2020D22438

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brieven van de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de voortgang uitwerking vervolgaanpak laaggeletterdheid 2020–2024 (Kamerstuk 28 760, nr. 99) en de reactie op het verzoek
van de commissie over de brief van een aantal taalambassadeurs over de
vervolgaanpak van laaggeletterdheid (Kamerstuk 28 760, nr. 100).
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

nds-tk-2020D22438

1

Inhoud

blz.

I

Vragen en opmerkingen uit de fracties
•
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
•
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
•
Inbreng van de leden van de D66-fractie
•
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
•
Inbreng van de leden van de SP-fractie
•
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
•
Inbreng van de leden van de 50PLUS-fractie

2
2
3
4
5
6
8
9

II

Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

10

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie onderschrijven het belang van de lees- rekenen digitale vaardigheden van inwoners van Nederland en maken zich
zorgen over de afnemende vaardigheden van zowel jongeren als
volwassenen. De leden hebben kennisgenomen van de brief en de
bijbehorende OESO1-rapporten.
De OESO stelt vast dat de gemeenten in Nederland slechts fragmentarisch
kwaliteitsbeleid over volwasseneneducatie voeren, en dat er grote
verschillen zijn tussen grote en kleine gemeenten. Bovendien is er geen
landelijk kwaliteitskader voor het non-formele aanbod, waar vrijwilligers
vaak een rol spelen. Daarom raadt de OESO aan om ook een landelijk
kwaliteitssysteem in te richten met twee typen kwaliteitslabels: een
basislabel voor vrijwilligersorganisaties en andere non-formele
aanbieders, en een pluslabel voor organisaties die vooral met professionals werken. De leden onderschrijven het belang van kwaliteitsbeleid,
maar lezen in de brief wel heel veel bureaucratie. Hoe voorkomt de
Minister dat nieuwe of grotere bureaucratie de effectiviteit van de
vervolgaanpak in de weg gaat staan? Op welke manier gaat de Minister
ervoor zorgen dat er meer inzicht komt in het kwaliteitsbeleid, voornamelijk bij het non-formele aanbod, zonder dat een nieuw kwaliteitslabel
opgezet hoeft te worden?
Voorts lezen de leden dat de Minister met gemeenten heeft afgesproken
dat de regionale plannen die zij medio 2020 opleveren tot uiterlijk eind
2020 kunnen aanvullen met de onderdelen monitoring en kwaliteit en dat
de OESO-aanbevelingen hierbij de leidraad vormen. Op welke manier zal
de Minister de bestuurlijke plannen toetsen op de OESO-aanbevelingen?
Wordt deze leidraad een harde eis, zo vragen de leden. Wat is de
consequentie als deze eis niet wordt behaald?
De leden lezen ook dat gemeenten de regionale plannen eind 2020 gereed
moeten maken. De leden vragen op welke manier wordt voorkomen dat
allerlei verschillende «potjes» worden opgezet, en dat er werk wordt
gemaakt van het ontschotten van de verschillende geldstromen. De leden
willen graag dat geld beschikbaar komt voor structurele maatregelen die
de gemeentegrenzen overstijgen. Hoe gaat de Minister dat waarborgen?

1

OESO: Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling

2

Ook vragen de leden in hoeverre de Minister met haar collega van SZW2
in overleg is om ervoor te zorgen dat in de regionale aanpakken ook
ruimte is om de Nederlandse taalvaardigheid van in Nederland werkende
EU-arbeidsmigranten te verbeteren. Juist in de (arbeidsmarkt)regio’s moet
daarvoor aandacht zijn met de programma’s Tel mee met Taal.
De vragen ook welke rol digitalisering en het ontwikkelen van digitale
vaardigheden binnen de nieuwe regionale plannen spelen. Tevens vragen
zij welke rol de openbare bibliotheken kunnen spelen in het vergroten van
de digitale vaardigheden van Nederlanders, een onderwerp waar de leden
al eerder aandacht voor hebben gevraagd onder andere tijdens het
schriftelijk overleg over het stelsel van de openbare bibliotheken3.
Voorkomen van laaggeletterdheid is beter dan genezen. Daarom vragen
de leden om meer aandacht voor laaggeletterdheid bij kinderen en
jongeren. De resultaten van de PISA4 2018 laten opnieuw een daling zien
van de kennis en vaardigheden op het gebied van taal bij Nederlandse
vijftienjarigen. Zestig procent van de ondervraagde leerlingen geeft aan
dat zij enkel lezen «als het moet». Hoe verklaart de Minister de grote
verschillen tussen Nederland en andere landen? Hoe laat de Minister de
relatie tussen «vroege» laaggeletterdheid (vijftienjarigen) en laaggeletterdheid bij volwassenen meewegen in haar beleidskeuzes? In hoeverre
heeft deze Minister een aanpak tegen laaggeletterdheid bij kinderen en
hoe staat die in verband met haar aanpak bij volwassenen?
Deze leden zijn op de hoogte van het traject Curriculum.nu, waarbij ook
het vak Nederlandse taal en letterkunde onderwerp is van hervorming. De
leden vragen of de Minister bereid is om al eerder dan bij de uitvoering
van Curriculum.nu met effectieve maatregelen te komen om laaggeletterdheid op scholen tegen te gaan en op welke manier de Minister dit aan
wil pakken.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brieven inzake meerjarenplan alfabetisering van de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De leden willen hun complimenten
uitspreken voor de inzet van alle partijen bij het programma «Samen aan
de slag voor een vaardig Nederland». Deze leden hebben nog enkele
vragen.
De leden vragen net als voorgaande keren dat we spraken over laaggeletterdheid aandacht voor de doelgroep laaggeletterden met Nederlands als
eerste taal. In het document «Samen aan de slag voor een vaardig
Nederland» staat dat ruim twee derde van de laaggeletterden bestaat uit
de NT15 doelgroep. Helaas bestaat minder dan 20 procent van het aantal
deelnemers binnen het lesaanbod uit de NT1 doelgroep. Welke concrete
doelstelling is er om deze groep beter te bereiken en gebruik te laten
maken van het lesaanbod?
De leden hebben kennisgenomen van de vervolgaanpak laaggeletterdheid
2020–2024, waarin de Minister het doel stelt dat elke gemeente binnen vijf
jaar mee moet doen. Hoe staat het met deze doelstelling? Tegen welke
2

SZW: Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Inbreng verslag van een schriftelijk overleg over o.a. evaluatie Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen en advies Raad voor Cultuur (Kamerstuk 33 846, nr. 56, (Parlisnr.:
2020D21175))
4
PISA: Programme for International Student Assessment
5
NT1: Nederlands als eerste taal
3

3

problemen lopen de gemeenten tegenaan? Wat zou de rijksoverheid
daaraan kunnen doen? Ook zijn voornoemde leden benieuwd naar de
resultaten van de bestuurlijke afspraken over laaggeletterdheid. Wanneer
verwacht de Minister de Kamer inzicht te kunnen geven in de verzamelde
informatie en gegevens?
De leden zijn benieuwd wat de stand van zaken is rondom de ICT-tool die
ontwikkeld zou worden om monitoringsgegevens te kunnen verzamelen.
Wanneer kan de Kamer de eerste monitoring verwachten? Deze leden
willen ook graag van de Minister weten wat er tot nu toe gebeurd is met
het aangenomen voorstel om met werkgevers in sectoren waar laaggeletterdheid veel voorkomt in te zetten om werknemers te helpen. Welke
invloed heeft de coronacrisis op deze afspraken?
De leden vragen de Minister wat de invloed van de coronacrisis op de
aanpak van laaggeletterdheid is. Heeft er een omslag plaatsgevonden
naar meer digitale methodes? Zo ja, hoe is dat gegaan? Is er ook gekeken
naar eerder door deze leden geopperde inzet op leesvaardigheid via een
gratis app? Ook is er een vrees dat laaggeletterden in een meer digitaal
tijdperk voor nog meer ongelijkheid gaat zorgen. Bijvoorbeeld doordat
een groep mensen beperkt toegang heeft tot een goede computer en/of
tablet? Ziet de Minister dit risico ook? Zo ja, wat gaat zij daar tegen doen?
Zo nee, waarom niet?
Het aantal getrainde vrijwilligers neemt vanaf 2017 af, zo is te lezen op de
website die de resultaten bijhoudt van de aanpak van laaggeletterdheid.
Wat is de reden hiervoor, zo willen deze leden weten. Kan de Minister in
beeld brengen wat vrijwilligers ervan weerhoudt om zich in te zetten voor
laaggeletterden? Hoe kunnen de rijksoverheid, gemeenten en maatschappelijk partners deze belemmeringen wegnemen?
De leden lazen een voorstel van 250 academici, schrijvers en theatermakers in de Volkskrant van 1 juni 2020 om professionele verhalenvertellers die noodgedwongen thuis zitten door de coronacrisis in te zetten
bij het aanmoedigen van laaggeletterde jongeren.6 Wat vindt de Minister
van dit plan? Is helder wat hiervoor nodig zou zijn? Ziet de Minister een
rol voor haar ministerie weggelegd als het gaat om het samenbrengen
van bepaalde organisaties, zoals de Leescoalitie, de Schoolschrijver, de
Akademie van Kunsten, de universitaire wereld, de Schrijverscentrale, de
Auteursbond en anderen?
Tot slot vinden de leden dat preventie van laaggeletterdheid de basis
moet zijn van het beleid. De groeiende groep jongeren die laaggeletterd
school verlaat, is een grote zorg en zal ook door de leden worden
ingebracht bij het debat rondom Curriculum.nu. Deelt de Minister deze
zorgen, zo vragen zij.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de stukken op de agenda van het schriftelijk overleg over laaggeletterdheid. Deze leden willen de Minister nog enkele vragen en opmerkingen voorleggen.
De leden constateren dat de vervolgaanpak laaggeletterdheid inzet op een
vaardiger Nederland. Deze leden constateren dat ondertussen de
instroom van de groep laaggeletterden blijft toenemen. De Staat van het
Onderwijs constateert dat in 2019 24 procent van de 15-jarigen dusdanig
6

de Volkskrant, d.d. 1 juni 2020, Zet acteurs zonder podia in voor covid-leesoffensief

4

laaggeletterd is dat zij niet goed kan meekomen in de maatschappij,
terwijl dit in 2003 nog 11 procent is7. Kan de Minister aangeven wat het
beleid is om de toename van laaggeletterden uit het funderend onderwijs
te remmen?
De leden zijn positief gestemd over de bestuurlijke afspraken tussen het
Rijk en de VNG8 over de aanpak van laaggeletterdheid, die ongelijkheid
tussen de gemeentes het hoofd biedt. Elke laaggeletterde burger moet
kunnen rekenen op adequate ondersteuning en scholing ongeacht zijn of
haar woonplaats. In de afspraken is onder andere het volgende overeengekomen: «In elke arbeidsmarktregio is uiterlijk medio 2020 in een
regionaal programma laaggeletterdheid beschreven hoe bovenstaande
gezamenlijke doelstellingen worden behaald. Hierbij is een aanpak
geformuleerd met herkenbare mijlpalen en meetbare subdoelstellingen
[...] op basis waarvan monitoring in de periode 2021–2024 mogelijk is».9
Kan de Minister aangeven of inmiddels elke arbeidsregio hieraan heeft
voldaan? Zijn de subdoelstellingen volgens de Minister van een afdoende
niveau? Zo nee, kan de Minister aangeven welke stappen er worden
ondernomen om het ambitieniveau van de betreffende arbeidsmarktregio
te verhogen? De bestuurlijke afspraken zijn vooral gericht op het
monitoren en bevorderen van het lesaanbod voor de huidige generatie
laaggeletterden. Kan de Minister toelichten hoe de bestuurlijke afspraken
bijdragen aan de preventie van toekomstige generaties laaggeletterden?
De leden zijn positief gestemd over het besluit om het non-formele
aanbod van volwassenenonderwijs landelijk te monitoren. Beter inzicht in
de effectiviteit van het huidige beleid is een belangrijke stap in het
verminderen van laaggeletterdheid. De OESO concludeert dat met name
kleine gemeentes ondersteuning behoeven bij het monitoren van
volwasseneneducatie. Kan de Minister toelichten hoe zij erop toeziet dat
gemeenten de benodigde ondersteuning ontvangen bij monitoring,
wanneer de assistentie van de OESO in 2021 ophoudt? Ziet de Minister
hier een rol weggelegd voor het beoogde expertisecentrum?
De leden vragen de Minister of zij een beeld heeft van het aandeel
non-formeel volwasseneneducatie dat niet zal voldoen aan het basislabel
van de toekomstige kwaliteitslabels. Kan de Minister toelichten of
aanbieders van ondermaats non-formeel volwassenenonderwijs
ondersteuning zullen ontvangen om hun aanbod te verbeteren, zo vragen
deze leden. Zo ja, op welke wijze?
De leden vragen de Minister welke onderzoeksthema’s prioriteit hebben
bij de komst van de nieuwe onderzoeksagenda van het expertisecentrum
basisvaardigheden.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de brief van de Minister inzake de voortgang van de
uitwerking van de vervolgaanpak laaggeletterdheid 2020–2024 van
6 januari jl.10 Deze leden waarderen de inzet van het kabinet voor de 2,5
miljoen mensen in Nederland die moeite hebben met lezen, schrijven
en/of rekenen. Deze leden hebben nog enkele vragen.
7

Inspectie van het Onderwijs (2020) De Staat van het Onderwijs 2020
VNG: Vereniging van Nederlandse Gemeenten
9
Bestuurlijke afspraken Laaggeletterdheid Samen aan de slag voor een vaardig Nederland 2020
tot en met 2024, https://vng.nl/files/vng/bestuurlijke_afspraken_aanpak_laaggeletterdheid_2020–
2024_rijk-vng_presentatie_9-9-2019.pdf
10
Kamerstuk 28 760, nr. 99
8

5

De leden lezen dat het interdepartementale Tel mee met Taal programmateam is begonnen met het uitwerken van de indicatoren van een
landelijk registratiesysteem en monitor.11 De OESO beveelt aan in haar
rapport om gebruik te maken van een minimumaantal verplichte
indicatoren voor gegevensverzameling. Hierbij draagt de OESO een reeks
variabelen aan.12
Gelet op de bijkomende administratieve lasten hiervan en de huidige
disbalans in het basisonderwijs die grote werkdruk veroorzaakt, vragen de
leden of de Minister kan aangeven of aanvullende indicatoren voor
gegevensverzameling worden opgenomen. Zo ja, welke?
Voorts vragen de leden of de Minister bekend is met de resultaten van het
meest recente Pisa-onderzoek13 waaruit blijkt dat onder andere de
leesvaardigheid van Nederlandse jongeren fors gedaald is. Hoe verklaart
de Minister de daling van deze specifieke vaardigheid? En wat betekent
deze uitkomst voor het aantal laaggeletterden in Nederland?
Tevens vragen de leden of de Minister het met deze leden eens is dat als
blijkt dat het onderwijsniveau in goede economische tijden al daalde, te
verwachten valt dat dit in mindere economische tijden zoals de huidige,
nog meer zal dalen. Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke manier zet de
Minister in op de aanpak van laaggeletterdheid in economisch mindere
tijden?
Deze leden vragen voorts op welke manier bij de aanpak van laaggeletterdheid wordt gelet op de extra kwetsbare groepen binnen deze
doelgroep. Constateert de Minister, samen met deze leden, ook dat
kansenongelijkheid al bestaat in de periode voordat kinderen naar school
gaan? Zo nee, waarom niet?
Tot slot vragen de leden of de Minister het met deze leden eens dat een
aantal dagdelen per week gratis kinderopvang een oplossingsrichting
biedt om die kansenongelijkheid op te heffen. Zo nee, waarom niet, zo
vragen zij.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
nieuwe aanpak van laaggeletterdheid. In de Staat van het Onderwijs is te
lezen dat de groep leerlingen die moeite heeft met lezen groeit. Volgens
de OESO is 24 procent van de Nederlandse 15-jarigen dermate laaggeletterd dat zij niet voldoende kunnen meekomen in de maatschappij. De
leden zijn hier zeer bezorgd over. De leden hebben daarom gemengde
gevoelens bij deze aanpak en zijn van mening dat het taalonderwijs niet
aan de markt moet worden overgelaten, maar dat de overheid de regie in
handen moeten nemen. Taalonderwijs zou, net als de overige onderwijssectoren, in publieke handen moeten zijn.
De beste manier om taalachterstanden te voorkomen is goed taal- en
rekenonderwijs op de basisschool en middelbare school. De aanpak van
laaggeletterdheid begint daarom al voor de basisschool. Kinderen van
ouders die moeite hebben met lezen en schrijven, lopen extra risico om
met een taalachterstand aan de basisschool te beginnen. Volgens de
SER14 gaan kinderen uit een omgeving met een groot risico minder vaak
11

Kamerstuk 28 760, nr. 99, blz. 2
Bijlage bij Kamerstuk 28 760, nr. 99, blz. 4–5
13
https://www.oecd.org/pisa/
14
SER: sociaaleconomische Raad
12

6

naar de voorschool, wat de kansenongelijkheid vergroot.15 De leden zijn
benieuwd of de Minister in kaart heeft gebracht welk percentage kinderen
een doorverwijzing naar de voorschool krijgt en welk percentage daarvan
daadwerkelijk naar de voorschool gaat.
Tegelijkertijd werken taalachterstanden door de coronacrisis nu door in
het thuisonderwijs. De leden zijn benieuwd hoe de Minister ervoor zorg
gaat dragen dat juist deze kinderen geen verdere taalachterstand gaan
oplopen.
De leden zijn van mening dat landelijke regie binnen de aanpak van
laaggeletterdheid en volwasseneducatie ontbreekt. Het beleid verschilt
per gemeente en soms is er nauwelijks beleid. In elke gemeente zou er
een laagdrempelige plek moeten zijn waar mensen terecht kunnen voor
een taalcursus of opleiding. De laden vragen de Minister of zij bereid is
om er voor zorg te dragen dat er in iedere gemeente een dergelijke plek is.
Daarnaast menen de leden dat er veel verschillende potjes voor de aanpak
van laaggeletterdheid en volwasseneducatie zijn, en dat deze slimmer
ingezet kunnen worden met landelijke regie en structurele middelen. De
leden vragen of de Minister van plan is om de regie te nemen en een
duidelijke structuur op te zetten, en waar mogelijk het ontschotten van
middelen.
De leden maken zich zorgen over mensen die moeite hebben met lezen en
schrijven in een samenleving die op dit moment gedomineerd wordt door
het coronavirus. De maatregelen die nu genomen worden in verband met
het coronavirus zijn niet altijd even gemakkelijk voor mensen die moeite
hebben met lezen en schrijven. Volgens de Stichting Lezen en Schrijven
waren veel laaggeletterden kritisch over de begrijpelijkheid en de
toegankelijkheid van de overheidscommunicatie. Op welke manier komt
de Minister laaggeletterden tegemoet en zorgt zij ervoor dat deze mensen
de juiste informatie krijgen, zo vragen de leden.
De leden zien een verantwoordelijkheid voor werkgevers in de aanpak van
laaggeletterdheid. Basisvaardigheden zouden onderdeel moeten worden
van beroepsmatige bijscholing, met name in sectoren waar laaggeletterden oververtegenwoordigd zijn. Werkgevers hebben belang bij
werknemers die de basisvaardigheden beheersen. Onvoldoende
beheersing belemmert mogelijk de mogelijkheid om ergens anders aan de
slag te gaan. Flexwerkers en zzp’ers worden hard geraakt in deze
coronacrisis, waardoor het voor hen zeker van belang is om hun basisvaardigheden bij te houden. De leden vragen op welke wijze werkgevers
nu verantwoordelijk zijn voor de basisvaardigheden van hun werknemers
en op welke wijze de subsidies voor werkgevers hieromtrent beter benut
kunnen worden.
Daarnaast zijn de leden ervan overtuigd dat de marktwerking het
taalonderwijs in Nederland geen goed heeft gedaan. In het huidige
systeem kan iedereen een taalschool oprichten en het moet allemaal zo
goedkoop mogelijk. In hoeverre wordt de kwaliteit van het onderwijs
gegarandeerd, zo vragen de leden. Zij vragen daarnaast of de Inspectie
van het Onderwijs niet beter de kwaliteit van het onderwijs kan controleren dan Blik op Werk. De leden vragen of de Minister het met de leden
eens is dat de marktwerking in het taalonderwijs gesloopt moeten worden
en dat het taalonderwijs moet worden ondergebracht bij roc’s16, waar de
kwaliteit van het onderwijs gecontroleerd kan worden.

15
16

SER (2020) De contouren van een intelligent herstelbeleid
Roc: regionaal opleidingencentrum

7

Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de nadere informatie die de Minister in haar brief heeft verstrekt over
het nieuwe kwaliteitskader voor het non-formele aanbod van
volwasseneneducatie, de nieuwe landelijke monitor en registratie van
deelnemers en de oprichting van een expertisecentrum basisvaardigheden. Het valt deze leden echter op dat zij nergens verwijst naar het
waardevolle advies Samen werken aan taal dat de SER in april 2019 heeft
uitgebracht over de aanpak van laaggeletterdheid. Vorig jaar meldde de
Minister naar aanleiding daarvan nog dat zij samen met de SER en de
partners in de SER zeer gemotiveerd was om de aanpak de komende jaren
niet alleen voort te zetten maar er ook een tandje bij te zetten17. Kan de
Minister systematisch uiteenzetten in hoeverre zij inmiddels vervolg heeft
gegeven aan dit advies?
Vorig jaar signaleerde de Inspectie van het Onderwijs in de Staat van het
Onderwijs dat het aandeel leerlingen dat onvoldoende taalvaardig het
basisonderwijs verlaat weer was gestegen en dat circa 18 procent van de
15-jarigen beschikte over onvoldoende basistaalvaardigheden. In de Staat
van het Onderwijs dat dit jaar verscheen, is het beeld op dit punt niet
bijster gunstiger: een kwart van de 15-jarigen in Nederland beschikt over
onvoldoende leesvaardigheden om mee te kunnen doen in de
maatschappij. Eigenlijk is het heel pijnlijk dat laaggeletterdheid ook in
sterke mate een verschijnsel is dat van onderop groeit. Hoe denkt de
Minister over het pleidooi van de Stichting Lezen en Schrijven18 dat geen
kind meer laaggeletterd van school gaat. Deelt zij de visie dat het
voorkomen dat iemand met te lage taalvaardigheden van school gaat, de
beste en goedkoopste manier is om laaggeletterdheid op de lange termijn
aan te pakken? Zo ja, welke consequenties verbindt zij daaraan? Is zij
bereid om in het bijzonder aandacht te schenken aan de hulp aan
laagtaalvaardige gezinnen, zoals de Stichting Lezen en Schrijven bepleit?
Op 2 juli 2019 heeft de Kamer met het aannemen van de motie van het lid
Van den Hul c.s.19 de regering verzocht in kaart te brengen hoe de
verhouding tussen informeel en formeel aanbod voor laaggeletterden er
momenteel uitziet, en daarbij inzichtelijk te maken bij hoeveel roc’s
laaggeletterden nog terechtkunnen. Hoe staat het nu precies met de
uitvoering van deze motie? Kan de Minister melden bij hoeveel roc’s
laaggeletterden nog terechtkunnen? De Minister meldt dat gemeenten
zich inmiddels hebben gecommitteerd aan een kwaliteitsimpuls voor het
non-formele aanbod. De OESO constateert echter dat gemeenten slechts
fragmentarisch kwaliteitsbeleid voeren20. Tegelijkertijd signaleert de
Stichting Lezen en Schrijven: «Waar in alle onderwijssectoren het Rijk de
regie neemt en leermogelijkheden goed georganiseerd zijn, ontbreekt
binnen de volwasseneneducatie een structurele aanpak.» De leden vragen
of de Minister kan reageren op de gedachte dat een plek in elke gemeente
waar je terecht kunt voor een taalcursus, een opleiding of baanbegeleiding een effectieve inzet betekent van middelen op lokaal niveau voor
taalverbetering en aanpak laaggeletterdheid binnen het sociaal domein en
het geld dat nu daarvoor beschikbaar is, zo slimmer kan worden ingezet.
Beleid om laaggeletterdheid tegen te gaan, kan niet volkomen los staan
van het beleid voor een leven lang ontwikkelen. De leden hebben
herhaaldelijk aandacht gevraagd voor laaggeletterdheid bij mensen die
17

Kamerstuk 28 760, nr. 97, blz. 20
Brief Aandachtspunten Stichting Lezen en Schrijven van 2 juni jl.
19
Kamerstuk 28 760, nr. 93
20
Mapping quality approaches and monitoring systems in the Netherlands
18

8

zich op afstand van de arbeidsmarkt bevinden, zoals uitkeringsgerechtigden, maar ook de zogenoemde NUG’ers21, die te vaak buiten beeld
blijven. Door de coronacrisis ontstaan daarnaast nieuwe categorieën
kwetsbaren, waaronder flexwerkers en zzp’ers. Door hun beperkte
financiële reserves worden zij hard getroffen door de crisismaatregelen.
Onvoldoende beheersing van de basisvaardigheden belemmert hen in de
mogelijkheid om ergens anders aan het werk te gaan. Wat gaat de
Minister doen om ook voor deze groepen beroepsmatige (om)scholing te
faciliteren?
Robotisering, digitalisering en structurele veranderingen op de arbeidsmarkt maken voldoende beheersing van digitale vaardigheden tot een
voorwaarde voor zelfredzaamheid, maar een groeiende groep heeft
steeds meer moeite om zich met digitale vaardigheden te redden. Hoe
denkt de Minister over een samenhangende aanpak voor digitale inclusie,
ook voor laaggeletterden? Ziet zij wat dit betreft nog kansen in een
koppeling van het programma digitale inclusie van het Ministerie van
BZK22 aan het programma Tel mee met Taal, zo vragen de leden.
Inbreng van de leden van de 50PLUS-fractie
De leden van de 50PLUS-fractie merken op dat het aantal laaggeletterden
groeit. Van de jongeren is 24 procent dermate laaggeletterd dat zij niet
voldoende kunnen meekomen in de maatschappij. Ongeveer 60 procent
van de leerlingen leest alleen als het moet of om informatie op te zoeken
en 40 procent vindt lezen tijdverspilling. Van de 15-jarigen vindt één op de
drie zichzelf geen goede lezer. Hoe kan dit aantal zo groot zijn? Wat zijn de
achterliggende oorzaken?
De leden maken zich erg zorgen en schrikken van het bovenstaande
cijfers. Zeker de reden dat 40 procent van de jongeren zeggen dat zij lezen
tijdverspilling vinden. Er zijn namelijk veel ouderen die nooit de kans
hebben gekregen om regelmatig te kunnen lezen. Het aantal laaggeletterden ouderen is namelijk erg groot. Deze ouderen kunnen hier echter
vaak niks aan doen. Veel ouderen moesten al op jonge leeftijd beginnen
met werken waardoor school vaak door de ouders als minder belangrijk
werd gezien. Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat de huidige jongeren
inzien dat lezen erg belangrijk is en dat zij hierdoor door intrinsieke
motivatie gaan lezen?
In het de Staat van het Onderwijs staat aangegeven dat mensen die
laaggeletterd zijn een cursus kunnen volgen. De leden zijn erg blij dat deze
cursussen worden aangeboden. Een groep mensen zal hier zeker baat bij
hebben. Er is echter ook een grote groep die geen cursus zal kunnen
volgen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan oudere mensen. Hoe zorgt de
Minister ervoor dat deze mensen meekomen in de maatschappij?
Ook willen deze leden aandacht besteden aan de ontwikkelingen omtrent
corona en laaggeletterdheid. Veel laaggeletterden gaven aan dat de
persconferentie vaak te ingewikkeld is om te volgen. Hoe kunnen we er in
de toekomst voor zorgen dat mensen dit makkelijker kunnen volgen?
Veel mensen die laaggeletterd zijn schamen zich. Dit zorgt er mede voor
dat het voor hun een hele grote stap is om überhaupt toe te geven dat zij
laaggeletterd zijn. Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat de drempel
voor deze groep om hulp te zoeken lager wordt?

21
22

NUG’er: niet-uitkeringsgerechtigden
BZK: Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

9

Tot slot vinden de leden het belangrijk dat het Rijk meer de regie neemt.
Elke gemeente moet een plek hebben waar een taalcursus wordt gegeven.
Kleinschalige initiatieven en projecten zijn een goed middel. We moeten
hier echter niet afhankelijk van zijn. Elke inwoner in elke gemeente moet
binnen hun eigen gemeente een cursus kunnen doen. Hoe gaat de
Minister ervoor zorgen dat er landelijke regie genomen gaat worden, zo
vragen de leden.
II Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

10