11
Herziening partneralimentatie
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het Voorstel van wet van de leden Van Oosten, Kuiken
en Groothuizen tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk
Wetboek en van enige andere wetten in verband met de
herziening van het stelsel van partneralimentatie (Wet
herziening partneralimentatie) ( 34231 ).
De voorzitter:
Aan de orde is het voorstel van wet van de leden Van Oosten, Kuiken en Groothuizen tot wijziging van Boek 1 van
het Burgerlijk Wetboek en van enige andere wetten in verband met de herziening van het stelsel van partneralimentatie op stuk 34231. Ik heet de initiatiefnemers van harte
welkom. Zij worden in vak-K bij de verdediging van hun
wetsvoorstel ondersteund door Carlijn van der VegtBoshouwers, advocaat familierecht, Paul van der Ploeg,
scheidingsexpert, en Jasper Boon, beleidsmedewerker van
de VVD-fractie. Van harte welkom! Ook heet ik de minister
voor Rechtsbescherming van harte welkom. Hij is vandaag
aanwezig als adviseur voor de Kamer.
De eerste termijn van de zijde van de Kamer vond alweer
een tijdje geleden plaats, namelijk op 27 juni jongstleden.
Vandaag zijn we toegekomen aan de beantwoording van
alle vragen in eerste termijn. De initiatiefnemers hebben
aangegeven dat de heer Van Oosten het woord zal voeren
en dat het de bedoeling is om vanavond ook de tweede
termijn af te ronden. We moeten even kijken of we daartussen nog een korte schorsing kunnen hebben.
De algemene beraadslaging wordt hervat.
De voorzitter:
Ik geef allereerst het woord aan de heer Van Oosten. Misschien kan hij ook aangeven hoe hij alle vragen gaat
beantwoorden, per fractie of in blokjes.
Het woord is aan de heer Van Oosten. Gaat uw gang.

De heer Van Oosten (VVD):
Voorzitter, dank u wel. Ik ga u inderdaad meenemen in de
blokjes zoals wij die hebben bedacht. Maar ik doe dat niet
dan nadat ik de collega's natuurlijk bedankt heb voor hun
bijdrage in eerste termijn, nu alweer enige tijd geleden. Ik
doe dat in het bijzonder namens de mede-initiatiefnemers
van dit wetsvoorstel. U ziet ze naast mij zitten: Attje Kuiken
van de PvdA en Maarten Groothuizen van D66. Wij hadden
hier niet kunnen staan zonder onze medewerkers. U heeft
er, voorzitter, al een aantal genoemd, te weten Paul van der
Ploeg, Carlijn van der Vegt en Jasper Boon, maar niet
iedereen wil hier zitten. We hebben nog twee andere
beleidsmedewerkers, een beleidsmedewerker van de PvdAfractie, Ton Langenhuijsen, en Max Ruesen van D66. Ik
spied of ik Ton zie. Ik zie hem nu niet, maar ik weet zeker
dat hij meekijkt. Ook aan hen van mijn kant, van onze kant,
ontzettend veel dank, want zij hebben mede mogelijk
gemaakt dat wij kunnen staan waar wij nu staan.

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

Wij hopen ook volgende week een stemming mee te maken
waarna we deze wet eindelijk naar de Eerste Kamer brengen. Maar goed, zover zijn we nog niet, want er zijn nog
wat kritische vragen gesteld door de leden. "Constructief
opbouwend" zou ik ze willen noemen. Wij gaan daar graag
op in. Daarbij hadden wij de volgende blokjes bedacht: een
blokje over de positie van alimentatiegerechtigden boven
de 50 jaar, een blokje AOW, een blokje hardheidsclausule
— daarbij wil ik gelijk het amendement van de heer Van
Nispen meenemen — een blokje jonge kinderen en dan ten
slotte het blokje varia. Dat laatste blokje kent weer wat
subthema's, onder meer het subthema Van Nispen en het
subthema Markuszower. Dan weten de collega's dat vast.
Ik begin met het blokje oudere vrouwen, want daar hebben
we het in de praktijk over. Het hoeft niet per se zo te zijn,
maar het is wel zo dat de collega's in de Kamer met name
hun zorgen hebben uitgesproken over vrouwen van 50 jaar
en ouder die uit een langdurig huwelijk komen en geconfronteerd worden met een echtscheiding. Het zijn de collega's Buitenweg, Van Nispen, mevrouw Van der Graaf, de
heer Kerstens, mevrouw Van Toorenburg en de heer Van
der Staaij die in het bijzonder aandacht hebben gevraagd
voor deze groep. Men vraagt zich af of deze groep geen
nadelige gevolgen kan ondervinden van dit wetsvoorstel.
Het was mevrouw Van Toorenburg die het zelfs "een graat
in de keel" noemde. Ik zie dat ze nu wordt vervangen door
de heer Van Dam, maar hij treedt natuurlijk in haar woorden. De heer Van Nispen heeft heel specifiek om een verzachting voor deze groep gevraagd. Mevrouw Buitenweg
sprak over: hardnekkige stereotypes en rolpatronen die
ervoor zorgen dat vrouwen vaker financieel afhankelijk zijn.
Deze kritiek konden en wilden we niet naast ons neerleggen.
Die hebben we ons aangetrokken en daarom hebben we
het wetsvoorstel ook aangepast. Ik hoop dat de collega's
gelegenheid hebben gehad om dat te lezen. We hebben
het zodanig aangepast dat we de positie van alimentatiegerechtigden van 50 jaar en ouder willen verbeteren. Het komt
erop neer dat het voorstel rekening houdt met alimentatiegerechtigden met een lang huwelijk die maximaal tien jaar
voor de AOW-gerechtigde leeftijd zitten. Dat gaat op dit
ogenblik dus over 57 jaar en ouder, tenzij die AOW-leeftijd
weer wijzigt. Die krijgen dan maximaal tien jaar, in plaats
van vijf jaar, alimentatie. Maar dan de groep van 50 jaar tot
57 jaar. Die zou slechts vijf jaar alimentatie krijgen, een
beroep op de hardheidsclausule daargelaten. In het wetsvoorstel dat nu voor u ligt, is het zo gewijzigd dat deze
groep van 50 tot 57 standaard tien jaar alimentatie krijgt.
Iedere alimentatiegerechtigde die op het moment van
inwerkingtreding van deze wet 50 jaar of ouder is en langer
dan vijftien jaar is gehuwd, krijgt dus tien jaar alimentatie.
Er komt wel een "maar" aan. Die ga ik nu noemen: deze
aanvullende regeling voor alimentatiegerechtigden willen
we niet voor altijd laten bestaan. Naarmate de AOW-leeftijd
stijgt en ouderen langer aan het werk moeten blijven, moet
ook deze groep op eigen benen kunnen staan. Dat is de
hoop die wij tenminste hebben. We kunnen hierover van
mening verschillen, maar we verwachten en hopen dat de
financiële positie van jonge vrouwen in ons land beter wordt
in de toekomst. Traditionele rolverdelingen verdwijnen en
de arbeidsparticipatie van zowel mannen als vrouwen wordt
gelijkwaardiger dan nu. Daardoor kan iedereen financieel
zelfstandig door het leven gaan. We snappen dat de wereld
nu nog niet zo is. Daarom hebben we ervoor gekozen een
langzame afbouwregeling in te bouwen.

6 december 2018
TK 33

33-11-1

Laat ik een voorbeeld geven van hoe dat dan werkt. Stel
dat uw Kamer de wet aanneemt en de Eerste Kamer positief
oordeelt, dan kan de wet op 1 januari 2020 in werking treden. Die extra verzachting geldt dan voor alimentatiegerechtigden die op of voor 1 januari 1970 zijn geboren, want zij
zijn op het moment van inwerkingtreding 50 jaar of ouder.
U snapt het al: per jaar wordt die groep kleiner, omdat er
steeds minder mensen zullen zijn die voor die datum
geboren zijn. Dat is dan dus de langzame-afbouwregeling.
Personen die bij de inwerkingtreding van de wet tien jaar
jonger zijn dan de AOW-gerechtigde leeftijd vallen natuurlijk
al onder de bestaande uitzonderingen.
Ten slotte over dit blokje en wellicht ten overvloede: ik denk
dat het wel goed is dat we duidelijk onderscheid maken
tussen het recht op alimentatie en de feitelijke ontvangst
daarvan. Het enkele recht op alimentatie is niet voldoende
om die ook te krijgen. Dat is natuurlijk afhankelijk van de
rechter. Die beoordeelt en kijkt naar behoefte en draagkracht
alvorens te besluiten tot het opleggen van een dergelijke
verplichting. Op dat punt veranderen we de wet niet. De
bestaande praktijk blijft hetzelfde.
De voorzitter:
Dank u wel. U bent daarmee gekomen aan het einde van
het eerste blokje. Er is een interruptie van de heer Van
Nispen.
De heer Van Nispen (SP):
Het is goed dat we met dit punt zijn begonnen, want dit
hield inderdaad veel fracties in de eerste termijn bezig. Dank
dus voor de heldere uiteenzetting en complimenten voor
de derde nota van wijziging. Maar dan toch: deze verzachting heeft een tijdelijk karakter meegekregen. De heer Van
Oosten legt dat uit, maar ik wil daar toch wel vraagtekens
bij plaatsen. Waarom is er nu specifiek gekozen voor een
tijdelijke regel? Ik snap de hoop en de verwachting dat de
situatie over zeven jaar dusdanig is dat er financiële gelijkwaardigheid is. Maar is de verwachting realistisch dat de
groep mensen van 50 jaar en ouder over zeven jaar een
financieel gelijkwaardige positie bezit? Hoe realistisch is
dat, gelet op de huidige realiteit?
De heer Van Oosten (VVD):
Je zou kunnen zeggen dat dit voor een deel natuurlijk een
politieke discussie is die dit wetsvoorstel overstijgt. Ik denk
dat het ons aller streven moet zijn om daar te geraken. Wij
stonden zo in het wetsvoorstel dat we zeiden: het hoeft niet.
Wel horen we wat u zegt. En er is ons veel aan gelegen om
een stap te kunnen zetten in de herziening van de partneralimentatie. Daarvoor is dit een noodzakelijke stap. We
hebben ons ook laten overtuigen door het feit dat er inderdaad een groep vrouwen is die nu jonger dan 57 is en die
zich niet heeft kunnen voorbereiden op deze wet. Dat maakt
het verschil. Dat is dus in de meest concrete zin mijn antwoord. Zij hebben zich niet kunnen voorbereiden op een
situatie waarin de alimentatieduur wordt verkort. Over zeven
jaar, wanneer we dus zoveel verder zijn in de tijd, vinden
wij dat de groep mensen, dus vrouwen en mannen, want
het kunnen ook mannen zijn, zich daar wel op heeft kunnen
inrichten. De wet is dan namelijk al een aantal jaar zo.

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van Nispen, afrondend.
De heer Van Nispen (SP):
Het is niet zozeer een verschil in politiek inzicht of wij wel
of niet willen dat de arbeidsmarkt dan gelijkwaardig is. Dat
wil natuurlijk iedereen. Ik snap dat die vraag breder is. Die
betreft natuurlijk de arbeidsmarkt, Sociale Zaken en noem
maar op. Die is breder dan dit debat. Dat snap ik. Toch de
specifieke vraag: gaan de initiatiefnemers er nu van uit dat
vrouwen of mannen die over zeven jaar 50 worden, dusdanig actief zijn op de arbeidsmarkt? Zo ja, hoe geraken we
er dan dat deze tijdelijke maatregel, deze tijdelijke verzachting, niet meer nodig zal zijn?
De heer Van Oosten (VVD):
Nogmaals, de wet wordt dadelijk wat die is. Wij hopen dat
die wordt zoals die nu is. Dat betekent dat de mannen of
vrouwen die het kan betreffen, weten dat ze op enig
moment, wanneer er een echtscheiding komt, een alimentatieduur van vijf jaar hebben. Daar kun je je dan op
inrichten. Anders dan de situatie nu is, bouwen we aan een
afbouwregeling, waarbij mensen kunnen wennen aan dat
feit. En we ontzien de groep die daardoor het hardst zou
worden geraakt, omdat ze zich daar niet op hebben kunnen
voorbereiden.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik waardeer het dat die wijziging is gemaakt. Tegelijkertijd
heb ik nog twijfels over het idee of de hoop dat het automatisch beter zal gaan. Dat is ook waarom ik had gezegd dat
er sprake is van hardnekkige stereotypering en vooroordelen, wat de heer Van Oosten heeft geciteerd. Mijn vraag is
of de heer Van Oosten dan ook iets kan zien in mijn voorstel
om goed onderzoek te laten doen naar welke obstakels er
verder nog zijn. Dat kan van alles zijn: obstakels in de kinderopvang of een ander soort obstakel waardoor arbeid en
zorg nog niet voldoende zijn verdeeld. Ik vind namelijk dat
dat gelijktijdig hiermee op moet gaan.
De heer Van Oosten (VVD):
Van onze zijde bestaat er geen bezwaar tegen het doen van
een dergelijk onderzoek. Dat kan wellicht ook bijdragen aan
het vormgeven van onze maatschappij, om dat doel te
realiseren. Maar het is natuurlijk wel zo — en dat weet
mevrouw Buitenweg ook — dat het niet aan de initiatiefnemers is om daar een oordeel over te hebben. Dat is iets wat
dan neergelegd wordt bij het kabinet. Het is ook niet aan
mij als woordvoerder van de VVD-fractie om dat te beoordelen, want de VVD-collega zit nu tegenover mij. Maar ik
snap uw vraag en de collega snapt uw vraag evenzeer.
De voorzitter:
Dank u wel. Het is misschien straks ook een vraag voor de
minister om te beantwoorden. Mevrouw Buitenweg.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Onderzoek alleen is natuurlijk niet voldoende, maar wat mij
betreft zou er dan ook een soort stappenplan moeten komen
om er inderdaad voor te zorgen dat die verdeling tussen

6 december 2018
TK 33

33-11-2

werken en zorg beter wordt. Dat zijn dan de stappen die ik
graag zou willen zien. Dan kan ik ook begrijpen waarom de
wet ingericht zal worden zoals hier wordt voorgesteld.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik hoorde geen nieuwe vraag. Ik geef het woord
aan de heer Van der Staaij.
De heer Van der Staaij (SGP):
Op hetzelfde punt. De Raad van State had juist op dit punt
een heel fundamentele kritiek en zei: de initiatiefnemers
gaan uit van een werkelijkheid die veraf staat van de
maatschappelijke realiteit. De vraag blijft dan: als de maatschappelijke werkelijkheid, ondanks het feit dat wel heel
erg wordt uitgedragen dat het belangrijk is om een gelijke
verdeling van arbeid en zorg te hebben, nog steeds is dat
ook echtparen soms andere keuzes maken, dan kán en dan
mág dat toch ook? In hoeverre gaat deze wet, dit voorstel,
dan niet toch uit, met alle respect en waardering voor de
stap die nu gezet is, van een situatie die niet altijd spoort,
ook in de toekomst niet, met de maatschappelijke realiteit?
De heer Van Oosten (VVD):
Mensen zijn en blijven in dit land gelukkig — daarom zijn
we allemaal ook zo trots op dit land — vrij in het bepalen
en het inrichten van hun eigen leven. Alleen zeggen wij als
initiatiefnemer wel: op enig moment, als je besluit het
huwelijk te beëindigen, dan is er een reële termijn te
rechtvaardigen waarbinnen de ene partner de andere partner heeft te onderhouden. Wij vinden de termijn van twaalf
jaar een te lange termijn. We hebben goed geluisterd naar
de geluiden hier. We hebben ook gekeken naar de realiteit
zoals die in Nederland nu vormgegeven is. Daarom hebben
we twee uitzonderingen neergelegd in de wet.
Daarenboven hebben we de opmerkingen van de zijde van
uw Kamer gehoord om op tijdelijke basis die groep te vergroten. Uiteindelijk is er misschien ook een verschil in hoe
wij Nederland graag zouden willen zien. Wij vinden op de
langere termijn vijf jaar voldoende, als je daartegen afzet
dat er twee uitzonderingen zijn, die het voor groepen
mogelijk maken om wel degelijk langer dan vijf jaar alimentatie te krijgen, namelijk als je voor je AOW-gerechtigde
leeftijd zit en uit een traditioneel huwelijk komt, of wanneer
je de zorg hebt voor jonge kinderen.

erg. Ik weet zeker dat als iemand ook maar een echtscheiding overweegt, die echt wel gaat kijken in welke wereld
hij dan terechtkomt. Wij hebben er eerlijk gezegd dus geen
enkele twijfel over dat als we een wet krijgen zoals wij nu
voorstellen en we een nette periode organiseren, van dus
ongeveer zeven jaar uitgaande van inwerkingtreding per 1
januari 2020, men zich realiseert dat na die tijd de duur vijf
jaar is en men zich daarop moet voorbereiden in de keuzes
die men maakt, ook gedurende het huwelijk. Dat lijkt me
overigens een gezonde uitgangspositie.
De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Van Oosten (VVD):
Dan wil ik naar blokje twee. Dat gaat over de AOW. De heren
Van Nispen en Kerstens hebben dat in het bijzonder aangezwengeld. Die hebben daar een aantal vragen over gesteld
in de eerste termijn. De heer Van Nispen vroeg bijvoorbeeld
of het wel redelijk is dat de alimentatieplicht altijd stopt als
de alimentatieplichtige — dat is meestal dus de man, al
hoeft dat niet — AOW gaat ontvangen. We hebben dat
teruggenomen en zijn tot de conclusie gekomen dat dat
inderdaad niet redelijk is, dus hebben we besloten om die
regel te laten vervallen. Het bereiken van de AOW-leeftijd
betekent dus niet het einde van de alimentatieplicht. Daarmee verandert er dus in dat opzicht ook helemaal niks meer
ten opzichte van de huidige wet, want dat is nu ook niet het
geval. De huidige wet blijft dus in feite in stand.
Dit is ook weer een verbetering voor 50-plussers, mannen
of vrouwen, omdat die immers sneller in de situatie zullen
komen dat hun ex-partner de AOW-leeftijd bereikt. Nou kan
het gebeuren dat het bereiken van de AOW-leeftijd reden
is om de rechter te verzoeken om de alimentatieverplichting
te stoppen of te wijzigen. De nieuwe AOW'er heeft immers
over het algemeen geen inkomsten uit arbeid meer, maar
moet wel alimentatie blijven betalen.
Bovendien krijgt de alimentatiegerechtigde veelal een extra
inkomstenbron op grond van Wet verevening pensioenrechten bij scheiding. Als deze nieuwe situatie erg onrechtvaardig uitpakt, wordt dit door de rechter meestal rechtgezet.
Voor de liefhebbers: dan kun je dus een beroep doen op
gewijzigde omstandigheden op grond artikel 401, Boek 1
van het Burgerlijk Wetboek. Dus aan die praktijk veranderen
we evenmin iets.

De heer Van der Staaij (SGP):
Tot slot toch nog een vraag. Als je uitgaat van het feit dat
de veranderingen maar heel beperkt zijn opgetreden — dat
wordt ook in de aangehaalde literatuur door de Raad van
State gezegd — waarop baseren de initiatiefnemers dan
toch de uitspraak dat volgens de derde gewijzigde nota die
tijdelijkheid reëel is?

We wijzen erop dat het uiteraard mogelijk is om rekening
te houden met deze situatie, bijvoorbeeld in het echtscheidingsconvenant. Als partners scheiden terwijl de alimentatieplichtige vlak bij de AOW-leeftijd zit, kunnen de partners
afspreken dat de alimentatieverplichting wordt herbezien
op het moment dat de AOW-leeftijd werkelijk is aangebroken. Daar verwijzen wij als initiatiefnemers wel echt naar
de familierechtadvocatuur, die daar adviserend in kan
optreden.

De heer Van Oosten (VVD):
Dat baseren wij op de volgende veronderstelling en verwachting. Dit is een thema dat heel erg leeft. Dat weten wij
als geen ander, want wij krijgen hier dagelijks e-mails over
van mensen die daar vragen over hebben en die daar zorgen over hebben. Van alimentatiegerechtigden en alimentatieplichtigen, van beide kanten. Het thema leeft dus heel

Dan kom ik bij de hardheidsclausule. Dat is het derde punt.
Ook daar hebben een aantal collega's naar gevraagd: de
heren Van Nispen, Koopmans, Kerstens en Van der Staaij.
In de wet staat een algemene hardheidsclausule waarop
iedere alimentatiegerechtigde een beroep kan doen. Er zijn
situaties voorstelbaar waarin na afloop van de alimentatieduur van, zeg even, vijf jaar of, in het geval van de termijn

Tweede Kamer

6 december 2018
TK 33

Herziening partneralimentatie

33-11-3

uit hoofde van de uitzonderingen, tien of twaalf jaar beëindiging van de alimentatieplicht simpelweg niet redelijk is.
In dat geval kan de rechter een verlenging van de alimentatietermijn toekennen. Dit doet de rechter als het stopzetten
van zo een ingrijpende aard is dat dit naar maatstaven van
redelijkheid en billijkheid niet kan worden gevergd. Dat is
een terminologie die wij niet zelf hebben bedacht. Die
hebben wij ontleend aan de wet. De hardheidsclausule in
ons initiatiefwetsvoorstel luidt ook in feite hetzelfde als de
huidige hardheidsclausule.
Ik kom zo natuurlijk nog op het amendement van de heer
Van Nispen, maar ik wil eerst nog iets anders zeggen. Er
wordt gezegd dat een beroep op de hardheidsclausule zelden wordt gehonoreerd. Dat is niet helemaal waar. Er zijn
diverse voorbeelden te geven waarin de rechter een beroep
op de hardheidsclausule heeft toegekend. Meestal is dat
een situatie waarin de vrouw tijdens het huwelijk ernstig
ziek is geworden en dat nog steeds is na afloop van de alimentatietermijn. Daardoor kan de vrouw niet in haar eigen
levensonderhoud voorzien en oordeelt de rechter dat de
man langer alimentatie moet betalen. Nogmaals, dit is een
puur fictief voorbeeld. Het kan ook andersom zijn. Maar ik
geef toe dat in de meeste gevallen een beroep op de hardheidsclausule niet wordt toegekend. Er is dan immers al
twaalf jaar betaald, zo luidt dan de redenering van de
rechter, en op een gegeven moment is het ook klaar.
Nou kan het zijn dat de rechter na inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel anders oordeelt. Want ja, uitzonderingen
daargelaten wordt de alimentatieverplichting door ons
wetsvoorstel vijf jaar in plaats van twaalf jaar. Na vijf jaar
kan het vaker voorkomen dat stopzetting naar maatstaven
van redelijkheid en billijkheid niet kan worden gevergd. Wij
kunnen ons voorstellen dat een beroep op de hardheidsclausule in de toekomst, zeker kort na inwerkingtreding van
de wet, vaker zou kunnen worden gehonoreerd dan in het
verleden. Maar dat is echt aan de rechter en daar moeten
we zo veel mogelijk van afblijven, zou ik menen. Of het
gebeurt, weten we niet. We willen daar bovendien ook niet
te beperkend of te verplichtend in zijn.
Maar dan het amendement van de heer Van Nispen en
mevrouw Van Toorenburg. Voor de Handelingen zeg ik erbij
dat het amendement bij mij nog stuk nr. 15 heeft. Ik weet
niet of het dat nummer nog steeds heeft.
De voorzitter:
Ja, het is nog steeds het amendement op stuk nr. 15. Correct.
De heer Van Oosten (VVD):
Dat amendement wil een ander toetsingskader scheppen
dan het huidige artikel 157, lid 5. Ik zei al dat de initiatiefnemers in zekere zin zeggen: dat toetsingskader hebben wij
al geschapen door die alimentatieduur te verkorten, en daar
gaat de rechter mogelijkerwijs wat van vinden. Maar wij
begrijpen de wens om de hardheidsclausule in de wetstekst
in die zin te verzachten dat er minder snel schrijnende
situaties ontstaan als gevolg van de verkorting van de alimentatie. In dat kader kunnen wij dan ook het amendement
wel ondersteunen. Ik weet niet of het zo werkt, voorzitter,
maar als de indieners het daarmee eens zijn, nemen wij het
amendement graag over. De indieners zijn dus de heer Van

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

Nispen en, bij afwezigheid van mevrouw Van Toorenburg
neem ik aan de heer Van Dam, die hier nu aanwezig is.
De voorzitter:
Daarmee is het denk ik: oordeel Kamer.
De heer Van Oosten (VVD):
En dan is het oordeel Kamer. Ik kijk even naar de minister.
Oordeel Kamer. Ja.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van der Staaij.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik proefde eigenlijk de behoefte om het amendement over
te nemen en op die manier onderdeel van het wetsvoorstel
te laten zijn. Kan dat ook bij initiatiefvoorstellen? Dat kan.
Dan is de vraag of daartegen bezwaren zijn van de kant van
de Kamer.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van der Staaij. Als daartegen geen
bezwaar bestaat vanuit de Kamer, wordt dit amendement
overgenomen. De heer Van Nispen.
De heer Van Nispen (SP):
Nee, daar heb ik absoluut geen bezwaar tegen, voorzitter.
Ik zou dat zelfs bijzonder op prijs stellen en ik wil de initiatiefnemers ervoor bedanken.
De voorzitter:
Het amendement-Van Nispen/Van Toorenburg (stuk nr. 15)
is overgenomen.
Met dank aan de heer Van der Staaij voor deze procesinterventie.
De heer Van Oosten (VVD):
Dus voor de goede orde: het moet zo dus worden.
Ik kom op blokje 4: echtscheidingen met jonge kinderen.
Dat is ook een cruciaal thema. Want het wetsvoorstel regelt
dat de alimentatieduur langer kan zijn ...
De voorzitter:
Ik zie de heer Kerstens naar voren rennen, dus hij krijgt
eerst het woord.
De heer Kerstens (PvdA):
Ik kom nog even terug op die hardheidsclausule. Overigens
is de Partij van de Arbeid ook blij met dit amendement,
want dat doet ook iets met de zorgen die we vorige keer
hebben uitgesproken, toen we zeiden dat die hardheidsclausule er niet voor af en toe eens een geval moet zijn, maar
echt zijn werk moet doen in gevallen dat er sprake is van

6 december 2018
TK 33

33-11-4

een schrijnende situatie. Nou voorziet de wet ook in een
evaluatie. Ik ben wel benieuwd of de indieners net zo
benieuwd zijn als ik naar hoe die hardheidsclausule nou in
de praktijk gaat uitwerken. Daarbij realiseer ik mij dat het
misschien niet eenvoudig is om dat allemaal inzichtelijk te
maken, maar enig inzicht zou mijn fractie toch wel graag
hebben. Gaat wat wij nu met z'n allen met het amendement
beogen, in de praktijk ook zo uitwerken? Gaat die hardheidsclausule inderdaad echt een rol spelen in de gevallen dat
die periode van vijf jaar apert onredelijk is, gezien de
omstandigheden? Hoe kijken de indieners daarnaar?
De heer Van Oosten (VVD):
Ik kijk met een schuin oog naar de collega's en ik ga er
zomaar even van uit dat de initiatiefnemers het natuurlijk
zouden kunnen aanmoedigen dat bij de evaluatie in het
bijzonder ook zal worden gekeken naar de werking van de
hardheidsclausule. Ik hoor niemand van de indieners gillen,
dus dat lijkt me goed. Ik kom dadelijk overigens nog op een
specifiek amendement over de duur van de evaluatiebepaling. Die evaluatie vindt natuurlijk plaats onder verantwoordelijkheid van de minister, maar in dat opzicht kunnen wij
het verzoek van de heer Kerstens ondersteunen.
De heer Kerstens (PvdA):
Daar kan ik alleen maar blij mee zijn.
De heer Van Oosten (VVD):
Ik was al begonnen met blokje 4, over echtscheidingen met
jonge kinderen. Want ook daar hebben wij een uitzonderingsgrond voor gecreëerd in het wetsvoorstel. Bij de zorg
voor jonge kinderen onder de 12 jaar kan de alimentatieduur
maximaal twaalf jaar zijn. Die is dus afhankelijk van de
leeftijd van het kind. Dat is ook ongeacht de zorgverdeling.
De hoogte wordt wel bepaald door de inkomensverdeling
van de betrokken ouders. In feite is dat nu niet anders.
Mevrouw Van Toorenburg vroeg waarom de leeftijdsgrens
in ons voorstel op 12 jaar gesteld moest worden en niet
bijvoorbeeld op 13, 14 of 15 jaar. Ook de heer Van der Staaij
heeft daar in de eerste termijn een opmerking over gemaakt.
Wij vinden 12 jaar gerechtvaardigd, omdat ook in het huidige stelsel een maximale alimentatietermijn van twaalf
jaar wordt aangehouden. Nog even los van de inhoudelijke
beoordeling van die overweging, zou dat er theoretisch toe
kunnen leiden dat er een langere termijn van alimentatie
zou ontstaan. Wij geven natuurlijk toe dat iedere grens
arbitrair is, maar ons doel is wel om de alimentatieduur in
te korten. Als wij uitgaan van een leeftijd van 13, 14 of 15
jaar, zou die in bepaalde gevallen worden verlengd. Dat
achten wij niet wenselijk.
Mevrouw Buitenweg heeft in ditzelfde kader een dialoog
met mevrouw Van Toorenburg gevoerd en de kwestie
vanuit een andere invalshoek beoordeeld. Ik weet niet of
haar aanstaande vraag hierover gaat, maar ik zit op het
goede spoor, heb ik het idee. Zij vroeg: waarom is het
eigenlijk gerechtvaardigd dat de alimentatieduur wordt
verlengd bij jongere kinderen; wat is het idee daarachter?
Daar hebben wij met elkaar over vergaderd en wij zijn tot
het volgende antwoord gekomen.

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

Het idee achter de uitzondering voor jonge kinderen is
tweeledig. Ten eerste de voortdurende solidariteit na het
huwelijk. Als er kinderen in het spel zijn, weegt die solidariteit zwaarder. Zonder kinderen is het eenvoudiger om uit
elkaar te gaan en elkaar misschien zelfs nooit meer te zien.
Met kinderen blijven ex-partners toch voor altijd aan elkaar
verbonden, of zij dat nu willen of niet. Dat rechtvaardigt in
zichzelf een langere alimentatieduur, zoals mevrouw Van
der Graaf heeft uitgedrukt. Zij is er nu niet, maar ook haar
mag ik graag citeren: ouders hebben ook een verantwoordelijkheid voor elkaar als het huwelijk stukloopt.
Ten tweede wijzen we op de combinatie arbeid-zorg.
Mevrouw Buitenweg heeft ook op dat punt een belangwekkende opmerking gemaakt. Wij erkennen dat het lastig kan
zijn om arbeid en zorg te combineren. Als één ouder de
zorg voor de kinderen heeft en daardoor minder makkelijk
in inkomsten kan voorzien, snappen wij dat. Dan vinden
wij het ook gerechtvaardigd dat de andere ouder langer
zou moeten betalen zo lang de kinderen klein zijn.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Buitenweg. Ga uw gang.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ook ik vind het een ingewikkeld onderwerp, want het is
gewoon een feit dat het niet helemaal eerlijk is verdeeld en
dat het op dit moment vaker vrouwen zijn die meer voor
de kinderen zorgen dan mannen. Maar in het wetsvoorstel
zoals het er nu ligt, wordt er naar mijn mening op twee
benen gehinkt. Aan de ene kant vinden we dat mensen op
eigen benen moeten staan en is er de beperking gekomen
dat mensen die na 1970 zijn geboren op eigen benen moeten staan, omdat nu eenmaal de nieuwe realiteit is dat
mensen dat geacht worden te doen. Tegelijkertijd wordt er
aan de andere kant in stand gehouden dat één partner veel
meer voor een kind kan zorgen. Als dat het geval is, zal dat
later financiële consequenties hebben. Immers, iemand die
twaalf jaar van de arbeidsmarkt is, of veertien jaar als er
twee kinderen in het spel zijn, heeft natuurlijk later veel
minder verdiencapaciteit. Daarmee vind ik dat het wetsvoorstel op twee benen hinkt.
De heer Van Oosten (VVD):
Het feit dat ouders met elkaar de zorg voor het kind te verdelen hebben, betekent natuurlijk niet dat één van de ouders
in het geheel niet meer deelneemt aan het arbeidsproces
ten opzichte van de andere ouder. Ik kom zo nog terug op
co-ouderschap. De praktijk is natuurlijk wel zo. Bij mij thuis
zorgt mijn vrouw meer voor onze zoon dan ik, omdat ik
over het algemeen meer dagen werk dan mijn vrouw. Dat
is een keuze die wij hebben gemaakt. Dat is een individuele,
eigen keuze. Daar kan iedereen anders over denken. Maar
ik kan wel begrijpen — ik kan dat ook voor mezelf billijken,
ook als initiatiefnemer — dat dit het effect kan hebben dat
je daar in de bepaling van de alimentatie een verschil in
laat ontstaan op het moment dat de rechter oordeelt dat er
een behoefte bestaat en dat er draagkracht bestaat bij de
alimentatieplichtige.
Dan het punt van het op twee benen staan. Ik snap de
opmerking van mevrouw Buitenweg wel, maar de realiteit
is in Nederland zoals die is. De heer Van der Staaij citeert

6 december 2018
TK 33

33-11-5

nota bene uit een advies van de Raad van State, die dat
eigenlijk zwart-op-wit zo stelt. Daar kunnen wij van alles
van vinden, maar het feit ligt er. Er waren ook stemmen uit
de Kamer om de leeftijdsgrens verder te verhogen. Ik denk
dat ik namens de collega's gerust kan stellen dat het juist
ook uw opmerkingen zijn geweest, los van onze eigen perceptie, die hebben gemaakt dat wij hebben gezegd dat wij
de leeftijdsgrens voor de kinderen niet verhogen, omdat
wij ook uw standpunt heel goed snappen dat je daar op
enig moment wel een einde aan moet maken. Wij vinden
dan 12 jaar een gerechtvaardigde leeftijd voor de kinderen.
Dit betekent dus dat de termijn niet langer dan twaalf jaar
kan zijn, uitgaande van een leeftijd van nul.
De voorzitter:
Mevrouw Buitenweg, afrondend.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Bij de heer Van der Staaij zei de heer Van Oosten: de Raad
van State zegt dat wel, maar wij gaan toch uit van een nieuw
te maken realiteit. Hier wordt het eigenlijk gebruikt als een
argument om te verdedigen waarom die alimentatie twaalf
jaar zal zijn. Mijn fractie is ervoor dat het sowieso gewoon
beperkt wordt tot vijf jaar en dat we daarnaar streven, niet
nu maar op termijn. Mijn vraag is: zijn de initiatiefnemers
het ermee eens dat dat het streven is voor de langere termijn, dat we dus ook veel meer werk moeten maken van
het goed combineren van arbeid en zorg, maar dat het
streven is dat we op termijn de alimentatie gaan beperken
tot vijf jaar?
De heer Van Oosten (VVD):
Laat ik er dit op zeggen: wil je dat streven realiseren, dan
zul je eerst een stap moeten zetten. Wij vinden het wetsvoorstel zoals dat nu voorligt een verantwoorde stap, die naar
onze inschatting op breed politiek draagvlak kan rekenen.
Ik mag nu bijna zesenhalf jaar in deze Kamer doormaken
en heb een aantal familierechttrajecten van nabij gezien.
Daar heb ik ook uit geleerd dat je in het familierecht soms
niet een te grote stap ineens moet zetten, juist omdat het
iedereen zo raakt, en stapje voor stapje vooruit moet werken, in een toekomst die we met elkaar allemaal moeten
kunnen blijven dragen.
De voorzitter:
Een interruptie van de heer Van der Staaij. Gaat uw gang.
De heer Van der Staaij (SGP):
Ik put ook even uit de stukken die ons toegestuurd zijn door
Clara Wichmann, de Vereniging voor Vrouw en Recht; toch
ook niet echt de grote pleitbezorgers van traditionele rolpatronen, geloof ik. Maar die zeggen wel: als je kijkt naar de
leeftijd van 12 jaar, dan ga je kennelijk uit van de impliciete
aanname dat je fulltime kunt gaan deelnemen aan het
arbeidsproces als de jongste 12 jaar is. Maar dat is niet zo
eenvoudig voor alleenstaande ouders. Dat vind ik wel een
zeer terecht punt. Wat is de reactie van de indieners daarop?

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

De heer Van Oosten (VVD):
Wij hebben er heel bewust voor gekozen om die uitzondering te creëren, even los van de stichting waar de heer Van
der Staaij nu aan refereert. We hebben er zelf heel bewust
voor gekozen om die leeftijd op 12 jaar te zetten, omdat wij,
ook gevoed door informatie die ons is toegestuurd van
mensen, ouders met jonge kinderen, gewoon zien dat daar
een behoorlijke zorgtaak aan gekoppeld is. Hoe ouder kinderen worden, zo is onze verwachting, hoe meer ruimte
ouders ook kunnen hebben om zelf weer hun vleugels uit
te kunnen slaan. Dat neemt niet weg dat ook een kind van
15 of 17, of zelfs iemand die al volwassen is, op de geschikte
momenten natuurlijk heel veel en noodzakelijke aandacht
van de ouders krijgt. Maar ook in dat geval zeggen we: de
alimentatie hoeft niet zo lang te duren. Wij zeggen dus dat
de leeftijdsgrens van 12 jaar afdoende is als uitzonderingsgrond, terwijl we gelijktijdig zeggen dat de termijn voor
alimentatie vijf jaar is. Dat vinden wij een gerechtvaardigde
en terechte termijn.
De heer Van Dam (CDA):
Ik besef dat ik hier een invaller ben in een discussie die al
lang gevoerd wordt, maar dan toch. Ik wil aan de indiener
het volgende vragen. Hij zei net: elke grens is discutabel.
Dat is natuurlijk zo.
De heer Van Oosten (VVD):
Arbitrair.
De heer Van Dam (CDA):
Arbitrair. Maar mijn collega Van Toorenburg heeft naar
voren gebracht dat juist dat eerste jaar brugklas de overweging was om niet voor 12 maar voor 13 te gaan. Daar heb
ik de indiener in zijn argumentatie nog niet over gehoord.
U heeft vergaderd, dus heeft u daar misschien ook nog iets
over te zeggen?
De heer Van Oosten (VVD):
Ik heb gemeend dat te beantwoorden door te zeggen dat
dat er in theorie toe kan leiden dat er een langere alimentatieduur ontstaat dan nu, want dan zou het dus kunnen lopen
tot het 13de jaar. Dan kan de alimentatie dus ook dertien
jaar duren. Dan wordt het nog langer dan nu en dat vinden
wij geen terechte uitgangspositie.
De heer Van Dam (CDA):
Dat is op zich natuurlijk geen argument. Het klopt: als het
tot en met je 13de gaat, dan duurt het langer. Dat begrijp
ik. Alleen het dragende inhoudelijke argument is dat de
zorgtaken in dat eerste jaar van de middelbare school misschien toch van een andere orde zijn dan wanneer iemand
op die middelbare school gesetteld is. Moet ik het er dan
op houden dat u dat als een onvoldoende argument heeft
gezien?
De heer Van Oosten (VVD):
Nee, dit is voor ons een heel serieus wegend argument
geweest, omdat wij de alimentatieduur zeker niet langer
willen laten zijn dan die nu is. Dat zou wel een uitkomst
kunnen zijn in het voorbeeld dat u noemt. Daarnaast kijken

6 december 2018
TK 33

33-11-6

wij er als volgt naar. Als een kind 12 jaar is, gaat het naar
de middelbare school en komt het in een andere levensfase.
Dat is een levensfase waarin je niet minder aandacht en
zorg van de ouder nodig hebt, maar onze inschatting is wel
dat dat geen uitzonderingsgrond rechtvaardigt voor de alimentatieduur, wat niet betekent dat de betreffende ouder
die de zorg heeft voor die kinderen geen recht op alimentatie kan hebben. Dat is nog steeds mogelijk, afhankelijk van
de rechter, maar dan voor een periode van vijf jaar. Overigens, het is maar gezegd, zegt dit hele wetsvoorstel niks
over de kinderalimentatie, wat natuurlijk een ander chapiter
is.
Ik wilde nog wat zeggen over co-ouderschap, want daar
heeft de heer Raemakers een opmerking over gemaakt. Als
daar sprake van is of van een partneralimentatieplan — dat
zei de heer Van Nispen — dat er ook wel wat op lijkt of dat
althans kan leiden tot een co-ouderschap, dan zal de situatie
vaak zo zijn dat de ouders een gelijkwaardiger inkomen
hebben. Het is niet gezegd dat het zo is, maar dat kan
natuurlijk zo zijn. In ieder geval is de regel van zorg en de
uitzonderingsgrond aan de orde op het moment dat een
van de ouders een zorgtaak heeft voor het kind. Dat kan in
duur et cetera nogal variëren gedurende de week en de
afspraken die je maakt, maar in principe geldt dan de uitzonderingsgrond. Of en hoe zich dat vertaalt in financiën,
is natuurlijk aan de rechter. Dat is afhankelijk van de inkomens et cetera. Dat is dus iets wat wij hier bepaald niet
willen bepalen of regelen.
De voorzitter:
De heer Van Nispen heeft een interruptie.
De heer Van Nispen (SP):
Niet zozeer omdat ik het er mee oneens ben, maar omdat
dit onderdeel is van de wetsgeschiedenis en ik helderheid
op dit punt belangrijk vind, het volgende. Ik heb in eerste
termijn een concrete vraag gesteld over toen nog lid 3 en
nu lid 4 van artikel 157. Dat gaat over de uitzondering: de
alimentatie stopt als het jongste kind 12 is. Toen heb ik de
vraag gesteld: wat nu als het hoofdverblijf van het kind niet
bij de alimentatiegerechtigde maar bij de alimentatieplichtige is? Ik heb toen nog de concrete suggestie gedaan om
het artikellid aan te vullen met de woorden "voor zover deze
kinderen hun hoofdverblijfplaats hebben bij de alimentatiegerechtigde ouder". Begrijp ik het goed dat de heer Van
Oosten zegt: die aanvulling is niet nodig, want de rechter
zal in dat soort voorkomende gevallen de alimentatietermijn
niet laten doorlopen tot het kind de leeftijd van 12 jaar heeft
bereikt?
De heer Van Oosten (VVD):
Heel goed dat de heer Van Nispen deze opmerking heeft
gemaakt, want dat geeft mij de mogelijkheid om ... Nou,
iets recht te zetten, wil ik niet zeggen, maar ik heb iets niet
uitgesproken wat ik wellicht wel had moeten uitspreken
doordat ik gelijk al de stap heb gezet naar het co-ouderschap. De praktijk, de moderne realiteit is dat veel ouders
een co-ouderschapszorg voor de kinderen hebben. Ik vind
het overigens ook wenselijk, want je bent ouder of je bent
het niet, maar goed. Nou de situatie dat de kinderen bij de
alimentatieplichtige wonen. Dat is de vraag die u heeft
gesteld. Het zou vreemd zijn als hij langer moet betalen aan

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

de alimentatiegerechtigde terwijl die helemaal niet zorgdraagt voor de jonge kinderen. Dus die opmerking is langs
deze weg ook in de wetsgeschiedenis meegenomen.
Maar nogmaals, uiteindelijk is dat casuïstiek en maatwerk
dat bij de rechter ligt. Vanuit onze positie zeggen wij dat
als er zorg is voor jongere kinderen — die zorg moet je dan
ook concreet verlenen, dat spreekt vanzelf — de uitzonderingsgrond kan zijn: tot de leeftijd van 12 jaar. Dan is het
vervolgens aan de rechter om te bepalen of het recht op
alimentatie zich vertaalt in een bedrag. Dat is weer afhankelijk van de behoefte en de draagkracht.
De voorzitter:
Ik kijk nog even naar de heer Van Nispen.
De heer Van Nispen (SP):
Ik twijfel nu of het niet verstandiger is om als je dit zo stellig
en duidelijk vindt, die uitzondering — de plicht tot het
betalen van alimentatie tot de leeftijd van 12 jaar — te
clausuleren en die suggestie ook in de wet op te nemen.
Wat zou ertegen zijn om die helderheid in de wet op te
nemen? Dat is een informatieve vraag. Ik ben er gewoon
erg benieuwd naar of dat niet beter zou zijn.
De heer Van Oosten (VVD):
Nou ga ik ervan uit dat de heer Van Nispen het heeft over
de hoofdverblijfplaats, om het langs die weg te clausuleren.
Dat zou suggereren dat je een hoofdverblijfplaats ... Je bent
misschien wel ergens ingeschreven in een gemeente, maar
in de praktijk van het co-ouderschap — daar heeft de heer
Raemakers vragen over gesteld — kan het goed zijn dat
een kind vier dagen bij de vader woont en drie dagen bij
de moeder of andersom. Dan krijg je discussie over de
hoofdverblijfplaats. Het is niet anders dan de wet nu is. De
wet zegt nu ook dat je twaalf jaar alimentatie hebt. Die
mogelijkheid willen we behouden in het geval er sprake is
van zorg voor jonge kinderen. Maar uw vraag was ergens
anders op gericht. Juist in traditionele situaties woont het
kind bij de moeder. De vader ziet het dan eens in de week
of iets dergelijks. De vader betaalt ook. De situatie doet zich
nauwelijks voor, maar het kan op beide situaties betrekking
hebben als de zorg voor kinderen aan de orde is.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik ben heel erg getroffen door het argument van de heer
Van Oosten om een zo breed mogelijk draagvlak te hebben.
Dat vind ik ook belangrijk bij zulk soort zaken. Toch heb ik
nog een vraag over de twee uitzonderingen die worden
gemaakt. De ene is de uitzondering voor de mensen die
ouder zijn dan 50 jaar op het moment van inwerkingtreding:
bij hen vindt een uitfasering plaats. Over de mensen met
kinderen is gezegd dat de alimentatie tot twaalf jaar kan
duren. Voor hen wordt geen uitfasering voorgesteld. Voor
de wetsgeschiedenis: is dat wel iets waarvan u verwacht
dat het uiteindelijk via de rechter gaat gebeuren?
De heer Van Oosten (VVD):
De wet is dadelijk wat die is. Het eerste voorbeeld dat u
noemt, de mannen en vrouwen boven de 50 jaar, houdt op
enig moment op te bestaan omdat op enig moment dat

6 december 2018
TK 33

33-11-7

jaartal niet meer passend is. Het voorbeeld dat u noemt,
blijft in de wet staan. Maar we gaan de wet evalueren. Dat
is althans het idee. Ik kom dadelijk nog terug op een
amendement van de heer Van Nispen om die termijn ook
nog wat te verlengen. Ik kan mij voorstellen — misschien
wil mevrouw Buitenweg op enig moment zelf die handschoen oppakken — dat men op basis van die evaluatie
vindt dat er ook iets gedaan moet worden aan de hand van
die kinderen, maar wij stellen dat niet voor. Die uitzonderingsgrens is voor ons zolang als deze wet zal gelden.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Dan denk ik erover om een motie in te dienen om bij die
evaluatie ook mee te nemen op welke wijze het misschien
al aan het aflopen is, gezien de eventuele maatschappelijke
veranderingen. Dan kunnen we altijd kijken of dat dan ook
het moment is om wat andere stappen te zetten om er één
wat meer consequente lijn in te trekken.
De voorzitter:
Die motie zien we zo tegemoet.
De heer Van Oosten (VVD):
Die wachten we dan inderdaad af.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Van Oosten (VVD):
Ik ben bij blokje vijf: varia. Ik kom eerst bij het advies van
de Raad van State. Er werd terecht op gewezen: we hadden
ook wel medelijden met mevrouw Van Toorenburg. Meneer
Van Dam, u was er de vorige keer niet, maar mevrouw Van
Toorenburg had ons meegenomen in de misère die haar
getroffen had. Zij had vijfenhalf uur gestudeerd op ons
wetsvoorstel om aan het eind te ontdekken dat het voorstel,
om het neutraal te formuleren, uiteindelijk wat versmald
was en ze beter aan het eind had kunnen beginnen. Het had
haar een hoop tijd bespaard. De kritiek die mevrouw Van
Toorenburg daarbij heeft neergelegd, net als de heer Van
Nispen, is: is het advies van de Raad van State dan nog wel
bruikbaar? Die kritiek trekken we ons natuurlijk aan. Gelijktijdig zeggen we daar ook weer bij dat er niets anders met
ons wetsvoorstel is gebeurd dan dat het vereenvoudigd is.
Het oorspronkelijke voorstel — dat zat ook in het wetsvoorstel — is een verkorting geweest van twaalf naar vijf jaar,
inclusief twee uitzonderingen. Dat doen wij nog steeds. Het
verschil is alleen dat het oorspronkelijke voorstel, dat we
zoveel jaar geleden hebben ingebracht, aanzienlijk meer
wijzigde, zoals de grondslag voor de alimentatie en de
berekeningssystematiek. Die zaken hebben we nu allemaal
laten vallen. Wat dat betreft vinden wij dat het voorstel tot
de kern is teruggebracht. Over die kern heeft ook de Raad
van State advies gegeven.

mijn is geworden. Die frustratie delen wij. Precies om die
reden hebben wij ook dit wetsvoorstel neergelegd. Hij stelt
ook voor om een afbouwregeling mogelijk te maken. Die
kan de rechter nu ook al opleggen. De wet hoeft daar als
zodanig niet voor te worden gewijzigd.
De wetstechnische opmerking van de heer Van Nispen over
de samenloopbepaling — waarvoor dank — hebben wij
verwerkt in de nota van wijziging.
Wij hebben ook in het wetsvoorstel geregeld dat de berekeningen van de behoefte en de draagkracht — dat vonden
we eigenlijk nog het mooiste voorstel — bij de alimentatiebeschikkingen worden gevoegd. Dat is een idee dat niet
alleen door de heer Van Nispen is bedacht, maar ook door
de heer Raemakers. U deelt beiden de eer op dat punt.
Ten slotte is er de vraag van de heer Van Nispen of we ook
overwogen hebben om iets te regelen voor ongehuwd
samenwonenden met kinderen. Daarop moet ik hem
teleurstellen. Geen misverstand: wij snappen als initiatiefnemers dat ook het uit elkaar gaan van samenwonenden
met kinderen financiële problemen kan opleveren, maar
wij zeggen toch dat dit buiten de scope van dit wetsvoorstel
valt. Er bestaat nu geen wettelijk recht op alimentatie als
samenwonende, niet-gehuwde partners uit elkaar gaan.
Als je dat zou willen regelen, zou een afzonderlijk wetsvoorstel veel meer voor de hand liggen. Daar kiezen wij niet
voor.
Dan kom ik op het beroep op de bijstand in relatie tot deze
wet, waar mevrouw Buitenweg, de heer Van Nispen en de
heer Van der Staaij naar hebben gevraagd. Als het beroep
op de bijstand zou toenemen door de verkorting van de
alimentatieduur, dan zal dat op z'n vroegst vijf jaar na
inwerkingtreding van het wetsvoorstel zichtbaar zijn.
Immers, pas na afronding van de nieuwe alimentatietermijn
van vijf jaar kan een beroep op de bijstand worden gedaan.
Bovendien is onze verwachting dat de laatste wijzigingen
ervoor zullen zorgen dat het beroep op de bijstand minder
zal worden, omdat er veel meer rekening wordt gehouden
met de positie van alimentatiegerechtigden boven de 50.
Zij krijgen een langere alimentatieduur. Ik heb al wat gezegd
over het doorlopen naar de AOW-gerechtigde leeftijd.
Daarbij blijft het uitgangspunt, zoals de heer Raemakers
ook vroeg, dat ex-partners na echtscheiding zo veel mogelijk
proberen in hun eigen inkomen te voorzien en in dat geval
is een beroep op de bijstand in het geheel niet nodig.
Niemand van ons heeft een glazen bol, maar al met al
denken wij dat een lichte stijging van de bijstand na verloop
van vijf jaar niet uitgesloten is, maar het zal naar onze verwachting geen dramatische toename zijn. Net als u kijken
wij met spanning uit naar wat de minister hierover zal zeggen.
De voorzitter:
Er is nog een interruptie van de heer Raemakers.

De heer Van Nispen — dat is het subkopje Van Nispen —
heeft een aantal punten genoemd waar wij het gewoon
helemaal mee eens zijn, maar ik ga die wel benoemen
voordat de heer Van Nispen in groot applaus uitbarst. Hij
wijst erop dat de huidige termijn van twaalf jaar geen
maximumtermijn lijkt te zijn, maar een soort standaardter-

De heer Raemakers (D66):
Dank voor dit verhelderende antwoord. Heel soms zien we
dat mensen snel voor een scheiding minder uren gaan
werken, of in het geheel stoppen met werken, en dat er dan

Tweede Kamer

6 december 2018
TK 33

Herziening partneralimentatie

33-11-8

natuurlijk heel veel frustratie is bij de andere partij. Wat
vinden de initiatiefnemers daarvan? Wat zouden we daar
meer tegen kunnen doen, met de wetswijziging in de hand?
De heer Van Oosten (VVD):
Dat is in die zin ingewikkeld dat de wet is wat die is. Ik kan
mij voorstellen dat advocaten dat in een echtscheidingsprocedure wel een plek geven in enerzijds het verzoekschrift
of anderzijds het verweer daarop. Veel meer kan ik er nu
niet over zeggen, maar het is weinig chic.
Dan kom ik bij het blokje Markuszower, want we naderen
het einde. We zijn hem een antwoord verschuldigd op de
opmerking over proportionaliteit en rechtszekerheid. Er
werd een situatie genoemd waarin mensen een lopende
alimentatieverplichting van twaalf jaar hebben en na
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel naar de rechter
stappen om de alimentatie te verkorten. Laat ik er maar
eerlijk over zijn: ik denk niet dat dit veel kans zal hebben.
Het wetsvoorstel heeft namelijk geen terugwerkende kracht.
Lopende alimentatieverplichtingen blijven bestaan. De
beoordeling van een wijzigingsverzoek zal plaatsvinden
aan de hand van de dan geldende jurisprudentie.
Is het dan proportioneel om die oude alimentatieverplichtingen te laten bestaan, vraagt de heer Markuszower. We
hebben daar ook over vergaderd, maar uiteindelijk konden
we maar één conclusie trekken: het is niet anders. Dat is
een uitvloeisel van de rechtszekerheid, zoals ook genoemd
door de heer Raemakers. Wij willen deze wet niet met
terugwerkende kracht in werking laten treden, want dat zou
ernstig op gespannen voet staan met dat rechtszekerheidsbeginsel. We hebben uiteindelijk de conclusie moeten
trekken, ik ook, als initiatiefnemer: het is wat het is, laten
we alsjeblieft met elkaar deze stap zetten, een stap die ook
eerder door de PVV-fractie als zodanig is bepleit. Daarna
kan elk individueel lid van deze Kamer weer nadenken welke
andere stappen of verbeterslagen nog gemaakt kunnen
worden.
Ten slotte, het amendement van de heer Van Nispen op
stuk nr. 11 over evaluatietermijnen. Voorgesteld wordt om
de evaluatie na acht in plaats van vijf jaar te laten plaatsvinden. Dat vinden wij een prima amendement. Als daar geen
bezwaar tegen is, kan dat ook worden overgenomen. Ik
weet niet of dat zo werkt bij amendementen.
De voorzitter:
Het werkt zo dat u in de rol van wetgever bent, dus in die
zin is het hetzelfde als bij een minister. Ik constateer dat er
bij de Kamerleden geen bezwaar tegen is dat dit amendement wordt overgenomen.
Het amendement-Van Nispen (stuk nr. 11) is overgenomen.

Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Dank voor de reactie van de initiatiefnemers en de heer Van
Oosten. Ik heb alles gevolgd, niet helemaal in deze zaal,
maar ik heb weinig woorden gemist. Wel is mij opgevallen
dat de initiatiefnemers nog niet zijn ingegaan op de vraag
die ik in eerste termijn heb gesteld over de grondslagen.
Het huidige alimentatierecht kent twee grondslagen. De
ene is de grondslag van de voortdurende solidariteit ofwel
de lotsverbondenheid. De andere gaat over de verminderde
verdiencapaciteit. De initiatiefnemers hebben ervoor gekozen om niet aan die grondslagen te zitten, maar hebben
hun motivatie vooral gevonden in de verminderde verdiencapaciteit. Ik vraag mij af welke overwegingen de initiatiefnemers nu hebben ten aanzien van die lotsverbondenheid
en de voortdurende solidariteit. Houdt die op na vijf jaar
dan wel twaalf jaar? Hoe kijken de initiatiefnemers daar
precies naar? Dat is een argumentatie die ik echt heb gemist
in het wetsvoorstel. Daar zou ik graag een reflectie op willen.
De heer Van Oosten (VVD):
Daar verandert helemaal niks aan, anders dan dat de alimentatieduur — dat is natuurlijk de kern van dit voorstel — bij
een normale gang van zaken wordt teruggebracht van
twaalf naar vijf jaar, uitzonderingen daargelaten.
Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Ja, dat begrijp ik. De motivatie wordt vooral gezocht in die
alimentatieduur en de argumenten rondom de verminderde
verdiencapaciteit. Maar die lotsverbondenheid ... De
huwelijkspartners hebben een verantwoordelijkheid
tegenover elkaar in het huwelijk, maar dat vraagt ook iets
voor de periode erna. Dat is een beetje in het debat teruggekomen, met name als er kinderen in het spel zijn. Ik vraag
mij echt af hoe de indieners hier nou precies naar kijken.
Houdt dat voor de indieners op een gegeven moment op
als ze dat punt, die grondslag, willen betrekken bij hun
overweging om naar vijf jaar terug te gaan? Heeft u daar
een argumentatie in gevonden?
De heer Van Oosten (VVD):
Het is eigenlijk precies om deze reden dat we de uitzondering hebben gemaakt die we hebben gemaakt. Het kan
natuurlijk in het bijzonder spelen bij de zorg voor jonge
kinderen of als een langdurig huwelijk — "traditioneel" zou
ik bijna willen zeggen — eindigt dat meer dan vijftien jaar
heeft geduurd. Als de ene partner dan ineens besluit niet
langer met de ander verder te willen, dan vloeit natuurlijk
toch een lotsverbondenheid voort uit het feit dat je dat
zoveel jaar eerder met elkaar besloten hebt te doen en dat
je het ook zo veel jaar met elkaar hebt volgehouden.
Voorzitter. Daarmee heb ik het eind van de bijdrage van de
zijde van de initiatiefnemers bereikt. Ik dank u vreselijk
hartelijk.

De heer Van Oosten (VVD):
Daarmee heb ik het einde bereikt van deze bijdrage.
De voorzitter:
Ik dank u wel. U ging als een speer, mag ik wel zeggen.
De voorzitter:
Niet dan nadat ik mevrouw Van der Graaf het woord geef
voor haar interruptie.

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

Ik geef graag het woord aan de minister voor Rechtsbescherming voor het beantwoorden van de aan hem gestelde
vragen.

6 december 2018
TK 33

33-11-9

Minister Dekker:
Dank u wel, voorzitter. Ik wil graag beginnen met de complimenten aan de initiatiefnemers voor het werk dat zij,
maar ook hun voorgangers die al eerder aan dit wetsvoorstel hebben gewerkt, daarin hebben gestoken. Vastberadenheid kan hun niet worden ontzegd, want het wetsvoorstel
kent een hele lange historie, een heel lang voortraject. Het
stamt al uit juni 2015 en kent inmiddels drie nota's van
wijziging. Het gaat nu in hoofdzaak om de verkorting van
de duur van de partneralimentatie, met als uitgangspunt
niet maximaal twaalf, maar vijf jaar.
Het kabinet meent dat een lange alimentatieduur op zich
de economische zelfstandigheid, van meestal vrouwen, niet
bevordert. Het is goed als vrouwen die tijdens het huwelijk
zijn thuisgebleven om voor de kinderen te zorgen, zich bij
een scheiding inspannen om binnen een redelijke termijn
te gaan werken. Anders gaan hun kansen op de arbeidsmarkt erop achteruit.
Het voorstel houdt op evenwichtige wijze rekening met een
aantal specifieke groepen vrouwen. Voor hen gaat een
langere alimentatieduur gelden. Ik ga niet allemaal herhalen
welke groepen het betreft. Ook in uw Kamer is voor de laatst
toegevoegde groep vrouwen nadrukkelijk aandacht
gevraagd. Zij vormen ook voor het kabinet een bijzonder
punt van aandacht, want het gaat immers om een kwetsbare
groep op de arbeidsmarkt. Voorzitter. Ik weet niet hoe het
krachtenveld ligt. Ik merkte in de eerste ronde van het debat
bij sommigen enthousiasme, maar niet bij iedereen. Maar
nu ook aan de positie van die laatste groep vrouwen tegemoet wordt gekomen, met de derde nota van wijziging,
heeft het kabinet, alles afwegende, geen bezwaar tegen het
voorstel.
Voorzitter. Dat brengt mij bij de beantwoording van de
vragen aan de regering. Daar zit soms wat overlap in met
de vragen aan intiatiefnemers, dus ik ga er af en toe met
wat grotere stappen doorheen.
Voorzitter. Door mevrouw Buitenweg, mevrouw Van Toorenburg en de heer Van Nispen is gevraagd of een kortere
alimentatieduur kan leiden tot een groter beroep op de bijstand. Wij hebben als kabinet gekeken naar de financiële
consequenties van dit wetsvoorstel. Het antwoord op die
specifieke vraag is: ja, dat kan inderdaad. De mogelijke
kosten liggen dan zowel bij de bijstand als in de sfeer van
toeslagen. Het is natuurlijk altijd werken met aannames,
maar de geschatte totale kosten waar wij van uitgaan zijn
zo'n 15 miljoen. Voor de bijstand gaat het om grofweg 5
miljoen per jaar, uiteraard op termijn. In de toeslagensfeer
kan een kortere alimentatieduur leiden tot een lager toetsingsinkomen en tot hogere toeslagen, waarbij wij dat zo
inschatten op een bedrag van om en nabij de 10 miljoen:
zo'n 5 miljoen in de zorg, 3 miljoen in de huur en 2 miljoen
in het kindgebonden budget. Maar daar kunnen ook extra
inkomsten tegenover staan, omdat straks de partneralimentatie minder lang fiscaal aftrekbaar is. Ook een hogere
arbeidsparticipatie van vrouwen, waar het kabinet zich ook
op andere fronten hard voor maakt, kan leiden tot extra
inkomsten. Onder de streep hebben wij geconcludeerd dat
daarmee de financiële gevolgen van dit wetsvoorstel verwaarloosbaar zijn.

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

Voorzitter. De heer Van Nispen heeft gevraagd of ik zijn
zorgen deel dat vrouwen vanaf 50 jaar die in een lang
huwelijk vooral zorgtaken hebben verricht, na vijf jaar alimentatie niet goed aan het werk kunnen komen. Ik denk
dat die discussie niet meer helemaal relevant is door de
nota van wijziging die is ingediend, en dus laat ik die vraag
liggen.
Dan vroeg mevrouw Van der Graaf naar de positie van
vrouwen na een scheiding en naar hun achterstand op de
arbeidsmarkt. Uit de Emancipatiemonitor volgt dat de economische zelfstandigheid van vrouwen stijgt, vooral bij
vrouwen jonger dan 40 jaar. Bij oudere vrouwen is dit duidelijk minder het geval. Nu doet dit kabinet ongelooflijk
veel aan de verbetering van de arbeidsmarktpositie van
vrouwen, vooral door fiscale maatregelen met ingang van
2019: een tariefverlaging, een verhoging van de arbeidskorting om werken aantrekkelijker te maken, hogere kinderopvangtoeslagen voor werkende ouders. Daarnaast is er de
uitbreiding van het geboorteverlof voor partners naar 6
weken in 2020. En ik wijs u ook op de brief van de minister
van OCW van 6 november jongstleden, waarin wordt
ingegaan op acties gericht op verschillende groepen vrouwen, om hun achterstand op de arbeidsmarkt tegen te gaan.
Het voorstel houdt rekening met deze achterstand, door
voor een aantal groepen vrouwen een langere alimentatietermijn toe te passen.
De heer Koopmans heeft gevraagd naar de clausule over
de verlenging van de geldende termijnen in het voorstel.
Die bestaat voor schrijnende gevallen. Tegelijkertijd is die
niet zo open dat dit een makkelijke uitzondering oplevert.
De heer Kerstens heeft gevraagd of deze clausule niet tot
rechtsongelijkheid kan leiden, omdat de ene rechter deze
wel toepast en de andere niet. De voorgestelde verlengingsclausule staat ook nu al in de wet. In de rechtspraak wordt
alleen een verlenging van de huidige twaalf jaar toegestaan,
als daarbij sprake is van zwaarwegende omstandigheden.
Bovendien moet de alimentatiegerechtigde daar zelf een
verzoek toe indienen. De rechter kan dat niet ambtshalve
verlengen. Gelet op de strikte toepassing nu, is de verwachting dat de rechter zich ook terughoudend zal opstellen als
het gaat om een verlenging van de termijn van het initiatiefvoorstel. Voor het risico op rechtsongelijkheid ben ik niet
zozeer beducht, omdat de individuele gevallen leidend zullen zijn en die verschillen nu eenmaal van geval tot geval.
De heer Koopmans heeft gevraagd of ik bij de evaluatie van
de wet ook de huidige grondslag van de alimentatie, lotsverbondenheid, wil betrekken, mede omdat hij zich afvraagt
af de grondslag niet een andere zou moeten zijn, namelijk
compensatie voor de achterstand op de arbeidsmarkt. Ik
vind dat we bij een evaluatie altijd alle onderdelen moeten
meenemen en ik zeg dit dan ook graag toe.
De heer Raemakers heeft gevraagd hoe vaak de rechter een
kortere alimentatietermijn oplegt dan het maximum en hoe
hij dan een redelijke termijn bepaalt. Het voorstel kent als
hoofdregel een alimentatietermijn die de helft van de duur
van het huwelijk bedraagt, met een maximum van vijf jaar.
Dat geldt van rechtswege. De rechter kan op grond van het
voorstel en de huidige wet slechts op gemotiveerd verzoek
en in bijzondere omstandigheden een kortere dan de wettelijke termijn vaststellen. Bij de vraag welke korte termijn
redelijk is, zijn de omstandigheden van het geval leidend.
Zo kan de rechter rekening houden met de duur van het
huwelijk, het bestaan van minderjarige kinderen, de inko-

6 december 2018
TK 33

33-11-10

menspositie van de man, de leeftijd, het opleidingsniveau
en de vraag of de vrouw in haar eigen levensonderhoud
zal kunnen voorzien. Concrete cijfers over hoe dat nu precies
uitpakt, worden door de Raad voor de rechtspraak niet bijgehouden en zijn dus niet beschikbaar.
De heer Raemakers vroeg ook of ik kan bevestigen dat het
nu en straks niet de bedoeling is dat partners kort voor een
scheiding minder gaan werken of hun baan opzeggen om
zo de andere partner — ik zeg het maar even populair —
ervoor te laten opdraaien. Dat is inderdaad niet de bedoeling. Bepalend voor het recht op alimentatie, zo kan ik hem
meegeven, is iemands behoeftigheid: zijn er onvoldoende
inkomsten voor levensonderhoud en zo ja, kunnen die
inkomsten dan alsnog in redelijkheid worden verworven?
Kan iemand wel in zijn levensonderhoud voorzien, maar
wordt dit nagelaten, bijvoorbeeld doordat je vlak van tevoren je baan opzegt, dan kan de rechter hiermee rekening
houden via een zogeheten fictieve inkomstenberekening
bij de vaststelling van de behoefte. Hiermee wordt een in
mijn ogen doeltreffende drempel opgeworpen tegen een
bewuste inkomensverlaging, bijvoorbeeld via deeltijdwerk
in het zicht van een scheiding.
Verder vroeg de heer Raemakers nog of de alimentatierekenregels wat interactiever en begrijpelijker kunnen worden
gemaakt. Die worden opgesteld door rechters in de zogeheten Expertgroep Alimentatienormen. Ik heb deze expertgroep inmiddels gevraagd om dat beter te ontsluiten, bijvoorbeeld met een heldere samenvatting of iets op de
website met een onlinemodule. Deze heeft mij laten weten
dat bezien wordt hoe aan dit verzoek tegemoet kan worden
komen.
Voorzitter. De heer Markuszower heeft gevraagd naar de
betekenis van de notie "proportioneel" bij de beperking van
de bestaande alimentatierechten. Daar zei de heer Van
Oosten ook al het een en ander over. Dat komt uit het Eerste
Protocol bij het EVRM, uit het artikel over het recht op
eigendom. Het initiatiefvoorstel maakt geen inbreuk op
lopende alimentatietermijnen, waardoor niet wordt toegekomen aan toetsing aan het Eerste Protocol. Daarmee is de
relevantie van de vraag eigenlijk zeer gering.
Voorzitter. Ik had nog twee adviezen over amendementen,
maar die zijn inmiddels overgenomen door de initiatiefnemers. Ons advies luidde eigenlijk gelijk aan dat van hen.
De voorzitter:
Gelukkig, denk ik dan maar. Er is een interruptie van de
heer Markuszower.
De heer Markuszower (PVV):
Dank u wel voor de beantwoording. Die proportionaliteit
en die onaanvaardbare rechtsongelijkheid zaten 'm misschien in het volgende. Als de initiatiefwet zou worden
aangenomen en in werking treedt op 1 januari 2019, kan
iemand op 31 december 2018 nog worden veroordeeld tot
het betalen van alimentatie voor twaalf jaar. Diezelfde persoon zou op 1 januari 2019, dus een paar uur later, veroordeeld worden tot het betalen van alimentatie voor maximaal
vijf jaar. Zit daar niet een bepaalde rechtsongelijkheid in en
is dat dan nog wel proportioneel? Die vraag leeft ook in
Nederland. Die is misschien toch wel iets belangrijker dan
met het korte antwoord van de minister wordt geïmpliceerd.

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

Ik had ook gevraagd om een iets uitgebreidere motivatie.
De heer Van Oosten ging er net wel wat uitgebreider op in,
maar ik zou toch graag iets meer inzicht in dat begrip te
krijgen, omdat het ook op andere gebieden relevant zou
kunnen zijn.
Minister Dekker:
Dan ga ik iets uitgebreider antwoorden. Er is bij wetswijzigingen altijd sprake van een breuk tussen wat geldig is
onder de oude wet en wat geldig is onder de nieuwe wet.
Dat hoort ook bij een politiek besluit. Dat doet aan de proportionaliteit niets af. Ik heb de vraag van de heer Markuszower zo opgevat dat hij vraagt: hoe proportioneel is het
als je inbreuk zou maken op bestaande alimentatierechten,
als je die zou beperken? Dan is het relevant om te kijken
naar het Eerste Protocol bij het EVRM waarin het recht op
eigendom wordt geborgd. Inbreuken zijn mogelijk op dat
eigendom en op die rechten indien voorzien bij wet, in het
algemeen belang en mits proportioneel. Dat geldt ook voor
alimentatierechten. Maar omdat dit initiatiefvoorstel geen
inbreuk maakt op lopende alimentatietermijnen, is die
toetsing aan het Eerste Protocol in mijn ogen niet relevant.
Als het anders zou zijn geweest, dan lijkt het me moeilijker
te rechtvaardigen onder het EVRM, want dan maak je
inbreuk op lopende rechten. Maar daarvan is geen sprake.
De voorzitter:
Ik zie dat de minister aan het einde is gekomen van zijn
inbreng. Er ligt volgens mij nog een vraag van mevrouw
Buitenweg over een onderzoek en een stappenplan. Ik hoor
mevrouw Buitenweg zeggen dat zij daarover een motie zal
indienen. Volgens mij hadden wij de vraag ook doorgeleid
naar de minister, dus misschien kan hij daar nog even op
reageren.
Minister Dekker:
De vraag is wat dat onderzoek toevoegt aan de onderzoeken
die al lopen. Er wordt vrij veel gedaan op het gebied van
emancipatie, arbeid en zorgbeleid, vooral ook om de participatie van vrouwen te vergroten. Daarnaast loopt er een
vrij groot interdepartementaal onderzoek naar de achtergronden en oorzaken van deeltijdarbeid. De afronding
daarvan is beoogd in de zomer van 2019. Daar kunt u ook
weer een kabinetsreactie op verwachten. Ik denk dus, eerlijk
gezegd, dat daar al vrij veel in zit. Als dat niet het geval is,
dan is dat wellicht het moment voor mevrouw Buitenweg
om te vragen om een vervolgonderzoek.
De voorzitter:
Dus u vraagt nu eigenlijk al aan mevrouw Buitenweg om
haar motie aan te houden.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Dat is een heel nieuwe procedure. Ik kondig nu alvast aan
dat ik mijn motie aanhoud. Nee, dat is niet waar hoor!
Natuurlijk wordt er heel erg veel gedaan. Daar ben ik me
ook van bewust. Het is vaak wel zo dat dat dingen zijn die
het kabinet ook goed uitkomt, dat het daarom ook onderzoek
ernaar doet. Een van de problemen bij de kinderopvang is
bijvoorbeeld dat er veel meer van die kindcentra moeten

6 december 2018
TK 33

33-11-11

komen. Daar wordt heel veel naar gevraagd. Kinderen
kunnen dan veel makkelijker tot later op een goede en leuke
manier terecht bij een combinatie van een school en een
naschoolse opvang. Ik weet dat het kabinet dat helemaal
niet ziet zitten, dus dat er op dat vlak ook helemaal geen
initiatieven worden genomen. Dat is maar een voorbeeld.
Wat ik gewoon wil is dat we echt in kaart brengen wat er
allemaal nodig is. Een deel zal dan politiek niet wenselijk
zijn voor een bepaald kabinet, maar dan weten we wel wat
voor soort stappen er gezet zouden kunnen worden. Ik denk
dat dat echt nodig is om wat stappen verder te komen in
het slechten van de ongelijkheid.
Minister Dekker:
Het doet mijn standpunt niet wijzigen. Wij hebben heel veel
gedaan en dat blijven we ook monitoren. We kijken hoe dat
uitpakt. We kijken naar wat het deeltijdwerken bepaalt. Ik
kan me heel goed voorstellen dat kinderopvang en de
beschikbaarheid en kosten daarvan als een van de redenen
daarin bepalend kunnen zijn, maar laten we dat dan
afwachten.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Mag ik dan de minister vragen: zijn er ook dingen waarvan
de minister denkt "nou, dat zou best helpen, maar dat hebben we nog niet gedaan"? Of doet het kabinet hier alles op
alle vlakken al helemaal goed?
Minister Dekker:
Ik sluit helemaal niet uit dat er zelfs nog dingen zijn waar
dit kabinet niet aan heeft gedacht. Dus dat is het punt ook
niet. Mijn punt is alleen dat er al een onderzoek loopt, dat
volgens mij een heel groot deel van uw vragen gaat
beantwoorden.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ten slotte zou ik willen zeggen: het gaat juist daarom dat
er misschien ook dingen zijn waar de minister en het kabinet
niet aan hebben gedacht en dat ik die ook wil, en niet alleen
maar zaken die het kabinet nu heeft laten onderzoeken
omdat dat het kabinet uitkomt. Ik wil dat er ook zaken boven
tafel komen waar het kabinet misschien nog niet aan heeft
gedacht.
Minister Dekker:
Ik ga daar toch even op in. Er loopt een breed en groot
interdepartementaal onderzoek naar de vraag: wat verklaart
nou de hoge mate van deeltijdwerken in Nederland? Dat
betreft niet alleen vrouwen, maar ook mannen. Wij zijn
wereldkampioen deeltijdwerken. Dat zal ergens vandaan
komen. Wij zeggen niet als kabinet aan de voorkant: je mag
alleen maar met dingen komen die wij leuk vinden. Het is
een open vraag naar wat dat deeltijdwerken verklaart. Als
je zou willen dat er meer uren worden gewerkt, aan allebei
de kanten — dat zou voor de Nederlandse arbeidsproductiviteit heel erg goed zijn — wat moeten we dan doen? Dan
leggen wij onze mensen geen taboes op als het gaat om
het komen met ideeën en oplossingen. Met andere woorden: wat mevrouw Buitenweg eigenlijk zoekt, wordt volgens
mij voor een groot deel al ondervangen met dit onderzoek.

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Er zijn ook al allerlei zaken voorgesteld, zoals integrale
kindcentra. Daar wil het kabinet bijvoorbeeld niet aan. Maar
het gaat ook om de vraag: op welke wijze slecht je nou meer
stereotiepe beelden en vooroordelen? Er zijn verschillende
zaken waar je aan kan denken, omdat namelijk die ideale
wereld, waar we wel van uitgaan in dit wetsvoorstel, er niet
is. We nemen ingrijpende maatregelen op het gebied van
de financiële zekerheid van mensen, in de fictieve veronderstelling dat de gelijkheid tussen mannen en vrouwen nu
praktijk is, terwijl we weten dat het in de praktijk nog niet
zo is. Dan is het toch wel onze plicht om te bedenken hoe
we dat meer kunnen bevorderen?
Minister Dekker:
Ja. Daar moeten we zeker naar kijken. Er komen straks
misschien dingen uit het onderzoek waarvan we zeggen:
daar zijn we enthousiast over, maar over bepaalde dingen
zijn we wat minder enthousiast. Tegelijkertijd hoor ik
mevrouw Buitenweg een aantal dingen noemen waarvan
ik mij afvraag wat de bijdrage is. Er zit natuurlijk bij
mevrouw Buitenweg een soort politieke kleuring in. Zij ziet
graag bepaalde dingen ontstaan en onder het mom van dit
wetsvoorstel probeert zij dat nog even op het bordje te
schuiven. Laten wij nou kijken naar wat in Nederland de
hoge mate van deeltijdwerk verklaart, die voor een deel
ook weer zijn effect heeft op de economische zelfstandigheid
van vrouwen. Dit wordt een grote uitdaging voor de
komende decennia in Nederland, ook met de vergrijzing en
noem het allemaal maar op. Economische zelfstandigheid
en arbeidsproductiviteit in Nederland: hoe kunnen we
ervoor zorgen dat we in de toekomst het fijne leven kunnen
blijven leiden dat we met z'n allen leven? Daar gaat dit
onderzoek zinnige dingen over zeggen en dan maakt het
mij niet uit wat er uit dat onderzoek komt. Misschien moeten
we fiscaal wat doen, met opvang, met zorg; verzin het maar.
Dan hebben we daar een politiek debat over.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van
de eerste termijn. Er hebben zich negen sprekers gemeld
voor de tweede termijn. Ik stel een spreektijd van twee
minuten voor. Er zijn al heel veel vragen uitgewisseld.
Ik geef allereerst het woord weer aan mevrouw Buitenweg
van GroenLinks.

Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Dank u wel, mevrouw voorzitter. Ik dacht dat we eerst nog
een korte pauze zouden hebben, maar ik ga het zo proberen.
Ik wil allereerst heel veel dank zeggen aan de indieners van
het initiatiefwetsvoorstel, natuurlijk voor al hun werk maar
ook voor het zoeken van de dialoog en eigenlijk het permanent vijlen aan de voorstellen. Want het is inderdaad
belangrijk dat we het zorgvuldig doen en dat het een breed
draagvlak heeft. Het is namelijk een ongelooflijk belangrijk
onderwerp, dat ook heel veel emoties bij mensen losmaakt.
Wij praten er hier gewoon vrij rationeel over, maar je hebt
met zo'n onderwerp te maken op het moment dat je ook
vaak persoonlijk in een diepe crisis zit, heel kwetsbaar bent,
je zorgen maakt over de toekomst en ook nog vaak met

6 december 2018
TK 33

33-11-12

heel veel verdriet zit. Het is dan heel belangrijk dat de wet
goed in elkaar zit.
Voor de goede orde, we hebben al vaker gezegd dat het
om partneralimentatie gaat en niet om de kinderen, want
voor kinderen ben en blijf je gewoon altijd verantwoordelijk
als ouder. Maar hoelang gaat bij partneralimentatie dan die
voortdurende solidariteit duren waar we het over hebben?
En die solidariteit zie ik dan als iets om mensen de tijd te
geven om hun leven weer op de rit te zetten en elkaar daarin
te ondersteunen, zodat je daarna weer allebei je eigen leven
verder kunt leiden. Wat GroenLinks betreft is dat vijf jaar.
Dat is ook iets wat ik nastreef, maar ik zie wel de brede wens
om daar iets rustiger mee om te gaan. Ik heb daarom niet
gekozen voor een amendement — ik denk dat dat niet de
juiste weg is — maar voor een motie. Ik hoop u daarin mee
te krijgen.
De motie luidt als volgt.

Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik ga dan nog één motie doen, wetend dat de minister voor
Rechtsbescherming heeft gevraagd dat ik 'm aanhoud of
anders... Ik ga de motie toch indienen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat zorgtaken en deelname aan de arbeidsmarkt nog steeds ongelijk verdeeld zijn tussen mannen en
vrouwen;
overwegende dat dit gevolgen heeft voor de financiële
positie van mensen in geval van echtscheiding;
verzoekt de regering om uitputtend te onderzoeken welke
obstakels hieraan ten grondslag liggen, om voorstellen te
doen hoe obstakels kunnen worden weggenomen en de
Kamer hierover te informeren,

Motie
De Kamer,

en gaat over tot de orde van de dag.

gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de alimentatieduur in principe gemaximeerd wordt op vijf jaar tenzij zich omstandigheden voordoen die nopen tot het toepassen van de hardheidsclausule
of tenzij anders geregeld bij wet, zoals voor ouders met
jongere kinderen;
verzoekt de regering om bij de voorgenomen evaluatie van
de wet expliciet te laten onderzoeken in hoeverre de vijf
jaar in de praktijk niet overschreden wordt ondanks de
mogelijkheid die de wet hier wel voor biedt, en de Kamer
hierover te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Buitenweg. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Buitenweg. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 17 (34321).
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Voor de duidelijkheid, het gaat mij er niet om dat er uitputtend allerlei obstakels worden gedaan. Het gaat me erom
dat we het gewoon met elkaar goed in kaart hebben en dan
kúnnen er door dit kabinet een aantal voorstellen worden
gedaan. Ik geloof dat het daar ook hard mee bezig is, want
dat zie ik ook. Maar ik denk dus dat het nuttig is om het zo
veel mogelijk breed in kaart te hebben, zodat het ook een
voortdurend proces is om die gelijkheid tussen mannen en
vrouwen verder te bevorderen.
Hartelijk dank, voorzitter.

Zij krijgt nr. 16 (34231).
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik zal nog even precies kijken naar de formulering want ik
heb de motie tijdens het debat nog wat aangepast, ook met
het oog op de beantwoording die ik hier kreeg. Mijn
bedoeling is om te begrijpen hoe de praktijk nou eigenlijk
gaat uitpakken en hoe die zich voortrolt. Ik kan me voorstellen dat het steeds meer richting de vijf jaar gaat en dan
kunnen we, zoals ik al zei, daarna altijd kijken op welke wijze
we dit aanpakken.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Van Nispen
van de SP.

De voorzitter:
Dat klopt helemaal. Het is altijd een derde van de tijd in
eerste termijn, maar als er al heel veel uitgewisseld is, is
de richtlijn twee minuten. Maar als u meer tijd nodig heeft,
gaat uw gang.

De heer Van Nispen (SP):
Voorzitter. Voordat ik complimenten ga uitdelen, ga ik eerst
nog iets zeggen over de kern van dit wetsvoorstel. Want
ondanks al mijn lastige vragen en de kritiek die ik in eerste
termijn heb geleverd, heb ik, ook in eerste termijn, gezegd
dat de onvrede over de huidige twaalfjaarstermijn ons wel
degelijk goed bekend is. We hebben die discussie ook eerder gevoerd, omdat die maximumtermijn van twaalf jaar
een standaardtermijn was geworden en het de vraag was
of dat eigenlijk wel ooit de bedoeling is geweest. In de kern
is het dus een goed idee om daar iets aan te doen, mits de
juiste uitzonderingen zijn gevonden en geformuleerd.

Tweede Kamer

6 december 2018
TK 33

Ik dacht dat we bij een wetsbehandeling altijd meer tijd
hadden dan anders.

Herziening partneralimentatie

33-11-13

Ik zal mijn fractie uiteindelijk ook adviseren om voor dit
voorstel te gaan stemmen, vooral omdat het in de loop der
tijd sterk is verbeterd. Dat vind ik gewoon echt. In de loop
der tijd is er grondig verbouwd. Volgens mij is het echt heel
erg de goede kant op gegaan. Er is ook echt goed geluisterd.
Dat bedoel ik niet negatief, maar juist heel positief. Er is
geprobeerd om goed om te gaan met de suggesties en de
opbouwende kritiek vanuit de Kamer. We zijn het dus steeds
meer eens geworden. Ik zou bijna willen zeggen: zo kan het
dus ook, minister! Maar ik doe dat bijna, dus niet helemaal.
In de eerste termijn gaf ik al complimenten voor het bijvoegen van de berekeningen van behoeften en draagkracht.
Ook die derde nota van wijziging brengt op twee belangrijke
punten verbetering, ten eerste op dat van de AOW, waar
we het over hebben gehad. De alimentatieplicht stopt dus
niet bij het bereiken van de AOW-leeftijd door de alimentatieplichtige. Het andere punt is dat er dus tegemoet wordt
gekomen aan de kritische vraag wat de gevolgen zijn voor
de gescheiden mensen onder de 50-plussers die al enige
tijd niet hebben gewerkt en weer de arbeidsmarkt op moeten.
Ik denk dat het goed is dat daar nu meer oog voor is, al ben
ik op dat punt nog niet geheel gerustgesteld. Er is namelijk
gekozen voor een tijdelijke maatregel. Het antwoord op de
vraag van onder anderen de heer Van der Staaij waarom
die tijdelijkheid reëel was, was dat mensen die gaan scheiden zich dan tijdens het huwelijk al realiseren wat hun te
wachten staat. Ik heb me dat af zitten vragen, want volgens
mij is het nog maar de vraag of dat zo is. Ga je dan tijdens
je misschien heel fijne huwelijk echt denken: inmiddels is
de wet dusdanig veranderd dat ik de zorgtaken anders ga
verdelen, want straks krijg ik korter partneralimentatie, dus
ik handhaaf mijn carrière meer en neem minder zorgtaken
op mij? Ik vraag me dat echt af, want er is gewoon nog een
heel groot verschil op de arbeidsmarkt. Je kunt dat ongewenst vinden en er niet blij mee zijn. En we kunnen de
intentie uitspreken om daar iets aan te gaan doen, maar
het is gewoon nog de maatschappelijke realiteit. Ik denk
dat die over zeven jaar nog niet is veranderd.
Dit gezegd hebbende, had ik mij nog grondig voorbereid
op een heftige discussie over het amendement over de
hardheidsclausule. Die is niet meer nodig. Ik geef nog wel
een aanvullend voorbeeld voor de Handelingen, omdat ik
daar vanuit de rechtspraktijk nog op ben gewezen. Het is
een voorbeeld waarop zo'n hardheidsclausule zou kunnen
zien: de groep vrouwen die al de AOW-gerechtigde leeftijd
heeft en niet of slechts deels meedeelt in het pensioen.
Volgens mij zei de heer Van Oosten daar ook al iets over.
Pensioenverevening kun je uitsluiten bij huwelijkse voorwaarden. Als dat gebeurd is of als er tijdens het huwelijk
niet veel pensioen is opgebouwd, blijft bijvoorbeeld de
vrouw alleen achter met AOW, terwijl de man misschien
meer draagkracht heeft en langer kan betalen dan vijf jaar.
Dat lijkt mij een voorbeeld waar zo'n amendement over de
hardheidsclausule op zou kunnen zien. Dan kán de rechter
wat corrigeren als dat nodig is. Ik heb het nu inderdaad
over het amendement van de collega van het CDA,
mevrouw Van Toorenburg, en mij, dat is overgenomen.
Dat geldt ook voor het amendement waarin de evaluatiebepaling langer is. Meestal wil ik dat iets sneller geëvalueerd
wordt, maar goed, dit gaat over de alimentatietermijn die
vijf jaar wordt. Daarom lijkt het me lastig om al na vijf jaar
de gevolgen daarvan in beeld te brengen. Die gevolgen
manifesteren zich namelijk pas later. Dank ook dat het

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

amendement is overgenomen over de iets langere evaluatietermijn dan normaal.
Nogmaals veel dank aan de deskundige ondersteuning,
aan de initiatiefnemer en aan de minister voor het advies.
Het is misschien erg prematuur om te zeggen, maar ik wens
jullie veel succes in de Eerste Kamer.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik graag het woord aan de heer Van
Gent van de VVD, die zijn collega Koopmans is opgevolgd
als woordvoerder familierecht. Ga uw gang.

De heer Van Gent (VVD):
Inderdaad in plaats van de heer Koopmans, wat gegroeid
in de lengte en in de breedte, maar ik ben het met zijn
mening volledig eens. De heer Van Dam refereerde al aan
de invaller. Ik zag ook in de eerste termijn, dus in de vorige
behandeling, dat de heer Kerstens het had over het WK
voetbal. Het voelt dus ook een beetje alsof ik, terwijl de
wedstrijd al vrijwel gespeeld is, alsnog even mag invallen.
Dat is helemaal niet erg, want het is een hele boeiende
wedstrijd. Ook wij kunnen zeer leven met de uitslag. Ik heb
het idee dat er heel veel is geluisterd naar allerlei inbrengen
en dat de wet daaraan een aantal maal is aangepast. Ook
denk ik dat die nu een heel breed draagvlak heeft. Dat lijkt
mij heel goed. Ik wil de initiatiefnemers er dan ook mee
complimenteren.
Ik wil eindigen met een optimistische noot; dat past
natuurlijk ook wel een beetje bij de VVD. Ik las dat de heer
Kerstens inderdaad aan het WK-voetbal had gerefereerd,
en ik dacht bij mezelf: is die wetsbehandeling dan al zo oud?
Maar toen daagde het mij. Het ging natuurlijk om het WKvoetbal voor vrouwen. Ik denk dat dat het ook een beetje
illustreert. Ik kom zelf uit het onderwijs en we zien dat de
opleiding van vrouwen enorm stijgt. De vrouwen van de
jongste generatie zijn nu beter opgeleid dan de mannen.
In de overheid, heb ik zelfs al begrepen, hebben ze nu ook
al hogere salarissen. Dus ik ben heel optimistisch over de
toekomst en ik vind het heel goed dat deze wet ook inderdaad van die nieuwe maatschappelijke realiteit uitgaat. Ik
ben optimistisch.
De voorzitter:
Nou, dan zou je zeggen "daar kan niks mis mee zijn", maar
mevrouw Buitenweg heeft toch nog een vraag.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik probeer ook heel constructief te zijn, maar dit wekt dan
toch weer enige irritatie. Want optimistisch, ja, en er zijn
inderdaad veel meer vrouwen die veel meer studeren. Maar
het punt is dat het, juist als er kinderen komen, toch vaak
zo is dat de vrouw thuisblijft. Dat heeft deels te maken met
wat vrouwen zelf willen, maar ook dát heeft vaak weer te
maken met ingesleten rolpatronen in de samenleving, want
we zijn allemaal kinderen van onze tijd. Dus ik vind af en
toe dat het optimisme van de VVD niet moet gaan leiden
tot een soort Veronicaliberalisme, zonder na te denken over
waarom wij ook kinderen van onze cultuur zijn.

6 december 2018
TK 33

33-11-14

De heer Van Gent (VVD):
Ik las ook dat u dat tegen de heer Koopmans had gezegd,
"Veronicaliberalisme". Ik kijk eigenlijk nooit naar Veronica.
Wat ik alleen maar wil aangeven, is dit. Als je naar de
jongste generatie kijkt — en dan heb ik het uiteraard niet
over de oude generatie, waar volgens mij nu ook met alle
aanpassingen in de wet rekening mee is gehouden — ben
ik inderdaad optimistisch. Ze zijn hoger opgeleid, ze starten
nu vaak ook al beter dan mannen, bijvoorbeeld bij de
overheid. Ik ben ook heel optimistisch over het delen van
zorgtaken, wat een heel belangrijk vraagstuk is. We zien
ook daarin dat er verbeteringen komen, juist bij de jonge
generatie. Misschien gaat het niet zo hard als iedereen zou
wensen, maar nogmaals, ik zie dat met vertrouwen tegemoet.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Buitenweg, afrondend.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik ben op zich ook optimistisch. Het gaat de goede kant op,
alleen denk ik dat we niet zo lichtzinnig moeten zijn om te
denken dat het vanzelf gaat. Het is ook niet alleen maar een
kwestie van vrouwen die meer onderwijs moeten krijgen
of hogere banen moeten hebben. Mannen moeten ook hun
zorgtaken oppakken. Daar ben ik ook wel wat optimistisch
over, maar we moeten daar wel heel hard aan blijven trekken.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik hoorde niet echt een vraag, maar meer een
oproep aan de samenleving, volgens mij.
De heer Van Gent (VVD):
Lichtzinnigheid is nooit goed, en "móéten" vind ik ook niet
goed, als echte liberaal, maar nogmaals, ik heb er alle vertrouwen in.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Kerstens
van de PvdA.

De heer Kerstens (PvdA):
Voorzitter. Dank u wel. Het ging overigens vorige keer wel
degelijk over het WK-voetbal voor mannen, maar misschien
heeft de heer Van Gent dat verdrongen omdat we helemaal
niet meededen dit jaar in Rusland.
Voorzitter. Allereerst mijn dank natuurlijk aan de indieners,
in de persoon van de heer Van Oosten, maar ook aan de
minister voor de beantwoording van de vragen die gesteld
zijn. Het wetsvoorstel dat we vandaag opnieuw bespreken
en waarvan de Partij van de Arbeid een van de initiatiefnemers is, maakt een uitzondering op de door de indieners
voorgestane kortere alimentatieduur als er jonge kinderen
zijn of als de partner die alimentatie gaat ontvangen niet
meer de jongste is, om het zo maar te zeggen. Dat is mooi.
Dat heb ik de vorige keer ook gezegd.

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

In mijn bijdrage vorige keer heb ik met name aandacht
gevraagd voor gevallen waarin geen van de twee net
geschetste situaties aan de orde is, maar je toch ziet dat na
vijf jaar kunnen voorzien in het eigen levensonderhoud
helaas niet mogelijk is. Ik heb daarbij, andere collega's ook,
het voorbeeld genoemd van de groep wat oudere vrouwenwier kansen op de arbeidsmarkt niet florissant zijn, omdat
ze altijd voor de kinderen hebben gezorgd of een diploma
hebben gehaald voor een opleiding waar de arbeidsmarkt
van vandaag niet meer bij aansluit. Vrouwen die tegelijkertijd nog meer dan tien jaar van de AOW-leeftijd verwijderd
zijn, waar in het oorspronkelijke wetsvoorstel sprake van
was. Die vrouwen willen we niet tot de bijstand veroordelen.
Ik ben in dat kader ook ingegaan op de in het wetsvoorstel
voorziene hardheidsclausule, waarmee de rechter een
mogelijkheid in handen krijgt om maatwerk te leveren en
dus in voorkomende gevallen toch een langere alimentatieduur vast te stellen.
Het is goed om te zien dat er op die twee punten sprake is
van aanpassingen. Dat de indieners nu met name aan de
net genoemde groep aandacht besteden door voor hen de
termijn waarop recht op alimentatie bestaat beter te laten
aansluiten op hun situatie. En dat via een overgenomen
amendement wordt voorgesteld om de hardheidsclausule
wat meer body te geven, stelt de Partij van de Arbeid
tevreden.
Net zoals het feit dat na vijf jaar een evaluatie van de wet
is voorzien. Na een interruptie van mij wisselden we net
dat daarin specifiek wordt gekeken naar de werking van die
hardheidsclausule in de praktijk. Die moet doen waar zij
voor bedoeld is: maatwerk leveren in schrijnende gevallen.
Ik sluit af met de wens dat het wetsvoorstel als we erover
gaan stemmen — dat is volgende week, denk ik — op een
mooie meerderheid hier in deze Kamer kan rekenen. Daarop
vooruitlopend wens ik de indieners alvast heel veel succes
aan de overkant, als zij de collega's van de Eerste Kamer
gaan overtuigen van nut en noodzaak van dit voorstel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Van Dam
van het CDA.

De heer Van Dam (CDA):
Voorzitter. Als je de laatste minuut van de wedstrijd het
veld op komt en een doelpunt scoort, zal iedereen vergeten
zijn dat je alleen de laatste minuut hebt meegespeeld. Dat
is een beetje mijn ambitie bij deze inbreng.
Ik moet zeggen dat het alle complimenten waard is dat er
vooral geluisterd is naar de vrij fundamentele kritiek die
hier in de Kamer is geuit op het initiatiefwetsvoorstel. Ik
vind het echt complimenten waard dat er op deze wijze
geluisterd is naar de bezwaren. Of het nu voldoende aan
onze bezwaren tegemoetkomt, kan ik helaas nog niet zeggen. Wij gaan daar komende dinsdag in de fractie zeker bij
stilstaan.
Ik moet u zeggen dat ik vandaag soms een beetje het idee
had dat ik bij een discussie zat over, als ik de metafoor mag
gebruiken, hoe je gras laat groeien. In zekere zin heb ik het

6 december 2018
TK 33

33-11-15

idee dat er hier aan het gras getrokken wordt om het te
laten groeien met allerlei verwachtingen van en ambities
over hoe de emancipatie zich de komende jaren gaat ontwikkelen, soms ook een beetje eraan voorbijgaand dat er
ook mensen zijn in deze samenleving die keuzes maken
waarbij de rolverdeling zo is dat bijvoorbeeld de vrouw
thuis blijft om voor de kinderen te zorgen. Het zal niet
vreemd voorkomen dat in de politieke stroming die ik vertegenwoordig dat soort bewegingen meer op sympathie
kunnen rekenen dan wellicht in andere politieke stromingen.
Wat zijn zaken die voor ons een rol spelen? Dat is het punt
dat mijn collega Van Toorenburg naar voren heeft gebracht
over de brugklas. Dat kan misschien overkomen als een
detail, maar het weegt zwaar voor ons. Een ander punt is
de toch wat optimistische gedachte rond mensen boven
de 50 jaar die op een gegeven moment, zeker na die overgangstermijn van zeven jaar, geacht worden meteen aan
de arbeidsmarkt deel te nemen.
Een ander punt dat nog een rol speelt, is de verhoging van
de AOW-leeftijd. Die verandert. Die gaat de komende jaren
hoger worden. Ik heb de indieners horen zeggen dat het na
verloop van tijd toch kenbaar is, dat je rekening kunt houden
met die nieuwe wet. Juist op dat punt zal er veel onduidelijkheid zijn bij mensen. Ik denk dat er bij veel mensen nu
ook al onduidelijkheid bestaat over wanneer ze nou precies
AOW gaan ontvangen en hoe dat verschuift. Met name op
dat punt zou ik in de tweede termijn nog een antwoord
willen hebben van de indieners.
Afsluitend. Veel waardering voor de wijze waarop er met
dit initiatiefwetsvoorstel is omgegaan. Wij gaan er komende
dinsdag zeer uitgebreid bij stilstaan.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is een interruptie of een vraag van de heer
Kerstens.
De heer Kerstens (PvdA):
Het is niet zozeer dat de speeltijd nu ineens verlengd wordt,
maar ik realiseerde me net dat ik het toen ik zelf aan het
woord was, had over een evaluatie na vijf jaar. Dat is acht
jaar. Dat realiseer ik me heel goed en ik denk dat het goed
is om dat in ieder geval nog even goed in de Handelingen
op te nemen.

De heer Raemakers (D66):
Voorzitter. Dank u wel. Dank aan de initiatiefnemers en ook
aan de minister voor de beantwoording. Dit initiatief kent
een lange aanloop. Vanaf 2012 zijn er al mensen mee bezig
geweest. Als de Kamer daar komende week voor stemt, en
ook de Eerst Kamer uiteraard, is het de bedoeling dat de
partneralimentatie van twaalf naar vijf jaar gaat, behoudens
enkele uitzonderingen.
In mijn eerste termijn had ik het over drie belangrijke uitgangspunten voor D66: korter, eerlijker en simpeler. Die
drie uitgangspunten loop ik nog heel even langs.
Allereerst: korter. De kern van dit wetsvoorstel is dat de
alimentatietermijn van twaalf naar vijf jaar gaat. Dat geldt
bijvoorbeeld niet als je kinderen hebt onder de 12 jaar. Ik
vind het ook heel goed om van de initiatiefnemers te vernemen dat je niet automatisch twaalf jaar alimentatie krijgt
als je jonge kinderen hebt. Ook factoren als de leeftijd van
het jonge kind, dat partneralimentatieplan en ook het door
mij gevraagde co-ouderschap zijn wel degelijk van belang
voor de duur van de alimentatie. Mijn dank voor die verheldering.
Ik kom op het aspect "eerlijker". Ik zei in de eerste termijn
al dat een kortere termijn op zichzelf al eerlijker is. Ik ben
ook blij dat de initiatiefnemers nog een extra wijziging
hebben doorgevoerd met de nota's van wijziging, waarbij
ze ook extra rekening houden met die mensen boven de 50
jaar. Ik denk dat dat ook goed is voor het rechtvaardigheidsgehalte.
Dan tot slot het aspect "simpeler". Het is ook simpeler, want
bij de beschikking wordt nu gelijk de berekening ter
beschikking gesteld. Dat is, denk ik, ook heel belangrijk.
Met dit wetsvoorstel staat het er nog een keer duidelijk in.
Zo staan die uitgangspunten van het alimentatierecht straks
mooi in de wet: simpeler, transparanter, eerlijker.
Dus ik wil de initiatiefnemers danken voor hun bijdrage
voor een toekomstbestendig stelsel van partneralimentatie.
Zo wordt het hopelijk korter, eerlijker en simpeler.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef het woord aan de heer Markuszower
van de PVV.

De voorzitter:
Dank u wel voor deze correctie.
De heer Van Dam (CDA):
Ja, dank voor deze interruptie. Heel fijn.
De voorzitter:
Zo gaan we hier met elkaar om, inderdaad. Dan is het woord
aan de heer Raemakers van D66 voor zijn inbreng.

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

De heer Markuszower (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Zeer veel dank voor de beantwoording van de vragen door de initiatiefnemers en de minister.
Ook zeer veel dank voor alle tijd en moeite die zij in dit
wetsvoorstel hebben gestopt.
In de eerste termijn had ik met name twee vragen gesteld.
Hoe kijken de initiatiefnemers aan tegen procedures die
mogelijk gestart zullen worden door mensen bij wie eerder
de maximale alimentatieduur van twaalf jaar partneralimentatie is bepaald? En de tweede vraag: hoe kijken de initiatiefnemers en ook de minister aan tegen het begrip "proportioneel"? De antwoorden zijn gegeven. Ik begreep ze in ieder

6 december 2018
TK 33

33-11-16

geval. En ik kan er denk ik ook wel mee leven, en dat zal
ook wel moeten, denk ik. Er was zelfs ook een blokje aan
mij gewijd, heb ik begrepen. Dan moet je je in deze Kamer
of zorgen gaan maken, of nogmaals je dank uitspreken. Ik
denk dat ik me er maar zorgen over ga maken.
In de eerste termijn heb ik ook al gezegd dat mijn fractie al
in 2012 zelf een initiatiefwetsvoorstel heeft ingediend
waarmee we de termijn voor de alimentatie aan de expartner van twaalf jaar tot vijf jaar wilden inkorten. Het nu
voorliggende wetsvoorstel beoogt ongeveer hetzelfde te
doen. Derhalve zal ik mijn fractie hierover positief adviseren.
En ik wens u allen een goed weekend.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef het woord aan de heer Van der Staaij
van de SGP voor zijn inbreng in tweede termijn.

De heer Van der Staaij (SGP):
Dank u wel, voorzitter. Ik wil ook graag de initiatiefnemers
en de minister voor Rechtsbescherming danken voor de
beantwoording. Er zijn in dit wetsvoorstel in de loop van
de tijd heel wat wijzigingen aangebracht. We hebben vandaag met name ook stilgestaan bij de derde nota van wijziging. Ik denk dat dat aan de ene kant de kracht van dit
wetgevingsproces is. Er wordt voortdurend gereageerd op
bezwaren die naar voren zijn gebracht en bedenkingen die
zijn geuit. Maar aan de andere kant is dat volgens mij in
zekere zin ook weer de zwakte van het wetsvoorstel. Als je
je afvraagt of je nou goed doorhebt wat de effecten zijn in
de praktijk, moet je wel heel goed alle verschillende wijzigingen op je laten inwerken. Dat is ook een punt dat we
vanuit de rechtspraktijk wel terugkregen.
Voorzitter. Nogmaals, ik waardeer de wijzigingen die zijn
aangebracht. Die gaan over het algemeen ook onze richting
uit. Maar ik vrees dat uiteindelijk de kloof tussen enerzijds
het wetsvoorstel en anderzijds wat de SGP voorstaat, toch
te groot blijft. Ik dacht even: ga ik het feestje niet verstoren
nu de een na de ander zegt dat dit wetsvoorstel gesteund
wordt? Maar aan de andere kant is het hiermee net als met
die moties die met algemene stemmen worden aangenomen. Dat zijn niet altijd de meest in het oog springende
moties. Wat tegenstand kan juist ook nog wat extra glans
geven aan de overwinning; zo kan het ook nog zijn.
Als ik de kernbezwaren van mijn fractie toch nog mag
benoemen, dan komt het er eigenlijk op neer dat wij het
wetsvoorstel toch een tikje te paternalistisch ofwel te
vrouwonvriendelijk vinden. Ik wordt hierin ook gesteund
door hetgeen vanuit de Vereniging voor Vrouw en Recht
naar voren is gebracht. Deze vereniging zegt: optimisme is
goed, maar is het geen naïef optimisme als je ervan uitgaat
dat in de toekomst alle vrouwen, ook die met kinderen, er
wel voor zullen zorgen dat zij voltijds gaan werken? Volgens
de vereniging is de realiteit dat dit niet het geval is, en dat
dit door heel veel vrouwen en jonge meiden ook niet
gewenst wordt. Als zij een gezin hebben, kiezen zij liever
voor een deeltijdbaan. Mijn fractie vindt dat we op dit punt
geen norm moeten opleggen, maar dat het de vrijheid van
gezinnen is om daar een eigen keuze in te maken. Het recht
zou daarin niet dwingend, maar eigenlijk volgend zou
moeten zijn.

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

In de kern is het vooral de beperking tot vijf jaar die ook
negatief kan uitpakken, waardoor de rekening, zoals door
mevrouw Vledder is gezegd bij de bijeenkomst over het
wetsvoorstel herziening partneralimentatie, in de praktijk
eenzijdig als het ware afgewenteld kan worden op de vrouw.
Dat uitgangspunt, die normstelling is voor mijn fractie de
reden om te adviseren het wetsvoorstel niet te steunen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan mevrouw Van der
Graaf van de ChristenUnie.

Mevrouw Van der Graaf (ChristenUnie):
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Ook ik wil de indieners
van het wetsvoorstel en hun ondersteuners ontzettend
bedanken voor het vele werk dat zij hebben gedaan en ook
voor de manier waarop zij zijn ingegaan op de vragen die
wij hebben gesteld in de eerste termijn. Ook ik constateer
met de collega's dat er gaandeweg heel wat wijzigingen in
het wetsvoorstel zijn aangebracht. De laatste wijziging,
inzake de door collega Van Nispen ingebrachte hardheidsclausule, is zelfs nog tijdens het debat overgenomen. Dat
vind ik heel belangrijk. Daarmee wordt ook tegemoetgekomen aan de zorgen die zijn geuit over in het bijzonder de
groep alimentatiegerechtigden, veelal vrouwen van 50 jaar
en ouder. Ook voor hen is nu een stap gezet.
Of deze aanpassingen voor mijn fractie voldoende zullen
zijn, zullen wij dinsdag aanstaande bespreken in onze fractievergadering. Een van de kernpunten voor de ChristenUnie
is de voortdurende solidariteit die er is tussen de partners
binnen een huwelijk, waarbij het mensen vrij staat om zelf
keuzes te maken in het combineren van werk met zorg voor
kinderen of mantelzorg voor naasten, maar dat de keuzes
die de mensen op dit punt tijdens hun huwelijk maken ook
een verantwoordelijkheid voor elkaar met zich brengt als
het huwelijk stukloopt. Hoe lang en hoe ver dat dan vervolgens reikt, daarover kun je van mening verschillen, maar
dat is voor ons heel belangrijk.
Een ander punt van zorg dat wij hebben, is dat de indieners
uitgaan van een wens — eigenlijk is dat ook een aanname
— dat korte tijd na beëindiging van het huwelijk de alimentatiegerechtigde weer helemaal in het eigen levensonderhoud zou kunnen voorzien. In het debat is dat meermalen
naar voren gebracht, maar we zijn ook door de Nederlandse
Vrouwen Raad en het Clara Wichman Instituut goed met
de neus op de feiten gedrukt. Ook uit de emancipatienota
van onze eigen minister blijkt dat de maatschappelijke realiteit op dit punt nog wel anders is. Of dat binnen korte tijd
heel anders zal zijn, is maar zeer de vraag.
Ook ik kan tellen. De meerderheid voor dit voorstel hangt
nu niet meer af van de steun van de ChristenUnie, heb ik
geteld. Daarom denk ik dat het wetsvoorstel zal worden
aangenomen, tenminste, dat neem ik nu maar aan. Ik wil
de indieners in ieder geval heel veel succes wensen bij het
vervolg, als zij de Eerste Kamer zullen proberen te overtuigen van deze stap.

6 december 2018
TK 33

33-11-17

De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van Oosten heeft namens de indieners
aangegeven dat hij meteen kan antwoorden. Ik geef het
woord aan de heer Van Oosten.

De heer Van Oosten (VVD):
Ja, en dat gelijk kunnen antwoorden is natuurlijk opnieuw
te danken aan die voortreffelijke ondersteuning die u achter
ons treft. Bij de start van dit debat heeft u als voorzitter de
namen al genoemd en ik heb daar nog twee namen aan
toegevoegd, maar het kan niet anders zijn dan dat ik in deze
tweede termijn ook nog drie andere namen noem. Dat zijn
eigenlijk de oorspronkelijke initiatiefnemers van de herziening van de partneralimentatie. Dat zijn drie voormalige
collega's van onze fracties. Van de VVD was dat de heer
Ard van der Steur — u kent hem allen nog wel — van D66
Magda Berndsen en van de PvdA Jeroen Recourt. Ik twijfel
er niet aan dat zij ook meeluisteren, online of anderszins,
en met veel interesse zullen volgen wat uiteindelijk het
eindresultaat van hun baby wordt.
Dan loop ik na rijp overleg met mijn collega's de inbrengen
van de diverse collega's in de tweede termijn langs.
Mevrouw Buitenweg, veel dank voor uw waardering. Het
oordeel over de moties laten wij aan de minister over.
De heer Van Nispen heeft namens zijn fractie, de SP, nog
een keer benadrukt toch wat moeite te hebben met de
argumentatie die via mij door de initiatiefnemers is gegeven
voor dat tijdelijke karakter. Ik vrees dat ik niet veel meer
argumentatie kan toevoegen aan dat wat ik al gegeven heb.
Daar zult u het helaas mee moeten doen, kan ik slechts
constateren.
Dan kom ik bij de heer Van Gent. Het optimisme van de
heer Van Gent straalt niet alleen van hem af; het heeft ook
de initiatiefnemers bereikt. We zijn er blij mee.

ook is, dat bij zorg voor jonge kinderen tot de leeftijd van
12 jaar de alimentatieduur in potentie ook tot twaalf jaar
kan duren. De vraag of dat zover komt, is dan aan de rechter, die kijkt naar de inkomenspositie et cetera.
Meneer Markuszower van de PVV, veel dank voor uw
waardering. En het klopt ook: uw voormalige collega van
de PVV-fractie heeft eerder een vergelijkbaar idee neergelegd. Wij hebben dat op een iets andere manier ingevuld,
maar het heeft ons wel gesterkt dat dit voorstel zoals wij
het hebben gebracht, al van meet af aan op een wat breder
gevoel vanuit deze Kamer heeft mogen rekenen, omdat ook
uw fractie, de PVV, eerder vergelijkbare uitspraken en
opvattingen heeft geuit.
Ten slotte de heer Van der Staaij. Er is één zekerheid van
de SGP, lijkt het: u bent ... Ik word gesouffleerd, maar ik kan
het niet verstaan. Nou, daar heeft mevrouw Kuiken meer
last van dan ik! Ik wilde slechts in de richting van de SGP
nog zeggen dat we het natuurlijk vreselijk jammer vinden
dat u de wet, zo lijkt het, niet zal steunen. Maar we hebben
ook goed naar u geluisterd: door het feit dat uw steun achterwege zal blijven, krijgt de wet alleen maar meer glans.
Dat is ook waardevol.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de minister voor
Rechtsbescherming.

Minister Dekker:
Voorzitter, dank. Als ik kijk naar de inhoud van de moties,
ligt het inderdaad in de rede dat ik daar namens het kabinet
advies op geef. De eerste is van mevrouw Buitenweg. Zij
verzoekt om een element mee te nemen in de evaluatie. Ik
heb daar geen bezwaar tegen en kan het oordeel aan de
Kamer laten.

De heer Kerstens, dank voor de ondersteunde woorden.
Tegen de heer Van Dam, en dat geldt natuurlijk ook in de
richting van mevrouw Van der Graaf, zeg ik dat wij dinsdag
met grote spanning zullen kijken naar uw beider fractiekamers in afwachting van wat daaruit gaat komen. Wij hopen
natuurlijk dat het voorstel zoals wij dat neerleggen steun
kan hebben, juist ook omdat wij er zo veel waarde aan
hechten dat een wijziging in het familierecht, dat uiteindelijk
in potentie elke Nederlander kan raken, zo breed mogelijk
kan worden gedragen door de samenleving en dus ook
door de vertegenwoordigers van die samenleving. Maar
we wachten met spanning af wat dat betreft.
In de richting van de heer Raemakers van D66 is het misschien wel goed dat ik één ding even rechtzet; dat zal
ongetwijfeld aan mij liggen. Als er sprake is van zorg voor
jonge kinderen kan er in het wetsvoorstel zoals wij dat
neerleggen sprake zijn van die uitzonderingsgrond, tenzij
er de situatie is die ik uitvoerig met de heer Van Nispen heb
besproken, waarbij het evident is dat slechts één van de
twee ouders echt de zorg voor de kinderen draagt. Vervolgens, en dat is eigenlijk wat de rechter standaard doet, gaat
de rechter natuurlijk kritisch kijken naar de inkomensverdeling et cetera. Daar kan wellicht ook de zorgverdeling een
rol bij spelen, maar wij vinden het belangrijk, zoals dat nu

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

Dan de tweede motie, ook van mevrouw Buitenweg. Die
gaat over de discussie die we zojuist hadden over het
onderzoek. Nu ik de motie ook heb gelezen en voor me heb
liggen, word ik alleen maar meer gesterkt in mijn mening
dat we dit al gaan doen. Als we kijken naar de oorzaken van
deeltijdwerk ... U noemt het obstakels, maar dat is haast
synoniem. Wellicht bent u bereid om uw motie aan te
houden tot de zomer van 2019, want dan is het onderzoek
afgerond. Dan kunt u kijken of de obstakels daarin zijn
meegenomen. Als u vindt dat dat niet zo is, kunt u altijd
nog een vervolgonderzoek aanvragen. Anders ben ik nu
geneigd om de motie te ontraden omdat ik bang ben dat
we veel dubbelop gaan doen.
De voorzitter:
Ik kijk even naar mevrouw Buitenweg: is zij bereid om de
motie aan te houden?
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik heb alleen de vraag, mevrouw de voorzitter, of het
onderzoek alleen deeltijdarbeid betreft. Of betreft het ook
de vraag hoe je ervoor kunt zorgen dat mannen en vrouwen

6 december 2018
TK 33

33-11-18

in de positie zijn dat ze gelijkelijk arbeid en zorg kunnen
delen?
Minister Dekker:
In mijn ogen is het breder, maar dan begeef ik me een
beetje op glad ijs omdat dit het terrein is van een van mijn
collega's. Als u daar zeker van wilt zijn, zeg ik u toe dat u
voor de stemmingen een kort briefje van mij ontvangt of
dat inderdaad het geval is.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Dat is prima. Dat wacht ik dan af. Als het goed is, zal ik de
motie aanhouden.
De voorzitter:
En wordt de motie niet aangehouden, dan ontraadt u de
motie, begrijp ik?
Minister Dekker:
Ja.
Voorzitter. Dan rest mij de initiatiefnemers te complimenteren en ook — je moet altijd voorzichtig zijn voor de stemmingen, maar als ik zo de eerste reacties heb gehoord, kan
dat wel — alvast een beetje te feliciteren.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van
deze beraadslaging.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
We gaan volgende week dinsdag stemmen over het wetsvoorstel en de ingediende moties. Ik dank de initiatiefnemers en hun ondersteuning. Het is toch altijd bijzonder,
een initiatiefwet. Ik dank natuurlijk de minister en zijn
ondersteuning en de Kamerleden.

Tweede Kamer

Herziening partneralimentatie

6 december 2018
TK 33

33-11-19