Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 470 VIII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap 2019

Nr. 5

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 12 juni 2020
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Ministers van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media over het Jaarverslag Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap 2019 (Kamerstuk 35 470 VIII, nr. 1), over het
rapport van de Algemene Rekenkamer van 20 mei 2020 over Resultaten
verantwoordingsonderzoek 2019 bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap (Kamerstuk 35 470 VIII, nr. 2) en de Slotwet Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2019 (Kamerstuk 35 470 VIII).
De vragen en opmerkingen zijn op 28 mei 2020 aan de Ministers van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media voorgelegd. Bij brief van 10 juni 2020 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Verouden

kst-35470-VIII-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

1

Inhoud
I

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de SP-fractie
• Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media

blz.
2
2
3
4
6
7
9

11

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
Slotwet Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2019
(Kamerstuk 35 470 VIII)
De leden van de VVD-fractie vragen wat de Minister heeft gedaan met de
€ 143,8 miljoen die wel geraamd was, maar niet verplicht bleek te zijn.
Wat gaat de regering met deze onderuitputting doen? Ziet de regering
mogelijkheden om raming in de toekomst nauwkeuriger te maken? Welke
concrete maatregelen gaat de regering hiervoor nemen?
Jaarverslag Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2019
(Kamerstuk 35 470 VIII, nr. 1)
Beleidsprioriteiten
De leden van de VVD-fractie zijn positief over de conclusie van de
Algemene Rekenkamer dat er duidelijke kaders zijn gesteld voor de extra
middelen om onderwijsachterstanden bij peuters weg te werken. Wel zijn
deze leden van mening dat de Minister de aanbevelingen van de
Algemene Rekenkamer moet uitvoeren om zo te kunnen nagaan of het
doel van de extra middelen om kinderen met een risico op onderwijsachterstand extra te ondersteunen, ook wordt behaald. Op welke manier gaat
de Minister de drie aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer rondom
voorschoolse educatie uitvoeren? Heeft de Minister daarnaast aanwijzingen dat ouders bewust geen gebruik maken van de extra geboden uren
in de voorschoolse educatie? Zo ja, welke redenen liggen daaraan ten
grondslag?
Beleidsartikel 1 Primair onderwijs
Deze leden zijn blij met het extra geld dat beschikbaar is gesteld om het
lerarentekort tegen te gaan. Daarnaast zijn deze leden tevreden dat een
deel van deze middelen in 2019 via de lumpsum aan scholen is uitgekeerd, zodat scholen deze middelen ook gelijk in het schooljaar 2019–2020
konden inzetten. Wel maken de leden zich zorgen om de conclusie van de
Algemene Rekenkamer dat de Minister, net als vorig jaar, niet voldoende
informatie verzamelt om te kunnen vaststellen of de werkdruk door zijn
beleid ook daadwerkelijk afneemt. Deze leden vragen de Minister dan ook
in te gaan op de conclusie van de Algemene Rekenkamer en welke
maatregelen de Minister gaat nemen om voortaan wel voldoende
informatie te verzamelen om te kunnen vaststellen dat de werkdruk door
zijn beleid ook daadwerkelijk afneemt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

2

Beleidsartikel 3 Voortgezet onderwijs
Voornoemde leden lezen eveneens dat de reserves van schoolbesturen in
2018 zijn opgelopen, terwijl deze leden van mening zijn dat dit geld
besteed moet worden aan onderwijs en niet als reserve op de bank hoort
te staan. Welke maatregelen gaat de Minister nemen om dit tegen te
gaan? Wel zijn de leden positief dat uit begrotingen van besturen blijkt dat
ze van plan zijn om de reserves de komende jaren uit te geven. Hoe gaat
de Minister waarborgen dat dit ook daadwerkelijke zal gaan gebeuren?
Beleidsartikelen 6 en 7 Hoger onderwijs
Deze leden lezen voorts in de resultaten verantwoordingsonderzoek 2019
dat, net als in 2018, in 2019 er onvolkomenheden zaten in de informatiebeveiliging van het Ministerie van OCW en dat deze nog niet zijn opgelost.
Waarom zijn de onvolkomenheden in de informatiebeveiliging van OCW
nog niet opgelost? De aanval met gijzelsoftware bij de Universiteit
Maastricht eind 2019 laat, volgens deze leden, zien dat beschikbaarheid
van digitale voorziening en de beveiliging daarvan van groot belang is. De
leden vragen daarom of de Minister bereid is om de aanbevelingen van
de Algemene Rekenkamer rondom informatiebeveiliging over te nemen.
Kan de Minister afzonderlijk op elke aanbeveling van de Algemene
Rekenkamer ingaan rondom informatiebeveiliging? Als de Minister niet
van plan is om de aanbevelingen over te nemen, waarom niet? Indien dat
wel het geval is, op welke manier gaat zij dit doen? Daarnaast heeft de
Algemene Rekenkamer aanbevelingen gedaan rondom jaarplannen over
informatiebeveiliging en processen rondom risicomanagement en
incidentmanagement. Gaat de Minister de aanbevelingen over informatiebeveiliging en processen rondom risicomanagement/incidentmanagement opvolgen? Zo ja, op welke manier? Zo nee, waarom niet?
Beleidsartikel 4 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
De aan het woord zijnde leden lezen in het rapport van de Algemene
Rekenkamer dat het ministerie voorbij is gegaan aan € 347 miljoen aan
verplichtingen. Het ministerie heeft onterecht geconcludeerd dat deze
verplichtingen ten laste van 2020 geboekt moesten worden terwijl de
verplichtingen in 2019 zijn aangegaan. Kan de Minister uitleggen hoe dit
heeft kunnen gebeuren en hoe herhaling hiervan voorkomen gaat
worden? Daarnaast lezen de leden dat de Minister meer verplichtingen is
aangegaan dan vooraf aan de Kamer is gemeld. Het gaat om de verplichtingen over de subsidieregeling Sterk techniekonderwijs. Waarom heeft
de Minister de bijbehorende financiële verplichting niet tijdig gemeld?
Voornoemde leden lezen dat de Algemene Rekenkamer de aanbeveling
doet om maatregelen te treffen om het begrotingsbeheer op de verplichtingen te verbeteren zodat het parlement tijdig en volledig wordt
geïnformeerd over beleidswijzigingen en significante begrotingsonrechtmachtigheden worden voorkomen. Is de Minister het eens met de
conclusie van de Algemene Rekenkamer rondom het begrotingsbeheer?
Zo nee, waarom niet? Welke maatregelen gaat de Minister nemen om het
begrotingsbeheer op de verplichtingen te verbeteren? Op welke manier
gaat de Minister de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer over dit
onderwerp opvolgen?
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken. Deze leden hebben nog enige vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

3

Jaarverslag Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2019
(Kamerstuk 35 470 VIII, nr. 1)
Op pagina 33 van het jaarverslag lezen de leden van de CDA-fractie dat er
een onderbesteding is van € 2,8 miljoen op de aan scholen gegeven
middelen voor specifieke doelen vanwege minder gebruik van de regeling
vervanging schoolleiders en regeling hoogbegaafdheid. Deze leden
vragen de Minister wat de reden is van de onderbesteding op deze twee
regelingen en wat er gebeurt met deze onderbesteding. Deze leden stellen
dezelfde vraag over de onderbesteding van € 11,4 miljoen op de subsidies
en hoe wordt voorkomen dat er in 2020 weer sprake is van onderbesteding op deze posten.
Op pagina 38 lezen deze leden dat er sprake is van een onderbesteding
van € 2,5 miljoen op de post opdrachten. Deze leden vragen de Minister
wat met deze onderbesteding wordt gedaan en hoe ervoor wordt gezorgd
dat er realistischer wordt begroot op deze en de voorgaande posten.
Voornoemde leden lezen op pagina 68 dat er een meevaller is van
€ 4,5 miljoen op de Lerarenbeurs omdat er minder subsidies zijn
aangevraagd. Deze leden willen graag weten wat de reden is voor deze
onderbesteding van de Lerarenbeurs nu al een aantal jaren. Deze leden
vragen wat er met de onderbesteding gebeurt en hoe deze onderbesteding voor de komende jaren wordt tegen gegaan.
Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019 bij het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (Bijlage bij Kamerstuk 35 470 VIII, nr. 2)
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer op het terrein van de investeringen
in de voorschoolse educatie. De leden vragen de Minister op welke wijze
hij de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer ten aanzien van
onder andere het gebruik maken door de ouders van het extra
urenaanbod het monitoren van de beschikbaarheid van hbo1-opgeleid
personeel.
In 2019 constateerde de Algemene Rekenkamer dat de Minister onvoldoende informatie had verzameld om een onderbouwd besluit te kunnen
nemen over de toekenning van een deel van tweede tranche. Nu blijkt uit
vervolgonderzoek van de Algemene Rekenkamer dat de Minister ook
voorafgaand aan de toekenning van het resterende deel van de tweede
tranche niet voldoende heeft geëvalueerd of het eerder toegekende geld
wel effect heeft gehad op de werkdruk van leerkrachten in het primair
onderwijs. Voornoemde leden vragen waarom de Minister de eerdere
aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer ten aanzien van de
toekenning van het eerste deel van de tweede tranche niet heeft
opgevolgd en hoe hij gaat zorgen dat er wel voldoende informatie is over
de effecten van de besteding van de werkdrukmiddelen door de scholen.
Tot slot vragen deze leden wat de Minister gaat doen om te voorkomen
dat er voortaan weer onvolkomenheden in het begrotingsbeheer zitten
van dezelfde omvang als in 2018 en 2019 en om te voorkomen dat de
Kamer foutief wordt geïnformeerd over deze onvolkomenheden.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met kennisgenomen van onderhavige
stukken en willen nog enkele vragen voorleggen.

1

Hbo: Hoger beroepsonderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

4

Jaarverslag Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2019
(Kamerstuk 35 470 VIII, nr. 1)
De leden van de D66-fractie constateren dat in 2019 het aantal thuiszitters
is toegenomen. Deze leden vragen de Minister of de coronacrisis met als
gevolg twee maanden afstandsonderwijs leidt tot een heroverweging van
het beleid.
Deze leden vragen hoe het komt dat er bij de aanvullende regelingen van
het primair onderwijs minder gebruik is gemaakt van de regeling
hoogbegaafdheid dan begroot, terwijl tegelijkertijd de Kamer regelmatig
signalen krijgt dat bij het onderwijs aan hoogbegaafden een vrijwillige
ouderbijdrage wordt gevraagd. Is er voldoende bekendheid met deze
regeling? Deze leden vragen voorts de onderuitputting op de regeling snel
internet nader toe te lichten.
Voornoemde leden vragen de Minister wat de achterliggende reden is
waarom scholen die deel hebben genomen aan de pilot «Recht op
Maatwerk» geen verdere wettelijke verankering willen van maatwerk. Hoe
ziet het vervolg van deze pilot eruit en wanneer kan de Kamer het
onderzoek verwachten naar de voor- en nadelen van een brede invoering
van diploma’s met vakken op verschillende niveaus die ook toegang
bieden tot bepaalde vervolgopleidingen, zoals afgesproken in het
regeerakkoord.
Deze leden vragen de Minister of bekend is hoeveel starters aan het
zijinstroom-traject de opleiding afronden en als leraar aan het werk gaan.
Voornoemde leden vragen naar de stand van zaken van de oprichting van
de «Expertgroep Toegankelijkheid hoger onderwijs». Op welke wijze zal de
expertgroep worden samengesteld?
Slotwet Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2019
(Kamerstuk 35 470 VIII)
Beleidsartikel 6. Hoger beroepsonderwijs
De leden van de D66-fractie lezen dat er per saldo voor € 27,1 miljoen
meer aan garantieverplichtingen is aangegaan in het kader van schatkistbankieren. Deze leden vragen om een nadere toelichting welke (categorie
aan) instellingen gebruik maken van schatkistbankieren en voor welke
doeleinden.
Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019 bij het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (Bijlage bij Kamerstuk 35 470 VIII, nr. 2)
De leden van de D66-fractie lezen in het rapport van de Algemene
Rekenkamer dat er nog aandachtspunten zijn voor de versterking van de
voorschoolse educatie. Deze leden vragen de Minister hoe hij deze
aandachtspunten na gaat komen, zeker gezien er door de coronacrisis
waarschijnlijk een inhaalslag moet worden gemaakt.
Deze leden lezen voorts dat de Algemene Rekenkamer wijst op de
beheersing van het risico op staatssteun bij het verstrekken van subsidies.
Welke subsidieartikelen worden naar aanleiding van dit aandachtspunt
nader onderzocht?
Voornoemde leden lezen in het rapport van de Algemene Rekenkamer dat
er onzekerheden in de rechtmatigheid van subsidies van begrotingsartikel
8 Internationaal Beleid bestaan. Deze leden vragen de Minister toe te
lichten welke risico’s er zijn en welke acties ondernomen worden.
De aan het woord zijnde leden lezen in het rapport van de Algemene
Rekenkamer dat verscherpte aandacht voor het autorisatiebeheer van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

5

DUO2 nodig is. De Rekenkamer schrijft dat DUO bezig is met het langetermijnproject «Role Based Autoriseren». Op welke termijn en met welke
mijlpalen verwacht DUO deze tool in gebruik te hebben, zo vragen deze
leden.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben onderhavige stukken tot zich
genomen. Deze leden hebben nog enkele vragen hierover.
Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019 bij het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (Bijlage bij Kamerstuk 35 470 VIII, nr. 2)
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse het rapport van
de Algemene Rekenkamer gelezen. Deze leden lezen dat de Algemene
Rekenkamer vaststelt dat de Minister voorafgaand aan de toekenning van
het resterende deel van de tweede tranche van de werkdrukmiddelen in
2019, niet heeft geëvalueerd of het eerder toegekende geld wel effect
heeft gehad op de werkdruk van leerkrachten in het primair onderwijs.
Kan de Minister uitleggen waarom ervoor gekozen is om dat niet te doen?
Mede omdat de Algemene Rekenkamer in hun rapport vorig jaar ook al
concludeerde dat de Minister onvoldoende informatie had verzameld om
een onderbouwd besluit te kunnen nemen over de toekenning van een
deel van tweede tranche. Welk besluit zit erachter om dat opnieuw niet te
doen? Heeft de Minister in beeld welk effect de werkdrukmiddelen hebben
op de werkdruk van de leerkrachten in het primair onderwijs?
Voornoemde leden lezen dat naast de € 300 miljoen voor het funderend
onderwijs, in 2019 ook de middelen voor de regeling zijinstroom zijn
uitgekeerd. Het Jaarverslag 2019 meldt dat de ophoging in de najaarsnota
€ 11,2 miljoen bedroeg, terwijl de tweede suppletoire begroting een
ophoging met € 13,2 miljoen laat zien. Kan de Minister het verschil
hiertussen uitleggen? Is deze ophoging van structurele aard?
De Algemene Rekenkamer constateert een onvolkomenheid in het
begrotingsbeheer: «De Minister heeft in eerste instantie € 347 miljoen aan
verplichtingen onterecht ten laste van 2020 laten boeken en deze fout niet
zelf ontdekt. Dit leidt ertoe dat de Minister in 2019 op een begrotingsartikel € 149 miljoen meer aan verplichtingen is aangegaan dan binnen het
begrotingsjaar aan het parlement is gemeld. Ook in 2018 constateerden
we al dat de Minister een beleidsmatige mutatie van € 379,4 miljoen ten
onrechte niet tijdig had gemeld aan het parlement.»3 Kan de Minister
uitleggen hoe het kan dat er opnieuw een fout is gemaakt?
Jaarverslag Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2019
(Kamerstuk 35 470 VIII, nr. 1)
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat er minder aanvragen zijn
binnengekomen in 2019 voor de lerarenbeurs, en dat er een dalende trend
is sinds 2016. Kan de Minister deze trend verklaren? Is bekend waarom er
steeds minder aanvragen zijn?
Beleidsartikel 1 Primair onderwijs
Deze leden lezen op pagina 33 van het jaarverslag dat een deel van de
aanvullende bekostiging van 2019 voor specifieke doelen niet volledig
gebruikt is: «De totale realisatie voor deze doelen ligt per saldo circa
€ 2,8 miljoen lager dan begroot. Dit is te verklaren doordat er minder
2
3

DUO: Dienst Uitvoering Onderwijs.
Algemene Rekenkamer, Resultaten Verantwoordingsonderzoek 2019:Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (2020), blz. 8 (Bijlage bij Kamerstuk 35 470 VIII, nr. 2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

6

gebruik is gemaakt van de regeling vervanging schoolleiders en de
regeling hoogbegaafdheid dan verwacht.» Weet de Minister waarom er
minder gebruik is gemaakt van de regelingen? Wat gaat de Minister doen
met het geld dat niet gebruikt is? Blijft dat gereserveerd voor deze doelen?
Of wordt het op een andere manier ingezet?
Beleidsartikel 3 Voortgezet onderwijs
Voornoemde leden lezen dat er minder aanvragen zijn gedaan op de
doorstroomregelingen. Daardoor is de realisatie op de subsidies
€ 9,3 miljoen lager dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Kan de
Minister verklaren waarom er zoveel minder aanvragen zijn gedaan naar
de doorstroomregelingen? Is dat omdat het doorstromen goed verloopt of
omdat de regelingen te onbekend zijn?
Beleidsartikel 4 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
De aan het woord zijnde leden lezen dat er een bedrag van € 36,5 miljoen
beschikbaar was als prestatiebekostiging op het thema voortijdig
schoolverlaten en dat dit bedrag is uitgekeerd aan mbo4-instellingen die
goede resultaten bereikten bij het tegengaan van voortijdig schoolverlaters. Kan de Minister aangeven wat deze resultaten waren en op welke
manier deze bereikt zijn? Worden instellingen gestimuleerd om deze best
practices te delen met andere instellingen? Zo ja, op welke manier? Zo
nee, waarom niet?
Deze leden lezen dat mbo-instellingen € 48,4 miljoen aan extra middelen
ter versterking van de salarismix in de Randstadregio’s hebben gekregen.
Wat waren de kwalitatieve en kwantitatieve eisen die aan extra werkdrukmiddelen gesteld werden en op welke manier werden deze verantwoord?
In de Functiemix update 2020 van het Platform Medezeggenschap MBO
lezen de leden dat de streefpercentages zoals vastgelegd in het Convenant
Leerkracht 2008 niet worden gehaald. Welke verklaring heeft de Minister
hiervoor? Wat vindt de Minister van het feit dat volgens het betreffende
rapport de functie/salarismix zowel landelijk als Randstedelijk een
neerwaartse trend in ontwikkeling vertoont? Klopt het dat niet te
controleren is of het geld dat via de lumpsum extra ter beschikking wordt
gesteld voor doorstroom, inderdaad voor dit doel gebruikt wordt? Welke
mogelijkheden ziet de Minister om te borgen dat de middelen wél terecht
komen bij de direct betrokkenen in het primaire proces?
Er is € 10 miljoen extra beschikbaar gesteld voor minderjarige
bol5-studenten uit minima-gezinnen om te voorkomen dat zij om
financiële redenen afzien van een opleiding. Op welke manier wordt aan
betreffende studenten gecommuniceerd dat deze mogelijkheid er is? Heeft
de Minister zicht op hoe effectief deze communicatie verloopt?
Met betrekking tot de subsidieregeling praktijkleren lezen deze leden dat
de budgetten voor mbo en hbo niet toereikend waren om volledige
praktijk- of leerplaatsen maximaal uit te keren. Kan de Minister aangeven
waarom de verschillen in maximaal geraamde subsidies per praktijk- of
leerplek relatief veel verschillen van de daadwerkelijk maximaal uitgekeerde subsidies? Kan zij tevens aangeven of en hoe dit verschil in de
toekomst verkleind gaat worden? Zo nee, waarom niet?
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van onderhavige
stukken. Zij hebben daar nog enkele opmerkingen en vragen over.

4
5

Mbo: Middelbaar beroepsonderwijs.
Bol: beroeps opleidende leerweg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

7

Jaarverslag Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2019
(Kamerstuk 35 470 VIII, nr. 1)
Gelijke kansen creëren en talenten tot bloei brengen
De leden van de SP-fractie vinden het van groot belang dat de regering
inzet op het bevorderen van gelijke kansen tussen kinderen. Echter vragen
zij of de gekozen aanpak daadwerkelijk effectief is. Zo blijkt uit de laatste
Staat van het Onderwijs6 dat nog steeds het opleidingsniveau van ouders
bepalend is voor de schoolloopbaan van kinderen. Deze leden vinden dit
zeer onwenselijk. Zij vragen dan ook wat de daadwerkelijke opbrengsten
zijn van alle acties die de regering uitvoert in het kader van kansengelijkheid, zoals het Actieplan Gelijke Kansen en de subsidieregeling
Vrijroosteren leraren. In hoeverre zijn deze acties voortgezet tijdens de
huidige coronacrisis? Maakt de Minister gebruik van voorbeelden uit het
buitenland bij het bestrijden van kansenongelijkheid in het onderwijs? Kan
de Minister dit nader toelichten? Wat betreft passend onderwijs vragen
voornoemde leden de Minister om te reflecteren op zijn gevoerde beleid
sinds de start van dit kabinet. In hoeverre vindt de Minister dat de doelen
van passend onderwijs behaald zijn?
Sterke docenten
In hoeverre kloppen de laatste ramingen over het lerarentekort in het
primair en voortgezet onderwijs nog?7 Wanneer worden deze weer
bijgesteld? Daarnaast vragen deze leden wat de status is van de
uitvoering van de motie van het lid Kwint over het registreren van het
lerarentekort.8 Is het onderzoek van de PO-Raad al afgerond? Zo ja, wat
waren de resultaten hiervan? Zo nee, waarom niet? Heeft de PO-Raad in
dit onderzoek ook de methodiek gehanteerd die ze in Rotterdam gebruikt
hebben om het lerarentekort te bepalen?9 Is de Minister bereid deze
methodiek zelf te hanteren in onderzoek naar de huidige hoogte van het
lerarentekort in heel Nederland?
Resultaten verantwoordingsonderzoek 2019 bij het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (Bijlage bij Kamerstuk 35 470 VIII, nr. 2)
De leden van de SP-fractie vragen de Minister op welke wijze hij aan de
slag gaat met de aandachtspunten die de Algemene Rekenkamer noemt
naar aanleiding van de versterking van de voorschoolse educatie.
Daarnaast vragen zij de Minister waarom hij voorafgaand aan de
toekenning van het resterende deel van de tweede tranche van de
werkdrukmiddelen in 2019 niet heeft geëvalueerd of het eerder toegekende geld wel effect heeft gehad op de werkdruk van leerkrachten in het
primair onderwijs, aangezien de Algemene Rekenkamer hier ook al een
punt van maakte in het rapport over het Jaarverslag 2018.
Daarnaast vinden de leden het betreurenswaardig om te lezen dat er nog
steeds problemen zijn bij DUO omtrent informatiebeveiliging. Welke
aanvullende maatregelen gaat de Minister nemen om te voorkomen dat
de Algemene Rekenkamer volgend jaar weer moet concluderen dat het
nog steeds niet op orde is? Gaat de Minister de aanbevelingen van de
Algemene Rekenkamer overnemen, zo vragen deze leden.
6

Bijlage bij Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 160.
Onderwijs in Cijfers, «Prognoses arbeidsmarkt po», https://www.onderwijsincijfers.nl/
kengetallen/po/personeel-po/prognoses-arbeidsmarkt-po.
Onderwijs in cijfers, «Prognoses arbeidsmarkt vo», https://www.onderwijsincijfers.nl/
kengetallen/vo/personeel-vo/prognoses-arbeidsmarkt-vo.
8
Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 192.
9
Ronald Buitelaar via Twitter, 12 mei 2020, https://twitter.com/RonaldBuitelaar/status/
1260104475739652096/photo/1.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

8

Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van onderhavige stukken en hebben enkele vragen en opmerkingen.
Jaarverslag Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2019
(Kamerstuk 35 470 VIII, nr. 1)
Gelijke kansen creëren en talenten tot bloei brengen
De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming gelezen dat de
beide bewindslieden vinden dat elk kind zijn talenten moet kunnen
ontplooien, ongeacht afkomst en geloof, maar merken tegelijk op dat dit
doel nog verre van gerealiseerd is. Het lerarentekort treft immers niet alle
scholen en niet alle leerlingen gelijkmatig. Gevolg is dat het lerarentekort
de kansenongelijkheid versterkt. Ook de weer groeiende problematiek van
leerplichtige kinderen die thuiszitten, de definities van basisondersteuning
die voor passend onderwijs per school verschillen, de ongelijke toegang
van kinderen tot huiswerkbegeleiding en stagediscriminatie zijn helaas
hardnekkige oorzaken van kansenongelijkheid. Wat willen de bewindslieden ondernemen om meer grip te krijgen op deze ontwikkelingen?
Heeft bijvoorbeeld ook het Meldpunt Stagediscriminatie dat werd
opgericht inmiddels meer inzichten opgeleverd in concrete manieren
waarop stagediscriminatie in voorkomende gevallen zou kunnen worden
bestreden en of bestaande regelgeving hiervoor moet worden aangevuld,
zo vragen deze leden.
Sterke docenten
Terecht benoemt het jaarverslag dat leraren onmisbaar zijn voor onze
samenleving omdat dezen ervoor zorgen dat kinderen en (jong)volwassenen klaar zijn om de wereld in te gaan, maar het lerarentekort loopt
helaas hard op. Het jaarverslag verwijst naar extra maatregelen, zoals een
gerichte aanpak in de steden (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht
en Almere) met de grootste tekorten in het primair onderwijs en extra
inzet op de tekortvakken in het voortgezet onderwijs en de regionale
aanpak en bovendien naar het convenant aanpak lerarentekort10 dat op
1 november 2019 werd afgesloten met de sociale partners. Deze leden
vragen op welke termijn een kentering valt te verwachten in de groei van
het lerarentekort. Zou er niet structureel meer waardering moeten zijn
voor het lerarenberoep, zowel materieel als immaterieel om meer mensen
te verleiden om in dit vak te (blijven) werken? Maken de loonkloven
tussen primair en voortgezet onderwijs, tussen voortgezet speciaal
onderwijs en tussen het lerarenberoep in het algemeen en andere
beroepen die een vergelijkbaar opleidingsniveau vereisen, het werk in het
onderwijs niet onnodig onaantrekkelijk? Wat zijn de verwachte gevolgen
voor de omvang van de lerarentekorten per onderwijssector in de
komende jaren bij ongewijzigd beleid?
Opleiden voor de samenleving van de toekomst
Bij de middelen die de Minister voor onderwijs ter beschikking stelt, valt
het extra te betreuren dat onderwijsgeld niet altijd terecht komt bij
mensen die daar het meest baat bij kunnen vinden. Te denken valt aan
mensen die zich op afstand bevinden van de arbeidsmarkt, die slechts
weinig bereikt worden bij het streven naar een leven lang ontwikkelen,
maar ook aan schoolbesturen die met onnodig hoge reserves onderwijsgeld onttrekken aan het primaire proces. Wat is er naast de Subsidie10

Kamerstuk 31 293, nr. 488.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

9

regeling flexibel beroepsonderwijs derde leerweg nodig om mensen op
afstand van de arbeidsmarkt meer te laten deelnemen aan activiteiten
gericht op een leven lang ontwikkelen? Welke mogelijkheden willen de
Ministers aangrijpen om te bereiken dat onderwijsgeld daadwerkelijk
optimaal gaat bijdragen aan de opleiding van zoveel mogelijk mensen
voor de samenleving van de toekomst? Wanneer zal de toegezegde
ontwikkeling van de signaleringswaarde voor bovenmatige reserves van
besturen operationeel zijn?
Onderzoek van wereldformaat
Het regeringsbeleid is erop gericht om de toppositie van Nederlandse
onderzoekers te behouden. Deze leden betwijfelen echter of de manier
waarop er nu wordt beknibbeld op geestes- en sociale wetenschappen om
geld vrij te spelen voor de bètawetenschappen uiteindelijk de brede
wetenschappelijke ontwikkeling ten goede komt. Dreigt het rendementsdenken dat ten grondslag ligt aan de financieringssystematiek van het hbo
en wo11 op lange termijn de kwaliteit van het onderzoek en het onderwijs
te schaden? In tabel 53 is bij de kengetallen sprake van een daling van de
«Publieke investering in R&D als % bbp» van 0,72 naar 0,69. Hoe verklaart
de Minister deze daling?
Emancipatie
Het jaarverslag benoemt dat er meer aandacht is voor de preventie van
geweld tegen vrouwen en in 2019 is besloten de aanpak voor Veilige
Steden uit te breiden en met drie jaar te verlengen. Zou het daarnaast niet
nodig zijn om het melden van geweld achter de voordeur laagdrempeliger
te maken, de vervolging te vereenvoudigen, en de opvangcapaciteit voor
slachtoffers te vergroten? Wat doet het kabinet met de GREVIO12
aanbeveling om de aanpak van «huiselijk» geweld meer genderspecifiek
te maken? Zou het niet standaard moeten worden dat de pleger van
geweld achter de voordeur bij het instellen van een huisverbod een
behandeling krijgt opgelegd?
Beleidsartikel 1 Primair onderwijs
Bij de kengetallen vermeld het jaarverslag in tabel 11 bij het aandeel
leerlingen dat de referentieniveaus lezen, taal en rekenen haalt, percentages die werden ontleend aan de CvTE13-rapportage 2016–2017. Voor het
primair onderwijs lijkt het beeld hier niet zo zorgwekkend. Nu schetst het
Onderwijsverslag, Staat van het Onderwijs14, dat in april 2020 verscheen
een veel minder rooskleurig beeld: «In 2018 is de leesvaardigheid van
Nederlandse leerlingen gedaald ten opzichte van de leesvaardigheid van
Nederlandse leerlingen in 2015. Nederlandse leerlingen presteren op
leesvaardigheid voor het eerst onder het EU gemiddelde.» Hoe verklaart
de Minister de discrepantie tussen deze beelden?
Beleidsartikel 3 Voortgezet onderwijs
Tabel 15 vermeldt verontrustende kengetallen over een groeiend aandeel
thuiszittende leerlingen dat drie of meer maanden thuis zit zonder
passend onderwijsaanbod en een groeiend aantal voortijdige schoolverlaters. In hoeverre hebben maatregelen die de Minister heeft genomen in

11

Wo: Wetenschappelijk onderwijs.
GREVIO: Group of Experts on Action against Violence against Women and Domestic Violence.
13
CvTE: College voor Toetsen en Examens.
14
Bijlage bij Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 160.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

10

reactie op deze ontwikkelingen inmiddels effect gesorteerd? Welke nadere
maatregelen liggen nog in het verschiet?
Beleidsartikelen 6 en 7 Hoger onderwijs
Tabel 22 vermeldt bij de kengetallen dat de studenttevredenheid in het
hbo is gedaald en in het wetenschappelijk onderwijs de uitval tijdens het
eerste jaar is gestegen. Welke verklaringen heeft de Minister hiervoor? Op
welke wijzen wil zij hier invloed op uitoefenen, zo vragen deze leden.
II Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
en de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media
We hebben met belangstelling kennis genomen van de vragen van de
leden van de fracties van de VVD, CDA, D66, GroenLinks, SP en PvdA. Wij
danken de leden voor hun inbreng en beantwoorden deze hieronder. Om
aan de vragen en opmerkingen recht te doen, houden wij in onze
beantwoording de volgorde van de inbreng aan. Mocht er een soortgelijke
vraag worden gesteld door andere fracties, dan zullen wij refereren naar
een eerder antwoord.
Vragen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen wat er gedaan is met de
€ 143,8 miljoen die wel geraamd was, maar niet verplicht bleek te zijn en
wat de regering met deze onderuitputting gaat doen. Verder vragen zij of
de regering mogelijkheden ziet om de raming in de toekomst nauwkeuriger te maken. De betreffende € 143,8 miljoen is een verlaging op de
verplichtingen op artikel 14 (cultuur), niet op de uitgaven. Er is dan ook
geen geld over. Bij het opstellen van de begroting op artikel 14 is van een
hoger bedrag aan verplichtingen uitgegaan dan noodzakelijk was. De
reden hiervoor was de onzekerheid rondom de Subsidieregeling
Instandhouding Rijksmonumenten. Om te voorkomen dat er onrechtmatige uitgaven werden gedaan, is uit voorzorg het verplichtingenplafond
verhoogd. Dit is bij Slotwet gecorrigeerd.
De leden van de fracties van de VVD vragen op welke manier wij de drie
aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer rondom voorschoolse
educatie gaan uitvoeren. Dezelfde leden vragen of er aanwijzingen zijn dat
ouders bewust geen gebruik maken van de extra geboden uren in de
voorschoolse educatie. In 2018 is een meerjarig monitorings- en evaluatieprogramma van start gegaan om de voortgang van het onderwijsachterstandenbeleid en de extra investeringen te volgen en effecten in beeld te
brengen. Een onderdeel daarvan is een meerjarig implementatieonderzoek naar hoe gemeenten de urenuitbreiding voorschoolse educatie
invoeren, en hoe zij de onderwijsachterstandsmiddelen besteden.
Op 19 mei jongstleden hebben wij uw Kamer het rapport van de eerste
meting van dit implementatie onderzoek gestuurd. Zoals het rapport
meldt, kan de urenuitbreiding ook onbedoelde effecten hebben. Wanneer
de urenuitbreiding bijvoorbeeld leidt tot een hogere eigen bijdrage voor
ouders (omdat zij meer uren afnemen), zou dat tot gevolg kunnen hebben
dat minder ouders hun kind voorschoolse educatie laten volgen.
Daarnaast blijkt uit het rapport dat in sommige gemeenten ouders
principiële bezwaren hebben om hun peuter gedurende 16 uur per week
naar voorschoolse educatie te laten gaan. Beide zijn voorbeelden van
situaties waarin ouders bewust geen gebruik maken van de voorschoolse
educatie of van de geboden extra uren. Het daadwerkelijk gebruik van de
voorschoolse educatie door ouders wordt in het implementatieonderzoek
nauwlettend gevolgd. Daarmee wordt uitvoering gegeven aan de eerste
aanbeveling van de Algemene Rekenkamer, namelijk om te volgen of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

11

ouders daadwerkelijk de (extra) uren voorschoolse educatie waarop hun
kind recht heeft afnemen, zodat bij afnemend gebruik actie kan worden
ondernomen. In het voorjaar van 2021 zal een tweede meting naar de
urenuitbreiding voorschoolse educatie worden uitgevoerd.
Met betrekking tot de arbeidsmarktkrapte in de kinderopvang is de
Staatssecretaris van SZW in gesprek met de sector. Deze gesprekken
richten zich met name op de pedagogische medewerkers, omdat daar de
krapte het meeste ervaren wordt. De ondersteuningstrajecten voor
gemeenten (www.goab.eu) en de brancheorganisaties besteden komend
schooljaar aandacht aan de (voorbereiding van de) invoering van de
pedagogisch beleidsmedewerker. Gemeenten worden via deze weg
gestimuleerd om tijdig te starten met de voorbereiding van de inzet van
hbo-geschoold personeel, zoals de Algemene Rekenkamer aanbeveelt. Via
beide trajecten wordt gemeenten bovendien ook ondersteuning geboden
via handreikingen, kenniskringen en bijeenkomsten.
In de tweede meting van het implementatieonderzoek die in het voorjaar
2021 plaatsvindt, zal ook worden ingegaan op de besteding van de
middelen door gemeenten en aanbieders. Daaruit zal onder meer blijken
wat de feitelijke kosten zijn die gemeenten maken voor de voorschoolse
educatie, conform de tweede aanbeveling van de Algemene Rekenkamer.
In de tweede fase van dit onderzoek, die start in het najaar van 2021, zal
de invoering van de eis van pedagogische beleidsmedewerkers bij
gemeenten en aanbieders in beeld worden gebracht.
De leden van de VVD-fractie vragen welke maatregelen wij gaan nemen
om voortaan wel voldoende informatie te verzamelen om te kunnen
vaststellen dat de werkdruk ook daadwerkelijk afneemt en ze vragen ons
om in te gaan op de conclusie van de Algemene Rekenkamer. U heeft
gelijk dat er geen afgeronde evaluatie van de werkdrukmiddelen lag, toen
het kabinet heeft besloten een deel van de middelen eerder beschikbaar te
stellen.
Om een ordentelijke evaluatie uit te kunnen voeren van beleid, zeker bij
zoiets als werkdruk, wat door iedere leerkracht weer anders wordt
ervaren, is tijd nodig voor zorgvuldige monitoring. Alle scholen hebben in
schooljaar 2018–2019 voor het eerst geld voor werkdrukvermindering
ontvangen. In dat schooljaar is de monitoring van de werkdrukmiddelen
direct gestart. Dit schooljaar is het tweede jaar dat de middelen
beschikbaar zijn en de effecten dus gemeten kunnen worden. De
werkdrukmiddelen zijn structurele middelen, waarop aan de hand van
evaluatie, kan worden bijgestuurd als dat aan de orde is, dus ook op het
deel dat naar voren is gehaald.
In de tussentijd zijn er veel positieve reacties uit het veld gekomen.
Scholen ervaren het positief dat zij zelf aan zet zijn en een aanpak voor
werkdruk kunnen kiezen die past bij de situatie op school. Gegeven de
moeilijke tijden met een groot lerarentekort is, op basis van deze positieve
signalen besloten een deel van de werkdrukmiddelen eerder uit te keren.
Dat neemt niet weg dat wij veel belang hechten aan de evaluatie die nu
loopt. De monitoring van de werkdrukmiddelen vindt op verschillende
manieren plaats. Eind 2020 worden de resultaten van de tussenevaluatie
van het werkdrukakkoord opgeleverd. Een extern bureau voert deze
tussenevaluatie uit. In deze evaluatie worden gedurende meerdere
schooljaren onder andere enquêtes uitgevoerd en interviews afgenomen
en casestudies uitgevoerd. Met de sociale partners is in het werkdrukakkoord afgesproken dat op basis van de resultaten van de tussenevaluatie
wordt bekeken of enige bijsturing nog gewenst is. De tussenevaluatie gaat
dus in op de vraag of de werkdrukmiddelen het gewenste effect hebben in
de sector. Er wordt onderzocht hoe het proces is verlopen, of de werkdruk
gedaald is en er wordt bekeken hoe en waaraan de middelen zijn besteed.
Naast de tussenevaluatie onderzoekt Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO)
al jaarlijks de jaarverslagen en bestuursverslagen. Over 2018 heeft het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

12

onderzoek reeds plaatsgevonden. De jaarverslagen over 2019 kunnen tot
1 juli 2020 worden ingediend. Deze worden vervolgens door DUO
geanalyseerd. DUO kijkt naar de gegevens die besturen invullen in het
XBRL Onderwijsportaal. Uit deze gegevens kan DUO opmaken hoeveel
besturen voldoen aan de procesafspraken rondom het werkdrukakkoord,
te weten de bespreking binnen het team en de instemming van de
personeelsgeleding van de medezeggenschapsraad met de besteding van
de werkdrukmiddelen. Door deze onderzoeken ontstaat er een totaalbeeld
van de besteding en effecten van de werkdrukmiddelen en zijn er cijfers
beschikbaar over het al dan niet naleven van de afspraken. Dit levert
voldoende informatie op om, zoals afgesproken in het werkdrukakkoord,
eind 2020 de balans op te maken en te bezien of bijsturing nodig is.
De leden van de VVD-fractie vragen welke maatregelen er worden
genomen om geld in de reserves uit te geven aan onderwijs. De leden
vragen ook hoe gewaarborgd wordt dat besturen in de komende jaren
hun reserves daadwerkelijk gaan uitgeven.
We hebben de Inspectie van het Onderwijs gevraagd om een methode te
ontwikkelen voor het signaleren van mogelijke bovenmatige reserves. De
signaleringswaarde is een hulpmiddel, zowel voor ons als voor de sector
om onnodig hoge reserves terug te brengen naar een niveau dat passend
is bij de risico’s die een schoolbestuur loopt op haar begroting. U
ontvangt voor het zomerreces een brief van ons waarin wij zullen ingaan
op deze methode. Daarbij zullen we ook ingaan op hoe het beleid rondom
reserves er de komende jaren uit gaat zien.
Voornoemde leden vragen waarom de onvolkomenheden in de informatiebeveiliging van OCW nog niet zijn opgelost. De leden vragen daarom of
wij bereid zijn om de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer
rondom informatiebeveiliging over te nemen. Ook vragen de leden of wij
bereid zijn om op elke aanbeveling van de Algemene Rekenkamer rondom
informatiebeveiliging in te gaan. Voornoemde leden vragen of wij de
aanbevelingen over informatiebeveiliging en processen rondom
risicomanagement/incidentmanagement van de Algemene Rekenkamer
gaan opvolgen.
Er zijn twee onvolkomenheden in de informatiebeveiliging van OCW. Het
gaat om het autorisatiebeheer bij DUO en de beheersing van risico’s bij
het kerndepartement. Voor beide geldt dat wij de aanbevelingen van de
Algemene Rekenkamer overnemen. Op het gebied van autorisatiebeheer
hebben afgelopen jaar verschillende verbeteracties plaats gevonden,
waarbij er onder andere controles op autorisaties zijn geweest en rechten
van medewerkers zijn aangepast. Dit is een belangrijke stap in de goede
richting, maar we zijn ons bewust dat het autorisatiebeheer ook in 2020
nog een belangrijk aandachtspunt is. Het is goed te zien dat de verbeteracties die we in 2019 hebben uitgevoerd, door de Algemene Rekenkamer
worden onderkend. We spreken de ambitie uit om de onvolkomenheid dit
jaar op te lossen. Dat is mogelijk doordat nu het gehele jaar periodiek
controles worden uitgevoerd in lijn met het autorisatiebeleid. De
voortgang op het lange termijn project «role based autoriseren» is
aanzienlijk waardoor dit in 2021 afgerond kan worden. De beheersing van
informatiebeveiliging bij het kerndepartement kent een vergelijkbare
aanpak. Het belang van informatiebeveiliging voor de rijksoverheid en
specifiek OCW wordt onderkent. In 2020 gaan we aan de hand van een
projectplan en een projectorganisatie verder met de aanbevelingen van de
Algemene Rekenkamer. Dit zal resulteren in een nieuw vastgesteld
informatiebeveiligingsbeleid, met daarin een duidelijke rol voor het senior
management. Ook zullen de processen voor risico- en incidentmanagement opnieuw beoordeeld worden en zal hierover gerapporteerd
worden. Over alle onvolkomenheden wordt de voortgang gevolgd via
onder andere rapportages in het Audit Committee van OCW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

13

De leden van de VVD-fractie vragen hoe het kon gebeuren dat in 2018 een
beleidsmatige mutatie van € 379,4 miljoen niet tijdig was gemeld aan de
Kamer en hoe herhaling hiervan in de toekomst voorkomen gaat worden.
De fout is ontstaan door een verkeerde inschatting bij het bepalen van het
jaar waarop de verplichting moest rusten. Dit jaar zal er meer aandacht
zijn voor het verplichtingenbeheer. Er zal meer nadruk komen op het
versterken van de kennis over het verplichtingenbeheer en in de tweede
helft van het jaar zal vaker een aansluiting worden gemaakt tussen de
begroting en de financiële administratie om herhaling van een fout in het
boeken van verplichtingen te voorkomen.
De leden van de VVD-fractie vragen ook waarom de financiële verplichting
over de subsidieregeling sterk techniekonderwijs niet tijdig gemeld is aan
de Kamer. De Kamer is in 2019 wel op tijd geïnformeerd over het
goedkeuren van de plannen voor de subsidieregeling middels de
voortgangsrapportage sterk techniek onderwijs, maar de bijbehorende
financiële verplichting is niet tijdig aan de Kamer gemeld.
Voornoemde leden vragen of wij het eens zijn met de aanbeveling van de
Algemene Rekenkamer om het begrotingsbeheer op verplichtingen
verbeteren zodat het parlement tijdig en volledig wordt geïnformeerd over
beleidswijzigingen en significante begrotingsonrechtmatigheden
voorkomen kunnen worden. Wij erkennen het belang om het budgetrecht
van het parlement te waarborgen en wij zijn het dus eens met de
aanbeveling van de Algemene Rekenkamer. Zoals we eerder hebben
aangegeven zal er dit jaar meer aandacht zijn voor het verplichtingenbeheer. Er zal meer nadruk komen op het versterken van de kennis over
het verplichtingenbeheer en in de tweede helft van het jaar zal vaker een
aansluiting worden gemaakt tussen de begroting en de financiële
administratie om herhaling van een fout in het boeken van verplichtingen
te voorkomen.
Vragen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie zien in het jaarverslag dat er een onderbesteding is van € 2,8 miljoen is, omdat er minder gebruik is gemaakt van
de regeling vervanging schoolleiders en regeling hoogbegaafdheid. Deze
leden vragen ons wat de reden is van de onderbesteding op deze twee
regelingen en wat er gebeurt met deze onderbesteding. Deze leden stellen
dezelfde vraag over de onderbesteding van € 11,4 miljoen op de subsidies
en vragen hoe wordt voorkomen dat er in 2020 weer sprake is van
onderbesteding op deze posten. Ook vragen de leden wat er met de
onderbesteding van € 2,5 miljoen op de post opdrachten wordt gedaan en
hoe ervoor wordt gezorgd dat er realistischer wordt begroot op deze en
voorgaande posten.
De aanvragen voor hoogbegaafdheid zijn lager dan begroot, omdat van
de destijds 152 samenwerkingsverbanden er maar 141 een aanvraag
hebben ingediend. Hiervan zijn er 139 toegekend. De samenwerkingsverbanden die geen aanvraag hebben ingediend gaven aan dat de eisen die
gesteld werden aan het activiteitenplan te zwaar waren in verhouding tot
de subsidie die zij zouden ontvangen. De samenwerkingsverbanden die
wel een aanvraag hebben ingediend hebben niet allemaal het maximale
bedrag dat zij mochten aanvragen, aangevraagd. Van de € 14 miljoen die
beschikbaar was is 91,44% toegekend aan de samenwerkingsverbanden.
Om na afloop van de subsidie blijvende inzet van de betrokken partijen te
bevorderen, bedroeg de aan te vragen subsidie maximaal 50% van de
totale kosten. De overige kosten moeten via co-financiering (eigen
bijdrage) worden betaald. Niet elk samenwerkingsverband kon aan deze
eis voldoen wanneer het maximale bedrag zou worden aangevraagd.
De onderbesteding wordt gebruikt voor het opzetten van een kenniscentrum Begaafdheid. Dit kenniscentrum moet praktijk, beleid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

14

wetenschap verbinden en hierbij (inter)nationale partners betrekken. Het
faciliteren van netwerkvorming tussen professionals en het leggen van
verbindingen tussen initiatieven en partijen die elkaar kunnen versterken,
zijn hierbij belangrijk. Er is geen onderzoek gedaan naar de vraag waarom
er sprake is van onderbesteding bij de Regeling Vervangingsfonds
Schoolleiders. Wel krijgt OCW in gesprekken met schoolleiders terug dat
door de hoge werkdruk schoolleiders vaak onvoldoende ruimte zien om
met behulp van deze regeling een masteropleiding te volgen. Voor
schooljaar 2019/2020 is het plafond van de regeling naar beneden
bijgesteld om te anticiperen op de verminderde vraag.
De onderbesteding van € 11,4 miljoen op subsidies is voor € 5,3 miljoen
ingezet voor afspraken uit het Convenant «extra geld voor werkdrukverlichting en tekorten onderwijspersoneel in het funderend onderwijs
2020–2021 (Stcrt. 2019, 64683), € 0,7 miljoen. heeft betrekking op
bijdragen aan andere begrotingsartikelen en € 1,7 miljoen is ingezet ter
dekking van beleidsonderzoeken. De resterende € 3,7 miljoen is in 2019
bij Slotwet toegevoegd aan de eindejaarsmarge en ingezet voor tegenvallers op de OCW-ramingen en de nieuwkomersregelingen.
Subsidieplafonds worden jaarlijks zorgvuldig vastgesteld. Vooraf is het
niet altijd exact te bepalen of de subsidiebudgetten worden gerealiseerd,
dit is van een aantal factoren afhankelijk. Gedurende het jaar wordt de
uitputting daarom nadrukkelijk gemonitord, zodat als er gedurende het
jaar zich onvoorziene omstandigheden voordoen, de middelen kunnen
worden geherprioriteerd.
Voor een deel (ca. € 1,5 miljoen) wordt de onderbesteding van
€ 2,5 miljoen op de post opdrachten verklaard door interne overboekingen naar andere beleidsdirecties voor onderzoeken. Te denken valt aan
onderzoeken door NRO of bijdragen van de directie Voortgezet Onderwijs
aan onderzoeken bij andere beleidsdirecties. Dit is derhalve geen
onderbesteding op onderzoek, maar wel aan onderzoek besteed. De
resterende € 1 miljoen is in 2019 bij Slotwet toegevoegd aan de eindejaarsmarge voor OCW-brede tegenvallers.
De leden van de CDA-fractie willen graag weten wat de reden is voor de
onderbesteding van de Lerarenbeurs, wat er met de onderbesteding is
gebeurd en hoe onderbesteding in te toekomst wordt tegen gegaan.
Het budget dat beschikbaar was voor de Lerarenbeurs was hoger dan het
aantal leraren dat van de beurs gebruik maakte om een bachelor- of
masteropleiding te volgen. De onderbesteding is structureel ingezet voor
andere belangrijke maatregelen om het lerarentekort te bestrijden.
Verwacht wordt dat de komende jaren geen sprake zal zijn van onderbesteding. De middelen zijn ingezet voor de Regeling zijinstroom, de
Regionale aanpak personeelstekort, de Regeling onderwijsassistenten en
Samen opleiden (amendementen met Kamerstuk 35 300 VIII, nrs. 26, 27 en
28 en nota van wijziging met Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 21). Voor 2020
betekent dit dat het budget voor de Lerarenbeurs is vastgesteld op
€ 49,6 miljoen.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze wij de aanbevelingen
van de Algemene Rekenkamer omtrent voorschoolse educatie gaan
uitvoeren. Wij refereren naar het antwoord op de vraag van de leden van
de VVD-fractie.
Voornoemde leden vragen waarom de Minister de eerdere aanbevelingen
van de Algemene Rekenkamer ten aanzien van de toekenning van het
eerste deel van de tweede tranche niet heeft opgevolgd en hoe hij gaat
zorgen dat er wel voldoende informatie is over de effecten van de
besteding van de werkdrukmiddelen door de scholen. Wij refereren naar
het antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

15

Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie wat wij gaan doen om te
voorkomen dat er voortaan weer onvolkomenheden in het begrotingsbeheer zitten van dezelfde omvang als in 2018 en 2019 en om te
voorkomen dat de Kamer foutief wordt geïnformeerd over deze onvolkomenheden. Wij refereren naar het antwoord op de vraag van de leden van
de VVD-fractie.
Vragen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie constateren dat in 2019 het aantal thuiszitters
is toegenomen. Deze leden vragen of de coronacrisis met als gevolg twee
maanden afstandsonderwijs leidt tot een heroverweging van het beleid
omtrent thuiszitters. Vanwege het stijgende aantal thuiszitters is het van
belang om in gezamenlijkheid met andere departementen en veldpartijen
op te trekken om gerichte acties te kunnen inzetten om het aantal
thuiszitters naar beneden te brengen. Zoals in de laatste thuiszittersbrief
van januari 2020 is gemeld, richten wij onze acties de komende jaren op
drie verschillende niveaus: kind/ouder/school, de regionale aanpak en de
rol van de centrale overheid. Ook starten scholen en gemeenten het
aankomende schooljaar met het vierjarige regionale programma om
voortijdig schoolverlaten te voorkomen en tegen te gaan. De afgelopen
periode zijn daarnaast veel vernieuwende en creatieve ideeën ontstaan
die benut kunnen worden voor de thuiszittersaanpak. Komende tijd
bekijken we welke van die ideeën we kunnen benutten om tot aanvullingen van het beleid te komen.
Voornoemde leden vragen hoe het komt dat er bij de aanvullende
regelingen van het primair onderwijs minder gebruik is gemaakt van de
regeling hoogbegaafdheid dan begroot, terwijl tegelijkertijd de Kamer
regelmatig signalen krijgt dat bij het onderwijs aan hoogbegaafden een
vrijwillige ouderbijdrage wordt gevraagd. Is er voldoende bekendheid met
deze regeling? Wij refereren naar het antwoord op de vraag van de leden
van de VVD-fractie.
De leden van de D66-fractie vragen of wij de onderuitputting op de
regeling snel internet nader kunnen toelichten. De looptijd van de regeling
is inmiddels verstreken en stopgezet, scholen konden hier tot november
2019 een beroep op doen. De regeling gold voor scholen die nog gebruik
maakten van een verbinding met minder dan 500 mbps download- en 40
mbps uploadsnelheid. Het was voor die scholen mogelijk om circa de helft
van de aanlegkosten van de verbinding vergoed te krijgen via deze
regeling.
Uit onderzoek is gebleken dat een substantieel deel van de scholen die in
aanmerking kwam had aangegeven dat de huidige internetverbinding
volstond. Het betrof vaak scholen met een beperkt aantal leerlingen. Een
ander deel nam genoegen met de huidige internetverbinding, omdat de in
hun ogen hoge kosten die zij moesten maken (vaak gaat het dan om de
maandelijkse abonnementskosten) niet opwogen tegen de meerwaarde
van snel internet.
Voornoemde leden vragen wat de achterliggende reden is waarom
scholen die deel hebben genomen aan de pilot «Recht op Maatwerk»
geen verdere wettelijke verankering willen van maatwerk. Hoe ziet het
vervolg van deze pilot eruit en wanneer kan de Kamer het onderzoek
verwachten naar de voor- en nadelen van een brede invoering van
diploma’s met vakken op verschillende niveaus die ook toegang bieden
tot bepaalde vervolgopleidingen, zo vragen de leden. De pilot Recht op
Maatwerk liep tot en met 2018. In de pilot konden scholen ervaring
opdoen met het aanbieden van extra vakken (verbreden), van vakken op
een hoger niveau (verdiepen) en van versnelde examens (versnellen). Uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

16

de evaluatie van de pilot bleek dat het aantal maatwerktrajecten op deze
scholen significant is toegenomen en dat maatwerk motiverend kan
werken voor leerlingen, maar dat het aanbieden van maatwerk veel van
de leraren en school vraagt in organisatorische zin. Bijvoorbeeld ten
aanzien van roostering, administratie en begeleiding van leerlingen. De
deelnemende scholen zien er over het algemeen geen meerwaarde in om
een recht op maatwerk op te nemen in de wet. De belangrijkste reden
hiervoor is dat de huidige regelgeving voldoende de vrijheid geeft om
vanuit de eigen pedagogisch-didactische visie vorm te geven aan
maatwerk. Een juridisch afdwingbaar recht zou averechtse effecten
kunnen hebben op de pedagogische relatie tussen school en leerling en
zou tot significante organisatorische problemen kunnen leiden binnen de
school. Hierbij benadrukten de scholen wel het belang om van elkaar te
(blijven) leren om maatwerk voor leerlingen mogelijk te maken. De
VO-raad heeft daarom na afronding van de pilot een doorstart gemaakt
met geïnteresseerde scholen onder de naam: initiatiefgroep Recht op
Maatwerk. Veel van de bestaande pilotscholen en een aantal nieuwe
scholen leren in netwerkverband van elkaars ervaringen met het
aanbieden en organiseren van maatwerk. Het Ministerie van OCW en de
Inspectie van het Onderwijs blijven hier als kennispartner bij betrokken.
Zoals toegezegd in het AO Examens van 12 juni 2019, ontvangt u het in
het Regeerakkoord aangekondigde onderzoek en onze beleidsreactie
daarop voor de zomer van 2020.
Deze leden vragen of het bekend is hoeveel starters aan het
zij-instroomtraject de opleiding afronden en als leraar aan het werk gaan.
Uit gegevens van DUO onder het aantal zij-instromers dat subsidie
aangevraagd heeft tussen 2013–2019 blijkt dat de overgrote meerderheid
werkzaam blijft in het onderwijs. In 2019 werkte van elk cohort aanvragers
tussen 2013–2019 (per kalenderjaar) 64–88% in het onderwijs. Overigens
werkt niet iedereen als leraar: een relatief klein percentage van degenen
die in het onderwijs blijven werken, zal aan de slag gaan in andere
functies binnen scholen. Volgens de beschikbare gegevens blijkt dat van
de zij-instromers die in 2013 zijn gestart, 64–88% nog in het onderwijs
werkt. Van die 64–88% heeft 8% een andere functie binnen de school. Het
overgrote deel is en blijft werkzaam als leraar. Op basis van gegevens van
DUO zal worden nagegaan hoeveel zij-instromers de opleiding afronden.
Voornoemde leden vragen naar de stand van zaken van de oprichting van
de «Expertgroep Toegankelijkheid hoger onderwijs» en op welke wijze de
expertgroep zal worden samengesteld. Het is belangrijk dat de oprichting
van de Expertgroep «Toegankelijkheid hoger onderwijs» (ETHO) tot stand
komt in nauwe samenwerking met alle betrokken partijen. Daarom vindt
hierover uitgebreid overleg plaats, met als doel te komen tot gedeelde
beelden over belangrijke aspecten zoals de wijze waarop de expertgroep
zal worden samengesteld. Over de uitkomsten van dit overleg zullen wij u
zo spoedig mogelijk informeren. Het streven is om deze expertgroep in
2020 samen te stellen. De opdrachtverlening staat gepland voor augustus
2020.
De leden van de D66-fractie vragen om een nadere toelichting welke
(categorie aan) instellingen gebruik maken van schatkistbankieren en voor
welke doeleinden. Bij het Ministerie van OCW maken diverse bekostigde
onderwijsinstellingen (uit alle sectoren van het onderwijs) en enkele
musea vallende onder de Erfgoedwet, gebruik van schatkistbankieren. Dit
soort rechtspersonen met een wettelijke taak kunnen bij het Ministerie van
Financiën onder voorwaarden een lening afsluiten voor investeringen in
vaste activa (renovatie en/of nieuwbouw van panden). Daarnaast kunnen
zij, onder voorwaarden, een rekening-courantkrediet krijgen voor het
overbruggen van een tijdelijk liquiditeitstekort. Op grond van de Compta-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

17

biliteitswet staat het vakdepartement richting het Ministerie van Financiën
garant voor deze leningen en kredieten.
De leden van de D66-fractie lezen in het rapport van de Algemene
Rekenkamer dat er nog aandachtspunten zijn voor de versterking van de
voorschoolse educatie. Deze leden vragen ons hoe wij deze aandachtspunten na gaan komen, zeker gezien er door de coronacrisis waarschijnlijk
een inhaalslag moet worden gemaakt. Een inhaalslag voor de peuters die
normaliter gebruik maken van voorschoolse educatie is zeker gewenst.
Gedurende de periode van de sluiting van kindercentra in verband met
COVID-19 werd namelijk geen voorschoolse educatie geboden. Veel van
deze peuters zouden de aanstaande zomerperiode ook geen voorschoolse
educatie krijgen, omdat die vaak gesloten is in de zomervakantie. Daarom
is er een subsidieregeling gestart, waarmee aanbieders in de zomer-,
herfst- of kerstvakantie van 2020 een inhaal- en ondersteuningsprogramma aan kunnen bieden aanvullend op de reguliere voorschoolse
educatie. Hiervoor is € 7 miljoen beschikbaar.
Welke subsidieartikelen worden naar aanleiding van het risico op
staatsteun bij het verstrekken van subsidies nader onderzocht, zo vragen
de leden. Bij alle subsidies die wij verstrekken is het risico op staatssteun
een aandachtspunt. We toetsen daarom vooraf of de subsidie past binnen
de regelgeving ten aanzien van staatssteun. De Algemene Rekenkamer
doelt op onze interne controle waarbij de directie Financieel Economische
Zaken (FEZ) controleert of deze toetsen voorafgaand aan het verstrekken
van de subsidie ook daadwerkelijk uitgevoerd worden. Subsidies worden
vanaf vrijwel al onze beleidsartikelen verstrekt. Alleen de beleidsartikelen
11, 12 en 13 die betrekking hebben op studiefinanciering, schoolkosten en
lesgeld kennen geen subsidies. Voor alle overige beleidsartikelen geldt dat
bovengenoemde toetsen en interne controle op staatssteun plaatsvinden.
De leden van de D66-fractie vragen welke risico’s er zijn en welke acties
ondernomen worden om de onzekerheden in de rechtmatigheid van
subsidies van begrotingsartikel 8 Internationaal Beleid weg te kunnen
nemen. Zoals gemeld in de bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag
2019 zijn deze onzekerheden ontstaan door risico’s op staatsteun bij een
aantal subsidiebeschikkingen, waaronder Nuffic. Mede naar aanleiding
van deze bevinding zijn we bezig om de subsidierelatie met de genoemde
instellingen te herzien. Gezien de langjarige subsidierelatie met de
organisaties moet hier zorgvuldig mee om worden gegaan en kost de
herziening tijd. De eerste verbeteringen worden in 2020 doorgevoerd.
De leden van de D66-fractie vragen op welke termijn en met welke
mijlpalen DUO verwacht «Role Based autoriseren» in gebruik te hebben.
DUO hanteert hiervoor de volgende mijlpalen en planning. Er loopt
momenteel een pilot bij 2 directies binnen DUO. Medio 2020 vindt een
evaluatie van deze pilot plaats. Op basis daarvan wordt een GO/NO GO
besluit genomen over de in productie name bij de 2 pilot directies en de
verdere uitrol bij overige directies binnen DUO. De verdere uitrol bij de
overige directies en in productie name loopt tot medio 2021. Wij zullen de
voortgang hierop nauwlettend in de gaten houden.
Vragen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de Algemene Rekenkamer
vaststelt dat de Minister voorafgaand aan de toekenning van het
resterende deel van de tweede tranche van de werkdrukmiddelen in 2019,
niet heeft geëvalueerd of het eerder toegekende geld wel effect heeft
gehad op de werkdruk van leerkrachten in het primair onderwijs en
vragen waarom dit niet is gedaan. Mede omdat de Algemene Rekenkamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

18

in hun rapport vorig jaar ook al concludeerde dat de Minister onvoldoende informatie had verzameld om een onderbouwd besluit te kunnen
nemen over de toekenning van een deel van tweede tranche. Welk besluit
zit erachter om dat opnieuw niet te doen en is er in beeld welk effect de
werkdrukmiddelen hebben op de werkdruk van de leerkrachten in het
primair onderwijs, zo vragen de leden
Wij refereren naar het antwoord op de vraag van de leden van de
VVD-fractie.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom er een verschil is in de
regeling zijinstroom: het jaarverslag 2019 meldt namelijk dat de ophoging
in de najaarsnota € 11,2 miljoen bedroeg, terwijl de tweede suppletoire
begroting een ophoging met € 13,2 miljoen laat zien. Is deze ophoging
structureel van aard, zo vragen de leden. In het jaarverslag staat vermeld
dat er voor de regeling zijinstroom bij Najaarsnota 2019 € 11,2 miljoen
extra beschikbaar is gekomen vanuit de eindejaarsmarge. Daarnaast is er
bij Najaarsnota € 2 miljoen extra beschikbaar gekomen vanuit de
begroting van artikel 3. Door onderuitputting op de regeling korte
scholingstrajecten is dit budget ingezet om alle aanvragen van
zij-instromers te kunnen toekennen. In totaal is er dus bij Najaarsnota
€ 13,2 miljoen extra beschikbaar gekomen. Het budget voor de regeling
zijinstroom is met het amendement Heerema met structureel € 18 miljoen
extra opgehoogd, waardoor het budget gelijk is aan de uitputting in 2019.
De dekking van dit amendement is gevonden bij de regeling Lerarenbeurs.
OCW heeft in eerste instantie € 347 miljoen aan verplichtingen onterecht
ten laste van 2020 laten boeken en deze fout niet zelf ontdekt, zo stellen de
leden van de GroenLinks-fractie. Ook in 2018 werd er geconstateerd dat
een beleidsmatige mutatie van € 379,4 miljoen niet tijdig gemeld was aan
het parlement. De leden vragen of we kunnen uitleggen hoe het kan dat er
opnieuw een fout is gemaakt. De fout is ontstaan door een verkeerde
inschatting bij het bepalen van het jaar waarop de verplichting moet
rusten. Dit jaar zal er meer aandacht zijn voor het verplichtingenbeheer. Er
zal meer nadruk komen op het versterken van de kennis over het
verplichtingenbeheer en in de tweede helft van het jaar zal vaker een
aansluiting worden gemaakt tussen de begroting en de financiële
administratie om herhaling van een fout in het boeken van verplichtingen
te voorkomen.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat er minder aanvragen zijn
binnengekomen in 2019 voor de Lerarenbeurs, en dat er een dalende
trend is sinds 2016. Wat is de verklaring van deze trend en is het bekend
waarom er steeds minder aanvragen zijn, zo vragen deze leden.
Voor de masterambitie (stimulering van meer masteropgeleiden leraren)
is vanaf 2015 meer budget toegevoegd aan de Lerarenbeurs. Ondanks
extra inspanningen (verruiming studieverlofuren, communicatiecampagne, versoepelingen regeling) is dit niet volledig benut. Leraren geven
tijdgebrek aan als belangrijkste reden om geen beurs aan te vragen. Zij
kunnen een bachelor- of masteropleiding moeilijk combineren met werk
en privé. Ook is het mogelijk dat leraren die de Lerarenbeurs wilden
gebruiken dat reeds hebben gedaan. De Lerarenbeurs loopt immers al
sinds 2009.
Voornoemde leden vragen waarom er minder gebruik is gemaakt van de
regelingen schoolleiders en hoogbegaafdheid en wat er met het geld
wordt gedaan dat niet gebruikt is. Wij refereren naar het antwoord op de
vraag van de leden van de VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

19

Leden van de GroenLinks-fractie vragen of wij kunnen verklaren waarom
er zoveel minder aanvragen zijn gedaan naar de doorstroomregelingen.
Het bereik van de subsidieregeling doorstroomprogramma’s po-vo is
tussen 2017 en 2019 aanzienlijk toegenomen van bijna 5.000 leerlingen
naar ruim 13.000 leerlingen. Het beschikbare subsidieplafond is in deze
jaren ook gestegen (van € 5,1 miljoen in 2017 naar € 16,3 miljoen in
2019), maar het is niet uitgeput, ondanks de stijging van het aantal
subsidieaanvragen. Het is ons niet bekend wat de reden daarvoor is. Wij
zijn van plan om de subsidieregeling in 2021 te vernieuwen. In de aanloop
daarvan wordt in het langlopend monitoring en evaluatie onderzoek
maatregelen gelijke kansen bekeken hoe de regeling verbeterd kan
worden, passend bij de behoeften van scholen.
Leden van de GroenLinks-fractie lezen dat er een bedrag van
€ 36,5 miljoen beschikbaar was als prestatiebekostiging op het thema
voortijdig schoolverlaten en dat dit bedrag is uitgekeerd aan
mbo-instellingen die goede resultaten bereikten bij het tegengaan van
voortijdig schoolverlaters. Wat waren deze resultaten, op welke manier
zijn deze bereikt en worden instellingen gestimuleerd om deze best
practices te delen met andere instellingen, zo vragen de leden. Inmiddels
is de resultaatafhankelijke bekostiging in het mbo afgeschaft en zijn deze
middelen toegevoegd aan de middelen voor de kwaliteitsafspraken met
de mbo-sector. In het bestuursakkoord met de mbo-sector is afgesproken
dat mbo-instellingen zich onder andere richten op jongeren in een
kwetsbare positie en dat ze ambities opnemen in de kwaliteitsagenda’s
over de aanpak van voortijdig schoolverlaten. Deze kwaliteitsagenda’s zijn
openbaar en kunnen dus door alle instellingen geraadpleegd worden.
Daarnaast is op 14 januari jl. het sectorbeeld Vertrouwen gepubliceerd. In
het sectorbeeld wordt ingegaan op de door de scholen zelf geformuleerde
ambities in hun kwaliteitsagenda’s. De rapportage sluit af met aanbevelingen aan de Minister en aan de scholen.
Wat waren de kwalitatieve en kwantitatieve eisen die aan extra werkdrukmiddelen ter versterking van de salarismix in de Randstadregio’s gesteld
werden en op welke manier werden deze verantwoord, zo vragen de
leden van de GroenLinks-fractie. In het convenant leerkracht is
afgesproken dat 25% van het bedrag voor de salarismix in de Randstadregio’s beschikbaar wordt gesteld ten behoeve van verminderen werkdruk.
Deze middelen dienen herkenbaar te worden besteed aan extra formatie
in het primaire proces. Hierover zijn individuele afspraken gemaakt met de
instellingen. Er zijn geen verdere eisen gesteld aan de werkdrukmiddelen.
In de Functiemix update 2020 van het Platform Medezeggenschap MBO
lezen de leden dat de streefpercentages zoals vastgelegd in het Convenant
Leerkracht 2008 niet worden gehaald. Wat is de verklaring hiervoor en
vindt de Minister van het feit dat volgens het betreffende rapport de
functie/salarismix zowel landelijk als Randstedelijk een neerwaartse trend
in ontwikkeling vertoont, zo vragen de leden. De leden vragen of het klopt
dat het niet te controleren is of het geld dat via de lumpsum extra ter
beschikking wordt gesteld voor doorstroom voor dit doel gebruikt wordt
en welke mogelijkheden er zijn om te borgen dat de middelen wél terecht
komen bij de direct betrokkenen in het primaire proces.
In het Convenant Actieplan Leerkracht van Nederland zijn nooit streefpercentages vastgelegd voor het mbo. Wel zijn voorbeelden genoemd van
hoe de salarismix in het mbo eruit zou kunnen zien. Het grootste deel van
de Convenants-middelen is toegevoegd aan de lumpsum om de kosten te
dekken die gepaard gingen met het inkorten van salarisschalen van 18
naar 12 treden en het verhogen van de salarissen. Leraren verdienen
daardoor meer en groeien sneller door naar hun maximale salaris. Deze
middelen zijn dus ten volle terecht gekomen in het primaire proces. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

20

rest van het geld is aan de Randstadinstellingen ter beschikking gesteld
voor het versterken van hun salarismix en het verlichten van de werkdruk.
Met de instellingen zijn individuele afspraken gemaakt over het aantal
bevorderingen naar een hogere schaal die een instelling moest realiseren.
Op dit moment wordt de regeling salarismix Randstadregio’s geëvalueerd. In onze beleidsreactie die u met het rapport na de zomer kunt
verwachten, zullen wij dieper ingaan op de vraag welke effecten extra
middelen hebben gehad op de salarismix in de Randstad.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat er € 10 miljoen extra
beschikbaar is gesteld voor minderjarige bol-studenten uit minimagezinnen om te voorkomen dat zij om financiële redenen afzien van een
opleiding. Op welke manier wordt aan betreffende studenten gecommuniceerd dat deze mogelijkheid er is en heeft de Minister zicht op hoe
effectief deze communicatie verloopt, zo vragen deze leden. Sinds het
studiejaar 2016/2017 is de Tijdelijke regeling voorziening leermiddelen
voor deelnemers uit minimagezinnen van kracht. Jaarlijks is € 10 miljoen
beschikbaar voor deze regeling. Scholen hebben de verantwoordelijkheid
om (toekomstige) studenten te informeren dat zij bij de school terecht
kunnen wanneer zij onvoldoende financiële middelen hebben om
leermiddelen aan te schaffen. Deze verplichting is ook opgenomen in het
servicedocument schoolkosten. Veel scholen communiceren over deze
mogelijkheid via hun website en opleidingsbrochures. Daarnaast is
informatie ook te vinden op websites van bijvoorbeeld de rijksoverheid,
de MBO Raad en de Stichting Leergeld. In 2020 wordt het servicedocument schoolkosten geëvalueerd. De vraag of studenten/ouders
voldoende op de hoogte zijn van de mogelijkheid om een tegemoetkoming in de schoolkosten aan te vragen, wordt daarin onderzocht. De
Tijdelijke regeling gaat per 1 augustus 2021 op in een structurele
voorziening: het mbo-studentenfonds.
Met betrekking tot de subsidieregeling praktijkleren lezen deze leden dat
de budgetten voor mbo en hbo niet toereikend waren om volledige
praktijk- of leerplaatsen maximaal uit te keren. Ze vragen of we kunnen
aangeven waarom de verschillen in maximaal geraamde subsidies per
praktijk- of leerplek relatief veel verschillen van de daadwerkelijk
maximaal uitgekeerde subsidies. Verder vragen de leden of aangeven kan
worden of en hoe dit verschil in de toekomst verkleind gaat worden. In het
mbo is het aantal bbl-plaatsen de afgelopen jaren toegenomen.
Bovendien is de bekendheid en het gebruik van de regeling toegenomen.
Deze factoren hebben er samen toe geleid dat het binnen de budgettaire
kaders in 2019 niet mogelijk was de maximale subsidie per plek uit te
keren.
Door de coronacrisis is de situatie inmiddels sterk veranderd. Eerdere
crises hebben aangetoond dat het aantal praktijkleerplaatsen meebeweegt
met de conjunctuur. Het beleid is er nu op gericht leerbedrijven te
stimuleren praktijkleerplaatsen te handhaven. Hiertoe heeft de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) een stageplan
ontwikkeld en wordt voor de studiejaren 2020/2021 en 2021/2022
€ 10,6 miljoen per jaar beschikbaar gesteld voor een aanvullende subsidie
voor conjunctuur- en contactgevoelige bedrijfssectoren. Het doel is
leerbedrijven te stimuleren zoveel mogelijk bbl-plaatsen te handhaven. Dit
bedrag komt bovenop de verhoging van het budget met € 10,6 per jaar
voor de sectoren landbouw, horeca en recreatie in de studiejaren
2019/2020 tot en met 2023/2024 jaarlijks, waartoe al eerder was besloten
om de leercultuur in deze sectoren te stimuleren. In het hbo is de
doelgroep van de subsidieregeling in het studiejaar 2018/2019 uitgebreid
met de sectoren gezondheidszorg en gedrag & maatschappij. Hierdoor
steeg het aantal aanvragen waardoor het subsidiebedrag per aanvraag
daalde. Vanwege de coronacrisis is het zowel voor het mbo-deel als het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

21

hbo-deel lastig om te voorspellen hoe het aantal ingediende aanvragen
zich gaat ontwikkelen. Omdat zowel de diepte als de duur van deze crisis
onbekend zijn, is het nog onduidelijk welke gevolgen de coronacrisis zal
hebben op het aantal uitgekeerde subsidies.
Vragen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie vragen wat de daadwerkelijke opbrengsten zijn
van alle acties die de regering uitvoert in het kader van kansengelijkheid,
zoals het Actieplan Gelijke Kansen en de subsidieregeling Vrijroosteren
leraren. In hoeverre zijn deze acties voortgezet tijdens de huidige
coronacrisis, zo vragen de leden. Het is onwenselijk dat het opleidingsniveau van ouders bepalend is voor de schoolloopbaan van kinderen. In
2016 signaleerde de inspectie dit probleem en sindsdien hebben we ons
verstevigd ingezet om de kansengelijkheid in het onderwijs te bevorderen.
Daarbij is het bestrijden van kansenongelijkheid een van de voornaamste
ambities in het huidige Regeerakkoord. Er zijn kleine veranderingen ten
goede te zien: zo is de toename van verschillen in schooladviezen in het
basisonderwijs op basis van de opleiding van ouders gestopt en het
aandeel meervoudige initiële adviezen neemt toe. Ook de inhaalslag die
niet-westerse migrantenkinderen van de tweede generatie maken, zet
door. Maar de constateringen van de inspectie in het meest recente
Onderwijsverslag onderstrepen vooral hoe belangrijk het is om hier mee
door te gaan. De uitvoering van het Actieplan Gelijke Kansen loopt dan
ook door. Daarbij voert het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek
(NRO) het programma monitoring evaluatie maatregelen gelijke kansen
uit. Dit onderzoek monitort een aantal maatregelen van het Actieplan
Gelijke Kansen (2017–2021). Daarbij gaat het niet alleen om het vaststellen
van de effecten, maar ook om het identificeren van werkzame elementen
van de maatregelen. Op dit moment is er ook aandacht voor het effect van
de coronacrisis op de maatregelen. We verwachten dat scholen die de
subsidie voor het vrijroosteren van leraren hebben ontvangen, doorgaan
met de coaching en professionalisering van leraren om leerlingen met een
risico op achterstand goed te kunnen begeleiden. Voor bijvoorbeeld de
subsidieregeling voor doorstroomprogramma’s po-vo wordt de subsidie
in verband met de coronacrisis verlengd, zodat scholen meer tijd hebben
om een aanvraag in te dienen en hiervan gebruik te maken. Volgend
schooljaar zal in het voortgezet onderwijs het doorstroomrecht gaan
gelden, waarvan de verwachting is dat dit een positief effect zal hebben
op stapelen in het vo en daarmee meer kansen biedt.
De leden van de SP-fractie vragen of we voorbeelden uit het buitenland
gebruiken bij het bestrijden van kansengelijkheid. Verder vragen de leden
in hoeverre wij vinden dat onze doelen van passend onderwijs behaald
zijn sinds de start van dit kabinet. Uiteraard nemen we kennis van wat in
het buitenland gebeurt en we doen ons voordeel met bijvoorbeeld de
internationaal vergelijkende rapporten van de OESO. Tegelijkertijd is het
zo dat onderwijssystemen van land tot land sterk verschillen en dat
daarmee ook maatregelen en effecten vaak niet één op één zijn om te
zetten naar de Nederlandse situatie.
Onlangs is het eindrapport van NRO over de evaluatie van het passend
onderwijsbeleid gepubliceerd (Ledoux, G. & Waslander, S., Eimers, T.
Evaluatie passend onderwijs. Eindrapport mei 2020). In onze beleidsreactie op deze evaluatie zullen we ingaan op de doelen van passend
onderwijs en of deze in onze ogen zijn behaald. Wij streven ernaar om u
onze beleidsreactie en een voorstel voor de toekomst van het passend
onderwijsbeleid kort na de zomer te doen toekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

22

De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre de laatste ramingen over
het lerarentekort in het primair en voortgezet onderwijs nog kloppen en
wanneer ze worden bijgesteld. De meest recente ramingen hebben wij
afgelopen december met uw Kamer gedeeld. De gegevens op de website
waar naar wordt verwezen zijn conform deze ramingen. Het geraamde
tekort in het po in 2024 is bijna 1970 fte bovenop de huidige situatie. De
omvang verschilt per regio. Voor het vo is het geraamde tekort in 2024
1300 fte bovenop de huidige situatie. Er zijn hierbij vooral verschillen
tussen vakken. In december dit jaar ontvangt u nieuwe ramingen.
Wat is de status van de uitvoering van de motie van het lid Kwint over het
registreren van het lerarentekort, zo vragen de leden van de SP-fractie.
Mede naar aanleiding van de motie Kwint zijn er verschillende acties
genomen om het lerarentekort te registeren. Begin maart zijn scholen
opgeroepen om de tekorten te registeren op www.lerarentekortisnu.nl.
Doordat de scholen niet lang daarna dichtgingen in verband met corona
hebben er helaas weinig registraties plaatsgevonden. Daarnaast is de
uitvraag van de tekorten zoals die in Rotterdam en Den Haag al eerder is
gedaan, inmiddels ook uitgevoerd in Almere en Utrecht. De resultaten in
Rotterdam en Den Haag zijn besproken in een werkgroep met onder
andere vertegenwoordigers van schoolbesturen uit de G5 (Amsterdam,
Den Haag, Rotterdam, Utrecht en Almere), de PO-Raad en het Ministerie
van OCW. De systematiek is echter nog niet volledig uitontwikkeld en kent
ook beperkingen: het brengt administratieve lasten voor scholen met zich
mee en kent subjectieve elementen door verschillen in interpretatie. In
overleg met de werkgroep wordt onderzocht of een dergelijke uitvraag
een geschikte manier is om het lerarentekort verder in beeld te brengen of
dat er ook andere methodes zijn waarbij er geen uitvraag nodig is.
Afhankelijk van de uitkomsten verbreden we de registratie van de tekorten
naar de rest van het land en vragen we de PO-Raad waar nodig te
ondersteunen.
De leden van de SP-fractie vragen op welke wijze wij aan de slag gaan
met de aandachtspunten die de Algemene Rekenkamer noemt naar
aanleiding van de versterking van de voorschoolse educatie. Daarnaast
vragen zij de Minister waarom hij voorafgaand aan de toekenning van het
resterende deel van de tweede tranche van de werkdrukmiddelen in 2019
niet heeft geëvalueerd of het eerder toegekende geld wel effect heeft
gehad op de werkdruk van leerkrachten in het primair onderwijs,
aangezien de Algemene Rekenkamer hier ook al een punt van maakte in
het rapport over het Jaarverslag 2018. Wij refereren voor beide vragen
naar de antwoorden op de vragen van de leden van de VVD-fractie.
Voornoemde leden vragen welke aanvullende maatregelen er worden
genomen om te voorkomen dat de Algemene Rekenkamer volgend jaar
weer moet concluderen dat de informatiebeveiliging DUO nog steeds niet
op orde is. Worden de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer
overgenomen, zo vragen deze leden. Wij refereren naar het antwoorden
op de vraag van de leden van de VVD-fractie.
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
De weer groeiende problematiek van leerplichtige kinderen die thuiszitten,
de definities van basisondersteuning die voor passend onderwijs per
school verschillen, de ongelijke toegang van kinderen tot huiswerkbegeleiding en stagediscriminatie zijn helaas hardnekkige oorzaken van
kansenongelijkheid, zo stellen de leden van de PvdA fractie. De leden
vragen wat wij willen gaan ondernemen om meer grip te krijgen op deze
ontwikkelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

23

Wij erkennen dat er veel factoren zijn die zorgen voor ongelijke kansen in
het onderwijs. Daarom zetten we in op een diversiteit aan maatregelen
om kansengelijkheid te bevorderen. Voorbeelden hiervan zijn zomerscholen in het voortgezet onderwijs en extra ondersteuning voor
mbo-studenten die overstappen naar het hbo. Onlangs hebben we uw
Kamer geïnformeerd dat wij dit jaar € 244 miljoen extra uittrekken om de
achterstanden weg te werken die kinderen in een kwetsbare positie tijdens
de sluiting van scholen in verband met het coronavirus hebben
opgelopen. Verder bent u eerder geïnformeerd over de maatregelen die
we nemen in de aanpak van thuiszitters (Kamerstuk 26 695, nr. 130). Uw
Kamer ontvangt kort na de zomer onze reactie over de evaluatie van
passend onderwijs en een voorstel voor de toekomst. Daarbij komen we
ook terug op een vervolg voor het Thuiszitterspact. Tot slot zijn we
voornemens om het gebruik van aanvullend onderwijs te blijven volgen.
In 2021 zal een vervolgonderzoek worden uitgevoerd. Verder zien we dat
scholen met veel achterstandsleerlingen ook vaker te maken hebben met
tekorten, met name in de G5 (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht
en Almere). Deze steden hebben noodplannen opgesteld om de continuïteit, kwaliteit en kansengelijkheid van het onderwijs te borgen. Met deze
steden zijn we in overleg over de uitvoering van de plannen. Voor de
zomer wordt u daarover geïnformeerd.
In het bestrijden van stagediscriminatie wordt sterk ingezet op bewustwording bij leerbedrijven, scholen en studenten en het stimuleren van de
dialoog. Ook is er vanuit het project LOB-gelijke kansen extra inzet binnen
het mbo om gelijke kansen voor jongeren met een migratieachtergrond te
bevorderen door het versterken van loopbaanvaardigen, het overbruggen
van negatieve beeldvorming en het organiseren van oriënterende
bedrijfsbezoeken. Momenteel wordt bekeken hoe dit project vervolgd kan
worden. Om meer inzicht te krijgen in concrete manieren waarop
stagediscriminatie kan worden bestreden, loopt in opdracht van OCW en
SZW een meerjarig onderzoek naar de ontwikkeling van aantoonbaar
effectieve interventies die scholen en leerbedrijven kunnen inzetten voor
het tegengaan van stagediscriminatie. Ook wordt bestaande regelgeving
aangevuld. Binnen het actieplan arbeidsmarktdiscriminatie werkt SZW
aan eerlijkere werving- en selectieprocedures waarin dat wat je kan, en
niet wie je bent, centraal staat. Zo is een wetsvoorstel in ontwikkeling
waarmee de bevoegdheden van de Inspectie SZW uitgebreid worden om
toezicht op arbeidsmarktdiscriminatie mogelijk te maken. De Inspectie
SZW kan dan gaan toezien op een schriftelijke werkwijze bij werkgevers
en intermediairs ten aanzien van werving en selectie waarin voldoende
waarborgen opgenomen dienen te zijn om het maken van verboden
onderscheid tegen te gaan. Dit zal ook toezien op de selectieprocedures
van stagiairs.
De leden van de PvdA-fractie vragen of er niet structureel meer
waardering zou moeten zijn voor het lerarenberoep. Maken de loonkloven
tussen primair en voortgezet onderwijs, tussen voortgezet speciaal
onderwijs en tussen het lerarenberoep in het algemeen en andere
beroepen die een vergelijkbaar opleidingsniveau vereisen, het werk in het
onderwijs niet onnodig onaantrekkelijk, zo vragen de leden. De leden
vragen wat de verwachte gevolgen zijn voor de omvang van de lerarentekorten per onderwijssector in de komende jaren bij ongewijzigd beleid.
Het ingezette beleid voor de aanpak van de tekorten heeft een positief
effect op de omvang van de tekorten, zoals wij u in december hebben
laten weten. De tekorten in het primair onderwijs nemen de komende
jaren nog steeds toe, maar minder hard dan eerder voorzien en daarmee
zien we een eerste kentering. De geraamde tekorten in het primair
onderwijs in 2024 zijn ten opzichte van de eerdere ramingen 1300 fte
lager. Omdat de tekorten voorlopig nog wel toenemen, blijven we alles op
alles zetten om dit verder af te remmen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

24

Het is belangrijk dat er meer waardering komt voor het lerarenberoep. Dat
is ook een doel van de campagne Werken in het onderwijs, De baan van
het leven, die in februari is gestart. Het is ook belangrijk dat het lerarenberoep aantrekkelijker wordt om in te (blijven) werken. Aantrekkelijkheid
van het leraarsberoep kent vele aspecten waarvan beloning een belangrijke is. Materieel draagt dit kabinet bij met een jaarlijkse bijdrage voor
loonontwikkeling en een structurele investering van 270 miljoen euro voor
leraren in het po. Zo wordt een basisschoolleraar sinds 2018 gemiddeld
14% procent meer beloond en verdient de leraar anno 2020 zo’n € 4.470,–
per maand. Daarnaast heeft dit kabinet 150 miljoen euro extra beschikbaar
gesteld voor de arbeidsvoorwaarden in het po voor het schooljaar
2019/2020.
Er wordt gevraagd naar de verschillende beloningen in het po, vo, vso en
andere in opleidingsniveau vergelijkbare beroepen. Wij zijn van mening
dat bij een gelijke functie, wat overigens meer is dan alleen een gelijk
opleidingsniveau, een gelijke beloning hoort. In het Kamerdebat op
19 februari 2020 hadden wij aangegeven dat het in eerste instantie bij
sociale partners ligt om hierover het gesprek te voeren. Eerder hebben we
de Kamer met de brief van 2 juli 2019 laten weten dat we het bevoegdhedenstelsel voor het po, vo en mbo zo gaan aanpassen dat bevoegdheden
(over sectoren heen) gestapeld kunnen worden. Door het stapelen van
bevoegdheden kunnen leraren makkelijker loopbaanstappen zetten,
eventueel over sectoren heen. Dat verhoogt de aantrekkelijkheid van het
beroep voor huidige en toekomstige leraren en voor mensen die van
buitenaf de stap naar het onderwijs willen maken. Functiegebouwen
moeten goed bij deze ontwikkeling aansluiten, waarbij duidelijk wordt
welke taken en verantwoordelijkheden bij de verschillende functies horen
en welke (intersectorale) loopbaanpaden tot de mogelijkheden behoren.
Dit wordt onder andere meegenomen in het onderzoek van de commissie
Onderwijsbevoegdheden.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat er naast de Subsidieregeling
flexibel beroepsonderwijs derde leerweg nodig is om mensen op afstand
van de arbeidsmarkt meer te laten deelnemen aan activiteiten gericht op
een leven lang ontwikkelen.
Bij- en omscholing via praktijkleren mbo is essentieel voor de directe en
duurzame inzetbaarheid van werkzoekenden en werkenden met een
kwetsbare arbeidsmarktpositie. Nu de coronacrisis zal leiden tot een
economische recessie, waarbij waarschijnlijk bedrijven en banen zullen
verdwijnen en op andere plaatsen nieuwe werkgelegenheid zal ontstaan,
neemt de noodzaak tot scholing toe. Met een leerwerkplek bij een erkend
leerbedrijf kunnen werkzoekenden en werkenden een volledige opleiding
doen leidend tot een diploma, een vastgesteld onderdeel resulterend in
een mbo-certificaat of een maatwerkroute waarmee een praktijkverklaring
wordt verkregen. Al deze documenten zijn herkenbaar voor zowel
werkgevers als onderwijsinstellingen, wat arbeidstoeleiding, doorontwikkeling en overstappen naar een andere werkgever of sector ten goede
komt (civiel effect). Leren in de praktijk alsook het kunnen doen van
onderdelen van een mbo-opleiding past ook beter bij de behoeften van
werkzoekenden, werkenden en werkgevers en draagt tevens bij aan de
structuurversterking van onze economie. Het is dan ook de gezamenlijke
ambitie van SZW, OCW, VNG, Divosa, UWV, MBO Raad, NRTO, SBB en
sociale partners om praktijkleren in al zijn vormen en de daarvoor
benodigde samenwerking tussen de domeinen mbo en Werk & Inkomen
structureel te verankeren in de arbeidsmarktregio’s in 2022. Dat vraagt
naast het stimuleren van een flexibel opleidingsaanbod bij
mbo-instellingen (door onder andere de Subsidieregeling flexibel
beroepsonderwijs derde leerweg), ook het behouden/creëren van
voldoende leerwerkplekken bij werkgevers, het inpassen van praktijkleren
in de dienstverlening/het re-integratieaanbod van gemeenten en UWV, het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

25

stimuleren van de samenwerking tussen partijen in de arbeidsmarktregio,
het investeren in expertiseontwikkeling bij alle betrokken partijen en het
verankeren van de juiste randvoorwaarden in wet- en regelgeving/beleid.
Om deze ambitie te helpen realiseren heeft het kabinet onlangs extra geld
beschikbaar gesteld voor de SBB om ook voor werkzoekenden en
werkenden een leerbaan beschikbaar te hebben, zeker in vitale en/of
kanssectoren (naast de inzet op het behoud van stages en leerbanen voor
huidige en aankomende mbo-studenten en leerlingen in het vso, pro en
vmbo) alsook voor ophoging van de subsidie praktijkleren voor het
behoud van bbl-leerwerkplekken in door de crisis getroffen sectoren. Met
de SLIM-regeling kunnen werkgevers tevens subsidie krijgen voor het
realiseren van een leerwerkplek waar een deel van een mbo-opleiding
gedaan kan worden leidend tot een mbo-certificaat of praktijkverklaring.
De mogelijkheden van praktijkleren zullen ook een plek krijgen in de
campagne «NL leert door». Aanvullend zal de huidige scholingsaftrek
vervangen worden door een uitgavenregeling, de STAP-regeling, die
vanaf 2022 in werking zal treden. Mensen kunnen het stap-budget ook
inzetten voor alle vormen van praktijkleren ter bekostiging van de inzet
van mbo-instellingen.
Welke mogelijkheden willen de Ministers aangrijpen om te bereiken dat
onderwijsgeld daadwerkelijk optimaal gaat bijdragen aan de opleiding
van zoveel mogelijk mensen voor de samenleving van de toekomst, zo
vragen de leden van de PvdA-fractie.
De onderwijsbekostiging is sober, maar doelmatig. Dat wil zeggen dat de
inzet van de onderwijsmiddelen optimaal worden benut om leerlingen en
studenten zo goed mogelijk voor te bereiden op de samenleving en de
arbeidsmarkt. De inzet van nieuwe middelen, zoals de investering in kader
van Sterk Techniekonderwijs, is er bijvoorbeeld op gericht om de kwaliteit
en toegankelijkheid van het techniekonderwijs in het vmbo te borgen en
te verhogen. Het is en blijft een belangrijk doel van dit kabinet om ook
zoveel mogelijk jongeren aan een startkwalificatie te helpen. Een
startkwalificatie geeft jongeren betere kansen op de arbeidsmarkt en
bereidt hen voor om een waardevolle bijdrage te kunnen leveren aan de
samenleving van de toekomst. Om schooluitval te voorkomen stellen wij
weer geld beschikbaar voor een nieuwe ronde regionale plannen. Scholen
en gemeenten maken gezamenlijk plannen om het aantal voortijdig
schoolverlaters terug te dringen. De komende jaren wordt tegelijkertijd
onverminderd ingezet om de toegankelijkheid en de kwaliteit van het
beroepsonderwijs verder te verbeteren en om de overgangen in de
beroepskolom soepeler te laten verlopen. Het streven is onder andere om
het succes van eerstejaars mbo- en hbo-studenten te vergroten en
studenten de kans te bieden om hun talenten zoveel mogelijk te ontwikkelen. Daarmee blijven wij werken aan een samenleving voor de
toekomst.
De leden van de PvdA-fractie vragen wanneer de toegezegde ontwikkeling
van de signaleringswaarde voor bovenmatige reserves van besturen
operationeel zal zijn. Wij refereren naar het antwoord op de vraag van de
leden van de VVD-fractie.
Voornoemde leden vragen of het rendementsdenken dat ten grondslag
ligt aan de financieringssystematiek van het hbo en wo op lange termijn
de kwaliteit van het onderzoek en het onderwijs dreigt te schaden.
Wij zijn het met de leden eens dat het rendementsdenken moet worden
teruggedrongen in het hoger onderwijs. We hebben daarvoor ook reeds
concrete stappen genomen. Wij zijn het niet eens met de stelling dat de
financieringssystematiek van het hbo en wo de kwaliteit van het
onderzoek en onderwijs zou schaden. Met de herziening van de bekostigingssystematiek hoger onderwijs en onderzoek, naar aanleiding van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

26

advies van de Adviescommissie Bekostiging Hoger Onderwijs en
Onderzoek, worden belangrijke stappen gezet naar minder concurrentie
en meer samenwerking. Om de overmatige groeiprikkel op studentenaantallen terug te dringen en te zorgen voor meer stabiliteit in de bekostiging
is in 2020 het aandeel vaste bekostiging vergroot en het aandeel variabele
bekostiging verkleind.
Met de herziening van de bekostiging wordt ook geïnvesteerd in bètatechnische opleidingen. In de bètatechniek bestaat een grote en toenemende
vraag vanuit de arbeidsmarkt, en tegelijkertijd toenemende aantallen
studenten die bereid zijn een opleiding in dit domein te volgen, terwijl de
bètatechnische opleidingen deze vraag niet kunnen verwerken. Wij
erkennen tegelijkertijd het belang van de brede wetenschap voor de
toekomst van Nederland als kennisland en het bekostigingsmodel biedt
ruimte voor brede universiteiten om hier eigen keuzes in te maken. Een
herziening van de bekostiging binnen het bestaande macrokader leidt
echter ook onvermijdelijk tot herverdeeleffecten tussen instellingen. Door
een ingroeipad te hanteren en door de extra middelen uit de
Voorjaarsnota 2019 (€ 37 miljoen) in te zetten ter verzachting van de
negatieve herverdeeleffecten is er gezorgd voor een zachte landing en
beheerste herverdeeleffecten.
De sociale- en geesteswetenschappen hebben deze kabinetsperiode extra
middelen gekregen voor onderzoek via het sectorplan SSH. Daarnaast is
vorig jaar besloten om de € 18 miljoen voor het sectorplan bètatechniek
die wordt overgeheveld van de tweede naar de eerste geldstromen
richting de algemene universiteiten te laten gaan.
De leden van de PvdA-fractie lezen bij de kengetallen in tabel 53 dat er een
daling is van de «Publieke investering in R&D als % bbp» van 0,72 naar
0,69. Hoe wordt deze daling verklaart, zo vragen de leden. De percentages
«Publieke investering in R&D als % bbp» in tabel 53 worden bepaald door
zowel de directe overheidsuitgaven aan R&D als door de prognose van
het bbp. Waar in de afgelopen jaren wel degelijk sprake is geweest van
een stijging in de overheidsuitgaven aan R&D, zorgt de (verwachte) groei
van de Nederlandse economie ervoor dat het percentage in de tabel
afneemt. In recentere cijfers liggen de percentages over 2018 en 2019
dichter bij elkaar, namelijk respectievelijk 0,71 en 0,70 procent. De directe
overheidsuitgaven aan R&D stijgen van € 5,5 miljard in 2018 naar
€ 5,8 miljard begroot in 2020.
Zou het naast de uitbreiding van de aanpak voor Veilige steden niet nodig
zijn om het melden van geweld achter de voordeur laagdrempeliger te
maken, de vervolging te vereenvoudigen, en de opvangcapaciteit voor
slachtoffers te vergroten, zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Het programma Veilige Steden richt zich op het tegengaan van gendergerelateerd geweld in de publieke ruimte. Naast het programma Veilige
Steden wordt op verschillende manieren gewerkt aan het bestrijden van
geweld, zowel in de publieke ruimte als achter de voordeur. Het
programma Geweld Hoort Nergens Thuis (GHNT) richt zich op het geweld
achter de voordeur. Een van de drie actielijnen van het programma GHNT
is om huiselijk geweld eerder en beter in beeld te krijgen. In voortgangsrapportages over dit programma wordt uw Kamer twee maal per jaar
geïnformeerd over de voortgang van de diverse acties die in het kader van
deze actielijn zijn opgesteld. Recent is een aantal aanvullende acties
genomen om het zoeken van hulp bij huiselijk geweld laagdrempeliger te
maken. Aanleiding hiervoor waren de Coronamaatregelen, als gevolg
waarvan spanningen in gezinnen op kunnen lopen en de stap naar hulp
juist groter kan worden. Op 25 april jl. is een nieuwe landelijke campagne
tegen huiselijk geweld en kindermishandeling gestart. Het doel van de
campagne is zowel slachtoffers als omstanders te stimuleren in actie te
komen bij huiselijk geweld. De campagnewebsite

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

27

www.ikdoeietstegenhuiselijkgeweld.nl biedt concrete tips en adviezen
over wat mensen kunnen doen bij kindermishandeling, partnermishandeling en ouderenmishandeling. Met het codewoord «masker 19» kunnen
slachtoffers van huiselijk geweld sinds 1 mei jl. hulp vragen bij apotheken.
Het codewoord is een manier om het zoeken naar hulp laagdrempeliger te
maken. Als een klant de woorden «masker 19» uitspreekt, weet de
apotheker dat deze persoon hulp nodig heeft en brengt de apotheker de
klant in contact met Veilig Thuis. Als de klant samen met een ander de
apotheek bezoekt, neemt de apotheker zelf contact op met Veilig Thuis.
Vanaf 25 mei zijn alle Veilig Thuis organisaties bereikbaar via een
chatfunctie. Ook hierdoor wordt het laagdrempeliger voor slachtoffers van
huiselijk geweld hulp zoeken.
Bij brief «Consultatie voorontwerp wetsvoorstel seksuele misdrijven» van
12 mei 2020 (Kamerstuk 29 279, nr. 259) is uw Kamer geïnformeerd over
de start van de consultatie van het voorontwerp van het wetsvoorstel tot
modernisering van de strafbaarstelling van verschillende vormen van
seksueel grensoverschrijdend gedrag (wetsvoorstel seksuele misdrijven).
Het voorontwerp breidt de strafrechtelijke bescherming tegen seksuele
grensoverschrijding uit. Hierdoor wordt slachtoffers meer bescherming
geboden en krijgen politie en het Openbaar Ministerie meer mogelijkheden om strafrechtelijk op te treden. Vrouwen voor wie het thuis niet
veilig is moeten kunnen rekenen op een veilige opvangplek. Naar
aanleiding van signalen over een tekort aan opvangplekken voor vrouwen
in acute crisissituaties, heeft Minister De Jonge samen met de VNG een
onderzoek uit laten voeren om zicht te krijgen op de situatie. Valente, de
koepelorganisatie van onder meer de vrouwenopvang, was nauw
betrokken bij dit onderzoek. Het onderzoek is door de Minister van VWS
op 17 april jl. aangeboden aan uw Kamer (Kamerstuk 28 345, nr. 230). In
de vierde voortgangsrapportage van het programma GHNT wordt nader
ingegaan op de onderzoeksresultaten. Voor het vergroten van de
opvangcapaciteit en het aanpakken van door- en uitstroomproblematiek,
stelt het kabinet vanaf 2019 structureel per jaar € 14 miljoen beschikbaar.
Wat doet het kabinet met de GREVIO aanbeveling om de aanpak van
«huiselijk» geweld meer genderspecifiek te maken en zou het niet
standaard moeten worden dat de pleger van geweld achter de voordeur
bij het instellen van een huisverbod een behandeling krijgt opgelegd, zo
vragen voornoemde leden.
Op dit moment wordt zorgvuldig beoordeeld en onderzocht welke
aanbevelingen uit het GREVIO-rapport op welke wijze worden opgevolgd.
Op 20 januari jl. heeft uw Kamer een afschrift ontvangen van de eerste
reactie op het GREVIO rapport zoals dat aan de Raad van Europa is
gegeven. In het najaar volgt een tweede reactie, waarbij meer inhoudelijk
op de aanbevelingen ingegaan zal worden. De aanbevelingen ten aanzien
van gendersensitiviteit maken daar onderdeel van uit. Zoals eerder
aangeven, wordt ook u geïnformeerd over die reactie en het vervolg.
Vanwege de corona-crisis heeft het proces enige vertraging opgelopen.
De verwachting is op dit moment dat de vertraging beperkt zal zijn.
De mogelijkheid om iemand te verplichten om behandeling te volgen, is
een mogelijkheid die bestaat in het strafrechtelijk traject. Bij een tijdelijk
huisverbod, een bestuursrechtelijke maatregel, waar voorop staat dat er
een afkoelingsperiode wordt gecreëerd, ligt een dergelijke verplichting
minder voor de hand. Er is voor gekozen om te voorzien in voldoende
positieve prikkels voor de uithuisgeplaatste om hulpverlening te
aanvaarden. Zo wordt erin voorzien dat de burgemeester het huisverbod
binnen tien dagen kan intrekken indien de uithuisgeplaatste een aanbod
tot hulpverlening heeft aanvaard en zijn aanwezigheid in de woning geen
ernstig en onmiddellijk gevaar meer oplevert voor de veiligheid van één
of meerdere personen met wie hij een huishouden deelt. Daarnaast kan
blijken dat een verlenging van het huisverbod nodig is, bijvoorbeeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

28

wanneer de uithuisgeplaatste zich niet open heeft gesteld voor de
aangeboden hulpverlening. Vanaf het moment dat een huisverbod wordt
opgelegd, wordt de hulpverlening zo spoedig mogelijk in gang gezet.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de oorzaak is van de discrepantie
tussen kengetallen over referentieniveaus lezen, taal en rekenen wat in het
jaarverslag is gebruikt en de kengetallen die voortkomen uit het Onderwijsverslag, Staat van het Onderwijs. Deze discrepantie heeft meerdere
mogelijke oorzaken. Allereerst worden de referentieniveaus voor onder
andere lezen gemeten in de eindtoets in groep 8. Leerlingen zijn dan 11 of
12 jaar oud. Het PISA onderzoek wordt afgenomen op 15-jarige leeftijd. Er
kan een verschil zitten in prestaties tussen deze twee leeftijdsgroepen.
Eind 2022 worden de prestaties op het gebied van lezen in de basisschoolleeftijd weer op internationaal vergelijkende wijze gemeten in het PIRLS
onderzoek. Een tweede mogelijke oorzaak is dat er in de referentieniveaus
en in het PISA onderzoek andere zaken worden gemeten. Het onderwijs in
Nederland is gericht op het behalen van de referentieniveaus en niet
direct op de zaken die worden gemeten in PISA. Tot slot wordt PISA als
een low stakes toets gezien door scholen en leerlingen, terwijl de
eindtoets als high stakes toets wordt gezien. Ook daardoor kunnen
leerlingen beter presteren.
Evenwel is lezen een belangrijke vaardigheid die in en om het onderwijs
aan onze leerlingen moet worden bijgebracht. Daarom hebben wij eind
2019 aangekondigd te starten met het Leesoffensief. Rond de zomer
ontvang uw Kamer een brief met een update over het Leesoffensief.
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de maatregelen die wij
hebben genomen in reactie op het groeiend aandeel thuiszittende
leerlingen die minstens drie maanden thuis zitten zonder passend
onderwijsaanbod inmiddels effect hebben gehad. Welke nadere maatregelen liggen nog in het verschiet, zo vragen de leden. Wij refereren naar
het antwoord op de vraag van de leden van de D66-fractie.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de verklaring is dat de studenttevredenheid in het hbo is gedaald en in het wetenschappelijk onderwijs de
uitval tijdens het eerste jaar is gestegen. Op welke wijze wordt hier
invloed op uitgeoefend, zo vragen de leden. We vinden het belangrijk dat
studenten hun mening kunnen geven over het onderwijs, en dat dat
openbare en vergelijkbare gegevens zijn. Dat is één van de redenen
waarom we de jaarlijkse Nationale Studenten Enquête (NSE) subsidiëren.
Vanwege de problemen vorig jaar omtrent de NSE, hebben we over het
afgelopen jaar geen gegevens van de NSE over het hbo, en dus ook niet
over het hoger onderwijs als totaal. Uit de cijfers van 2017–2018 blijkt dat
de algemene tevredenheid van studenten in het hoger onderwijs
inderdaad licht is gedaald, maar dat de tevredenheid van studenten over
hun opleiding hoog blijft: 3,91 op een schaal van 5 (t.o.v. 3,96 in 2017). De
laagste scores in het ho worden gegeven op de vragen die betrekking
hebben op de kwaliteitszorg (evaluatie vanuit de instelling en klachtenafhandeling), de voorbereiding van de opleiding op de stage en de mate
waarin opleidingen mogelijkheden bieden voor studenten om zich
internationaal te oriënteren. Een oorzaak-gevolg relatie tussen factoren is
echter niet duidelijk te leggen. Ook is niet duidelijk of dat de dalende
cijfers inmiddels zijn verbeterd of gestabiliseerd omdat er het afgelopen
jaar geen NSE is gepubliceerd. Op basis van de resultaten van de NSE en
eigen monitors van kwaliteitszorg werken instellingen continue aan de
verbeteringen van hun onderwijs. Ook de uitvalcijfers nemen we serieus.
Daarom werken we aan verbetering van toegankelijkheid en
studentsucces in het hoger onderwijs. Daar hebben we in hoofdstuk 4 van
de Strategische agenda hoger onderwijs en onderzoek uitgebreid
aandacht aan besteed. Overigens fluctueren de jaarlijkse uitvalpercen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

29

tages. Of er sprake is van een daling kan pas over een langere periode
worden bezien. Wij verwachten u kort na het zomerreces de jaarlijkse
Monitor beleidsmaatregelen hoger onderwijs aan te bieden. In deze
monitor worden langere termijn trends zichtbaar en ook de oorzaken van
uitval en switch zijn opgenomen in deze monitor. Het is niet duidelijk of er
een relatie is tussen de tevredenheid van studenten (gemeten over de
hele studentenpopulatie) en de uitval van eerstejaarsstudenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 VIII, nr. 5

30