STUDEREN MET EEN FUNCTIEBEPERKING IN HET
HOGER ONDERWIJS

Het profileringsfonds voor studenten met een
functiebeperking, nu en in de nabije toekomst

Utrecht, juni 2018

Voorwoord

Heb je als student buiten je schuld studievertraging opgelopen, of vanwege een
goede reden, dan heeft je hogeschool of universiteit een financiële voorziening:
het profileringsfonds. Dat fonds is er ook voor studenten met een
functiebeperking - als je bijvoorbeeld slechtziend bent, of psychische problemen
hebt, of bijvoorbeeld door motorische beperkingen meer dan gemiddelde
studievertraging oploopt. Ook dan kan het profileringsfonds een belangrijke
financiële ondersteuning bieden.
Alleen blijkt dat het profileringsfonds nog steeds onbekend is bij studenten met
een functiebeperking. Dat komt naar voren uit het onderzoek dat we ernaar
hebben gedaan. U leest het in dit rapport. Die onbekendheid is om verschillende
redenen problematisch. Ten eerste omdat studenten daardoor geen beroep doen
op dit fonds terwijl ze er wél recht op hebben, en misschien zouden ze daardoor
hun studie niet kunnen afronden. Verder zien we ook nog dat het aantal
studenten groeit dat voor ondersteuning in aanmerking zou komen.
Dit knelt des temeer omdat een eerdere voorziening verdwijnt. Als gevolg van
de herziening van de Wet op de studiefinanciering kunnen studenten met een
functiebeperking niet langer bij DUO aanspraak maken op een jaar extra
studiefinanciering. Zij zijn dus eerder en meer aangewezen op wat hun instelling
via het profileringsfonds kan bieden.

Als inspectie hechten we grote waarde aan kansengelijkheid en daarmee
ook aan inclusiviteit voor studenten met een functiebeperking. Daarom
hebben wij dit onderzoek uitgevoerd. Wij schetsen in dit rapport een
beeld over het profileringsfonds voor studenten met een
functiebeperking op basis van een aantal casestudies. En al hebben we
geen representatief onderzoek uitgevoerd, ik vind de punten voor
verbetering veelzeggend.
Ook met een functiebeperking moet je een gelijke kans hebben je studie
succesvol af te ronden. En een betere benutting van het profileringsfonds draagt
daar aan bij.
Daarom roep ik de besturen van de instellingen graag op om de volle aandacht
te geven aan goede voorlichting over het profileringsfonds. Ook is het goed om,
gezien de ontwikkelingen, op opnieuw na te denken over de wijze van
toekenning, de hoogte en de duur van hun ondersteuning vanuit het
profileringsfonds voor deze groep. Om ervoor zorg te dragen dat studenten
daadwerkelijk de voorzieningen kunnen benutten die juist voor hen zijn
ingesteld.
Monique Vogelzang
Inspecteur-generaal van het Onderwijs

Pagina 2 van 25

INHOUD

Voorwoord 2
Samenvatting 4
1
1.1
1.2
1.3
1.4

Inleiding 6
Aanleiding voor dit onderzoek 6
Doel en opzet van het onderzoek 7
Context van het onderzoek 8
Leeswijzer 8

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Het profileringsfonds voor studenten met een functiebeperking 9
Het profileringsfonds: wettelijk kader 9
Het profileringsfonds: regeling door instellingen 10
Veranderingen door de Wet Studiefinanciering 11
Resumerend 12

3
Het beroep op het profileringsfonds door studenten met een
functiebeperking 13
3.1
De ontwikkeling van het aantal studenten met een functiebeperking 13
3.2
De samenstelling van de groep studenten met een functiebeperking 14
3.3
De benutting van het profileringsfonds door studenten met een functiebeperking
15
3.4
Indicatie van de benutting van het profileringsfonds door studenten met een
functiebeperking 16
3.5
Resumerend 17
4
De bekendheid van het profileringsfonds 18
4.1
Bekendheid met het profileringsfonds bij de doelgroep 18
4.2
In hoeverre houden instellingen rekening met veranderingen door de herziening
van de WSF? 19
4.3
Resumerend 19
5

Conclusies en aanbevelingen 20

Literatuur 23
6

Lijst met afkortingen en verklaringen 24

Pagina 3 van 25

Samenvatting

Onderwerp
In dit rapport “Studeren met een functiebeperking in het hoger onderwijs, het
profileringsfonds voor studenten met een functiebeperking, nu en in de nabije
toekomst” beschrijven we wat er voor studenten met een functiebeperking is
veranderd met betrekking tot het profileringsfonds na de herziening van de Wet
Studiefinanciering. We kijken ook in hoeverre studenten en instellingen hiermee
bekend zijn. Studenten met een functiebeperking zijn studenten met een
lichamelijke handicap en chronisch zieke studenten en studenten met psychische
beperkingen en dyslexie. Een deel daarvan ervaart zodanige belemmeringen dat
zij als gevolg van hun functiebeperking studievertraging oplopen. Deze
studenten kunnen een beroep doen op het profileringsfonds om de financiële
gevolgen van studievertraging te beperken.
Aanleiding
De belangrijkste aanleiding is dat de Wet Studiefinanciering (WSF) ingrijpend is
herzien door de overgang naar het leenstelsel waardoor het studievoorschot de
studiebeurs vervangt. Dit onderzoek sluit aan op eerder onderzoek van de
Inspectie van het Onderwijs naar de positie van studenten met een
functiebeperking (IvhO, 2010a) en het onderzoek dat in het zelfde jaar over het
profileringsfonds verscheen (IvhO, 2010b).
Onderzoeksvragen
De hoofdvraag in dit onderzoek luidt: Welke gevolgen heeft de herziening van de
Wet Studiefinanciering voor de benutting van het profileringsfonds door
studenten met een functiebeperking?
De deelvragen zijn:
1. Wat is, kijkend naar het profileringsfonds, het gevolg van de herziening
van de WSF voor studenten die als gevolg van hun functiebeperking
studievertraging oplopen?
2. Wat is er getalsmatig en qua samenstelling te zeggen over studenten
met een functiebeperking en hun beroep op het profileringsfonds?
3. Zijn de studenten en medewerkers bij de instellingen goed op de hoogte
van het profileringsfonds en van de bovengenoemde veranderingen?
Onderzoeksmethode
Dit onderzoek is verricht op basis van een aantal casestudies (bij vier
instellingen) en vormt daarmee geen representatief, maar een verkennend
onderzoek. Voor dit onderzoek zijn ook de websites en jaarverslagen van de
bekostigde ho-instellingen bekeken. De resultaten van het bureauonderzoek en
de bezoeken zijn vervolgens bediscussieerd met onder meer de
studentenbonden, decanen en het expertisecentrum Handicap en Studie.
Conclusies
Ruim 14 procent van de studenten in het hoger onderwijs heeft een
functiebeperking. Studenten met een functiebeperking zijn niet of nauwelijks op
de hoogte van het profileringsfonds. De informatie hierover is voor studenten
met een functiebeperking vaak lastig te vinden, niet altijd duidelijk en ontbreekt
vaak op de websites van met name de hogescholen. Studentendecanen en –
adviseurs zijn vaak goed op de hoogte van de mogelijkheden voor verlenging
Pagina 4 van 25

van de studiebeurs via DUO, maar niet iedereen is vertrouwd met het
profileringsfonds voor deze groep studenten.
De benutting van het profileringsfonds door studenten met een functiebeperking
lijkt gering. Informatie over de besteding aan studenten met een
functiebeperking is slechts in enkele jaarverslagen specifiek vermeld, waardoor
een duidelijk zicht op de benutting door deze groep studenten ontbreekt.
Vanwege de herziening van de WSF verdwijnt het extra jaar basisbeurs via DUO.
Studenten met een functiebeperking zijn dan meer dan voorheen aangewezen
op het profileringsfonds van de instellingen om hun studie succesvol te kunnen
doorlopen. Het beroep op het profileringsfonds door studenten met een
functiebeperking zal toenemen, onder meer door een stijgend aantal studenten
met een functiebeperking. Bij de bezoeken aan de instellingen viel ons op dat de
instellingen nog nauwelijks rekening houden met mogelijke gevolgen van de
veranderingen door de herziening van de WSF.
Aanbevelingen
Instellingen dienen actief te communiceren over de mogelijkheid voor studenten
met een functiebeperking om een beroep te doen op het profileringsfonds.
Zowel de studenten zelf als de studentendecanen / studieadviseurs dienen
hierover beter geïnformeerd te zijn.
Daarnaast is het vanwege de veranderingen als gevolg van de Wet
Studievoorschot voor de hoger onderwijs instellingen van belang om het te
budgetteren bedrag voor het profileringsfonds voor de studenten met een
functiebeperking opnieuw te bezien. Vanwege de veranderingen wordt naar
verwachting het beroep op dit fonds groter.
Verder kan de externe verantwoording over het profileringsfonds worden
verbeterd. Zowel de inspectie als andere belanghebbenden (zoals het Ministerie
van OCW, studentenbonden, Handicap en Studie) zijn gebaat bij een beter zicht
op de bestedingen aan de studenten met een functiebeperking. Specifiekere
informatie in de jaarverslagen over de besteding van middelen uit het
profileringsfonds aan studenten met een functiebeperking helpt daarbij om zicht
te houden op de kansengelijkheid voor deze groep studenten.

Pagina 5 van 25

1

Inleiding

1.1

Aanleiding voor dit onderzoek
De Wet Studiefinanciering (WSF) is ingrijpend herzien door de overgang naar
het leenstelsel waardoor het studievoorschot de studiebeurs vervangt. Dit is
voor de inspectie aanleiding om te onderzoeken welke gevolgen deze herziening
heeft voor de benutting van het profileringsfonds door studenten met een
functiebeperking.
In 2010 heeft de Inspectie van het Onderwijs gerapporteerd over de positie van
studenten met een functiebeperking (IvhO, 2010a). In datzelfde jaar verscheen
ook een rapport dat de overgang van afstudeerfonds naar profileringsfonds
beschrijft (IvhO, 2010b). In 2014 is nog een beperkt onderzoek gedaan dat
speciaal ging over studenten met één specifieke beperking, een
autismespectrumstoornis (IvhO, 2014).
De conclusie in het eerstgenoemde rapport luidde destijds dat geen van de
onderzochte instellingen in het hoger onderwijs over de gehele breedte van de
organisatie voldeed aan de eisen die de inspectie stelde aan goede
onderwijsmogelijkheden voor studenten met een functiebeperking １. Het aanbod
en de kwaliteit van voorzieningen voor deze groep wisselde sterk, zowel tussen
als binnen instellingen. In dit onderzoek is niet opnieuw gekeken naar de
kwaliteit van de onderwijsmogelijkheden. Dergelijk onderzoek wordt namelijk
jaarlijks uitgevoerd door het Centrum voor Hoger Onderwijs Informatie (CHOI).
Het CHOI voert dat onderzoek in opdracht van het Expertisecentrum Handicap
en Studie (H&S) uit. Daarnaast monitort H&S de onderwijsmogelijkheden voor
studenten met een functiebeperking met behulp de Beleidsscan. Met deze scan
kan worden bepaald in welk stadium het beleid van de opleiding of instelling zich
bevindt om studenten met een functiebeperking te ondersteunen. Wat het
hebben van een functiebeperking in financieel opzicht betekende, kwam in het
onderzoek van 2010 nauwelijks aan de orde. In dit onderzoek kijken wij daar
juist wel naar.
Dit onderzoek richt zich specifiek op het profileringsfonds. Het profileringsfonds
is de voorziening die de wet aan bekostigde instellingen in het hoger onderwijs
voorschrijft ter ondersteuning van onder meer studenten met een
functiebeperking. Bij studenten met een functiebeperking gaat het om zowel
studenten met een lichamelijke handicap en chronisch zieke studenten, als om
studenten met psychische beperkingen en dyslexie. Bekostigde instellingen zijn
wettelijk verplicht een fonds in te richten voor de financiële ondersteuning van
studenten die vanwege bijzondere omstandigheden studievertraging hebben
opgelopen of naar verwachting zullen oplopen. Dit is geregeld in artikel 7.51 van
de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Dit artikel is niet
van toepassing op niet bekostigde rechtspersonen hoger onderwijs.

１ De inspectie keek toen naar de volgende zes aspecten: informatievoorziening over
regelingen en mogelijkheden; fysieke toegankelijkheid van de onderwijsvoorzieningen;
begeleiding; aanpassingen aan curriculum en stage; aanpassingen van toets vormen en
tentamentijd; en waarborgen voor kwaliteit en continuïteit van de voorzieningen.
Pagina 6 van 25

1.2

Doel en opzet van het onderzoek
De hoofdvraag in dit onderzoek luidt: Welke gevolgen heeft de herziening van de
Wet Studiefinanciering voor de benutting van het profileringsfonds door
studenten met een functiebeperking?
De deelvragen zijn:
1. Wat is, kijkend naar het profileringsfonds, het gevolg van de herziening
van de WSF voor studenten die als gevolg van hun functiebeperking
studievertraging oplopen?
2. Wat is er getalsmatig en qua samenstelling te zeggen over studenten
met een functiebeperking en hun beroep op het profileringsfonds?
3. Zijn de studenten en medewerkers bij de instellingen goed op de hoogte
van het profileringsfonds en van de bovengenoemde veranderingen?
De eerste deelvraag is relevant om zowel de wettelijke context als de
veranderingen die relevant zijn met oog op het profileringsfonds te beschrijven.
Het beantwoorden van de tweede deelvraag geeft een beeld van de omvang van
het probleem door de populatie en de benutting van het profileringsfonds te
beschrijven. De derde deelvraag richt zich op een belangrijke voorwaarde voor
de benutting van het profileringsfonds.
Dit rapport is verkennend van aard. Het geeft een beeld van de benutting van
het profileringsfonds voor studenten met een functiebeperking op basis van een
aantal casestudies en vormt daarmee geen representatief onderzoek. Ook zijn
voor dit onderzoek alle websites en jaarverslagen van de bekostigde hoinstellingen bekeken. De bevindingen die daaruit voortkomen, gelden wel voor
het gehele bekostigde hoger onderwijs. De inspectie heeft dit onderzoek als
volgt opgezet:
a. Deskresearch
Voor dit onderzoek hebben we diverse onderzoeksrapporten geraadpleegd. Deze
zijn in de literatuurlijst opgenomen. Daarnaast zijn wij nagagaan welke
informatie over het profileringsfonds de jaarverslagen uit 2016 van de 36
bekostigde hogescholen en 18 bekostigde universiteiten (dit is inclusief de
levensbeschouwelijke instellingen en de Open Universiteit) vermelden. Ook zijn
de websites van deze instellingen door de inspectie bekeken op informatie over
het profileringsfonds voor studenten met een functiebeperking.
b. Instellingsbezoeken
In het najaar van 2017 hebben wij ter verificatie en verdieping van onze
bevindingen op twee hogescholen, één brede universiteit en één technische
universiteit groepsgesprekken gevoerd met beleidsmedewerkers,
studiebegeleiders (decanen, studieadviseurs, studentenpsychologen) en
studenten met een functiebeperking. De betreffende instellingen zijn
geselecteerd op basis van de verkennende gesprekken met de studentenbonden
en het Expertisecentrum Handicap en Studie. Daaruit bleek dat zij een
substantieel beleid voeren voor studenten met een functiebeperking.
c. Kringgesprek
Eind februari 2018 hebben wij de bevindingen uit het bureauonderzoek en de
instellingsbezoeken voor verdere duiding in een kringgesprek voorgelegd aan
Pagina 7 van 25

diverse actoren die te maken hebben met het beleid omtrent studeren met een
functiebeperking. Dat waren vertegenwoordigers van Handicap & Studie, de
studentenbonden LSVb en ISO, vertegenwoordigers van de studentendecanen
uit het hbo en wo en de lector rehabilitatie van de Hanzehogeschool Groningen.

1.3

Context van het onderzoek
Zoals eerder aangegeven is de belangrijkste aanleiding voor dit onderzoek dat
de Wet Studiefinanciering ingrijpend is herzien door de overgang naar het
leenstelsel waardoor het studievoorschot de studiebeurs vervangt. Naast deze
aanleiding spelen nog twee elementen een rol: de afschaffing van de Wajong en
het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap.
In het kader van de decentralisering is een landelijke voorziening, de Wajong,
afgeschaft en zijn gemeentes verantwoordelijk geworden voor de ondersteuning
van jongvolwassenen die voorheen een beroep konden doen op de Wajong. Voor
de studenten uit het bekostigde hoger onderwijs, die behoren tot deze groep
jongvolwassenen, heeft dat tot gevolg dat ze nu bij de gemeente een
studietoeslag aan moeten vragen.
Tot slot is er een element dat meer op de achtergrond speelt. Dat is de
ratificatie in 2016 door Nederland van het VN-verdrag inzake de rechten van
personen met een handicap２. Daarin wordt onder meer expliciet geborgd dat
personen met een handicap op voet van gelijkheid toegang krijgen tot het hoger
onderwijs.
Ten aanzien van de afschaffing van de Wajong is in het voorjaar van 2018 door
de ISO en LSVB aangetekend dat het wenselijk zou zijn wanneer de
toekenningsprocedure en de hoogte van het toegekende bedrag per gemeente
niet of niet teveel verschillen. Dat punt hebben we verder in dit rapport niet
meegenomen. Dat geldt ook voor het VN-verdrag. We stellen alleen vast dat
instellingen doende zijn zich over de impact van beide elementen te bezinnen.

1.4

Leeswijzer
De drie volgende hoofdstukken geven elk een antwoord op een van de drie
deelvragen.
Hoofdstuk twee beschrijft het wettelijk kader en de regelingen van de
instellingen omtrent het profileringsfonds en schetst de toekomstige verandering
als gevolg van de herziening van de WSF voor het profileringsfonds en de
gevolgen daarvan voor studenten met een functiebeperking.
Hoofdstuk drie beschrijft de ontwikkeling van het aantal studenten met een
functiebeperking en de benutting van het profileringsfonds door deze groep
studenten. Verder is beschreven hoeveel studenten met een functiebeperking
gebruik maken van een extra jaar basisbeurs via DUO in relatie tot de
veranderingen als gevolg van de invoering van de herziening van de WSF.
Het vierde hoofdstuk beschrijft de bekendheid van het profileringsfonds bij
studenten met een functiebeperking en in hoeverre instellingen rekening houden
met de verandering als gevolg van de herziening van de WSF.
In hoofdstuk vijf komen de belangrijkste bevindingen en conclusies uit de
voorgaande hoofdstukken aan de orde en worden op basis daarvan enkele
aanbevelingen gegeven.
２ http://wetten.overheid.nl/BWBV0004045/2016-07-14#Verdrag_2
Pagina 8 van 25

2

Het profileringsfonds voor studenten met een
functiebeperking

Dit hoofdstuk beschrijft het profileringsfonds voor studenten met een
functiebeperking. Na een korte beschrijving van het wettelijk kader en de
regelingen van de instellingen zijn de toekomstige verandering van het
profileringsfonds en de gevolgen daarvan voor studenten met een
functiebeperking beschreven.
De deelvraag die hier beantwoord is, luidt: Wat is, kijkend naar het
profileringsfonds, het gevolg van de herziening van de WSF voor studenten die
als gevolg van hun functiebeperking studievertraging oplopen?

2.1

Het profileringsfonds: wettelijk kader
Bekostigde instellingen zijn wettelijk verplicht om voorzieningen te treffen voor
de financiële ondersteuning van studenten die vanwege bijzondere
omstandigheden studievertraging hebben opgelopen of naar verwachting zullen
oplopen. Dat is geregeld in artikel 7.51 WHW (profileringsfonds). Deze
bijzondere omstandigheden betreffen onder meer bestuurlijke activiteiten,
bijzondere familieomstandigheden, ziekte of zwangerschap en een handicap of
chronische ziekte.
Artikel 7.51 WHW luidt als volgt:
“Het bestuur van een bekostigde instelling voor hoger onderwijs treft
voorzieningen voor de financiële ondersteuning van een bij die instelling
ingeschreven student die in verband met de aanwezigheid van een bijzondere
omstandigheid studievertraging heeft opgelopen of naar verwachting zal
oplopen”.
In het tweede lid, onder d, zijn een handicap of chronische ziekte als bijzondere
omstandigheden genoemd.
Een student komt voor de financiële ondersteuning in aanmerking indien de
student wettelijk collegegeld is verschuldigd voor zijn opleiding en de student
voor die opleiding aanspraak heeft of aanspraak heeft gehad op de
prestatiebeurs hoger onderwijs als bedoeld in de Wet Studiefinanciering 2000
(artikel 7.51c van de WHW).
De financiële ondersteuning is aan een maximum gebonden en mag niet hoger
zijn dan wat het recht op studiefinanciering is van de student uit hoofde van de
wet studiefinanciering (artikel 7.51f van de WHW). Daarnaast kan de student
nog wel eventueel aanspraak maken op een aanvullende beurs (artikel 7.51g
van de WHW).
In de regeling jaarverslaglegging onderwijs (artikel 4, tweede lid) staat vermeld
dat instellingen wettelijk verplicht zijn om in het financiële jaarverslag op te
nemen aan hoeveel studenten zij uit het profileringsfonds financiële
ondersteuning hebben verleend. Zij dienen de bestedingen uit te splitsen naar
de volgende onderdelen:

Pagina 9 van 25

1.
2.

3.

studenten in overmachtssituaties, zoals ziekte, functiebeperking,
familieomstandigheden of niet studeerbare opleidingen;
studenten die optreden als bestuurslid van door de instelling erkende
studie- of studentenverenigingen of in de studentenmedezeggenschap,
en
overige, zoals het leveren van uitzonderlijke prestaties op het gebied
van sport of cultuur, financiële steun aan niet-EER-studenten en
uitgaande beurzen.

Tevens dienen de onderwijsinstellingen per categorie aan te geven hoeveel
studenten een vergoeding hebben aangevraagd, hebben ontvangen, hoeveel in
totaal per categorie is uitgekeerd en wat de gemiddelde hoogte en duur was van
de vergoeding.

2.2

Het profileringsfonds: regeling door instellingen
De procedure
Het instellingsbestuur stelt zelf de regels van procedurele aard vast waarlangs
de toekenning van de financiële voorzieningen uit het profileringsfonds worden
geregeld. Uit de informatie op de websites blijkt dat het gangbaar is bij de hoinstellingen dat de student een aanvraag indient bij zijn studentendecaan om in
aanmerking te komen voor het profileringsfonds. De studentendecaan en de
commissie van het profileringsfonds beoordelen vervolgens of de student een
maandelijkse bijdrage ontvangt uit het profileringsfonds. Voor deze beoordeling
baseren zij zich op een verklaring die een arts of psycholoog heeft afgegeven
over de functiebeperking en het causale verband tussen de functiebeperking en
de studievertraging.
Decanen geven in de gesprekken aan dat de aanvraagprocedure voor
ondersteuning uit het profileringsfonds ingewikkeld is, vanwege de benodigde
dossieropbouw. Deze dossieropbouw behelst onder meer verklaringen van
artsen over de functiebeperking en een verklaring omtrent de studievertraging
als gevolg van de functiebeperking. Dit is anders dan bijvoorbeeld de aanvraag
voor een bestuursbeurs, die niet via de decaan loopt, maar via een digitaal invul
formulier. Voor de aanvraag van een bestuursbeurs is namelijk geen
dossieropbouw nodig om de studievertraging vast te stellen.
Het moment
De instellingen bepalen zelf de voorwaarden voor het moment in de studie
waarop studenten in aanmerking komen voor het profileringsfonds. Uit de
websearch, de gesprekken met instellingen en het kringgesprek blijkt dat
studenten met een functiebeperking meestal pas een beroep kunnen doen op
het profileringsfonds nadat gebruik is gemaakt van de voorziening van DUO.
Via DUO kan de student met een functiebeperking een extra jaar basisbeurs (en
de eventuele aanvullende beurs plus ov-kaart) aanvragen. Indien de student na
dat jaar zijn studie nog niet heeft kunnen afronden, komt hij eventueel in
aanmerking voor het profileringsfonds. Tijdens de nominale studieperiode plus
één studiejaar ontvangen studenten dan geen financiële ondersteuning van de
instellingen.
Het is echter geen wettelijke verplichting dat studenten met een
functiebeperking pas een beroep mogen doen op het profileringsfonds nadat
gebruik is gemaakt van de voorziening van DUO. Voor zover wij kunnen
overzien, kiezen instellingen hier wel voor in de praktijk, omdat zij dan pas later
de eigen middelen uit het profileringsfonds hoeven aan te spreken.
Pagina 10 van 25

De student dient zijn functiebeperking vroegtijdig te melden. Dat is van belang
om op een later moment een beroep te kunnen doen op het profileringsfonds.
Het niet tijdig melden kan leiden tot afwijzing van het verzoek tot financiële
ondersteuning. Een tijdige melding is noodzakelijk om voor de student en de
instelling zo vroeg mogelijk te beginnen met de dossieropbouw. Met het dossier
kan de studievertraging worden gerelateerd aan de functiebeperking. Ook kan
dan worden vastgesteld hoe groot de studievertraging als gevolg van de
functiebeperking is.
De instellingen die wij bezochten, gaven aan dat studenten hun functiebeperking
niet altijd op tijd melden. Dat komt onder andere omdat zij hun functiebeperking
niet als handicap zien of omdat zij zich niet als een student met een
functiebeperking kenbaar willen maken.
De hoogte en duur
Ook bepalen de instellingen zelf hoe hoog en voor welke duur de ondersteuning
uit het profileringsfonds voor een student uiteindelijk is, met inachtneming van
het in artikel 7.51f. vermelde kader. Daarin staat dat de financiële
ondersteuning niet hoger is dan de studiefinanciering waar de student recht op
heeft of had. In de praktijk wordt als richtlijn voor de hoogte van het bedrag de
basisbeurs en de eventuele aanvullende beurs aangehouden. Uit de websearch
bleek dat instellingen een bedrag tussen de 200 en 300 euro aanhouden.

2.3

Veranderingen door de Wet Studiefinanciering
Met de invoering per 1 september 2015 van de Wet studievoorschot hoger
onderwijs is het stelsel van studiefinanciering veranderd. Een belangrijk punt uit
deze wet is dat de basisbeurs is vervangen door een studievoorschot, waarmee
studenten geld kunnen lenen. De studieschuld kan tegen een gunstige
terugbetaalregeling worden afgelost, door een langere terugbetaaltermijn (35 in
plaats van 15 jaar die voordien gold) en een ruimere draagkrachtregeling. In het
nieuwe stelsel blijven de huidige aanvullende beurs en de OV studentenkaart
voor studenten bestaan.
Vanaf collegejaar 2018-2019 studeert de eerste lichting hbo bachelor studenten
uit het nieuwe leenstelsel af. Voor het wo geldt dat de eerste lichting bachelor
studenten uit het nieuwe leenstelsel al dit collegejaar (2017 – 2018) afstudeert.
De eerste lichting wo master studenten is vorig jaar al afgestudeerd.
Daardoor zijn er nu twee groepen studenten met een functiebeperking te
onderscheiden:
1. De eerste groep kan bij een aan de functiebeperking toe te rekenen
studievertraging een beroep doen op de Dienst Uitvoering Onderwijs
(DUO) en krijgt dan een jaar extra studiefinanciering. Hebben zij hun
studie dan nog niet af kunnen ronden dan kunnen ze een beroep doen
op het profileringsfonds van hun instelling.
2. Voor de tweede groep die onder het leenstelsel valt geldt dat zij geen
extra jaar studiefinanciering van DUO meer zullen ontvangen. Voor hen
resteert een jaar extra reisproduct, eventueel een aanvullende beurs en
een extra kwijtschelding wanneer het diploma binnen tien jaar behaald
is.
De studenten met een functiebeperking die vallen onder dit nieuwe leenstelsel
en vanwege studievertraging nog niet zijn afgestudeerd, zullen naar verwachting
direct na hun nominale studieduur een beroep doen op het profileringsfonds. Zij
Pagina 11 van 25

komen niet langer in aanmerking voor verlenging van de basisbeurs bij DUO.
Daardoor zijn zij voor een tegemoetkoming in de financiële gevolgen van hun
studievertraging eerder aangewezen op het profileringsfonds van de ho-instelling
dan de studenten die vielen onder de oude regeling. De studenten deden pas
een beroep op het profileringsfonds na nominaal plus een jaar.
Wel houden de studenten met een functiebeperking die vallen onder het nieuwe
leenstelsel recht op een tegemoetkoming die bestaat uit een jaar (eventuele)
aanvullende beurs plus het behoud van de OV studentenkaart. Ook kunnen zij in
aanmerking komen voor een lening met een kwijtscheldingsregeling bij de
instelling waar zij studeren. Vanwege het verdwijnen van de basisbeurs heeft de
toenmalige minister in de Wet Studievoorschot geregeld dat de studenten met
een functiebeperking gebruik kunnen maken van een eenmalige lening bij hun
universiteit of hogeschool van +/- 1250 euro. Na het behalen van het diploma
wordt deze lening kwijtgescholden.
2.4

Resumerend
Naast de wettelijke voorschriften hebben de instellingen zelf eigen voorwaarden
waaronder de studenten met een functiebeperking in aanmerking komen voor
het profileringsfonds. Voor zover wij kunnen overzien, doen studenten met een
functiebeperking pas een beroep op het profileringsfonds nadat gebruik is
gemaakt van de voorziening van DUO. Met het verdwijnen van deze regeling
zullen de studenten met een functiebeperking naar verwachting eerder een
beroep doen op het profileringsfonds van de instelling. Voor de student is het
van belang om zijn functiebeperking vroegtijdig te melden. Het niet tijdig
melden kan leiden tot afwijzing van het verzoek tot financiële ondersteuning.
Op de deelvraag: “Wat is, kijkend naar het profileringsfonds, het gevolg van de
herziening van de WSF voor studenten die als gevolg van hun functiebeperking
studievertraging oplopen?” luidt het antwoord dat vanaf collegejaar 2018-2019
(gebaseerd op de bachelor studenten) de studenten met een functiebeperking
meer dan nu het geval is voor financiële ondersteuning zijn aangewezen op het
profileringsfonds.

Pagina 12 van 25

3

Het beroep op het profileringsfonds door studenten
met een functiebeperking

Dit hoofdstuk beschrijft het aantal studenten met een functiebeperking.
Vervolgens is de benutting van het profileringsfonds door deze groep studenten
beschreven. Ook is beschreven hoeveel studenten met een functiebeperking
gebruik maken van een extra jaar basisbeurs via DUO en wat dit mogelijk
betekent met het oog op de veranderingen die in het vorige hoofdstuk genoemd
zijn. De deelvraag die hier beantwoord is, luidt: Wat is er getalsmatig en qua
samenstelling te zeggen over studenten met een functiebeperking en hun
beroep op het profileringsfonds?

3.1

De ontwikkeling van het aantal studenten met een functiebeperking
Studenten met een functiebeperking zijn zoals gezegd studenten met een
lichamelijke handicap, chronisch zieke studenten en studenten met psychische
beperkingen en dyslexie. Voor de ontwikkeling van het aantal studenten die we
daartoe rekenen, baseren wij ons op publicaties van het Centrum Hoger
Onderwijs Informatie (CHOI). Dat doet in opdracht van het expertisecentrum
voor onderwijs en handicap jaarlijks een onderzoek naar de tevredenheid onder
studenten met een functiebeperking en de getalsmatige ontwikkeling van deze
groep. Het CHOI doet dat door het analyseren van gegevens die in het kader
van de Nationale Studenten Enquête (NSE) worden verzameld.
Het deel van de studenten dat melding maakt van één of meer
functiebeperkingen is de laatste vijf jaar gestaag gegroeid. Bij de laatste monitor
in 2017 gaven ruim 36.000 van de 252.000 respondenten aan één of meer
beperkingen te ervaren. Dat wil dus zeggen ruim 14 procent van het totaal. De
ontwikkeling ziet er als volgt uit:
Aantal
bevraagde
studenten

Aantal met
een functiebeperking

Aandeel (%)

142.131
134.322
160.523
169.176
158.494

20.020
17.669
23.449
26.085
25.993

14,1%
13,2%
14,6%
15,4%
16,4%

Wo-bachelors
(vt)
2013
2014
2015
2016
2017

56.778
43.970
54.874
66.092
59.637

6.018
4.216
6.003
7.491
6.967

10,6%
9,6%
10,9%
11,3%
11,7%

Wo-masters (vt)
2013
2014
2015
2016
2017

30.210
24.623
29.900
37.884
33.715

2.498
1.810
2.522
3.455
3.310

8,3%
7,4%
8,4%
9,1%
9,8%

Hbo-bachelors
(vt)
2013
2014
2015
2016
2017

Pagina 13 van 25

Bron: CHOI, 2017
Het percentage is hoogst in het hbo (16,4 procent) en het laagst bij de masters
in het wo (9,8 procent). Wanneer we ter indicatie het percentage van 14 procent
toepassen op het totaal aantal studenten３ dan gaat het om ruim 100.000
studenten met een functiebeperking. Zij lopen ten gevolge van hun
functiebeperking vaker studievertraging op dan studenten zonder
functiebeperking en vallen vaker uit (IvhO, 2010a).
We hebben Handicap en Studie gevraagd naar een nadere duiding van de
stijging van het percentage studenten met een functiebeperking. Zij geven aan
dat de doorstroom binnen de hele onderwijskolom is verbeterd. Eigen onderzoek
van de inspectie bevestigt dat beeld voor wat betreft het VSO (Staat van het
Onderwijs 2016-2017). Daarnaast is er volgens Handicap en Studie sprake van
meer openheid over met name psychische aandoeningen en een verbeterde
diagnostiek.

3.2

De samenstelling van de groep studenten met een functiebeperking
Het CHOI verdeelt alle functiebeperkingen die de studenten in de NSE enquête
aangeven naar zeven categorieën. Dit zijn ADHD, autisme, dyslexie/dyscalculie,
chronische ziekte, psychische aandoening, fysieke beperking en overig. De
verdeling in 2017, gebaseerd op de studenten met een functiebeperking uit de
hbo voltijd opleidingen, was als volgt:

Fysieke
beperking
5%

Verdeling beperkingen hbo vt 2017
Autisme
5%

Overig
2%

Psychische
aandoeningen
15%

ADHD
19%

Chronische
ziekte
16%
Dyslexie/dyscal
culie
38%

De verhouding tussen die groepen verschuift wel enigszins in de loop der tijd,
maar zonder een zodanige eenduidige beweging dat we daar conclusies aan
kunnen verbinden. Door alle deskundigen die wij spraken, zowel bij de
instellingsbezoeken als in het groepsgesprek, werd gezegd dat de ernst van de
psychische aandoeningen waarmee studenten te kampen hebben toeneemt. Dat
spoort met het signaal dat de ISO in 2016 afgaf over de toenemende werkdruk
bij studentenpsychologen en het eerdere signaal dat de LSVB in 2013 over
psychische klachten onder studenten.
３ Voor het totale aantal studenten is gebruik gemaakt van de Staat van het Onderwijs

2018, waarin 730.000 studenten worden vermeld als totaal.

Pagina 14 van 25

3.3

De benutting van het profileringsfonds door studenten met een
functiebeperking
De inspectie heeft de financiële jaarverslagen (uit 2016) van de bekostigde
instellingen, namelijk 36 hogescholen en 18 universiteiten, doorgenomen om na
te gaan wat de besteding uit het profileringsfonds is aan de studenten met een
functiebeperking. Instellingen doen in 85 procent van alle gevallen mededeling
van de bestedingen uit het profileringsfonds naar de drie categorieën zoals
voorgeschreven in de Richtlijnen voor het Jaarverslag, te weten topsport,
bestuursfuncties en overmacht. De toekenningen aan studenten met een
functiebeperking vallen in de categorie overmacht. Met deze grote noemer is
echter niet te herleiden wat de specifieke besteding aan de groep studenten met
een functiebeperking is. Onder de categorie overmacht worden namelijk ook
andere situaties geschaard, zoals bijzondere familieomstandigheden, een
onvoldoende studeerbare studie en overige omstandigheden.
In de jaarverslagen gaven slechts drie instellingen wel specifiek aan wat de
bestedingen waren aan de groep studenten met een functiebeperking. Daarbij
bleek de besteding uit het profileringsfonds aan studenten met een
functiebeperking slechts een klein deel te beslaan, namelijk gemiddeld minder
dan vijf procent van de totale benutting uit het profileringsfonds. Bij de bezochte
instellingen was eveneens minder dan vijf procent van het profileringsfonds
uitgekeerd aan studenten met een functiebeperking. Op basis van deze zeven
waarnemingen hebben we de indruk dat er relatief weinig vergoedingen uit de
profileringsfondsen zijn verstrekt aan studenten met een functiebeperking, maar
gezien het kleine aantal waarnemingen is dat niet met zekerheid te zeggen.
Op basis van de summiere toelichting in de jaarverslagen kunnen we hier geen
zekere uitspraken doen. Om een beter zicht te krijgen op de bestedingen naar
specifieke doelgroepen, met name de studenten met een functiebeperking, zou
de besteding van middelen uit het profileringsfonds in de jaarverslagen nader
moeten worden gedifferentieerd. Voor onder meer beleidsmakers zijn
inzichtelijke gegevens van belang vanuit het oogpunt van kansengelijkheid en
inclusiviteit voor studenten met een functiebeperking. Dit is momenteel geen
wettelijke taak. Het nader differentiëren van de besteding van middelen uit het
profileringsfonds naar specifieke doelgroepen, met name de studenten met een
functiebeperking, betekent dan wel een toename van de administratieve lasten.
Het is aan het Ministerie van OCW om deze belangenafweging te maken.
In dit kader is het relevant op te merken dat meer dan de helft (57 procent) van
de instellingen niet volledig voldoet aan de verantwoordingsvereisten uit de
regeling jaarverslaglegging onderwijs ten aanzien van het profileringsfonds. Met
name het aantal aanvragen, de hoogte en de duur worden niet vermeld. Voor
OCW is dit aanleiding om in het najaar van 2018 een monitor uit te voeren naar
de informatie in de jaarverslagen van 2017 over de aard en omvang van
profileringsfondsen en de Tweede Kamer hierover te informeren. Tevens heeft
de inspectie de accountants die belast zijn met de controle van de
jaarrekeningen in het hoger onderwijs gevraagd om scherper toe te zien op de
naleving van de regels ten aanzien van de verantwoording van het
profileringsfonds.

Pagina 15 van 25

3.4

Indicatie van de benutting van het profileringsfonds door studenten met
een functiebeperking
Zoals in paragraaf 2.3 is beschreven, verandert de financiële ondersteuning voor
studenten met een handicap door het wegvallen van de mogelijkheid voor een
jaar extra basisbeurs via DUO. In de gesprekken met de studentenbonden en
met Handicap en Studie gaf men aan dat de leenstelsel-studenten met een
functiebeperking dan voor financiële ondersteuning eerder en meer zijn
aangewezen op de ho-instellingen middels het profileringsfonds.
•
Studenten met een functiebeperking zullen dan eerder (na nominaal in
plaats van na nominaal plus een jaar) een beroep doen op het
profileringsfonds. Zoals in paragraaf 2.2 is beschreven, bepalen de
instellingen zelf de voorwaarden voor het moment waarop studenten in
aanmerking komen voor het profileringsfonds. In de praktijk doen
studenten met een functiebeperking meestal pas een beroep op het
profileringsfonds nadat gebruik is gemaakt van de voorziening van DUO.
Met het wegvallen van deze voorziening zullen de instellingen hun
regeling over het moment van benutting van het profileringsfonds hierop
moeten aanpassen.
•
Daarnaast zal dit zal waarschijnlijk een grotere groep (nog niet
afgestudeerde) studenten zijn dan de groep die pas na nominaal plus
een jaar een beroep doet op het profileringsfonds. De groep niet
afgestudeerde studenten is immers groter in de periode nominaal na de
studie dan een jaar daarna. Daarnaast neemt het aantal studenten met
een functiebeperking jaarlijks toe.
Het extra beroep op het profileringsfonds wordt dan gevormd door de groep
studenten met een functiebeperking die een beroep doet op het profileringsfonds
na nominaal te hebben gestudeerd en de opleiding nog niet heeft afgerond. Een
indicatie hoe groot dit extra beroep op het profileringsfonds dan is, kunnen we
geven door een vergelijking te maken met de gegevens van DUO. De gegevens
van DUO hebben betrekking op het aantal studenten met een functiebeperking
dat gebruik maakt van de DUO regeling. Met het verdwijnen van deze regeling
van DUO maakt een vergelijkbaar aantal studenten met een functiebeperking
naar verwachting eerder aanspraak op het profileringsfonds.
Uit gegevens van DUO blijkt dat in het studiejaar 2015 in totaal 6.665 studenten
met een functiebeperking gebruik maakten van verlenging van de basis- en
eventuele aanvullende beurs. Daarbij ging het om een bedrag van meer dan 22
miljoen euro. Bij een gelijkblijvend aantal studenten met een functiebeperking
moeten de instellingen dan rekening houden met een extra benutting van het
profileringsfonds in een zelfde orde van grote. De veronderstelling bij deze
redenering is dat instellingen het wegvallen van het extra jaar studiefinanciering
via het profileringsfonds ondervangen. Of dat zo uit zal pakken moet natuurlijk
nog blijken. Zoals gezegd zijn de instellingen zelf verantwoordelijk voor de
regels bij de toekenningen van middelen.

Pagina 16 van 25

De vergelijking met het studiejaar 2015 is gekozen, omdat dit studiejaar het
laatste jaar was waarin alle studenten vielen onder de regeling WSF en gebruik
konden maken van een jaar extra studiebeurs. Hoewel wij van DUO ook
gegevens over andere jaren hebben ontvangen, geeft het studiejaar 2015
daarmee de beste indicatie van het beroep op het profileringsfonds door
studenten met een functiebeperking.
Hierbij is het relevant te vermelden dat in het regeerakkoord een intensivering
van het profileringsfonds is aangekondigd van € 2 miljoen (hbo en wo), met
ingang van 2018. De intensivering wordt ingezet voor studenten die extra
ondersteuning en begeleiding nodig hebben, zoals zwangere studenten en
studenten met een beperking, een chronisch ziekte, psychische problemen of
bijzondere persoonlijke omstandigheden ４.
3.5

Resumerend
Op de deelvraag: “Wat is er getalsmatig en qua samenstelling te zeggen over
studenten met een functiebeperking en wat heeft dat voor gevolgen voor het
beroep op het profileringsfonds?” is ons antwoord dat het beroep op het
profileringsfonds door deze groep zal toenemen. Immers, het aantal studenten
met een functiebeperking is in de afgelopen jaren gestaag gegroeid en de ernst
van met name de psychische aandoeningen waarmee studenten te kampen
hebben neemt naar verwachting van het veld toe. Met het verdwijnen van de
regeling van DUO maken de studenten met een functiebeperking ook eerder
aanspraak op het profileringsfonds.
In de jaarverslagen vallen de toekenningen aan studenten met een
functiebeperking conform de huidige verantwoordingsvoorschriften onder de
categorie overmacht. Met deze grote noemer is niet te herleiden wat de
specifieke besteding aan de groep studenten met een functiebeperking is. De
besteding uit het profileringsfonds aan studenten met een functiebeperking lijkt
slechts een klein deel te beslaan. Bij de vier bezochte instellingen en bij de drie
instellingen die dit benoemen in hun jaarverslag ging het om ongeveer vijf
procent van het budget van het profileringsfonds.

４ Sectorakkoord hoger beroepsonderwijs 2018 , OCW, april 2018.
Pagina 17 van 25

4

De bekendheid van het profileringsfonds

Dit hoofdstuk beschrijft de bekendheid van het profileringsfonds bij studenten
met een functiebeperking en in hoeverre instellingen rekening houden met de
verandering als gevolg van de herziening van de WSF.
De deelvraag hierbij luidt: Zijn de studenten en medewerkers bij de instellingen
goed op de hoogte van het profileringsfonds en van de bovengenoemde
veranderingen?

4.1

Bekendheid met het profileringsfonds bij de doelgroep
Uit de monitor beleidsmaatregelen blijkt dat jongeren met een functiebeperking
nauwelijks kennis hebben van het profileringsfonds als voorziening voor
studenten met een functiebeperking (ResearchNed, 2017). Ook de inspectie
constateerde al eerder dat “het percentage studenten dat niet op de hoogte is
van de mogelijkheden van het profileringsfonds opvallend groot is” (IvhO,
2010b). Dit beeld werd bevestigd tijdens de gesprekken met 20 studenten die
we hebben gevoerd. De mogelijkheid van een jaar verlenging van de studiebeurs
via DUO was wel bij alle studenten bekend.
Ook de studentendecanen en studieadviseurs met wie wij spraken tijdens de
instellingsbezoeken blijken goed op de hoogte van de mogelijkheid tot financiële
ondersteuning vanuit DUO, maar zijn in mindere mate vertrouwd met het
profileringsfonds voor studenten met een functiebeperking. Vanwege de
onbekendheid bij de studentendecanen en studieadviseurs van het
profileringsfonds voor studenten met een functiebeperking noemen zij de
mogelijkheid voor gebruik van het fonds nauwelijks bij deze studenten. Wel
wijzen zij de studenten op de mogelijkheden voor verlenging van de basis- en
aanvullende beurs via DUO.
In de voorlichting aan studenten met een functiebeperking op de websites van
hogescholen en universiteiten wordt het profileringsfonds vaak niet vermeld, zo
blijkt uit de websearch van de inspectie. Op bijna de helft van de websites van
de hogescholen (17 van de 36 hogescholen) staat het profileringsfonds niet
vermeld. Bij twee van de 18 universiteiten staat het profileringsfonds niet
vermeld op de website. Het vinden van informatie over het profileringsfonds op
de websites van de hogescholen en universiteiten vergt daarnaast vaak wat
uitzoekwerk. De mogelijkheden voor financiële voorzieningen voor studenten
met een functiebeperking zijn in veel gevallen niet duidelijk. Vaak is de
informatie over het profileringsfonds algemeen, en niet specifiek gericht op
studenten met een functiebeperking. Voor de toegankelijkheid van een studie is
echter het van belang dat een student met een functiebeperking weet dat hij
extra ondersteuning kan krijgen.

Pagina 18 van 25

4.2

In hoeverre houden instellingen rekening met veranderingen door de
herziening van de WSF?
Eén van de bezochte instellingen was nagegaan wat er door de nieuwe situatie
gaat veranderen en had een inschatting gemaakt van de mogelijke toename van
de uitgaven vanuit het profileringsfonds. Deze hogeschool hanteert een
zogenaamde ‘open einde’ regeling voor het profileringsfonds: elk redelijk beroep
op het profileringsfonds wordt gehonoreerd, ook al wordt daarmee het
gebudgetteerde bedrag overschreden. Een andere instelling die een dergelijke
regeling hanteert, had zich nog niet in de mogelijke financiële gevolgen verdiept.
Bij de twee overige instellingen geldt de voorwaarde dat van het
profileringsfonds maximaal 12 maanden gebruik kan worden gemaakt. Omdat
aan het gebruik van het profileringsfonds een maximum duur is verbonden,
verwachten deze instellingen dat eventuele extra uitgaven zullen meevallen.
Voor studenten met een functiebeperking die daarna nog behoefte hebben aan
financiële ondersteuning betekent dit echter dat zij na de maximumduur alsnog
bij moeten lenen. Studenten met een functiebeperking betalen dan letterlijk de
rekening voor hun overmacht situatie.

4.3

Resumerend
Op de deelvraag: “Zijn de studenten en medewerkers bij de instellingen goed op
de hoogte van het profileringsfonds en van de bovengenoemde veranderingen?”
luidt het antwoord dat de studenten met een functiebeperking vrijwel niet
bekend zijn met het profileringsfonds. De informatie op de websites over het
profileringsfonds is vaak afwezig, lastig te vinden en niet duidelijk voor
studenten met een functiebeperking. Op basis van de gesprekken die wij
voerden, ontstond bij ons de indruk dat de studentendecanen evenmin goed
vertrouwd zijn met het profileringsfonds voor studenten met een
functiebeperking. De instellingen houden, voor zover wij kunnen overzien,
weinig rekening met de toekomstige ontwikkelingen omtrent het
profileringsfonds. Gezien de ruim 6.500 studenten en de 22 miljoen euro die er
in 2015 via de regeling van DUO aan deze groep is besteed, lijkt ons dat van
belang.

Pagina 19 van 25

5

Conclusies en aanbevelingen

In dit onderzoek is de inspectie nagegaan wat er voor studenten met een
functiebeperking is veranderd met betrekking tot het profileringsfonds na de
herziening van de Wet Studiefinanciering. Ook hebben wij onderzocht in
hoeverre studenten en instellingen bekend zijn met het profileringsfonds.
De hoofdvraag in dit onderzoek luidt: Welke gevolgen heeft de herziening van de
Wet Studiefinanciering voor de benutting van het profileringsfonds door
studenten met een functiebeperking?
Het antwoord op de hoofdvraag is als volgt: studenten met een functiebeperking
die onder het leenstelsel vallen, beschikken door de herziening van de Wet
Studiefinanciering over minder financiële middelen dan voorheen het geval was,
vanwege het verdwijnen van het extra jaar basisbeurs via DUO. De leenstelselstudenten met een functiebeperking zijn daardoor meer dan voorheen
aangewezen op financiële ondersteuning door de instellingen vanuit het
profileringsfonds. Naar verwachting krijgen de instellingen dan te maken met
hogere uitgaven. De uitgaven zullen hoger zijn, omdat studenten met een
functiebeperking eerder (na de nominale studieduur) dan in de oude situatie (na
de nominale studieduur plus een studiejaar) een beroep doen op het
profileringsfonds. Het gaat dan om een grotere groep die een beroep doet op het
profileringsfonds. De groep nog niet afgestudeerde studenten met een
functiebeperking is namelijk groter in de periode nominaal na de studie dan in
de periode nominaal plus een jaar, hetgeen van invloed is op de uitgaven.
Daarnaast neemt het aantal studenten met een functiebeperking toe. De indruk
bestaat dat instellingen nog weinig rekening te houden met een toename van
het beroep door studenten met een functiebeperking op het profileringsfonds.
De conclusies en aanbevelingen bij de deelvragen zijn:
1.

Wat is, kijkend naar het profileringsfonds, het gevolg van de herziening van
de WSF voor studenten die als gevolg van hun functiebeperking
studievertraging oplopen?

Het profileringsfonds biedt een belangrijke financiële ondersteuning voor
studenten met een functiebeperking. Met het wegvallen van de mogelijkheid
voor studenten met een functiebeperking om een extra jaar basisbeurs via DUO
aan te vragen, zal de financiële ondersteuning voor deze studenten minder zijn
dan voorheen. Zij zijn dan vaker aangewezen op het profileringsfonds van de
instellingen.
Conclusie: in de nabije toekomst zijn studenten met een functiebeperking,
vanwege het verdwijnen van een extra jaar basisbeurs via DUO, meer dan
voorheen aangewezen op het profileringsfonds van de instellingen om hun studie
succesvol te kunnen doorlopen.
2.

Wat is er getalsmatig en qua samenstelling te zeggen over studenten met
een functiebeperking en hun beroep op het profileringsfonds?

Het beroep op het profileringsfonds door studenten met een functiebeperking zal
naar verwachting toenemen. Enerzijds omdat de studenten met een
functiebeperking eerder dan voorheen zijn aangewezen op financiële
Pagina 20 van 25

ondersteuning door de instellingen vanuit het profileringsfonds en anderzijds
omdat het aantal studenten met een functiebeperking toeneemt.
De inspectie is nagegaan of in de jaarverslagen van 2016 staat vermeld welk
bedrag specifiek besteed is aan studenten met een functiebeperking. Dit is geen
wettelijk vereiste. Het bedrag staat echter meestal niet specifiek vermeld, maar
geschaard onder de categorie ‘overmacht’. Slechts in de jaarverslagen van drie
instellingen is deze specificatie wel gemaakt. Uit deze gegevens en de bezoeken
aan de instellingen blijkt dat thans slechts een klein aandeel uit het
profileringsfonds wordt besteed aan studenten met een functiebeperking,
namelijk minder dan vijf procent. De benutting van het profileringsfonds door
studenten met een functiebeperking lijkt daarmee vooralsnog gering. De
gegevens zijn echter te beperkt om meer te kunnen geven dan een indicatie.
Conclusie: informatie over de besteding uit het profileringsfonds aan studenten
met een functiebeperking ontbreekt meestal. Het beroep op het profileringsfonds
door studenten met een functiebeperking zal naar verwachting toenemen, onder
meer doordat studenten met een functiebeperking eerder een beroep doen op
het profileringsfonds en vanwege een stijgend aantal studenten met een
functiebeperking.
3.

Zijn de studenten en medewerkers bij de instellingen goed op de hoogte van
het profileringsfonds en van de bovengenoemde veranderingen?

Tijdens de bezoeken bleek dat de studenten met een functiebeperking met wie
wij spraken onbekend zijn met het profileringsfonds. Dit sluit aan bij eerdere
bevindingen van ResearchNed en de inspectie dat slechts weinig studenten op
de hoogte zijn van het bestaan van het profileringsfonds.
Uit onze websearch blijkt dat veel websites van instellingen, met name de
hogescholen, geen informatie gericht op studenten met een functiebeperking
verschaffen over het profileringsfonds. Waar het profileringsfonds wel wordt
vermeld, is de informatie lang niet altijd makkelijk vindbaar of duidelijk.
Studentendecanen en –adviseurs zijn, voor zover wij kunnen overzien, vaak
goed op de hoogte van de mogelijkheden voor verlenging van de studiebeurs via
DUO, maar niet iedereen is op de hoogte van de mogelijkheid om een beroep te
doen op het profileringsfonds door deze groep studenten.
Verder bleek ons uit de bezoeken aan de instellingen dat zij vooralsnog
nauwelijks rekening houden met eventuele hogere uitgaven als gevolg van een
toename van het beroep op het profileringsfonds door studenten met een
functiebeperking.
Conclusie: studenten met een functiebeperking zijn niet of nauwelijks op de
hoogte van het profileringsfonds. De informatie hierover is voor studenten met
een functiebeperking vaak lastig te vinden op de websites van de ho-instellingen
en deze informatie is ook vaak onbekend bij studieadviseurs.
Voor zover wij kunnen overzien houden instellingen weinig rekening met de
toekomstige ontwikkelingen omtrent het profileringsfonds.

Pagina 21 van 25

De inspectie geeft drie aanbevelingen:
a.

b.

c.

De voorlichting van de instellingen aan de studenten met een
functiebeperking dient te worden verbeterd. Gezien de onbekendheid
van het profileringsfonds bij de studenten met een functiebeperking is
het van belang hen actief te wijzen op deze voorziening. In dit opzicht
dienen de instellingen nog eens goed te kijken naar de inrichting van
hun website en de overige communicatiemiddelen die kunnen worden
ingezet om de studenten met een functiebeperking te bereiken. Met
name de studieadviseurs dienen goed op de hoogte te zijn van de
mogelijkheid om een beroep te doen op het profileringsfonds door
studenten met een functiebeperking. Een optie is een aanpassing in

Studielink waarbij de student, die aanvinkt dat hij of zij een
functiebeperking heeft, automatisch wordt gewezen op het
bestaan van het profileringsfonds. Het grote voordeel hierbij is
dat langs deze weg in elk geval alle inkomende studenten worden
bereikt.

Voor de hoger onderwijs instellingen is het van belang rekening te
houden met mogelijk hogere uitgaven door een toename van het beroep
op het profileringsfonds door studenten met een functiebeperking.
Voor onder meer beleidsmakers zijn inzichtelijke gegevens van belang
vanuit het oogpunt van kansengelijkheid en inclusiviteit voor studenten
met een functiebeperking. Om een beter zicht te krijgen op de
bestedingen naar specifieke doelgroepen, met name de studenten met
een functiebeperking, is het nodig dat de besteding van middelen uit het
profileringsfonds in het jaarverslag nader worden gedifferentieerd. Dit
betekent dan wel een toename van de administratieve lasten. Het is aan
het Ministerie van OCW om deze belangenafweging te maken.

Dit onderzoek is niet representatief en geeft dus geen algemeen dekkend beeld.
Instellingen doen er goed aan na te gaan of de problemen bij de eigen instelling
spelen en zo ja, deze problemen aan te pakken.

Pagina 22 van 25

Literatuur

−

Interstedelijk Studenten Overleg (2016), Studentpsychologen, een stand
van zaken, Utrecht: ISO.

−

Interstedelijk Studenten Overleg (2013), Psychische klachten onder
studenten. Utrecht: ISO

−

Landelijke Studentenvakbond (2016), De staat van het profileringsfonds,
Een vergelijkend onderzoek naar profileringsfondsen van 28 hogescholen
en universiteiten Utrecht: LSVb.

−

Broek, A. van den e.a. (2017), Monitor beleidsmaatregelen 2016-2017,
Studiekeuze, studiegedrag en leengedrag in relatie tot
beleidsmaatregelen in het hoger onderwijs 2006-2016, Nijmegen:
ResearchNed.

−

Broek, A. van den e.a. (2013), Studeren met een functiebeperking, De
relatie tussen studievoortgang, studie-uitval en het gebruik van
voorzieningen. Eindmeting onderzoek ‘Studeren met een
functiebeperking’, Nijmegen: ResearchNed/ITS.

−

Centrum Hoger Onderwijs Informatie (2011-2017), Studeren met een
handicap", Gebruikerstoets 2016 en eerder, De oordelen van studenten
met een functiebeperking over hun studie en instelling, CHOI, 20112017

−

Inspectie van het Onderwijs (2010), Onbelemmerd studeren, Beleid en
voorzieningen voor studenten met een functiebeperking in het hoger
onderwijs, Utrecht: Inspectie van het Onderwijs.

−

Inspectie van het Onderwijs (2014), Onderzoek bij vier instellingen naar
toelating van studenten met een autismespectrumstoornis, Utrecht:
Inspectie van het Onderwijs.

−

Inspectie van het Onderwijs (2010), Van afstudeer- naar
profileringsfonds, over de financiële ondersteuning van studenten in het
hoger onderwijs, Utrecht: Inspectie van het Onderwijs.

−

Het Expertisecentrum handicap + studie (2015.) Slim beleggen.
Studeren met een functiebeperking: van beleid tot implementatie

−

Het Expertisecentrum handicap + studie (2017), Financieel slim
studeren.

−

OCW, (2018), Sectorakkoord hoger beroepsonderwijs 2018.

Pagina 23 van 25

6

Lijst met afkortingen en verklaringen

CHOI

Centrum voor Hoger Onderwijs Informatie

H&S

Expertisecentrum Handicap en Studie

ISO

Interstedelijk Studenten Overleg

IvhO

Inspectie van het Onderwijs

LSVB

Landelijke Studentenvakbond

OCW

Ministerie van Cultuur, Onderwijs en Wetenschap

VH

Vereniging Hogescholen

VSNU

Vereniging Samenwerkende Universiteiten

WHW

Wet op het Hoger Onderwijs

WSF

Wet Studiefinanciering

Pagina 24 van 25

Colofon

Inspectie van het Onderwijs
Postbus 2730 l 3500 GS Utrecht
www.onderwijsinspectie.nl
2018-11 l gratis
Een exemplaar van deze publicatie is te downloaden vanaf de website van de
Inspectie van het Onderwijs: www.onderwijsinspectie.nl
© Inspectie van het Onderwijs l juni 2018

Pagina 25 van 25