Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 533

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 mei 2021
Op 27 en 28 mei 2021 vindt de formele Raad voor Concurrentievermogen
plaats. Bij deze brief vindt u, mede namens de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, de geannoteerde agenda met daarin een
beschrijving van de discussiepunten en de Nederlandse inzet.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

kst-21501-30-533
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

1

Inleiding
De Raad voor Concurrentievermogen op 27 en 28 mei 2021 staat in het
teken van drie onderdelen: 1. Interne markt en industrie op 27 mei,
2. Onderzoek en 3. Ruimtevaart gecombineerd op 28 mei. Deze indeling
wordt ook aangehouden in deze geannoteerde agenda.
Verordening inzake Digitale Diensten (Digital Services Act)
Beleidsdebat en voortgangsrapportage
Tijdens de Raad wordt de voortgangsrapportage van het Portugees
voorzitterschap over de Digital Services Act (hierna: DSA) besproken en
vindt een beleidsdebat plaats. Met deze geannoteerde agenda wordt uw
Kamer ook geïnformeerd over de uitkomsten van een onderzoek van de
Radboud Universiteit in opdracht van het kabinet: enerzijds als voorbereiding op de DSA; anderzijds om invulling te geven aan de gewijzigde
motie van het lid Van Toorenburg c.s. over de instelling van een nationaal
rapporteur internetcriminaliteit.1 Dit onderzoek was reeds aangekondigd
in het BNC-fiche over het voorstel voor de DSA.2 Het onderzoek wordt als
bijlage met deze geannoteerde agenda aan uw Kamer gezonden.
De voortgangsrapportage is door het roterend Raadsvoorzitterschap
opgesteld met het doel het Europees Parlement en het publiek te
informeren over de voortgang die op dit dossier binnen de Raad is
geboekt. Het identificeert verder thema’s waarover overeenstemming of
discussie tussen lidstaten bestaat. Tenslotte kan het inkomende Voorzitterschap (Slovenië) aan de hand van het voortgangsrapport de volgende
stappen bepalen voor de verdere behandeling van het voorstel.
In de voortgangsrapportage worden de voor Nederland belangrijke
aandachtspunten uit het BNC-fiche aangemerkt als punten die verdere
invulling behoeven. Dit betreft onder andere het optreden tegen tussenpersonen die niet in de EU zijn gevestigd en de vraag of de zogenaamde
«Barmhartige Samaritaan» clausule (artikel 6 DSA) tussenpersonen
voldoende stimuleert in het nemen van verantwoordelijkheid om de
verspreiding van strafbare en onrechtmatige inhoud online via hun
diensten tegen te gaan.
Verder heeft het Portugese Voorzitterschap de uitzonderingen van
verplichtingen voor het midden- en kleinbedrijf uitgelicht als toekomstig
bespreekpunt. Het kabinet heeft in het BNC-fiche erkend dat deze
uitzonderingen van belang zijn om de lastendruk voor het bedrijfsleven
laag te houden en geen al te hoge toetredingsdrempels op te werpen.
Tegelijkertijd heeft het kabinet aangegeven dat deze uitzonderingen
kunnen leiden tot ondermijning van de doelstellingen van het voorstel.
Bijvoorbeeld door een mogelijke verplaatsing van illegale inhoud en
activiteiten naar ondernemingen die onder deze uitzonderingen vallen.
Ook herkent het kabinet de constatering van het rapport dat een
meerderheid van lidstaten, waaronder Nederland, positief oordelen over
behoud van de hoofdprincipes van de E-Commerce Richtlijn, waaronder
het zogenaamde Land-van-Oorsprongbeginsel (LvO), en de beperkte
aansprakelijkheid van tussenpersonen. Tegen deze achtergrond benoemt
het rapport de discussies rondom effectieve handhaving van de verordening en samenwerking tussen de relevante autoriteiten van de lidstaten
als een belangrijk punt dat verdere invulling behoeft. Het kabinet heeft dit
1
2

Kamerstuk 34 602, nr. 5.
Kamerstuk 22 112, nr. 3050.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

2

ook benoemd als aandachtspunt in het BNC-fiche en beschouwt de
mogelijkheid om effectief te kunnen optreden tegen strafbare en
onrechtmatige (hierna: illegale) inhoud als essentieel en zal hier verdere
aandacht voor vragen.
Onderzoek Radboud Universiteit bestrijding illegale inhoud online
De Radboud Universiteit heeft onderzocht hoe de bestrijding van illegale
inhoud online – en het stimuleren van de verantwoordelijkheid van het
bedrijfsleven hierin – het best vorm kan worden gegeven. Daarbij zijn
diverse belangen zoals de vrijheid van meningsuiting en privacybescherming als aandachtspunten meegenomen. In dat kader hebben de
onderzoekers relevante bestaande wetgeving en zelfregulering geanalyseerd, zoals bijvoorbeeld ter bestrijding van online kindermisbruik en ter
bestrijding van namaakgoederen. Daarnaast gaat het onderzoek in op het
voorstel van de Europese Commissie voor de DSA.
Het onderzoek is afgerond en bevat 29 aanbevelingen die volgens de
onderzoekers bijdragen aan het bestrijden van illegale inhoud online. Veel
van die aanbevelingen ziet het kabinet in meer of mindere mate terugkomen in het voorstel van de DSA en de standpunten van het kabinet uit
het BNC-fiche. Zoals de steun voor behoud van de beperkte aansprakelijkheid voor tussenpersonen (aanbeveling 1), het op EU-niveau harmoniseren van een notice-and-takedown mechanisme (aanbeveling 12), en het
opleggen van de zwaarste verplichtingen aan de allergrootste online
platformen (aanbeveling 29).
Zoals in het BNC-fiche over de DSA reeds aangegeven kunnen dit
onderzoek en de aanbevelingen leiden tot aanvullende inzichten en
eventuele verfijning van de kabinetsinzet in de onderhandelingen over de
DSA. De bijlage bij deze geannoteerde agenda bevat een meer uitgebreide
bespreking van de aanbevelingen waaraan het kabinet in de komende
maanden wil werken. Een belangrijk aanvullend inzicht over de DSA is het
advies van de onderzoekers voor een invoering van een zorgplicht voor
aanbieders van hostingdiensten om proactief illegale inhoud op te sporen,
te beoordelen, en zo nodig ontoegankelijk te maken. Het kabinet is
momenteel in gesprek met de Europese Commissie om concrete invulling
te geven aan een dergelijke zorgplicht of andere vergelijkbare maatregelen die tot het zelfde resultaat leiden met inachtneming van
verscheidene aandachtspunten, zie de bijlage voor een verdere
toelichting.
Nederland vraagt waar opportuun in de onderhandelingen over de DSA,
Digital Markets Act (DMA) en Digital Governance Act (DGA) aandacht voor
zorgvuldigheid met de menselijke maat en privacy als randvoorwaarden
bij datadelen en de digitale transitie, conform motie van de leden Leijten
en Bosman3.
Verordening inzake Digitale Markten (Digital Markets Act)
Beleidsdebat en voortgangsrapportage
Tijdens de Raad wordt de voortgangsrapportage van het Portugese
Voorzitterschap voor de Digital Markets Act (hierna: DMA) besproken en
vindt een beleidsdebat plaats. De DMA is op 15 december 2020 door de
Europese Commissie gepubliceerd en bevat regelgeving voor grote online
platforms met een poortwachterspositie. Aanleiding voor het voorstel zijn
zorgen over de marktposities van deze mondiaal opererende platforms,
3

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1658.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

3

waardoor afhankelijkheid ontstaat voor zowel ondernemers als consumenten en concurrentie in digitale markten wordt beperkt. In de afgelopen
jaren heb ik mij sterk gemaakt voor regelgeving voor poortwachtersplatforms.4 Ik zie veel van deze inzet terug in het voorstel. Tijdens de Raad
voor Concurrentievermogen zal ik dan ook overwegend positief reageren.
Tijdens de onderhandelingen zijn tot nu toe vooral veel vragen gesteld
aan de Commissie en zijn eerste gedachten uitgewisseld over het
voorstel. Hierbij is er algemene steun van lidstaten voor het ambitieniveau
en de doelen van het voorstel. De meeste lidstaten lijken hierbij net als
Nederland de hoofdlijnen van het voorstel te steunen, zoals de combinatie
van kwalitatieve en kwantitatieve drempels voor het aanwijzen van
poortwachters, de lijsten met duidelijke verboden en verplichtingen en
handhaving op Europees niveau. Er is een aantal aandachtspunten aan de
orde gekomen voor het verdere verloop van de onderhandelingen. Deze
gaan bijvoorbeeld over de rol van lidstaten in de handhaving van de DMA,
de flexibiliteit van de maatregelen en het beter rekening houden met het
gegeven dat grote platforms meerdere diensten aanbieden (ecosysteemvorming).
De inzet van het kabinet op de DMA is half februari per BNC-fiche naar uw
Kamer verzonden5. De belangrijkste punten die daarin staan, lijken op
brede steun te kunnen rekenen. Specifiek zal ik me de komende periode
tijdens de onderhandelingen op een aantal verbeterpunten richten. Zo zal
ik het belang van het meenemen van ecosysteemvorming bij de
aanwijzing van poortwachters blijven benadrukken. De Commissie kijkt nu
te veel naar losse diensten die platforms verrichten, terwijl de grootste
platforms vaak meerdere diensten aanbieden en daardoor een poortwachterspositie verkrijgen. Verder zal ik de roep om meer ambitie bij het
beoordelen van fusies en overnames door poortwachters blijven steunen.
Daarnaast zal ik me blijven inzetten voor een flexibel case-by-case
mechanisme in aanvulling op de huidige maatregelen in het voorstel,
waardoor de Commissie beter kan optreden tegen (nieuwe) gedragingen
van specifieke poortwachters. Ten slotte zal ik mij inzetten voor een
grotere rol voor nationale toezichthouders.
Update industriestrategie voor Europa
Beleidsdebat
Op 5 mei presenteerde de Europese Commissie een update van de in 2020
vastgestelde industriestrategie.6 COVID-19 heeft op bepaalde aspecten
van het industriebeleid dusdanige invloed gehad, dat de Europese
Commissie en de Europese Raad deze update noodzakelijk achtten. De
update laat onverlet dat de oorspronkelijke industriestrategie en de
ambities die daarin zijn vastgelegd, onverminderd overeind staan. De
update bevat drie hoofdboodschappen, namelijk:
1. Het vergroten van de weerbaarheid van de interne markt en versterking daarvan met het oog op het economisch herstel. Het is essentieel
het vrije verkeer van goederen, diensten en personen binnen de
interne markt te behouden en als Unie ervoor te zorgen dat de
verstoringen hierbinnen minimaal zijn tijdens een crisis. De Europese
Commissie kondigt daarom het Single Market Emergency Instrument
aan, dat ten tijde van crisis dient te zorgen voor informatiedeling,
coördinatie en solidariteit tussen lidstaten (uitwerking wordt in het
eerste kwartaal van 2022 verwacht).
4

Kamerstukken 27 879 26 643, nr. 71 en Kamerstuk 35 134, nr. 13.
Kamerstuk 22 112, nr. 3049.
6
Updating the 2020 Industrial Strategy (europa.eu); Kamerstuk 22 112, nr. 2862.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

4

2. De omgang met afhankelijkheden door middel van open strategische
autonomie. De crisis heeft laten zien dat de Europese Unie voor
bepaalde kritieke producten of diensten afhankelijk is van aanbieders
buiten de EU. Dat maakt een analyse noodzakelijk van de strategische
afhankelijkheden en de onwenselijkheid daarvan, om de weerbaarheid
van de Europese economie te vergroten. De Commissie benoemt
daarbij dat een mondiaal open handelssysteem van belang is om
economische schokken op te vangen en het economisch herstel te
versnellen. De Commissie onderschrijft ook de noodzaak van een gelijk
speelveld binnen de interne markt. Met de update van de industriestrategie is tevens een eerste verkenning naar kritische afhankelijkheden in
ecosystemen binnen de interne markt gepubliceerd7. De Commissie
heeft aangekondigd een dergelijke rapportage periodiek te zullen
publiceren. Bij de adressering van ongewenste afhankelijkheden en het
weerbaarder maken van de interne markt kijkt de Commissie ook
nadrukkelijk naar de inzet van Industrie Allianties en Important Projects
of Common European Interest (IPCEI).
3. Meer investeringen nodig voor versnellen van de groene en digitale
transities voor een betere wederopbouw. De Commissie benoemt dat
het noodzakelijk is om de groene- en digitale transitie te versnellen. De
Commissie heeft het Annual Single Market Report gepresenteerd, dat
analyses bevat van 14 industriële ecosystemen.8 Deze analyses
worden daarna gebruikt voor het ontwikkelen van transition pathways
voor de ecosystemen om langetermijnstrategieën en partnerschappen
met de relevante stakeholders te creëren. De Commissie heeft een
dergelijke analyse bij de update gevoegd voor de staalindustrie.9
Een uitgebreidere kabinetsappreciatie van de update industriestrategie
volgt in een BNC-fiche medio juni. De eerste algemene indruk van de
update van de industriestrategie is positief, aangezien het grotendeels de
lijn van Nederland onderschrijft. Tijdens het beleidsdebat over de update
van de industriestrategie zal ik namens het kabinet aangeven dat de
coronacrisis het belang van een versnelde implementatie van de vorig
jaar aangenomen strategie onderstreept, waarin met name de bijdrage
van de industrie aan de groene- en digitale transities centraal stond.
Tevens zal ik de noodzaak voor een sterke en weerbare interne markt die
bij uitstek gebaat is bij openheid en internationale handel benadrukken. Ik
zal benadrukken dat reeds bestaande en aangekondigde instrumenten van
de Commissie ook tot concreet resultaat moeten leiden, onder andere
voor het interne en externe gelijk speelveld. Een instrument zoals IPCEI
kan bijvoorbeeld bijdragen aan het gelijk speelveld binnen de EU door
gelijke toegang voor lidstaten te garanderen. In het verlengde daarvan
steunt het kabinet ook de intentie van de Commissie om een strategie
voor standaardisering te presenteren. Het kabinet is positief dat de
Commissie erkent dat internationale partnerschappen noodzakelijk zijn
voor de aanpak van maatschappelijke uitdagingen10. Het kabinet erkent
tevens dat de coronacrisis meer afhankelijkheden van derde landen in
bepaalde ecosystemen heeft blootgelegd die geadresseerd moeten
worden, mede gezien de geopolitieke verschuivingen. Uit onderzoek van
de Commissie blijkt dat de EU bij een aantal strategische producten
volledig afhankelijk is van derde landen.11Hoewel voor het kabinet handel
7

Staff working document – Strategic dependencies and capacities | European Commission
(europa.eu).
Staff working document – Annual Single Market Report 2021 | European Commission
(europa.eu).
9
Staff working document – Towards competitive and clean European steel | European
Commission (europa.eu).
10
Hierbij kan worden gedacht aan handelsverdragen en samenwerking in internationale gremia.
11
https://ec.europa.eu/info/files/staff-working-document-strategic-dependencies-andcapacities_en.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

5

en internationale samenwerking voorop staan, mag dit niet tot onwenselijke afhankelijkheden leiden. Indien na economische analyse blijkt dat een
afhankelijkheid negatieve gevolgen heeft voor de interne markt of het
gelijke speelveld, dan moet er een mogelijkheid zijn om in te grijpen.
Het is daarom positief dat de Commissie hiervoor een toolbox met
instrumenten (zoals industrie allianties en IPCEI) voorstelt. Het kabinet
stelt wel een proportionele en op economische analyse gebaseerde inzet
van deze instrumenten voor om een verstoring van de interne markt
zoveel mogelijk te voorkomen en tegelijk ook een zo doelmatig mogelijke
aanpak te hanteren. Het kabinet heeft interesse geïnventariseerd voor
deelname aan IPCEI op het gebied van waterstof en micro-electronica, en
zal dit ook doen voor een IPCEI Cloud-infrastructuur. Voor deelname aan
IPCEI’s dienen, naast private financiering, ook publieke middelen
uitgetrokken te worden.
Raadsconclusies «Toerisme in Europa voor het volgende
decennium: duurzaam, veerkrachtig, digitaal, mondiaal en
sociaal»
De Raad beoogt Raadsconclusies aan te nemen over duurzaam herstel
van de toerismesector. De Raadsconclusies beschrijven randvoorwaarden
en acties die bijdragen aan een duurzaam herstel van de toerisme sector
in Europa en geven aan welke rol de Commissie en de lidstaten hierin
kunnen spelen. De conclusies focussen zowel op duurzaam herstel als een
duurzame toeristische sector op de lange termijn (Europese agenda voor
toerisme 2050). De conclusies bouwen voort op eerdere Raadsconclusies
over toerisme uit 2010 en 2019 en een aantal mededelingen van de
Commissie over toerisme in relatie tot corona. De conclusies zijn een
ondersteuning van de Nederlandse inzet en bieden mogelijkheden voor
de samenwerking met de Commissie en andere lidstaten. De focus ligt
hierbij op zowel het delen van kennis en expertise als op de thema’s
duurzaamheid en digitalisering. Daarnaast bevatten de conclusies ook
concrete acties geadresseerd aan de Commissie (in samenwerking met
lidstaten). Als eerste wordt de Commissie verzocht een outline van de
Europese toerisme-agenda op te stellen voor eind 2021, ook is er een
overzicht van de financieringsmogelijkheden voor toerisme binnen het
MFK 2021–2027 gevraagd. Tijdens de gesprekken over de raadsconclusies
heeft Nederland het belang van de interne markt benadrukt, hetgeen op
veel steun bij andere lidstaten kon rekenen. Nederland kan instemmen
met de Raadsconclusies.
Raadsconclusies «Data technologieën ter verbetering van «betere
regelgeving»»
De Raad beoogt Raadsconclusies aan te nemen over het gebruik van
moderne data technologie om het beleid inzake Betere Regelgeving te
versterken. De Commissie voert al jarenlang onder de vlag van Betere
Regelgeving beleid dat er met name op gericht is om de effecten van
(voorgenomen) regelgeving goed in kaart te brengen om de kwaliteit van
regelgeving te verbeteren en onnodige regeldruk te voorkomen. De Raad
roept de Commissie in de conclusies op meer gebruik te maken van de
nieuwe mogelijkheden die big data en kunstmatige intelligentie bieden
om bijvoorbeeld informatie en feiten te verzamelen waarmee de (te
verwachten) effecten van regelgeving beter inzichtelijk kunnen worden
gemaakt. Nederland kan instemmen met de Raadsconclusies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

6

Diversenpunten
Industrie en interne markt
De Commissie geeft een presentatie over het op 5 mei gepubliceerde
wetsvoorstel voor verstorende buitenlandse subsidies. Het kabinet
verwelkomt het voorstel om de verstorende werking van buitenlandse
subsidies op de interne markt tegen te gaan, geïnspireerd op het
Nederlands voorstel voor een level playing field instrument uit 201912. Uw
Kamer zal halverwege juni een BNC-fiche ontvangen met een uitgebreide
appreciatie van het wetsvoorstel.
De Commissie geeft tevens informatie over de Trade Policy Review – An
Open, Sustainable and Assertive Trade Policy.
Op initiatief van Spanje en met steun van onder andere Nederland is het
onderwerp geharmoniseerde standaarden toegevoegd als diversenpunt
aan de agenda, met als doel om aan te sturen op verdere discussie en om
de Commissie op te roepen tot een voorstel.
Verordening oprichting Gemeenschappelijke Onderneming
Europese High Performance Computing
Algemene oriëntatie
De Raad beoogt tot een algemene oriëntatie te komen over het voorstel
voor een verordening tot oprichting van een gemeenschappelijke
onderneming voor Europese High Performance Computing (EuroHPC).
Deze gemeenschappelijke onderneming heeft als doel om strategisch te
investeren in de ontwikkeling van de technologie en applicaties voor
supercomputers en om voor alle EU-lidstaten toegang te verzorgen tot
(Europese) supercomputers en de bijbehorende data-infrastructuur. De
voorgestelde verordening voorziet in de voortzetting van de bestaande
gemeenschappelijke onderneming voor High Performance Computing
(HPC). Het gaat om een publiek-privaat partnerschap met financiering uit
Horizon Europe, Digital Europe en de Connecting Europe Facility. Op het
moment van schrijven is nog niet bekend of de onderhandelingen op
ambtelijk niveau vergevorderd genoeg zijn om tijdens de Raad een
algemene oriëntatie aan te kunnen nemen. Mocht dat niet haalbaar
blijken, dan zal naar verwachting een voortgangsrapportage worden
geagendeerd.
Er zijn nog twee grote openstaande discussiepunten. Ten eerste wordt
nog gesproken over het management van de financiële bijdragen van
deelnemende lidstaten. Op moment van schrijven ligt een voorstel op
tafel waarbij lidstaten de verantwoordelijkheid voor- en zeggenschap over
nationale bijdragen behouden en alle lidstaten mee kunnen doen. Dit is
een compromis voor het eerder voorgestelde centraal management van
financiën, waarbij de deelnemende landen vooraf hun budgetten moeten
overdagen aan de gemeenschappelijke onderneming. Het tweede
discussiepunt betreft een aanpassing van de stemverhoudingen: geen
50% stemmen voor deelnemende landen maar een meerderheid van 75%
stemmen voor deelnemende landen.
Nederland staat inhoudelijk achter de noodzaak voor de inzet van HPC
voor (wetenschappelijk) onderzoek en is voorstander van samenwerking
en gebruik van een Europese HPC-infrastructuur.13 Het voorliggende
compromisvoorstel met betrekking tot het management van de financiële
12
13

Kamerstuk 21 501-30 nr. 470.
Kamerstuk 22 112, nr. 2502.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

7

bijdragen van deelnemende lidstaten is conform de Nederlandse inzet.
Met dit compromisvoorstel voor het centrale management, behouden de
individuele lidstaten immers zeggenschap over de nationale bijdrage. Ten
aanzien van de discussie inzake de stemverhouding, kan Nederland zich
vinden in het voorstel dat besluiten worden genomen met een
meerderheid van 75% van de stemmen. De onderhandelingen voor de
verordening voor EuroHPC lopen voor op die van de verordening voor de
oprichting van negen gemeenschappelijke ondernemingen onder Horizon
Europe.14 Het is voor veel lidstaten van belang dat er ruimte blijft voor
enig maatwerk voor die gemeenschappelijke ondernemingen. Dit betekent
dat de horizontale bepalingen van de EuroHPC-verordening dus niet per
definitie moeten worden overgenomen in de verordening voor de negen
andere gemeenschappelijke ondernemingen.
De rol van een vernieuwde en ambitieuze Europese Onderzoeksruimte (ERA) gericht op de toekomst
Beleidsdebat
De Raad zal debatteren over de vernieuwde Europese Onderzoeksruimte
(ERA) voor het komende decennium. De context wordt gevormd door de
vernieuwde ERA waarover in september 2020 een Commissiemededeling
verscheen15 en het Forum voor Transitie dat is opgericht om de
vernieuwde ERA vorm te geven. Op het moment van schrijven is de
exacte vraagstelling voor dit debat nog niet bekend.
De discussie zal zich vermoedelijk richten op de drie zaken die de
Commissie wil adresseren met het Pact voor Onderzoek & Innovatie dat
momenteel wordt opgesteld. Allereerst komen mogelijk de gedeelde
kernwaarden aan de orde die ten grondslag liggen aan de ERA, zoals vrije
circulatie van onderzoekers, excellentie en impact, academische vrijheid,
samenwerking en gendergelijkheid. Ten tweede komen de thematische
prioriteiten voor de nieuwe ERA mogelijk aan de orde. Daarbij gaat het
om zaken als open science en onderzoeksinfrastructuur die onder de
vorige ERA al prioriteit hadden, maar bijvoorbeeld ook om betere
samenwerking en meer synergie op gebied van hoger onderwijs en
onderzoek, meer synergie tussen O&I-beleid en de Industriestrategie,
ecosystemen en het betrekken van burgers te bewerkstelligen. Tot slot
wordt mogelijk gesproken over de manier waarop de investeringsdoelen
die in de Commissiemededeling zijn gesteld, al dan niet terug moeten
komen in het Pact. Daarbij gaat het om de diverse percentages, zoals 3%
van het bbp in O&I investeren.16
Ten aanzien van het krachtenveld is de verwachting dat vrijwel alle
lidstaten het belang van O&I voor maatschappelijke uitdagingen zullen
benadrukken. Tevens zal een relatie gelegd worden naar de inhoudelijke
speerpunten die ieder land heeft voor de nieuwe ERA. De focus zal
vermoedelijk liggen op het ambitieniveau van nationale investeringen en
hervormingen op het gebied van O&I, aangezien dit in de Commissiemededeling is aangemerkt als één van vier doelen van de ERA.17
De onderwerpen van het Pact sluiten over het algemeen goed aan bij de
Nederlandse prioriteiten. Nederland zal, conform het BNC-fiche,18 het
14

Kamerstuk 22 112, nr. 3069.
Kamerstuk 22 112, nr. 2967.
16
Kamerstuk 22 112, nr. 2967.
17
De andere drie strategische doelen van de ERA zijn: toegang tot excellentie, O&I-resultaten
vertalen naar de maatschappij en economie en verdieping van de ERA.
18
Kamerstuk 22 112, nr. 2967.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

8

belang uitdragen van investeringen om een hoogwaardig O&I-klimaat te
creëren en om grote maatschappelijke uitdagingen aan te pakken, zoals
klimaatverandering, gezondheid, en digitalisering. Nederland hecht
belang aan een brede kennisbasis en de kernwaarden van de ERA,
waaronder vrije circulatie van onderzoekers, excellentie en impact,
academische vrijheid, samenwerking en gendergelijkheid, dragen hier
volgens Nederland aan bij. Nederland staat ook positief tegenover het in
stand houden van de Europese 3% norm voor investeringen in O&I als
percentage van het bbp. Nederland zal hierbij wel aangeven dat niet
alleen de middelen van belang zijn maar ook de manier waarop de
middelen geïnvesteerd worden, om de impact te vergroten. Het kabinet
acht het positief dat er concrete stappen worden gezet om de governance
van de ERA te verbeteren. Wel is het voor Nederland daarbij belangrijk dat
het voorgestelde Pact voor O&I rekening houdt met bestaande processen
en programma’s.
Raadsconclusies «Verdieping van de Europese Onderzoeksruimte:
Aantrekkelijke en duurzame onderzoekscarrières en werkomstandigheden maken kenniscirculatie realiteit»
De Raad beoogt Raadsconclusies aan te nemen over aantrekkelijke
onderzoekscarrières om kenniscirculatie te stimuleren. De Raad heeft
tijdens de informele Raad voor Concurrentievermogen van 3 februari jl.
(Kamerstuk 21 501-30, nr. 520) voor het laatst over dit onderwerp
gesproken.
De Raadsconclusies, zoals deze op het moment van schrijven voorliggen,
gaan onder andere om eerlijk beleid voor werving en selectie, mogelijkheden tot intersectorale samenwerking en mobiliteit, arbeidsvoorwaarden
en sociale zekerheid in verschillende landen, carrièrekansen voor jonge
onderzoekers en specifiek vrouwen, de soms precaire financiering en hoe
al deze zaken zich verhouden tot een gezonde kenniscirculatie binnen de
EU.
De concept-Raadsconclusies worden breed gesteund door de lidstaten.
Veel lidstaten, waaronder Nederland, hebben gepleit voor het belang van
mobiliteit tussen de academische sector en het bedrijfsleven, ter
bevordering van de carrièremogelijkheden voor onderzoekers, het
uitwisselen van kennis en het opdoen van vaardigheden. Een aantal
Oost-Europese lidstaten vroeg daarbij aandacht voor gebalanceerde
kenniscirculatie in de EU. Zij gaven aan dat het nodig is dat ook sociale
zekerheid, pensioenen en werkomstandigheden op een gelijkwaardige
manier worden geregeld in EU-verband. Andere lidstaten, waaronder
Nederland, erkenden het belang van gebalanceerde kenniscirculatie maar
gaven hierbij aan dat zaken zoals sociale zekerheid een nationale
verantwoordelijkheid zijn.
Nederland steunt de voorliggende Raadsconclusies. Voor Nederland was
het vooral belangrijk dat het breder erkennen en waarderen van onderzoekers goed in de tekst zou worden verwerkt. De Raadsconclusies
hebben onder andere aandacht voor brede carrièrepaden, team science,
excellentie, impact, leiderschapsvaardigheden en open science. Daarnaast
was samenwerking met het bedrijfsleven in onderzoek en innovatieecosystemen een prioriteit voor Nederland. Ook dit punt wordt vaak
benadrukt in de conclusies. Tot slot maakt de tekst die nu voorligt het
belang van gebalanceerde kenniscirculatie voldoende duidelijk, zonder dat
daarin afbreuk wordt gedaan aan de nationale verantwoordelijkheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

9

Diversenpunten
Onderzoek
Onder de diversenpunten zal het voorzitterschap ter informatie de stand
van zaken schetsen met betrekking tot de onderhandelingen over het
nieuwe Raadsbesluit voor het Europees publiek-publiek partnerschap voor
Metrologie en de verordening voor de oprichting van negen gemeenschappelijke ondernemingen19 binnen Horizon Europe. Deze gemeenschappelijke ondernemingen zijn grootschalige Europese publiek-private
samenwerkingsverbanden. Nederland nam onder Horizon 2020 succesvol
deel aan diverse van dit soort partnerschappen en hecht belang aan
voortzetting van deze vorm van samenwerking onder Horizon Europe20.
Daarnaast zal de Commissie een toelichting geven over «Mission
Innovation» en het lidmaatschap daarvan. Mission Innovation is een
internationaal samenwerkingsverband dat in 2015 is gestart om investeringen in energie-innovatie te vergroten en daarmee de energie- en
klimaattransitie te versnellen (Kamerstukken 31 239 en 31 793, nr. 209). De
Commissie vervult een sterk ondersteunende rol in het initiatief.
Nederland is sinds 2016 lid (Kamerstukken 31 239 en 31 793, nr. 217).
Mission Innovation draagt bij aan de doelstellingen van de Europese Unie
en van Nederland op het gebied van klimaat.
Tot slot zal de Commissie een update geven over de mededeling «global
approach to research and innovation», die naar verwachting half mei
wordt gepubliceerd. Deze mededeling moet richting geven aan internationale samenwerkingsverbanden van de EU op het gebied van onderzoek
en innovatie. Ook zal het inkomend Sloveens voorzitterschap een
presentatie geven over hun plannen en prioriteiten. Dit voorzitterschap
start op 1 juli 2021.
Space Traffic Management
Beleidsdebat
Tijdens het beleidsdebat over ruimteverkeersmanagement wordt
ingegaan op de steeds voller wordende ruimte, waar door exponentiële
toename van ruimteverkeer en ruimteschroot de veiligheid van de
ruimte-infrastructuur en operaties in gevaar wordt gebracht. De Europese
Commissie wil in overleg met lidstaten tot een gecoördineerde EU-aanpak
komen om samen sterk te staan tegenover internationale spelers.
Nederland verwelkomt een Europese dialoog over verkeersmanagement
in de ruimte en erkent tegelijkertijd het belang van mondiale regels op dit
gebied. Dit neemt echter niet weg dat er binnen de EU concrete stappen
kunnen worden gezet, bijvoorbeeld op het gebied van technologieontwikkeling, bundeling van sensoren (telescopen en radar) van lidstaten in een
EU-partnerschap voor ruimte-monitoring, coördinatie en standaardisatie.
Naast deze punten zal Nederland in het beleidsdebat ervoor pleiten dat
Europa zoveel mogelijk eensgezind optreedt in mondiale fora, zoals het
VN-comité voor het vreedzame gebruik van de ruimte.

19

(1) Circular biobased Europe, (2) Clean Aviation, (3) Clean Hydrogen, (4) Europe’s Rail,
(5) Global Health EDCTP3, (6) Innovative Health Initiative, (7) Key Digital Technologies,
(8) Single European Sky ATM Research 3 en (9) Smart Networks and Services.
20
Kamerstuk 22 112, nr. 3069.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

10

Raadsconclusies «New Space for People»
De Raad beoogt Raadsconclusies aan te nemen over New Space. De
ruimtevaartsector ondergaat een snelle internationale transformatie en
expansie als gevolg van disruptieve technologieën (zoals herbruikbare
draagrakketten en constellaties van micro-satellieten). Hierdoor ontstaan
nieuwe winstgevende bedrijfsmodellen. De Raadsconclusies over New
Space moeten een impuls geven aan de commercialisering van de
ruimtevaart door de sector zo goed mogelijk te faciliteren op gebied van
bijvoorbeeld technologische innovatie, snellere ontwikkelingscycli van
producten en diensten, maar ook aantrekken van meer durfkapitaal en
bijvoorbeeld betere en snellere toegang tot aardobservatiedata. Alle
lidstaten, inclusief Nederland, staan positief tegenover de essentie van de
conclusies. De definitieve conclusies zijn op het moment van schrijven
nog niet bekend.
Raadsconclusies «Space for People in European coastal areas»
De Raad beoogt Raadsconclusies aan te nemen over Space for People in
coastal areas. De mobilisering van ruimtevaarttechnologieën en aardobservatiedata draagt bij aan duurzame ontwikkeling van kustgebieden en
de leidende rol van de EU bij de digitale en groene transitie. De Raad
spreekt zich via de Raadsconclusies Space for People in European coastal
areas uit over het gebruik en nut hiervan. Alle lidstaten, inclusief
Nederland, staan positief tegenover de essentie van de conclusies.
Nederland heeft ingezet op een inclusieve pan-Europese benadering met
inbegrip van de Noordzee in plaats van focus op uitsluitend het Arctische
gebied en de Middellandse Zee. Huidige diensten (marine en land) zijn al
pan-Europees. De definitieve conclusies zijn op het moment van schrijven
nog niet bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

11

Bijlage

– Bespreking aanbevelingen rapport Radboud Universiteit
In haar rapport «The revision of the European framework for the liability
and responsibilities of hosting service providers – Towards a better
limitation of the dissemination of illegal content» doet de Radboud
Universiteit 29 aanbevelingen. Die zijn onderaan deze bijlage opgesomd.
In deze bijlage bespreekt het kabinet de aanbevelingen waar zij in het
kader van de Digital Services Act actief opvolging aan wil geven omdat
het voorstel er nog niet in voorziet en/of het bijdraagt aan het uitvoeren
van de kabinetsinzet uit het BNC-fiche. Centraal hierin staat de kabinetsoverweging voor een zorgplicht/inspanningsverplichting (aanbeveling 3)
met het doel hostingaanbieders meer te stimuleren proactief verantwoordelijkheid te nemen met betrekking tot strafbare en onrechtmatige inhoud
die via hun diensten worden verspreid. Hierbij wordt gekeken naar
verscheidene aandachtspunten om te bepalen of dit doel middels een
zorgplicht of andere vergelijkbare maatregelen kan worden bewerkstelligd.
Voor de overige aanbevelingen geldt dat het kabinet die ter harte neemt,
en zal gebruiken bij het beoordelen van voorstellen op die onderwerpen al
naar gelang de stand van zaken van de onderhandelingen en de agenda in
de Raad.
Aanbeveling 3
De onderzoekers stellen in het kader van hun derde aanbeveling dat
aanbieders van hostingdiensten in het algemeen meer gestimuleerd
kunnen worden om proactieve maatregelen te treffen tegen de
verspreiding van illegale inhoud. Zij raden een verplichting aan die zij een
«zorgplicht» noemen. Daaronder worden aanbieders van hostingdiensten
verplicht om zich redelijkerwijs in te spannen de openbaar toegankelijke
inhoud op hun servers of diensten proactief te monitoren op illegale
inhoud. De onderzoekers identificeren terecht dat een dergelijke
verplichting ertoe kan leiden dat aanbieders van hostingdiensten uit
voorzorg meer informatie gaan verwijderen dan strikt noodzakelijk
(«oververwijdering»), wat de vrijheid van meningsuiting kan schaden.
Mede daarom stellen de onderzoekers een bescheiden en ingekaderde
zorgplicht voor.
Om te bepalen wat deze verplichting in een concreet geval inhoudt zou
volgens de onderzoekers rekening moeten worden gehouden met de
potentieel schadelijke gevolgen van de betreffende inhoud, de omvang
van de hostingprovider (fte’s en financiële middelen), de beschikbare
geautomatiseerde middelen en technieken, de kosten en effectiviteit
daarvan, en het risico dat een te strenge toepassing van de verplichting
kan leiden tot oververwijdering van informatie. Als laatste waarborg tegen
oververwijdering zouden aanbieders van hostingdiensten niet automatisch aansprakelijk moeten zijn als ondanks deze maatregelen illegale
inhoud niet proactief is herkend en verwijderd.
In artikel 6 van de DSA is opgenomen dat indien hostingdiensten vrijwillig
onderzoek doen naar of activiteiten verrichten om illegale inhoud te
herkennen, te identificeren en te verwijderen, dit niet in de weg staat aan
een beroep op beperkte aansprakelijkheid voor die illegale inhoud. Het
kabinet beschouwt deze zorgplicht als een verplichting voor aanbieders
van hostingdiensten om deze inspanningen daadwerkelijk te verrichten.
Het kan een goede aanvulling zijn om aanbieders van hostingdiensten en
online platformen te stimuleren om hun inspanningen te blijven verbeteren naar gelang er in de toekomst meer middelen en maatregelen
beschikbaar komen dan momenteel voorzien met de verplichtingen uit het
voorstel. Dit stimuleert het nemen van verantwoordelijkheid zoals het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

12

kabinet ten doel heeft gesteld in het BNC-fiche. »Een dergelijke meer open
norm maakt de DSA bovendien meer toekomstbestendig. Het kabinet
overweegt daarom de invoering van een dergelijke zorgplicht/
inspanningsverplichting in de DSA.
Tegelijkertijd identificeert het kabinet diverse aandachtspunten bij deze
aanbeveling, met name waar het de vrijheid van meningsuiting online
betreft. Een verplichting als deze kan ondernemingen namelijk stimuleren
om meer informatie te verwijderen dan strikt noodzakelijk. Dat kan leiden
tot oververwijdering en zo de vrijheid van meningsuiting schaden. Ook
kan een niet duidelijk begrensde zorgplicht leiden tot teveel juridische
onzekerheid voor bedrijven.
Een zorgplicht of inspanningsverplichting mag niet leiden tot het
ongericht en algemeen monitoren van alle informatie of tot private
censuur. De invulling ervan moet gebeuren met inachtneming van het
verbod op een algemene monitoringsverplichting van artikel 7 van de
DSA waar het kabinet in het BNC-fiche reeds steun voor uitsprak.
Voorbeelden van hetgeen volgens het kabinet onder die voorwaarden
mogelijk is ter uitvoering van zo’n zorgplicht of inspanningsverplichting,
zijn het toepassen van goede werkwijzen uit de industrie, het toepassen
van industriestandaarden (als die er zijn), of deelname aan gedragscodes
of andere vormen van zelfregulering. Zoals bijvoorbeeld de gedragscode
abusebestrijding of toekomstige gedragscodes die de Europese
Commissie tot stand kan helpen brengen ter uitvoering van artikel 35 van
de DSA. Daarbij is het van belang dat de uitvoering van een zorgplicht of
inspanningsverplichting niet vrijblijvend is zodat handhaving mogelijk is
ten aanzien van bedrijven die zich te weinig inspannen.
Ook is het belangrijk om bij het invullen rekenschap te geven van de
middelen die een onderneming ter beschikking heeft, om zo te voorkomen
dat toetredingsdrempels te hoog worden voor nieuwe marktpartijen. Wat
van een startende onderneming kan worden gevraagd aan inspanningen
verschilt immers van hetgeen kan worden gevraagd van een gevestigde
grote onderneming. Tegelijk moet er voor worden gewaakt dat criminaliteit zich niet naar kleine partijen verplaatst, en daardoor niet zou worden
opgemerkt.
Het kabinet vindt het tot slot belangrijk dat zo’n verplichting ook ziet op de
bestrijding van illegale activiteiten zoals cybercrime, en daarom niet
alleen voor online platformen maar ook voor aanbieders van hostingdiensten geldt. Dit om alle aanbieders van hostingdiensten aan te sporen
om maatregelen te nemen tegen cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit, en zo een gelijk speelveld te waarborgen. Een gelijk speelveld is in
het bijzonder van belang voor de aanbieders die momenteel al hun
verantwoordelijkheid nemen door bijvoorbeeld deelname aan (nationale)
gedragscodes zoals die voor abusebestrijding. Dat het ook moet bijdragen
aan de bestrijding van illegale activiteiten is ook in lijn met de opmerkingen van het kabinet over de reikwijdte van de definitie van illegale
inhoud zoals opgemerkt in het BNC-fiche.
Het kabinet vindt het van belang dat alle aanbieders van hostingdiensten
in de EU doen wat redelijkerwijs van hen kan worden verwacht om
illegale inhoud te bestrijden en illegale activiteiten tegen te gaan. Dat zou
niet vrijblijvend moeten zijn. Daarom bekijkt het kabinet of de geadviseerde zorgplicht hier met inachtneming van voornoemde aandachtspunten voor kan zorgen. Daarbij wordt ook gekeken of er voldoende steun
voor is binnen de Raad. Voor dit specifieke punt is momenteel geen
aandacht gevraagd door andere lidstaten.
Aanbevelingen 4 en 5
De onderzoekers stellen vast dat er in het voorstel voor de DSA veel
onduidelijkheid bestaat over de precieze reikwijdte van het verbod op een
algemene monitoringsverplichting (artikel 7). Wanneer is een verplichting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

13

algemeen dan wel specifiek van aard. Dergelijke onduidelijkheid bestaat
ook over begrippen zoals «daadwerkelijke kennis» en «prompt» uit
artikel 5. Essentiële begrippen, want een aanbieder van hostingdiensten
die daadwerkelijke kennis heeft van illegale inhoud op zijn servers is
verplicht die informatie prompt te verwijderen of ontoegankelijk te maken
wil hij een beroep kunnen blijven doen op de beperking van zijn aansprakelijkheid. In aanbevelingen 4 en 5 adviseren de onderzoekers om hier
meer duidelijkheid over te geven in de DSA. Het kabinet zal hier aandacht
voor vragen gedurende de onderhandelingen en zo nodig zelf voorstellen
doen. Daarbij gebruik makend van de aanbevelingen van de onderzoekers.
Aanbeveling 14
Het voorstel voor de DSA regelt in artikel 14, tweede lid dat aanbieders
van hostingdiensten moeten zorgen voor mechanismes om op adequate
en voldoende precieze wijze melding te kunnen doen van illegale inhoud.
De aanbieders van hostingdiensten moet er voor zorgen dat bij die
melding een aantal elementen worden vermeld, waaronder de naam en
e-mailadres van de melder, behalve ingeval het seksueel kindermisbruik
betreft. In het derde lid is vervolgens bepaald dat als al die elementen in
de melding zijn opgenomen, de melding aangemerkt wordt als daadwerkelijke kennis in de zin van artikel 5.
De onderzoekers adviseren in aanbeveling 14 om toe te staan dat
meldingen ook anoniem kunnen worden ingediend, niet alleen ingeval
van (vermeend) seksueel kindermisbruik. Anonieme meldingen zouden
niet de minderwaardige status moeten krijgen die nu voortvloeit uit
artikel 14, derde lid. De verplichting om bij een melding je echte naam op
te moeten geven kan namelijk een barrière opwerpen om meldingen te
doen. Dit speelt bijvoorbeeld voor slachtoffers van wraakporno of ingeval
mensen vrezen voor vergelding door degene die de illegale inhoud heeft
geplaatst. Het kabinet erkent dat anonimiteit belangrijk kan zijn. Zowel
voor slachtoffers als in de bestrijding van illegale inhoud meer algemeen.
Tegelijkertijd erkent het kabinet dat anonimiteit het moeilijker kan maken
om misbruik van het notice-and-action mechanisme van artikel 14 te
voorkomen. De artikelen 14 en 20 bevatten volgens het kabinet echter
afdoende voorwaarden om dit soort misbruik te voorkomen. Alles in acht
nemende weegt het belang van anonimiteit daarom zwaarder. Het kabinet
zal daarom in de Raad voorstellen dat het opgeven van een naam niet
langer als voorwaarde wordt gezien voor het aanmerken van de melding
als daadwerkelijke kennis in de zin van artikel 5.
Aanbeveling 15
Artikel 20 van het voorstel voor de DSA verplicht online platformen om op
te treden tegen misbruik van hun dienstverlening en het notice-and-action
mechanisme te activeren zoals vermeld in artikel 14. De onderzoekers
signaleren in aanbeveling 15 dat dezelfde plichten niet worden toegekend
aan aanbieders van hostingdiensten. Het is het kabinet niet duidelijk
waarom dit het geval is. Ook die aanbieders moeten immers een
notice-and-action mechanisme hebben, wat misbruikt kan worden door
derden. Het kabinet zal de Europese Commissie om opheldering vragen
over deze afweging en afhankelijk daarvan beslissen of een uitbreiding
van artikel 20 nodig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

14

Aanbeveling 17
In artikel 14 en 15 van het voorstel wordt geregeld wat aanbieders van
hostingdiensten moeten doen wanneer ze een melding van vermeend
illegale inhoud krijgen. Onderdeel daarvan is het informeren van de
melder en degene die de inhoud heeft geplaatst. Ingevolge artikel 14,
vijfde lid, moet de aanbieder de melder over zijn beslissing informeren.
Indien de aanbieder besluit om inhoud te verwijderen dan is hij op grond
van artikel 15 verplicht om degene die de inhoud had geplaatst daarover
ook te informeren. Bij het informeren van degene die de inhoud heeft
geplaatst moet bovendien de beslissing worden gemotiveerd. Het lijkt er
niet op dat de melder in dat geval dezelfde motivering hoeft te ontvangen.
Wel kan zij of hij die beslissing als het goed is terugvinden in de openbare
database van beslissingen die de Europese Commissie gaat bijhouden
(artikel 15, vijfde lid). De onderzoekers adviseren om te zorgen dat óók de
melder een gemotiveerd besluit ontvangt wanneer een aanbieder van
hostingdiensten besluit om informatie te verwijderen, en ook wanneer
wordt besloten om inhoud niet te verwijderen. Het kabinet herkent dat
artikel 14 en 15 onvoldoende borgt dat de melder een onderbouwde
beslissing ontvangt. Het kabinet zal daarom voorstellen om ervoor te
zorgen dat melders op zijn minst worden gewezen op de vindplaats van
een besluit om inhoud te verwijderen.
Aanbeveling 18
De onderzoekers stellen in aanbeveling 18 vast dat de certificering van
zogenaamde vertrouwde melders («trusted flaggers») weliswaar deels is
uitgewerkt in artikel 19, tweede lid, maar deze procedure nog altijd veel
ruimte laat voor verschillende interpretaties en toepassing. Dit kan ertoe
leiden tot een organisatie wel wordt gecertificeerd in lidstaat A, maar niet
in lidstaat B. Dat kan ertoe leiden dat organisaties langzaam naar de
lidstaat trekken waar de eisen die, in de praktijk, aan hen worden gesteld
het laagste zijn. Het kabinet erkent deze risico’s en ziet hier een rol voor de
«European Board for Digital Services» als bedoeld in artikel 47 van de
DSA. Die kunnen deze procedure verder uitwerken als onderdeel van hun
taak om te zorgen voor een consistente toepassing van de verordening
(artikel 47, tweede lid, onder a). Het kabinet zal dit uitdragen in de verdere
onderhandelingen.
In diezelfde aanbeveling 18 adviseren de onderzoekers om online
platformen te verplichten om ook meldingen van vertrouwde melders
zorgvuldig te behandelen om te voorkomen dat ze zonder onderzoek
overgenomen worden. Het kabinet steunt dit en zal ervoor pleiten om in
artikel 19, eerste lid, toe te voegen dat meldingen van vertrouwde melders
niet alleen met prioriteit en zonder vertraging worden behandeld, maar
ook op basis van een zorgvuldige behandeling.
LIJST VAN AANBEVELINGEN RADBOUD UNIVERSITEIT EN VERKORTE BEOORDELING
Aanbeveling
1

The exemptions from liability should be maintained (Section 5.2.1).

2

A «Good Samaritan provision» is not necessary, but can still be a useful clarification
(Section 5.2.2).

3

Hosting service providers should have a (modest) duty of care to proactively monitor
publicly available online content (Section 5.2.3).

4

The delineation between general and specific monitoring obligations should be clarified.
Specifically, notice and stay down obligations should be allowed (Section 5.2.4).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

15

Aanbeveling
5

The meaning of «actual knowledge or awareness» and «expeditiously» should be
harmonised and clarified (Section 5.2.5).

6

Self-regulation can be a useful addition, but should not be relied upon excessively
(Section 5.2.6).

7

A hosting service provider should be liable if it hosts content that is illegal under
European law and the exemption from liability does not apply (Section 5.2.7.1).

8

A hosting service provider should be liable whenever it violates its monitoring
obligations (Section 5.2.7.2).

9

A hosting service provider should be liable whenever it violates other duties designed to
limit the dissemination of illegal content (Section 5.2.7.3).

10

Users should be liable for uploading illegal content to platforms (Section 5.2.7.4).

11

Harmonise and clarify the illegality of online content where feasible (Section 5.2.7.5).

12

Harmonise and standardise the notice and action procedure throughout the European
Union and for all kinds of illegal content (Section 5.3.1).

13

Hosting service providers should facilitate sufficiently precise and adequately
substantiated notifications (Section 5.3.1.1).

14

Anonymous notices should be possible (Section 5.3.1.2).

15

Safeguards should be provided against abuses of the notice mechanism
(Section 5.3.1.3).

16

Hosting service providers should act diligently on all the notices they receive (both
founded and unfounded) (Section 5.3.1.4).

17

Hosting service providers should provide clear information about the decision to (not)
remove online content to both the notifier and the content provider (Section 5.3.1.5).

18

There should be a trusted flagging system, with particular emphasis on the harmonisation of the attribution of the trusted flagger status and of the prevention against abuses
(Section 5.3.1.6).

19

Competent authorities should communicate with hosting service providers through
specific and harmonised channels (Section 5.3.1.7).

20

There should be a quick internal complaint-handling mechanism (Section 5.3.2.1).

21

There should be an out-of-court redress mechanism (Section 5.3.2.2).

22

The possibility of judicial redress should be re-emphasised (Section 5.3.2.3).

23

Self-regulation, including terms and conditions, should be clear and transparently
applied (Section 5.2.6).

24

Hosting service providers, and especially platforms, should have effective and
proportional reporting obligations (Section 5.4.1).

25

Reporting obligations should be harmonised and standardised as much as possible
(Section 5.4.2).

26

Online platforms should have additional obligations, including an obligation to take
measures against users that repeatedly disseminate illegal content (Section 5.5.1).

27

Online marketplaces should be subject to more stringent obligations, in particular in
relation to the users that offer products and services on through their platform
(Section 5.5.2).

28

Small hosting service providers should be exempt from certain obligations in relation to
risks that are not or less prevalent in the context of their services (Section 5.5.3).

29

Very large online platforms should be subject to additional obligations in relation to risks
that are caused by their size and influence (Section 5.5.4).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-30, nr. 533

16