Kwartiermakers toekomst accountancysector

Minister van Finanden

De heer W B Floekstra
Korte Voorhout 7
2511 CW Den Haag

Onderwerp Derde woortgangsrapportage Kwartiermakers Toekomst Accountancysector

Den Haag 29 december 2021

Geachte heer Hoekstra

Hierbij bieden wij u onze derde voortgangsrapportage aan Wij infomeren u hiermee over onze
werkzaamheden resultaten en bevindingen ais Kwartiermakers Toekomst Accountancysector over
de tweede heift van 2021

Wij constateren wederom dat op aiie onderdelen stappen gezet zijn en er met vaiien en opstaan
voortgang gemaakt wordt Hieronder doen wij versiag van de stand van zaken van de verschiiiende

projecten binnen onze opdracht
Aivorens daartoe overte gaan wiiien wij graag nog enkeie punten uitiichten die naar ons idee
iiiustratief zijn voor de gradueie verbeteringen in de sector die momenteei plaatsvinden in de eerste

piaats biijkt uit het meest recente rapport van de AFM dat zij verbetering ziet in hoe de OOB
accountantsorganisaties hun intern kwaliteitsonderzoek iKO

signaleert ruimte voor verdere verbeteringen

vormgaven in 2020

maar benadrukt ook

^

De AFM

hetgeen dat goed gaat in de

sector en dat is positief nieuws Bovendien is de sector tot nieuwe informatie

uitwisseiingsconvenanten gekomen voor de uitvoering van het toezicht op de 260
accountantsorganisaties in het niet oob segment

Het toezicht op dit deei van de sector zai per 1

januari 2022 ook de facto door de AFM uitgevoerd worden
Daar staat tegenover dat wij in onze vorige voortgangsrapportages hebben opgemerkt dat de

veranderingen nog niet snei genoeg gaan Daarbij merken wij op dat wij veeiai bevraagd worden
vanuit de sector over technische vakinhoudeiijke kwesties maar zelden over de genoemde

aandachtspunten op het viak van cultuur Op dat punt staat onze eerder constatering nog steeds
initiatieven

success stories en best

De

practices die er ongetwijfeid zijn komen daardoor nog

onvoldoende bij ons terecht
Hieronder treft u de stand van zaken en de voortgang van de verschiiiende onderdelen van onze

opdracht Wij zullen hierbij respectievelijk stilstaan bij
structuurmodellen

iii fraude en

dis continuiteit

i de Audit Quality Indicators

iv cultuur en

v

ii de

de voortgang en samenhang van

alle verbetermaatregelen ook de maatregelen die niet direct bij ons belegd zijn
i

Audit Quality Indicators

Gelijktijdig met deze voortgangsrapportage heeft u van ons een voorstel ontvangen voor Audit

Quality Indicators AQI s

inclusief een toelichting op hoe deze tot stand zijn gekomen en hoe wij

met de verschiiiende ontvangen consultatiereacties zijn omgegaan

^

De concept AQI s zijn deze zomer

AFM rapport Grip op Kwaliteit 9 december 2021
Paging 1 van 6

1130611

00001

Kwartiermakers toekomst accountancysector

voor een

periode van zes weken openbaar geconsulteerd en er hebben 44 partijen gereageerd

De

binnengekomen reacties bevatten een groot aantal opmerkingen en aandachtspunten die in veel

gevallen zeer uiteenlopend van aard en richting zijn

Een ruime meerderheid van de betrokkenen lijkt

positief of neutraal te staan tegenover de voorgestelde AQI s
inzicht in kwaliteit

maar

Daarbij is er een wens voor meer

zijn er nog wel verschillende opvattingen over welke AQI s dan het

gewenste inzicht in kwaliteit geven en op welk aggregatieniveau over een dergeiijke AQI dan

gerapporteerd zou moeten worden
Aan de hand van de ontvangen reacties hebben wij een AQI toegevoegd en enkele wijzigingen

aangebracht in de andere AQI s en de kengetallen

De AQI die wij toegevoegd hebben brengt in kaart

hoeveel tijd er besteed wordt aan opieiding in het kader van niet financiele informatie

meer

specifiek voor de Environmental Social en Govemment informatie Deze extra AQI heeft op dit
moment wellicht nog niet voor alle gebruikers evenveel zeggingskracht maar wij schatten in dat dit
ten tijde van implementatie van de AQI s wel degelijk relevant is Denk hierbij bijvoorbeeld aan

voorgestelde EU richtlijnen waarin is opgenomen dat bedrijven transparanter moeten zijn richting
belanghebbenden over hun prestaties op hetgebied van duurzaamheid
dat het controleren van deze informatie ook

bij accountants belegd wordt

kennis over heeft zal dus voor gebruikers belangrijk zijn
Daarmee komen wij uit op elf AQI s

Het is nietondenkbeeldig

zo

Dat de accountant hier

is ons in meerdere gesprekken gebleken

Wij menen dat deze in onderlinge samenhang en in samenhang

met de kengetallen tot meer transparantie over de kwaliteit van de wettelijke controle gaan leiden

Daarbij hebben wij zorgvuldig naar effectiviteit en proportionaliteit gekeken zoals wij ook nader
toegelicht hebben in onze begeleidende brief bij de aanbieding van de AQI s
Hiermee is onze taak voor wat betreft het opstellen van AQI s tot een einde gekomen

Wij zijn ervan

overtuigd dat de AQI s gaan zorgen voor meer transparantie over de sector en daarmee onder meer

bijdragen aan het creeren van meer concurrentie op basis van kwaliteit en bijdragen aan het
faciliteren van wetenschappelijk onderzoek Het is nu allereerst aan u om de AQI s in wetgeving vast
te leggen en het is daarna aan de NBA en de sector om de AQI s in de praktijk te brengen

Wij

spreken hierbij nogmaals onze dank uit aan eenieder die ons geholpen heeft bij het maken van de
AQI s
ii

Structuurmodellen

Hierna zullen achtereenvolgens het onderzoek naar het joint audit model het experiment met het

intermediair model en het onderzoek naar het audit only model nader toegelicht worden
Joint audit
Het onderzoek naar het joint audit model is afgerond

onderzoeksrapport

en onze

appreciatie ontvangen

Op 26 oktober 2021 heeft u van ons het

In onze brief geven wij aan dat de voordelen van

het joint audit model beperkt lijken te zijn omdat
Het joint audit model volgens de onderzoekers niet tot een verbetering van de

controlekwaliteit lijkt te zorgen op de drie niveaus van kwaliteit als gei dentificeerd door
de Commissie toekomst accountancysector
De nationale en Internationale toezichthouders niet overtuigd lijken te zijn van de

voordelen van het joint audit model
Stakeholders geen sterke wens hebben om het model in te voeren

en

Het joint audit model mogelijk wel een prijsverhogend effect heeft

Paging 2 van 6

1130611

00001

Kwartiermakers toekomst accountancysector

Tegelijkertijd hebben wij aangegeven dat wij ookgraag de uitkomsten van het audit only onderzoek
en

het onderzoek naar het intermediair model afwachten alvorens wij onze overkoepelende

appreciatie over de onderzoeken naar de structuurmodellen geven Gelet op de tijdslijnen voor het
experiment met het intermediair model kunt u deze nadere appreciatie verwachten in de

slotrapportage
Experiment intermediair model
De Universiteit van Amsterdam is aangetrokken voor de wetenschappelijke begeleiding van het

experiment met het intermediair model Zoals wij ook in onze vorige rapportage schreven is
allereerst de keuze gemaakt om meer tijd aan de randvoorwaarden van het experiment te besteden
en

het daadwerkelijke experiment van toepassing te laten zijn op boekjaar 2022 Inmiddels kunnen

wij u melden dat de onderzoeksopzet staat

Daarmee is er een nieuwefase in hettraject bereikt en is

ook de ondersteuningsvraag voor de werkgroep Intermediair ten einde gekomen Wij zijn de

werkgroepleden zeer erkentelijk voor hun inspanningen om de kaders van het onderzoek neerte
zetten

Het belangrijkste onderdeel van de nieuwe fase in dit traject is om voldoende deelnemers voor het

experiment te vinden Om valide conclusies te kunnen trekken uit het onderzoek is het van belang
dat er een groot aantal min of meer vergelijkbare organisaties deelneemt aan het experiment Wij
werven
en

deelnemers in vier sectoren de transportsector de bouwsector de woningcorporatie sector

gemeenten De werving is momenteel in voile gang en verloopt o a via brancheverenigingen de

accountantskantoren en sociale media
aan

het experiment delen

van een van

waar

wij onder andere uw video oproep om deel te nemen

Inmiddels zijn de eerste aanmeldingen binnen inclusief een aanmelding

de vijf grootste gemeenten

en

wij hopen dat er nog vele volgen Het blijft daarbij een

zorg of wij inderdaad het gewenste aantal deelnemers gaan vinden De aanmeldingstermijn voor

potentiele deelnemers is verlengd en loopt nu tot 1 februari 2022 Zodra er meer zicht is op het
aantal deelnemers zal ook gestart worden met het werven van personen die de rol van intermediair
kunnen gaan vervullen Dit staat nu voor het eerste kwartaal van 2022 gepland

Tegelijkertijd werken

wij ook de verschillende scenario s over hoe het experiment vormgegeven kan worden met
verschillende aantallen deelnemers aan het experiment nader uit Het experiment is belangrijk om

goed te kunnen onderzoeken of dit alternatieve structuurmodel van toegevoegde waarde voor
Nederland kan zijn Aankomend voorjaar wordt duidelijk hoeveel potentiele deelnemers zich
aangemeld hebben en wat afhankelijk daarvan de uiteindelijke invulling van het experiment zal zijn
Bij dezen willen wij ook onze dank uitspreken aan alle accountantsorganisaties die ons hierbij helpen
en

hun controleclienten benaderen met het verzoek om deel te nemen

Afgelopen weken hebben wij

signalen ontvangen dat ondanks toezegging voor medewerking er toch nog wat terughoudendheid
bleekte bestaan over het experiment bij accountantsorganisaties

waarbij men vragen had over de

invulling van het experiment Om mogelijke weerstand en onduidelijkheden wegte nemen hebben
wij medio december extra informatiesessies gehouden met beleidsbepalers en accountants Dat
leverde een constructieve dialoog op en er is wederom medewerking aan het experiment
uitgesproken
Audit only
Voor het onderzoek naar het audit only mode\

inclusief de variant ring fencing

is SEO Economisch

Onderzoek aangesteld De onderzoekers is gevraagd om in de eerste helft van 2022 hun

onderzoeksrapport op te leveren Daarbij is als eerder aangegeven aan de onderzoekers specifiek

Paging 3 van 6

1130611

00001

Kwartiermakers toekomst accountancysector

verzocht om zowel i
naar zowel

naar een

structurele splitsing als een

operationele splitsing te kijken en

ii

binnenlandse als buitenlandse ontwikkelingen Dit onderzoek is momenteel in voile gang

De onderzoekers hebben bun literatuurstudie zo goed als afgerond en de volgende stap is dat er

uitgebreid met de betrokken partijen in binnen

en

buitenland gesproken zal worden

onderzoekers reeds verschillende enquetes uitgezet hebben
dat wij u voor 1 juli 2022

waarbij de
De verwachting is daarbij nog steeds

tezamen met onze vierde voortgangsrapportage

het onderzoeksrapport

kunnen aanbieden met onze appreciatie daarvan

Mi

Fraude en dis continuiteit

Fraude en dis continuiteit zijn twee onderwerpen die de kern van het accountantsberoep raken en
daarom een belangrijk onderdeel van onze opdracht vormen
Ten aanzien van de ontwikkelingen op het gebied van dis continuiteit zijn wij positief Onder andere
op aanbeveling van de door ons ingestelde expertgroep fraude en dis continuiteit is er door de NBA

werkgroep Continuiteit

i s m de Foundation for Auditing Research FAR

oorzakenanalyse op het gebied van continuiteit uitgevoerd
onderliggende structuren en problemen

een

diepgaande

waarmee inzicht wordt

verkregen in

Uit deze analyse blijkt dat de manier van werken tijdens

accountantscontroles de interacties binnen teams en de individuele afwegingen die een accountant
maakt van invioed zijn op hoe de continuiteit van de controleclient door de accountant beoordeeld
wordt Een interessante uitkomst van de analyse is dat de in het verleden veel aangehaalde

self

fulfilling prophecy waarbij een onderneming bijna per definitie failliet zou gaan zodra de accountant
zijn zorg zou uitspreken over de continuiteit nauwelijks blijkt uit de cijfers die volgen uit het
onderzoek Naar onze mening geven de uitkomsten de NBA werkgroep Continuiteit de ruimte om
met maatregelen te komen die bijdragen aan het verbeteren van de kwaliteit van het audit proces

meertransparantie over continuiteitsvraagstukken en geven zij aanleiding om een spade dieperte
gaan en ook de link met cultuur te leggen

Wij zijn van mening dat het goed is dat gekeken wordt naar de wijze waarop de accountant
transparanter en duidelijker kan aangeven aan de buitenwereld wat deze gedaan heeft en gezien
heeft Dit geldt voor zowel continuiteit als fraude De accountant is immers in de unieke en
bevoorrechte positie dat hij of zij onafhankelijk achter de schermen kan kijken Schermen die voor de
rest van de maatschappij doorgaans gesloten blijven

Het is dan ook de taak van de accountant om

naast de onderneming de maatschappij voldoendete informeren over wat alleen hij of zij heeft

kunnen zien
onze
een

Bijvoorbeeld t a v essentiele feiten omtrent de continuiteit van de onderneming

Naar

mening valt het echter nu nog te betwijfelen zoals ook blijkt uit de meest recente discussie of

verplichte rapportering in de controleverklaring over alleen de uitgevoerde werkzaamheden

zonder de verplichting om ook te rapporteren over de bevindingen hieraan tegemoetkomt Bij het

rapporteren over fraude en continuiteit in de controleverklaring zou het overigens goed zijn wanneer
de accountantsorganisaties zo min mogelijk gebruik maken van standaardteksten Standaardteksten

zijn wellicht juridisch veilig maar geven de gebruiker van de jaarrekening minder relevante
informatie over hetgeen de accountant gezien of niet gezien heeft bij een specifieke controleclient

Op het punt van fraude zien wij zoals hierboven reeds aangestipt het besluitvan de NBA om
accountantsorganisaties nu niet te verplichten om te rapporteren over hun bevindingen op het

gebied van fraude als een gemiste kans en een stap terug ten opzichte van hetgeen de NBA hierover
aan de Tweede Kamer schreef in haar brief van

23 September 2020 Het is voor de maatschappij

belangrijk dat een accountant naar buiten treedt over wat deze gezien heeft bij de controleclient
gelet ook op het feit dat gebruikers van de jaarrekening niet zelf dergelijk onderzoek kunnen doen
Wei vernamen wij uit een recente column van de nieuwe NBA voorzitter dat

het NBA bestuur de
Paging 4 van 6

1130611

00001

Kwartiermakers toekomst accountancysector

intentie uitgesproken [heeft] om ook bevindingen toe te voegen aan de beide secties in de
^

controleverklaring

Daarnaast kwam in bet pubiieke debat over dit onderwerp naar voren dat accountants niet aitijd de

werkzaamheden uitvoeren die hij of zij op basis van de beroepsreglementering over fraude zouden
moeten uitvoeren

Dit vinden wij zorgelijk en iets dat wij mee zulien wegen in ons nog uit te brengen

advies over de verpiichte inzet van forensische expertise op verschiiiende momenten in de
accountantscontroie Het vraagstuk rondom forensische expertise in bet controieteam zuiien wij
komende periode verder agenderen Bij de beantwoording van deze vraag zuiien wij ook nadrukkeiijk
stilstaan bij de dieperiiggende oorzakenanaiyse inzake fraude die komend kwartaai door de NBA

werkgroep Fraude uitgevoerd zai gaan worden Ook op andere vlakken heeft de NBA werkgroep
Fraude piannen aangekondigd waaronder op het gebied van kennisdeling

tooiing en opieiding

Voor zowel de onderwerpen fraude als continuVteit heeft de door ons ingestelde expertgroep de

NBA werkgroepen gevraagd om ook nadrukkeiijk aandacht te houden voor het verwerven van

voldoende kennis van de te controleren entiteit en haar omgeving voor aanvang van de controle om
op die wijze risico s in een vroeg stadium te kunnen signaleren

Verder merken wij op dat binnen de NBA de eerste stappen gezet worden om een discussie te
voeren

rondom de geheimhoudingsplicht van de accountant Dat deze discussie

eindelijk

op gang

komt is positief Vragen die hierbij centraal staan zijn onder meer hoe de geheimhoudingsplicht zich
verhoudt tot de meldingsplicht van de accountant richting stakeholders en het bredere publiek en de
brede wens tot meertransparantie en relevante informatie De maatschappij verwacht dat de
accountant transparanter is over hetgeen hij of zij gezien heeft dan dat hij of zij meent te kunnen

delen op basis van diens geheimhouding Flet spanningsveld tussen geheimhouding enerzijds en

transparantie en relevantie anderzijds vraagt om een open discussie los van de huidige juridische
kaders Als vervolgens blijkt dat de juridische kaders aangepast dienen te worden dan verwachten

wij dat dit door de NBA proactief geagendeerd wordt Wij zuiien dit blijven volgen en onder de
aandacht blijven brengen
De komende tijd zuiien wij met zowel u de NBA als de AFM nader overleg voeren over dit

onderwerp om zo ook de dialoog over dit onderwerp onder alle betrokken partijen te bevorderen
Cultuur

iv

Zoals wij in de vorige voortgangsrapportage al aankondigden willen wij vaker ronde tafels met

specifieke groepen binnen de accountancysector organiseren om ons gevoel en beeld bij de
accountancysector te blijven ontwikkelen

om

de blik van buiten te verwoorden en om te bepalen

wat eventuele best practices zijn en wat eventueel aandachtspunten zijn voor de daadwerkelijke

duurzame borging van de reeds ingezette cultuurverandering Verschiiiende ronde tafels voor o a
educatie

aankomende partners FIR medewerkers en medewerkers verantwoordelijk voor de

cultuur veranderprogramma s staan daarbij op de planning Wij willen dit in de eerste helft van 2022
gaan doen
V

Voorteang en samenhang van alle verbetermaatregelen

Naast het uitvoeren van de hiervoor genoemde taken heeft u ons gevraagd om de voortgang en de

samenhang van alle door u aangekondigde verbetermaatregelen voor de accountancysector te
monitoren en te bevorderen en hierin een verbindende rol te spelen

^

https

www accountant nl

discussie columns 2021 12 besluitvorming

Paging 5 van 6

1130611

00001

Kwartiermakers toekomst accountancysector

In dat kader hebben wij met belangstelling kennisgenomen van de consultatie en de

consultatiereacties op de Wet toekomst accountancysector Wij begrijpen dat uw medewerkers bezig

zijn met het verwerken van de consultatiereacties en dat de volgende stap is het toesturen van de
aangepaste Wta naar de Raad van State
een

Met het verder brengen van het wetsvoorstel wordt er weer

belangrijke stap gezet in het uitvoeren van de door u aangekondigde maatregelen

Daarnaast spreken wij regelmatig met onder meer de toezichthouder de NBA en de SRA over de

door u aangekondigde integratie van het toezicht bij de AFM Wij begrijpen dat deze partijen u
hebben laten weten dat de huidige informatie uitwisselingsconvenanten omgezet zijn naar
informatieconvenanten

om zo een

soepele start van de uitvoering van het toezicht door de AFM op

de niet oob accountantsorganisaties per 1 januari te bewerkstelligen Ons beeld is dat de AFM er
klaar voor is om dit per 1 januari 2022 uit te voeren Wei constateren wij dat het ondertekenen van
de convenanten slechts een begin is van een hernieuwde samenwerking die de komende jaren nader
vorm

zal krijgen

Floogachtend
De Kwartiermakers Toekomst Accountancysector

Persoonsgegevens

Persoonsgegevens

Paging 5 van 6

1130611

00001