Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2090
Vragen van het lid Bisschop (SGP) aan de Minister voor Natuur en Stikstof
over de wijze waarop de stikstofdepositie berekend wordt en de vergelijking
met de kritische depositiewaarden (ingezonden 26 januari 2022).
Antwoord van Minister van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof)
(ontvangen 16 maart 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2021–2022, nr. 1689.
Vraag 1
Kunt u aangeven wat de wetenschappelijke onderbouwing is van de keuze
om de terreinruwheid op een schaal van 6,25 hectare te bepalen en mee te
nemen, en niet op een lagere dan wel hogere schaal? In hoeverre zijn
metingen gedaan naar het verband tussen de mate van turbulentie en
depositie en de afstand tot de bosrand?
Antwoord 1
De 6,25 hectare komt overeen met een oppervlakte van 250x250 m, wat
overeenkomt met de minimale ruimtelijke schaal voor de «bovenwindse
ruimtelijke geschiedenis». Dit bepaalt daarmee de minimale schaal voor het
afleiden van de ruwheidslengte (zie de antwoorden op eerdere vragen over
dit onderwerp; Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 3999,
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 487 en Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1082). In de notitie «Relevante
ruimtelijke schaal van de droge depositiemodellering in het kader van de
PAS»1 wordt dit verder toegelicht.
Er zijn in het verleden metingen in bosranden gedaan waarbij een relatie is
afgeleid tussen de verhoging van de depositie (ten opzichte van de gemiddelde depositie in het bos) en de afstand tot de bosrand. Een overzicht van
verschillende studies naar deze relatie is opgenomen in o.a. De Schrijver e.a.
(2007)2.

1
2

ah-tk-20212022-2090
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

https://www.aerius.nl/files/media/Publicaties/Documenten/schaalnotitie_tbv_elm.pdf
De Schrijver, A., Devlaeminck, R., Mertens, J., Wuyts, K., Hermy, M. & Verheyen, K. (2007). On
the importance of incorporating forest edge deposition for evaluating exceedance of critical
pollutant loads. Applie Vegetation Science 10, pp. 293–298. Download: https://
onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1654-109X.2007.tb00529.x.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 2
Kunt u precies aangeven of en hoe in het Operationele Prioritaire Stoffen
(OPS)/AERIUS-model rekening wordt gehouden met het bosrandeffect ofwel
verhoogde depositie in de bosrand?3
Antwoord 2
Het OPS-model houdt rekening met verschillende ruwheden van het
landschap (heide, bos, etc.). Het hier bedoelde bosrandeffect wordt niet
meegenomen in de berekeningen, omdat dit ingewikkelde berekeningen vergt
in een model met een hoge resolutie dat de horizontale stroming van lucht
modelleert. Technisch zou dit op zich wel inpasbaar zijn, maar het zou hoge
eisen stellen aan het kaartmateriaal en de interpretatie van de lokale situatie
én heel veel rekentijd vergen. Voor eenmalige lokale berekeningen is dat
haalbaar, maar voor een landelijke toepassing in AERIUS niet, omdat dit zou
vergen dat in alle gebieden alle bosranden afzonderlijk zouden moeten
worden gemodelleerd én afzonderlijk op een specifieke (tijdrovende) wijze
berekend.
Vraag 3
Kunt u aangeven of en hoe het optreden van verlaagde depositie op open
terrein aan de lijzijde van een bosrand is meegenomen in OPS/AERIUS?4
Antwoord 3
Dat is niet het geval, zie het antwoord op vraag 2. Het is in dit verband goed
om te beseffen dat «de lijzijde van een bosrand» afhangt van de windrichting
op een bepaald moment. Die windrichting is door het jaar heen heel
verschillend. Dat betekent dus dat er tijdelijk een lagere depositie zal
optreden in open terrein achter de bosrand als dat op dat moment de lijzijde
is, maar op een ander moment – met een andere windrichting – zal het juist
hoger zijn. Dat is een belangrijke oorzaak waarom de modellering ingewikkeld
is.
Vraag 4
Is de veronderstelling juist dat bij het berekenen van de droge depositie op
hexagoonniveau alleen de aerodynamische weerstand op een schaal van
250x250 meter wordt bepaald en meegenomen bij het berekenen van de
depositiesnelheid en dat de laminaire grenslaagweerstand en de gewasweerstand op een lager gridniveau worden bepaald en meegenomen?
Antwoord 4
Nee. Alle drie de genoemde weerstanden (aerodynamische weerstand,
laminaire weerstand en de gewasweerstand) worden berekend op basis van
de ruwheidslengte, die voor een schaal van een oppervlakte van 6,25 hectare
is bepaald. Voor de gewasweerstand worden tevens de bijdragen van
verschillende landgebruikstypen gewogen meegenomen. Voor meer
informatie hierover, zie de OPS-documentatie5.
Vraag 5
Is de veronderstelling juist dat het OPS-model nog steeds vooral geschikt is
voor uitspraken voor open terrein en minder voor locaties binnen een bos en
langs bosranden? Zo nee, welke aanpassingen zijn hiervoor gedaan?6

3

Forest Ecology and Management, 31 January 2009, Gradual forest edges can mitigate edge
effects on throughfall deposition if their size and shape are well considered (https://
reader.elsevier.com/reader/sd/pii/
S0378112708007378?token=4430B063BB4B940485AF1357CEF0B05D99E93E2E2CB775C97E7
DA0B1695892CC641A6F927CFE02A329150B2FE414563E&originRegion=eu-west1&originCreation=20220117094042)
4
Bleeker/Draaijers, TNO R 2001/580, Literatuurstudie naar de invloed van kroonstructuur en
bosranden op de atmosferische depositie in bossen
5
Hoofdstuk 5 in: https://www.rivm.nl/documenten/uitgebreide-modelbeschrijving-van-opsversie-5000.
6
RIVM rapport 550018001/2004 Aansluiting MNP-instrumentarium bij de Vogel- en Habitatrichtlijn. Richting een kennissysteem voor Vogel- en Habitatrichtlijn, p. 54 (https://www.rivm.nl/
bibliotheek/rapporten/550018001.pdf)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Het OPS-model is geschikt voor zowel open terrein als bos, maar houdt –
zoals blijkt uit bovenstaande antwoorden – geen rekening met het lokale
effect van bosranden.
Uit de antwoorden op de vragen 2 en 3 blijkt dat de daadwerkelijke depositie
in de bosrand hoger kan zijn dan met OPS (AERIUS) wordt berekend voor het
bos als geheel. En dat de daadwerkelijke depositie op lage vegetaties langs
een bosrand een deel van het jaar – afhankelijk van de windrichting – minder
zal zijn en een deel van het jaar meer. Dit betreft zeer lokaal optredende
afwijkingen van wat met de huidige methode wordt berekend, waarbij de
omvang van het effect per locatie nog sterk zal verschillen, afhankelijk van de
specifieke ruimtelijke opbouw van het landschap. Omdat een andere
modellering en berekening niet goed inpasbaar is in AERIUS (gezien de
benodigde landsdekkendheid en snelheid van berekenen) in combinatie met
de inschatting dat de verwachte verbetering van de berekening niet groot zal,
is de conclusie dat er voor het bosrandeffect geen aanpassing zal worden
aangebracht in AERIUS.
Vraag 6
Is de veronderstelling juist dat bij het bepalen van het percentage areaal van
de voor stikstof gevoelige habitats in Natura 2000-gebieden waarop de
kritische depositiewaarde niet wordt overschreden (in het kader van de
omgevingswaarden voor stikstofdepositie, artikel 1.12a van de Wet natuurbescherming) gerekend wordt op hexagoonniveau en dat de mate waarin de
hexagonen de genoemde habitats overlappen niet meegewogen wordt?
Antwoord 6
Die veronderstelling is niet juist: de reële oppervlakte is de basis voor de
berekening van het percentage. Als slechts een deel van een hexagoon uit
stikstofgevoelig habitat bestaat, wordt alleen dat gedeelte meegerekend.
Vraag 7
Is de veronderstelling juist dat de relatief hogere deposities en de bijbehorende kans op overschrijding van de kritische depositiewaarde wat betreft
heide-, veen,- en graslandschappen vooral gevonden worden in de zones
langs bosranden, dat de betreffende hexagonen verhoudingsgewijs echter
veel minder overlap hebben met de stikstofgevoelige habitats in deze
landschappen dan de hexagonen die verder van de bosrand vandaan liggen,
en dat derhalve sprake is van onderschatting van het percentage areaal
waarop de kritische depositiewaarde niet wordt overschreden als de mate
van overlapping niet meegewogen wordt?
Antwoord 7
Die veronderstelling is niet juist, omdat de verhoogde depositie op lage
vegetaties die in de buurt van bos voorkomen, een reëel effect is (zie de
eerder gegeven antwoorden, genoemd bij het antwoord op vraag 1). Slechts
een deel van de tijd kan dat voor een deel minder zijn als gevolg van het
bosrandeffect, namelijk op het moment dat de lage vegetatie zich niet aan de
loef- maar aan de lijzijde bevindt (afhankelijk van de windrichting van dat
moment).
Terwijl de mate van overlapping wordt meegewogen (zie het antwoord op
vraag 6), wordt de verhóging van de depositie in de bosrand – ten gevolge
van het bosrandeffect – niet meegenomen. Daardoor kan er dus juist een
hoger percentage zijn van het areaal bos waarop de kritische depositiewaarde
wordt overschreden dan nu met AERIUS wordt berekend. Nader onderzoek
zou uit moeten wijzen in welke mate hiervan daadwerkelijk sprake is.
Vraag 8
Bent u voornemens, indien voornoemde twee veronderstellingen juist zijn,
hiervoor te corrigeren?
Antwoord 8
Omdat de veronderstelling deels juist is, zou hier in theorie voor gecorrigeerd
kunnen worden. Zie echter het antwoord op vraag 2 en 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 9
Deelt u de analyse dat verhoogde stikstofdepositie in de bosrand vooral
depositie in de bosrand zelf betekent en in veel mindere mate depositie in de
zone direct naast het bos?7
Antwoord 9
Nee. Het bosrandeffect is een combinatie van verhoogde rechtstreekse invang
van een stof in de bosrand en een grotere verticale menging door turbulentie.
Met name door die verhoogde turbulentie zal er ook sprake zijn van een
verhoging van de depositie direct naast het bos.
Vraag 10
Op welke termijn wordt het verwerkt in het Nationaal Georegister en AERIUS
als delen van een bos gekapt worden en het landgebruik en de terreinruwheid onder een bepaald hexagoon hierdoor veranderen?
Antwoord 10
Wanneer delen van een bos worden gekapt, zal dat op den duur via de
landgebruikskaarten terugkomen in AERIUS. Het actualiseren van de
terreinkenmerken van de LGN7 naar LGN2020 vindt op dit moment plaats en
zal in AERIUS Calculator en Monitor 2022 terugkomen. De actualiteit van de
daarin opgenomen gegevens verschilt van plaats tot plaats, afhankelijk van
de in LGN2020 gebruikte brongegevens.
Vraag 11
Hoe kunt u verklaren dat op de meeste hexagonen met (ingetekende)
jeneverbesstruwelen (H5130) in Natura 2000-gebied Borkeld met name
naaldbos voorkomt met bijbehorende inherent hoge depositie, terwijl in het
profielendocument wordt aangegeven dat naaldbossen met jeneverbesstruiken in de ondergroei niet tot het habitattype gerekend worden?8
Antwoord 11
Op de habitatkaart van Borkeld, die voor AERIUS is gebruikt, staat het
habitattype Jeneverbesstruwelen (H5130) alleen daar ingetekend waar aan de
definitie wordt voldaan, dus niet op locaties waar jeneverbesstruiken
onderdeel zijn van een dennenbos. Op topografische kaarten worden
jeneverbesstruwelen tot naaldbossen gerekend, maar ter plaatse betreft het
dus struwelen die geheel uit jeneverbessen bestaan. Overigens kan in
hetzelfde hexagoon ook een naaldbos (met grove dennen) voorkomen, maar
dan wel ruimtelijk gescheiden.
Vraag 12
Was op de datum van aanwijzing van het Natura 2000-gebied op de
genoemde hexagonen het volwaardige habitattype jeneverbesstruwelen
zonder naaldbos aanwezig?
Antwoord 12
Ja.
Vraag 13
Is het de bedoeling om genoemde naaldbossen te kappen en/of bent u bereid
(bij blijvende aanwezigheid van naaldbos en bijbehorende inherent hogere
depositie) bij deze hexagonen de kritische depositiewaarde voor jeneverbesstruwelen niet toe te passen?

7

Forest Ecology and Management, 31 January 2009, Gradual forest edges can mitigate edge
effects on throughfall deposition if their size and shape are well considered (https://
reader.elsevier.com/reader/sd/pii/
S0378112708007378?token=4430B063BB4B940485AF1357CEF0B05D99E93E2E2CB775C97E7
DA0B1695892CC641A6F927CFE02A329150B2FE414563E&originRegion=eu-west1&originCreation=20220117094042)
8
Profiel habitattype uniperus communis-formaties in heide of kalkgrasland (H5130),
18 december 2008, https://www.natura2000.nl/sites/default/files/profielen/
Habitattypen_profielen/Profiel_habitattype_5130.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Antwoord 13
Naaldbos kan worden gekapt als dat nodig is voor het duurzame behoud van
bijvoorbeeld naastgelegen jeneverbesstruweel, maar het is aan de terreinbeheerder en de provincie om te bepalen of dat noodzakelijk is.
Het niet toepassen van de KDW is niet mogelijk, want dan zou er niet meer
getoetst kunnen worden op de effecten van stikstofdepositie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5