Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 571

Homogene Groep Internationale samenwerking
2021 (HGIS-nota 2021)

Nr. 4

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 16 juni 2021
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van
19 mei 2021 inzake het jaarverslag 2020 van de Homogene Groep
Internationale Samenwerking (HGIS) (Kamerstuk 35 571, nr. 3).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 4 juni 2021.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Wilders
De adjunct-griffier van de commissie,
Konings

kst-35571-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 571, nr. 4

1

1
Kunt u de mutatie van –60 miljoen euro op het Budget Internationale
Veiligheid verder toelichten?
Antwoord:
Het Budget Internationale Veiligheid (BIV) is met EUR 25 miljoen verlaagd
voor compensatie van Zeeland in verband met de afgelaste verhuizing
van de marinierskazerne. Daarnaast is het BIV met EUR 15 miljoen
verlaagd om een bijdrage te leveren aan de beveiliging van hoogrisicoposten. Vanwege COVID-19 zijn missies tijdelijk afgeschaald met als
gevolg een lagere realisatie, wat de resterende mutatie verklaart. Een deel
van deze onderrealisatie schuift via de eindejaarsmarge door naar 2021.
2
Wat zijn de Nederlandse doelen voor de Waterconferentie 2023?
Antwoord:
Samen met co-voorzitter Tajikistan wil Nederland het besef van urgentie
en het draagvlak voor internationale inspanningen voor het behalen van
SDG6 en andere water-gerelateerde doelen van de 2030 agenda
vergroten. Internationaal moeten grotere bijdragen worden geleverd om
SDG6 en gerelateerde SDGs te halen. We leggen de nadruk op het belang
van lange termijn investeringen, op het belang van een integrale,
inclusieve, preventieve en duurzame aanpak en op het bevorderen van
gecoördineerd waterbeleid en -actie binnen het VN-systeem. Daarbij staat
intersectorale en inclusieve samenwerking in aanloop naar en tijdens de
conferentie voorop.
3
Wat is het belang van een stevige seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten (SRGR)-paragraaf in een VN-resolutie over de COVID-19
response?
Antwoord:
De COVID-19 pandemie dreigt de bereikte vooruitgang voor wat betreft
seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van met name vrouwen,
meisjes en jongeren terug te draaien. Door schoolsluitingen zijn jongeren
verstoken van seksuele voorlichting en lopen meisjes mede daardoor een
groter risico op tienerzwangerschappen, SOA’s inclusief HIV en op
schadelijke praktijken zoals kindhuwelijken en meisjesbesnijdenis.
Geschat wordt dat er 13 miljoen meer meisjes voor hun 18e uitgehuwelijkt
worden als gevolg van de pandemie. Daarnaast schat UNFPA dat
12 miljoen vrouwen tijdelijk geen toegang hadden tot anticonceptie en dat
dit zal resulteren in 1,4 miljoen additionele ongeplande zwangerschappen
wereldwijd [bron: https://www.unfpa.org/news/one-year-pandemic-unfpaestimates-12-million-women-have-seen-contraceptive-interruptions].
Onderbrekingen in toegang tot gezondheidszorg, inclusief seksuele en
reproductieve gezondheidszorg, dreigen daarmee ook te resulteren in
toename in moeder- en kindsterfte.
Het is daarom van belang dat een resolutie over de COVID-19 respons ook
ingaat op deze secundaire effecten en landen, organisaties en andere
actoren oproept om in te zetten op continuering van essentiële seksuele
en reproductieve gezondheidszorg, alsmede mitigeren van schadelijke
effecten van schoolsluitingen op de gezondheid en rechten van meisjes en
adolescenten.
4
Is er op dit moment voldoende ondersteuning en zijn er voldoende
faciliteiten op alle posten, ook die op plekken waar thuiswerken lastiger is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 571, nr. 4

2

in verband met slechtere internetverbindingen, zodat de medewerkers
hun werk goed en veilig kunnen doen?
Antwoord:
De COVID-19 pandemie is ook voor Buitenlandse Zaken, met zijn netwerk
van vertegenwoordigingen in het buitenland, een bijzondere situatie.
Zeker ook gezien de grote diversiteit in lokale omstandigheden en
maatregelen. Dat vertaalt zich ook in maatwerk op de posten. Het goed en
veilig kunnen werken, was daarbij het uitgangspunt. Er wordt veel thuis
gewerkt, maar waar de Covid-19 situatie het toelaat of de veiligheidssituatie het noodzaakt, wordt ook op kantoor gewerkt, met inachtneming
van de basismaatregelen zoals we die ook in Nederland hebben. Zo is het
in veel gevallen gelukt om op een veilige en acceptabele manier de taken
te blijven uitvoeren. De investeringen, die de afgelopen jaren zijn gedaan
in de faciliteiten om mobiel te werken, hebben daar aan bijgedragen.
Verder zijn de lokale internet/wifi verbindingen waar mogelijk verbeterd,
maar dat lukt niet altijd waardoor het thuiswerken wordt gehinderd. In
landen waar sprake is van verhoogde inteldreiging kan niet altijd thuis
worden gewerkt.
5
Kunt u een overzicht geven van de Official Development Assistance
(ODA)-uitgaven in 2020 per kanaal, en daarbij in ieder geval aangeven
welk deel van de ODA-uitgeven werd gedaan via multilaterale instellingen, welk deel via bedrijven, welk deel via maatschappelijke organisaties, en welk deel via overheden in partnerlanden?
Antwoord:
Onderstaande tabel toont de verdeling van de ODA-uitgaven per kanaal.
De bedragen zijn afgerond op miljoenen Euro’s:
2020
Kanaal

Realisatie

Percentage

Overheden in partnerlanden
Overheden van derde landen («delegated-cooperation»)
Nederlandse overheid1
Maatschappelijke organisaties
Publiek private samenwerking en netwerken
Multilaterale instellingen
Onderzoeksinstellingen
Bedrijven
Overig

68
26
193
857
125
1.970
162
247
3

1,4%
0,5%
4,1%
18,0%
2,6%
41,5%
3,4%
5,2%
0,1%

Subtotaal kanalen
Toerekeningen inclusief apparaatsuitgaven, schuldkwijtschelding
Somalië en ODA buiten de HGIS

3.651

76,8%

1.100

23,2%

Totaal generaal

4.751

100,0%

1

Onder ODA-uitgaven via het Nederlandse overheidskanaal worden de uitgaven verstaan die
verstrekt worden aan onderdelen van de overheid zoals voor uitvoeringskosten van programma’s
die via RVO lopen, het Climate Investor One programma via FMO en het Kadaster. Daarnaast
omvat deze post ook de uitgaven welke ontstaan als gevolg van koersverliezen op ODA-uitgaven
waarvan de verplichting is aangegaan in buitenlandse valuta. In de regel is dit de USD.

6
Waarom was de uiteindelijke ODA-prestatie in 2020 0,02% lager dan
gemeld in de HGIS-nota 2021, toen nog een percentage van 0,61% werd
voorzien?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 571, nr. 4

3

Antwoord:
De belangrijkste reden dat de gerealiseerde ODA-prestatie met
0,02 procent afwijkt ten opzichte van de HGIS-nota 2021 wordt veroorzaakt
door het uiteindelijke BNI over 2020, waartegen de netto ODA-uitgaven
worden afgezet. Door een economisch sterk vierde kwartaal is deze hoger
uitgekomen dan de ramingen van het CPB ten tijde van de HGIS-nota 2021
voorspelden. Het ODA-budget wordt niet gecorrigeerd voor de uiteindelijke BNI realisatie over enig jaar waardoor altijd enige afwijking kan
optreden. Daarnaast zijn de totale ODA-uitgaven beperkt lager uitgevallen
dan bij HGIS nota 2021 voorzien.
7
Wat was de verdeling tussen centrale en gedelegeerde middelen binnen
de ODA-uitgaven in 2020?
Antwoord:
De volgende tabel geeft de verdeling tussen centrale en gedelegeerde
middelen binnen de ODA-begroting van BHOS weer:
Uitgaven centraal & decentraal voor 2020
Bedrag x 1.000 Euro

Percentage

Centraal
Decentraal

2.542.931
497.464

84%
16%

Totaal

3.040.395

100%

8
Welk deel van de ODA-uitgaven van 2020, of van 2019 als dat voor 2020
nog niet bekend is, kan worden geclassificeerd als «Country Programmable Aid» volgens de OESO-definitie? Hoe verhoudt dit zich tot andere
Europese donoren?
Antwoord:
Het Nederlandse bedrag voor Country Programmable Aid maakte in 2019
16,9 procent uit van de bruto ODA. Tien Europese donoren hadden een
lager percentage en twaalf een hoger percentage.
9
Welk percentage van de ODA-uitgaven in 2020 vond plaats in de
focusregio’s?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 571, nr. 4

4

Antwoord:
In 2020 vond 24,1 procent van de BHOS ODA-uitgaven binnen de
focusregio’s plaats:
2020
Bedrag (x 1.000 Euro)

Percentage

Focusregio Sahel
Focusregio Hoorn van Afrika
Focusregio Midden-Oosten & Noord-Afrika

163.700
365.840
203.671

5,4%
12,0%
6,7%

Subtotaal focusregio’s

733.211

24,1%

Overig Afrika
Overig Azië
Overige landen
Niet gespecificeerd Wereldwijd

471.974
224.434
69.330
1.541.446

15,5%
7,4%
2,3%
50,7%

Subtotaal buiten de focusregio’s

2.307.184

75,9%

Totaal generaal

3.040.395

100,0%

Een belangrijk deel van de centrale middelen wordt ingezet voor
programma’s en organisaties waarbij de geografische focus vanwege de
aard van het werk niet is vastgesteld. Deze thematische inzet is in het
HGIS-jaarverslag opgenomen onder de categorie Wereldwijd/niet
gespecificeerd. Binnen deze categorie vormt humanitaire hulp de grootste
post; besteding hiervan is flexibel en gebeurt waar dit in de loop van het
jaar het hardst nodig blijkt te zijn. Andere voorbeelden van bestedingen in
deze categorie zijn de bijdragen aan het vaccinatiefonds GAVI, het Global
Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria, de multilaterale klimaatfondsen en bijdragen aan multilaterale organisaties, die overigens ook
neerslaan in de focusregio’s
10
Wat is de reden dat ODA-uitgaven in de Sahel, met name in Mali, een stuk
lager waren dan voorzien in de HGIS-nota 2020?
Antwoord:
Als gevolg van de COVID-19-pandemie is de uitvoering van de meeste
lopende programma’s in Mali in 2020 vertraagd, wat heeft geleid tot
minder uitgaven van het naar de ambassade gedelegeerd landenbudget.
Daarnaast kon een geplande tranche à EUR 7 miljoen aan de Wereldbank
ten behoeve van een programma op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten niet worden betaald, omdat de Wereldbank
nog niet alle formaliteiten met het Malinese Ministerie van Financiën had
afgerond. Het is de bedoeling dat deze betaling dit jaar zal plaatsvinden.
Tot slot is de implementatie van twee programma’s met de Malinese
overheid vertraagd als gevolg van de staatsgreep van augustus 2020 en
hebben deze programma’s tot op heden niet meer tot uitgaven geleid.
In Niger heeft COVID-19 een vertragend effect gehad op het regionale
programma van Save the Children en heeft dit tot fors minder uitgaven
geleid in 2020. Daarnaast is de beoogde identificering van veelbelovende
en opschaalbare activiteiten op het gebied van versterking van de private
sector en arbeidsmarkt vertraagd als gevolg van de COVID-19-pandemie
en roulerend ambassadepersoneel, waardoor nog geen verplichtingen zijn
aangegaan en geen uitgaven zijn gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 571, nr. 4

5

In Burkina Faso zijn alle geplande ODA-uitgaven gerealiseerd. Ook de
uitgaven van de centrale budgetten voor de Sahel/West Afrika regio zijn
conform begroting gerealiseerd.
11
Wat is de reden dat uitgaven in Benin een stuk hoger lagen dan voorzien
in de HGIS-nota 2020, terwijl dit geen focusregio is?
Antwoord:
In 2020 lagen de uitgaven in Benin EUR 7 miljoen hoger dan voorzien in
de HGIS-nota 2020. Dit bedrag bestaat uit een ophoging van
EUR 1,8 miljoen voor voedselzekerheid en EUR 5,2 miljoen voor de
watersector. Dit laatste bedrag bestaat uit naar 2020 doorgeschoven
verplichtingen die oorspronkelijk gepland waren voor eerdere jaren en
betreffen geen nieuwe verplichtingen.
Nederland onderhoudt al decennia een intensieve ontwikkelingsrelatie
met Benin en versterking van voedselzekerheid is binnen deze relatie de
belangrijkste focus. De uitgaven in deze sector zijn in 2020 licht verhoogd
(EUR 1,8 miljoen) als onderdeel van een nieuw programma in het noorden
van Benin. Dit programma richt zich op versterking van voedselzekerheid
en werkgelegenheid voor jongeren in de landbouw. Met deze inzet tracht
Nederland in dat gebied ook radicalisering met name onder jongeren
tegen te gaan. Volgens vooraanstaande onderzoeksinstituten en inlichtingendiensten loopt het onderontwikkelde noorden van Benin het risico
onder invloed van extremistische organisaties te komen, die momenteel
al actief zijn in de grensregio’s van Burkina Faso en Niger.
De overige EUR 5,2 miljoen is ingezet in de watersector ten behoeve van
al langer lopende verplichtingen. Het gaat om EUR 1,4 miljoen aan
uitgaven die zijn overgeheveld van 2019 naar 2020 en om EUR 3,8 miljoen
aan eerder aangegane verplichtingen waaraan pas in 2020 kon worden
voldaan. Nederland wil zich als betrouwbare ontwikkelingspartner aan alle
aangegane verplichtingen houden.
12
In hoeverre is de doelstelling om in 2020 100 miljard dollar aan klimaatfinanciering te mobiliseren, gehaald? Klopt het dat de afspraak in Parijs ook
betrof dat het om additionele financiering zou gaan ten opzichte van
reguliere ODA? In hoeverre is het doel dan gehaald?
Antwoord:
Het meest recente OESO-rapport geeft aan dat ontwikkelde landen in 2018
gezamenlijk USD 78,9 miljard aan klimaatfinanciering hebben gemobiliseerd. Het OESO-rapport voor 2019 wordt deze zomer verwacht en dat
van 2020 pas in de loop van volgend jaar. De vooruitzichten dat het
bedrag van USD 100 miljard in 2020 zal blijken te zijn gehaald, zijn niet
gunstig.
Er is geen consensus over de definiëring van het concept «additionaliteit».
Daardoor is niet aan te geven of het doel van additionele financiering
wordt gehaald.
13
Wat kunt u zeggen over de gender impact van de Nederlandse klimaatfinanciering? Hoe wordt dit bijgehouden, en is er een verschil zichtbaar
tussen publieke en private klimaatfinanciering in dit opzicht?
Antwoord:
Integratie van genderbewustzijn en -gelijkheid en de verbetering van de
positie van vrouwen en meisjes zijn prioriteiten voor Nederland en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 571, nr. 4

6

Nederlandse ontwikkelingssamenwerking, ook voor programma’s die
kwalificeren als klimaatfinanciering. Genderanalyses en de integratie van
genderfocus in Theories of Change, interventiestrategieën en monitoringsystemen zijn vaste elementen in identificatie, ontwerp, uitvoering en
evaluatie van de activiteiten. Multilaterale organisaties als de Wereldbank
en fondsen als het Green Climate Fund worden tijdens jaarvergaderingen
door Nederland actief aangesproken op de inhoud, uitvoering en
resultaten van genderstrategieën en -actieplannen. Sommige klimaatrelevante programma’s, zoals die gericht op toegang tot verbeterde ovens en
de Global Alliance for Green and Gender Action (GAGGA), richten zich
exclusief op vrouwen en meisjes.
De wijze waarop de uiteindelijke genderimpact wordt gemeten en de mate
waarin dat ook concrete aan de Nederlandse inzet toe te schrijven
informatie oplevert, verschilt per programma en is voor geoormerkte
programma’s gemakkelijker dan voor niet geoormerkte bijdragen aan
multilaterale fondsen of voor met publieke middelen gemobiliseerde
private financiering.
De constatering door onder meer IOB is dat – hoewel er wel indicaties zijn
op basis van bijvoorbeeld case studies dat er sprake is van een positieve
gender impact – het bewijs dat vrouwen en meisjes bereikt worden en
profijt van hebben van interventies, feitelijk beperkt is en er in die zin
ruimte is voor een meer systematische impactmonitoring en -rapportage.
Verwachting is dat met de verdere uitwerking van de voor klimaatinzet
relevante thematische resultatenkaders (met daarin genderspecifieke
indicatoren) en ook de recent vergrote aandacht voor Monitoring,
Evaluation and Learning (MEL) goede eerste stappen zijn gezet.
14
Waarom is het aandeel klimaatrelevante uitgaven binnen artikel 1 slechts
9%? Zou klimaatmitigatie of -adaptatie niet logischerwijs tenminste een
nevendoelstelling zijn van het grootste deel van de uitgaven ten behoeve
van duurzame economische ontwikkeling, waarmee het aandeel klimaatrelevante uitgaven al richting de 40% zou gaan?
Antwoord:
Voor artikel 1 is de klimaatrelevantie 9 procent van de totale in 2020
gerealiseerde uitgaven (EUR 52 miljoen klimaatfinanciering van
EUR 569 miljoen gerealiseerd). Voor alleen het ODA deel van de gerealiseerde totale uitgaven (EUR 432 miljoen), is dat percentage 12 procent.
De algemene doelstellingen van dit begrotingsartikel zijn het verminderen
van armoede en maatschappelijke ongelijkheid, bevorderen van
duurzame inclusieve groei wereldwijd en versterken van het internationaal verdienvermogen van Nederland. Het ODA deel van de gerealiseerde
uitgaven betreft het terugdringen van armoede en ongelijkheid door het
versterken van de private sector en arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden.
Hierbij wordt enerzijds actief gestuurd op het voorkomen van negatieve
impact op het klimaat («do no harm») en anderzijds, waar relevant en
mogelijk, actief ingezet op een positieve bijdrage aan klimaatmitigatie en
-adaptatie.
Omdat een belangrijk deel van het bestaande instrumentarium onder
artikel 1 vraaggestuurd is en vooraf niet altijd te bepalen is wat de
klimaatrelevantie van via het instrumentarium ondersteunde activiteiten
zal zijn – althans niet om volgens de OESO-richtlijnen vooraf een
zogenaamde Riomarker (klimaatmarker) te kunnen toekennen – is de
formele toerekening aan klimaatfinanciering vooralsnog bescheiden. Voor
een aantal bestaande instrumenten zal de klimaatrelevantie achteraf
bepaald worden. Streven is om klimaatmitigatie en -adaptatie als
doelstelling explicieter te maken in nieuwe instrumenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 571, nr. 4

7

15
Is het externe onderzoek naar de geografische spreiding van private
klimaatfinanciering in 2020 al gereed (zie Aanhangsel Handelingen II
2020/21, nr. 1732)? Kunt u een overzicht geven van de geografische
spreiding van de private klimaatfinanciering?
Antwoord:
Ja, het onderzoek is gereed. Uit het onderzoek komt naar voren dat over
2020 Azië 41 procent van de gemobiliseerde private klimaatfinanciering
vanuit Nederland ontving, Afrika 27 procent en Zuid-Amerika 4 procent.
27 procent is niet gespecifieerd. Voor wat betreft de verdeling per
inkomensgroep is het volgende beeld naar voren gekomen uit het
onderzoek: lage inkomenslanden (LICs) 14 procent, lage middeninkomenslanden (LMICs) 26 procent en hoge middeninkomenslanden (UMICs)
7 procent. 52 procent is niet te specificeren. Bij dit eerste onderzoek is dus
geconstateerd dat een behoorlijk deel van de gemobiliseerde private
klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden niet is te specificeren naar
regio en inkomensgroep. De oorzaak hiervan is dat de data op fonds- of
programma-niveau beschikbaar wordt gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 571, nr. 4

8