Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

29 407

Vrij verkeer werknemers uit de nieuwe EU
lidstaten

Nr. 127

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 6 juni 2011
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1 heeft op
28 april 2011 overleg gevoerd met minister Kamp van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over:
− de brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 21 april 2011 inzake afgifte van tewerkstellingsvergunningen (29 407, nr. 119).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Van Gent
De griffier van de commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Post

1
Samenstelling:
Leden: Van Gent (GroenLinks), voorzitter,
Hamer (PvdA), Van der Ham (D66), Sterk
(CDA), Smeets (PvdA), Dezentjé HammingBluemink (VVD), Van Hijum (CDA), Omtzigt
(CDA), Koşer Kaya (D66), Ulenbelt (SP),
Ortega-Martijn (ChristenUnie), Tony van Dijck
(PVV), ondervoorzitter, Spekman (PvdA),
Vermeij (PvdA), Karabulut (SP), Ouwehand
(PvdD), Dijkgraaf (SGP), Azmani (VVD), De
Jong (PVV), Klaver (GroenLinks), Huizing
(VVD), Straus (VVD) en Van den Besselaar
(PVV).
Plv. leden: Voortman (GroenLinks), Heijnen
(PvdA), Pechtold (D66), Uitslag (CDA),
Klijnsma (PvdA), Neppérus (VVD), Biskop
(CDA), Smilde (CDA), Dijkstra (D66), Kooiman
(SP), Slob (ChristenUnie), Bontes (PVV),
Fritsma (PVV), Çelik (PvdA), Dijsselbloem
(PvdA), Gesthuizen (SP), Thieme (PvdD), Van
der Staaij (SGP), Aptroot (VVD), Van Klaveren
(PVV), Sap (GroenLinks), Houwers (VVD),
Harbers (VVD) en De Mos (PVV).

kst-29407-127
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

1

Voorzitter: Van Gent
Griffier: Post
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Azmani, Bontes, Van
Gent, Van Hijum, Klaver, Koşer Kaya, Ortega-Martijn, Spekman en
Ulenbelt,
en minister Kamp van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, die vergezeld is
van enkele ambtenaren van zijn ministerie.
De voorzitter: Ik heet de minister, zijn hier aanwezige medewerkers en
natuurlijk mijn collega’s van harte welkom. We hebben voor de eerste
termijn afgesproken dat wij een spreektijd hanteren van vijf minuten en
dat per persoon één interruptie is toegestaan. Daar zal ik streng doch
rechtvaardig op toezien. Het woord is allereerst aan mevrouw OrtegaMartijn, die mij heeft laten weten dat zij deze vergadering helaas om 13.55
uur moet verlaten; wij weten allemaal dat er vandaag een zeer volle
agenda is.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Voorzitter. In de tweede termijn
van het arbeidsmarktbeleid had ik de minister gevraagd hoe het zat met
de verscherping van de eisen voor het afgeven van werkvergunningen
voor onder anderen Roemenen en Bulgaren en hoe volgens hem de
vrijgevallen werkplekken ingenomen konden worden door mensen met
een uitkering. De minister zei dat dit aan de werkgevers zelf was. Daar zit
juist het pijnpunt. Ik kan mij vinden in de visie van de minister dat het niet
zo kan zijn dat arbeid wordt verricht door buitenlandse werknemers terwijl
zo veel mensen met een uitkering aan het werk willen maar ook moeten.
De vraag is wel op welke manier er ingegrepen moet worden.
De fractie van de ChristenUnie staat pal achter het uitgangspunt dat er
eerst gezocht moet worden naar prioriteitgenietend aanbod van arbeid.
De minister geeft in zijn brief aan dat het UWV en de LTO een standaardprocedure hanteren voor het verstrekken van tewerkstellingsvergunningen volgens een stappenplan. De minister stelt in zijn brief dat dit
beleid tot de dag van vandaag van toepassing is. Daarnaast blijkt ook dat
het UWV de toeleiding van uitkeringsgerechtigden naar seizoenarbeid
wilde intensiveren. Ik begrijp het niet. Heeft het UWV dan sinds 2009
aanvragen voor tewerkstellingsvergunningen niet goed beoordeeld? Hoe
komt het dat het aantal verstrekte tewerkstellingsvergunningen in korte
tijd zo drastisch is afgenomen? Wat mij betreft, was het Europese spoor
van prioriteitgenietend aanbod immers toen al toepasbaar. Graag een
reactie hierop.
Op welke manier gaat het UWV de voorgenomen extra activeringsinspanningen verrichten om mensen met een uitkering in deze sector te
plaatsen? Graag hoor ik van de minister hoe hij dit op korte termijn wil
realiseren. Hoe zit het met de gemeenten? Lukt het de gemeenten om
WWB’ers in deze sector te plaatsen? Zijn er regionale projecten bekend
die voorzien in deskundige en gemotiveerde arbeidskrachten? Ik hoor
immers dat mensen vaak niet gemotiveerd zijn om in deze sector te
werken. Daar zitten deze werkgevers dus niet op te wachten. Welke
maatregelen gaat de minister nemen om ervoor te zorgen dat mensen
met een uitkering gemotiveerd aan de slag gaan? Welke garanties kan de
minister de tuinders geven dat zij straks zowel kwantitatief als kwalitatief
kunnen beschikken over voldoende arbeidskrachten?
De minister heeft volgens de brief op aandringen van de LTO een
overgangsperiode in acht genomen van januari tot en met juni van dit
jaar. Ik hoor van tuinders dat zij in problemen komen omdat zij niet snel
genoeg over arbeidskrachten kunnen beschikken. Dat geldt vooral voor
het plukken van zacht fruit. Ik moet daarbij zeggen dat ik de komende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

2

zomer echt wil gaan genieten van aardbeien. Is de minister bereid om de
overgangsperiode verder op te rekken? Graag een reactie daarop.
De heer Azmani (VVD): Voorzitter. Dit debat gaat niet over aardbeienkwekers of aardbeienplukkers, maar over moedwillige werkweigeraars.
Het is een grof schandaal dat het niet lukt om de 500 000 mensen die in
Nederland werkloos thuis op de bank zitten, aan het werk te zetten. Het is
tegenover hardwerkend en belastingbetalend Nederland niet te verkopen
dat wij onze werklozen niet aan het werk helpen maar in plaats daarvan
busladingen vol Roemenen en Bulgaren laten aanrukken. Wij hebben die
fout al eens eerder gemaakt. Ik doel op de import van duizenden
goedkope arbeidskrachten uit Marokko en Turkije in de jaren zestig. Mijn
vader was er daar één van. Zij moesten komen voor werk waarvoor de
Nederlanders zich te goed voelden. Velen werden werkloos of werden in
een WAO-uitkering gedumpt.
Daarom steunen wij de plannen van minister Kamp om het aantal
tewerkstellingsvergunningen – de zogenaamde TWV’s – voor seizoenarbeid buiten de EU tot een minimum te beperken. Wij zien die tewerkstellingsvergunningen echt als een laatste en uiterste redmiddel. Voor de VVD
gaat werk boven uitkering. Iemand die weigert om zijn handen uit zijn
mouwen te steken, moet daarvan de gevolgen dragen. Wie werk weigert,
moet zijn of haar uitkering verliezen. Het is onacceptabel als mensen zich
er met smoesjes vanaf kunnen maken. Elke dag staan miljoenen Nederlanders op om aan het werk te gaan. Hun loon wordt zwaar belast. Wij
mogen hun vertrouwen in een streng maar rechtvaardig stelsel van
sociale zekerheid niet ondermijnen. Onze misplaatste lankmoedigheid zet
de bijl in de solidariteit waarop dit stelsel drijft, maar blijkbaar loont het
om domweg werk te weigeren. Blijkbaar durven wij in dit land nauwelijks
door te pakken. Blijkbaar sluiten wij liever onze ogen voor de realiteit dat
mensen liever hun hand ophouden dan deze uit de mouwen te steken en
dat zij daar nog mee wegkomen ook.
Er zijn daarnaast heel veel goede alternatieven. Naast de Nederlandse
kaartenbakken is er nog een heel leger aan EU-werkwillenden te vinden.
En dat is bovendien vergunningvrij. Ik denk aan Spanje, waar een op de
vijf mensen een baan zoekt, of aan Polen, waar een werkloosheid bestaat
van 10%. Je zou dus denken dat het een koud kunstje moet zijn om
geschikte werknemers te vinden, maar de tuinders van West-Brabant
weten wel beter. Het water staat hun inmiddels tot de lippen. Het gaat om
1 200 bedrijven en om ongeveer 2000 arbeidsplaatsen. De timing van het
op zich juist strengere afgiftebeleid is op z’n zachtst gezegd hoogst
ongelukkig. De aardbeientelers dachten hun oogst met gemak binnen te
kunnen halen. Het UWV gaf immers sinds jaar en dag vergunningen af
voor dezelfde Roemeense seizoenarbeiders. Dat waren mensen die het
werk kennen: vertrouwde en ingewerkte krachten, vaklieden die je de zorg
over dure plukmachines toevertrouwt. Deze ondernemers dreigen nu in
de kou te blijven staan. De aanscherping van het regime is hun rauw op
het dak gevallen. De VVD-fractie acht een overgangsperiode dan ook op
haar plaats, niet alleen op papier maar ook in de praktijk. Het enige
alternatief is dat de overheid ervoor zorgt dat er voldoende handen
beschikbaar zijn om de oogst binnen te halen, want de oogst moet
worden binnengehaald, linksom of rechtsom. De brief van vorige week
van de minister schept enige verwarring. De minister lijkt begrip te tonen
voor de kwekers en verzoekt het UWV om tot 1 juli a.s. een overgangsperiode te laten gelden. Hulde daarvoor!
De voorzitter: De heer Spekman wil graag een interruptie plaatsen. Ik
wijs hem erop dat wij in de eerste termijn een spreektijd hebben van vijf
minuten en één interruptie per persoon.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

3

De heer Spekman (PvdA): Ik heb dat begrepen, maar deze interruptie is
de moeite waard, want ik hoor heel harde woorden. Ik heb ontzettend veel
respect voor de minister en voor zijn inzet, die naar beide partijen –
werknemers en werkgevers – even hard is. Ik hoor van de heer Azmani
enorm harde woorden over werknemers en ik zie enorm weke knieën – ik
kan ze net niet zien onder het bankje – ten opzichte van de werkgevers.
Hebben ook de werkgevers volgens de heer Azmani niet een beetje boter
op hun hoofd? Er heeft immers jarenlang misbruik plaatsgevonden: er
was sprake van uitbuiting van medewerkers en geknoei met tewerkstellingsvergunningen. De organisatie zelf greep niet in en men hield elkaar
de handen boven het hoofd. Waarom wel die harde woorden over de
uitkeringsgerechtigden en waarom die weke knieën ten opzichte van de
werkgevers? Ik vind het sneu voor sommige werkgevers, die hun best
hebben gedaan, maar heel veel werkgevers hebben het hier echt zelf naar
gemaakt.
De heer Azmani (VVD): Volgens mij is de kern van mijn betoog niet dat ik
de werkgevers in dezen geen rol en geen verantwoordelijkheid geef. Het
gaat erom dat wij vandaag een debat voeren over de land- en tuinbouwsector en boomkwekers in Brabant. Die zitten op dit moment met enorm
grote problemen. Dat heeft niet te maken met het feit dat zij niet voldoen
aan de arbeidsverplichtingen, want wij hebben een goede inspectie om
dat te controleren. Nee, zij zitten met de handen in hun haar, omdat wij
sinds jaar en dag gemakkelijk tewerkstellingsvergunningen gaven. Dat is
een proces geweest van tien jaar, waarin mensen gewoon keer op keer
naar die bedrijven kwamen. Dat wordt nu ineens veranderd. Ineens komt
er een wijziging. Ik vind ook dat wij nu moeten kijken naar de 500 000
mensen in de samenleving die aan de kant staan. Die willen wij hier toch
graag voor inzetten? Dat wil de heer Spekman toch ook? Als wij de
belemmeringen niet opheffen of geen sancties opleggen, krijg je dat niet
voor elkaar. Wij kijken dus niet alleen naar werknemers, maar daar ligt wel
de kern van het probleem.
De voorzitter: Voordat de heer Spekman een korte vervolgvraag stelt, wil
ik u beiden erop wijzen dat het niet de bedoeling is dat u samen hele
termijnen gaat houden maar dat er gewoon een puntige vraag wordt
gesteld waarop ook een kort antwoord wordt gegeven.
De heer Spekman (PvdA): Ik constateer dat de heer Azmani nog steeds
harde woorden spreekt over de uitkeringsgerechtigden maar weke knieën
heeft ten opzichte van de werkgevers. Is de heer Azmani het met mij eens
dat er nogal wat werkloze Spanjaarden, Polen en Nederlanders zijn en dat
een werkgever zich steeds weer terdege had kunnen voorbereiden op de
keuze voor een werknemer uit Europa of uit ons eigen land? Mijn tweede
vraag heeft hier alles mee te maken: is de heer Azmani het met mij eens
dat heel veel werkgevers bewust voor Roemenen en Bulgaren hebben
gekozen omdat die goedkoper zijn en makkelijker voor het lapje te houden
zijn? Dat blijkt uit tal van onderzoeken. Dat was een bewuste keuze; nu
worden zij gedwongen om daarmee te stoppen en om Nederlanders in
dienst te nemen.
De voorzitter: Dat was niet een heel goed voorbeeld van een korte vraag.
De heer Azmani (VVD): Nee voorzitter, dat was geen korte vraag. Ook het
antwoord zal dus niet kort zijn; daarvoor alvast mijn excuses. Kort gezegd
komt het erop neer dat al sinds jaar en dag, al sinds 2001, verschillende
plannen van aanpak en verschillende projecten worden opgericht. Er is
ook samenwerking met de LTO en het UWV. Keer op keer waren er
plannen om ervoor te zorgen dat de Nederlanders die in onze kaartenbakken zitten, eindelijk aan het werk zouden worden gezet. Keer op keer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

4

mislukt dit. Je kunt dus niet zo gemakkelijk zeggen dat de sector daar
geen bijdrage aan heeft geleverd. Daarmee doet de heer Spekman de
sector absoluut geen recht. Het is gewoon duidelijk wat er uiteindelijk
moet gebeuren. Daar is geen misverstand over. Hoe komt de heer
Spekman erbij dat er sprake is van onderbeloning? Volgens mij geldt voor
die sector gewoon een cao en we hebben ook het wettelijk minimumloon.
In die zin kunnen mensen vanuit de Nederlandse kaartenbakken dit werk
prima doen. Dat loont ook meer, want een uitkering is het sociaal
minimum van 70% van het minimumloon.
De voorzitter: Ik zou u toch echt willen vragen om beknopter te zijn, want
anders zijn wij straks om 14.00 uur nog bezig en hebben wij nog geen
antwoord gekregen. Ik vind het allemaal prima, maar dat is niet de
bedoeling.
De heer Klaver (GroenLinks): De heer Azmani zegt dat er geen sprake is
van onderbetaling omdat wij in Nederland een cao en het minimumloon
hebben. In De Telegraaf heeft de minister echter aangegeven dat er ook
een grote verantwoordelijkheid ligt voor de werkgevers in de land- en
tuinbouwsector: zij moeten voldoende betalen. Hoe kijkt de heer Azmani
daartegen aan?
De heer Azmani (VVD): Het wordt misschien een herhaling van zetten,
maar ik vind de redenering over die betalingen zo vreemd. Wij laten aan
de ene kant 500 000 mensen in die uitkeringen zitten, dus in het sociaal
minimum. Aan de andere kant zeggen we dat die mensen kennelijk geen
motivatie hebben omdat de betaling niet helemaal juist zou zijn en niet
het cao-loon waardig zou zijn. Het cao-loon is waardig, omdat dat meer is
dan het wettelijk minimumloon. Ik begrijp de vraag dus helemaal niet.
De heer Klaver (GroenLinks): Dan zal ik proberen om het nog eens uit te
leggen. De vraag is waarom deze Bulgaren en Roemenen zo populair zijn
bij deze tuinders. Mijn stellige overtuiging is dat zij niet alleen populair
zijn omdat zij hard kunnen werken maar ook omdat zij goedkoper zijn. Er
hoeft dus minder betaald te worden dan aan een Nederlandse arbeidskracht. Dat komt ook omdat Nederlandse arbeidskrachten mondiger zijn;
als zij worden onderbetaald, trekken zij misschien aan de bel bij een
vakbond of de inspectie. Dat is mijn stellige overtuiging. Wij hebben hier
vaker over gediscussieerd. Zou het niet een oplossing zijn als de inspectie
er strenger op toeziet dat het minimumloon of het cao-loon echt wordt
betaald? Ik zal straks in mijn eigen betoog ingaan op een bredere
oplossing.
De heer Azmani (VVD): Het verbaast mij dat de land- en tuinbouwsector
zo wordt weggezet. Er wordt gegeneraliseerd dat er onderbetaald zou
worden of dat er weinig zou worden betaald. Er is gewoon een cao met
elkaar afgesproken. Dat is prima. Het zal niet heel veel geld zijn, maar daar
gaat het uiteindelijk niet om. Het gaat erom dat mensen gewoon moeten
werken voor hun uitkering. We hebben een inspectie. Volgens mij zorgt dit
kabinet ook voor een zwaardere inzet van de inspectie. Ik zie dus niet in
waarom er op dit punt een probleem zou moeten zijn.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De heer Azmani zei zeer terecht
dat er projecten zijn geweest maar dat wij blijven zitten met die
kaartenbak. Ik ben dus heel benieuwd welke maatregelen er volgens hem
voor moeten zorgen dat de sector kan gaan beschikken over gemotiveerd
en gekwalificeerd personeel.
De heer Azmani (VVD): Als wij in dit land de consequenties durven te
trekken als werk wordt geweigerd en de uitkering dan dus intrekken – dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

5

is eigenlijk mijn verzoek aan de minister – zullen wij zien wat dat betekent
voor de motivatie en welke stimulans dat al geeft. Ik heb het echter ook
over belemmeringen. Kennelijk wordt er een grens van 35 kilometer
gehanteerd voor de afstand tussen de woonplaats en de werkplaats. Ik
begrijp zo’n voorwaarde niet, want als ik zonder werk in Groningen woon
en als er werk in Flevoland is, ga ik gewoon dat werk in Flevoland doen.
Van dergelijke belemmeringen denk ik echt: dat kan anders. Dat geldt ook
voor de «mindsetting». In de re-integratie of door gemeenten wordt
gezegd dat men deze mensen niet in seizoenarbeid wil hebben omdat zij
daarmee niet duurzaam worden geplaatst. Dat is echter altijd nog beter
dan mensen in dure re-integratieprojecten stoppen die niet tot succes
leiden. Dan kun je dit beter als een instrument gebruiken om werkervaring
op te doen en met hard werken te laten zien dat je motivatie hebt om
verder te komen in deze Nederlandse samenleving.
De voorzitter: Ik wil u echt vragen om iets kortere antwoorden te geven.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik vind dat de heer Azmani een
beetje te gemakkelijk redeneert. Mijn vraag ging over deskundige en
gemotiveerde arbeidskrachten, die inderdaad 50 kilometer moeten gaan
reizen. Ik vraag mij overigens sowieso af of de werkgevers die reiskosten
moeten betalen; dat komt er dus nog bij. Daarnaast vraag ik mij af hoe je
iemand echt gemotiveerd krijgt als hij dit moet doen. Ik heb al gezegd dat
ik het helemaal eens ben met de visie van de minister.
De voorzitter: En uw vraag is?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik wil van de heer Azmani
weten hoe wij het voor elkaar krijgen dat de sector straks inderdaad kan
beschikken over gekwalificeerd maar ook gemotiveerd personeel vanuit
de bakken van de gemeente en het UWV.
De heer Azmani (VVD): Voorzitter, ik zal u helpen door heel kort te
reageren. Werk gaat te allen tijde boven uitkering; daar gaat het om en dat
is de oplossing en het antwoord.
De voorzitter: Ik neem aan dat u bijna klaar bent met uw betoog. Hebt u
dat niet eigenlijk al gedaan in de beantwoording? Niet? Dan vervolgt u uw
betoog.
De heer Azmani (VVD): Ik neem aan dat gewoon mijn spreektijd geldt en
dat interrupties afgaan van de reguliere spreektijd. Ik zal snel verder gaan.
In de praktijk merken de tuinders hier dus niets van. Tussen de regels door
lees ik dat de minister de kwekers de komende maanden wil helpen om
andere EU-werknemers te vinden. Het busje met Polen rijdt dan straks
namens de «firma Kamp» voor. Op zich is dit goed, maar het is
symptoombestrijding. Liever zie ik dat de minister het probleem bij de
wortel aanpakt en dat het busje dat straks voorrijdt, Nederlandse
werklozen in plaats van Polen bevat. Dat moet het streven van deze
minister zijn en daarop moet al zijn inzet gericht zijn. Zet eindelijk onze
eigen werklozen aan het werk! De acceptatieplicht mag geen dode letter
zijn en daar horen strenge sancties bij. We doen dit ook bij bijstandsfraude. Het voorstel is om de bijstand dan drie maanden te korten. Dan
doen wij dat bijvoorbeeld ook bij moedwillige werkweigeraars of wij
trekken de uitkering dan gewoon in. Graag een reactie van de minister.
Ik verzoek de minister ook om op korte termijn – liever vandaag dan
morgen – in overleg te treden met het UWV, de gemeente en de LTO om
alles op alles te zetten om Nederlandse uitkeringsgerechtigden deze
vacatures te laten vervullen. Ik heb het al over de belemmeringen gehad
en ik heb een paar voorbeelden van die belemmeringen genoemd. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

6

vraag ook om bij werkweigering zo snel mogelijk sancties op te leggen,
want dat is het centrale probleem. Wij zijn immers verwend en wij voelen
ons hier te goed voor. Dan heb ik het nog niet eens gehad over de
uitspraken van Nederlandse hoogleraren in het nieuws en vanochtend
nog in de Spits dat de Nederlandse werklozen het werk in de tuinbouw
niet aan zouden kunnen omdat het fysiek zwaar werk is. En daarom laten
wij Roemenen en Bulgaren dit werk maar doen. Dat is de hypocrisie ten
top. Ik zeg tegen de minister dat we nu moeten durven doorpakken,
zonder dat de Brabantse aardbeienoogst verloren gaat. Elke dag die de
Brabantse telers moeten wachten, is er een te veel. Wie de spelregels
wijzigt, doet dat niet tijdens de wedstrijd. Een overgangsregeling waarbij
de voorwaarden niet verder worden aangescherpt, lijkt mij alleszins
redelijk.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. De zon schijnt buiten al vroeg in
de lente en de aardbeien komen nu al op, maar vervolgens dreigt die
mooie oogst te verpieteren. Minister Kamp stopt met de afgifte van de
tewerkstellingsvergunningen. Tuinders mogen voor de oogst geen
werknemers uit Oost-Europa meer inhuren. Deze tuinders werken al jaren
met die Oost-Europeanen samen. Iedereen won bij die samenwerking.
Tuinders haalden ieder jaar een prachtige oogst binnen, Nederlanders
profiteerden via de belastingen van de exportsector en de Oost-Europeanen kregen een veel hoger loon dan thuis. Maar helaas, minister Kamp
sluit vanaf 1 juli de grens. Tuinders kregen slechts twee maanden
voorbereidingstijd, terwijl zij nu alweer moeten starten met de oogst. Dit
abrupte protectionisme past niet bij een betrouwbare overheid. Een
tuinder die al vijf jaar dezelfde Oost-Europeanen inhuurt, kan in een paar
weken geen ander geschikt personeel vinden. De zuur verdiende oogst
gaat noodgedwongen naar de haaien. Minister Kamp draait ondernemers
de nek om, omdat van Wilders de grenzen dicht moeten. Het marionettenkabinet van Geert Wilders zit er pas een halfjaar, maar nu plukt de
Nederlandse economie al de zure vruchten. De Belgische concurrenten
lachen zich suf. Zij zitten soms maar 10 kilometer verderop, maar krijgen
in 5 à 10 dagen een vergunning. Minister Kamp doet een grote Nederlandse exportsector de das om. Dat is een onbegrijpelijke actie, vooral
voor een liberale minister.
Minister Kamp wil dat werklozen eerst aan de slag gaan. Zij moeten
volgens hem openstaande vacatures vervullen. Op zich prijs ik de minister
daarvoor. Ik deel die ambitie volledig met hem, maar helaas zien wij dat
dit in de praktijk niet lukt. Een tuinder vertelde over de problemen waar hij
tegen aanliep. Hij zocht personeel en kreeg tien kandidaten aangeleverd
door het UWV. Er kwam echter niemand opdagen, terwijl de tuinder maar
liefst 52 werknemers zocht. Onderzoek door het eigen ministerie van de
minister bevestigt dit. In een rapport uit 2009 staat: «Veel regionale
projecten of activiteiten om groepen uitkeringsgerechtigden te bemiddelen naar vacatures in de land- en tuinbouwsector zijn de afgelopen
jaren beëindigd met een slecht resultaat.» Kortom: het werkt niet. We
moeten dit probleem niet tot het probleem van de tuinders maken. Wat
gaat er in die twee maanden gebeuren? Waarom zou het nu ineens wel
lukken om alle uitkeringsgerechtigden, ook in de tuinbouw, aan het werk
te zetten? Er is maar één echte oplossing, namelijk het hervormen van de
WW. Alleen zo stimuleren wij werklozen om de arbeidsmarkt op te gaan,
maar helaas is ook dit weggegeven, door de PVV. Tot dan zijn hardwerkende Nederlanders de sigaar.
Vanaf 2014 geldt voor Roemenië en Bulgarije het vrije verkeer voor
werknemers. Vanaf dan zijn geen tewerkstellingsvergunningen meer
nodig. In de drie tussenliggende jaren gaat de grens ineens potdicht.
Minister Kamp bedrijft hiermee dus symboolpolitiek. Ik heb eigenlijk maar
één vraag. Is de minister bereid om zijn plan per direct terug te draaien?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

7

De heer Van Hijum (CDA): Voorzitter. Laat ik met de deur in huis vallen:
voor de CDA-fractie is het onbegrijpelijk dat de minister dit conflict met de
land- en tuinbouw zo op de spits drijft. Deze sector is door het kabinet – ik
neem aan: het voltallige kabinet – aangewezen als een van de topsectoren
die belangrijk zijn voor onze economie, de werkgelegenheid en de export.
De sector heeft per jaar 110 000 vacatures in het seizoenwerk, waarvan er
ongeveer 2 500 worden vervuld via werkvergunningen, hoofdzakelijk voor
mensen uit Roemenië en Bulgarije. Het gaat dus om 2 500 mensen op een
totaal van 110 000. Dit gebeurt bovendien niet zonder meer en zomaar: er
zijn strikte voorwaarden aan gesteld. In 2010 zijn bovendien afspraken
gemaakt over wervingsinspanningen die van werkgevers worden
verwacht maar ook over inspanningsverplichtingen voor gemeenten en
het UWV om beschikbaar geschikt en gemotiveerd personeel – zo staat
het ongeveer in de opdracht van het UWV – aan te leveren. Dat plan van
aanpak voor de personeelsvoorziening hebben wij met z’n allen hier
besproken.
De afgelopen maanden hebben heel veel tuinders, met name in de
aardbeienteelt en de boomkwekerij, ervaren dat het UWV strenger is gaan
toetsen op de afgifte van tewerkstellingsvergunningen. Als ik het goed
heb begrepen, is in april nog maar 27% van de aanvragen gehonoreerd,
terwijl dit percentage een aantal maanden eerder veel hoger lag. Bij mijn
fractie ontstaat de indruk dat de minister de afgelopen maanden de
spelregels tijdens het spel eenzijdig heeft aangescherpt, met als hoofdreden – dat heeft hij een aantal malen in de media toegelicht – dat in
Nederland toch nog ongeveer 500 000 werkzoekenden rondlopen die dit
werk ook zouden kunnen doen. Tegelijkertijd merken tuinders er in de
praktijk helemaal niets van dat er daadwerkelijk extra inspanningen zijn of
worden geleverd om die mensen naar de vacatures toe te brengen, terwijl
de tuinders wel een acuut personeelsprobleem hebben door die
aanscherping van de toetsing. Het gevolg daarvan is dat men op het
laatste moment noodgedwongen mensen uit Litouwen, Polen en andere
EU-lidstaten moet invliegen. Tel uit je winst! Je hebt het dan immers ook
over arbeidsmigranten.
Ik heb in eerste instantie een aantal vragen aan de minister. Ten eerste: is
het juist dat het UWV op dit moment al strenger toetst en een
TWV-aanvraag feitelijk afwijst omdat er ergens in Nederland of in Europa
iemand rondloopt die het werk zou kunnen doen? Ten tweede: waarom is
er niet fatsoenlijk overlegd over deze wijziging van de toetsingspraktijk? Ik
verwees al naar het gezamenlijke plan van aanpak dat in 2010 is opgesteld
door het UWV, de LTO en de minister. Daarin zijn afspraken gemaakt over
de toelevering. Ten derde: is de minister bereid om dit jaar gewoon
conform dat plan van aanpak te blijven werken, zodat in die zin geen extra
onzekerheid ontstaat voor de tuinders over de vraag of zij hun oogst
conform de verwachting kunnen binnenhalen? En is de minister ook
bereid om op korte termijn, dus in elk geval voor 1 juli, met de sector te
overleggen over de vraag hoe je, als je je al minder afhankelijk wilt maken
van de tewerkstellingsvergunning, dat moet doen. Ik begrijp immers
oprecht niet waarom een groep ondernemers die op basis van de regels
jarenlang vergunningen van de overheid heeft gekregen, aan de ene kant
op deze manier door de minister wordt gepakt, terwijl er aan de andere
kant nog ongelooflijk veel mensen – ook ondernemers in de land- en
tuinbouw, zoals de heer Spekman al zei – via malafide praktijken en
illegale constructies werken. Laten wij dan met elkaar werk maken van het
hard aanpakken van dat probleem. En de laatste vraag: hoe verhoudt dit
voorstel van de minister zich tot het «stand still»-principe op grond
waarvan Nederland er in het kader van de toetredingsverdragen met
Bulgarije en Roemenië aan gehouden is om regelgeving niet aan te
scherpen? Ook daarop krijg ik graag een reactie van de minister.
Ook de CDA-fractie vindt dat werkgevers natuurlijk moeten worden
aangesproken op hun eigen wervingsinspanningen. Personeelsvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

8

ziening is in de eerste plaats een verantwoordelijkheid voor werkgevers
en sectoren zelf. Wij vinden ook dat de sector best nog een tandje bij kan
zetten voor het inschakelen van mensen met een grote afstand tot de
arbeidsmarkt. Ik ben een aantal maanden geleden op bezoek geweest bij
tuinders die Wajongers in dienst hebben. Gelet op de diensten die men
verleent voor bedrijven die arbeidsmigranten inhuren – de payrollconstructies die de administratieve lasten uit handen nemen – zou de sector
dat soort diensten ook eens moeten opzetten voor mensen met een grote
afstand tot de arbeidsmarkt. Dat kan allemaal best. Ik ben het met de heer
Azmani eens dat wij werklozen af en toe best wat meer kunnen activeren
om passend werk te doen. Op weigering mogen ook best sancties staan,
maar het is echt kortzichtig om te veronderstellen dat je daarmee het
personeelsprobleem in de land- en tuinbouw én in een aantal andere
tekortsectoren oplost. Wij moeten ook heel reëel onder ogen zien dat we
heel kort na de crisis alweer bijna op het niveau van evenwichtswerkloosheid zitten. Daarbij is er gewoon een kwalitatieve mismatch op de
arbeidsmarkt. We moeten dus ook iets nuchterder en iets meer
ontspannen kijken naar het instrument van tijdelijke arbeidsmigratie om
dit soort problemen op te lossen.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik begreep eerder van de CDA-fractie dat zij
de problemen inzake de tewerkstellingsvergunningen slechts voor een
jaar wilde opheffen, zodat tuinders in die periode snel een tewerkstellingsvergunning krijgen. In 2014 is er sprake van vrij verkeer van werknemers.
Wat gebeurt er dan in 2012 en 2013?
De heer Van Hijum (CDA): Daar loop ik niet voor weg. Wij hebben met
elkaar afgesproken om de overgangsperiode te verlengen tot 2014; daar
zijn wij voorstander van geweest en daarover heb ik pittige discussies met
de land- en tuinbouw gevoerd. Die overgangsregeling houdt in dat er in
die tijd geen vrij verkeer van werknemers is en dat je dus met tewerkstellingsvergunningen mag werken. De toetredingsverdragen bepalen dat je
op grond daarvan geen aanscherpingen mag aanbrengen. Als er geen
prioriteitgenietend aanbod is, is er dus een zekere ruimte om je toevlucht
te zoeken tot Roemenië, Bulgarije of landen buiten de EU. Daar gaat het
hier om. Dat wordt in de praktijk al jarenlang gedaan, niet alleen met
medeweten van de overheid maar zelfs met medewerking van de
overheid. Als je tijdens de rit, tijdens het spel en vlak voor de oogst de
spelregels eenzijdig aanscherpt, waardoor je ondernemers acuut voor een
personeelsprobleem plaatst, heb ik daar grote moeite mee. Vandaar deze
verontwaardigde toon van mijn bijdrage.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Die verontwaardigde toon begrijp ik, want
ook ik wil dat die vergunningen worden gegeven. Ik wil immers niet dat
de oogst van de tuinders verpietert, maar het punt is dat tuinders tot 2014
elk jaar weer in dezelfde problemen zitten als er geen tewerkstellingsvergunning wordt gegeven. Dan moet je ook durven zeggen dat dit niet
alleen voor dit jaar maar ook voor 2012 en 2013 moet gelden, want anders
hebben wij hetzelfde probleem elk jaar opnieuw. Dat zou ook het CDA niet
moeten willen, want hiermee maakt u het probleem van uitkeringsgerechtigden die niet gemotiveerd kunnen worden – zo zegt u dat – tot het
probleem van de ondernemers. U laat daarmee Brabant en Limburg in de
steek. Er moeten dus ook in 2012 en 2013 vergunningen worden gegeven.
De heer Van Hijum (CDA): Mevrouw Koşer Kaya moet wel luisteren naar
wat ik heb gezegd in mijn inbreng. Mijn fractie is van mening dat in elk
geval dit jaar volgens het in 2010 afgesproken plan van aanpak moet
worden gewerkt. Ik heb er ook voor gepleit dat, als de minister wil dat de
afhankelijkheid van de sector van tewerkstellingsvergunningen wordt
verminderd, daarover fatsoenlijk overleg plaatsvindt, ook om te bepalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

9

wat er nodig is om dat te bereiken. De kraan moet niet eenzijdig dicht
worden gedraaid, maar er moet ook worden geleverd op het punt van
werklozen en werkzoekenden. Al dat soort zaken moeten in samenhang
met elkaar op een goede manier worden besproken en moeten niet op
deze manier eenzijdig worden opgelegd. Ik reken erop dat de sector
bereid is om dat overleg met de minister aan te gaan om te bekijken hoe
dit kan worden bereikt, net zoals dit in voorgaande jaren ook in normaal
overleg is gedaan. Daar zit mijn verontwaardiging: waarom is dit niet op
een goede manier gebeurd in een enigszins normaal overleg? Dan waren
volgens mij dit AO en het kort geding niet nodig geweest.
De heer Ulenbelt (SP): Voorzitter. Mijn fractie betreurt het dat wij over dit
onderwerp bij elkaar zitten. Het is onder de rechter en dit parlement heeft
het goede gebruik om zich zeer terughoudend op te stellen zolang een
zaak bij de rechter ligt.
Ik vraag de minister wat er precies is veranderd in de regelingen. Je hoort
daar nogal verschillende geluiden over. Een overgangsmaatregel tot 1 juli
lijkt mij terecht.
De minister deed één uitspraak die mij uit het hart gegrepen was: als je
werknemers wilt hebben, moet je betalen. Gisteravond zagen wij op tv
een aardbeienteler trots verklaren dat hij bruto € 8,65 per uur betaalde en
dat dit conform de cao was. Dat is het minimumloon voor zwaar werk. Het
is wel volgens de cao, maar in de cao staat dat je dan een gelegenheidswerknemer bent. Willen mensen in Nederland niet hard werken en niet
zwaar werk doen? Jazeker wel! Wie haalt het huisvuil op en wie werkt er
in de bouw? Het hovenierswerk is ook zwaar. Dat wordt echter fatsoenlijk
betaald. Ik snap het dus wel. Mijn fractie heeft al vaker gezegd dat een
groot deel van de Nederlandse tuinbouwsector verslaafd is aan goedkope
arbeid, van hoe ver die arbeid ook moet komen. Wat dat betreft, is het
zeer terecht dat de minister daar paal en perk aan wil stellen.
Dit probleem doet zich al heel lang voor. Ik heb al eerder een voorstel
gedaan. Er zijn mensen die buiten en in het groen willen werken. Het is
zwaar werk en zij willen dit doen voor een fatsoenlijk loon. Ik vind niet dat
je een Nederlandse werkloze die zich oriënteert op duurzaam werk – hij
moet daarmee immers in zijn inkomen voorzien en hij moet daarmee zijn
gezin onderhouden en zijn huis betalen – ertoe kunt verplichten om zes
weken aardbeien te plukken. Dat is niet voor de toekomst. Ik heb wel een
andere oplossing: waarom introduceren wij niet de tuinbouwvakker? De
minister kan in overleg gaan met de sector om ervoor te zorgen dat
iemand een vaste baan heeft maar in Nederland van oogst naar oogst
meeloopt. Zo’n persoon kan dan het grootste deel van het jaar onder de
pannen zijn. Ik weet zeker dat heel veel Nederlandse jongeren absoluut
geïnteresseerd zullen zijn in zo’n baan in de tuinbouw, waarbij men vaak
buiten werkt. Zulke initiatieven komen niet uit de sector. Kortzichtig haalt
de sector goedkope arbeid van ver weg. Als je dan in problemen komt,
heb je die problemen eigenlijk over jezelf afgeroepen.
Tot slot: wat is eigenlijk de logica van het feit dat wij 50% van onze
aardbeien exporteren en daarvoor duizenden arbeiders uit Roemenië
moeten importeren? Dat klinkt mij niet logisch in de oren, maar ik nodig
de minister ertoe uit om met de sector in overleg te gaan om het beroep
tuinbouwvakker te ontwikkelen, zodat wij minder afhankelijk worden van
buitenlandse arbeid. Reizen is geen bezwaar; dat doet men in de bouw
ook.
De heer Bontes (PVV): Voorzitter. Waar hebben wij het hier eigenlijk over?
Wat is de kern van het probleem? De kern van het probleem is dat er 2000
arbeiders nodig zijn voor werk in de land- en tuinbouwsector. De kern van
het probleem is ook dat wij 400 000 werklozen hebben. Niemand kan mij
wijs maken dat bij die 400 000 werklozen niet 2000 mensen te vinden zijn
die geschikt zijn om in deze sector te werken. Het is voor mij onvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

10

stelbaar dat dit de kern van het probleem kan zijn. Gisteravond heb ik
gekeken naar een uitzending van Nieuwsuur. Daarin werden twee
werkloze Nederlandse mannen geïnterviewd van wie er één zei dat hij
helemaal niet wist dat die behoefte er was in de land- en tuinbouwsector
en dat hij dat werk best zou willen doen. Hij stond daar niet negatief
tegenover. Hij wist dus gewoon niet dat er dringend werd gezocht naar
arbeiders. De ander kende het probleem wel en zei dat hij het werk wel
zou willen doen als hij dat zou moeten doen. Daar ligt volgens mij de kern
van de oplossing. Werklozen die hiervoor nodig zijn en die hiervoor
aangezocht worden, kunnen dit vanaf nu niet zomaar naast zich
neerleggen. Zij zullen door het UWV bij de hand genomen moeten
worden en moeten daadwerkelijk aan het werk gezet worden. Mijn eerste
vraag aan de minister is of het UWV hier bovenop zit. Is er eenduidigheid
in het beleid? Verschilt het beleid niet per locatie? De gemeente Vlagtwedde in Groningen is er bijvoorbeeld in geslaagd om het aantal
werklozen met de helft terug te dringen. Zit het UWV er nu dus echt
bovenop?
Als iemand zegt dat hij het werk wel zou kunnen maar dat hij daar geen
zin in heeft en niet komt opdagen, kan er gekort worden op de uitkering.
Gebeurt dat ook in de praktijk? Hoeveel gevallen zijn er daarvan bekend?
Ik pleit er voor om ook de werkgevers aan te pakken. De Arbeidsinspectie
moet keihard optreden tegen werkgevers die frauderen, onderbetalen of
illegalen in dienst hebben en moet daar bovenop zitten. In die samenhang
moet het lukken om die paar duizend mensen te vinden.
De richtlijn houdt in dat er eerst wordt gekeken in het eigen land, dan
binnen de EU en dan pas daarbuiten. Die bepaling over de EU-populatie
staat er wel, maar zou eigenlijk helemaal niet nodig moeten zijn. De
uitzonderingsgevallen, het verlenen van tewerkstellingsvergunningen aan
Roemenen en Bulgaren, zijn helemaal uit den boze. De PVV-fractie heeft
de overtuiging dat het moet lukken binnen die 400 000 Nederlandse
werklozen. Daar zitten ongetwijfeld mensen bij die niet geschikt zijn, maar
als er 200 000 werklozen zijn die dit werk zonder meer zouden kunnen
doen, moet je er daar toch echt 2000 uit kunnen halen.
Verder vindt de PVV-fractie dat de minister tijdig is geweest met zijn
maatregel. De datum van 1 juli is prima. Daar moeten wij dan maar de
schouders onder zetten. Dan gaat het vast en zeker lukken. Bij dezen wil
de PVV-fractie de minister prijzen voor zijn daadkracht en voortvarendheid.
De heer Klaver (GroenLinks): Voorzitter. De ambitie om meer mensen die
nu in Nederland aan de kant staan aan het werk te krijgen, realiseer je
volgens mij niet door de grenzen dicht te gooien. Mijn fractie is ook niet
voor het dichtgooien van de grenzen. We leven in de Europese Unie, met
een open markt en met vrij verkeer van personen en goederen. Dat is een
groot goed.
Ik denk ook dat het belangrijk is om spelregels niet tussentijds zodanig te
veranderen dat ondernemers zich daar niet goed op kunnen voorbereiden.
Ik ben het er echter wel mee eens dat wij moeten oppassen voor
oneerlijke concurrentie met medewerkers uit het buitenland. We hebben
hier vaak gediscussieerd over de vraag of mensen uit – vooral –
Oost-Europa in Nederland worden onderbetaald. Er wordt vaak gezegd
dat gewoon het minimumloon wordt betaald, maar vaak is er ook sprake
van concurrentie op arbeidsvoorwaarden. Als wij de mensen die nu in
Nederland aan de kant staan, aan het werk willen krijgen, moeten wij niet
de grenzen dichtgooien; dan moeten wij de kwalitatieve mismatch
oplossen en dan moeten wij zorgen voor eerlijkere concurrentie. Zie
streng toe op de naleving van de cao’s in de land- en tuinbouwsector,
want ik vraag mij af of er anders zo veel mensen uit Roemenië en
Bulgarije gehaald zouden worden. Als dat dan toch gebeurt, gaat het niet
om concurrentie op arbeidsvoorwaarden maar om concurrentie op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

11

kwaliteit. Daar heb ik niets op tegen. Een aardbeienteler, Mark van Aert,
geeft in het Financieele Dagblad aan dat hij met zijn handen in het haar zit,
dat hij altijd een groep van 50 Roemenen van uitstekende kwaliteit naar
Nederland haalt en dat hij hen graag wil gebruiken voor het plukken van
de aardbeien. Dat zou moeten kunnen als het gaat om concurrentie op
kwaliteit en niet op arbeidsvoorwaarden. Is de minister bereid om dit jaar
al strenger toe te gaan zien op naleving van de arbeidsvoorwaarden en de
cao’s? Ik begrijp dat dit een enorme druk zou leggen op de Arbeidsinspectie, maar wij zijn bereid om samen met de vakbonden te bekijken of
samenwerking mogelijk is om veel strenger te controleren of die
arbeidsvoorwaarden worden nageleefd.
De heer Van Hijum (CDA): Het gaat hier natuurlijk in principe om de
vraag in hoeverre er een gerechtvaardigde afhankelijkheid is van
tewerkstellingsvergunningen, maar de heer Klaver brengt het punt van de
arbeidsvoorwaarden zeer nadrukkelijk ter sprake. Is het hem bekend dat
bij het afgeven van een vergunning de mensen die hierheen komen, in
principe gewoon in dienst komen van het bedrijf? Als je een vergunning
wilt krijgen, wordt dus ook getoetst of er wordt betaald conform de cao, of
er huisvesting wordt geregeld en al dat soort zaken. Als je dit afschaft en
de ondernemer als het ware in de handen van uitzendbureaus drijft, moet
je je afvragen of dit dan allemaal goed geregeld is. In dat opzicht vraag ik
mij af of het voorstel van de heer Klaver een verbetering is.
De heer Klaver (GroenLinks): Ik heb zojuist niet voor afschaffing van de
tewerkstellingsvergunningen gepleit. Ik geef aan – en dat hoor ik ook van
tuinders met wie ik heb gesproken – dat er op het punt van de arbeidsvoorwaarden een race to the bottom is om te kunnen overleven op een
zeer concurrerende markt.
De heer Van Hijum (CDA): De kern van mijn punt was dat de mensen
gewoon in dienst komen bij het bedrijf. Je moet hen dus gewoon betalen,
net als alle andere medewerkers van de onderneming. Daar kun je niet
van afwijken. Daarom is dat punt hier relevant.
De heer Klaver (GroenLinks): Ik krijg signalen dat er wel degelijk ook
sprake is van concurrentie op arbeidsvoorwaarden en dat dit ook een
reden is voor het in dienst nemen van veel Bulgaren en Roemenen. Dit
was mijn eerste termijn.
De voorzitter. Misschien hebt u straks in de tweede termijn de
gelegenheid om uw tweede vraag nader toe te lichten. De heer Klaver
moet even naar de regeling van werkzaamheden, omdat hij daar een
debat wil aanvragen. Dat zeg ik maar even voor degenen die zich afvragen
waar hij nu zo snel naartoe vlucht.
De heer Spekman (PvdA): Voorzitter. Ik wil beginnen met de minister te
prijzen. We zijn het soms oneens met elkaar, maar ik prijs de rechtlijnigheid en de rechtvaardigheid waarmee werkgevers net zo op hun
verantwoordelijkheid worden aangesproken als werknemers. Daar
ontbreekt het in deze Kamer nogal eens aan. De een winkelt graag bij de
een en de ander bij de ander, maar deze rechtvaardigheid en rechtlijnigheid bevallen mij.
Ik steun ook de keuze die de minister heeft gemaakt. Er is de afgelopen
jaren vaak sprake geweest van uitbuiting en misbruik. Niet voor niets
heeft het Willem Pompe Instituut, dat hier onderzoek naar heeft gedaan,
geconstateerd dat er veel geknoeid wordt met mensen die werken via
tewerkstellingsvergunningen. Daarom hadden wij in ons plan tegen
uitbuiting daarover een aparte passage opgenomen, want de tewerkstellingsvergunningen zijn zeer fraudegevoelig. Nogmaals: er zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

12

werkgevers zijn die het allemaal keurig en netjes doen, maar er zijn
werkgevers in overvloed die er een bende van maken. Ik heb ook altijd
gehoopt dat de LTO en de productschappen niet op een moment zoals dit
in de Kamer zouden komen maar op een eerder moment om aan te geven
dat zij zouden gaan strijden tegen de oneerlijke werkgevers die misbruik
maken van mensen en die meegaan met de rattenrace naar de bodem op
het punt van salariëring en arbeidsvoorwaarden. Daar hoopte ik op, maar
toen heb ik de LTO en de productschappen niet gezien.
Intussen zie ik wel dat in een tuinbouwgebied – ik kom uit een tuinbouwgebied – bijna niemand meer werkt uit de streek zelf. Dat komt niet
doordat men dat niet zou willen; ik ken veel van die mensen nog. Het
komt doordat zij simpelweg verdrongen zijn door mensen die steeds
bereid zijn om voor een lager salaris maar vooral met slechtere secundaire arbeidsvoorwaarden te gaan werken. Vooral daarmee werd
geknoeid. Nogmaals: de goeden niet te na gesproken, maar aan dat
geknoei moet een keer een einde komen. We moeten ook een keer streng
zijn tegen de mensen die best kunnen werken maar de kont soms tegen
de krib gooien. Dat zijn Nederlandse mensen die nu een uitkering hebben
maar best kunnen werken. Daar past geen lieve vrede bij. De enige
oplossing daarvoor is de door de minister gekozen oplossing. Gisteren zei
de LTO in Nieuwsuur dat de sector concurrerend moet blijven, maar dat
moet niet ten koste van alles gaan, want over wiens rug moeten wij dat
dan doen? Ik vind deze keuze dus echt rechtvaardig. Ik vind het verbazingwekkend als er eenzijdig wordt gewinkeld, zoals de heer Azmani deed. Hij
sprak buitengewoon harde woorden over iedere uitkeringsgerechtigde,
maar toonde ontzettend weke knieën voor iedere werkgever die er een
potje van maakt of die een traantje komt wegpinken wanneer hij ons
nodig heeft, maar die in de afgelopen weken in zijn sector geen schoon
schip heeft gemaakt op het punt van uitbuiting en misbruik.
Minister Kamp: Mevrouw de voorzitter. De LTO heeft het signaal
afgegeven dat de oogst van het fruit op het land dreigt weg te rotten
omdat de tuinders geen personeel kunnen krijgen. En het UWV geeft geen
tewerkstellingsvergunningen meer af omdat er een
ad-hocbeleidswijziging zou zijn. Laten wij daar eens nader op ingaan, net
zoals de woordvoerders hebben gedaan. Ten eerste kunnen wij vaststellen
dat er geen sprake is van een landelijk tekort in de land- en tuinbouwsector. Anderen hebben al aangegeven dat ongeveer 97% van de vraag in
de sector via reguliere arbeidskrachten kan worden ingevuld, ook wat
betreft de mensen die tijdelijk ingehuurd moeten worden. Voor 3% van de
gevallen zou er dus sprake zijn van Roemenen en Bulgaren die binnengehaald moeten worden. Dat zou zich met name in West-Brabant concentreren. Dat zou de situatie zijn, maar laten wij nou eens bekijken wat de
verplichtingen zijn voor een gewone werkgever. Een gewone werkgever
moet ervoor zorgen dat hij zijn werk zodanig organiseert dat de werkomstandigheden en de honorering zodanig zijn dat het in het land waarin hij
actief is – hij is zelf een Nederlander en heeft zijn bedrijf in Nederland –
voor de mensen in Nederland attractief is om bij hem te werken. Daarbij
hoort ook dat je als werkgever creatief bent en dit zo organiseert dat jij de
mensen kunt krijgen. Als dat niet zo is, bestaat de mogelijkheid om de
gemeente en het UWV te vragen om mensen voor te dragen die werkloos
zijn. Er bestaat ook de mogelijkheid om vanuit elders in de EU mensen
naar Nederland te laten komen.
Mag ik de heer Bontes op één punt corrigeren? De heer Bontes zei: eerst
Nederland, dan de EU en dan daarbuiten. Dat is misschien zijn idee van
hoe het zou moeten. Dat ben ik trouwens met hem eens, maar de regels
houden in dat het bij het prioriteitgenietend aanbod gaat om Nederland
en de EU. Als een werkgever mensen nodig heeft, moet hij dus in de
eerste plaats kijken in Nederland en in de andere landen van de EU. Als je
in Nederland en in alle andere landen van de EU niemand kunt krijgen, is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

13

er de mogelijkheid van een tewerkstellingsvergunning. Die mogelijkheid
bestaat nu voor mensen uit Roemenië en Bulgarije. Als je die naar
Nederland wilt halen, moet je dus een tewerkstellingsvergunning vragen,
maar hetzelfde geldt voor mensen uit alle andere Europese landen en uit
andere delen van de wereld. Als je daarvandaan mensen naar Nederland
wilt halen, heb je een tewerkstellingsvergunning nodig. Voor mensen uit
de 25 EU-landen, waar Roemenië en Bulgarije niet bij horen, heb je
helemaal geen tewerkstellingsvergunning nodig. Er is dus geen sprake
van het sluiten van de grenzen voor Oost-Europeanen, zoals de heer
Klaver zei. Daar is absoluut geen sprake van. De grenzen staan wagenwijd
open. Dat is ook een van de redenen waarom wij nu kritisch kijken naar de
toepassing van de regels, want die regels zijn er niet voor niets en moeten
nageleefd worden. Als wij als wetgever eenmaal regels hebben vastgesteld, is het onze taak om ervoor te zorgen dat die regels naar de letter en
de geest worden nageleefd.
Ik ga nu in op het prioriteitgenietend aanbod. In Nederland zijn er naar
mijn inschatting ongeveer 500 000 mensen die jonger dan 65 jaar en
ouder dan 20 jaar, die met een uitkering aan de kant staan en die kunnen
werken. Als je een bedrijf in Zundert hebt, ga je niet alleen naar de
gemeente om te bekijken welke mensen in Zundert dat werk willen doen.
Nee, ook mensen op afstand worden geacht om naar Zundert te komen
om daar te gaan werken. Als je een WW-uitkering hebt, word je geacht
om, als dat nodig is, een uur te reizen naar je werk en ’s avonds weer een
uur terug. Als je langer dan een jaar werkloos bent, is dit zelfs anderhalf
uur. Er moet dus niet alleen gekeken worden naar Zundert: men moet in
een groot deel van Nederland beschikbaar zijn om dat werk in
West-Brabant te doen. Het zou ook heel raar zijn als wij zouden zeggen dat
wij van mensen in Groningen niet kunnen verwachten dat zij naar
West-Brabant gaan terwijl wij het wel heel normaal vinden dat er mensen
uit Bulgarije naar West-Brabant gaan. Ik zie daar de logica niet van in. Als
wij met elkaar hebben gezegd dat in de EU vrij verkeer van personen geldt
om in Nederland te komen werken en dat men in Nederland alleen een
uitkering krijgt als je kunt werken maar als er voor jou geen werk is,
kunnen we dat niet totaal negeren door, als er werk is – en er is aanbod in
de EU en er zijn mensen in Nederland die met een uitkering aan de kant
staan – vergunningen te geven aan mensen uit Roemenië en Bulgarije om
hierheen te komen.
Het is ook goed om ons te realiseren dat het door het UWV en de LTO
gemaakte stappenplan begint met heel simpele vaststellingen, namelijk
dat vacatures moeten worden vervuld door Nederlands aanbod en
Europees aanbod dat vrij is op de Nederlandse arbeidsmarkt, dus niet
door Bulgaren en Roemenen. Dat is het uitgangspunt bij het organiseren
en bij de wervingsinspanningen. In het stappenplan staat dat het
aanvragen van een tewerkstellingsvergunning het sluitstuk van het beleid
is en daarom pas in beeld komt als er sprake is van een aantoonbaar
tekort aan prioriteitgenietend aanbod. Dit betekent dat een werkgever
moet aantonen dat je in Nederland en in de 25 andere landen van de EU
geen mensen kunt krijgen om aardbeien te plukken. Dat is volgens mij
niet aan te tonen, want die mensen zijn er wel. Er komt natuurlijk wel iets
kijken bij het plukken van aardbeien, maar je maakt mij niet wijs dat een
groot deel van de 500 000 mensen die in Nederland beschikbaar zijn om te
gaan werken en die met een uitkering aan de kant staan, niet in staat is
om aardbeien te plukken.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De minister zegt heel duidelijk
dat wij heel kritisch moeten kijken naar de toepassing van de regels, die
naar de letter en de geest nageleefd moeten worden. We zien nu de
tendens dat er minder tewerkstellingsvergunningen worden afgegeven.
Heeft het UWV de regels in het verleden dan op de een of andere manier
niet echt nageleefd of – laat ik het zo zeggen – niet gehandhaafd? Ik ben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

14

het met de minister eens dat wij dat stappenplan en de met elkaar
afgesproken regels hebben, maar hoe komt het dat het UWV nu acuut kan
zeggen dat men die tewerkstellingsvergunning niet meer krijgt? Dat
begrijp ik niet.
Minister Kamp: De regel is dat je prioriteitgenietend aanbod moet
gebruiken om in je vacature te voorzien. Pas als dat prioriteitgenietend
aanbod er niet is, kun je een tewerkstellingsvergunning krijgen. Het is
mijn taak om ervoor te zorgen dat de regels die wij met elkaar hebben
gemaakt, worden nageleefd. Ik zal dat dus ook doen als het gaat om
mensen die een uitkering vragen, terwijl er wel werk is. Ik kom daar straks
in antwoord op de vragen op terug. Als die mensen werk wordt aangeboden, vind ik dat die uitkering moet worden gestopt. Dus dan maak ik
duidelijk dat dat moet gebeuren.
Een andere regel die wij met elkaar hebben vastgesteld, is dat je vacatures
moet invullen met mensen vanuit de Europese Unie of vanuit Nederland.
Ik zorg dat die regel wordt nageleefd, maar als het prioriteitgenietend
aanbod in Nederland en de Europese Unie er echt niet is, zorg ik er ook
voor dat er een tewerkstellingsvergunning wordt verleend. Ik ben dus de
redelijkheid zelve, maar het moet allemaal wel binnen de letter en de
geest van de regels blijven.
Van wat het UWV in het verleden heeft gedaan, kunnen wij met elkaar
vaststellen dat het voor iedereen steeds duidelijker is geworden dat er in
de andere landen van de Europese Unie veel bereidheid bestaat om naar
Nederland te komen om hier te werken. Vier jaar geleden hadden wij
vrijwel geen Polen en andere Midden- en Oost-Europeanen in Nederland.
Inmiddels zijn dat er 200 000.
Als ik naar de gemeente Scherpenzeel ga, zeggen de mensen achter de
kassa in de supermarkt tegen me dat de meest gesproken taal Pools is.
Dat is ook een gebied met veel landbouwers. Er zijn dus ook in de land- en
tuinbouwsector veel ondernemers die erin zijn geslaagd om prioriteitgenietend aanbod uit Midden- en Oost-Europa naar Nederland te laten
komen. Het UWV heeft dat gegeven laten meewegen bij het beoordelen
van de aanvragen voor tewerkstellingsvergunningen van mensen uit
West-Brabant.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik hoor hele verhalen over
prioriteitgenietend aanbod. Wie kan daarop tegen zijn? Daar gaat het mij
echter niet om. Ik heb de minister een heel duidelijke vraag gesteld waar
hij gewoon geen antwoord op geeft.
De voorzitter. Kunt u de vraag herhalen?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De vraag was of het UWV tot
nu toe dan de regels niet heeft gehanteerd zoals zij zijn neergelegd. Hoe is
het dan mogelijk dat er nu sprake is van een drastische terugloop van het
aantal tewerkstellingen?
Minister Kamp: Ik denk niet dat het goed is dat mevrouw Ortega een
beetje denigrerend spreekt van «hele verhalen over prioriteitgenietend
aanbod», want daarover gaat het hier toch? Als wij in Nederland
vacatures hebben en als mensen met een uitkering aan de kant staan
terwijl zij kunnen werken, gaat het er toch om dat je dat bij elkaar brengt?
Het zou toch heel vreemd zijn als wij geen verhalen hadden over
prioriteitgenietend aanbod en zomaar tewerkstellingsvergunningen aan
mensen van buiten de Europese Unie afgaven? Ik denk dat het niet
verstandig is om daarover denigrerend te spreken.
Het UWV heeft in het stappenplan ook de hoofdlijn vastgelegd die ik net
heb voorgelezen. Die is glashelder. Het UWV heeft ook zelf al tegenover
de sector duidelijk gemaakt te vinden dat men, gelet op de ontwikkelingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

15

in de markt, dit jaar wil toewerken naar een halvering van het aantal
tewerkstellingsvergunningen. Ik heb net gezegd wat er de afgelopen vier
jaar met Midden- en Oost-Europeanen is gebeurd. Ik heb iedereen
duidelijk gemaakt dat wij niet sturen op aantallen tewerkstellingsvergunningen. Wij sturen op wat de wetgever heeft vastgelegd en wat de
bedoeling van de wetgever is, namelijk dat je eerst prioriteitgenietend
aanbod inzet en dat je pas als dat aantoonbaar niet kan, tewerkstellingsvergunningen beschikbaar stelt. Dat is dus geen verandering van beleid.
Dat is het beleid. Alleen breng ik de uitvoering daarvan zo dicht mogelijk
bij het beleid zelf, en zo hoort het natuurlijk ook. Dat is mijn taak; daarvoor
ben ik aangesteld.
De voorzitter. Ik geef mevrouw Ortega bij uitzondering nog de
gelegenheid voor een korte vervolgvraag, want zij moet zo deze vergadering verlaten.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Als Kamer is het onze taak om
te controleren dat er inderdaad sprake is van een betrouwbare overheid.
De voorzitter. En de vraag is?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De minister zegt dat wij niet
sturen op de aantallen tewerkstellingsvergunningen, maar in zijn brief
staat wel dat het UWV heeft aangegeven dat wij willen dat het aantal
tewerkstellingsvergunningen wordt gehalveerd. Dus ik begrijp dit niet. Ik
wil even rechttrekken dat wij wel voorstander zijn van het prioriteitgenietend aanbod. De minister moet hier dus niet gaan vertellen dat wij
daartegen zijn door te zeggen dat hij niet stuurt op aantallen tewerkstellingsvergunningen, terwijl dat wel in zijn brief staat. Ik wil dan ook weten
wat er nu precies aan de hand is.
Op mijn laatste vraag, over het oprekken van de overgangsperiode, wil ik
nu wel antwoord, want wij moeten een betrouwbare overheid zijn.
De voorzitter. U maakt wel een klein beetje misbruik van de situatie,
maar dat komt mij bekend voor; ik zal u daar dus niet voor straffen.
Minister Kamp: Wat de overgangsperiode betreft, was de regel zoals ik
die net heb uitgelegd. Die is ook nog eens heel helder in een stappenplan
neergelegd. De laatste jaren en maanden blijkt steeds meer hoe het zit
met de beschikbaarheid van aanbod uit Midden- en Oost-Europa
waarvoor geen tewerkstellingsvergunning nodig is. Die mensen kunnen
gewoon hier naartoe komen. Het UWV was al bezig om de uitvoering van
het beleid dichter bij de letter en geest van de wet te brengen. De
veranderende omstandigheden wijzen daar ook op. Ik heb gezegd dat het
gaat om het beleid en om wat in de aanhef van het stappenplan staat. Dat
kan worden gerealiseerd. Het lijkt mij dan ook dat wij helemaal niet
moeten praten over een kwart of de helft minder. Nee, wij moeten praten
over prioriteitgenietend aanbod en dat aantrekken. Als dat er niet is,
kunnen wij een tewerkstellingsvergunning afgeven. Dan zien wij wel wat
er aan tewerkstellingsvergunningen nodig blijkt te zijn. Mijn inschatting is
dat er aan prioriteitgenietend aanbod in Europa en in Nederland ruim
voldoende te krijgen is. Voor de zekerheid heb ik gezegd: voor zover dit
een aanscherping van de uitvoering zou inhouden waarbij mogelijk
ondernemers in problemen zouden kunnen komen, laten wij dat ingaan
per 1 juli a.s. Ik denk dat ik daarmee op een redelijke manier zo dicht
mogelijk bij de letter en geest van de wet kom, waarbij iedereen vanaf het
begin wist wat de wet was en nu ook geconfronteerd wordt met het feit
dat het nodig is om die na te leven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

16

De heer Van Hijum (CDA): Ik kan mij voor een deel aansluiten bij
mevrouw Ortega. De minister legt namelijk wel omstandig uit dat het
belangrijk is om prioriteitgenietend aanbod voorrang te geven bij het
vervullen van vacatures en dat de tewerkstellingsvergunning eigenlijk een
sluitstuk is, een soort ventiel voor de gevallen waarin dat echt niet lukt.
Maar met alle respect, dat is al jarenlang het beleid. Wij hebben nu
eenmaal met de sector een aantal afspraken gemaakt over de manier
waarop wervingsinspanningen worden getoetst om te kunnen vaststellen
of er daadwerkelijk wel of geen voldoende inspanning is gepleegd
voordat je tot toekenning van een vergunning overgaat. De minister geeft
nu toe dat er in de uitvoering kennelijk een aanscherping is voorgenomen.
Ik stel vast dat die aanscherping in belangrijke mate al is ingegaan. Kan hij
op die vraag nog eens nadrukkelijk ingaan en kan hij ook aangeven welke
wervingsinspanningen voldoende worden geacht voordat in de toekomst
nog een vergunning wordt afgegeven? Kan hij ook aangeven – dit was
ook een onderdeel van het plan van aanpak – of het UWV en de
gemeenten daadwerkelijk voldoende werklozen en werkzoekenden
hebben geleverd op basis van de oogstkalender die was vastgesteld op de
plekken waar zij nodig waren? Daar ben ik heel benieuwd naar.
Minister Kamp: Stel dat het UWV en de gemeenten in de woorden van de
heer Van Hijum niet voldoende hebben geleverd, dan blijft toch overeind
dat in de eerste plaats de werkgever zelf ervoor moet zorgen dat hij zijn
zaken zodanig heeft georganiseerd en zodanig werk heeft aan te bieden
tegen zodanige voorwaarden dat hij daarvoor mensen kan krijgen. Het is
ook niet zo dat het UWV en de gemeenten ervoor moeten zorgen dat zij de
mensen uit Spanje, uit Slowakije en uit Polen voor die werkgever naar
Nederland halen.
In de eerste plaats moet die werkgever voor zichzelf zorgen. In de tweede
plaats hebben ook het UWV en de gemeenten iets te bieden. In de derde
plaats moet de werkgever kijken wat er in de Europese Unie te krijgen is.
Als ik brieven krijg van uitzendbureaus die mij schrijven dat zij binnen een
week 1000 man kunnen leveren, kan ik toch moeilijk vaststellen dat er
geen prioriteitgenietend aanbod is. Wat wilt u nu, mijnheer Van Hijum?
Ik heb gesproken over de rol van het UWV en gemeenten en over de
wervingsinspanningen en de eigen verantwoordelijkheid van de ondernemers. Zoals dat ook een eigen verantwoordelijkheid is voor al die
ondernemers die wel hun mensen uit Nederland kunnen krijgen of uit een
van de 25 landen van de Europese Unie, zo hebben ook deze ondernemers hun verantwoordelijkheid. Die verantwoordelijkheid kan niet
worden overgedragen aan het UWV of aan de gemeenten.
Wanneer is het prioriteitgenietend aanbod nu wel of niet aangetoond?
Men heeft er bij mij een zware dobber aan om aan te tonen dat er geen
prioriteitgenietend aanbod is wanneer ik brieven heb liggen van uitzendbureaus die schrijven dat zij binnen een week 1000 mensen uit Midden- en
Oost-Europa kunnen aanleveren. Dus het is allemaal niet zo gemakkelijk
om dat duidelijk te maken. Dat is goed, want dat was ook onze bedoeling.
De bedoeling was ook om geen mensen uit Roemenië en Bulgarije en
verder uit de wereld naar Nederland te laten komen zolang wij mensen in
Nederland hebben die dit werk kunnen doen en zolang er mensen in de
Europese Unie zijn die dat werk kunnen doen.
De heer Van Hijum (CDA): Met alle respect, ik heb geen enkel antwoord
op mijn vragen gekregen. De minister blijft toelichten waarom de
beleidsaanscherping verdedigbaar is. Ik heb aangegeven dat daarover
volgens mij met iedereen hier in de Kamer te discussiëren is. De vragen
hier gaan over de bestuurlijke betrouwbaarheid, over de afspraken die zijn
gemaakt, over de vraag of er in de praktijk op dit moment scherper wordt
getoetst dan destijds is afgesproken bij de wervingsinspanningen, en of
daarvoor nieuwe normen gaan gelden. En of ondernemers zich daarop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

17

een beetje fatsoenlijk kunnen voorbereiden, want zij worden nu met acute
personeelsproblemen geconfronteerd. Dat is het probleem waar de
minister een beetje van wegkijkt en waarop ik hem aanspreek. Daarop wil
ik een duidelijke reactie.
Minister Kamp: Die krijgt de heer Van Hijum, maar ik zeg kennelijk niet
wat hij wil horen. Als je als bedrijf gewoon je mensen uit Nederland haalt,
heb je geen probleem. Als je als bedrijf je mensen uit EU-landen haalt,
heb je ook geen probleem, maar als je als bedrijf mensen uit Roemenië of
Bulgarije wilt halen via tewerkstellingsvergunningen, wordt er kritisch
gekeken naar wat je doet. Dan wordt er bekeken of er geen prioriteitgenietend aanbod is. Als dat er wel is, wordt er dus nee gezegd. Het beleid is
altijd geweest wat er in de wet stond. Er is ook bekeken hoe wij dat in de
praktijk toepassen. Er zijn afspraken gemaakt, maar desondanks is
vastgesteld dat in het jaar 2008 ongeveer 3000 Roemenen en Bulgaren
hier naartoe werden gehaald, net als in het jaar 2009 en in het jaar 2010.
Dan gaat het dus niet goed en moet er iets veranderen. Dan is het nodig
om de uitvoering van dat beleid dichter bij de wet te brengen. Dat is
gebeurd met de afspraken in het stappenplan, dat ook weer begint met:
geen Roemenen, geen Bulgaren, eerst prioriteitgenietend aanbod. Dat is
precies wat er gebeurt.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Een betrouwbare overheid gaat de
spelregels niet tussentijds veranderen. Het kan niet beide waar zijn. U
schrijft zelf in uw brief dat het aantal tewerkstellingsvergunningen met de
helft terug moet. Of je hebt hetzelfde beleid en het loopt dus zoals het tot
nu toe is gegaan, of je brengt het aantal met de helft terug en dan is er
wel degelijk een verandering, die niet getuigt van een betrouwbare
overheid. Maar ik heb een andere vraag aan de minister. Hij heeft in zijn
eigen rapport van 4 december 2009 geschreven dat uitkeringsgerechtigden bemiddelen naar vacatures in de land- en tuinbouwsector de
afgelopen jaren is beëindigd met een slecht resultaat. Hij maakt het
probleem dat hij niet kan oplossen tot het probleem van de tuinders en
ondernemers. Daar gaat het om.
Minister Kamp: Ik doe een aantal dingen voor de projecten die niet zijn
geëindigd in goede resultaten. Het eerste wat ik doe, is ervoor zorgen dat
er geen tewerkstellingsvergunningen worden verleend als er prioriteitgenietend aanbod is; dat is precies de bedoeling van de wet. Het tweede wat
ik doe, is ervoor zorgen dat mensen die kunnen werken als er werk is geen
uitkering krijgen. Je moet het natuurlijk niet ingewikkelder maken dan het
is. Ik geloof dat wij nu een regeling hebben waarbij, zoals de heer Bontes
zei, kan worden overwogen dat het mogelijk is om op uitkeringen te
korten bij werkweigering. Ik denk dat wij dat veel simpeler moeten maken.
Als je werk aangeboden krijgt en je weigert dat te doen, stoppen wij de
uitkering. Zo simpel ligt dat. Als wij dit op die manier gaan veranderen en
mensen die werk weigeren geen uitkering geven, terwijl wij werkgevers
die prioriteitgenietend aanbod kunnen krijgen uit Europa maar die toch
buiten Europa arbeidskrachten willen halen geen vergunning geven,
brengen wij de zaak bij elkaar. Als wij dan weer met een nieuw project
komen, zul je zien dat het wel slaagt. Dat is toch de bedoeling?
Mevrouw Koşer Kaya (D66): De minister is toch geen vakbondsleider?
Wij erkennen allemaal dat heel veel mensen nog niet aan het werk zijn
terwijl zij aan het werk zouden moeten. Hij maakt dat het probleem van
eerlijk werkende tuinders, ondernemers. Dat kan niet de bedoeling zijn.
Minister Kamp: Voor eerlijk werkende tuinders heb ik de grootste
bewondering, want de land- en tuinbouwsector in Nederland is erin
geslaagd om de tweede exporteur van de wereld te worden. De meeste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

18

mensen die werken in de land- en tuinbouwsector – ondernemers en
werknemers – komen uit Nederland. Verder heb je ook nog een heleboel
werknemers uit andere landen van de Europese Unie. Dat mag allemaal,
daar heeft men mij niet voor nodig, dat kan men allemaal zelf regelen.
Ondernemers moeten zelf in hun personeelsbehoefte voorzien en moeten
zelf ervoor zorgen dat zij goede arbeidsomstandigheden en een goede
honorering hebben. Alleen diegenen die naar buiten willen omdat zij
zeggen dat arbeidskrachten in Nederland en in Europa niet te krijgen zijn,
zullen dat moeten hardmaken. Dat vraag ik ook van hen. Als zij dat hard
kunnen maken, krijgen zij een vergunning. Kunnen zij dat niet, dan krijgen
zij geen vergunning.
De heer Azmani (VVD): Ik wil hier toch even op doorvragen, want er moet
toch iets gebeurd zijn. Heeft er nu wel of niet een verandering plaatsgevonden in het kader van de bewijslast voor het aantonen van het
prioriteitgenietend aanbod? Het kan toch niet zo zijn dat wij hier voor niets
zitten? Er moet toch een omstandigheid zijn die maakt dat die vergunningen nauwelijks nog worden afgegeven? Het kan niet anders dan dat
daar op een andere manier naar gekeken wordt. Als ik de minister hoor
zeggen dat hij nu aanbiedingen heeft van 1000 werknemers, betekent dit
dan dat er in het verleden heel slap mee werd omgegaan? Werd dit in een
laatje gestopt en werden die tewerkstellingsvergunningen maar gewoon
afgegeven door de vorige bewindspersonen? Als de minister dat stelt, wil
ik daarop ook wel graag een antwoord.
Ik heb het gevoel dat de verantwoordelijkheid enkel en alleen bij de
bedrijven wordt gelegd. Ook naar links kijkend, zeg ik dat ik geen weke
knieën heb tegenover die bedrijven, want ik vind ook echt dat zij moeten
aantonen of er wel of niet sprake is van prioriteitgenietend aanbod. Er ligt
ook een verantwoordelijkheid bij de overheid voor het prioriteitgenietend
aanbod in Nederland van de mensen die in de kaartenbakken zitten en aan
wie dit werk wordt aangeboden. Als ik dan gisteren in een uitzending
zie ...
De voorzitter: Mijnheer Azmani, u gaat nu echt te ver.
De heer Azmani (VVD): ... dat 80% van het bestand niet wordt aangegeven, maak ik mij daar zorgen over.
De voorzitter: Mijnheer Azmani, als de voorzitter u verzoekt een vraag te
stellen, praat u niet door maar luistert u even naar de voorzitter, die u
redelijk verzoekt om niet een heel betoog te houden. Dat geldt ook een
beetje voor een aantal van uw collega’s. Het is nu 14.15 uur. U wilt vast
ook nog een tweede termijn. Ik sta u natuurlijk interrupties toe, maar ik wil
wel graag dat u dan vragen stelt en niet alvast uw tweede termijn houdt.
Dus ik zal uw vragen nu doorsluizen naar de minister.
Minister Kamp: De verantwoordelijkheid ligt inderdaad bij de bedrijven.
Dat heb ik daarnet al toegelicht; dat zal ik dus niet herhalen. Daarover is
de wet duidelijk, maar ook het stappenplan. Als je ziet dat er ondanks
werkafspraken in drie jaar in aantallen niets verandert, als je tegelijk ziet
dat het aantal Midden- en Oost-Europeanen oploopt van nul naar 200 000,
dan moet je constateren dat er iets mis is en dat er dus iets moet
veranderen. Er is dus ook in het stappenplan opgenomen dat tuinders ook
geacht worden om zelf contact op te nemen met uitzendbureaus om te
kijken of daar mensen beschikbaar zijn. Als wij er dan bij navraag bij
uitzendbureaus achter komen dat er ruimschoots mensen beschikbaar
zijn, gaan wij daarvoor echt onze ogen niet sluiten. Het stappenplan en de
uitvoeringsregels zijn allemaal hulpmiddelen om ervoor te zorgen dat
datgene wat logisch is en wat in de wet- en regelgeving staat, ook wordt
nageleefd. Dat hebben wij ook in dit geval gedaan. Voor zover door mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

19

ingrijpen sprake was van een aanscherping waarop men zich zou moeten
voorbereiden, heb ik besloten om die per 1 juli te laten ingaan. Ik denk dat
dit allemaal op een redelijke manier verloopt en dat de werkgevers
inderdaad de kans krijgen om de verantwoordelijkheid die zij voor hun
personeelsvoorziening hadden, hebben en ook in de toekomst zullen
hebben, te nemen.
De heer Ulenbelt (SP): Wat betekent nu de overgangstermijn tot 1 juli?
Betekent dit dat vanaf de afgelopen periode tot nu de betreffende tuinders
op dezelfde manier een tewerkstellingsvergunning kunnen krijgen als
daarvoor, of niet? Als het strenger wordt, mag dat van mij. De minister
zegt dat hij duizenden banen heeft via uitzendbureaus. Kan hij dat dan
even aan de LTO doorgeven, zodat die tuinders ook gewoon verder
kunnen? Dan zijn wij van dat probleem af.
Minister Kamp: Ik denk dat die informatie voor de tuinders en voor de
LTO net zo gemakkelijk beschikbaar is, want die uitzendbureaus willen
gewoon mensen plaatsen. Dat zeggen zij tegen mij en ook tegen de LTO
en tuinders. Wat de periode tot 1 juli betreft, wijs ik erop dat er niet
gestuurd wordt op het aantal tewerkstellingsvergunningen. Waarop
gestuurd wordt, is dat je prioriteitgenietend aanbod inschakelt. Wat het
UWV nu dus ook gaat doen tot 1 juli, is dat het meer dan normaal
betrokken is bij het vervullen van vacatures door die bedrijven. Normaal
gesproken moet men er zelf voor zorgen dat als men in Nederland geen
mensen zou kunnen krijgen, mensen uit andere EU- landen worden
geworven. Daar zullen wij de ondernemers nu bij helpen door als zij niet
over de namen van uitzendbureaus beschikken, hun die namen te geven.
We zullen ze ook helpen bij het leggen van contacten. Dus wij zullen ze
faciliteren in het benutten van het prioriteitgenietend aanbod, zodat het
niet nodig is om tewerkstellingsvergunningen aan te vragen. Dat is de lijn.
De heer Spekman (PvdA): In het verlengde van de vraag van de heer
Ulenbelt heb ik ook een vraag. Volgens mij schrikt gewoon een deel van
de Kamer door de consequente uitvoering die deze minister kiest. Ik heb
een vraag over het prioriteitgenietend aanbod. De minister heeft gezegd
dat hij een brief heeft gekregen van uitzendbureaus. Heeft de minister, of
via hem misschien de mensen van het UWV, gesproken met de LTO en de
werkgevers over de vraag waarom zij geen gebruikmaken van het aanbod
dat op zijn bord ligt?
Minister Kamp: Ik wil niet in een onderhandelingssituatie over de wet
terechtkomen. De wet is duidelijk. Om te beginnen snapt iedereen – daar
heb ik helemaal geen wet voor nodig – dat je als werkgever zelf ervoor
moet zorgen dat je mensen krijgt. Als je dat niet voor elkaar krijgt, kun je
geholpen worden door het UWV en de gemeenten. Daarnaast kun je uit
de hele Europese Unie mensen laten komen. Dat is gewoon de regel zoals
die bestaat en dat weten de werkgevers zelf ook heel goed. Dat weet de
LTO ook heel goed. Voor zover men het niet zou weten, moet men maar
even het stappenplan nalezen. Daar staat het allemaal in. Wat wij verder
kunnen doen, is wat extra inspanning plegen vanwege de problemen
waarvan wij nu ook vaststellen dat zijn er zijn, door extra te helpen om
ervoor te zorgen dat het aanbod dat er is en de vraag die er is, bij elkaar
gebracht worden, met als resultaat inschakeling van prioriteitgenietend
aanbod en het niet hoeven vragen van tewerkstellingsvergunningen.
Als het gaat om overleg: ik wil altijd met de LTO en met ondernemers
overleggen, maar dat overleg gaat niet over de vraag of wij wel of niet de
wet gaan toepassen. Dat overleg hoeft wat mij betreft ook niet te gaan
over de vraag of er wel of niet Midden- en Oost-Europeanen beschikbaar
zijn, want er zijn er al 200 000 in ons land. Het overleg hoeft ook niet gaan
over de vraag of er uitzendbureaus zijn die mensen uit Polen, Slowakije en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

20

Tsjechië kunnen leveren, want het is algemeen bekend dat dat het geval
is. Ik denk dus dat men in plaats van overleg beter kan doen wat voorgeschreven is, wat redelijk is en wat tot de eigen verantwoordelijkheid van
de bedrijven behoort.
De heer Spekman (PvdA): Ik prijs u omdat u noch weke knieën heeft naar
de werkgevers toe, noch naar de mensen met een uitkering, maar ik
probeer meer duidelijkheid krijgen over de vraag waarom die werkgevers
dan toch niet gebruikmaken van het aanbod dat op uw bord ligt. Wij zitten
hier immers mede bij elkaar omdat er ach en wee wordt geklaagd omdat
de aardbeien verrotten. Als dat beeld onterecht is, vind ik het relevant om
van u als minister te horen waarom, terwijl u dat aanbod op uw bureau
hebt gekregen in de vorm van de brief over 1000 vacatures, die
werkgevers dan toch niet gebruikmaken van die mensen die er klaarblijkelijk wel zijn.
Minister Kamp: Ik kan daar niet in treden. Ik kan erover speculeren wat de
afwegingen zouden zijn, maar ik weet niet of dat verstandig is. Waarom
zou ik dat doen? Ik kan wel zeggen: misschien dat die tuinder dit of dat
denkt. Door tuinders wordt gezegd: wij werken al een aantal jaren met
mensen uit Roemenië en Bulgarije, daar zijn wij tevreden over en daar
willen we mee doorgaan. Ja, dat kan wel zo zijn, maar het is niet in
overeenstemming met de wet. Je krijgt alleen toestemming voor mensen
uit Roemenië en Bulgarije als er geen prioriteitgenietend aanbod is. Dat is
er wel, dus dan krijg je die vergunning van mij niet meer. Zo simpel is het
uiteindelijk.
De heer Klaver (GroenLinks): Ik borduur voort op wat de sprekers voor
mij hebben gezegd. Ik begrijp ook niet helemaal waarom er op dit
moment nog geen gebruik wordt gemaakt van die 1000 mensen die de
uitzendbureaus zouden kunnen leveren. Ik vind het wel relevant welke
redenen daaraan ten grondslag zouden liggen, want in kwantitatieve zin is
er in ieder geval voldoende aanbod. Is het er ook in kwalitatieve zin? Ik
wijs op de kwalitatieve mismatch waarover eerder werd gesproken. Welke
mogelijkheden ziet de minister dan om die eventuele kwalitatieve
mismatch op te lossen, waardoor er geen probleem zou zijn voor deze
tuinders?
Minister Kamp: Laten wij elkaar toch geen problemen aanpraten. Het is
niet fair om te doen alsof het plukken van aardbeien zodanig werk is dat
wij daar onder de 500 000 Nederlandse werklozen met een uitkering de
mensen niet voor kunnen krijgen. Het is ook niet redelijk om te zeggen dat
zij waarschijnlijk in Midden- en Oost-Europa en in Spanje of elders ook
niet te krijgen zouden zijn, omdat dit zo’n specialisme is dat alleen
bepaalde mensen uit Roemenië en Bulgarije dat werk zouden kunnen
doen. Dat is toch niet reëel? Laten we elkaar niet voor de gek houden.
De heer Klaver (GroenLinks): Ik ben dan toch op zoek naar een reden
waarom deze mensen nu niet worden ingezet. Hier wordt al het
poen-poen-poengebaar gemaakt. Zit het niet ook gewoon in de lonen die
worden uitbetaald?
Minister Kamp: Ik ben er niet voor aangesteld om te speculeren. Ik ben
ervoor aangesteld om de bestaande regels uit te voeren en toe te passen.
Voor zover die regels niet redelijk zijn, heb ik de mogelijkheid om u een
wijziging van de regels voor te stellen. Ik ga die regels toepassen. Wat de
tewerkstellingsvergunningen betreft, vind ik de regels duidelijk. Wat de
uitkeringen betreft, denk ik dat we naar de hoofdlijn toe moeten zoals de
heren Azmani en Bontes die ook noemden, namelijk: je krijgt een uitkering
als er geen werk is of als je niet kunt werken, maar als er wel werk is, als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

21

je wel kunt werken, als je werk krijgt aangeboden en dan nee zegt, krijg je
geen uitkering. Zo simpel moeten wij het met elkaar organiseren.
De heer Van Hijum (CDA): De heer Spekman zegt dat wij zouden
schrikken van de consequente uitvoering, maar daar zit nu net het punt. Is
die uitvoering wel consequent? Nee, die is aangescherpt. Eigenlijk heeft
de minister dat ook al aangegeven. Ik zou echt van hem willen horen, als
hij zegt dat die aanscherping pas per 1 juli plaatsvindt, of hij kan garanderen dat tot die tijd geen aanscherping plaatsvindt van de toetsing van
de wervingsinspanningen van tuinders. Er zijn al afspraken over hoe je
met elkaar vaststelt of iemand voldoende heeft gedaan om ander
personeel te werven. Ik wil dus van de minister horen dat er tot 1 juli geen
sprake is van een aanscherping van de beoordeling van die wervingsinspanningen. Ik vraag de minister om dat te garanderen. Ik hoop dat ik
daarnaast ook nog antwoord krijg op mijn eerdere vraag, namelijk waar
de busjes van het UWV en de gemeenten blijven met geschikte,
beschikbare en gemotiveerde werkzoekenden.
Minister Kamp: Die laatste vraag zie ik als een retorische vraag. Ik denk
dat ik daar op alle mogelijke manieren al voldoende antwoord op het
gegeven, voor zover dat inhoudelijk kan. Wat de uitvoering betreft: de
regels kunnen veranderen maar de uitvoering is een lopend proces. Er is
een regel en je hebt een maatschappelijke werkelijkheid waarin dingen
gebeuren. Wat er gebeurd is, is dat op een gegeven moment bleek dat er
veel Midden- en Oost-Europeanen beschikbaar zijn. Vier jaar geleden
dachten wij dat er 15 000 zouden komen. Toen kwamen wij erachter dat er
100 000 kwamen. Daarna bleken er 165 000 te zijn. Nu komen er 200 000.
Dat zijn veranderende omstandigheden, waarmee je dan ook in de
uitvoering van het beleid rekening moet houden. Als het nu zo zou zijn dat
je helemaal geen mensen uit landen van de Europese Unie hier zou
kunnen krijgen en als het nu zo zou zijn dat er helemaal geen aanbod was
van mensen in Nederland die aardbeien kunnen plukken, zou ik tewerkstellingsvergunningen aan de tuinders geven. Als dat niet zo is, als die
mensen uit landen van de Europese Unie er wel blijken te zijn en als zij er
in Nederland ook zijn, geef ik geen tewerkstellingsvergunningen. Ik kan
het echt niet ingewikkelder maken dan het is. Ik geloof ook dat wij er niets
mee opschieten om het ingewikkelder te maken. Het beleid is dus
hetzelfde gebleven, de regels zijn hetzelfde gebleven, de uitvoering past
zich aan de omstandigheden aan. De omstandigheden veranderen en daar
moeten wij rekening mee houden.
De heer Van Hijum (CDA): De minister gooit het op de omstandigheden,
maar het is een bewuste keuze van het UWV om anders te gaan toetsen
en anders te gaan kijken naar de werkelijkheid. Daarom wil ik graag de
garantie van de minister dat er niet anders naar wordt gekeken dan vorig
jaar is afgesproken. In dat kader heb ik ook een vraag gesteld over het
aanleveren van werkzoekenden. Dat was geen retorische vraag, want ook
dat was onderdeel van het afsprakenkader. Het UWV en gemeenten
zouden, zelfs op basis van een oogstkalender, veel meer mensen
beschikbaar stellen voor dat werk. Dat gebeurt ook niet.
Minister Kamp: Er is geen sprake van anders toetsen. Het UWV toetst
zoals het altijd moet toetsen. Als het UWV tegen mij zou zeggen dat het
op dit moment tot de conclusie komt dat er in Nederland geen aardbeienplukkers zijn en dat ze ook in de landen van de Europese Unie niet te
krijgen zijn, zou men met mij een heel groot probleem hebben. Ik vind het
volkomen logisch dat het UWV tot de conclusie komt dat zij er wel zijn. Ik
heb zelf ook tegen het UWV gezegd: het is mooi dat je zo’n stappenplan
hebt, waarin duidelijk staat wat er moet gaan gebeuren. Het is ook mooi
dat daarin staat dat je voor mensen van buiten Nederland uitzendbureaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

22

moet inschakelen, maar uiteindelijk gaat het niet om het sturen op de
tewerkstellingsvergunningen, maar om het naar letter en geest toepassen
van de regels. Daar reken ik jullie en datgene wat je doet, op af.
In de periode tot 1 juli gaat er in zoverre iets veranderen dat de tuinders in
West-Brabant na die datum hun eigen verantwoordelijkheid zullen moeten
nemen voor de invulling van hun personeelsbehoefte. In die periode
zullen wij hen helpen. Het UWV zal hen helpen om ervoor te zorgen dat de
match die er moet zijn met het aanbod dat in ruime mate in Europa
beschikbaar is, tot stand komt. Wat het UWV, de gemeenten en de
mensen die in Nederland met een uitkering aan de kant staan betreft, is er
wel degelijk een probleem. Vandaar dat ik zeg dat wij ook op dat punt
moeten gaan aanscherpen, maar we moeten niet het een laten omdat wij
met het ander nog bezig zijn. Nee, we moeten op alle punten voortdurend
streven naar het consequent toepassen van de regels.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Er is afgesproken – dat staat hard vast – dat
er in 2014 vrij verkeer van werknemers zal zijn, ook voor Roemenen en
Bulgaren. De minister creëert dus een aanscherping, een probleem voor
heel veel eerlijke, hardwerkende tuinders voor de jaren 2011, 2012 en
2013. Is dat juist?
Minister Kamp: Ik creëer helemaal geen probleem. De werkgevers kunnen
de mensen uit Nederland en uit andere landen van de Europese Unie
halen. Zij zijn niet exclusief aangewezen op Roemenen en Bulgaren. Ik
creëer dus geen probleem voor hen. De huidige regel zal verlengd
worden. Pas op 1 januari 2014 krijgen mensen uit Roemenië en Bulgarije,
net als uit andere EU-landen, toegang tot Nederland. Dan is dat de nieuwe
regel en dan zullen wij daarmee weer rekening moeten houden. Ik kan nu
al voorspellen dat er dan mogelijk aandrang komt om mensen vanuit
Oekraïne en Wit-Rusland naar Nederland te halen. De wereld is groot en
er is voortdurend creativiteit om zo goedkoop en zo goed mogelijk naar
oplossingen te zoeken. Het is aan ons om de regels te bepalen
waarbinnen dat mag gebeuren. Die regel is er en wat wij vervolgens
moeten doen, is die regel ook consequent toepassen. Dat doen wij.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): De minister creëert dus een probleem voor
2011, 2012 en 2013 voor de tuinders die toch de oogst niet kunnen
binnenhalen. Dat is ook een probleem voor de mensen die via belastingen
geen geld binnenkrijgen, omdat zij ook exporteren, en een probleem voor
heel veel mensen die gewoon meer betaald krijgen dan in hun eigen land.
Ik kan niet anders dan dat concluderen.
Minister Kamp: Als mevrouw Koşer Kaya er blij mee is dat zij heeft
kunnen concluderen dat de minister problemen creëert, ben ik blij dat zij
daarmee tevreden is.
Ik heb door de aan mij gestelde vragen al de gelegenheid gekregen om
mijn punten te maken. Voordat ik nog naar een paar specifieke vragen ga,
wil ik afsluiten met de opmerking van mijn kant dat er ook in zekere zin
sprake is van een cultuuromslag die moet inhouden dat werkgevers in de
eerste plaats hun eigen verantwoordelijkheid hebben en die ook moeten
nemen.
Mijn tweede opmerking is dat we, als er mogelijkheden zijn binnen de
Europese Unie, niet moeten gaan kijken buiten de Europese Unie, want
dan maken wij zelf een probleem, zeg ik in de woorden van mevrouw
Koşer Kaya.
Mijn derde opmerking is dat wij mensen die kunnen werken en voor wie
er werk is – laat staan als zij dat werk aangeboden krijgen – maar die dat
werk dan niet gaan verrichten, niet de gelegenheid moeten geven om met
een uitkering aan de kant te blijven staan. Op dat punt is een cultuuromslag gewenst, waaraan wij gezamenlijk kunnen werken door die zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

23

snel mogelijk te realiseren. Het eindresultaat zal zijn dat meer mensen aan
het werk zijn in Nederland, dat minder mensen een uitkering hebben en
dat de werkgevers beter in hun vacatures kunnen voorzien. Daar worden
wij met ons allen beter van.
Mevrouw Ortega heeft gevraagd of ik bereid ben om de overgangsperiode
op te rekken. Dat is niet het geval.
Mevrouw Koşer Kaya vroeg of ik bereid ben om het plan direct terug te
draaien. Het antwoord is nee.
De heer Van Hijum heeft gesproken over overleg. Ik ben wel bereid om
overleg te voeren, maar dat kan niet gaan over het niet toepassen van de
vastgestelde regels.
De heer Ulenbelt heeft gezegd dat hij het beroep van tuinbouwvakker wil
ontwikkelen. Ik denk dat dat een waardevolle gedachte is, die ik ook al heb
gehoord bij de uitzendbureaus, die erover denken om functies te
combineren en mensen in dienst te nemen die dan vervolgens, zoals de
heer Ulenbelt zegt, als tuinbouwvakker van het ene gebied naar het
andere kunnen worden gebracht, afhankelijk van de oogst die er is. Ik ga
eens wat verder doorpraten over die gedachte, zowel met de beroepsgroep zelf als met de uitzendbureaus. Als je ziet hoe wij consequent jaar
in, jaar uit problemen hebben met seizoenarbeid en het vinden van
mensen voor die activiteiten, verdient een oplossing in de geest zoals de
heer Ulenbelt die suggereert aandacht.
De heer Bontes heb ik beantwoord, ik hoop naar zijn tevredenheid.
De heer Klaver heb ik op één punt gecorrigeerd, namelijk dat wij de
grenzen niet dichtgooien voor Midden- en Oost-Europeanen. Ik geloof dat
één opmerking van hem toch onjuist is, namelijk dat als een ondernemer
50 Roemenen wil laten komen, dat moet kunnen. Dat is niet zo, mijnheer
Klaver. U bent ook onderdeel van de wetgevende macht, die heeft gezegd
dat de Roemenen alleen mogen komen als er een tewerkstellingsvergunning is en dat die tewerkstellingsvergunning alleen wordt gegeven als
er geen prioriteitgenietend aanbod is. Mijn bescheiden opmerking in de
richting van de heer Klaver is dus dat hij dit niet kan zeggen.
De heer Klaver (GroenLinks): Ik besef terdege dat het niet zomaar kan en
dat een tewerkstellingsvergunning nodig is, waarvoor je aan de regels
moet voldoen. De opmerking die ik maakte, was dat het prima is als
tuinders graag mensen uit een ander land, bijvoorbeeld Bulgarije of
Roemenië, in dienst willen nemen, als zij aan de regels voldoen, zolang er
geen concurrentie plaatsvindt op arbeidsvoorwaarden.
De voorzitter: De minister zei buiten de microfoon «dank u wel» en heeft
zo te zien verder geen behoefte aan een reactie.
Minister Kamp: De heer Klaver gaf een verduidelijking van zijn opvattingen, die inhield dat hij ook vindt dat tewerkstellingsvergunningen
alleen kunnen worden gegeven als men aan de regels voldoet. Een van
die regels is dat er geen prioriteitgenietend aanbod is; daar zijn wij het
dus over eens.
De heer Klaver (GroenLinks): Dat heb ik niet gezegd.
De voorzitter: Maar u heeft gelukkig ook nog een tweede termijn. Ik zie
dat u daar allemaal heel blij om bent. Ik stel een spreektijd voor van twee
minuten per persoon en ik zal u daar strikt aan houden.
De heer Azmani (VVD): Voorzitter. Dank voor de beantwoording van de
vragen door de minister. Eén quote heb ik opgeschreven: «Ik kan mijn
ogen daar niet voor sluiten.» Mijn constatering is dat de voorgangers van
deze minister dat kennelijk wel deden, anders hadden wij dit debat
vandaag niet gehad. Als je een betrouwbare overheid wilt zijn, denk ik dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

24

ook een goede overgangsregeling van toepassing is. Dan gaat het niet sec
om de overgangstermijn tot 1 juli, maar ook daadwerkelijk om de
invulling van die overgangsregeling. Hoe ziet die eruit? Ik zou het prettig
vinden als de minister in tweede termijn wil terugkomen op de invulling
van die overgangsregeling.
Ik vind het heel belangrijk dat wij er iets voor moeten doen om daadwerkelijk 500 000 mensen aan het werk te krijgen. Dan kan de minister die
verantwoordelijkheid niet alleen leggen bij de werkgevers in Nederland,
maar dan moeten wij ook kijken hoe wij daarmee als overheid omgaan. Ik
denk dat daarin nog enorme stappen kunnen worden gezet. Die
overtuiging werd bij mij gisteren weer bevestigd in de uitzending van
Nieuwsuur, waarin te zien was hoe daarmee wordt omgegaan door
integratiecoaches of door burgemeesters. Dan denk ik dat wij daaraan iets
kunnen doen en dat we ervoor moeten zorgen dat er een activerend
sociaalzekerheidsbeleid is als er werkaanbod is dat gewoon gefinancierd
is. Deugdelijk of niet, het gaat om € 8,92 bruto. Dat is nog altijd meer dan
wat iemand in de bijstand krijgt. Werk gaat wat mij betreft boven
uitkering, want het is ook een doorgroeien naar sociale participatie. Ik zou
daarop graag van de minister een antwoord krijgen. Op welke termijn
verwacht hij dat wij een sociaal activeringsbeleid hebben, dat wij
Nederlandse handen hebben in de land- en tuinbouwsector? Dat is voor
mij liever vandaag dan morgen; ik zou in dit kader dus graag een termijn
van de minister horen.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. Wij hebben beleidsregels
gemaakt om mensen die in een uitkeringssituatie zitten zo snel mogelijk,
bijvoorbeeld ook in de tuinbouw, aan het werk te helpen. We zijn het er
allemaal over eens dat wij dat moeten doen, maar die beleidsregels zijn
door deze minister aangescherpt. Het kan niet zo zijn dat de beleidsregels
hetzelfde zijn en dat tegelijkertijd het aantal tewerkstellingsvergunningen
met de helft teruggaat. De beleidsregels zijn dus wel degelijk aangescherpt. Daarbij heeft de minister de problemen rondom mensen die
geactiveerd moeten worden om ook in de tuinbouw te werken, tot het
probleem van de tuinders gemaakt.
Het tweede probleem is dat tot 2014 alles potdicht wordt gehouden omdat
er pas in 2014 vrij verkeer van werknemers zal zijn. Dus waarom wordt de
grens tot die tijd potdicht gehouden? Ondernemers die eerlijk en hard
werken, worden daar de dupe van. Dat zou deze liberale minister niet
moeten willen. Ik overweeg dan ook om straks een VAO aan te vragen,
zodat wij deze aanscherpingen zo snel mogelijk kunnen terugdraaien.
De voorzitter: Misschien is het een troost voor u dat wij voor de
zekerheid alvast een vooraankondiging hebben gedaan van een VAO. U
kunt hierover dus lekker vanavond laat spreken.
De heer Van Hijum (CDA): Voorzitter. Dat zal morgenochtend vroeg
worden, vrees ik.
Ik wil de minister ook danken voor de antwoorden, maar ik moet zeggen
dat ik ze wel onbevredigend vond. De minister verdedigt de aanscherping
van het beleid. Ik denk eerlijk gezegd dat wij het daar in grote lijnen over
eens kunnen worden. Dat is het punt helemaal niet.
Wij spreken na het reces nog over de brief die de minister heeft gestuurd
over de Wet arbeid vreemdelingen. Wij zitten daarin misschien iets
minder restrictief dan de minister, maar ik denk dat wij hierover in grote
lijnen overeenstemming zouden moeten kunnen bereiken. De minister
negeert in zijn beantwoording volledig het probleem dat tuinders op dit
moment ervaren en dat het gevolg is van de aanscherping die in de
praktijk al gaande is. Ik herhaal dat wij ook op dit moment al werken
volgens het uitgangspunt dat prioriteitgenietend aanbod voorrang heeft
boven aanbod van buiten de EU, inclusief Roemenië en Bulgarije. Er zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

25

afspraken gemaakt over hoe wij toetsen of werkgevers zich voldoende
inspannen om dat aanbod ook daadwerkelijk beschikbaar te krijgen. Daar
zit de crux. De beoordeling van die inspanningen is in de praktijk op dit
moment aangescherpt. Dat heeft tot gevolg dat tuinders aan de ene kant
met acute personeelsproblemen te maken krijgen, terwijl aan de andere
kant niet wordt ervaren dat het UWV en gemeenten met extra mensen
langskomen om dat werk te doen, terwijl dat ook onderdeel was van de
afspraken. De oogstkalender, extra aanbod, geschikt, beschikbaar en
gemotiveerd personeel, het zou allemaal langskomen, maar het is niet
gebeurd. Ik vind dat de minister zich er niet vanaf kan maken en niet moet
wegkijken van het acute probleem dat hij daarmee veroorzaakt. Dat stelt
mij teleur, want het gaat hier om ondernemers die met medewerking van
de overheid op een legale manier werknemers in dienst proberen te
nemen om werk te doen en dus niet op een illegale manier of met
malafide constructies. Daarvoor zou de minister echt meer oog moeten
hebben. Het stelt mij teleur dat deze minister dat oog niet heeft.
Ik kom dan ook tot het oordeel dat er sprake is van een eenzijdige
aanscherping van de spelregels, zonder dat de overheid zelf haar
afspraken nakomt als het gaat om de inzet van werklozen, en zich
daarmee als een niet-betrouwbare partner opstelt in de richting van de
land- en tuinbouw. Ik overweeg ook om op dat punt een motie in te
dienen, omdat ik de zekerheid wil hebben dat tot 1 juli geen aanscherping
plaatsvindt en dat er voor de periode na 1 juli overleg plaatsvindt.
De heer Ulenbelt (SP): Voorzitter. Ik heb eerst een vraag aan de voorzitter.
Er wordt nu door een Kamerlid een uitspraak van de Kamer gevraagd over
precies hetzelfde onderwerp dat nu in kort geding bij de rechter ligt. Die
rechter doet op 4 mei uitspraak. Ik vind dat wij in dit parlement terughoudend moeten zijn met uitspraken op het moment dat een kwestie
onder de rechter is. Als het om algemene beleidszaken gaat, kan dat, maar
waar de heer Van Hijum nu op doelt, is precies het conflict waarover een
rechtszaak gaande is. Dus ik vraag de voorzitter om dit ergens aan de orde
te stellen, zodat dit VAO niet wordt gehouden dan na uitspraak van de
rechter. Misschien kan ik aan de heer Van Hijum vragen of hij zijn verzoek
zelf wil intrekken.
De voorzitter: U had het aan mij gevraagd. Voordat wij hier een hele
procedurevergadering gaan houden, zullen wij dit nog even checken. Ik
denk eerlijk gezegd dat u op dit punt abuis bent en dat de Kamer gewoon
deze uitspraak kan vragen. Mocht dat anders zijn, dan zullen wij u daar
uiteraard over informeren. Ik ga hier nu niet over discussiëren. Ik stel voor
dat de heer Ulenbelt nu zijn betoog vervolgt.
De heer Ulenbelt (SP): Ik dank de minister dat hij samen met mij en
anderen gaat bekijken hoe wij het vak van tuinbouwvakker zouden kunnen
ontwikkelen als definitieve oplossing voor dit probleem.
Dan nog iets over de arbeidsomstandigheden in de tuinbouw. Wie
gisteren in Nieuwsuur naar de kruiwagen heeft gekeken, heeft niet veel
meer beelden nodig om te weten dat je daar niet moet werken. Die
kruiwagen had alleen een velg en wordt dus niet geduwd, maar gewoon
aan de voor- en achterkant opgetild. Als je daarmee op het scherm komt,
zul je inderdaad heel veel moeten betalen, willen mensen daar aan de slag
gaan. Wat dat betreft heeft de minister dus gelijk.
De heer Bontes (PVV): Voorzitter. Dank aan de minister voor het
beantwoorden van mijn vragen. Zij zijn naar tevredenheid beantwoord. De
PVV-fractie steunt de minister volledig in de aanpak die hij voorstelt, dus
steun voor de daadkracht en de voortvarendheid van de minister, en
verder geen moties van de PVV-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

26

De heer Klaver (GroenLinks): Voorzitter. Als geboren Brabander word ik
ook tijdens dit overleg nog bestookt door tuinders uit mijn geboortestreek.
Ze brengen allemaal een belangrijk punt naar voren, namelijk dat de
eenzijdige stappen die nu worden gezet door de minister, als bijzonder
grievend worden ervaren maar ook als een gevaar voor het voortbestaan
van hun bedrijf. Ik vind het daarom ook jammer dat deze stappen zo
eenzijdig zijn genomen en dat dat niet in overleg is gebeurd. Dat had een
hoop ellende kunnen voorkomen.
Ik ben nog niet overtuigd door de minister dat er nu voldoende personeel
beschikbaar is. In kwantitatieve zin zeer zeker, maar is dat ook in kwalitatieve zin het geval?
De tweede vraag, die ik eigenlijk in mijn eerste termijn wilde stellen maar
waar ik niet aan toekwam doordat ik naar de regeling van werkzaamheden
moest rennen, is beantwoord via de vraag van de heer Ulenbelt over de
tuinbouwvakkers. Is de minister bereid om daar werk van te maken zodat
wij in ieder geval vanaf volgend jaar de kwalitatieve mismatch wellicht op
deze manier kunnen oplossen?
De heer Spekman (PvdA): Voorzitter. Ik dank de minister voor de
antwoorden, ook al heb ik geen vragen gesteld, want ik steun hem.
Ik vrees dat ik misschien teleurgesteld word, omdat ik nu al vrees dat mijn
collega’s in meerderheid weke knieën zullen hebben voor werkgevers,
terwijl er wel veel harde woorden gesproken worden over uitkeringsgerechtigden. Daar baal ik eerlijk gezegd van. Wat er in mijn ogen gebeurt, is
dat er prioriteitgenietend aanbod is, dat er een brief naar de minister is
gekomen met een aanbod van 1000 medewerkers en dat het de keuze van
de werkgevers is om daar geen gebruik van te maken. Dat is een keuze
van de werkgevers. De enige manier waarop wij er in Nederland voor
kunnen zorgen dat mensen met een uitkering en/of prioriteitgenietend
aanbod uit andere Europese landen aan het werk komen, is om strikt en
consequent te zijn. Ik prijs de minister daarin. Ik vind dat wij als Kamer
geen weke knieën moeten hebben, noch tegenover iemand met een
uitkering, noch tegenover de werkgever die voor de gemakkelijkste
oplossing kiest. Er ligt een oplossing op tafel, die de minister heeft
aangegeven in de brief. Ik ga ervan uit dat de werkgevers en de LTO die
brief ook hebben gekregen. Ik zeg tegen de werkgever: kies daarvoor. Ik
zeg tegen mijn collega’s: steun de minister.
De voorzitter: Ik zou graag nog iets willen zeggen over de opmerking van
de heer Ulenbelt van daarnet. Volgens ons is het zo dat de Kamer gaat
over haar eigen werkzaamheden. Er ligt een brief van de regering. Daar
praten wij nu over. Het staat de Kamer vrij om over de brief van de
regering te discussiëren, want anders hadden wij dat ook nu niet moeten
doen, en ook om moties in te dienen. Het is natuurlijk de bedoeling dat wij
daarbij geen politieke afweging maar een nuchtere afweging maken.
Volgens mij is die nuchtere afweging dat wij hierover gewoon een VAO
kunnen houden, waarin gewoon moties kunnen worden ingediend. Als ik
nu tot de orde wordt geroepen door iets hogers wat hier niet aanwezig is,
zult u dat natuurlijk nog horen. Ik geef graag de minister het woord voor
zijn tweede termijn.
Minister Kamp: Voorzitter. Ik vraag mij af waarom mevrouw Koşer Kaya
zei dat ik de grenzen potdicht gooi. Je zit in Zundert, je hebt een tuindersbedrijf en behalve dat je mensen uit heel Nederland kunt laten komen, kun
je hen ook uit België laten komen, uit Duitsland, Frankrijk, Engeland, Italië,
Spanje of Portugal. Ik kan nog vijftien andere landen opnoemen. Uit 25
landen van de Europese Unie kunnen mensen vrij naar Nederland komen
om hier werk te verrichten. De Europese Unie telt 27 landen. Uit twee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

27

landen, Roemenië en Bulgarije, kunnen de mensen nog niet vrij naar
Nederland komen. Daarvoor hebben zij een tewerkstellingsvergunning
nodig.
Daarom begrijp ik ook de heer Van Hijum niet goed, die van mij vraagt dat
ik het stappenplan respecteer. In regel één van dat stappenplan staat dat
vacatures worden vervuld met Nederlands en Europees aanbod.
Daarachter staat: geen Roemenen en Bulgaren. Dan wordt een aantal
stappen genoemd, die uiteindelijk eindigen in de laatste stap, namelijk dat
je een tewerkstellingsvergunning zou kunnen aanvragen. Maar stap drie
is: uitzendbureaus inschakelen. Iedereen weet toch dat via de uitzendbureaus de Midden- en Oost-Europeanen met tienduizenden naar Nederland
komen? Het is toch nu ook weer gebleken dat een uitzendbureau zich zelfs
tot mij wendt dat het binnen één of twee weken 1000 mensen kan leveren
en als het iets langer mag duren zelfs nog meer. Zo zijn er nog veel meer
uitzendbureaus. Dus begint het stappenplan al met de vaststelling: geen
Bulgaren en geen Roemenen. Stap drie gaat over uitzendbureaus. We
weten allemaal dat uitzendbureaus mensen kunnen leveren, en toch zegt
de heer Van Hijum dat ik nog steeds tewerkstellingsvergunningen moet
geven? Ik vind dat een heel vreemde redenering.
De heer Azmani heeft gezegd dat hij wenst dat er een sociaal activeringsbeleid komt. Ik begrijp dat hij daarmee bedoelt dat degenen die kunnen
werken en voor wie er werk is, dat werk ook gaan verrichten. Dat moet er
ook zijn, dat hebben wij al op papier, maar dat moet er nog veel meer in
werkelijkheid komen. Dat kun je dus gewoon doen door de link te leggen:
kun je niet werken of er is geen werk, dan krijg je een uitkering, kun je wel
werken en is er wel werk – zeker als je dat aangeboden wordt – dan moet
je dat doen, en doe je dat niet, dan krijg je geen uitkering. Wat mij betreft
beginnen wij daar morgen mee. Ik zal zowel het UWV als de gemeenten
op de kortst mogelijke termijn duidelijk maken dat dat het beleid is. Wat
dat betreft, wordt de heer Azmani dus op zijn wenken bediend.
Op de inbreng van de heer Ulenbelt heb ik al gereageerd.
De heer Spekman en de heer Bontes dank ik voor de steun.
De heer Azmani vroeg of ik het punt van de overgangsregeling nog wat
duidelijker zou willen neerzetten. Ik weet niet of ik het duidelijker kan
doen, maar ik wil wel zeggen dat de overgangsregeling inhoudt dat wij
niet sturen op tewerkstellingsvergunningen, maar op het toepassen van
de regels zoals zij zijn vastgesteld. Het tweede is dat wij tot 1 juli intensiever dan normaal gaan helpen bij de mismatch die men kennelijk in
West-Brabant bij de tuinders ervaart maar waarvan in de praktijk blijkt dat
die toch vrij gemakkelijk te overbruggen is. Op die manier kunnen wij hen
ondersteunen in de aanpassing die voor hen kennelijk nodig is om zich
aan de algemeen geldende regels te houden.
De voorzitter: Ik zei u al dat er al een VAO is aangevraagd. Dat zullen wij
nu definitief activeren. Op welk tijdstip dat precies zal plaatsvinden,
hedenavond of morgenochtend, weten wij nog niet precies. Houd de
herziene schema’s in de gaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 407, nr. 127

28