Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 594

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 november 2021
Met deze brief wil ik u informeren over de voortgang op een aantal
onderdelen van het ggz-beleid. Ik ga achtereenvolgens in op de wachttijden in de ggz, de consultatie- en coördinatiefunctie, de Wet verplichte
geestelijke gezondheidszorg (Wvggz), de evaluatie van het dashboard
capaciteit beveiligde bedden en het zorgprestatiemodel. Het onderdeel
Wvggz stuur ik u mede namens de Minister voor Rechtsbescherming. Het
onderdeel over de evaluatie van het dashboard capaciteit beveiligde
bedden verstuur ik u mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid.
Wachttijden in de ggz
In de brief van 12 juli jl. (Kamerstuk 25 424, nr. 588) heb ik uw Kamer
geïnformeerd over de meest recente wachttijdcijfers die door de NZa met
mij zijn gedeeld. Ik heb destijds toegezegd u na de zomer te informeren
over de voortgang op een drietal belangrijke elementen in de aanpak van
de wachttijden: de transfermechanismen, het plan hoogcomplexe ggz en
de voortgang op de regionale doorzettingsmacht. Hieronder ga ik
achtereenvolgens op deze onderwerpen in.
Transfermechanismen & regionale samenwerking
Ik heb u met mijn brief van 11 februari jl.1 geïnformeerd over de opzet van
de zogenaamde transfermechanismen. Binnen het transfermechanisme
spannen verwijzers, aanbieders en financiers zich optimaal in om cliënten
tijdige en passende zorg te bieden en zo de wachttijden te verkorten.
Een transfermechanisme wordt – binnen een aantal kaders – vormgegeven en ingevuld naar de behoefte van een regio. Zo kan er in de ene
regio meer nadruk liggen op de overdracht van cliënten op de wachtlijst
naar andere aanbieders, terwijl er in de andere regio meer wordt ingezet
op het verbeteren van de door- en uitstroom van cliënten.
1

kst-25424-594
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 25 424, nr. 581

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 594

1

Op 1 november jl. heeft de landelijke stuurgroep wachttijden mij
bijgepraat over de voortgang op de transfermechanismen2. De stuurgroep
geeft aan dat er op dit moment in 28 van de 31 regio’s een werkend
transfermechanisme bestaat. In de regio’s waar dit nog niet geldt, worden
wel goede stappen gezet richting het alsnog zo snel mogelijk realiseren
van een mechanisme. De stuurgroep staat in nauw contact met de regio’s
voor het realiseren van de afspraken, met name waar de laatste stappen
nog gezet moeten worden. Hoewel nagenoeg alle operationele transfermechanismen zich nog in de startfase bevinden, zijn de eerste ervaringen
volgens de stuurgroep positief. Naast deze ontwikkelingen met betrekking
tot de transfermechanismen, ziet de landelijke stuurgroep over het
algemeen een verbetering in de regionale samenwerking tussen diverse
partijen, bijvoorbeeld verwijzers, sociaal domein, grote aanbieders en
verzekeraars. Deze observaties worden onderschreven door het briefrapport van de Inspectie Gezondheidszorg & Jeugd (IGJ) en de Nederlandse zorgautoriteit (NZa)3.
Vanzelfsprekend blijf ik de (door)ontwikkeling van de transfermechanismen en de regionale samenwerking ook de komende maanden
nauwlettend volgen. Ik heb daarbij in het bijzonder aandacht voor de
regio’s waar op dit moment nog geen mechanisme operationeel is.
Plan hoogcomplexe ggz
De afgelopen jaren heb ik me sterk gemaakt voor het toegankelijker
maken van de geestelijke gezondheidszorg, ook voor mensen met een
hoogcomplexe zorgvraag. Met mijn brief van 13 maart 20204 heb ik uw
Kamer geïnformeerd over het zogenaamde plan van aanpak hoogcomplexe ggz. Dit plan is op mijn verzoek uitgewerkt door enkele grote
zorgverzekeraars, grote ggz-aanbieders en brancheorganisaties Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de Nederlandse ggz (deNLggz). Het ziet erop
patiënten met een hoogcomplexe zorgvraag5 met prioriteit aan een
behandelaanbod op maat te helpen, door een landsdekkend netwerk van
zogenaamde «regiotafels»6.
Op 13 november 2020 deelde ik per brief enkele eerste bevindingen en
inzichten met betrekking tot de uitvoering van het plan met u7. De
afgelopen maanden heb ik met de betrokken partijen overlegd over de
voorlopige resultaten van de monitoring die zij laten uitvoeren. Het
belangrijkste inzicht uit deze monitoring is dat het plan daadwerkelijk
meerwaarde heeft voor cliënten en de regionale samenwerking
zienderogen verbetert. Tegelijkertijd blijkt het aantal aanmeldingen voor
de bovenregionale tafels hoogcomplexe casuïstiek lager dan in eerste
instantie werd verwacht, met zo’n 35 ingebrachte casussen in de eerste
maanden van de implementatie van het plan. Ik heb aanbieders en
verzekeraars kritische vragen gesteld over het aantal van 35 casussen, dat
in contrast lijkt te staan met de schatting die vooraf door hen werd

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Briefrapport wachttijden ggz – Nederlandse Zorgautoriteit (overheid.nl)
4
Kamerstuk 25 424, nr. 545
5
Bij patiënten met een hoogcomplexe zorgvraag is er niet alleen sprake van een (hoog)specialistische zorgvraag, maar ook van meerdere vervlochten psychiatrische aandoeningen,
problemen op meerdere levensdomeinen en/of ernstig risico op lichamelijke schade. Voor deze
patiënten geldt dat zij al meerdere ggz-behandelingen hebben gehad en een uitzonderlijk
behandelregime op maat nodig hebben.
6
Ook wel: bovenregionale tafel hoogcomplexe casuïstiek
7
Kamerstuk 25 424, nr. 559
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 594

2

gemaakt8. Partijen hebben mij toegezegd begin 2022 een actualisatie van
het aantal ingebrachte casussen te geven.
DeNLggz, ZN en het onderzoeksbureau benadrukken dat hen geen
signalen bereiken dat er mensen zijn die onterecht buiten beeld blijven.
Wel geven zij aan dat er al veel patiënten via andere structuren, zoals de
transfermechanismen, geholpen worden en dus niet bij het plan
hoogcomplexe ggz terecht komen. Om te voorkomen dat mensen uit de
doelgroep, ondanks het uitblijven van signalen, toch buiten beeld blijven
of niet worden geholpen, heb ik met de partijen afgesproken dat extra
inzet wordt gepleegd op het vergroten van de bekendheid en toegankelijkheid volgens drie sporen: 1) de bekendheid van het plan onder
verwijzers en zorgaanbieders verbeteren, 2) de bekendheid van het plan
onder de doelgroep verbeteren en 3) het vergroten van de toegankelijkheid van het plan door het nadrukkelijk hanteren van «de menselijke
maat» in het beoordelen van casussen die anders mogelijk nét niet binnen
de toetsingscriteria vallen. De «menselijke maat» houdt volgens de
betrokken partijen concreet in dat professionals aan de tafels ervoor
kunnen kiezen om mensen die feitelijk (net) buiten de toegangscriteria
vallen, tóch te bespreken en te helpen.
DeNLggz en ZN hebben in de zomer actie ondernomen op het eerste en
laatste spoor door gerichte communicatie over regiotafels hoogcomplexe
ggz richting relevante partijen (verwijzers, zorgaanbieders, verzekeraars)
in de regio’s. Zij werken momenteel aan gerichte communicatie op
landelijk niveau.
Door VWS is gewerkt aan het versterken van de voorlichting aan de
doelgroep, «aan de voordeur». Op de website www.regelhulp.nl en via
«het Juiste Loket» kunnen cliënten nu niet alleen informatie krijgen over
de (acht) bovenregionale tafels, maar wordt ook duidelijk uitgelegd wie er
in welke volgorde kan worden benaderd en hoe zij contact kunnen
opnemen met de voor hen relevante bovenregionale tafel.
Begin 2022 rondt het onderzoeksbureau zijn evaluatie in opdracht van
deNLggz en ZN af en zal ik deze met uw Kamer delen.
Regionale doorzettingsmacht
Met mijn brief van 11 februari jl.9 informeerde ik u over de overeengekomen hoofdlijnen van regionale doorzettingsmacht. Sindsdien is er hard
gewerkt aan een nadere uitwerking. Dit was niet eenvoudig, met name
door de veelheid aan belangen, factoren en betrokkenen. Maar ik ben trots
op het resultaat waar alle partijen zich achter kunnen scharen.
We hebben afspraken gemaakt over twee aspecten: het opschalingsmodel, waarover ik uw Kamer al eerder informeerde10, en cliëntondersteuning. Regionale doorzettingsmacht heeft als doel te voorkomen dat
patiënten die ggz-zorg nodig hebben, maar voor wie via de reguliere
kanalen geen passende/geschikte behandelplek gevonden kan worden,
tussen wal en schip vallen. In eerste instantie wordt er voor een cliënt op
regionaal niveau naar passend aanbod gezocht. Als dat niet lukt wordt de
vraag van de cliënt «geëscaleerd» naar een bovenregionale tafel. Als ook
daar geen geschikte behandelplek is, wordt er naar het (regionale)
bestuurlijk niveau geëscaleerd en als dáár geen overeenstemming bereikt
wordt, wordt een casus naar de voor ggz verantwoordelijke bewindspersoon van VWS doorverwezen. Deze kan – op basis van alle beschikbare
informatie en professioneel advies – een bindende uitspraak doen over
8

Kamerstuk 25 424, nr. 525. De schatting was toen dat het om 250 tot 300 mensen ging. Dit
betrof een aanname gebaseerd op de 10% van de patiënten met de hoogste zorgkosten binnen
de ggz.
9
Kamerstuk 25 424, nr. 581
10
Kamerstuk 25 424, nr. 581

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 594

3

waar een passende plek geboden moet worden en hoe de financiering
geregeld wordt. In dit hele opschalingsproces is ondersteuning van de
cliënt, door bijvoorbeeld de cliëntondersteuner, cruciaal. Deze (cliënt)ondersteuner kan bovendien invloed uitoefenen op het proces. Zo kan hij/zij
in overleg met de cliënt bijvoorbeeld besluiten de vraag van een cliënt
naar de volgende trede binnen de opschalingsstructuur te escaleren.
Om ervoor te zorgen dat het opschalingsmodel in elke regio op orde is, is
er een zogenaamde «handreiking» opgesteld. In deze handreiking wordt
beschreven wat er in de regio’s minimaal op orde moet zijn. Alle
betrokken veldpartijen hebben met het vaststellen van de handreiking
toegezegd erop toe te zien dat regio’s ook echt voldoen aan die minimale
eisen. Zo wordt gegarandeerd dat iedereen die in het proces van
regionale doorzettingsmacht instroomt, aan een behandelplek wordt
geholpen. Het is belangrijk dat regio’s uiteindelijk de precieze inrichting
van de regionale doorzettingsmacht kunnen kiezen die bij de regionale
omstandigheden past.
Wat er nodig en mogelijk is om cliëntondersteuning ten behoeve van
regionale doorzettingsmacht verder vorm te geven, werk ik de komende
maanden uit samen met MIND en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG). Ik informeer uw Kamer voor het begin van het tweede
kwartaal van 2022 over deze uitwerking.
Versnellers en briefrapport IGJ & NZa
Ik heb uw Kamer in het verleden meermaals geïnformeerd11 over de inzet
van zogenaamde «versnellers» in de acht regio’s die door de landelijke
stuurgroep wachttijden waren aangewezen als «probleemregio»12.
Inmiddels is de opdracht van de, door VWS gefinancierde, versnellers in
de acht regio’s afgelopen en concludeer ik – samen met de stuurgroeppartijen – dat deze succesvol is. De versnellers identificeerden knelpunten en
kwamen tot een aanpak die een duurzame regionale samenwerking
bevordert. Ook droegen zij in veel gevallen bij aan het opzetten van de
transfermechanismen en andere regionale samenwerkingsafspraken.
In de acht regio’s waar de versnellers actief waren, werd door de IGJ en
NZa het afgelopen jaar gezamenlijk toezicht gehouden. In een briefrapport, dat zij eind oktober met mij deelden, doen zij verslag van hun
belangrijkste bevindingen en aanbevelingen. Eén van de belangrijkste
conclusies van de toezichthouders is dat er het afgelopen jaar in de acht
regio’s, veel meer dan in de jaren daarvoor, sprake is van een verbeterde
samenwerking bij het terugdringen van de wachttijden. Ook zijn de
toezichthouders positief over de toenemende betrokkenheid vanuit
huisartsen en de opzet van de transfermechanismen, die daadwerkelijk
een verschil voor de cliënt kunnen maken. Tegelijkertijd zien de toezichthouders dat de uitvoering van de ingezette acties zich vaak nog in het
beginstadium bevindt. Hierdoor zijn er nog weinig concrete resultaten
bereikt. Ook kennen partijen elkaar (soms) nog niet goed, waardoor het
onderling vertrouwen beperkt is.
De toezichthouders doen aanbevelingen aan partijen in de regio, leden
van de stuurgroep wachttijden en aan VWS. Voor VWS gaat het om drie
concrete aanbevelingen: borg de continuïteit van de regionale samenwerking en ondersteuning, neem de regie bij het vormgeven van de
benodigde randvoorwaarden om de regionale samenwerking te verbeteren en ga de mogelijkheden na om de zorgvraag naar ggz te verkleinen,
11
12

Zie onder andere Kamerstuk 25 424, nrs. 555 en 588
Te weten, Groningen, Drenthe, Flevoland, Apeldoorn/Zutphen, Nijmegen, Amsterdam,
Rotterdam en Zuid-Limburg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 594

4

bijvoorbeeld door een zwaardere inzet van preventie. Ik neem de
aanbevelingen die de toezichthouders doen ter harte. Ik verken de
komende tijd samen met de landelijke stuurgroep hoe de continuïteit van
regionale samenwerking te borgen. Voor het nemen van de regie in het
vormgeven van randvoorwaarden voor de regionale samenwerking zet ik
me al enige tijd in, bijvoorbeeld in het komen tot landelijke afspraken over
samenwerking binnen regionale doorzettingsmacht.
Ten aanzien van het verkleinen van de zorgvraag naar ggz geldt dat ik de
rol van preventie daarin belangrijk vind. Ik heb u onlangs de verkenning
naar de contouren van een Nationaal Preventieakkoord Mentale
Gezondheid doen toekomen13. Het belang van inzet op dit thema is ook
meegenomen in de ambtelijke discussienota ggz, die voor de zomer
openbaar is gemaakt. Besluitvorming over de maatregelen die in de
discussienota worden geopperd, laat ik graag over aan een nieuw kabinet.
Inzet wachttijden
Ik heb mij – samen met de veldpartijen – de afgelopen periode stevig
ingezet voor het aanpakken van de te lange wachttijden in de ggz.
Ondanks dat er ontzettend veel werk is verzet, leidt dit helaas nog niet
meteen tot kortere wachttijden. De wachttijden hebben vele uiteenlopende oorzaken en de oplossingen liggen daarmee ook op meerdere
fronten. Er zijn vorderingen, bijvoorbeeld waar het gaat om de eerste
signalen over de transfermechanismen. Maar we hebben helaas meer tijd
nodig om concrete resultaten terug te zien in de wachttijden. Ik besef ook
dat er nog meer stappen noodzakelijk zijn om te komen tot een duurzame
en toekomstbestendige ggz. De toegankelijkheid van de ggz blijft onder
toenemende druk staan – het veld signaleert een toenemende
zorgvraag14, de arbeidsmarkt vormt een blijvende uitdaging en de NZa en
de IGJ geven aan dat ook de pandemie zijn weerslag op de sector heeft
gehad. Er is – naast het voortzetten van de ingezette actielijnen – nog veel
werk te doen omtrent de inzet op preventie, de toegang tot de ggz, de
begeleiding en de uitstroom uit de ggz en de aansluiting van het sociaal
domein. Zoals ik ook aangaf in de verkenning naar de contouren van een
Nationaal Preventieakkoord Mentale Gezondheid zal dit ook een domeinoverstijgende aanpak vragen. Met de ambtelijke discussienota zorglandschap ggz, en de dialoog die daaruit volgt, liggen er voor het volgende
kabinet elementen voor die bij kunnen dragen aan de aanpak van deze
vraagstukken.
Ik ga de komende maanden verder in gesprek met de stuurgroeppartijen
om te reflecteren op de acties die in het afgelopen jaar zijn ingezet en
vooruit te kijken naar wat er in het aankomende jaar en verder nodig is
om verdere stappen te kunnen zetten. Ik zal uw Kamer te zijner tijd over de
uitkomsten van dit gesprek informeren. Ook zal ik uw Kamer begin 2022
over de nieuwste wachttijdcijfers informeren, die de NZa rond het einde
van het jaar met mij deelt.
Vorderingen consultatie- en coördinatiefunctie
De consultatiefunctie ggz is een vorm van domeinoverstijgende samenwerking. Doordat professionals uit zowel het sociale domein als het ggz
domein elkaar onderling bevragen en adviseren, wordt getracht cliënten
de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding te bieden. In het hoofdlijnenakkoord ggz 2019–2022 is de afspraak gemaakt dat er behoefte is aan
bekostiging van de consultatiefunctie. Om invulling te geven aan deze
13
14

Kamerstuk 32 793, nr. 573
Dit betreft zowel jeugd- als volwassenen-ggz, overigens is deze toename niet zichtbaar in de
data van de NZa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 594

5

vorm van raadpleging stellen betrokken partijen met elkaar vast wat er
wordt verstaan onder de consultatiefunctie, onder welke omstandigheden
behoefte is aan consultatie en wie waarvoor verantwoordelijk is.
Aan het Zorginstituut is gevraagd een advies uit te brengen over de vraag
of in uiteenlopende situaties waar geconsulteerd wordt sprake kan zijn
van verzekerde zorg (Zorgverzekeringswet, Zvw). Het Zorginstituut heeft
geconcludeerd dat in sommige situaties de consultatiefunctie ggz ten
laste van de Zvw gebracht kan worden. Het gaat hierbij om cliënten die
alleen in zorg zijn bij de huisarts en/of POH ggz en/of worden begeleid
vanuit het sociaal domein en waarbij de beschikbaarheid van
ggz-expertise (voor consultatie) zwaardere zorg kan voorkomen.
Bemoeizorg, waar gemeenten voor verantwoordelijk zijn, valt dus buiten
deze reikwijdte en ligt binnen het bereik van de Wmo.
Samen met de VNG, Zorgverzekeraars Nederland (ZN), het Zorginstituut,
de NZa en de Nederlandse ggz worden verschillende bekostigingsopties
uitgewerkt. Daarbij is uiteraard ook aandacht voor de uitvoering en
vraagstukken die daarbij horen. In de uitwerking wordt, aan de hand van
het in kaart brengen van praktijksituaties, ook de afbakening van
bemoeizorg meegenomen. Hierbij worden ook praktijkvoorbeelden
betrokken gericht op de samenwerking met het jeugddomein en
volwassen ggz.
Mijn inzet is erop gericht voor het einde van het jaar te komen tot een
richtinggevend bestuurlijk besluit over de vormgeving van de bekostiging,
Afhankelijk van de richting die wordt gekozen, kan het zijn dat de beoogde
vormgeving vervolgens – na verdere uitwerking – nog enige implementatietijd vergt. Een bekostigingsaanpassing heeft gevolgen voor ICT, inkoop
en (beleids)regels van de NZa. Daarnaast moet de bekostigingswijziging
mogelijk worden voorgehangen bij het parlement, alvorens ik de NZa een
aanwijzing kan geven om de bekostiging in regelgeving (beleidsregels)
vorm te geven. Ook de vormgeving en uiteindelijk vaststelling van
beleidsregels vergt het doorlopen van procedures. Het doel is dat de
bekostiging voor de consultatiefunctie uiterlijk in 2023 in werking kan
treden.
Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg
Stand van zaken ontwikkeling keteninformatievoorziening
Om de administratieve lasten van de uitvoering van de Wvggz te
reduceren, is op drie manieren actie ondernomen. Ten eerste is voorzien
in reparatiewetgeving. Ten tweede heeft het Ketenprogramma implementatie Wvggz (hierna: ketenprogramma) samen met de ketenpartijen15
ketenafspraken en informatieproducten gemaakt en ten derde is gewerkt
aan een keteninformatievoorziening ten behoeve van gestructureerde
informatie-uitwisseling. Daarmee is ook invulling gegeven aan de motie
van de leden Van Wijngaarden en Van Toorenburg, die vroeg om te
komen tot een aanpak om een forse administratieve lastenreductie te
realiseren.16

15

De Nederlandse ggz, de Nederlandse orde van advocaten, de Nederlandse Vereniging voor
Psychiatrie, MIND, de Stichting Patiëntenvertrouwenspersonen, de Landelijke Stichting
Familievertrouwenspersonen, de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, het Openbaar
Ministerie, de politie, de Rechtspraak, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de
Ministeries van Justitie en Veiligheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
16
Kamerstuk 24 587, nr. 778

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 594

6

Wat de reparatiewetgeving betreft hebben beide Kamers der StatenGeneraal twee reparatiewetsvoorstellen aangenomen, waarmee is
beoogd de uitvoering van de Wvggz te verbeteren. Deze twee reparatiewetten zijn in oktober 202017 respectievelijk november 202118 in werking
getreden.
Sinds de inwerkingtreding van de Wvggz op 1 januari 2020 hebben
ketenpartijen ervaring opgedaan met de uitvoering van de wet. Op basis
van deze ervaring hebben zij in het ketenprogramma de door hen
opgestelde ketenafspraken en informatieproducten vereenvoudigd en die
vernieuwde versies in gebruik genomen. Zo zijn bijvoorbeeld werkafspraken over de uitvoering van zorgmachtiging aangevuld en zijn de
handreikingen omtrent de crisismaatregel en het verkennend onderzoek
geactualiseerd. Ook hebben zij ter voorbereiding op de inwerkingtreding
van de reparatiewetgeving de ketenafspraken en informatieproducten aan
de desbetreffende wetswijzigingen aangepast.
Ten aanzien van de keteninformatievoorziening heb ik uw Kamer in mijn
brief van 13 oktober 202019 geïnformeerd over de pas op de plaats,
waartoe de ketenpartijen destijds gezamenlijk hadden besloten. Het
ketenprogramma en de ketenpartijen hebben vervolgens criteria
opgesteld waaraan een toekomstige keteninformatievoorziening moet
voldoen en er zijn meerdere scenario’s uitgewerkt. Op dit moment blijkt er
helaas geen ketenbreed draagvlak te zijn om de ontwikkeling van de
keteninformatievoorziening voort te zetten. De VNG heeft aangegeven dat
het werken met de huidige functionaliteit volstaat en de baten van
verdergaande investeringen in een informatievoorziening beperkt zijn. De
Nederlandse ggz heeft aangegeven dat voor hen de investering niet
opweegt tegen de potentiële baten. Daarbij wordt er momenteel al veel
van de ggz-sector gevraagd op het gebied van ICT en organisatorische
veranderingen, mede vanwege de invoering van het zorgprestatiemodel.
De ketenpartijen hebben daarom voor nu besloten tot het stopzetten van
de programma-activiteiten voor een keteninformatievoorziening.
Ik respecteer deze uitkomst en de standpunten van de verschillende
ketenpartijen. Een ketenbrede aanpak vergt een breed draagvlak onder
alle betrokken partijen. Ik blijf me inspannen voor de reductie van
administratieve lasten en een goede uitvoerbaarheid van de Wvggz. In dit
licht is de wetsevaluatie, die nu plaatsvindt, van belang. Alle partijen
hebben aangegeven dat als de evaluatie hiertoe aanleiding vormt,
opnieuw met hen naar de mogelijkheden voor een voortgezette samenwerking inzake informatievoorziening gekeken zal worden.
Daarbij ben ik verheugd dat de ketenpartijen voornemens zijn om de
ketensamenwerking ook in 2022 voort te zetten, nadat het formele
opdrachtgeverschap van de Ministeries van Justitie en Veiligheid en
Volksgezondheid, Welzijn en Sport eind dit jaar eindigt. Er ligt een
gezamenlijk activiteitenplan om de uitvoerbaarheid van de Wvggz verder
te verbeteren, onder meer in het tijdig kunnen betrekken van een
patiëntenvertrouwenspersoon (pvp) en de mogelijkheid voor betrokkene
om verplichte zorg af te wenden met een eigen plan van aanpak. Een
17

Wet van 7 oktober 2020, houdende wijziging van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg en de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten
teneinde de uitvoerbaarheid op punten te vergroten en enkele technische onvolkomenheden
en omissies te herstellen (Stb. 2020, nr. 404).
18
Wet van 29 september 2021 tot wijziging van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg en
de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten teneinde de
uitvoering te vereenvoudigen en technische onvolkomenheden en omissies te herstellen (Stb.
2021, nr. 468).
19
Kamerstuk 25 424, nr. 555.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 594

7

belangrijk doel van de wet – goede zorg voor de betrokkene – blijft voor
alle ketenpartijen een gedeeld belang waarop iedereen elkaar vindt en zal
blijven vinden.
Stand van zaken gebruik veilige mail in de Wvggz-keten
In mijn brief van 8 juli jl.20 heb ik uw Kamer laten weten dat uit een eerste
inventarisatie van het ketenprogramma volgde dat veilige mail niet bij alle
ggz-instellingen, gemeenten en rechtbanken goed geïmplementeerd leek,
waardoor mogelijk informatiebeveiligingsrisico’s spelen en onnodige
administratieve lasten gepaard kunnen gaan met het gebruik van veilige
mail. Ik heb de IGJ gevraagd onderzoek te doen naar de informatiebeveiliging in de keten van de Wvggz.
Inmiddels hebben de betreffende ketenpartijen een nadere uitvraag bij
hun achterban gedaan. Zij geven aan dat hieruit geen informatiebeveiligingsrisico’s blijken en onderstrepen daarbij het belang van continue
aandacht voor dataveiligheid binnen individuele organisaties. Op dit
moment is het onderzoek van de IGJ nog gaande. Hiertoe voert de IGJ
gesprekken met alle betrokken partijen, ook waar geen formele
toezichtsrol van de IGJ aan de orde is. Voor zover noodzakelijk zal de IGJ
de Autoriteit Persoonsgegevens bij haar onderzoek betrekken. De
uitkomsten van het onderzoek verwacht ik in het begin van 2022.
Aanlevering gegevens en analyse gedwongen zorg aan IGJ
Met inwerkingtreding van de meest recente reparatiewet (november 2021)
ten aanzien van de Wvggz en de Wet zorg en dwang psychogeriatrische
en verstandelijk gehandicapte cliënten (Wzd) is het Burgerservicenummer
(BSN) toegevoegd aan het overzicht van de verleende gedwongen zorg
dat zorgaanbieders aan de IGJ aan moeten leveren. Door bij de bestaande
praktijk van het gebruik van het BSN in de zorg aan te sluiten, worden de
administratieve lasten verminderd en gegevens- of persoonsverwisselingen voorkomen. Omdat de verwerking van het BSN enkel is toegestaan
voor zover de wet daarin voorziet en pas mogelijk is na aanpassing van de
systemen van zorgaanbieders en de IGJ, is de aanlevering van het
overzicht inclusief het BSN in overleg met de Nggz en de IGJ uitgesteld
tot na inwerkingtreding van die wet. De IGJ verwacht dat zorgaanbieders
uiterlijk 10 december 2021 het overzicht van de verleende gedwongen
zorg over de eerste helft van 2021 hebben aangeleverd. De IGJ zal daarom
het beeld van de gedwongen zorg in Nederland naar verwachting in het
begin van 2022 publiceren.
Om te leren en verbeteren zijn zorgaanbieders verplicht de door hen
geleverde gedwongen zorg te analyseren. Die analyse leveren zij
vervolgens aan bij de IGJ ten behoeve van haar toezicht. Om beter aan te
sluiten bij de interne kwaliteitscyclus van zorginstellingen, zodat ook
voldoende gelegenheid is om (organisatorische) veranderingen te kunnen
implementeren en te evalueren, heeft de IGJ met de zorgaanbieders die
de Wvggz of de Wzd uitvoeren afgesproken dat de analyse – in afwijking
van artikel 8:25 van de Wvggz en artikel 18 van de Wzd – niet halfjaarlijks,
maar jaarlijks voor 1 juli van het daaropvolgende jaar aangeleverd moet
worden. Wel blijven die zorgaanbieders verplicht om minimaal halfjaarlijks de gedwongen zorg te analyseren. Deze analyse kan bijvoorbeeld
worden opgenomen in een managementrapportage van de organisatie.
De IGJ kan desgevraagd deze kwaliteitsdocumenten en analyses inzien.
Op basis van de aangeleverde analyses over 2021 kijkt de IGJ of een
jaarlijkse aanlevering van de analyse voldoende inzicht geeft voor het
toezicht. Mocht daar aanleiding toe zijn, dan zal ik dit betrekken bij
20

Kamerstuk 25 424, nr. 586.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 594

8

eventuele wetgevingswerkzaamheden naar aanleiding van de
wetsevaluatie.
De registratie en analyse van gedwongen zorg kunnen bijdragen aan de
vermindering van de toepassing van gedwongen zorg. Uw Kamer
informeerde ik eerder21 dat de ambitie van ggz-instellingen verwoord in
het Dolhuys Manifest, om per 1 januari 2020 helemaal «separeervrij» te
zijn, helaas niet is gehaald. Het manifest is wel de start geweest voor
enkele positieve ontwikkelingen. De afgelopen jaren is de High Intensive
Care (HIC) methodiek ontwikkeld, waarbij terugdringen van separeren en
de-escalatie de kerndoelen zijn. Inmiddels werken bijna alle gesloten
opname-afdelingen volgens deze methodiek. Met de komst van de Wvggz
is ook in de ambulante behandeling terugdringen van verplichte zorg
onderwerp van gesprek geworden. Op 26 oktober jl. is de Generieke
Module Assertieve en Verplichte Zorg, de herziene versie van de
Generieke Module Dwang en Drang, gepubliceerd op www.ggzstandaarden.nl. In deze module is meer aandacht voor het perspectief van
patiënten en naasten en voor de samenwerking tussen patiënt, naaste en
professional, en ligt er meer focus op het voorkomen van verplichte zorg.
Het streven om dwang zo veel mogelijk terug te dringen wordt breed
gedragen in de ggz-sector. Het veld werkt momenteel aan initiatieven om
kennis en ervaring hierover te delen, mede aan de hand van de implementatie van de herziene module.
Evaluatie van het dashboard capaciteit beveiligde bedden
Op 6 november 2020 hebben de Ministeries van JenV en VWS met
aanbieders en financiers van zorg22 (hierna convenantpartners)
afgesproken dat we de toegang tot beveiligde zorg willen verbeteren en
«leuren» met patiënten willen voorkomen.23 Hiertoe hebben we het
dashboard beveiligde bedden ingericht en het Landelijk Coördinatiepunt
Beveiligde Bedden (LCBB) opgezet. In mijn brief van 6 juli 2021 heb ik
toegezegd uw Kamer te informeren over de evaluatie hiervan.24
Het beeld dat uit de evaluatie naar voren komt is positief. Er is een
belangrijke bijdrage geleverd aan het primaire doel van het dashboard,
het voorkomen dat er «geleurd» moet worden met patiënten door de
plaatsingspraktijk te verbeteren. Zorgverleners en andere partijen geven
aan nu beter te weten naar welke aanbieder van beveiligde zorg ze
moeten bellen. Daarbij geven zorgaanbieders en de DJI aan dat er niet
eerder zo veel gedetailleerde informatie over het aanbod en de beschikbaarheid van beveiligde zorg is verzameld. Door het dashboard kunnen
we nu met elkaar in gesprek over feiten en cijfers als het gaat over de
beveiligde zorg.
Tegelijkertijd geeft het dashboard inzicht in de knelpunten in de beveiligde
zorg. Het dashboard maakt duidelijk dat er een forse druk is op de
beschikbare capaciteit van beveiligde zorg op hogere beveiligingsniveaus.
Dit mede als gevolg van beperkt aanbod van forensische zorg, specifiek
voor cliënten die zorg nodig hebben op basis van de Wet zorg en dwang
(Wzd). Tevens is er sprake van gebrekkige uitstroom uit de beveiligde
zorg, waardoor mensen te lang op een beveiligd bed verblijven
(«verkeerde bedden-problematiek»). Op dit moment lopen er al
gesprekken over de uitbreiding van het aantal beveiligde bedden voor de

21

Kamerstuk 32 399, nr. 91.
De Nederlandse ggz, Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland, Zorgverzekeraars Nederland
en DJI
23
Bijlage bij Kamerstuk 25 424, nr. 558
24
Kamerstuk 25 424, nr. 589.
22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 594

9

Wzd, een mooi resultaat dat onder meer voortkomt uit inzichten die
opgedaan zijn aan de hand van het dashboard.
Hoe nu verder?
Het dashboard en het LCBB hebben de afgelopen periode hun bestaansrecht bewezen en tegelijkertijd is er nog ruimte voor verbetering, zo blijkt
uit de evaluatie. Om deze reden hebben de convenantpartners
gezamenlijk besloten het dashboard en het LCBB voort te zetten. Hiervoor
zal het Ministerie van Justitie en Veiligheid in ieder geval voor 2022 de
benodigde middelen beschikbaar stellen. Ook zullen de betrokken
veldpartijen verkennen hoe zij richting de toekomst de financiering op zich
nemen, zoals ook in het convenant al was vastgelegd. Zo zorgen we er
voor dat het dashboard en het LCBB een vast onderdeel wordt van het
landschap van de beveiligde zorg.
Richting de toekomst nemen de convenantpartners aanbevelingen uit de
evaluatie over met betrekking tot inhoud en organisatie van het
dashboard en het LCBB. Ook wordt nader uitgewerkt hoe inzicht in de
«verkeerde bedden-problematiek» met het dashboard kan worden
verkregen en er zal navolging worden gegeven aan het advies om niveau
4 (de tbs) uit het dashboard te halen, om doelmatigheid te versterken. De
aanbieders van tbs-plekken geven namelijk aan dat het dashboard voor
hen minder relevant is omdat de DJI de enige plaatsende partij is op
beveiligingsniveau 4 en los van het dashboard al over de informatie over
capaciteit beschikt. De opmerkingen in de evaluatie over concentratie en
spreiding van het beveiligde zorgaanbod – welke zorg in de eigen regio
hoort plaats te vinden en welk zorgaanbod bovenregionaal of zelfs
landelijk moet worden ingericht – nemen we specifiek als Ministerie van
VWS ter harte en wordt betrokken bij de brede discussie in de ggz over
aanbod van hoogcomplexe ggz.
Zorgprestatiemodel
Per 2022 wordt een nieuwe bekostiging voor de geneeskundige ggz en
forensische zorg (fz) ingevoerd, het zorgprestatiemodel. Gelijktijdig start
een nieuw systeem van zorgvraagtypering, conform de motie Van den
Berg c.s.25 die de regering verzocht «zeker te stellen dat per 2022 de
nieuwe bekostiging slechts zal starten indien gelijktijdig de zorgvraagtypering in werking treedt [...].». De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft
mij op 28 oktober jl. per brief geïnformeerd over hoe de voorbereidingen
verlopen. Hierbij bied ik u de brief van de NZa aan26.
De NZa schrijft dat zorgaanbieders en zorgverzekeraars momenteel –
samen met ICT-leveranciers – werken aan de inrichting van hun
ICT-systemen. Behandelaren moeten eenvoudig kunnen registreren,
zorgaanbieders moeten kunnen declareren en zorgverzekeraars moeten
deze declaraties kunnen ontvangen, controleren en verwerken. Daarnaast
loopt op dit moment het contracteerproces voor 2022. De contractering
vindt nu voor het eerst plaats op basis van het zorgprestatiemodel. De
NZa schrijft dat deze opgave de komende tijd een grote druk op de
betrokken partijen legt en een grote inspanning van alle partijen vergt.
Veldpartijen hebben bestuurlijk afgesproken gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen voor een financieel verantwoorde, zorgvuldige en
macroneutrale overgang naar het zorgprestatiemodel. De NZa monitort
het proces rond de financiële transitieafspraken nauwlettend om na te
gaan of de bestuurlijke afspraken worden nageleefd. De NZa blijft
25
26

Kamerstuk 25 424, nr. 575
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 594

10

intensief met partijen in gesprek en zal hen aanspreken wanneer een
verantwoorde transitie in het geding komt.
De NZa verwacht dat niet alle ICT-leveranciers van ggz-aanbieders in staat
zullen zijn om op 1 januari 2022 alle aspecten van het zorgprestatiemodel
volledig met ICT te ondersteunen. Dat is ook niet noodzakelijk om per
1 januari a.s. met het zorgprestatiemodel te kunnen werken. Partijen
hebben in overleg met ICT-leveranciers afgesproken welke
ICT-functionaliteiten hiervoor wanneer beschikbaar moeten zijn. Deze
afspraken voorzien erin dat de registratiefunctie in de ICT op 1 januari
2022 gereed is. Voor de declaratiefunctie is het streven 1 april 2022.
Partijen in het programma blijven hierover in overleg, waarbij voor alle
partijen het uitgangspunt is dat de continuïteit van zorg gewaarborgd blijft
en financiële problemen als gevolg van deze gefaseerde
ICT-implementatie worden voorkomen.
De NZa gaat in haar brief ook in op hoe uitwerking en invulling is gegeven
aan een aantal specifieke punten die ik eind vorig jaar aan de NZa heb
meegegeven. Deze punten zijn toegelicht in mijn brief aan de Tweede
Kamer van 6 oktober 202027 en betreffen bijvoorbeeld mijn verzoek om de
definiëring van de zogenaamde «settingen», die in het zorgprestatiemodel
een rol spelen, aan te scherpen.
De NZa geeft ten slotte aan dat zij de samenwerking met alle veldpartijen
als zeer constructief en succesvol heeft ervaren en partijen de intentie
hebben de samenwerking in 2022 in aangepaste vorm te continueren om
een goede landing van het zorgprestatiemodel te bewerkstelligen.
Voor wat betreft de forensische zorg (fz), schreef ik in mijn brief van
6 oktober vorig jaar dat één van de door de NZa geschetste manieren om
fraude te bestrijden, namelijk op basis van signalen van patiënten, niet
van toepassing is in de fz, omdat deze patiënten hun facturen niet zien.
Daarop heb ik de NZa gevraagd te bekijken welke aanvullende maatregelen mogelijk getroffen moeten worden om hiervoor te compenseren.
Gelet op mijn toezegging de Tweede Kamer hierover te informeren28 kan
ik u berichten dat de NZa momenteel geen aanleiding ziet om ter
compensatie aanvullende maatregelen te nemen. De afwezigheid van
controle door patiënten is geen nieuw gegeven en kenmerkend voor de
forensische zorg. De NZa zet in op het in gesprek blijven met de Dienst
Justitiële Inrichtingen (DJI) en daar waar nodig te adviseren over
controles om eventuele risico’s op fouten en fraude te kunnen mitigeren.
Tot slot
Deze brief schetst de voortgang op een aantal belangrijke onderdelen van
het ggz-beleid. Ik ben blij te constateren dat er voortgang is geboekt op
belangrijke onderdelen van dit beleid. Er is veel werk verzet door partijen
om te zorgen dat mensen die dit nodig hebben de juiste zorg krijgen op de
juiste plek. Het is belangrijk dat deze acties worden voorgezet. Tegelijkertijd is helder dat er nog veel werk aan de winkel is. Een toegankelijke
en houdbare ggz vraagt om inzet op voldoende beschikbaarheid van
zorgmedewerkers die met plezier en op een innovatieve manier hun werk
kunnen doen, preventie, het blijven verbeteren van de toegang tot de ggz,
de begeleiding en de uitstroom uit de ggz en een goede aansluiting
tussen het ggz- en sociaal domein. Met de verkenning naar de contouren
van een Nationaal Preventieakkoord Mentale Gezondheid, de ambtelijke

27
28

Kamerstuk 25 424, nr. 554
Kamerstuk 25 424, nr. 578

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 594

11

discussienota zorglandschap ggz en de dialoog die daaruit volgt, liggen er
voor het volgende kabinet elementen voor die bij kunnen dragen aan de
aanpak van deze vraagstukken.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 594

12