Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

183
Vragen van de leden Spekman en Jadnanansing (beiden PvdA) aan de
staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de minister van
Onderwijs Cultuur en Wetenschap over de roep van gemeenten om
bestandskoppeling tegen fraude (ingezonden 8 september 2011).
Antwoord van staatssecretaris De Krom (Sociale Zaken en Werkgelegenheid),
mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(ontvangen 3 oktober 2011).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Gemeenten: bestanden koppelen tegen
fraude»1 waarin gemeenten pleiten voor de koppeling van bestanden om
fraude met uitkeringen beter aan te kunnen pakken?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat er grote stappen gemaakt kunnen worden met de
fraudebestrijding door bepaalde beschikbare gegevensbestanden aan elkaar
te koppelen?
Antwoord 2
Het kabinet geeft hoge prioriteit aan preventie en opsporing van fraude en
gebruikt daarbij ook de mogelijkheden om met bestandskoppeling en
gegevensuitwisseling fraude met uitkeringen tegen te gaan. In het Handhavingsprogramma 2011–2014 heb ik aangekondigd te onderzoeken op welke
wijze de bepalingen voor gegevensuitwisseling tussen de Wet Structuur
uitvoering werk en inkomen (SUWI) en Wet werk en bijstand (WWB) kunnen
worden geharmoniseerd2. Uiteraard moet gegevensuitwisseling zorgvuldig
gebeuren en moet de Wet bescherming persoonsgegevens daarbij in acht
worden genomen.
De afgelopen jaren is er veel gedaan op het gebied van gegevensuitwisseling.
Zo kunnen medewerkers van gemeentelijke sociale diensten, het UWV en de
SVB in het kader van de uitkeringsintake zien of iemand andere inkomsten of
bepaalde vormen van eigen vermogen heeft. Het Inlichtingenbureau
1
2

ah-tk-20112012-183
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Volkskrant, 7 september 2011.
Kamerstukken II, 2010–2011, 17 050, nr. 402, maatregel 11 in hoofdstuk 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

ondersteunt gemeenten bij de rechtmatigheidscontroles door bestandskoppelingen tussen verschillende bestanden uit te voeren, bijvoorbeeld de
polisadministratie, de Belastingdienst en detentiegegevens. In combinatie met
de informatie over de uitkering van cliënten leidt de bestandskoppeling soms
tot nader onderzoek door de gemeente.
Aanvullend hierop ben ik gestart met een inventarisatie van de mogelijkheden van een bredere inzet van bestandskoppeling en gegevensuitwisseling
om fraude te voorkomen en te bestrijden. Ik betrek hierbij ook de voorbeelden die wethouder Den Besten van de gemeente Utrecht mij, namens een
aantal collega’s, heeft aangereikt en ik kijk ook naar de mogelijkheden voor
het UWV en de SVB. Aan de hand van deze inventarisatie zal ik bezien of en
in hoeverre aanpassing van regelgeving en ICT systemen nodig is en wat de
kosten en de baten van de maatregelen zijn. Mijn beeld is dat er ook nog veel
onbekendheid is bij gemeenten over de mogelijkheden inzake bestandskoppelingen en ik zal gemeenten informeren over deze mogelijkheden.
Vraag 3
Herkent u het geschetste beeld van bijstandsfraude waarin mensen (met een
uitkering) gaan samenwonen, de vrijgekomen woning onderverhuren en
daarmee zowel frauderen met de uitkering als het systeem voor huurwoningen frustreren? Komt dit vaak voor?
Antwoord 3
Ik ben bekend met dit voorbeeld. Ik heb geen informatie of dit vaak voorkomt.
Dat betekent niet dat gemeenten in voorkomende gevallen met lege handen
staan. Op grond van de WWB moeten verhuurders van woningen of kamers
gegevens verstrekken aan de gemeenten indien wordt getwijfeld aan de
rechtmatigheid van een uitkering. Gemeenten kunnen hierover afspraken
maken met verhuurders. Tevens is de nieuwe bewoner van de onderverhuurde woning verplicht zich in te schrijven bij de gemeentelijke basisadministratie. Deze inschrijving geeft gemeenten een signaal voor nader onderzoek. Het bij uw Kamer ingediende wetsvoorstel huisbezoeken geeft
gemeenten meer mogelijkheden om zich via huisbezoek te vergewissen van
samenwonen, woonsituatie of inwoning als dit noodzakelijk is om de
bijstandsuitkering zorgvuldig vast te stellen3.
Het wetsvoorstel dat de minister van OCW bij uw Kamer heeft ingediend om
het misbruik met een uitwonendenbeurs beter aan te kunnen pakken, stelt als
voorwaarde voor een uitwonendenbeurs dat de studerende woonachtig is op
het GBA-adres en dat dit GBA-adres een ander adres moet zijn dan het
GBA-adres van de ouder(-s)4. De verwachting is dat studerenden zich
hierdoor correct inschrijven in de GBA en dat fraude met uitkeringen hierdoor
afneemt. Bij illegale onderhuur mag de onderhuurder zich vaak niet inschrijven op het woonadres. Hierdoor kan deze studerende geen uitwonendenbeurs aanvragen. Hierdoor wordt het een stuk onaantrekkelijker om illegaal
onder te huren. De beoogde inwerkingtreding van bovengenoemd wetsvoorstel is 1 januari 2012. Het wetsvoorstel zal binnenkort in de Tweede Kamer
besproken worden.
Vraag 4
Herkent u het geschetste beeld waarin studenten zich onterecht voordoen als
uitwonend om daarmee een hogere studiefinanciering te ontvangen?
Antwoord 4
Ja, ik herken dit beeld. Dit is de reden dat de minister van OCW een Actieplan
misbruik uitwonendenbeurs5 heeft opgesteld, dat bij brief van 9 november
2009 naar de Tweede Kamer is gezonden. Sinds 2010 worden er pilots
uitgevoerd, waarbij fysieke adrescontroles plaatsvinden. Tot slot verwijs ik
naar het onder antwoord 3 beschreven wetsvoorstel van de minister van
OCW.

3
4
5

Kamerstukken II, 2011–2012, 31 929.
Kamerstukken II, 2011–2011, 32 770.
Kamerstukken II, 2009–2010, 24 724, nr. 88.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Vraag 5
Waarom is het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) (en
DUO) niet aangesloten bij de landelijke stuurgroep over fraudeaanpak?
Worden er stappen gezet om OCW daar wél bij te betrekken om zo fraude
met Studiefinanciering beter aan te kunnen pakken?
Antwoord 5
De Landelijke Stuurgroep Interventieteams en DUO zijn met elkaar in gesprek
over aansluiting van DUO bij deze stuurgroep. Hierbij wordt ook gesproken
over deelname van DUO aan interventieprojecten op lokaal niveau. De
partijen onderzoeken hoe de samenwerking het beste kan worden vorm
gegeven.
Vraag 6
Wat zijn de redenen dat bijvoorbeeld de bijstandsbestanden, woningadministratie en de gemeentelijke basisadministratie niet aan elkaar gekoppeld zijn?
Overweegt u dergelijke stappen tot bestandskoppeling te zetten om de
fraudeaanpak verder te verbeteren?
Antwoord 6
De WWB maakt gebruik van het GBA-adres en de bestanden zijn daarmee
voor dat doel gekoppeld. De woningadministratie bestaat niet, zoals de
bijstandsadministratie en de gemeentelijke basisadministratie, uit één enkele
administratie. Veelal voeren woningbouwverenigingen hun eigen administratie en daarnaast worden woningen of kamers ook door privépersonen
verhuurd. Op grond van de WWB moeten verhuurders van woningen of
kamers gegevens verstrekken aan de gemeenten indien wordt getwijfeld aan
de rechtmatigheid van een uitkering. Op deze wijze is uitwisseling van
gegevens mogelijk tussen de WWB en de verschillende administraties van
(particuliere) woningverhuurders.
Vraag 7
Deelt u de mening van de gemeenten dat een systeem waar alleen de
verdachte adressen «uit rollen» de problemen omtrent privacy zou kunnen
ondervangen?
Antwoord 7
Op diverse plaatsen wordt gebruik gemaakt van een dergelijk systeem. Zo
gebruiken de interventieteams het Systeem Anonieme Risico Indicatie (SARI).
Hiermee worden verschillende bestanden anoniem gekoppeld op basis van
door SIOD aangeleverde risicoprofielen. Dit leidt tot een lijst met mogelijke
fraudeurs en moet de pakkans verhogen.
Voorts werkt DUO thans in het kader van de aanpak misbruik uitwonendenbeurs reeds met een risicoprofiel. Op hiervan selecteert DUO studerenden
met een uitwonendenbeurs bij wie het risico bestaat van onjuistheid van het
woonadres. DUO zal vervolgens de gemeenten verzoeken een adrescontrole
uit te voeren en zal daartoe persoonsgegevens met de gemeenten uitwisselen. Het gaat om een minimale set van persoonsgegevens. Nadat het
onderzoek is uitgevoerd, zullen de resultaten van de adrescontroles worden
teruggekoppeld aan DUO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3