leiden tot meer uitstroom
van jongeren op de technische arbeidsmarkt.
Wij willen nog in 2010 op kleinschalig niveau een start maken met de
uitvoering van de plannen voor het technisch beroepsonderwijs. De
voorbereiding vindt dit jaar plaats. Het voornemen is om in drie sleutelgebieden te starten. In het hbo zullen drie Centers of Expertise worden
ontwikkeld. In het mbo zullen zes Centra voor Innovatief Vakmanschap
ontstaan. Voor de komende vijf jaar is voor het hbo een bedrag van € 16
mln. gereserveerd en voor het mbo een bedrag van € 13 mln.
De middelen zullen in concurrentie worden verdeeld. In overleg met de
HBO-raad en de MBO-raad zullen de criteria voor toewijzing nader worden
bepaald, waarbij uitgangspunten zijn, dat:
• de voorstellen betrekking hebben op sleutelgebieden;
• er sprake is van een krachtige samenwerkingsrelatie met het bedrijfsleven;
• er sprake is van bewezen kwaliteit als fundament om uit te groeien tot
een Centre of Expertise dan wel een Centre voor innovatief vakmanschap.
Het volgende kabinet zal besluiten over de financiering van de centers en
de verdere ontwikkeling van dit beleid.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 VIII, nr. 148

7