Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

34 430

Staatscommissie Parlementair Stelsel

Nr. 13

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 december 2019
Op 26 juni 2019 heb ik uw Kamer het kabinetsstandpunt over het
eindrapport van de staatscommissie parlementair stelsel toegezonden
(Kamerstuk 34 430, nr. 10). In dit kabinetsstandpunt beschrijft het kabinet
zijn inzet om het parlementair stelsel met een breed pakket maatregelen
meer toekomstbestendig te maken.
Daarbij heeft het kabinet de ambitie geuit om in de huidige kabinetsperiode concrete stappen te zetten op het pad van modernisering en
tegelijkertijd voldoende zorgvuldigheid in het proces te betrachten. In een
gedifferentieerde benadering heeft het kabinet daarom vier categorieën
maatregelen onderscheiden:
A. aanbevelingen van de staatscommissie die geheel of in belangrijke
mate worden overgenomen of al worden uitgevoerd;
B. aanbevelingen waarover het kabinet nog een nader standpunt zal
innemen;
C. aanbevelingen die niet worden overgenomen;
D. aanbevelingen die zijn gericht aan de Tweede en Eerste Kamer.
De uitvoering van de aanbevelingen uit categorie A zijn door het kabinet
ter hand genomen. Deze volgen elk een eigen traject en tijdpad of worden
meegenomen bij de uitvoering van andere voornemens. In het kabinetsstandpunt is aangegeven dat sommige van deze aanbevelingen al in de
praktijk worden gebracht. Waar een wetswijziging of Grondwetswijziging
noodzakelijk is, worden deze thans voorbereid.
De aanbevelingen uit categorie B vergen nadere afweging. Dit geldt
tevens voor de nadere weging van drie stelsels voor de verkiezing van de
Tweede Kamer, die volgt uit het overnemen van de aanbeveling van de
staatscommissie om een groter gewicht aan de persoonsstem te geven en
de regionale binding te versterken. In het kabinetsstandpunt is aangekondigd dat de beide Kamers waar mogelijk voor het eind van het jaar
geïnformeerd zullen worden over deze onderwerpen en dat het kabinet zo

kst-34430-13
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 34 430, nr. 13

1

mogelijk met voorstellen zal komen. Inmiddels kan ik u berichten dat de
uitwerking van deze maatregelen een eind gevorderd is. Gelet op de
noodzakelijke, zorgvuldige afweging van de betreffende aanbevelingen en
de verschillende manieren waarop zij al dan niet uitgevoerd zouden
kunnen worden, zal het echter niet mogelijk zijn om voor het eind van het
jaar de Kamers te informeren over elk van deze onderwerpen.
In het kader van de gedifferentieerde benadering die het kabinet heeft
gekozen, wil ik uw Kamer via deze brief verder informeren over de
volgende onderwerpen. In de eerste plaats zal ik ingaan op de voortgang
bij de instelling van een jongerenparlement. Vervolgens schenk ik
aandacht aan het voornemen om nadere studie te doen naar de kabinetsformatie in breder perspectief. Tot slot wil ik uw Kamer informeren over
twee onderwerpen uit categorie B: de doorlichting van het wettelijk kader
voor de verhouding met decentrale overheden en de brede evaluatie van
rijksorganen op afstand.
Tegelijk met deze brief zend ik ook de Voorzitter van de Eerste Kamer een
brief, die van belang is in verband met de uitvoering van onderdelen van
het kabinetsstandpunt. In deze brief ga ik in op het verzoek van de
commissie Binnenlandse Zaken/Algemene Zaken en Koninklijk Huis van
de Eerste Kamer om te reageren op de motie van het lid Schalk c.s.
(Kamerstuk 35 300, L). Een afschrift van deze brief treft u hierbij aan
(2019D50451).
1. Jongerenparlement
In het kabinetsstandpunt over het advies van de staatscommissie
parlementair stelsel kondigt het kabinet het voornemen aan om te komen
met een specifiek burgerforum voor jongeren, een jongerenparlement.
Om uitvoering te geven aan dit voornemen wordt samengewerkt met het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Nationale
Jeugdraad. Ik verwijs u ook naar de beantwoording van de vragen van de
Tweede Kamer (Kamerstuk 34 430, nr. 12).
In haar eindrapport spreekt de staatscommissie over een burgerforum
voor jongeren. Het is mij gebleken dat de term «jongerenparlement»
onbedoeld associaties opgeroepen heeft over de uiteindelijke rol en taken
van dit door de staatscommissie genoemde burgerforum. In het
maatschappelijk gesprek over dit thema wordt meestal kortweg
gesproken over «het jongerenparlement». Voor de herkenbaarheid houdt
het kabinet daar voorlopig aan vast, maar is bereid hierover het gesprek
aan te gaan.
Doel van het jongerenparlement is de betrokkenheid van jongeren bij de
politiek te vergroten, hen thema’s te laten agenderen en de stem van
jongeren in de Nederlandse democratie nadrukkelijker te doen klinken.
Voor zover jongeren mogen stemmen, doen zij dat relatief weinig. Ook
vinden zij volgens het eindrapport van de staatscommissie onvoldoende
gehoor voor hun belangen en idealen. Met het jongerenparlement krijgt
het geluid van de jongeren een structurele plaats in de Nederlandse
politiek. Belangrijk daarbij is dat het jongerenparlement representatief is
voor alle jongeren in Nederland.
Gedurende het afgelopen half jaar is van gedachten gewisseld met
verscheidene jongeren(organisaties). Ook heeft op 19 juni 2019 een
congres plaatsgevonden. Voor het congres is een groot aantal jongerenorganisaties uitgenodigd, waaronder ook alle politieke jongerenorganisaties. De komende periode worden deze gesprekken voortgezet. Doel is
om samen met jongeren te bespreken hoe zij op een betekenisvolle wijze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 34 430, nr. 13

2

kunnen participeren in de nationale politiek en samen met hen een
antwoord te geven op de vraag hoe en in welke vorm een jongerenparlement hier een bijdrage aan kan leveren.
Graag zou ik in het Algemeen Overleg op 11 december a.s. in gesprek
gaan over de mogelijkheden die uw Kamer ziet om de politieke participatie van jongeren op nationaal niveau te versterken.
2. Studie naar de kabinetsformatie in breder perspectief
Het kabinet heeft in de reactie op het eindrapport van de staatscommissie
parlementair stelsel «Lage drempels, Hoge dijken» (Bijlage bij Kamerstuk
34 430, nr. 9) onderkend dat de geringe kiezersinvloed op de kabinetsformatie een probleem is maar heeft het voorstel van de staatscommissie
voor een gekozen formateur niet overgenomen. Het kabinet ziet echter,
zoals in de reactie aangegeven, aanleiding de kabinetsformatie in een
breder verband nog eens tegen het licht te houden en heeft aangekondigd
in goed overleg met de Tweede Kamer een nadere studie te willen doen
naar de kabinetsformatie in een breder perspectief.
Graag treed ik in overleg met uw Kamer over de aanpak van een nadere
studie over de kabinetsformatie om te bezien welke onderwerpen zich
voor een verkenning zouden kunnen lenen.
Ik geef uw Kamer hieronder een aantal suggesties voor een mogelijke
inhoud en vorm van een nadere studie naar de kabinetsformatie. Ik sta
uiteraard open voor voorstellen vanuit de Tweede Kamer over de invulling
van de vraagstelling, vorm en timing.
In de kabinetsreactie op het eindrapport van de staatscommissie is een
aantal mogelijke onderwerpen voor nadere studie genoemd. Dit betreft
enerzijds diverse andere vormen om directe kiezersinvloed te versterken
(bv. kenbaar maken coalitievoorkeur); anderzijds opties om de betrokkenheid van kiezers (in ruimere zin) te vergroten door hervormingen in de
politiek bestuurlijke cultuur, zoals het bevorderen van politieke
blokvorming en een positievere opstelling ten opzichte van het minderheidskabinet en het werken met een kort en globaal regeerakkoord.
De staatscommissie heeft ook aanbevelingen gedaan over de structurering, openheid en openbaarheid van het proces van de kabinetsformatie. Over de beide laatstbedoelde onderwerpen hebben ongeveer
tezelfdertijd als de staatscommissie de onderzoekers die in opdracht van
de Tweede Kamer de kabinetsformatie 2017 hebben geëvalueerd
aanbevelingen gedaan, gericht tot de Tweede Kamer maar deels ook tot
het kabinet. Ook deze aanbevelingen zouden in de verkenning kunnen
worden betrokken.
Bij de behandeling van de begroting van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties eind oktober 2019 heeft het lid Sneller (D66)
gevraagd of het kabinet bereid is om de vertrouwensregel te codificeren
en meer in het algemeen een «stresstest» voor onze democratische
rechtsstaat uit te voeren (Handelingen II 2019/20, nr. 16, item 18). In
antwoord hierop heb ik onder meer aangegeven dat de eventuele
codificatie van de vertrouwensregel zou kunnen worden meegenomen in
een verkenning naar de kabinetsformatie. Bij de kabinetsformatie speelt
immers ook de vertrouwensregel een belangrijke rol.
Een denkbare vorm van de nadere studie over de kabinetsformatie is een
werkconferentie waarop pre-adviezen van onafhankelijke wetenschappers
worden behandeld. Naast wetenschappers zouden ook Kamerleden en
ambtenaren hieraan kunnen deelnemen. Het initiatief hiertoe zouden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 34 430, nr. 13

3

Tweede Kamer en kabinet gezamenlijk kunnen nemen. Graag ga ik
hierover in het Algemeen Overleg op 11 december met uw Kamer in
gesprek.
3. Doorlichting van het wettelijk kader voor de verhouding met
decentrale overheden
De staatscommissie beveelt aan bewuster om te gaan met de te onderscheiden verantwoordelijkheden van alle actoren in het kader van
decentralisatieprocessen. De staatscommissie toonde zich bewust van het
feit dat het niet goed mogelijk is om in een algemene regeling haarscherp
te omschrijven wie welke verantwoordelijkheden draagt en waarvoor en
hoever de bevoegdheden reiken om de taken uit te voeren, hetzij op
rijksniveau, hetzij op decentraal niveau. Niettemin adviseerde de
staatscommissie de hoofdlijnen en afwegingskaders wettelijk vast te
leggen en daaraan ook de hand te houden.
In reactie op de aanbeveling van de staatscommissie heeft het kabinet
besloten dat zij het wenselijk acht het bestaande wettelijke kader voor
interbestuurlijke verhoudingen met decentrale overheden door te lichten.
Deze doorlichting heb ik in goed overleg met de bestuurlijke partners IPO,
Unie van Waterschappen en VNG in gang gezet.
De organieke wetgeving maakt de Minister van BZK expliciet verantwoordelijk voor de coördinatie van het rijksbeleid richting decentrale
overheden en het bevorderen van hun beleidsvrijheid en decentralisatie.
De Staatscommissie pleit ervoor de positie van de Minister op dit punt te
versterken. In de brief over de toekomst van het openbaar bestuur van
18 oktober jl. (Kamerstuk 35 300 VII, nr. 7) heb ik opgemerkt de analyse
van de staatscommissie te delen en een belangrijke rol te zien voor de
Minister van BZK om, meer dan voorheen, te bevorderen dat het beleid of
de wetgeving die de medeoverheden raakt, zo wordt ingericht dat
gemeenten, provincies en waterschappen hun verantwoordelijkheid ook
goed kunnen waarmaken. Zoals afgesproken in de kabinetsreactie op het
advies van de staatscommissie komt het kabinet op basis van de
voornoemde doorlichting met een notitie met aandacht voor de positie
van de Minister van BZK.
4. Brede evaluatie van rijksorganen op afstand
De staatscommissie heeft gesignaleerd dat bij privatiseringen en
verzelfstandigingen de rol van de Minister is gewijzigd, meestal
verminderd; de rol van het parlement is op zijn beurt ook kleiner
geworden. Vaak manifesteert zich dit achteraf, wanneer het parlement na
de privatisering of verzelfstandiging aanleiding ziet zich te willen buigen
over zaken die juist op afstand waren gezet. Dit kan allereerst leiden tot
teleurstelling of gevoelens van onmacht bij het parlement. Vervolgens,
meent de commissie, kan dat leiden tot een afnemend vertrouwen van
burgers in het parlement.
De staatscommissie deed de aanbeveling voor een Wet op de overheidsorganisaties. Het kabinet heeft naar aanleiding van deze aanbeveling
toegezegd het gedachtengoed van de staatscommissie expliciet te zullen
betrekken bij de volgende evaluatie van de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen. Dit vraagstuk vormt een onderdeel van de brede
evaluatie van rijksorganisaties op afstand, waarvan volgens planning de
uitkomsten eind 2021 bekend zullen zijn. Deze brede evaluatie naar
rijksorganisaties op afstand ligt op koers: de contouren van het onderzoek
zijn geformuleerd en worden de komende maanden uitgewerkt in een
onderzoeksprogramma. De onderzoeken moeten inzicht bieden in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 34 430, nr. 13

4

werking en effecten van de kaders die onderwerp zijn van de evaluatie,
inclusief overlap en het effect van het ontbreken van deze kaders.
Onderzoek moet antwoord geven op de belangrijkste actuele vragen die
er bij de politiek en de vakdepartementen leven. Daarnaast is het
wenselijk ook te onderzoeken of de oorspronkelijke doelstellingen van de
verschillende kaders geheel of ten dele zijn gerealiseerd.
Naast dit onderzoek en de reeds eerder vermelde wijziging van de
Kaderwet zbo’s komt er een handzaam en breed toegankelijk overzicht van
de kaders en de do’s en don’ts voor de inrichting van de rijksoverheid,
waarbinnen de rijksorganisaties op afstand hun plaats krijgen. Dit
vergroot de toegankelijkheid en de kennis over de kaders.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 34 430, nr. 13

5