Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 475

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN
VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 november 2018
Op 15 september jl. is berichtgeving verschenen in de media dat
gedetineerden veroordeeld voor of verdacht van een terroristisch misdrijf
bij terugkeer uit detentie een dreiging vormen voor onze samenleving. Zij
zouden niet deradicaliseren en in detentie nieuwe contacten opdoen,
waardoor de dreiging wordt versterkt. Naar aanleiding van deze berichtgeving heeft uw Kamer bij regeling van werkzaamheden d.d.
13 september (Handelingen II 2017/18, nr. 109, item 9) verzocht om een
reactie, bij deze doen wij dit verzoek gestand.
Het doel van de deradicaliserings aanpak is dat gedetineerden gecontroleerd – buiten hun extremistische netwerk- terug de maatschappij in
keren. Dit is geen lichte opgave. Het hebben van radicaal gedachtegoed
an sich is niet strafbaar. Uit wetenschappelijk onderzoek en gesprekken
met experts, blijkt dat deradicalisering alleen echt succesvol zal zijn als
iemand open staat voor verandering. Dat neemt niet weg dat te allen tijde
wordt ingezet op het verkleinen van het risico op recidive en verandering
van gedrag.
Aanpak in detentie
Veroordeelden voor en verdachten van een terroristisch misdrijf, worden
geplaatst op één van de speciale terroristenafdelingen (TA’s) van de Dienst
Justitiële Inrichtingen (DJI). Dit om zoveel mogelijk te voorkomen dat
radicaal gedachtegoed in reguliere gevangenissen wordt verspreid. Op de
TA’s worden gedetineerden gemonitord. Het personeel van de TA’s heeft
daarvoor de specifieke kennis, kunde en ervaring. Binnen de TA’s is er
sprake van gedifferentieerd plaatsingsbeleid. Aan de hand van risicoprofielen, die worden opgesteld onder andere op basis van het risicotaxatie
instrument de VERA-2R, worden gedetineerden op de TA geplaatst. Op
deze manier wordt zoveel als mogelijk voorkomen dat gedetineerden
elkaar binnen de TA negatief beïnvloeden.

kst-29754-475
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 754, nr. 475

1

Ten behoeve van disengagement kan een gedetineerde gesprekken
voeren met een psycholoog, psychiater, imam of andere experts. Naast
deze specifieke interventies voor de doelgroep gelden ook voor deze
doelgroep de vijf basisvoorwaarden voor een veilige terugkeer. Dit zijn
een geldig identiteitsbewijs, onderdak na ontslag uit detentie, inkomen,
inzicht in eventuele schuldenproblematiek en het realiseren of continueren van zorg. Binnen de mogelijkheden die de TA daarvoor biedt,
wordt daarom onder begeleiding van een mentor of casemanager aan de
vijf basisvoorwaarden gewerkt.
In voorbereiding op re-integratie kan het, onder voorwaarden, voorkomen
dat een gedetineerde wordt overgeplaatst naar een reguliere penitentiaire
inrichting.
Aanpak na detentie
Tijdens en na detentie kan de gedetineerde begeleiding van het team
Terrorisme Extremisme Radicalisering (TER) van Reclassering Nederland
(RN) krijgen. Dit team is medio 2012 opgericht ten behoeve van een
specifieke aanpak gericht op de re-integratie van gedetineerde extremisten. Het Team TER richt zich op het motiveren van de (ex)gedetineerde
om de oorzaken van het strafbare gedrag aan te pakken en te
re-integreren buiten het extremistische netwerk. Daarnaast adviseert het
Team TER de rechter op basis van een risicotaxatie over de recidivekans
van de betrokken gedetineerde. Mede op basis van dit advies kan de
rechter besluiten voorwaarden op te leggen bij een voorlopige invrijheidsstelling. Dat zijn bijvoorbeeld voorwaarden die kunnen bijdragen aan
disengagementen deradicalisering, zoals een contact- of locatieverbod.
Het Team TER controleert de naleving van de opgelegde voorwaarden en
begeleidt de (ex) gedetineerde bij het zoeken naar een nieuw sociaal
netwerk, het verkrijgen van schuldhulpverlening of het zoeken naar een
verblijfplaats.
Aan het einde van de straf of aan het einde van het verplichte toezichtkader van de reclassering neemt de gemeente de begeleiding over. In het
lokale multidisciplinaire casusoverleg wordt de persoon besproken en
worden maatregelen afgesproken. Zo kan bijvoorbeeld een maatregel uit
de Tijdelijke Wet Bestuurlijke Maatregelen Terrorismebestrijding worden
ingezet om contacten met andere personen uit het extremistische netwerk
zo veel mogelijk tegen te gaan. Zoals van alle personen die in het
casusoverleg worden besproken, maken politie en AIVD een inschatting
van de dreiging die uitgaat van de ex-gedetineerde en houden deze
persoon indien noodzakelijk in beeld.
De inzet en werkwijze van het TER team is onlangs onderzocht door de
Universiteit Leiden om de aanpak en werkwijze waar mogelijk verder te
versterken. Het rapport dat deze week is gepubliceerd, is als bijlage aan
deze brief toegevoegd1. Hoofdconclusie is dat de aanpak in lijn is met
wetenschappelijke literatuur over terrorisme en (gewelddadig) extremisme. De onderzoekers concluderen dat de aanpak van het TER-team
effectief is en bijdraagt aan datgene waarvoor het team is opgericht: het
voorkomen van recidive.
Het lage recidivecijfer zoals dat wordt geconstateerd in het rapport geeft
een indicatie van de effectiviteit van de aanpak. Er bestaat echter geen
overzicht van recidive van terrorisme gerelateerde veroordelingen na
afloop van Reclasseringstoezicht. De onderzoekers dringen dan ook aan
om lange termijn recidive te monitoren en te evalueren. Daarbij is het
belangrijk te benoemen dat recidive inzicht geeft in hoeverre
(ex-)gedetineerden terugvallen in strafbaar gedrag, maar geen inzicht
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 754, nr. 475

2

geeft in de mate waarin afstand wordt genomen van extremistisch
gedachtegoed.
Andere aanbevelingen hebben betrekking op het verbeteren van
informatiedeling tussen de samenwerkingspartners en het versterken van
de onderlinge samenwerking. Daarnaast is het advies de bestaande
instrumenten en interventies door te ontwikkelen en nieuwe interventies
te ontwikkelen. We nemen de aanbevelingen ter harte en gaan daarover
met partijen in gesprek. We zullen uw Kamer hierover begin volgend jaar
nader informeren.
Tot slot
Deradicalisering is een beleidsterrein dat langdurige en gestructureerde
aandacht vraagt van alle samenwerkingspartners. Gezien het huidige
dreigingsbeeld houden we onverminderd aandacht voor het tegengaan
van verspreiding van het extremistisch gedachtengoed binnen detentie en
het gecontroleerd terug begeleiden van deze personen de maatschappij
in.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 754, nr. 475

3