Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

912
Vragen van het lid Van den Hul (PvdA) aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over het bericht dat part time werken voor vrouwen
lang niet altijd een vrije keuze is (ingezonden 28 november 2018).
Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap) (ontvangen 11 december 2018).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «De keuze van vrouwen voor deeltijd is minder
vrij dan wij denken»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3
Hoe kijkt u aan tegen de stelling dat vrouwen in ons land meer deeltijd
werken dan in andere Europese landen als gevolg van sociale normen die
hen dat rollenpatroon opleggen?
Deelt u in dat licht de constatering van de onderzoekers dat parttime werken
geen vrije keus is voor vrouwen?
Antwoord 2, 3
Professor Plantenga wees reeds op de deeltijdklem2: de Nederlandse
arbeidsmarkt voor vrouwen is de consequentie van instituties en sociale
normen die er op gericht zijn dat vrouwen niet fulltime werken. In plaats
daarvan zijn zij minimaal een deel van de week beschikbaar voor het
huishouden en de zorg voor kinderen. Ook werkgevers bieden in bepaalde
sectoren, zoals zorg en onderwijs, bijna automatisch deeltijdbanen aan, wat
er wellicht mede aan bijdraagt dat Nederland er internationaal uitspringt als
het gaat om het aandeel vrouwen dat in deeltijd werkt in de zorg en het
onderwijs.3 Dit heeft waarschijnlijk wel als voordeel dat Nederland Europees
op de 8ste plaats staat als het gaat om de vrouwelijke arbeidsparticipatie in
personen.

1

https://www.socialevraagstukken.nl/de-keuze-van-vrouwen-voor-deeltijd-is-minder-vrij-dan-wedenken/
2
Financiëel Dagblad, 1 dec 2017. Ontsnappen uit de deeltijdklem.
3
McKinsey (2018). Het potentieel pakken.

ah-tk-20182019-912
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Dat wil niet zeggen dat vrouwen geen vrije keuze hebben, maar wel dat zij bij
het maken van die keuze beïnvloed worden door druk van de maatschappij.
De beslissing over arbeidsduur is het resultaat van een complex samenspel
van factoren. Het gaat daarbij onder andere over individuele preferenties, de
afspraken die partners onderling maken en de mate waarin instituties extra
uren werken belonen en stellen ondersteunen bij de combinatie van arbeid
en zorg.
Zoals genoemd in de Emancipatienota 20184, hebben sociale normen in dat
samenspel een belangrijke rol via hun invloed op de arbeid-/zorgverdeling en
daarmee op het aantal uur dat vrouwen werken. Het SCP en CBS constateren
in de Emancipatiemonitor 20165 dat er een verschil bestaat tussen vaders en
moeders in normatieve opvattingen over het aantal uren dat zij zouden
moeten werken. Zo is circa twee derde van de ondervraagden van mening
dat moeders van nog niet schoolgaande kinderen drie dagen per week of
minder zouden moeten werken. Vaders van nog niet schoolgaande kinderen
mogen volgens twee derde van de bevolking 4 dagen per week of meer
werken. Dit draagt ertoe bij dat in veel gezinnen vaders en moeders niet
evenveel zorgtaken op zich nemen.
Het kabinet wil niets afdoen aan de mogelijkheid om in deeltijd te werken.
Echter, zeker kleine deeltijdbanen hebben nadelen. Wie weinig werkt, verdient
minder en kan zich minder ontwikkelen in het werk. Dit heeft als gevolg dat
wie werkt in een kleine deeltijdbaan6, vaak financieel afhankelijk is van de
partner. Dit betekent dat zij gevaar lopen in de financiële problemen te komen
bij overlijden of ziekte van de partner of bij een echtscheiding.
Waar het verschil in opvattingen met andere landen vandaan komt, wat de
voor- en nadelen zijn van de huidige situatie en welke beleidsopties er zijn,
zal verder onderzocht worden in het interdepartementaal beleidsonderzoek
naar deeltijdwerk (IBO Deeltijdwerk).
Vraag 4
Ziet u een rol voor mannen weggelegd om dit patroon te helpen doorbreken?
Zo ja, welke? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Hier is zeker een rol voor mannen weggelegd. Zij kunnen meer zorgtaken op
zich nemen, waardoor voor vrouwen meer ruimte ontstaat om zich buitenshuis verder te ontwikkelen en meer uren te werken. Daarnaast kunnen
mannen zich meer bewust zijn van het voorbeeld dat ze geven en het
rolmodel dat ze zijn voor hun kind. De arbeid-/zorgverdeling in een gezin
wordt vaak onbewust bepaald rondom de geboorte van het eerste kind. Meer
aandacht voor de lange-termijn gevolgen van deze keuze zou hierbij kunnen
helpen.
Uit de eerder genoemde Emancipatiemonitor 2016 blijkt dat veel mannen een
gelijke verdeling van arbeid- en zorgtaken wensen. Vaders willen graag meer
tijd met hun kind(eren) doorbrengen. Het kabinet is van mening dat ouders,
los van normatieve opvattingen en sociale normen over gender, een bewuste
keuze moeten kunnen maken over de gewenste arbeid-/zorgverdeling.
Het kabinet hecht veel waarde aan de betrokkenheid van beide ouders in het
gezinsleven. Daarom zal het kabinet het geboorteverlof voor partners
verlengen naar zes weken (1 week vanaf 1 januari 2019, 6 weken vanaf 1 juli
2020). Ook heeft het Ministerie van SZW de bewustwordingscampagne
Zijnjullieeraluit.nl gelanceerd. Met deze campagne worden (aankomende)
ouders gestimuleerd om met elkaar in gesprek te gaan over een toekomstbestendige verdeling van taken. Uit onderzoek blijkt dat veel ouders deze
beslissing impliciet en zonder nadrukkelijk overleg nemen en vaak terugvallen
in een meer traditionele verdeling van taken.

4

Kamerstukken II, 30 420, nr. 270.
SCP/CBS (2016). Emancipatiemonitor 2016.
6
In 2015 werkte 23% van de werkzame vrouwen 19 uur of minder. Dit tegenover 7% van de
werkzame mannen. Bron: CBS (Enquête beroepsbevolking ’05-’15)
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 5
Hoe verhouden de conclusies van genoemd onderzoek zich tot de inzet van
het kabinet om tot een eerlijker verdeling te komen van arbeid en zorg en de
financiële zelfstandigheid van vrouwen?
Antwoord 5
Het Kabinet ziet de conclusies van het genoemde onderzoek als ondersteuning van haar beleid. We informeren jonge ouders op verschillende manieren
over de voordelen van een gelijke arbeid- en zorgverdeling. Zo heeft het
Ministerie van OCW vorig jaar de WerkZorgberekenaar laten ontwikkelen om
de financiële voordelen van een gelijkere verdeling van werk inzichtelijk te
maken. Door arbeidskortingen en toeslagen kan het gezinsinkomen stijgen
wanneer werkuren gelijker worden verdeeld tussen de minstverdienende en
de meestverdienende partner.
Verder zijn de ministeries van SZW en OCW dit jaar themapartner van het
Nederlands Debatinstituut. Teams van het vmbo-, mbo-, en havo/vwo-scholen
zullen onder andere debatteren over stellingen op het gebied van de
verdeling van werk en zorgtaken. Het doel is om de leerlingen actief te laten
nadenken over de manier waarop keuzes die zij nu – wellicht automatisch en
onbewust – maken, doorwerken in hun kansen op de arbeidsmarkt.
Daarnaast stimuleert het kabinet het vergroten van financiële onafhankelijkheid door het fiscaal aantrekkelijker te maken om meer uren te gaan werken.
Dit onder meer door het maximum van de arbeidskorting te verhogen, de
arbeidskorting over een langer inkomenstraject op te laten lopen en steiler af
te bouwen. Ook wordt de overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting beperkt. Daarnaast zal het kabinet vanaf volgend jaar 248 miljoen euro
investeren in de kinderopvangtoeslag en het eerder genoemde geboorteverlof
voor partners verlengen naar zes weken in 2020.
In het IBO Deeltijdwerk zal onder andere gekeken worden naar beleidsopties
omtrent deeltijdwerk. Er wordt onder andere gekeken naar de motieven van
vrouwen en mannen om in voltijd of juist in deeltijd te werken en hoe
afwijkende voorkeuren, instituties en sociale normen kunnen verklaren dat
deeltijdwerk in Nederland veel populairder is dan in andere landen.
Vraag 6
Wat gaat u doen om te zorgen dat mannen en vrouwen de keuze om te
zorgen en/of te werken daadwerkelijk in vrijheid kunnen maken?
Antwoord 6
Het Kabinet zet met de investeringen in kinderopvang en de uitbreiding van
het geboorteverlof al stevige stappen om mannen en vrouwen te ondersteunen bij een evenwichtige verdeling van werken en zorgen.
In het IBO Deeltijdwerk zal ook gekeken worden naar de rol van sociale
normen en de oorzaken van het vele deeltijdwerken in Nederland, met onder
meer aandacht voor de onderwijs- en zorgsector. In dit onderzoek zullen ook
beleidsopties aan bod komen die de belemmeringen kunnen wegnemen voor
mannen en vrouwen om deze keuze in vrijheid te maken, los van alle sociale
normen en institutionele belemmeringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3