Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 415

Wijziging van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2020
(Incidentele suppletoire begroting inzake
Noodpakket banen en economie)

Nr. 11

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 april 2020
De huidige corona-crisis raakt ons allen, (financieel) kwetsbare personen
in het bijzonder. De gewijzigde motie van het lid Nijboer c.s. verzoekt het
kabinet in het licht van de coronacrisis om nadere voorstellen te doen om
armoede te bestrijden en dakloosheid tegen te gaan.1 In deze brief geef ik,
aan welke extra tijdelijke maatregelen er sinds de corona-uitbraak
genomen worden om armoede tegen te gaan. Mede namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS) ga ik ook in op wat
het kabinet doet om dak- en thuisloosheid tegen te gaan en wat de
overheid op dit moment doet om dak- en thuisloze mensen op een goede
manier te helpen.
Het kabinet zet zich – samen met gemeenten en maatschappelijke
organisaties – ervoor in dat mensen die het financieel moeilijk hebben niet
nog verder in de (financiële) problemen terechtkomen als gevolg van de
corona-uitbraak. Er staat gelukkig een goede infrastructuur in Nederland
om mensen in armoede en met schulden te ondersteunen en dak- en
thuisloze mensen op een goede manier te helpen, met een belangrijke rol
voor gemeenten en maatschappelijke organisaties.
De coronacrisis vraagt van ons om nog een stap harder te lopen, maar
ook vóór de crisis is er een groot aantal maatregelen in gang gezet om
armoede en schulden tegen te gaan. Zo is er ingezet op een verhoging
van de koopkracht van gezinnen met kinderen met lage inkomens en het
lonender maken van (meer uren) werk. Met de ambities kinderarmoede
werken we er hard aan om kinderen in armoede beter te bereiken en het
aantal huishoudens met kinderen dat onder de armoedegrens leeft te
verlagen.2 Met de brede schuldenaanpak nemen we maatregelen om het
aantal mensen met problematische schulden terug te dringen en mensen
1
2

kst-35415-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 35 415, nr. 9.
Zie o.a. Kamerstuk 34 298, nr. 27.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 415, nr. 11

1

met schulden beter te helpen.3 De inzet op de lopende trajecten wordt met
kracht voortgezet. Daarnaast heeft het kabinet extra tijdelijke noodmaatregelen getroffen:
Maatregelen gericht op het behoud van werkgelegenheid
De huidige coronacrisis maakt dat de werkgelegenheid zwaar onder druk
staat. Er wordt nu dan ook volop ingezet op behoud van werkgelegenheid,
zodat mensen hun baan en inkomen behouden. De huidige noodmaatregelen zorgen ervoor dat bedrijven hun personeel kunnen doorbetalen,
bieden zelfstandigen een overbrugging en maken via versoepelde
belastingregelingen, compensatie en extra kredietmogelijkheden mogelijk
dat geld in de bedrijven blijft.4
Maatregelen gericht op het voorkomen van schulden
In de brief aan de Armoedecoalitie van 26 maart jl.5 heb ik aangegeven
hoe het kabinet in samenwerking met gemeenten en maatschappelijke
partijen ervoor wil zorgen dat mensen die het financieel moeilijk hebben
niet, als gevolg van de corona-uitbraak, nog verder in de (financiële)
problemen terechtkomen. Ik heb alle betrokken partijen, waaronder
(overheids)schuldeisers, gerechtsdeurwaarders en overige incassodienstverleners opgeroepen om ruimhartig om te gaan met het treffen van
betalingsregelingen en terughoudend om te gaan met de inzet van
dwangmaatregelen. Het kabinet heeft met verhuurdersorganisaties en
brancheverenigingen (Aedes, Vastgoed Belang, IVBN, Kences, VLBN, de
Woonbond en LSVb) afgesproken gedurende de crisisperiode geen
huisuitzettingen te doen, tenzij er evidente redenen zijn, zoals criminele
activiteiten of extreme overlast. Voor huurders die door de coronacrisis de
maandelijkse huur niet kunnen betalen, spannen verhuurders zich in om
maatwerk te leveren. Het kabinet zal het daarnaast via spoedwetgeving
mogelijk maken dat tijdelijke huurcontracten kunnen worden verlengd
voor een tijdelijke periode tijdens deze crisis.
Er is vaak maatwerk mogelijk om tot betalingsoplossingen te komen als
mensen hun vaste lasten, zoals de zorgverzekering en energiekosten niet
kunnen betalen. Het is van belang dat mensen die te maken krijgen met
betalingsproblemen zo snel mogelijk hulp zoeken. Met de speciale online
editie van de geldkrant biedt het Nibud handvatten aan mensen die als
gevolg van de corona-uitbraak met een (sterke) daling van hun inkomen te
maken hebben.6
Het CJIB heeft recent bevestigd het incassobeleid coulant en ruimhartig te
zullen toepassen. Het CJIB heeft de gerechtsdeurwaarders die het
inschakelt, gevraagd zo veel mogelijk te zoeken naar minnelijke oplossingen. Beslag op banktegoeden, salaris, roerende zaken en woningen
moet zo veel mogelijk worden voorkomen.
Ik vind dit de juiste opstelling. Hiermee wordt gehoor gegeven aan de
oproep van het kabinet om coulant om te gaan met schulden tijdens de
coronacrisis.
De NVVK en de grote overheidsorganisaties, Belastingdienst, CAK, CJIB,
DUO, SVB en UWV, hebben een belangrijke stap gezet in het kader van
een effectievere schuldhulpverlening. Zij hebben op 7 april jl. een
convenant getekend. Hierin hebben zij afspraken gemaakt om sneller tot
een schuldregeling te komen. Dit biedt mensen met problematische
3

Zie o.a. Kamerstuk 24 515, nr. 489.
Kamerstuk 35 420, nr. 2.
5
Kamerstukken 24 515 en 25 295, nr. 527 + bijlage.
6
https://www.nibud.nl/wp-content/uploads/Nibud-Geldkrant-special-Minder-inkomen.pdf.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 415, nr. 11

2

schulden sneller duidelijkheid en bevordert de snelheid van de
schuldhulpverlening.
Maatregelen op het terrein van de bijstand
Gemeenten krijgen sinds de corona-uitbraak te maken met extra
aanvragen voor bijstand. Jongeren van 18 tot 27 jaar die een beroep doen
op bijstand hebben te maken met een zoektermijn van vier weken voordat
een aanvraag ingediend mag worden. Gedurende die vier weken kan er
nog geen bijstand worden toegekend en is het verstrekken van een
voorschot ook niet mogelijk. Door het plotseling wegvallen van inkomen
kan er financiële problematiek ontstaan, terwijl ander werk of scholing
door de uitzonderlijke omstandigheden op dit moment lang niet overal
voorhanden is. Gemeenten krijgen daarom de ruimte om in de periode
van 1 maart tot 1 juni 2020 af te wijken van regels rond de verplichte
zoektermijn van vier weken. Daardoor kunnen zij individueel maatwerk
toepassen bij het hanteren van de vier weken zoektermijn en daarmee
financiële problemen bij jongeren die plotseling zonder werk en
inkomsten komen te zitten als gevolg van de coronacrisis voorkomen.7
Daarnaast heb ik samen met Divosa een Toolkit gemaakt, mede dankzij
inbreng van verschillende gemeenten, de Branchevereniging voor
Klantmanagers, UWV, VNG en het Inlichtingenbureau waarmee
gemeenten het proces van bijstandsaanvragen sneller kunnen laten
verlopen met inachtneming van rechtmatig toekennen enerzijds en snel
besluiten op een minimale bewijslast anderzijds.
Noodsteun aan voedselbanken
Een aantal voedselbanken kampt door het coronavirus met problemen,
variërend van een gebrek aan ervaren personeel, te weinig aanvoer van
voedsel, maar ook locaties die volgens de RIVM coronarichtlijnen niet
langer geschikt zijn voor de uitgifte van voedselpakketten. Voedselbanken
proberen eerst lokaal een oplossing te zoeken met gemeenten, bedrijven
en particuliere initiatieven. Gemeenten zijn opgeroepen hen hierbij te
helpen. Samen met het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, de VNG en Voedselbanken Nederland heb ik een actieteam gevormd
om snel de lokale problematiek in beeld te hebben en naar aanvullende
oplossingen te kunnen zoeken. Is deze steun niet afdoende, dan kunnen
voedselbanken als tijdelijke noodoplossing een beroep doen op het
calamiteitenfonds van Voedselbanken Nederland. Dit wordt gevuld met
middelen van Voedselbanken Nederland zelf en uit donaties van derden.
Het kabinet heeft eenmalig een subsidie van vier miljoen euro als vangnet
voor het calamiteitenfonds beschikbaar gesteld mochten de middelen in
het fonds niet toereikend zijn. Deze bijdrage is in het kader van de corona
crisismaatregelen en mede ter invulling van de motie van de leden Klaver
en Segers en de motie van het lid Hijink c.s.8
Naast financiële steun wordt door tal van organisaties, lokaal en landelijk,
ook op andere wijze ondersteuning geboden aan de voedselbanken. Met
inzet van vrijwilligers en aanbod van voedsel worden voedselbanken
geholpen hun belangrijke functie te kunnen blijven vervullen. De
duizenden vrijwilligers van de Voedselbanken die zich hier momenteel
voor inzetten verdienen hiervoor een groot compliment. In aanvulling
hierop biedt het Ministerie van Defensie ondersteuning aan de Voedselbanken. Sinds 7 april jl. ondersteunt Defensie met in totaal 40
medewerkers tijdelijk drie distributiecentra van de voedselbanken
(Amsterdam, Tilburg en Haaglanden). Defensiepersoneel helpt daar de
7
8

Kamerstuk 35 420, nr. 11.
Kamerstuk 25 295, nrs. 156 en 159.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 415, nr. 11

3

voedselstroom voor de voedselbanken weer op gang te brengen. Deze
hulp is op mijn verzoek en is afgestemd met de partijen in het Actieteam.
Aandacht voor kinderen in een kwetsbare positie
Nu alle kinderen thuisonderwijs moeten volgen, is het ook van belang dat
alle kinderen over de juiste faciliteiten beschikken om hieraan deel te
kunnen nemen. Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
heeft € 2,5 miljoen euro beschikbaar gesteld om laptops te verstrekken.9
Het is van belang dat we met elkaar bewaken dat kinderen die in een
kwetsbare positie verkeren, zoals bijvoorbeeld kinderen uit gezinnen met
een laag inkomen, ook voldoende toegang krijgen tot die voorzieningen.
Op lokaal niveau zoeken scholen in samenwerking met gemeenten,
bedrijven en (lokale) maatschappelijke organisaties (zoals de stichting
Leergeld Nederland, het Nationaal Fonds Kinderhulp en het Jeugdeducatiefonds) naar mogelijkheden om kinderen die leven in armoede en om
die reden niet beschikken over de benodigde voorzieningen zo snel
mogelijk mee te kunnen laten doen aan het afstandsonderwijs. Zo heeft
het Jeugdeducatiefonds ruim 3.500 laptops aan kinderen uit de gezinnen
met lage inkomens kunnen verstrekken mede dankzij een donatie van de
ABN AMRO van 3.000 laptops.
Er zijn inmiddels verschillende initiatieven in de samenleving om deze
leerlingen te helpen. In het initiatief «Allemaal digitaal» slaan de overheid,
maatschappelijke organisaties en de ICT-sector de handen ineen om
gebruikte laptops in te zamelen, op te knappen en te verdelen over de
scholen en mensen die ze het hardst nodig hebben.10 De Alliantie Digitaal
Samenleven inventariseert in dit kader de behoeften van scholen en de
kwetsbare groepen en benadert hiervoor onder meer Leergeld,
Kinderhulp en het Jeugdeducatiefonds zodat het deze grote landelijke
initiatieven zo goed mogelijk kan verbinden met het aanbod uit het
bedrijfsleven. Op verzoek van OCW brengt SIVON (de inkooporganisatie
van schoolbesturen voor ICT-producten en -diensten voor scholen) de
aanvullende behoefte van scholen aan devices voor leerlingen in kaart en
verbindt deze met het aanbod van «Allemaal digitaal».11 Ook de lokale
stichtingen Leergeld en het Jeugdeducatiefonds kunnen een aanvraag
doen bij SIVON zodat hun behoefte ook in samenhang verbonden kan
worden met het aanbod van «Allemaal digitaal». Hierover hebben SIVON
en deze fondsen afspraken gemaakt.
Caribisch Nederland
Ook inwoners en bedrijven in Caribisch Nederland ervaren de gevolgen
van de maatregelen die moeten worden getroffen om het coronavirus het
hoofd te bieden. Het kabinet heeft daarom net als voor Europees
Nederland op 25 maart jl. een pakket aan maatregelen aangekondigd met
als doel banen te behouden en de economische gevolgen te beperken. Dit
om er onder andere voor te zorgen dat mensen hun inkomen behouden
en in deze moeilijke periode worden ondersteund. Naast bovengenoemde
maatregelen worden vanuit het totaal beschikbare budget voor de
noodmaatregelen 1 miljoen euro aan de openbare lichamen beschikbaar
gesteld om aanvullend vanuit het eilandelijk beleid een bijdrage te kunnen
leveren, bijvoorbeeld op het gebied van armoedebeleid. De middelen
worden conform de gebruikelijke verdeelsleutel verdeeld over Bonaire,

9

Kamerstukken 31 293 en 25 295, nr. 514.
https://www.allemaal-digitaal.nl/.
11
https://ww.sivon.nl/laptops-en-tablets-voor-onderwijs-op-afstand/.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 415, nr. 11

4

Sint Eustatius en Saba en zo spoedig mogelijk toegevoegd aan de vrije
uitkering.
Om goed in te kunnen spelen op ontwikkelingen geldt het noodpakket
voor Caribisch Nederland voor de komende drie maanden. Het kabinet
volgt de ontwikkelingen nauwlettend en is daarbij voortdurend in gesprek
met de bestuurscolleges van de openbare lichamen, de waarnemend
Rijksvertegenwoordiger en werkgevers- en werknemersorganisaties op de
eilanden.
Het kabinet blijft de ontwikkelingen op het terrein van armoede
nauwlettend volgen in overleg met betrokken partijen zoals VNG en
Divosa. Uiteraard is het ook van belang om te kijken naar de gevolgen van
deze crisis op armoede op de iets langere termijn. De scenario’s van het
Centraal Planbureau (CPB) over de financiële impact van het coronavirus
in 2020 en 2021 en de periodieke armoedecijfers van het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) zijn
hierbij waardevol. Daarnaast verwacht het kabinet dat voor de zomer
enkele relevante publicaties beschikbaar komen, zoals de verkenning van
de Sociaal-Economische Raad (SER) naar werkende armen en het rapport
Kansrijk armoedebeleid van het CPB.
Terugdringen van dak- en thuisloosheid
De inzet van het kabinet is tijdens deze crisis enerzijds gericht op het
zoveel mogelijk voorkomen van dak- en thuisloosheid, en anderzijds op
het zo goed mogelijk helpen van de mensen die nu dak- en thuisloos zijn.
Het kabinet neemt tijdens de crisis extra maatregelen om dak- en
thuisloosheid zoveel mogelijk te voorkomen:
– De toenmalige Minister voor Milieu en Wonen, hypotheekverstrekkers
en woonpartijen (Nederlandse Vereniging van Banken, het Verbond
van Verzekeraars, Nationale Hypotheekgarantie en Vereniging Eigen
Huis) hebben afspraken gemaakt om ervoor te zorgen dat huiseigenaren niet op straat komen te staan ten tijde van de coronacrisis.
Hypotheekverstrekkers zoeken met huiseigenaren naar oplossingen
zoals het uitstellen van betaling van de hypotheeklasten en gaan in
ieder geval tot 1 juli niet over tot gedwongen verkopen van woningen.
– De toenmalige Minister voor Milieu en Wonen heeft gemeenten
opgeroepen te kijken naar nut en noodzaak van het nu handhaven op
permanente bewoning van vakantieparken. Als er geen onveilige
situatie bestaat en bewoners gebruik maken van een recreatieobject
met eigen keuken en badkamer, ziet zij geen reden om deze mensen op
straat te zetten.
Ook de bovengenoemde maatregelen om in de crisisperiode geen
huisuitzettingen te doen (tenzij er evidente redenen zijn) en de
mogelijkheid voor gemeenten om tijdelijk af te wijken van de regels rond
de verplichte zoektermijn van vier weken voor het versneld verstrekken
van een bijstandsuitkering aan jongeren van 18 tot 27 jaar die als gevolg
van de coronacrisis in financiële problemen raken, dragen bij aan het
voorkomen van dak- en thuisloosheid.
Daarnaast worden maatregelen genomen om de mensen die op dit
moment dak- en thuisloos zijn zo goed mogelijk te helpen. Op 27 maart jl.
heeft de Staatssecretaris van VWS de richtlijn «opvang voor dak- en
thuisloze mensen» vastgesteld.12 Organisaties voor dak- en thuislozen en
andere stakeholders geven aan dat ze zich erg gesteund voelen door de
12

In de Kamerbrief van 31 maart jl. (Kamerstuk 25 295, nr. 200) stond dat de richtlijn 20 maart jl.
is gepubliceerd. Dit moest zijn 27 maart jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 415, nr. 11

5

richtlijn, in combinatie met de financiële afspraken die gemaakt zijn tussen
Rijk en gemeenten. Gemeenten en aanbieders zijn gestart met de
praktische uitwerking van deze richtlijn. Er zijn diverse goede voorbeelden
in het land zichtbaar. Gemeenten, opvangorganisaties en andere
betrokken partijen verdienen veel lof voor de creatieve oplossingen die
worden gevonden om deze kwetsbare doelgroep te blijven ondersteunen.
Het blijft echter een complexe opgave om dak- en thuisloze mensen zo
goed mogelijk te blijven opvangen en tegelijkertijd de maatregelen van
het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) op te volgen.
Er vindt dagelijks overleg plaats tussen het Ministerie van VWS, de VNG
en opvangkoepel Valente om op de hoogte te blijven van de situatie in de
gemeenten. Waar nodig spreekt de Staatssecretaris van VWS met
wethouders van gemeenten om mogelijke oplossingsrichtingen te bieden.
Naast de maatregelen in het kader van de coronacrisis werken de
Ministeries van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS), Sociale Zaken
en Werkgelegenheid (SZW) en Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties
(BZK) aan een plan van aanpak om het aantal dak- en thuisloze mensen
fors terug te dringen. De Staatssecretaris van VWS zal u mede namens de
Minister van BZK en mijzelf later dit voorjaar hierover informeren.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
T. van Ark

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 415, nr. 11

6