Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 750 IV

Vaststelling van de begrotingsstaat van
Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2014

Nr. 37

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 april 2014
Zoals toegezegd tijdens het algemeen overleg met de vaste commissie
voor Koninkrijksrelaties op 25 maart jl. doe ik u hierbij verslag van de
Koninkrijksconferentie, alsmede van de afspraken die daarbij zijn
gemaakt1.
Daarnaast wil ik van deze mogelijkheid gebruik maken om te reageren op
een aantal toezeggingen van mijn kant alsmede u te informeren over
enkele (nog openstaande) onderwerpen en vragen van uw Kamer.
Verslag Koninkrijksconferentie 2014
Op 2 april jl. heeft de tweede Koninkrijksconferentie plaatsgevonden te
Aruba. Als minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
vertegenwoordigde ik Nederland op de Koninkrijksconferentie, inclusief
de Openbare Lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De gezaghebbers
van de eilanden waren als toehoorder bij de conferentie aanwezig.
In aanloop naar 10-10-10 is afgesproken om de Koninkrijksconferentie
jaarlijks te laten plaatsvinden ten behoeve van een goede verbinding
tussen de landen van het Koninkrijk. De Koninkrijksconferentie heeft voor
het eerst plaatsgevonden in 2011. Onder meer als gevolg van verkiezingen
bij de diverse landen heeft in de jaren daarna geen Koninkrijksconferentie
plaatsgevonden. In 2013 heeft in Aruba wel een (informeel) Koninkrijksberaad plaatsgevonden.
De deelnemers aan de Koninkrijksconferentie konden ieder agendapunten
aandragen. Aruba, Nederland en Curaçao hebben van deze mogelijkheid
gebruik gemaakt. Aangezien Nederland en Curaçao dezelfde agenda1

kst-33750-IV-37
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 IV, nr. 37

1

punten hebben voorgesteld (namelijk economische samenwerking en
kinderrechten) zijn deze in gezamenlijk overleg voorbereid. Op de agenda
van de Koninkrijksconferentie stonden, naast procedurele punten, de
volgende inhoudelijke bespreekpunten:
– Kinderrechten;
– Cohesie binnen het Koninkrijk;
– Economische samenwerking;
– Kleine landen, grote uitdagingen;
– Uitkomsten van de werkgroepen:
C Samenwerking binnen het Koninkrijk
C Praktische knelpunten functioneren Koninkrijk
C Interlandelijk personen- en goederenverkeer
C Geschillenregeling.
In het vervolg van deze brief zal ik per agendapunt kort verslag doen van
hetgeen is besproken en de uiteindelijke gemaakte afspraken. Voor de
volledigheid zijn de door de vier landen ondertekende conclusies van de
Koninkrijksconferentie als bijlage bij deze brief gevoegd.
Kinderrechten
Het agendapunt Kinderrechten is door Nederland en Curaçao gezamenlijk
voorbereid. De heer N.A. Kastberg heeft het agendapunt tijdens de
Koninkrijksconferentie ingeleid. Hij is tussen 2003 en 2009 Regionaal
directeur Latijns-Amerika en de Cariben geweest van UNICEF, en kon
vanuit die kennis en ervaring een goede appreciatie geven van de kansen
en uitdagingen van de Kinderrechten in het Koninkrijk. In het gesprek
tussen Kastberg en de Landen dat zich na de inleiding ontspon, heb ik
onder andere aandacht gevraagd voor de rol van de vader in het gezin
zoals ik dat tijdens het algemeen overleg had toegezegd. De heer Kastberg
bevestigde het belang van de aanwezigheid van vaders in het gezin en
lichtte toe dat voor het bewerkstelligen van een grotere rol van de vader
in het gezin, de kerken een belangrijke rol kunnen spelen. De noodzaak
om voor het verbeteren van de kinderrechten alle sectoren van de
maatschappij te betrekken, is daarom opgenomen in de slotconclusies bij
dit onderwerp.
Er bleek een grote wil onder de Landen van het Koninkrijk te zijn om het
thema Kinderrechten voortvarend en in gezamenlijkheid op te pakken.
Zoals ik u tijdens het algemeen overleg heb gemeld, heb ik me ingezet om
tot een Taskforce Kinderrechten te komen. Daarnaast heb ik u toegezegd
me in te zetten om binnen een jaar na instelling van die Taskforce te
komen tot een Kinderrechtenplan en om het thema opnieuw te agenderen
op de eerstvolgende Koninkrijksconferentie. Op al deze punten zijn de
Landen tot overeenstemming gekomen zodat de Taskforce, het actieplan
en de agendering op de volgende Koninkrijksconferentie in de slotconclusies zijn opgenomen. Vanwege de urgentie die door de Landen gevoeld
werd, is afgesproken dat een eerste concept van het actieplan voor
Kinderrechten niet binnen een jaar, maar uiterlijk 20 november aan de
Landen gepresenteerd zal worden. Deze datum hangt samen met de
viering van 25 jaar van het Internationaal Verdrag van de Rechten van het
Kind op 20 november 2014 (Internationale kinderrechtendag).
Cohesie in het Koninkrijk
Met dit agendapunt wilde Aruba een impuls geven aan het leggen van
een fundering die een positieve basis voor ons het Koninkrijk vormt.
Aruba stelde onder meer dat het Koninkrijk niet alleen een verzameling
van overzeese regio’s van het Nederlandse grondgebied is, maar ook een
gemeenschap van sociale entiteiten die een morele gemeenschappelijke
cultuur hebben. «Zij vormt ook een verzameling van fundamentele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 IV, nr. 37

2

waarden die mensen met elkaar delen en waarmee een gemeenschappelijke ruimte wordt gedefinieerd waarin mensen niet alleen hun juridische
rechten claimen en gewaarborgd zien maar waarin ook verantwoordelijkheden naar elkaar en naar het collectief toe aanwezig is».
Tijdens de Koninkrijksconferentie in 2011 is de afspraak gemaakt dat alle
landen het belang van het Koninkrijk zouden uitdragen. Tijdens de
conferentie is het grote belang daarvan voor de beeldvorming bij de
burgers van het Koninkrijk nogmaals bevestigd. Deze beeldvorming is
bepalend voor het gevoel van verbondenheid tussen de burgers van het
Koninkrijk waarvan alle Landen het belang onderkennen.
Daarbij realiseren de Landen zich dat die verbondenheid ook moet blijken
uit daden, niet alleen van de overheid maar ook van maatschappelijke
organisaties. Betere en meer samenwerking tussen maatschappelijke en
overheidorganisaties, bijvoorbeeld in de vorm van twinning (tijdelijk
uitwisselen van personeel), draagt bij aan dit gevoel van verbondenheid
onderling en aan de meerwaarde van het Koninkrijk.
Economische Samenwerking
Het agendapunt Economische Samenwerking was door Nederland en
Curaçao gezamenlijk voorbereid. De Landen hebben het belang van een
goede economische samenwerking en de wederzijdse voordelen die
daarbij te behalen zijn voor de verdere economische ontwikkeling
onderstreept. De strategische ligging van de landen biedt de mogelijkheid
om uit te groeien tot een potentiële hub; een economische springplank
tussen Europa en Midden- en Zuid-Amerika. Van deze mogelijkheden
kunnen ook de openbare lichamen BES profiteren.
Ter bevordering van de economische ontwikkeling krijgt ook de
versterking van de concurrentiepositie van de landen aandacht. Het gaat
daarbij vooral om creëren van randvoorwaarden voor een gunstig
vestigings- en investeringsklimaat. Het uitwisselen van kennis en
expertise op het gebied van onder andere mededinging, buitenlandse
handel en belastingverdragen tussen de landen staat hierbij centraal. In
dit verband is zoals toegezegd aan uw Kamer de mogelijkheid van het
gebruik van het netwerk van PUM onder de aandacht gebracht van de
landen.
Daarnaast is afgesproken de komende zes maanden te gebruiken om
voorstellen uit te werken voor het concretiseren van vrijhandelsmogelijkheden tussen en het bevorderen van handel en ondernemerschap op de
eilanden Curacao, Aruba, Sint Maarten en de openbare lichamen BES.
Kleine landen, grote uitdagingen
Met dit agendapunt wilde Aruba aandacht vragen voor de uitdagingen
waarmee de (kleine) eilanden, inclusief Caribisch Nederland, te maken
kunnen krijgen als gevolg van hun kleinschaligheid. Ten dele worden de
kenmerken van kleinschaligheid van de eilanden op dit moment reeds
ondervangen door samenwerking in het Koninkrijksverband, zoals op het
gebied van defensie, douane en justitie. Daarmee wordt bijvoorbeeld de
beperkte capaciteit die op de eilanden aanwezig is, ondervangen.
De verwachting is dat de uitdagingen in komende jaren zullen toenemen,
onder meer als gevolg van vergrijzende bevolking en klimaatveranderingen. Ook het moeten voldoen aan de verplichtingen die voortvloeien
uit verdragen waaraan het Koninkrijk zich verbindt, blijft een voortdurende
uitdaging. Komende maanden zal daarom een werkgroep met vertegenwoordigers uit de landen de (toekomstige) uitdagingen inventariseren en
aanbevelingen formuleren om deze in gezamenlijkheid en voldoende
toegerust tegemoet te kunnen treden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 IV, nr. 37

3

Werkgroepen
1. Samenwerking binnen het Koninkrijk
Een duurzame samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk is van
groot belang. Op de Koninkrijksconferentie is dit nog eens onderstreept.
Uiteraard zonder te treden in de autonome bevoegdheden van de
afzonderlijke landen kan waar mogelijk en zinvol bi- of multilateraal
worden samengewerkt op thema’s die zich daartoe lenen. Dit gebeurt
reeds op terreinen als justitie, douane en economische ontwikkeling.
Ook de diverse agendapunten van deze conferentie leiden tot verdieping
van de samenwerkingsrelatie. Besloten is dat het secretariaat van het land
dat als gastheer van de eerstvolgende Koninkrijksconferentie optreedt,
zorg draagt voor de voortgangsbewaking van de gemaakte afspraken.
Aangezien de volgende Koninkrijksconferentie in Curaçao gehouden zal
worden, zal Curaçao de voortgang van de gemaakte afspraken van de
Koninkrijksconferentie 2014 bewaken.
2. Praktische knelpunten functioneren Koninkrijk
Deze werkgroep die is ingesteld tijdens de Koninkrijksconferentie van
2011 heeft zich gebogen over praktische knelpunten en interpretatieverschillen (van o.a. bepalingen in het Statuut) tussen de landen. Alleen
Curaçao heeft knelpunten ingebracht, te weten: het ontbreken van een
individueel opzegrecht ter beëindiging van de consensusrijkswetten, en
de evaluatie en onderhandeling van Curaçao en Sint Maarten over de
Centrale Bank Curaçao en Sint Maarten (CBCS).
Ten aanzien van dit laatste onderwerp is geconstateerd dat het feitelijk een
geschil is tussen twee landen en geen knelpunt van het Koninkrijk en de
landen. Het onderwerp is daarom niet verder besproken tijdens de
Koninkrijksconferentie.
Wel is stilgestaan bij het belang dat Curaçao en Sint Maarten hechten aan
het opnemen van het (eenzijdig) opzegrecht in de consensus Rijkswetten.
Dit zal worden meegenomen in de evaluatie van de Rijkswetten die in
2015 zal plaatsvinden. Daarbij heb ik wel aangetekend dat niet alle
varianten open staan. Er is een samenhang tussen hetgeen is geregeld in
de Rijkswetten en de samenwerkingsrelatie tussen Nederland en de
landen op deze thema’s.
Zoals u weet, is Aruba uitsluitend aangesloten bij de Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie. De Arubaanse delegatie heeft bij dit
onderwerp te kennen gegeven zich voor wat betreft het opzegrecht aan te
sluiten bij de opstelling van Curaçao en Sint Maarten. Aruba heeft zich
overigens niet meer uitgelaten over de wenselijkheid aan te sluiten bij
andere consensusrijkswetten. Eerder heeft mijn voorganger mevrouw
Spies, naar aanleiding van een toezegging van toenmalig staatssecretaris
Bijleveld (Handelingen I 2008/09, nr. 32, blz. 1454–1501) om de Eerste
Kamer te informeren over het onderzoek dat Aruba doet naar de wenselijkheid van aansluiting bij diverse consensusrijkswetten in het kader van
de nieuwe staatkundige structuur van het Koninkrijk, de Eerste Kamer
bericht (Kamerstuk 31 568, letter D) dat Aruba hoopt door deelname aan
de werkgroepen die voortvloeien uit de Koninkrijksconferentie, beter zicht
te krijgen op de praktische uitwerking van de consensusrijkswetten en op
basis daarvan een mening te vormen over aansluiting. Ik concludeer
derhalve dat Aruba hierin geen aanleiding heeft gevonden de aansluiting
uit te breiden naar andere rijkswetten.
In dit verband wil ik u, mede namens mijn ambtgenoot van Veiligheid en
Justitie, nog het volgende berichten ten aanzien van de evaluatie van de
Rijkswetten Gemeenschappelijk Hof van Justitie, Openbaar Ministerie,
Politie en Raad voor de Rechtshandhaving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 IV, nr. 37

4

De vier Ministers van Justitie binnen het Koninkrijk komen elk half jaar
bijeen in het Justitieel Vierpartijenoverleg (JVO). Tijdens het JVO in
januari jl. heeft overleg plaatsgevonden over de justitiële Rijkswetten.
Tijdens het JVO is besloten een werkgroep op te richten, waarin alle
landen zitting hebben, die de evaluatieopdracht zal formuleren. De
werkgroep heeft als opdracht gekregen voor het JVO van juni te komen
met een evaluatieopdracht voor de justitiële rijkswetten. Deze evaluatieopdracht zal vervolgens na vaststelling in de RMR aan het parlement worden
aangeboden. Daarnaast heeft de Rijksministerraad de Raad van State van
het Koninkrijk om een voorlichting gevraagd over de evaluatie justitiële
Rijkswetten.
3. Interlandelijk personen- en goederenverkeer
Tijdens de conferentie is stilgestaan bij de concrete voorstellen van de
werkgroep voor het vereenvoudigen van het reizen tussen de landen van
het Koninkrijk en het reizen met een identiteitskaart tussen de eilanden
van het Koninkrijk. De voorstellen zijn overgenomen en zullen door de
betreffende landen individueel verder worden uitgewerkt. Dit betekent dat
ieder land voor zich zal nagaan welke maatregelen genomen kunnen en
moeten worden om de voorstellen te realiseren en deze waar mogelijk
doorvoert.
Het voorstel om de mogelijkheid te onderzoeken om te komen tot een
vrijhandelszone tussen de landen en BES zal nader worden uitgewerkt in
de werkgroep die de economische samenwerking een impuls zal geven.
Zoals toegezegd aan uw Kamer heb ik bij de Landen onder de aandacht
gebracht dat de Nederlandse regering er nog steeds naar streeft om op
basis van het uitgangspunt van wederkerigheid overeenstemming te
bereiken over het personenverkeer binnen het Koninkrijk. Hoewel de
landen benadrukten dat dit een gevoelig onderwerp betreft, waren zij
bereid hierover nader -bij voorkeur schriftelijk- van gedachten te wisselen.
4. Geschillenregeling
De Caribische landen willen dat er, als uitwerking van artikel 12 Statuut,
een onafhankelijke instantie komt die bindende uitspraken doet over de
uitleg van het Statuut. Daarbij zouden alle besluiten van Koninkrijksorganen, ook de al vastgestelde Rijkswetten, aan een onafhankelijke rechter
moeten kunnen worden voorgelegd. Tijdens de conferentie bleek
nogmaals dat de Landen het niet eens zijn over de uitwerking van een
geschillenregeling. Afgesproken is dit onderwerp weer te agenderen voor
de Koninkrijksconferentie 2015.
Afsluiting Koninkrijksconferentie
Zoals u kunt opmaken uit dit verslag zijn op de diverse agendapunten
concrete afspraken gemaakt welke de komende maanden uitvoering
zullen krijgen. Ik ben voornemens uw Kamer dit najaar een tussenstand te
geven van de voortgang van de werkgroepen en projecten.
De volgende Koninkrijksconferentie zal plaatsvinden in de eerste week van
april in 2015. Het voorzitterschap en de organisatie hiervan is dit maal in
handen van Curaçao. Tijdens deze conferentie zal onder meer worden
teruggekeken op de resultaten van de genomen besluiten en ingestelde
werkgroepen.
Financiële situatie van het land Aruba
Na afloop van de Koninkrijksconferentie heb ik de ondertekening
bijgewoond van een Memorandum of Innovation tussen Aruba en Philips.
Doel van dit memorandum is de verduurzaming van verlichting van
overheidsgebouwen door aanbrengen van LED-verlichting. Dit is mede ter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 IV, nr. 37

5

ondersteuning van het duurzaamheidbeleid van Aruba en de ontwikkeling
van de economische pijler gericht op duurzaamheid en innovatie. Ook
levert het aanbrengen van de LED-verlichting een kostenbesparing op. Het
verheugt mij te zien dat de inzet van Aruba op deze nieuwe economische
pijler ook daadwerkelijk tot resultaten leidt.
Er zijn de nodige zorgen omtrent de financiële situatie van het land Aruba.
De Arubaanse instituties als de Raad van Advies en de Algemene
Rekenkamer en het Internationaal Monetair Fonds hebben diverse malen
kritische kanttekeningen gemaakt over de houdbaarheid van de openbare
financiën en de almaar groeiende Arubaanse staatsschuld. Om die reden
zijn er in de Rijksministerraad afspraken gemaakt met Aruba over het
verlenen van (zelf)inzicht in de houdbaarheid van de overheidsfinanciën,
onder meer door een onafhankelijke toets op de begroting 2014, en over
een pad naar begrotingsevenwicht waarover ook het IMF geadviseerd
heeft. Ik heb in dit verband op 11 februari 2014 aan de minister van
Financiën van Aruba een brief gezonden over het verlenen van (zelf)inzicht in de houdbaarheid van de overheidsfinanciën door Aruba, onder
meer middels een onafhankelijke toets op de begroting 2014, en over de
noodzaak van begrotingsevenwicht.
Aruba is en blijft geheel zelf verantwoordelijk voor de houdbaarheid van
de overheidsfinanciën en dient daarvoor alle noodzakelijke maatregelen te
treffen.
Ik zal uw kamer nader informeren zodra er meer duidelijkheid is over de
stand van de overheidsfinanciën van Aruba, mede aan de hand van het
daartoe door de regering van Aruba toegezegde onafhankelijke onderzoek
op de vastgestelde begroting 2014.
Overige toezeggingen
In het algemeen overleg van 12 februari 2013 heb ik toegezegd u te
informeren over een aantal zaken op het gebied van milieu en natuur die
spelen op Curaçao, te weten de Isla raffinaderij, de olievervuiling bij Jan
Kok en de ontwikkelingen op Oostpunt. Ik heb u hier reeds bij verschillende gelegenheden over geïnformeerd, laatstelijk bij de behandeling van
de begroting van Koninkrijksrelaties op 28 november jl.
Daarin heb ik u onder andere geïnformeerd over de Isla raffinaderij en
Oostpunt. Voor wat betreft de olievervuiling bij Jan Kok kan ik u niet nader
informeren omdat deze zaak thans onder de rechter is. Ik vertrouw
hiermee deze toezegging te hebben afgedaan.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 IV, nr. 37

6