> Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen

Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

2023035952

Zorginstituut Nederland
Zorg
Medisch-specialistische Zorg
Willem Dudokhof 1
1112 ZA Diemen
Postbus 320
1110 AH Diemen
www.zorginstituutnederland.nl
info@zinl.nl
T +31 (0)20 797 85 55
Contactpersoon

Datum
Betreft

29 augustus 2023
Signalement Passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Onze referentie 2023035952

Geachte heer Kuipers,
Hierbij bied ik u het Signalement Passende zorg voor mensen met hart- en
vaatziekten aan. Dit signalement benoemt knelpunten in de zorg voor mensen
met hart- en vaatziekten of een verhoogde kans daarop, agendeert
oplossingsrichtingen om de zorg voor mensen passender te krijgen en bevat een
maatschappelijke agenda waarmee iedereen kan werken om de hart- en vaatzorg
toekomstbestendig te maken. Passende zorg is mensgericht, houdbaar en
duurzaam. De transitie naar passende zorg is nodig om ook in de toekomst
goede, toegankelijke en betaalbare zorg in Nederland te kunnen bieden.
Aanleiding van dit signalement
Klimaatverandering, personeelstekorten en de vergrijzing van de bevolking zijn
omstandigheden die er toe dwingen dat we anders leren omgaan met de
beschikbare bronnen. Het Kader Passende zorg schetst wat daarvoor nú
nodig is en vraagt om een breder perspectief op gezondheidszorg en welzijn. Om
meer inzicht te krijgen hoe ieder kan bijdragen aan de toekomst van ons
zorgstelsel brengt het Zorginstituut daarom signalementen uit met
oplossingsrichtingen om de zorg mensgerichter, houdbaar en duurzaam te maken.
Hart- en vaatziekten vormen als groep een van de grote onderwerpen in de
gezondheidszorg.
Naar een maatschappelijke agenda voor passende hart- en vaatzorg
In dit signalement benoemt het Zorginstituut knelpunten in de hart- en vaatzorg
en agendeert het hoe die zorg passender kan. We haken aan bij oplossingsrichtingen die al een plek hebben in het veld. Sommige initiatieven bevinden zich
in een pril stadium, anderen zijn gedetailleerd uitgewerkt of worden al in praktijk
gebracht.
Focus op gezondheid en welzijn
De basis van dit signalement is het besef dat de grootste individuele en
maatschappelijke gezondheidswinst bij hart- en vaatziekten ligt in het vroegtijdig
voorkomen van hart- en vaatziekten. Passender zorg voor hart- en vaatziekten
richt de focus daarom op gezondheid en welzijn en de voorwaarden om gezond te
kunnen leven. Bij voorwaarden om gezond te kunnen leven, gaat het om het
versterken van het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en
Pagina 1 van 2

sociale uitdagingen in het leven om te gaan. En om een leefomgeving voor
mensen te helpen creëren die ondersteunend is om gezond te kunnen leven. Het
Zorginstituut neemt dit uitgangspunt vanuit de erkenning dat het voor passende,
toekomstbestendige zorg nodig is om met elkaar samen te werken en af te
stemmen over de grenzen van het eigen deelbelang heen.
Het momentum is nu
Samenwerking tussen het medische domein en het sociale domein voor passende
zorg en ondersteuning voor mensen met een verhoogde kans op hart- en
vaatziekten is lastig en complex. Ook zal er sprake zijn van lokaal en regionaal
verschillende arrangementen. Het Gezond en Actief Leven Akkoord biedt hiervoor
ondersteuning en speelt een belangrijke rol. Het Zorginstituut, als zelfstandig
bestuursorgaan met een publieke taak, is bereid om te verkennen welke verdere
mogelijkheden voor samenwerking tussen de domeinen er zijn. Het Zorginstituut
heeft groot vertrouwen in de bereidheid en het urgentiebesef van alle betrokken
partijen. Hoewel hart- en vaatziekten tot uiting zullen blijven komen door
lichamelijke veroudering, kan passende zorg bijdragen aan een zo lang mogelijk
uitstel van ziekte. Mensen kunnen daardoor beschikken over meer gezonde
levensjaren. Dit draagt bij aan een grotere kwaliteit van leven.

Zorginstituut Nederland
Zorg
Medisch-specialistische Zorg
Datum
29 augustus 2023
Onze referentie
2023035952

Het Zorginstituut is graag bereid de inhoud van dit signalement nader toe te
lichten. We zien uit naar uw reactie.
Hoogachtend,

Sjaak Wijma,
Voorzitter Raad van Bestuur

Pagina 2 van 2

Hart
voor Vaten
Signalement passende zorg
voor mensen met hart- en vaatziekten

Voorwoord
Mensen moeten kunnen vertrouwen op goede, toegankelijke en betaalbare zorg in
Nederland. Daaraan levert iedereen een bijdrage. Dat willen we graag zo houden.
Klimaatverandering, personeelstekorten en de vergrijzing van de bevolking zijn om­
standigheden die er echter toe dwingen dat we anders leren omgaan met de beschikbare
bronnen. Dat vraagt dus om een breder perspectief op gezondheidszorg en welzijn. Het
Zorginstituut is wel eens ‘de Dijkgraaf van de Zorgpolder’ genoemd.1 Deze beeldspraak
drukt uit dat we onze wettelijke taken en verantwoordelijkheden in het Nederlandse
zorgstelsel steeds weer passend moeten inzetten op wat de veranderende omstandigheden en bestuurlijke inrichting vragen. Het Kader Passende zorg schetst wat daarvoor nú
nodig is.2 Om meer inzicht te krijgen hoe ieder kan bijdragen aan de toekomst van ons
zorgstelsel brengt het Zorginstituut daarom signalementen uit met oplossingsrichtingen
om de zorg mensgerichter, houdbaar en duurzaam te maken.
We zijn blij dat we nu dit signalement over passende zorg voor mensen met hart- en
vaatziekten aan de samenleving kunnen aanbieden. Hart- en vaatziekten vormen als
groep een van de grote onderwerpen in de gezondheidszorg.3 Veel mensen in Nederland kampen met hart- en vaatziekten. Nu betreft dat ongeveer 1,7 miljoen mensen in
Nederland. De verwachting is dat in 2040 hart– en vaatziekten, samen met kanker, de
meeste ziektelast en sterfte zullen veroorzaken. Het doel van dit signalement is om een
maatschappelijke agenda op te stellen waarmee iedereen aan de slag kan én moet om de
hart- en vaatzorg toekomstbestendig te maken. Het benoemt de rollen en verantwoordelijkheden van de partijen en mensen die aan passende zorg voor hart- en vaatziekten
moeten bijdragen.
Voor passende zorg bestaat geen blauwdruk. Dat maakt het niet minder dwingend of
noodzakelijk. Vaak is passende zorg pionieren, omdat het ook ‘anders denken, anders
handelen, anders organiseren’ vergt. We weten immers nog niet hoe mensgerichte, houdbare en duurzame zorg eruit zal gaan zien. De transitie daarnaartoe begint niet straks,
of elders, of bij anderen. Die start met stappen die mensen in de praktijk nu zetten in de
richting van mensgerichte, houdbare en duurzame zorg. Door die krachten te versterken
en te verbinden met andere mensen en praktijken wordt de transitie in gang gezet. Nu de
zorgpolder dreigt te overstromen, moeten we de bakens verzetten en zodanig richten dat
iedereen de zorg kan krijgen die nodig is, ook in de toekomst.
Sjaak Wijma
Voorzitter Raad van Bestuur

2 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Samenvatting
Hart- en vaatziekten komen voor bij ongeveer 1,7 miljoen mensen in Nederland. Daarnaast hebben veel mensen in Nederland een grote kans daarop. Vaak komt dit door
slagaderverkalking, wat betekent dat de conditie van de slagaders verslechtert. Ongezond
leven draagt daar sterk aan bij. Het zijn vaak de omstandigheden waarin mensen leven
die hen belemmeren om gezonde keuzen te maken.

Reikwijdte van dit signalement
Voor dit Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten hebben we gesproken
met wetenschappers, partijen en mensen die in de zorg werken op het gebied van harten vaatziekten en aan het voorkomen ervan. Als resultaat presenteren we een werkagenda. Die benoemt veel aangrijpingspunten en activiteiten die organisaties in de hart- en
vaatzorg al doen of gaan doen om ervoor te zorgen dat de ziektelast en sterfte door harten vaatziekten bij mensen in Nederland verminderen. Lopende initiatieven kunnen zo
verder worden versneld en opgeschaald. Hart- en vaatzorg moet daarmee meer mensgericht, houdbaar en duurzaam worden. Dit signalement benoemt in elk hoofdstuk wat
de betrokken partijen nu gaan oppakken om mensen met hart- en vaatziekten, of een
verhoogde kans daarop, passender zorg te bieden.

De kernboodschappen
Meer inzetten op gezondheid behouden
De belangrijkste boodschap van het signalement is dat we in Nederland de aandacht en
financiële middelen moeten verleggen van behandeling van hart- en vaatziekten naar
het voorkomen ervan. Verreweg de meeste maatschappelijke meerwaarde voor hart- en
vaatziekten is te behalen als de voorwaarden voor mensen verbeteren om gezond te
kunnen leven en wonen. Als maatschappij moeten we er zo veel mogelijk voor zorgen dat
mensen hun gezondheid behouden en geen beroep hoeven te doen op medische zorg.
De uitvoering ligt bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en bij
gemeenten.
Andere vorm van ondersteuning bij verhoogde kans op hart- en vaatziekten
Ten tweede kan de zorg beter die mensen krijgen als blijkt dat zij een verhoogde kans
hebben op hart- en vaatziekten. Zij ontvangen zorg in de vorm van ‘cardiovasculair risicomanagement’. Maar dat leidt vaak nog niet tot verbetering van hun gezondheidssituatie.
Het Zorginstituut neemt het initiatief om met partijen na te gaan welke vorm van ondersteuning voor mensen met een verhoogde kans op hart- en vaatziekten nodig is. Dit hoeft
niet altijd door een medisch geschoolde professional te zijn.
Eerder zicht op maatschappelijke meerwaarde van medische zorg
De derde belangrijke boodschap van dit signalement gaat over de individuele en maatschappelijke meerwaarde van medische zorg. Door innovatie kan de zorg verbeteren,
bijvoorbeeld als artsen met nieuwe apparaten de oorzaak van een ziekte beter kunnen
vaststellen of mensen met apparaten thuis zelf metingen kunnen doen. Zij hoeven daarvoor dan niet naar het ziekenhuis en zo kunnen apparaten zorg uit handen nemen van
zorgverleners. Toch is er veel aanbod van nieuwe technologie waarvan het maatschappelijk nut niet duidelijk is of pas heel laat wordt bekeken, terwijl de kosten of milieu-impact
ervan hoog kunnen zijn. Het Zorginstituut gaat na hoe de prioriteit kan komen te liggen
bij zorginnovaties met een duidelijke gezondheidswinst voor mensen en een belangrijk
maatschappelijk nut.

3 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Passende zorg
Zorg die mensgericht, houdbaar en
duurzaam is, heeft de toekomst.
Deze maatschappelijke opgaven
zijn richtinggevend voor de transitie
naar passende zorg om daarmee
zorg en welzijn voor alle mensen in
Nederland goed en betaalbaar te
houden.
Passende zorg kent vier richting­
gevende principes:4,5
1. passende zorg is zorg die werkt
tegen een redelijke prijs (waardengedreven);
2. passende zorg betekent dat patiënt en zorgverlener gezamenlijk
besluiten nemen over de zorgverlening (samen beslissen);
3. passende zorg wordt waar dat
kan, zo dicht mogelijk bij de
patiënt georganiseerd (juiste zorg
op de juiste plaats);
4. passende zorg gaat niet alleen
over ziekte, maar ook over
gezondheid en zelfredzaamheid
(gezondheid in plaats van ziekte).

Vergroten van kwaliteit van leven bij een hart- en vaatziekte
De vierde boodschap gaat over het vergroten van kwaliteit van leven van mensen die een
hart- en vaatziekte hebben doorgemaakt. Zij krijgen soms te maken met behandelingen
waarvan niet duidelijk is hoezeer die bijdragen aan hun welbevinden en maatschappelijk
functioneren. Betrokken beroepsgroepen moeten hier meer duidelijkheid over geven.
Leren met passende zorgpraktijken
Om de hart- en vaatzorg mensgerichter, houdbaar en duurzaam te maken zal de zorg echt
moeten veranderen. Bij elke vernieuwing zullen we moeten nagaan of die bijdraagt aan
mensgerichtheid, houdbaarheid en duurzaamheid. Het Zorginstituut wil met passende
zorgpraktijken leren hoe dat kan. Hiervoor gaat het Zorginstituut de ontwikkelingen van
passende hart- en vaatzorg monitoren en evalueren.

4 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Inhoudsopgave
Voorwoord2
Samenvatting3

Inleiding6
Hart- en vaatzorg: achtergronden en cijfers

8

1. Behouden van gezondheid

11

1.1 Algemeen gezondheidsbeleid intensiever toepassen
1.2 Intensiever samenwerken in de regio
1.3 Verduidelijken en afbakenen van preventieve zorg

13
14
15

Mensen ondersteunen bij het maken van gezonde keuzen

16

2.	Mensen met een verhoogde kans op hart- en vaatziekten 
adequater ondersteunen 

17

2.1 Versterken samenwerking tussen sociaal en medisch domein
2.2 Naar persoonsgerichte én integrale ketenzorg
2.3 Ontwikkelen van specifieke persoonsgerichte informatie

19
20
21

CVRM in de praktijk

23

3. Waardengedreven zorg bieden aan mensen met hart- en vaatziekten 24
3.1 Kwaliteit van cardiologische richtlijnen verbeteren 
3.2 Instroom van dure innovaties beter afbakenen
3.3 Stimuleren van digitaliseren
3.4 Randvoorwaarden voor de basisverzekering verduidelijken
3.5 Bewust worden van mogelijkheden om de zorg duurzamer te maken

25
26
27
28
29

4. Kwaliteit van leven met nazorg optimaliseren 

31

4.1 Toepasselijke zorg bieden aan mensen met een doorgemaakte hart- en vaatziekte 32
4.2 Overzicht houden bij meerdere gezondheidsproblemen tegelijk
33
34
4.3 Hartrevalidatie wetenschappelijk onderbouwen en doelmatig inzetten
4.4 Medische technologie alleen inzetten bij concrete gezondheidswinst
35

5. Inzetten op transitie, leren en ontwikkelen
met passende zorgpraktijken

36

Werkagenda38
Literatuurlijst40
Gebruikte afkortingen 
42

5 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Inleiding
Hart- en vaatziekten hebben grote impact op het leven van mensen en op de samenleving als geheel. Met dit signalement agendeert Zorginstituut Nederland wat nodig is
om passender zorg en ondersteuning te bieden aan mensen met hart- en vaatziekten
of een verhoogde kans daarop. Eén ding steekt boven al het andere uit: de focus op
gezondheid en welzijn is cruciaal om de hart- en vaatzorg passender te maken.

Hart- en vaatziekten in Nederland
Van alle ziekten veroorzaken hart- en vaatziekten het meeste verlies aan gezonde levensjaren en kwaliteit van leven van mensen.6,7 Verder leggen ze een groot beslag op de zorgcapaciteit. Elke dag worden ongeveer 640 mensen in het ziekenhuis opgenomen vanwege
een hart- of vaatziekte. Van de mensen op de spoedeisende hulp komt 9 procent met
klachten door hart- en vaatziekten. In Nederland gaat het om zo’n 1,7 miljoen mensen.8
De zorg voor hart- en vaatziekten kost de samenleving 6,7 miljard, dat is 14 procent van
de totale zorguitgaven in de Zorgverzekeringswet (Zvw) in 2019.9
Dit signalement richt zich voornamelijk op slagaderverkalking.10 De medische term hiervoor is atherosclerose. Bij de meeste hart- en vaatziekten speelt slagaderverkalking een
belangrijke rol als onderliggende oorzaak of als complicerende factor. Het is een aandoening waarvan iemand lange tijd niets merkt, terwijl het proces van verkalking langzaam
doorgaat. Met name roken en overgewicht stimuleren het proces van slagaderverkalking.
De hart- en vaatziekten die voortvloeien uit slagaderverkalking kunnen uiteindelijk een
fatale afloop hebben. De eenmaal ontstane schade door slagaderverkalking valt niet te
herstellen. Ook niet met medische zorg. De medische hart- en vaatzorg kan alleen de
verergering van bestaande schade afremmen. Enkele paragrafen in dit signalement gaan
nader in op andere specifieke hart- en vaatziekten.

Naar een maatschappelijke agenda voor passende hart- en vaatzorg
Het doel van dit signalement is om tot een maatschappelijke agenda te komen waarmee
iedereen kan werken om de hart- en vaatzorg toekomstbestendig te maken. Dat wil
zeggen: mensgericht, houdbaar en duurzaam, om ook in de toekomst goede, toegankelijke en betaalbare zorg te kunnen bieden. Zorg waaraan alle inwoners van Nederland
meebetalen met zorgverzekeringspremies en belastingafdracht.
In dit signalement benoemt het Zorginstituut knelpunten in de hart- en vaatzorg en
agendeert het hoe die zorg passender kan. We haken zoveel mogelijk aan bij oplossingsrichtingen die al een plek hebben in het veld. Sommige initiatieven bevinden zich in een
pril stadium, anderen zijn gedetailleerd uitgewerkt of worden al in praktijk gebracht. Het
Zorginstituut volgt de initiatieven met belangstelling. In het Integraal Zorgakkoord 2022
(IZA) heeft het Zorginstituut de taak gekregen om de ontwikkelingen van passende harten vaatzorg te monitoren en te evalueren.11

Focus op gezondheid en gezondheidsvoorwaarden
De basis van dit signalement is het besef dat de grootste individuele en maatschappelijke
gezondheidswinst bij hart- en vaatziekten ligt in het vroegtijdig voorkomen van hart- en
vaatziekten. Passender zorg voor hart- en vaatziekten richt de focus daarom op gezondheid en welzijn en de voorwaarden om gezond te kunnen leven. Bij voorwaarden om
gezond te kunnen leven, gaat het om het versterken van het vermogen van mensen om
met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. En om een
leefomgeving voor mensen te helpen creëren die ondersteunend is om gezond te kunnen
leven. Hoewel de taken van het Zorginstituut op het gebied van medische en langdurige
zorg liggen, richten we het eerste hoofdstuk van dit signalement op algemene preventie.
Dat doen we vanuit de erkenning dat het voor passende, toekomstbestendige zorg nodig
is om met elkaar samen te werken en af te stemmen over de grenzen van het eigen deel­
belang heen.

6 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Leeswijzer
De opbouw van dit signalement
weerspiegelt de achtereenvolgende
stadia van hoe hart- en vaatziekten
ontstaan en tot uiting komen.
Hoofdstuk 1 belicht wat nodig is
om gezondheid te behouden.
Hoofdstuk 2 richt zich op zorg of
ondersteuning voor mensen die
een verhoogde kans hebben om
hart- en vaatziekten te ontwikkelen.
Hoofdstuk 3 gaat in op hoe de
medisch-specialistische zorg voor
mensen met hart- en vaatziekten
passender kan.
Hoofdstuk 4 kijkt naar nazorg,
waaronder hartrevalidatie.
Hoofdstuk 5 gaat over hoe zorgpraktijken al lerend aan de slag
kunnen met passende zorg.
Elke paragraaf geeft een signaal
aan, geeft oplossingsrichtingen aan
om tot passender zorg te komen en
benoemt zo mogelijk de concrete
activiteit daarbij. De bijbehorende
werkagenda staat in een apart
overzicht als laatste weergegeven
in het signalement.
De kaders aan de rechterzijde
op de hoofdstukpagina’s geven
informatie over de opbouw van het
hoofdstuk. Op de andere pagina’s
staan daar nadere toelichtingen
over relevante items 'en welke
partij of organisatie daartoe het
voortouw neemt.

Naast gezondheid als uitgangspunt bekijken we de hart- en vaatziekten in dit signalement
ook vanuit de andere drie principes van passende zorg. Dat zijn waardengedreven zorg,
de juiste zorg op de juiste plaats en samen beslissen.

Totstandkoming van dit signalement
Voor dit signalement hebben we gesproken met wetenschappers, mensen die in de zorg
werken en partijen op het gebied van (het voorkomen van) hart- en vaatziekten. We verzamelden knelpunten, ideeën en mogelijkheden om naar toekomstbestendige, passender
hart- en vaatzorg te bewegen. Dit resulteerde in een set signalen. Uit de geformuleerde
oplossingsrichtingen is een maatschappelijke agenda voortgekomen. Bepaalde onderwerpen van het IZA zoals vaatchirurgie en concentratie en spreiding, laten we buiten
beschouwing in dit signalement. Deze krijgen uitwerking in werkgroepen die de partijen
van het IZA daarvoor hebben ingesteld.

7 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Hart- en vaatzorg:
achtergronden en cijfers
De zorg voor hart- en vaatziekten vraagt veel inzet van zorgverleners en kost de
samenleving bijna 7 miljard per jaar. Hart- en vaatziekten zijn grotendeels het gevolg
van slagaderverkalking. De medische term hiervoor is atherosclerose. Deze aandoening leidt tot vernauwing van de slagaders en veroorzaakt de meeste ziektelast en
sterfte in Nederland.

Functie van het hart- en vaatstelsel
Aders en slagaders zijn te beschouwen als de leidingen van de motor van het lichaam: het
hart. De slagaders vervoeren bloed vanaf het hart via het slagaderstelsel met steeds meer
uitgebreide, kleinere vertakkingen naar de organen, hersenen, spieren, zenuwen en overige weefsels. In dit bloed zitten zuurstof en voedingstoffen die de weefsels en organen
nodig hebben om goed te kunnen functioneren.

Slagaderverkalking
Slagaderverkalking is een langzaam proces van verdikking van de wand van slagaderen.
Het proces begint met kleine beschadigingen van de binnenkant van de vaatwand door
bijvoorbeeld hoge bloeddruk. Een beschadiging in de vaatwand zorgt voor een ontstekingsreactie en ophoping van witte bloedcellen en vette stoffen als cholesterol. De
verdikkingen in de vaten die ontstaan op de plek van de beschadiging heten plaques. Een
plaque of meerdere plaques zorgen voor toenemende vernauwing van het bloedvat en
belemmering van de bloeddoorstroming. Het bloedvat wordt minder elastisch. Een plaque kan deels loskomen, worden meegevoerd met de bloedstroom en elders verstopping
veroorzaken in een kleiner bloedvat. Een plaque kan ook scheuren waardoor de inhoud
van de plaque in contact met bloed kan komen. Hierbij kunnen bloedstolsels ontstaan
die ook worden meegevoerd met de bloedstroom en voor een acute en vaak volledige
afsluiting van een bloedvat kunnen zorgen.

Beïnvloedbare risicofactoren
Naast leeftijd en familiaire aanleg wordt de kans op het krijgen van hart- en vaatziekten
vooral bepaald door beïnvloedbare factoren. Het gaat om roken, overgewicht, diabetes,
verhoogde bloeddruk en verhoogde cholesterolwaarde:
− Meer dan 1 op de 5 mensen in Nederland rookt. Niet beginnen en stoppen met roken
draagt direct bij aan de individuele gezondheid van mensen.
− Overgewicht komt voor bij ongeveer de helft van de mensen en 14 procent van de
bevolking heeft zeer ernstig overgewicht.
− Ongeveer 1,2 miljoen mensen hebben diabetes mellitus type 2, ook wel ouderdomsdiabetes genoemd. Dit wordt behandeld met leefstijlaanpassing. Vaak is ook medicatie nodig.
− Ongeveer 2,8 miljoen Nederlanders bij de huisarts geregistreerd met een verhoogde
bloeddruk. Ouderen hebben vaker een verhoogde bloeddruk dan jongeren.12 In 2020
gebruikten ongeveer 3 miljoen mensen bloeddrukverlagers.
− In Nederland staan bijna 1,5 miljoen mensen bij de huisarts geregistreerd met een
verhoogd cholesterolgehalte in hun bloed. In 2020 gebruikten zo’n 2 miljoen mensen
een cholesterolverlager.

Meest voorkomende vormen van hart- en vaatziekten
Verstoppingen of belemmeringen in de bloedstroom door vernauwing van slagaders
kunnen leiden tot het afsterven van lichaamscellen en weefsels. Dat leidt tot schade aan
organen, zoals bij beroertes en infarcten, en vroegtijdig overlijden. De volgende vormen
van hart- en vaatziekten met bijkomende gevolgen komen het vaakst voor:
− Acute afsluiting van de slagaders in het hart leidt tot een hartinfarct.
− Acute afsluiting bij de slagaders van de hersenen leidt tot een herseninfarct
of een TIA (transient ischaemic attack).

8 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

− Vernauwing van de slagaders in het hart geeft pijn op de borst (stabiele en
instabiele angina pectoris).
− Ook elders in het lichaam geeft vernauwing van slagaders kans op schade, zoals
etalagebenen.
Een kleiner deel van de mensen met hart- en vaatziekten heeft hartfalen, hartritmestoornissen, verwijding van een slagader (aneurysma) of niet-aangeboren afwijkingen
in het hart. Omdat door slagaderverkalking alle slagaders in min of meerdere mate zijn
aangedaan, wordt het als een systeemziekte aangeduid. Bij de ene persoon heeft dit een
beroerte tot gevolg, bij de andere een hartinfarct of etalagebenen.
Tabel 1 | Kenmerken van ongezonde leefstijl in de bevolking, 202113,14
Leefstijlgedrag

Percentage

Roken

21%

Overgewicht

50%

Obesitas

14%

Alcoholconsumptie (overmatige en zware drinkers)

16%

Bewegingsarmoede

53%

Tabel 2 | Vaak voorgeschreven medicijnen bij (verhoogde kans op) hart- en vaatziekten,
202015
Aantal mensen

Uitgaven

Gebruik bloeddrukverlagers

Medicijnen*

3 miljoen

€175 miljoen

Gebruik cholesterolverlagers

2 miljoen

€140 miljoen

*De relevante codes groep ATC C10 (cholesterolverlagers) en voor bloeddrukverlagende middelen ATC groepen C02 Antihypertensiva
C07 Beta-blokkers C08 Calciumantagonisten C09 Middelen aangrijpend op het renine-angiotensinesysteem.

Tabel 3 | Aantal mensen met de meest voorkomende hart- en vaatziekten, 2020-204016
2020

2040

Kransslagaderaandoening

Hart- en vaatziekten

816.700

1.093.800

Beroerte

484.700

666.000

Hartritmestoornis

435.300

610.400

Hartfalen

258.200

427.100

Aandoening van hartvlies/hartkleppen

129.200

174.700

Tabel 4 | Zorgvergoedingen, 201917
Vergoedingen

Uitgaven

Hart- en vaatzorg

€ 6,7 miljard

Totaal Zvw

€ 46,3 miljard

9 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Tabel 5 | Aantal bij hart- en vaatziekten betrokken zorgverleners, 2022
Zorgverleners

2022*

Huisartsen

13.492a

Cardiologen

1.188b

Cardiothoracaalchirurgen

141b

Interventiecardiologen

94c

Neurologen

1.069b

Vaatchirurgen

167c

Internisten vasculaire geneeskunde

201d

Overige internisten

2.396d

Hart- en vaatverpleegkundigen

niet bekend

Praktijkondersteuners huisarts CVRM

niet bekend

Fysiotherapeuten

38.881e

Diëtisten

5.250f

a. Capaciteitsplan 2024 tot 2027 Huisartsgeneeskunde. Capaciteitsorgaan, 2022;
b. Capaciteitsplan 2024 tot 2027 Medisch specialismen. Capaciteitsorgaan, 2022;
c. Zorgkaart Nederland. www.zorgkaartnederland.nl;
d. Basisadministratie Nederlandse Internisten Vereniging
e. BIG-register, per 1-12-2022. Al dan niet praktiserend is onbekend;
f. Paramedisch platform. www.paramedischplatform.nl.

Tabel 6 | Milieu-impact van zorg voor hart- en vaatziekten
Milieu-impact
Geen gegevens beschikbaar

10 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

1
Behouden
van gezondheid
Of iemand kan voorzien in zijn basisbehoeften heeft een groot
effect op zijn gezondheid. Het beïnvloedt ervaren bestaans­
zekerheid, leefomstandigheden, mogelijkheden voor het maken
van gezonde keuzen, en uiteindelijk de kans op hart- en vaat­
ziekten. De grootste gezondheidswinst bij hart- en vaatziekten
kunnen we als maatschappij behalen als de aandacht nadrukkelijker uitgaat naar de omstandigheden waarin mensen leven. En
als we bereid zijn daarvoor middelen in te zetten.

Dit hoofdstuk in het kort
Signalen
1. D
	 e gezondheid van
mensen in achterstands­
situaties is aanzienlijk slechter
dan van andere mensen.
2. In regio's ontbreekt het
soms aan initiatieven van
de verschillende instanties
om samen te werken om de
gezondheid van mensen in
de regio te verbeteren.
3. Mensen weten niet goed voor
welke vormen van preventie
zij zelf, of welke instantie,
verantwoordelijk zijn.
Oplossingsrichtingen
1. A
	 lgemeen preventie­beleid
intensiever toepassen.
2. Intensiever samen­werken
in de regio.
3. Verduidelijken en
afbakenen van preventie.
Wie neemt het voortouw
1. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS),
Koepel Artsen Maatschappij +
Gezondheid (KAMG).
2. Zorgverzekeraars Nederland (ZN), Vereniging van
Nederlandse Gemeenten
(VNG), zorgverzekeraars en
gemeenten.
3. Het Zorginstituut.

11 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Gezondheid afhankelijk van leefomgeving
Gezondheid wordt doorgaans als een persoonskenmerk gezien, het gevolg van verantwoord leven. Ziekte is dan het gevolg van pech, genetische aanleg, ongeluk of willekeurig
toeval. In theorie kan gezonder leven zo’n 80 procent van de hart- en vaatziekten voorkomen.18 Gezond leven is echter zeer sterk afhankelijk van de maatschappelijke en directe
leefomgeving. Het overstijgt daardoor vaak wat binnen het bereik ligt van individuele
mogelijkheden.19 Mensen in Nederland ondervinden verschillende kansen op gezond
leven.20 Mede namens zorgbestuurders, hoogleraren en overige betrokkenen in de zorg,
deed de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst
(KNMG) onlangs een oproep aan het kabinet om werk te maken van armoede.21
Het behouden van gezondheid is een maatschappelijke kwestie. Hierin telt een aantal
factoren mee. Bestaanszekerheid – het kunnen beschikken over huisvesting en voldoende
voeding – is de belangrijkste factor voor het behouden van gezondheid.22,23 De tweede
factor gaat over de leefomstandigheden. De derde gaat over het maken van gezonde keuzes in het leven op het gebied van voeding en genotsmiddelen en de mate van bewegen.
Met name bij dit laatste punt speelt het sociale netwerk een grote rol.

Samen werken aan gezondheid
De overheid neemt deze factoren mee in het landelijke preventiebeleid van de komende jaren dat gericht is op de kwetsbare groepen in de samenleving.24 Daarnaast werken
partijen in de regio in toenemende mate met elkaar samen om gezondheid en welzijn
van de bevolking te versterken. Zij onderzoeken de wettelijke mogelijkheden om de
gezamenlijke missie vorm te geven: werken aan wat de bevolking in de regio nodig heeft
voor een gezonder leven (en voorkomen van individuele ziektelast) en wat passend is bij
de regionale situatie. Ook in de spreekkamer van zorgverleners gaat het vaker niet meer
alleen over behandelen van ziekte, maar ook over het voorkomen van grotere ziektelast.
In de volgende paragrafen gaan we verder in op de oplossingsrichtingen om gezondheid
te kunnen behouden.
Figuur 1 | Achterliggende oorzaken van verschillen in zelfgerapporteerde gezondheid
tussen hoog- en laagopgeleiden.25

Bestaanszekerheid

35%

Leefomgeving

29%

Sociaal netwerk, kennis en vaardigheden

19%

Goede, betaalbare en begrijpelijke zorg

10%

Werksituatie

7%

12 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

1.1

| Algemeen gezondheidsbeleid
intensiever toepassen

Om de gezondheid van mensen in Nederland te verbeteren, is het bestrijden van
bestaansonzekerheid van mensen het meest effectief. In en buiten de zorg wordt de
roep steeds luider om beleidsuitvoering vooral te richten op mensen met lage kansen
op een gezond leven. VWS voert hiertoe het Nationaal Preventie Akkoord uit. KAMG
heeft een voorstel gedaan voor samenwerking tussen ministeries bij preventie.

Gezondheidswinst behalen in het sociale domein
Hoewel het werkterrein van het Zorginstituut zich beperkt tot de Zvw en de Wet langdurige
zorg, besteden we hier aandacht aan het sociale domein. Het verbeteren van gezondheidsvaardigheden en welzijn biedt namelijk de grootste kans om gezondheidswinst te
behalen. Het gaat om het richten van aandacht en het inzetten van middelen op mensen
met lage kansen op een gezond leven, ter verbetering van bestaanszekerheid en van
leefomstandigheden.26,27 Dat levert uiteindelijk meer gezondheidswinst op voor mensen
en voor de samenleving als geheel. Dat daarvoor de inzet van iedereen nodig is, ook van
partijen buiten de gezondheidszorg en andere ministeries, bepleit KAMG in hun voorstel
voor een Nationaal Programma Volksgezondheid.28
Voor mensen die te maken hebben met een hoge mate van bestaansonzekerheid is
gezond leven vaak niet haalbaar. Denk aan mensen met schulden, slechte woon­
omstandigheden of mensen die weinig eten hebben. Ondersteuning en begeleiding
dragen dan het meest effectief bij aan hun gezondheid. De overheid neemt deze factoren
mee in het landelijke preventiebeleid van de komende jaren. Het ministerie van VWS
wil in de komende jaren een integrale aanpak ontwikkelen, samen met onder andere de
ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Binnenlandse Zaken. Die aanpak
zal gericht zijn op kwetsbare groepen in de samenleving.29

Verkleinen gezondheidsverschillen
Gezondheidsverschillen in Nederland zijn toegenomen. Mensen met een lager opleidings­
niveau leven gemiddeld ruim vier jaar korter en krijgen bovendien ruim veertien jaar
eerder te maken met een slechter ervaren gezondheid dan hoogopgeleiden.30,31,32
Het kabinet vindt de gezondheidsverschillen die samenhangen met sociaaleconomische
status vanuit moreel en economisch oogpunt onwenselijk. Daarom is intensiever preventiebeleid nodig, in het bijzonder voor mensen die veel obstakels te overwinnen hebben.
Meer samenwerking tussen de gezondheidszorg en het sociale domein kan zorgen voor
effectievere hulp bij de problemen waar deze mensen mee kampen. Er zijn al voorbeelden
van programma’s op basis van een dergelijke samenwerking:
− Kansrijke Start van het ministerie van VWS geeft gemeenten en zorgverleners
handvatten voor zorg en ondersteuning aan kwetsbare gezinnen.
− Vitaal Bedrijf van belangenbehartigers voor ondernemers VNO-NCW en MKB-Nederland biedt ondersteuning aan bedrijven die medewerkers willen helpen bij bewegen,
voeding, mentale balans of stoppen met roken, alcohol en drugs.
− Gezonde Generatie van Samenwerkende Gezondheidsfondsen helpt aanstaande ouders
en ouders van baby’s en peuters.
− Gezonde School van de Raad voor het primair onderwijs, de Raad voor het voortgezet
onderwijs, de Raad voor middelbaar beroepsonderwijs, het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de branchevereniging van Gemeentelijke
Gezondheidsdiensten (GGD) en Geneeskundige Hulpverleningsorganisaties in de
Regio GGD-GHOR Nederland, helpt onderwijsprofessionals om een gezonde leefstijl
op school vanzelfsprekend te maken.
− Opgroeien in een Kansrijke Omgeving van het Nederlands Jeugdinstituut en Trimbos-instituut
biedt gemeenten een preventieve aanpak voor middelengebruik onder jongeren.

13 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Ongelijke kansen op
een gezond leven
De Raad voor Volksgezondheid en
Samenleving (RVS) consta­teert in
2021 dat mensen in achterstandswijken en achter-standsgebieden
gemiddeld een slechtere gezondheid hebben dan in de rest van
Nederland.17
Het Sociaal en Cultureel Plan­
bureau volgt de ontwikkelingen in
kansen(on) gelijkheid in Nederland.
Daaruit blijkt dat te weinig inkomen,
schulden, huisvestingsproblemen,
een beperkt sociaal netwerk en
andere belastende sociale factoren
samengaan met stress en ongezonde leefstijl.18

1.2

| Intensiever samenwerken
in de regio

Vaak werken de verschillende instanties in de regio’s te weinig samen om de gezondheid van mensen in de regio te verbeteren. Om de kansen op een gezond leven voor
alle burgers mogelijk te maken is samenwerking met betrokken partijen nodig. Het
ministerie van VWS werkt met ZN en de VNG aan verbinding tussen het sociale en
medische domein.
In de regio’s is wel aandacht voor gezondheid en welzijn om ziekte te voorkomen. Maar
vaak spelen er problemen met de afstemming tussen de betrokken partijen. De RVS constateert dat de inrichting van de publieke gezondheidszorg in Nederland te vrijblijvend en
versnipperd is geregeld. Het is te veel gericht op een korte termijn en er wordt te weinig in
geïnvesteerd.33 Partijen nemen de verantwoordelijkheid voor het eigen deelgebied, maar
niet voor het grotere, gezamenlijke geheel. Vaak verwijzen zij daarbij naar regelgeving en
financiering. Maatschappelijke vraagstukken en problemen moeten meer integraal en
duurzamer worden aangepakt. Dat betekent meer en beter domeinoverstijgend samenwerken.34

Verbinding tussen medisch en sociaal domein
In het IZA hebben partijen afgesproken dat zij per zorgkantoorregio een inventarisatie
opstellen.35 De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft 42 regiorapportages gepubliceerd
met daarin het regionale zorggebruik afgezet tegen het landelijke beeld. De beschikbaar gestelde analyses geven regionale zorgnetwerken inzicht in de regio en mogelijke
knelpunten.36 Op basis daarvan kunnen partijen concrete regioplannen opstellen. Zorg­
verzekeraars en zorgkantoren, zorgaanbieders, gemeenten (welzijn en publieke gezondheidszorg), maar ook woningbouwcorporaties en scholengemeenschappen hebben een
rol bij het verbeteren van de kansen op een gezond leven.37
Gemeenten en zorgverzekeraars hebben een gezamenlijke ambitie om in alle regio’s een
duurzame preventie-infrastructuur op te zetten.38 Het ministerie van VWS heeft in 2023
samen met gemeenten, VNG en ZN het ‘Gezond en Actief Leven Akkoord’ (GALA) opgesteld. Het GALA vormt het fundament voor het in samenhang uitvoeren van activiteiten
voor gezondheid, sport en bewegen, cultuurparticipatie en de sociale basis. Hierin wordt
de verbinding tussen het sociale domein en de zorg gelegd. Het GALA maakt een structurele financiering mogelijk, zodat gemeenten langetermijnplannen kunnen maken.39
Verschillende initiatieven richten zich op intensievere samenwerking in de regio:
− KAMG zet zich in voor samenwerking in de regio om gezondheid te behouden, met
aandacht voor de niet-medische aspecten. Vanuit bewezen effectieve programma’s zoals Kansrijke Start ziet KAMG mogelijkheden om heldere doelen op wijk- en
gemeente­niveau te benoemen.
− In de TARGET-pilot hebben deelnemende huisartsen ook opgemerkt dat ze behoefte
hebben aan zo’n samenwerking met het sociale domein.
− Het Samen Gezond Spreekuur heeft de gemeente en GGD betrokken bij de regionale
samenwerking.
− De Populatiegerichte werkwijze van Proscoop biedt mogelijkheden om het aanbod
van zorg en welzijn aan te laten sluiten op wensen en behoeften van inwoners en
patiënten.40
− De integrale aanpak Krachtige basiszorg zorgt ervoor dat huisartsen veel beter op de
hoogte zijn van de aanwezige zorg- en hulpverleners in de wijk en weten wat zij aan
expertise te bieden hebben. Verder helpen de aangepaste gesprekken met mensen
in een achterstandssituatie de huisartsen om hen naar de juiste hulpverlener te
verwijzen.41

14 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Bevordering kansengelijkheid financieren
Het ministerie van VWS heeft
onderzoek laten doen naar
financieringsmogelijkheden voor
preventie met het oog op gezondheidsbevordering. Gemeenten
en zorgverzekeraars hebben een
belangrijke rol in de regionale
samenwerking die daarvoor nodig
is. Er zijn vier hoofdvarianten waarmee preventie landelijk kan worden
gefinancierd:
1. via het gemeentefonds, waarbij
middelen opgaan in het totale
budget van de gemeente;
2. via een specifieke uitkering,
waarbij middelen voor dit doel
gereserveerd blijven en aanvullende voorwaarden voor de
uitgaven gesteld kunnen worden;
3. via een subsidie, waarmee
andere partijen dan gemeenten
gefinancierd kunnen worden;
4. vanuit een landelijk fonds,
waarin verschillende subsidies of
specifieke uitkeringen gebundeld
kunnen worden.
Het GALA biedt een brede,
gebundelde specifieke uitkering
die loopt van 2023 tot en met
2026. Het geld wordt geoormerkt
beschikbaar gesteld, waarmee het
ook gegarandeerd wordt ingezet
voor preventie en gezondheidsbevordering. Het is bedoeld voor
financiering van projecten voor
sport- en beweegstimulering,
cultuurparticipatie, gezondheids­
bevordering en het versterken van
de sociale basis.

1.3

| Verduidelijken en afbakenen
van preventieve zorg

Niet iedereen weet voor welke vormen van preventieve zorg zij zelf, of welke instantie, verantwoordelijk zijn. Algemene preventie gaat over het behoud van gezondheid,
oftewel het voorkomen van ziekte, en richt zich meestal op mensen die (nog) niet ziek
zijn. De gezondheidszorg richt zich juist op mensen die ziek zijn, een grote kans hebben om ziek te worden of blijvende ondersteuning nodig hebben. In de praktijk zijn de
grenzen tussen algemene preventie en gezondheidszorg niet scherp. Het Zorginstituut
gaat dit verduidelijken.

Gezondheid is een maatschappelijk vraagstuk
Als maatschappelijke zorg en ondersteuning voor mensen te ver achterblijft of uitblijft,
kan dat hun gezondheid schaden. Zij vragen dan om medische hulp. Het Zorginstituut
heeft in 2007 onderscheid gemaakt tussen collectieve preventie en individuele preventie.42 Collectieve preventie is voor mensen zonder grote kans op ziekte. Dan is gezond
leven een zaak van mensen zelf en krijgen mensen geen vergoeding voor de kosten. Mensen met een grote kans op ziekte kunnen individuele preventie krijgen. Met de invoering
van de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Jeugdwet in 2015 is er meer druk gekomen
om verbinding aan te gaan tussen het sociale domein en de gezondheidszorg, gericht
op het voorstadium van een grote kans op ziekte. Partijen moeten daartoe gezamenlijk
werken aan het voorkomen en uitstellen van een grote kans op hart- en vaatziekten.
Denk aan vormen van ondersteuning en begeleiding van mensen vanuit de gemeente of
het onderwijs bij het toewerken naar een gezondere leefstijl. Hierbij is het voor betrokken
partijen niet altijd duidelijk onder welke wet de kosten vallen. Het Zorginstituut constateert dat de context van preventie in de afgelopen jaren is veranderd.43 Het aanbod van
effectieve preventieve interventies neemt toe. Ook hebben zorgverleners meer aandacht
voor proactieve zorgplanning bij kwetsbare groepen. De voorwaarden die worden gesteld
voor vergoeding onder de basisverzekering, zijn voor preventieve zorg niet anders dan
voor andere vormen van zorg. Het Zorginstituut werkt met het recent gestarte programma
‘Preventie in de Zorgverzekering’ aan verdere verduidelijking van de grens tussen maatschappelijke en medische zorg.

Sociale factoren hebben invloed
Tal van landelijke en lokale programma’s en maatregelen zijn ontwikkeld om mensen te
ondersteunen om gezonder te leven. Voorbeelden hiervan zijn niet starten en stoppen
met roken, een gezonder gewicht krijgen en meer bewegen. Desondanks stagneert de
daling van het percentage rokers en nemen overgewicht en bewegingsarmoede toe in de
samenleving. De informatie bereikt niet iedereen. Bovendien spelen opvoeding, gewenning en sociale en financiële omstandigheden een rol.

15 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

De zorgverzekering vergoedt
sommige preventieve medische
zorg
De basisverzekering vergoedt op
grond van de Zvw kosten voor
medische zorg. De Tweede Kamer
stelt hiervoor jaarlijks de voorwaarden vast. Eventueel kunnen
mensen een aanvullende verzekering afsluiten, bijvoorbeeld voor
ondersteuning bij leefstijlverandering. Dit vergoedt onder bepaalde
voorwaarden (deels) kosten voor
leefstijlverandering.
De NZa onderzoekt samen met
partijen in de zorg en zorgverzekeraars hoe bepaalde vormen van
preventieve zorg kunnen worden
vergoed uit de basisverzekering.
Hiervoor ontwikkelen ze betaal­
titels voor innovaties en interventies die de gezondheid bevorderen
of (meer) zorg voorkomen. Dit kan
het aanbod van preventieve zorg
breder beschikbaar en toegankelijker maken.

Vergoeding bij
leefstijlaanpassing
Iedereen die wil stoppen met
roken kan daarbij ondersteuning krijgen vanuit het
Stoppen-met-roken programma. Met een verwijzing van de
huisarts wordt de ondersteuning
vergoed uit de basisverzekering.
Deze aanpak is gebaseerd op de
Zorgstandaard Tabaksverslaving. Dit
programma valt sinds 1 januari
2020 niet meer onder het eigen
risico.

Mensen ondersteunen
bij het maken van gezonde
keuzen
Het ministerie van VWS onderzoekt
mogelijkheden om een gezonde leefstijl bij de bevolking te stimuleren. We
beschrijven opties voor verschillende
soorten leefstijlaanpassing.

Niet starten of stoppen met roken
Voor de behandeling van
kinderen met obesitas is een
addendum toegevoegd aan
de Zorgstandaard Obesitas. Op
basis van het addendum zijn
interventies ontwikkeld om te
voorkomen dat deze kinderen
een blijvende gezondheids­
achterstand opbouwen.

De daling van het percentage rokers
stagneert. Het aandeel rokers ligt in 2021
op 21 procent. Het ministerie van VWS
verkent nu andere maatregelen.44 Denk
aan accijnsverhoging op rookwaren,
verminderen van het aantal verkoop­
punten van rookwaren en aanpassing van
de huidige leeftijdsgrens voor verkoop.

Gezond gewicht
Mensen met een hoge of zeer
hoge kans op hart- en vaatziekten kunnen in aanmerking
komen voor een gecombineerde
leefstijl interventie (GLI), die
wordt vergoed uit de basis­
verzekering.

De helft van de Nederlanders heeft
overgewicht en 14 procent heeft obesitas.
Overgewicht leidt op termijn tot diverse
gezondheidsproblemen, zoals verhoogde
bloeddruk, te hoog cholesterol, diabetes,
en daarmee ook tot een verhoogde kans
op hart- en vaatziekten. Het Preventieakkoord streeft naar vermindering van het
aantal Nederlanders met overgewicht.
Mogelijke landelijke maatregelen zijn een
verhoging van belasting op alcoholische en
niet-alcoholische (fris)dranken, een suikerbelasting, verlaging van de btw op groente
en fruit en afspraken met de industrie over
gezondere voedingsmiddelen. Op regionaal
niveau kunnen gemeenten de toename
van aanbieders van ongezond voedsel
tegengaan, ongezonde drank-, snoep- en
snackautomaten bij scholen verbieden en
een verbod van marketing van ongezonde
producten gericht op kinderen.

16 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Voldoende bewegen
Slechts 47 procent van de Nederlanders
voldoet aan de beweegnorm van minimaal
150 minuten actieve lichaamsbeweging
per week. Landelijk beleid voor samen­
werking tussen sport en preventie kan
bijdragen aan het stimuleren van meer
bewegen. Op gemeentelijk niveau gaat
het om het creëren van beweegmogelijk­
heden op wijkniveau, met aandacht voor
een groene en beweegvriendelijke leef­
omgeving.

Inzicht in eigen gezondheid
door Harteraad
Patiëntenvereniging Harteraad biedt
informatie en hulpmiddelen voor mensen
die nog geen hart- en vaatziekten hebben,
maar wel een hoge bloeddruk of te hoog
cholesterolgehalte. Daarmee kunnen
mensen meer grip krijgen op hun gezondheid. Zo zijn mensen beter op de hoogte
van hun gezondheidsstatus en is hun
zorg­vraag lager.

2
Mensen met een
verhoogde kans op
hart- en vaatziekten
adequater ondersteunen
De zorgbehoefte van veel mensen met verhoogde kans op (sterfte door) hart- en vaatziekten vraagt andere zorg dan medische
zorgverleners kunnen bieden. Belangrijk is het onderscheid tussen
mensen met een licht tot matig verhoogde kans en mensen met
een hoge of zeer hoge kans op hart- en vaatziekten. Deze groepen
hebben ieder een eigen aanpak nodig. Verschillende partijen gaan
hiermee aan de slag.

17 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Dit hoofdstuk in het kort
Signalen
1. De zorgbehoefte van mensen
met licht tot matig verhoogde
kans op (sterfte door) hart- en
vaatziekten vergt zorg uit andere domeinen die medische
zorgverleners niet bieden.
2. De zorgvraag van mensen met
een hoge tot zeer hoge kans
op hart- en vaatziekten is
vaak chronisch. Vaak hebben
zij ook andere (chronische)
aandoeningen. Die zorgvraag
wordt niet altijd passend behandeld in de huisartspraktijk.
3. Mensen weten niet wat
leefstijlaanpassing of medicijnen hen kan opleveren aan
(gezonde) levensjaren.
Oplossingsrichtingen
1. Versterken samenwerking
sociaal en medisch domein.
2. Naar persoonsgerichte én
integrale ketenzorg.
3. Ontwikkelen van specifieke
persoonsgerichte informatie.
Wie neemt het voortouw
1. Het Zorginstituut.
2. NHG/Landelijke Huisartsen
Vereniging (LHV), branchevereniging van zorgverleners en
zorgorganisaties in de eerstelijns gezondheidszorg InEen
en Nederlandse Vereniging
van praktijkondersteuners
en praktijkverpleegkundigen
(NVVPO).
3. Harteraad, Patiënten­
federatie, NHG.

Risicoprofiel hart- en vaatziekten vaststellen
Om vast te stellen of iemand een verhoogde kans op hart- en vaatziekten heeft, zal de
arts een risicoprofiel opstellen (zie figuur 2). Mensen krijgen dan een risicoscore die
varieert van een licht tot matig verhoogde kans, of een hoge of zeer hoge kans op harten vaatziekten binnen tien jaar of overlijden daardoor.

Samenwerking tussen medisch en sociaal domein
Veel mensen gaan bij langdurige stress, vermoeidheidsklachten of hartkloppingen
in eerste instantie naar hun huisarts. Het blijkt dan lang niet altijd om een medisch
probleem te gaan. Maar ook als dat wel het geval is, kunnen maatschappelijke factoren
een rol spelen die de kans op hart- en vaatziekten beïnvloeden. Meer afstemming en
betere verwijs­mogelijkheden tussen zorgverleners in het medische domein (met name
huisartsen, praktijkondersteuners en cardiologen), het paramedische domein (diëtisten,
fysiotherapeuten) en hulpverleners in het sociale domein (zoals maatschappelijk werkers
en consulenten van bijzondere bijstand en schuldhulpverlening) kunnen deze mensen
snellere toegang tot de juiste hulp bieden.
Als iemand eenmaal een grote kans op hart- en vaatziekten heeft, is de zorg erop gericht
om erger te voorkomen. Mensen met een grote kans op hart- en vaatziekten kunnen van
hun zorgverlener hulp krijgen om te voorkomen of uit te stellen dat zij die ziekte daadwerkelijk krijgen. Dat wordt geïndiceerde preventie genoemd.

Samen beslissen over beste aanpak
Ongeacht de mate van grotere kans op hart- en vaatziekten, beveelt de richtlijn Cardiovasculair risicomanagement (CVRM) een leefstijladvies aan. Soms zijn aanvullende medicijnen
nodig voor behandeling van een hoge bloeddruk of hoge cholesterolwaarden. De individuele gezondheidswinst van een gezondere leefstijl of medicijnen is voor mensen vaak
niet duidelijk. Door specifieke persoonsgerichte informatie en keuzehulpen te ontwikkelen, kunnen mensen samen met hun zorgverlener beslissen over de behandeling.
In de volgende paragrafen gaan we verder in op de oplossingsrichtingen om mensen met
een verhoogde kans op hart- en vaatziekten goed te ondersteunen.45
Figuur 2 | Het cardiovasculair risicoprofiel is een overzicht van risicofactoren voor hart- en
vaatziekten, dat wordt vastgesteld door de arts op basis van gesprek, lichamelijk onderzoek en laboratoriumonderzoek.
Patiënt heeft (mogelijk) verhoogd risico

Gegevens verzamelen + Risicoprofiel opstellen

HVZ-risico schatten

Risicocategorie aanwijzen voor patiënten met:
- Eerder vastgestelde HVZ
- Diabetes mellitus
- Ernstige chronische nierschade
- Ernstig verhoogde risicofactor

SCORE-risicotabel gebruiken voor
overige patiëntem > 40 jaar en ≤ 70 jaar

18 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

2.1

| Versterken samenwerking tussen
sociaal en medisch domein

Mensen met een licht tot matig verhoogde kans op hart- en vaatziekten hebben
ondersteuning nodig om hun leefstijl blijvend aan te passen. Deze ondersteuning
hoeft niet altijd van medische aard te zijn. Het Zorginstituut gaat met partijen in het
medische en het sociale domein verkennen hoe dit vorm kan krijgen en maakt op
basis daarvan een voorstel om daar vervolg aan te geven.
Een groot deel van de mensen met een verhoogde kans op hart- en vaatziekten door
slagaderverkalking heeft nog geen verschijnselen van hart- en vaatziekten. Door gezonder te leven kan bij hen het daadwerkelijk optreden van hart- en vaatziekten of daaraan
overlijden mogelijk worden beperkt of uitgesteld.
Roken is veruit de belangrijkste oorzaak van slagaderverkalking. Verder dragen ongezonde voedingspatronen en -gewoonten bij aan het proces van slagaderverkalking. Structureel te weinig bewegen, langdurige psychische spanningen en stress spelen ook een
belangrijke rol. We behalen de grootste individuele en maatschappelijke gezondheidswinst bij hart- en vaatziekten door slagaderverkalking nadrukkelijker aandacht te geven
en middelen in te zetten op de sociale, financiële en fysieke omstandigheden waarin
mensen leven.

Nog geen patiënt, toch aanbevelingen in de richtlijn
De richtlijn CVRM (zie kader) stelt dat mensen met een licht tot matig verhoogde kans
op hart- en vaatziekten een leefstijladvies moeten krijgen. De richtlijn beveelt cognitieve
gedragsstrategieën aan om leefstijlverandering te ondersteunen, zoals motiverende gespreksvoering en methoden om zelfmanagement te bevorderen. In de richtlijn staat ook
dat zorgverleners een belangrijke rol hebben in het stimuleren en begeleiden van mensen
naar ander gedrag, maar daar niet (altijd) voldoende tijd, kennis en vaardigheden voor
hebben. In overleg kan de huisarts hen een verwijzing geven naar andere zorg­verleners,
zoals diëtisten, psychologen en fysiotherapeuten.46,47

Ondersteuning bij gezondere leefstijl is vaak geen medische zorg
Leefstijlverandering is voor de meeste mensen moeilijk en gaat hun eigen situatie vaak te
boven.48 De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) beschrijft in een toetsingskader de
verantwoordelijkheden van huisartsen bij leefstijlbegeleiding.49 Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) vindt dat de IGJ de verantwoordelijkheid te eenzijdig bij huisartsen legt en ziet taken voor het welzijnsdomein.
Een derde van de huisartsen bespreekt leefstijl met mensen zonder dat zij gezondheidsklachten ervaren die daarmee samenhangen. De rest praat daar pas over als die klachten
er wel zijn. Dat blijkt uit een ledenraadpleging van het NHG.50 De CVRM-richtlijn stelt dat
mensen met een licht tot matig verhoogde kans op hart- en vaatziekten zelden in aanmerking komen voor cholesterolverlagende medicijnen. Toch schrijven zorgprofessionals
medicijnen voor aan de helft van de mensen met een licht tot matig verhoogde kans.51
Huisartsen geven aan dat zij ervaren dat enkel leefstijladvies bij de mensen met een licht
tot matig verhoogde kans zelden leidt tot een duurzame verandering van de leefstijl.
Daarnaast merken zorgverleners dat meer nodig is voor een blijvende leefstijlaanpassing.
Toch blijken huisartsen mensen met een licht tot matig verhoogde kans op hart- en vaatziekten in de praktijk weinig door te verwijzen naar andere zorgverleners of gemeentelijke
instellingen. Ondersteuning bij leefstijlverandering vraagt meestal ook andere kennis en
vaardigheden dan medische zorgverleners kunnen bieden. Dat komt doordat het raakt
aan de gezondheidsvaardigheden en de leefomstandigheden van mensen.52 Professionals
buiten de medische zorg zijn daarvoor beter toegerust.

19 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

De richtlijn CVRM
Sinds 2006 is de zorg gericht op
vertraging van slagaderverkalking
en terugdringen van het optreden
van hart- en vaatziekten, bijeen
gebracht in de richtlijn Cardio­
vasculair Risicomanagement
(CVRM). De aanbevolen zorg
bestaat uit leefstijladviezen,
monitoring van risicofactoren en
eventueel medicijnen. Een huisarts
of medisch specialist stelt – samen
met de persoon – vast welke zorg
die krijgt.
Nu komen alle mensen met een
verhoogde kans op hart- en
vaatziekten te vallen onder deze
richtlijn CVRM, op grond van het
daarin opgenomen cardiovasculaire
risicoprofiel. Dat gebeurt aan de
hand van verschillende risico­
factoren, zoals geslacht, familiaire
aanleg, bloeddruk en cholesterol
waarden, roken, leefstijl, obesitas,
nierziekte en diabetes mellitus. De
scores op deze factoren geven aan
of iemand een licht, matig of (zeer)
verhoogde kans heeft op ziekte
dan wel overlijden door hart- en
vaatziekten binnen tien jaar.

Huisartsen willen samenwerking met sociale domein
De vraag is wanneer ondersteuning bij leefstijlaanpassing thuishoort in het medische
domein. Zelf ervaren huisartsen bij de CVRM-zorg ook behoefte aan samenwerking met
hulpverleners op andere leefdomeinen van mensen, zoals schuldhulpverlening, maatschappelijk werk en wat betreft de woonsituatie.56 Ook het Partnerschap Overgewicht
Nederland ontwikkelt het Netwerk-/ketenaanpak Overgewicht & Obesitas Volwassenen
om regionale samenwerking tussen het medische en sociale domein te bevorderen.57
Het Zorginstituut merkt dat partijen in de zorg behoefte hebben aan een landelijke,
praktische uitwerking van de samenwerking met het sociale domein. Op basis van de
inspirerende regionale initiatieven gaan we samen met partijen verkennen hoe dit voor
mensen met een licht tot matig verhoogde kans kan verbeteren.

2.2

| Naar persoonsgerichte
en integrale ketenzorg

De zorgvraag van mensen met een hoge tot zeer hoge kans op hart- en vaatziekten
wordt niet altijd passend behandeld in de huisartspraktijk. Deze zorg wordt gefinancierd uit het CVRM-ketenzorgprogramma, maar recent wetenschappelijk onderzoek
heeft de toegevoegde waarde niet aangetoond van deze organisatievorm van zorg.
Beroepsverenigingen NHG, LHV, InEen en NVVPO zetten in op persoonsgerichte organisatie van zorg. Harteraad kan hierbij adviseren op basis van ervaringen en behoeften van patiënten.

CVRM-ketenzorg
Tot de groep mensen met een hoge tot zeer hoge kans op hart- en vaatziekte of
overlijden daardoor, behoren onder andere de mensen die een hart- en vaatziekte
hebben meegemaakt, oudere mensen en mensen die roken. Volgens de CVRM-richtlijn
zijn deze mensen altijd aangewezen op leefstijlaanpassing en vaak ook op behandeling
met medicijnen. Om die zorg te organiseren en te financieren, is er het CVRM-ketenzorgprogramma. Deze ketenzorg is erop gericht om de kans op het optreden van en sterfte
door hart- en vaatziekten te verlagen voor mensen die daar een hoge tot zeer hoge kans
op hebben. Dat gebeurt door zorg te bieden in de eerste lijn. De manier waarop zorg voor
deze groep mensen is georganiseerd en gefinancierd, bestaat nu zo’n tien jaar. Wetenschappelijk onderzoek toont echter nog geen duidelijke meerwaarde aan van het
CVRM-ketenzorgprogramma.58,59

Grotere en diversere groep mensen in CVRM-ketenzorg
Steeds meer mensen komen in aanmerking voor het CVRM-ketenzorgprogramma. Zij
krijgen deze zorg vaak van de praktijkondersteuner in de huisartsenpraktijk. Het gaat nu
om zo’n 10 procent van alle mensen in Nederland. Met de vergrijzende bevolking neemt
dat aantal verder toe. Mensen die een hart- en vaatziekte hebben meegemaakt, worden
zo mogelijk terugverwezen naar hun huisarts. Bij ouderen neemt het aantal mensen met
meerdere, vaak ook chronische aandoeningen toe. De groep mensen met een hoge tot
zeer hoge kans op hart- en vaatziekten is dus niet alleen heel groot, maar ook zeer divers.
De huidige, sterk gestructureerde CVRM-zorg voor mensen met meerdere chronische
aandoeningen is niet voldoende persoonsgericht.60 In de praktijk zien we dat het huis­
artsen en praktijkondersteuners vaak niet lukt om geschikte ondersteuning te verlenen
bij leefstijlaanpassing (zie hoofdstuk 1). De streefwaarden voor bloeddruk en cholesterol­
gehalte worden dan niet gehaald. Behandeling met medicijnen ligt dan snel in het
verschiet.

20 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Huisarts heeft minder contact, maar meer administratielasten

Ketenzorg CVRM

Het CVRM-ketenzorgprogramma regelt de organisatie en financiering van zorg voor
mensen met hoge tot zeer hoge kans op hart- en vaatziekten. Dit programma biedt in de
praktijk weinig ruimte voor persoonsgerichte zorg. Huisartsen hebben met de CVRM-ketenzorg minder contact met hun patiënten (zie kader). De opzet van de ketenzorg met
de daaraan gekoppelde financieringsvoorwaarden maken uitvoering door de praktijkondersteuner mogelijk. Het betekent dat deze patiëntzorg meer op afstand van de
huisarts komt te staan. Verder kan de verantwoording van de uitgaven voor ketenzorg
per zorgverzekeraar verschillen. Huisartsen moeten jaarlijks per persoon nagaan welke
CVRM-zorg wordt vergoed door hun zorgverzekeraar en onder welke voorwaarden. Dit
geeft administratieve druk en registratielast.

Mensen met een hoge of zeer hoge
kans op hart- en vaatziekten en
mensen die al hart- en vaatziekte
hebben, komen in aanmerking voor
het CVRM-ketenzorgprogramma
bij hun huisarts. Jaarlijks voorziet
dit programma in een huisartsen­
consult, een gewone bloeddruk­
meting, leefstijladvies en begeleiding bij stoppen met roken.
Binnen een huisartsenpraktijk
draagt de huisarts deze zorg vaak
over aan de daartoe opgeleide
praktijkondersteuner van de
huisarts. Bij deze ‘eerste schil’ is
ook een apotheker betrokken.
Verder kunnen ook zorgverleners uit ‘de tweede schil’ worden
geraadpleegd. Het gaat dan om
paramedici, zoals fysiotherapeuten,
diëtisten en psychologen. Medisch
specialisten, zoals een cardioloog,
neuroloog of internist, kunnen binnen de ketenzorg een adviserende
functie hebben.

Initiatieven
Momenteel lopen er enkele experimenten om ketenzorg persoonsgerichter en tegelijk
integraal vorm te geven. Met integraal bedoelen we dat de aandacht gericht moet
worden op een meervoudige, chronische zorgvraag. Het gaat om de volgende initiatieven:
− De branchevereniging InEen heeft in 2020 het Denkraam integratie zorgprogramma’s voor
chronische aandoeningen opgesteld.
− Het project Ketenzorg Ontketend heeft een integraal zorgprogramma ontwikkeld ter
vervanging van de ketens CVRM, COPD en diabetes mellitus type 2.
− Het TARGET-programma uit 2016 richt zich op efficiëntere en persoonsgerichtere
organisatie van zorg. In 2021 heeft een TARGET-pilot gelopen met het persoons­
gerichte gesprek ‘Mijn Positieve Gezondheid’ in zeven Drentse huisartsenpraktijken.

2.3

| Ontwikkelen van specifieke
persoonsgerichte informatie

Mensen zijn niet bekend met wat leefstijlaanpassing of medicijnen hen kan opleveren
aan (gezonde) levensjaren. Dit kan leiden tot medicalisering en te lang doorbehandelen. Ook is er onvoldoende aandacht voor specifieke bijkomende gezondheidsproblemen. Dit betekent dat iemand een of meer (chronische) aandoeningen heeft naast
de hoofddiagnose. Het Zorginstituut ondersteunt de ontwikkeling van relevante
informatie. Harteraad en Patiëntenfederatie Nederland pleiten voor ontwikkeling van
keuzehulpen voor mensen met verhoogde kans op hart- en vaatziekten.

Gezondheidsdoelen van mensen verschillen
Zorg moet passen bij de persoonlijke situatie, behoeften en wensen van mensen. Welke
zorg of behandeling het beste aansluit, bepalen de zorgvrager en zorgverlener in een
gezamenlijk besluitvormingsproces. Daarbij is goede keuze-informatie nodig.
Afhankelijk van het risicoprofiel geeft de CVRM-richtlijn aanbevelingen voor behandeling.
Maar niet iedereen blijkt dezelfde gezondheidsdoelen na te streven. Mensen met een verhoogde kans op hart- en vaatziekten kunnen heel verschillend staan tegenover de mogelijke trajecten om de leefstijl aan te passen of medicijnen te gaan gebruiken. Het gaat om
de haalbaarheid van de leefstijlaanpassing of het (levenslange) medicijngebruik met daarbij mogelijke bijwerkingen. Mensen willen deze kunnen afwegen met de te verwachten
gezondheidswinst aan (gezonde) levensjaren en kwaliteit van leven. Daarbij spelen ook
persoonlijke omstandigheden een rol, zoals leeftijd en eventuele andere aandoeningen.

Verwachtingen van behandelingen hoger dan werkelijkheid
Uit onderzoek blijkt dat mensen een substantiële gezondheidswinst verwachten als hun
zorgverlener een behandeling voorstelt. De verwachting van het effect ligt vaak vele malen hoger dan het effect dat wetenschappelijk is vastgesteld.61 Bij iemand met een licht of
matig verhoogde kans op hart- en vaatziekten is het effect van een behandeling lager dan

21 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Naast CVRM-ketenzorg zijn er
ketenzorgprogramma’s voor
patiënten met de longziekte COPD
en diabetes type 2. Zorg binnen een
van deze ketens sluit (organisatie
en financiering van) ketenzorg in
een andere uit.

bij iemand met een hoge of zeer hoge kans. De eventuele behandeling geeft dan een beperktere gezondheidswinst.62,63 Daarbij is het voor mensen lastig om een beeld te vormen
van een kans op hart- en vaatziekten of overlijden daaraan. Zeker als wordt gesproken
over relatieve kansen. Veel gepubliceerd onderzoek over behandelingen benadrukt de afname van de relatieve kans voor mensen om te overlijden aan hart- en vaatziekten. Maar
de vermindering van de absolute kans op overlijden door een behandeling is vaak kleiner.
Daarnaast kunnen behandelingen nadelige neveneffecten, risico’s of bijwerkingen geven.
Volgens de uitgangspunten van samen beslissen moet de verwachte en wetenschappelijk vastgestelde gezondheidswinst onderwerp van gesprek zijn.64 Ook het voortzetten
van medicijngebruik moet vaker onderwerp zijn van gezamenlijke besluitvorming tussen
zorgvrager en behandelaar.

Laagdrempelige keuzehulp nodig
Patiëntenverenigingen pleiten voor de ontwikkeling en laagdrempelige beschikbaarheid
van een keuzehulp voor mensen. Deze ontbreekt voor de verschillende groepen mensen
met verhoogde kans op hart- en vaatziekten of overlijden daardoor. Zo’n keuzehulp moet
inzicht geven in de daadwerkelijke gezondheidswinst van bloeddruk- en cholesterolverlagende medicijnen, op basis van individuele kenmerken van mensen. Mensen zouden een
dergelijke keuzehulp samen met hun behandelaar kunnen doorlopen en de uitkomsten
ervan gebruiken voor de gezamenlijke besluitvorming over leefstijlaanpassing of medicijnen. Naast deze kennis hebben mensen ook gezondheidsvaardigheden nodig om dit
gesprek te kunnen voeren.

Aanzet tot keuzehulpen
In 2018 is de Dutch CardioVascular Alliance (DCVA) opgericht. De DCVA helpt om onderzoeksresultaten te vertalen naar de verbetering van het dagelijks leven van mensen. Het
onderzoekscollectief van de Hart- en vaatziekten Huisartsen Adviesgroep (HartVaatHag)
en het Universitair Netwerk Huisartsgeneeskunde research (UNH-R) van het NHG werken
samen met de DCVA. Mogelijk kan deze samenwerking de ontwikkeling van een keuzehulp stimuleren. Ook Harteraad ondersteunt deze ontwikkeling. Het NHG verwacht eind
2023 een keuzehulp over onder meer leefstijlaanpassingen op de website Thuisarts.nl te
plaatsen.

22 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Uitgangspunten
Samen beslissen
In richtlijnen staat samen beslissen
beschreven als de uitwisseling van
informatie, waarbij de arts alle
noodzakelijke medische informatie
verstrekt en de patiënt informatie
verstrekt over zichzelf en over wat
voor hem of haar belangrijk is. Het
is een overleg over de verschillende
behandelopties, inclusief bijbehorende voordelen en nadelen, en
over de voorkeuren van de patiënt
en de arts (mede gebaseerd op
hun persoonlijke waarden). Hier
mee bereiken ze een gezamenlijke
beslissing over het te volgen
behandelbeleid.

Verschillende richtlijnen
vergeleken
In Nederland is de multidisciplinaire richtlijn CVRM ontwikkeld
door het NHG, de Nederlandse
Vereniging van Internisten Vasculaire Geneeskunde (NVIVG) en
de Nederlandse Vereniging Voor
Cardiologie (NVVC). De NHG-behandelrichtlijn is daarvan een
nadere uitwerking. Het Zorginstituut heeft de richtlijn CVRM
vergeleken met internationale
richtlijnen. De richtlijnen komen
in grote lijn met elkaar overeen
voor wat betreft de afbakening
van de patiëntgroep (indicatie)
en leefstijladviezen. De meeste
aanbevelingen voor en adviezen
over de verschillende richtlijnen
voor medicijngebruik zijn op de
meeste punten vergelijkbaar,
maar verschillen bij de specifieke adviezen voor bepaalde
leeftijdsgroepen, streefwaarden
en keuze voor type medicijnen.
Niet alle richtlijnen besteden
evenveel aandacht aan informatievoorziening en communicatie
met mensen en het samen
beslissen.
Momenteel wordt een aantal
onderdelen van de CVRM-richtlijn herzien.

CVRM in de praktijk
De meeste mensen met een verhoogde
kans op hart- en vaatziekten zeggen
tevreden te zijn over de informatievoorziening en communicatie in hun
zorgtraject. Toch nemen zorgverleners
en zorgvragers nog niet altijd samen een
beslissing over de behandeling.

Informatievoorziening en
communicatie in de praktijk
Het Zorginstituut heeft in 2022 onderzoek
laten doen naar de informatievoorziening
en communicatie over hart- en vaatziekten
in de praktijk. Aan het onderzoek deden
ruim 1200 mensen met een grote kans op
hart- en vaatziekten mee.53 Daaruit kwam
een aantal belangrijke resultaten naar
voren.
− Verhoogde kans: ruim zes op de tien
deelnemers herinnert zich dat hun arts
de oorzaak onderzocht waardoor de
kans bij hen wordt vergroot op hart- en
vaatziekten en hoe groot de kans is.
− Begrijpelijke informatie: de meerderheid is positief over de hoeveelheid en
de begrijpelijkheid van de informatie
die zij kreeg.
− Leefstijladvies: niet alle deelnemers met
een verhoogde kans zeggen leefstijl­
advies te hebben gekregen. Vooral
mensen met een licht of matig
verhoogde kans geven dit aan.
− Medicijnen: mensen met een licht tot
matig verhoogde kans krijgen vaker
medicijnen voorgeschreven dan op basis
van de richtlijn verwacht mag worden.
− Samen met de zorgvrager: het samen
beslissen over de behandeling gebeurt
nog niet altijd. Hoewel deelnemers over
het algemeen tevreden zijn met het
gesprek over de behandeling, blijkt dat
informatie over eventuele nadelen van
een behandeling en overige behandel­

23 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

opties niet worden besproken.
− Regelmatige controles: acht op de tien
deelnemers geeft aan dat ze regelmatig
wordt gevraagd langs te komen om
onder andere bloeddruk en cholesterol
te controleren. Bij een kwart van de
deelnemers vraagt hun zorgverlener
nooit naar therapietrouw. Sommige
deelnemers hebben het gevoel dat er te
veel wordt gewerkt volgens standaardprotocollen, zonder aandacht voor de
voorkeuren van mensen.

Mensen schatten hun grotere
kans vaak te laag in
Met een klein aantal deelnemers zijn
verdiepende gesprekken gevoerd. Daaruit
komt naar voren dat zij zich ‘veilig’ voelen
door de regelmatige controles bij een zorgverlener en het zo goed mogelijk opvolgen
van medicijnvoorschrift en leefstijladvies.
Opvallend in het onderzoek is dat deelnemers hun kans op hart- en vaatziekten
veel lager inschatten dan hun risicoprofiel
aangeeft.
Vooral mensen die al een hartinfarct,
beroerte of operatie voor hart- en vaatziekten hebben gehad, houden ondanks
de behandeling een zeer grote kans om
opnieuw een (acute) hart- en vaatziekte te
krijgen. Als zij zelf een gezond gewicht hebben en niet roken, voelen zij zich vaak niet
bij een risicogroep horen. Ook de gesprekken met de zorgverlener spelen hierbij een
rol. Als die hen niet behandelt als iemand
met een grote kans op herhaling, kan
dit ten onrechte de indruk geven dat de
kans is verminderd. Overigens werd het
onjuist inschatten van de verhoogde kans
door mensen ook geconstateerd in eerder
onderzoek.54,55

3
Waardengedreven
zorg bieden aan
mensen met harten vaatziekten
Als mensen een (acute) hart- en vaatziekte krijgen, is vaak direct
zorg nodig. Door medisch-technologische innovaties nemen de
mogelijkheden voor levensverlengende behandelingen in de harten vaatzorg toe. Nieuwe zorg biedt kansen, maar leidt ook vaak
tot een stijging van zorgkosten. Het Zorginstituut gaat met andere partijen na hoe de prioriteit kan komen te liggen bij zorginnovaties met een duidelijke gezondheidswinst voor mensen en een
belangrijk maatschappelijk nut.

Dit hoofdstuk in het kort
Signalen
1. Voor mensen met harten vaatziekten is niet altijd
duidelijk wat goede zorg is.
2. Mensen kunnen kapitaal­
intensieve, medisch- technologische zorg of digitale zorg
(vergoed) krijgen zonder dat
een meerwaarde is aangetoond van de inzet van deze
technologieën in vergelijking
tot de gebruikelijke zorg.
3. Een deel van digitale zorg
waarvan de meerwaarde
voor patiënten, personeel of
milieu is aangetoond, loopt
vast na afloop van de pilot
of subsidie­fase en kan niet
op een grotere schaal in
de praktijk worden
geïmplementeerd.
4. Mensen weten niet of de
hen geleverde en door de
basisverzekering vergoede
medische (hartvaat)zorg
voldoet aan de wettelijke
criteria daarvoor.
5. Er is weinig aandacht voor
duurzaamheid in de zorg.
Oplossingsrichtingen
1. Kwaliteit van cardiologische
richtlijnen verbeteren.
2. Instroom van dure innovaties
beter afbakenen.
3. Stimuleren van digitaliseren;
4. Randvoorwaarden
voor de basisv­erzekering
verduidelijken.
5. Bewust worden van
mogelijkheden om de zorg
duurzamer te maken.
Wie neemt het voortouw
1. NVVC, programma Zorg­
evaluatie & Gepast Gebruik
(ZE&GG), het Zorginstituut.
2. NVVC, het Zorginstituut.
3. ZN, het Zorginstituut.
4. Het Zorginstituut.
5. Het Zorginstituut.

24 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Sterke toename behandelopties
Tijdens het ontstaan, de ontwikkeling van de kans op en uiteindelijk de behandeling van
hart- en vaatziekten gaan verreweg de meeste aandacht en middelen naar behandeling.
De medisch-specialistische kennis en de mogelijkheden voor behandeling van hart- en
vaatziekten zijn in de afgelopen vijftig jaar sterk toegenomen. De levensverwachting van
mensen na een beroerte of infarct is daardoor aanzienlijk verbeterd, net als hun kwaliteit
van leven. Wel zijn zij meestal de rest van hun leven hartvaatpatiënt (zie hoofdstuk 4).

Effectieve zorg vastgesteld door zorgverleners
Zorgverleners en hun wetenschappelijke verenigingen spelen een centrale rol in het
zorgstelsel. Zij verlenen de zorg. Het is hun rol om op basis van onderzoek en criteria te
formuleren wat bij een bepaalde indicatie effectieve en goede zorg is. Die zorg valt dan
bijna altijd onder de basisverzekering. Iedereen in Nederland betaalt daaraan mee. De
zorgverlener en de zorgvrager gaan samen na of die zorg ook past bij de individuele kenmerken en voorkeuren van de zorgvrager.

Waardengedreven zorgt vraagt om zorgvuldige afwegingen
De samenleving verwacht een meerwaarde van gezondheidszorg en welzijn in verhouding
tot de kosten, inzet van zorgverleners en belasting van het milieu. Waardengedreven zorg
vraagt daarom steeds om zorgvuldige afwegingen. Die afwegingen moeten plaatsvinden op tal van momenten en plekken. Het gaat niet alleen over de zorgrelatie tussen
zorgverlener en zorgvrager, maar ook over de context, de wijze waarop zorg en welzijn
zijn georganiseerd en gefinancierd, en hoe dat in de praktijk vorm krijgt. Daarbij worden
afwegingen gemaakt over wat medisch of technisch kan en wat een meerwaarde heeft
voor de individuele en publieke gezondheid.
Dit geldt ook voor dure (nieuwe) behandelingen en voor vormen van digitale zorg. Daarbij
moet voldoende ruimte beschikbaar blijven voor de ontwikkeling en introductie van
innovaties. In dit hoofdstuk agenderen we dat de kwaliteit van aanbevolen zorg in cardiologische richtlijnen beter op orde moet zijn en duidelijkheid geeft over welke meerwaarde
de aanbevolen zorg heeft voor mensen. Verder gaan we in de volgende paragrafen in op
de oplossingsrichtingen om de waardengedrevenheid van zorg te verbeteren aan mensen
met hart- en vaatziekten.
Dit hoofdstuk heeft een algemener karakter dan alleen hart- en vaatzorg.

3.1

| Kwaliteit van cardiologische
richtlijnen verbeteren

Mensen met hart- en vaatziekten kunnen niet altijd rekenen op zorg die voldoet aan
de criteria die in Nederland gelden. In cardiologische richtlijnen volgt de aanbevolen
zorg niet altijd recent wetenschappelijk onderzoek. De beroepsvereniging NVVC gaat
dit verbeteren en gaat in het programma ZE&GG de kennishiaten helpen oplossen.
Het Zorginstituut nodigt de Federatie Medisch Specialisten (FMS) uit om kwaliteitsontwikkeling samen af te stemmen.

Richtlijnen voor medische zorg beter onderbouwen
De reguliere medische zorg voor hart- en vaatziekten, zoals leefstijladvies, diagnostiek,
behandeling en nazorg, staat beschreven in richtlijnen. Het opstellen van richtlijnen is de
verantwoordelijkheid van beroepsgroepen in samenspraak met relevante andere partijen,
waaronder patiënten. Een richtlijn geeft aanbevelingen voor het leveren van zorg en moet
voldoen aan de actuele wetenschappelijke inzichten en overeenkomen met gangbare
zorg in de praktijk.

25 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Het Zorginstituut signaleert dat een aantal cardiologische richtlijnen verbetering nodig
heeft.65 Aanbevolen persoonsgerichte zorg in cardiologische richtlijnen blijkt onvoldoende
eenduidig en transparant te zijn. Verder zijn de aanbevelingen niet altijd onderbouwd met
het beschikbare meest relevante niveau van wetenschappelijk bewijs. Een voorbeeld
hiervan is de discussie over streefwaarden. Aanbevelingen negeren soms de gesignaleerde kennishiaten, en hogere niveaus van wetenschappelijk bewijs worden soms zonder
duidelijke reden buiten beschouwing gelaten. In Nederland geldt de GRADE-methodiek
als de norm voor wetenschappelijke onderbouwing in Nederlandse richtlijnen (zie kader).
De NVVC past GRADE nog niet overal toe. In plaats daarvan zijn de meeste cardiologische
richtlijnen die in Nederland worden gebruikt, gebaseerd op overeenstemming tussen
Europese vakgenoten. De NVVC neemt in Nederlandse cardiologische richtlijnen veel over
van de European society of cardiology (ESC). Door de afwijkende presentatie van de aanbevelingen in de ESC-richtlijnen is de onderbouwing van de aanbevelingen bovendien lastig te
interpreteren. Artsen kunnen hierdoor onjuiste conclusies trekken over de waarde van de
aanbeveling. Ten slotte blijven het perspectief van zorgvragers, het samen beslissen en de
organisatie van zorg onderbelicht in de ESC-richtlijnen en de Nederlandse cardiologische
richtlijnen.

Beroepsverenigingen aan zet
Het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (FMS) neemt een sleutelpositie
in bij het ontwikkelen en updaten van richtlijnen voor medisch-specialistische zorg in
Nederland. Net als de NVVC is de FMS op de hoogte van de verbeteringen die nodig zijn.
Beide partijen zetten de komende jaren in op herziening van de richtlijnen voor hart- en
vaatziekten. Daarbij zal in elk geval de wetenschappelijke onderbouwing van zorg een
aandachtspunt zijn. Kennishiaten kunnen bij het programma ZE&GG worden aan­
gedragen voor nadere onderbouwing.

Afstemmen van kwaliteitsontwikkeling
Het Zorginstituut heeft de wettelijke taak om de kwaliteitsverbetering van zorg te
stimuleren. Vanuit die wettelijke taak zoekt het Zorginstituut de samenwerking met de
FMS om tot een meer eenduidige manier van kwaliteitsmeting van zorg in Nederland te
komen.

3.2

| Instroom van dure innovaties
beter afbakenen

Soms wordt dure medisch-technologische zorg toegepast en vergoed zonder dat de
meerwaarde is aangetoond. De NVVC ontwikkelde een innovatieprocedure om tot
een zorgvuldige afweging te komen bij de instroom van nieuwe innovaties. ZN heeft
behoefte aan afbakening van de instroom. Het Zorginstituut gaat de mogelijkheden
na om deze ontwikkelingen te faciliteren.

Eerder zicht op potentie van innovatie
Innovaties in de zorg hebben ruimte nodig binnen het zorgstelsel om hun waarde te bewijzen. Tegelijk kunnen innovaties alleen passende zorg bevorderen als er een relevante
meerwaarde is voor gezondheidswinst en ze een maatschappelijk nut hebben. Het Zorginstituut streeft naar een proactieve benadering, zodat innovatie in de zorg leidt tot passende zorg. Door eerder en nauwer betrokken te zijn bij het innovatieproces, speelt het
Zorginstituut in op de vraagstukken bij de instroom en opschaling van nieuwe medische
hartvaatzorg in de basisverzekering. ‘Eerder’ betekent aan de voorkant van het innovatieproces. Dus vóórdat er mogelijk grote investeringen zijn gedaan door zorginstellingen en
ingrijpen moeilijk wordt. ‘Nauwer’ betekent dichter bij de daadwerkelijke ontwikkelingen
in de klinische praktijk.

26 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

GRADE-methodiek
Nederland gebruikt voor de
beoordeling van beslissingen en
aanbevelingen de internationaal
geaccepteerde methode Grading
of Recommendations, Assessment, Development and Evaluations (GRADE).
Hierbij worden de principes van
evidence-based medicine gevolgd.
De kern van GRADE is dat de op
systematische wijze gezochte en
geselecteerde literatuur en overige
onderbouwing op transparante en
gestructureerde wijze worden beoordeeld. Hierbij worden eventuele
onzekerheden in kaart gebracht en
samen met contextuele factoren
gewogen.

Prioriteren van innovaties

Innovatie en bekostiging

Innovaties met een duidelijke gezondheidswinst voor mensen en een belangrijke meerwaarde voor de zorg in zijn geheel moeten zo snel mogelijk vanuit de onderzoeksfase
beschikbaar komen voor iedereen die ze nodig heeft. In de huidige praktijk komt het
voor dat effectiviteit, kosteneffectiviteit en organisatorische meerwaarde onvoldoende
zijn aangetoond, terwijl sommige ziekenhuizen de medisch-technologische innovatie al
toepassen. In dat geval mag die niet worden vergoed uit de basisverzekering. De betreffende ziekenhuizen moeten de kosten daarvan zelf opvangen. Perspectiefrijke innovaties
moeten wel ruimte krijgen om hun meerwaarde aan te tonen met de juiste bewijsvoering
en passende onderzoeksdesign. Zo hebben zij kans om uit de basisverzekering vergoed
te worden. Innovaties die niet of niet alsnog aan zulke criteria kunnen voldoen, stoppen
daardoor eerder. Dit voorkomt vermijdbare kosten en weglekken van tijd en energie. Met
de Horizonscan MedTech voert het Zorginstituut hiertoe een pilot uit.

Als er dure medisch-technische
innovaties op de markt worden
toegelaten, kunnen deze nu zonder
belemmering in de zorgpraktijk
binnenkomen. Er bestaat geen
procedure voor aanschaf, gebruik
en indicatie-uitbreiding van dure
technologie in de zorg. De toetsing
of een nieuwe technologie of interventie veilig, effectief en doelmatig
is, ligt primair bij zorgprofessionals
en zorgverzekeraars. Dit staat in
schril contrast tot de toelating
van dure geneesmiddelen en de
geneesmiddelen die buiten ziekenhuizen om op de markt komen.
Daarbij voorziet het Zorginstituut
in een expliciete toetsing om deze
geneesmiddelen wel of niet toe te
laten tot de basisverzekering.

Innovatieprocedure toepassen en faciliteren
De NVVC heeft in 2022 de Procedure Innovatie gepubliceerd voor persoonsgerichte
innovaties.66 De procedure gaat over technologische en procesinnovaties. De procedure is
erop gericht om zorginnovaties voor hart- en vaatziekten op tijd in beeld te krijgen en te
selecteren welke relevant zijn voor mensen. De beroepsvereniging wil hiermee een goede
procedure maken voor structurele bekostiging en eventuele opname in de basisverzekering. Ook de adviezen van patiëntenorganisaties en industriële partijen worden meegenomen. ZN heeft aangegeven behoefte te hebben aan afbakening van de instroom van
nieuwe innovaties. Andere belangrijke vragen gaan over financieringsbronnen en over
hoe de procedure bijdraagt aan passende zorg. Er moet informatie komen over waar in
het zorgpad de innovatie meerwaarde heeft en wat daarbij als passend bewijs geldt. Het
Zorginstituut volgt met interesse deze ontwikkeling en de eerste ervaringen die met de
nieuwe innovatieprocedure van de NVVC worden opgedaan. Het Zorginstituut wil met
partijen de mogelijkheden nagaan hoe de implementatie van de procedure kan worden
gefaciliteerd. Verder geeft het Zorginstituut toelichting op beoordelingsvraagstukken en
ondersteunt het kennisontwikkeling daarover. Bijvoorbeeld waar mogelijk sprake is van
een technische variant op een interventie waarvan de meerwaarde vaststaat of niet ter
discussie staat.67
Een voorbeeld van innovatie bij mensen met pijn op de borst is een onderzoek van het
Radboudumc. Het gaat om mensen met acute klachten die voorheen door de ambulance
naar de Eerste Hart Hulp (EHH) werden gebracht. Door ambulancepersoneel de mogelijkheid te geven om mensen ter plekke te onderzoeken en het troponine-gehalte in het
bloed te bepalen, blijkt vervoer naar de EHH vaak niet nodig.68

3.3

| Stimuleren van digitaliseren

Digitale zorg wordt ook wel e-Health genoemd. Het vergroot de toegang van mensen
tot zorg en kan bijdragen aan de betaalbaarheid van zorg. Denk bijvoorbeeld aan
inzet van personeel dat door e-Health wordt bespaard. Of aan de mogelijkheden van
zorg op afstand en zorg thuis. Toch is een deel van de digitale zorg geen aantoonbare verbetering. En een ander deel dat de zorg wel verbetert, kan niet altijd worden
geïmplementeerd en opgeschaald. Partijen werken samen om digitale zorg integraal
onderdeel te maken van zorgverlening.

Zorg op afstand verandert en voegt toe
Bij innovatie voor persoonsgerichte zorg op afstand spelen verschillende vraagstukken. Deze
gaan over effectiviteit, kosteneffectiviteit en digitale uitwisseling van gegevens tussen
zorgvragers en zorgverleners en tussen zorgverleners onderling. Teleconsult en telemonitoring zijn voorbeelden van zorg op afstand. Het kan gaan om het vervangen van zorg, doordat
de vorm of manier van leveren van de zorg verandert. Het kan ook om nieuwe zorg gaan. Het

27 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Meer over innovatie in publicaties
van het Zorginstituut:
− Zorg voor innoveren;
− Pilot Horizonscan Medische
Technologie;
− Leidraad NIKP (Nieuwe
Interventies in de Klinische
Praktijk);
− Vormgeven aan passende zorg
bij chirurgische innovaties.

Zorginstituut heeft eerder de volgende uitspraak over e-Health gedaan: wanneer het gaat
om het vervangen van bestaande zorg waarvan de effectiviteit niet wezenlijk wijzigt, is de
zorgverlening in digitale vorm verzekerde zorg. Als het om ‘nieuwe’ zorg gaat, dan moet deze
worden beoordeeld zoals dat ook voor andere interventies geldt.69 Naar verwachting leidt de
inzet van e-Health niet direct tot daling van de zorgkosten en de werkdruk.70

Zorgverzekeraars werken samen aan implementatie digitale zorg
Bij het Kenniscentrum Digitale Zorg werken zorgverzekeraars samen aan mogelijkheden
om doelmatige digitale en hybride zorg sneller te implementeren. Aan de hand van een
systematiek wordt de te verwachten meerwaarde van digitale zorg in beeld gebracht en
bepaald of deze zorg veilig, effectief, opschaalbaar en verzekerbaar kan zijn. Voor de verzekerbaarheid van deze zorg gaat het om handvatten voor het verzamelen van passend
bewijs voor de meerwaarde van digitale zorg. In het Kenniscentrum Digitale zorg kijken
zorgverzekeraars samen met het Zorginstituut naar ontwikkeling van deze handvatten.
De systematiek kan ook aanwijzingen opleveren voor wanneer de digitale zorg voor een
duiding bij het Zorginstituut wordt voorgedragen.

Initiatieven voor innovatie van digitale zorg
Zorgaanbieders kunnen voor het investeren in zorg op afstand een beroep doen op transformatiegeld van het IZA. Dit betekent dat er geld beschikbaar is voor de transformatie
naar de juiste zorg op de juiste plek. Hieronder beschrijven we initiatieven van innovatie
bij de zorg voor mensen met hart- en vaatziekten.
− De DCVA heeft een visie op zorg op afstand ontwikkeld. De inzet van digitale hart- en
vaatzorg is alleen wenselijk als die aantoonbare meerwaarde heeft, kosteneffectief is
en mensen keuzevrijheid geeft. Er moet voldoende begeleiding zijn, het moet ondersteunend zijn aan de behandeling en er deel van uitmaken. Momenteel werkt DCVA
het actieplan verder uit.
− Zorg op afstand met telebegeleiding wordt al geruime tijd toegepast bij mensen met
hartfalen, maar er zijn nog steeds veel vragen. Uit onderzoek blijkt dat telebegeleiding
bij hartfalen meestal niet leidt tot minder opnames en bezoeken aan de spoedeisende
hulp. Ook zijn er aanwijzingen dat de zorgvraag toeneemt. Verder is het effect op de
zorgkosten onduidelijk.
− In 2021 is de prospectieve multicenter registry-based cohort studie (RELEASE-HF) van
start gegaan. Het doel van deze studie is het identificeren voor welke subgroep van
mensen met hartfalen telebegeleiding (kosten)effectief is en welke vormen van telebegeleiding het meest (kosten)effectief zijn. De studie geeft antwoord op een van de
kennishiaten uit de Kennisagenda 2019 van de NVVC.

3.4

| Randvoorwaarden voor de
basisverzekering verduidelijken

Van sommige behandelingen in de hart- en vaatzorg is niet bekend of ze voldoen
aan de criteria voor verzekerde zorg. Terwijl deze zorg wel wordt geleverd en wordt
vergoed uit de basisverzekering. Om te zorgen dat de zorg ook in de toekomst
toegankelijk blijft, moet het Zorginstituut aansturen op het wegnemen van deze
onduidelijkheden bij alle medische zorg. Een mogelijkheid voor verduidelijking van de
randvoorwaarden in de hart- en vaatzorg is dat betrokken partijen samen een kwaliteitskader opstellen.
Het overgrote deel van de zorg die onder de basisverzekering valt, staat alleen in algemene termen beschreven in de Zorgverzekeringswet. Dit voorkomt dat de overheid elke
(nieuwe) diagnostiek of behandeling beoordeelt voor vergoeding, bij elk medisch vakgebied. Zo komen innovaties in de praktijk sneller beschikbaar en blijft de zorgpraktijk upto-date. Een nadeel van dit ‘open systeem’ is dat niet altijd duidelijk is of een behandeling

28 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Meer over digitaliseren:
− Wanneer is e-Health verzekerde
zorg? Zorginstituut Nederland,
2011.
− The COVID-19 Pandemic and the
Future of Telemedicine. OECD,
2023.
− Integraal Zorgakkoord 2022.

voldoet aan de vereisten voor verzekerde zorg en in aanmerking komt voor vergoeding
(zie kader). De overheid vertrouwt hiervoor op partijen die bij deze zorg betrokken zijn,
zoals zorgverleners, wetenschappelijke verenigingen, zorgaanbieders, patiëntenorganisaties en zorgverzekeraars.

Zorg in de basisverzekering verduidelijken
Met het oog op goede patiëntenzorg en optimale inzet van collectieve middelen is duidelijkheid wenselijk of een behandeling voldoet aan de wettelijke vereisten voor verzekerde
zorg en in aanmerking komt voor vergoeding. Met name wat betreft de tweede vereiste
om voor vergoeding in aanmerking te komen, het voldoen aan de stand van de wetenschap en praktijk, onderkennen partijen in het IZA dat meer verduidelijking nodig is. Het
Zorginstituut zoekt nu naar mogelijkheden om hierover meer helderheid te scheppen. Bij
kennishiaten die de beroepsgroepen hebben geconstateerd, kan nader wetenschappelijk
onderzoek worden ingezet. Het programma ZE&GG is speciaal hiervoor ingericht. Ook
kan het Zorginstituut vaker een standpunt innemen over de specifieke meerwaarde van
een zorginterventie. Met een standpunt verduidelijkt het Zorginstituut of bepaalde zorg in
de basisverzekering zit. Op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten kan het Zorginstituut ook medische interventies toetsen aan ‘de stand van de wetenschap en praktijk’.
Hiervoor wordt de GRADE-methodiek gebruikt (zie paragraaf 3.1).

Randvoorwaarden voor passend zorgaanbod verduidelijken
Passende zorg gaat ook over de randvoorwaarden waaronder zorg tot stand komt. Het
gaat vooral over hoe we zorg organiseren en leveren. Dit geldt ook voor gezamenlijke
besluitvorming en afweging van alternatieven. De Kwaliteitsraad van het Zorginstituut
adviseert het bevorderen van maatschappelijke kwaliteitskaders per sector. Hierin kunnen
afspraken over de context van zorgverlening worden vastgelegd. In een kwaliteitskader
formuleren betrokken partijen een gezamenlijke visie op goede zorg in de sector. Naast
de beroepsverenigingen zijn daarbij ook de patiëntenorganisaties en zorgverzekeraars
vertegenwoordigd, en wordt de verbinding met sociale partners opgezocht.

3.5

| Bewust worden van mogelijkheden
om de zorg duurzamer te maken

Duurzaamheid in de zorg heeft in het verleden weinig aandacht gekregen, terwijl wel
mogelijkheden bestaan om de zorg duurzamer te maken. Daarom moet duurzaamheid een norm worden voor goede zorg. Dit vraagt om bijkomende afwegingen bij het
aanbod van zorg. Partijen hebben hierover afspraken gemaakt. Het Zorginstituut gaat
duurzaamheid betrekken bij zijn taken.
De Nederlandse zorgsector draagt voor ongeveer 7 procent bij aan de totale uitstoot
van broeikasgassen. Ook is 4 procent van het afval in Nederland en 13 procent van het
grondstoffengebruik afkomstig uit de zorg. Het is niet bekend hoe groot het aandeel
van de zorg voor hart- en vaatziekten hierin is. Het grootste deel van de uitstoot en het
grondstoffengebruik door de zorgsector wordt veroorzaakt door de productie van chemische producten. Denk aan geneesmiddelen en producten als zeep en oplosmiddelen.71
De Gezondheidsraad vindt dat duurzaamheid een norm moet worden voor goede zorg,
naast veiligheid, effectiviteit, doelmatigheid en cliëntgerichtheid. Dit vraagt erom dat
duurzaamheid een plek krijgt in de strategische visie van zorginstellingen, in medische
richtlijnen en in de opleiding van zorgpersoneel. Ook zijn aanpassingen nodig in de hele
zorgketen van ontwerp, productie, gebruik en afvalverwerking van hulpmiddelen.72

29 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Vereisten voor verzekerde zorg
Zorg moet aan drie wettelijke
vereisten voldoen voordat het mag
worden vergoed uit de basisverzekering:
1. Plegen te bieden: het gaat erom
of de soort zorg tot het domein
behoort van een bepaalde beroepsgroep en of deze beroepsgroep de zorg tot zijn deskundigheid rekent.
2. Stand van de wetenschap en
praktijk: vervolgens moet bepaald zijn dat de zorg voldoende
en op groepsniveau bewezen
effectief is.
3. Redelijkerwijs aangewezen: ten
slotte is het van belang dat de
zorgverzekeraar toetst of een
individuele verzekerde redelijkerwijs is aangewezen op deze zorg.
Dit is het zogenoemde indicatievereiste.
Het Zorginstituut toetst alleen
aan de wettelijke criteria als daar
aanleiding voor is. Het resultaat van
zo’n beoordeling noemen we een
standpunt. Dit hoeft niet bekrachtigd te worden door de minister van
VWS. Voor dure geneesmiddelen
en geneesmiddelen die buiten ziekenhuizen om op de markt komen,
vindt standaard een toets plaats
door het Zorginstituut voor toelating tot de basisverzekering. Naast
de wettelijke vereisten wordt hierbij
ook getoetst aan de (maatschappelijke) criteria noodzakelijkheid,
kosteneffectiviteit en uitvoerbaarheid. Het resultaat hiervan is een
advies aan de minister van VWS. Bij
een positief besluit wordt het met
een wetswijziging toegevoegd aan
de zorg in de basisverzekering.
Meer hierover in publicaties van het
Zorginstituut:
− Beoordeling stand van de
wetenschap en praktijk 2023;
− Pakketbeheer in de Praktijk 4.

Duurzaamheid laten meewegen in taken en verantwoordelijkheden
De ondertekenaars van het IZA erkennen de maatschappelijke verantwoordelijkheid
om verduurzaming zo snel en efficiënt mogelijk te bewerkstelligen – iedere partij vanuit
zijn eigen rol, verantwoordelijkheid en mogelijkheden.73 Inhoudelijke afspraken over
de uitvoering en financiering van verdere verduurzaming van de zorg hebben partijen
uitgewerkt in de Green Deal ‘Samen werken aan Duurzame Zorg‘. Daarin staan de doelen
en acties die partijen overeen zijn gekomen. Uiteindelijk moet de zorg in 2050 klimaatneutraal zijn en maximaal grondstoffen en materialen hergebruiken. De acties richten zich
op meer bewustwording en kennis bij iedereen die met zorg te maken heeft, de relatie
tussen een gezonde leefstijl, gezondheid en duurzame zorg en het verminderen van de
milieubelasting van medicijngebruik.74 Het Zorginstituut gaat verkennen hoe duurzaamheid meegenomen kan worden bij zijn wettelijke taken op het gebied van kwaliteit van
zorg en voor verzekerde zorg in de basisverzekering.

Initiatieven voor verduurzaming in de zorg
Vanuit de cardiovasculaire geneeskunde zijn geen initiatieven bekend voor verduur­
zaming in de zorg. Wel komt er vanuit andere netwerken informatie met praktische tips
voor duurzaam werken in ziekenhuizen. De volgende gaan ook over zorg voor hart- en
vaatziekten:
− Het Landelijk Netwerk de Groene OK is een samenwerkingsverband van vijftien
wetenschappelijke en beroepsverenigingen dat de zorg op de operatiekamer (ok)
wil verduurzamen. Het netwerk stimuleert en ondersteunt individuele medisch
specialisten en zorgprofessionals met informatie over duurzaam en veilig omgaan
met anesthesiedampen, medicijnresten, energie, circulair werken en plastic afval. Het
netwerk stelt hiervoor een landelijke leidraad duurzaamheid op. Het ministerie van
VWS heeft in 2022 een subsidie toegekend aan het netwerk om de komende twee jaar
de Nederlandse ok’s verder te verduurzamen.
− De Groene IC ondersteunt intensive care (ic) afdelingen van ziekenhuizen bij de verduurzaming van de zorg. Door een netwerk op te bouwen van alle ic’s in Nederland kunnen
kennis en goede praktijkvoorbeelden worden gedeeld. Verder zet de Groene IC zich in
voor het aanpassen van medische richtlijnen met oog voor duurzaamheid.
− Het Radboudumc heeft samen met zorgverzekeraar VGZ maatregelen doorgevoerd
om zorg duurzamer te maken. Hieronder valt het thuis behandelen van mensen met
een beroerte, alternatieve diagnostiek bij mensen met hoge bloeddruk en de inzet
van een geriater na een TAVI-behandeling (zie 4.4). Uit een raming volgt dat het
Radboudumc hiermee jaarlijks 48.000 kg CO2 minder uitstoot. Dit is vergelijkbaar
met ruim 300.000 autokilometers.75

30 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

4
Kwaliteit van
leven met nazorg
optimaliseren
Afhankelijk van de ernst van hart- en vaatziekten moeten mensen leren omgaan met de langetermijngevolgen en toewerken
naar een zo goed mogelijk functioneren. Het is niet altijd duidelijk
welke behandeling of zorg daadwerkelijk daaraan bijdraagt. Het
Zorginstituut vraagt de beroepsverenigingen om hier meer duidelijkheid over te geven.

Dit hoofdstuk in het kort
Signalen
1. Mensen met een door­
gemaakte hart- en vaatziekte
blijven nogal eens onnodig
lang onder controle in de
tweede lijn.
2. Van mensen met hart- en
vaatziekten die onder
behandeling staan van een
medisch specialist is niet altijd
de hele gezondheidssituatie
in beeld.
3. Bepaalde groepen mensen
met stabiele angina pectoris
krijgen hartrevalidatie aangeboden, terwijl voor hen de
effectiviteit en doelmatigheid
daarvan niet is vastgesteld.
4. Mensen krijgen medische
technologie aangeboden
waarvan de meerwaarde bij
hun medische klachten niet is
vastgesteld.
Oplossingsrichtingen
1. Toepasselijke zorg bieden
aan mensen met een door­
gemaakte hart- en vaatziekte.
2. Overzicht houden bij
meerdere gezondheids­
problemen tegelijk.
3. Hartrevalidatie weten­
schappelijk onderbouwen
en doelmatig inzetten.
4. Inzet van medische
technologie monitoren.
Wie neemt het voortouw
1. Coalitie Leefstijl in
de Zorg, NVIVG, NVVC,
Nederlandse Vereniging
voor Hart- en Vaat
Verpleeg­kundigen (NVHVV).
2. Beroepsgroepen
en zorgaanbieders.
3. NVVC, FMS.
4. Het Zorginstituut.

31 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

In westerse landen zijn mensen met hart- en vaatziekten vaak chronische patiënten
geworden. Dat komt doordat de hoogwaardige zorgverlening bij beroertes en infarcten
inmiddels veel mensenlevens redt. Mensen die een infarct of beroerte hebben gehad,
hebben een zeer hoge kans op een volgend infarct of beroerte. Daarom vallen zij in de
hoogste risicogroep.
Niet voor elke hart- en vaatziekte is duidelijk hoeveel nazorg nodig is en welke gezondheidswinst dat oplevert. Mensen die een infarct of beroerte hebben doorgemaakt, komen
altijd in aanmerking voor leefstijladvies, gestructureerde monitoring van risicofactoren en
medicijnen (CVRM, zie hoofdstuk 2). Soms wordt hartrevalidatie of medische technologie
ingezet. Daarnaast bieden Harteraad en Hartpatiënten Nederland informatie en praktische tips voor patiënten ter ondersteuning van zelfmanagement.
Het is onduidelijk of hartrevalidatie toegevoegde waarde heeft voor patiënten met
stabiele angina pectoris die alleen medicijnen krijgen of een dotterbehandeling hebben
ondergaan. Sommige medische technologie wordt aangeboden aan bepaalde patiëntengroepen, terwijl die voor hen geen toegevoegde waarde heeft.
In de volgende paragrafen gaan we verder in op de oplossingsrichtingen om de kwaliteit
van leven van mensen met hart- en vaatziekten met nazorg te optimaliseren.

4.1

| Toepasselijke zorg bieden aan
mensen met een doorgemaakte
hart- en vaatziekte

Mensen die een hartinfarct of beroerte hebben doorgemaakt, hebben blijvend een
zeer hoge kans op herhaling. Toch hebben zij invloed op sommige risicofactoren,
waarmee zij de kans op een nieuwe hart- en vaatziekte kunnen beperken. Het is
van belang om de zorg en ondersteuning daarvoor op de juiste plek aan te bieden.
De Coalitie Leefstijl in de Zorg en verschillende beroepsverenigingen nemen hierbij
initiatieven.
Na de behandeling in de acute fase van een hart- en vaatziekte, bijvoorbeeld na een
hartinfarct of beroerte, staan patiënten het eerste jaar meestal onder controle van een
medisch specialist in de tweede lijn. Vaak monitort een specialist het orgaanprobleem en
voert de (vasculair) internist de hartvaatzorg uit. Behandeling bestaat uit adviezen voor
leefstijlaanpassing en medicijnen. Mensen krijgen daarbij regelmatige controles om hun
bloeddruk en cholesterolwaarden te monitoren (CVRM, zie hoofdstuk 2). De zorg richt
zich op het verminderen van de risicofactoren die beïnvloedbaar zijn: roken, hoge bloeddruk, hoog cholesterol, ongezond gewicht, weinig beweging en veel stress.

Feitelijke kans op herhaling hoger dan beleefde kans
Uit onderzoek blijkt dat mensen denken dat hun kans op herhaling kleiner wordt door
alleen monitoring of doordat ze onder behandeling staan van een medisch specialist of
huisarts.76,77 Ze verwachten dat monitoring een nieuw hartinfarct of beroerte kan voor­
komen. Dat is niet het geval. Iemand die al eens een hartinfarct of beroerte heeft gehad,
houdt een zeer hoge kans op herhaling. Het doel van de behandeling is om verdere schade
aan het hart- en vaatstelsel te beperken en zo de levensverwachting te verbeteren.

Toepasselijke ondersteuning bij leefstijlaanpassing
Dat een leefstijlaanpassing voor chronische patiënten een centrale rol moet hebben,
daarover bestaat brede consensus. In ziekenhuizen en revalidatiecentra zijn weinig
mogelijkheden voor structurele ondersteuning en begeleiding bij leefstijlaanpassing,

32 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

terwijl mensen vlak na een hartinfarct of beroerte daar juist ontvankelijk voor zijn.
De NVHVV stimuleert de kennisontwikkeling van de beroepsgroep en wil hieraan een
bijdrage leveren. In de praktijk weten zorgverleners in de tweede en derde lijn niet altijd
naar wie zij deze mensen daarvoor kunnen doorverwijzen. Zij zijn onvoldoende bekend
met het zorgaanbod en hulp vanuit de gemeente en de informatie, ondersteuning en de
beweegclubs van Harteraad.
De CVRM-richtlijn adviseert om mensen na afronding van de behandeling door een
medisch specialist te verwijzen naar hun huisarts. In de praktijk zien we dat mensen lang
onder controle blijven van medisch specialisten in de tweede lijn, en ook dat mensen regelmatig later opnieuw naar de tweede lijn worden verwezen. Door afspraken in het IZA is
in 2023 de Coalitie Leefstijl in de Zorg van start gegaan. Deze coalitie heeft als missie dat
vanaf 1 januari 2025 de inzet op gezonde leefstijl integraal onderdeel is van de reguliere
zorg voor mensen met een gezondheidsklacht, aandoening of ziekte.78

Naast leefstijlaanpassing ook medicijnen
Naast advies over leefstijlaanpassing krijgen mensen met een hoge en zeer hoge kans
vaak medicijnen om de streefwaarden voor bloeddruk en cholesterol te behalen. Idealiter
wordt daarbij de verwachte gezondheidswinst afgewogen tegen de nadelige effecten,
zoals bijwerkingen. Dit staat verder beschreven in hoofdstuk 2.

Afstemming tussen eerste en tweede lijn
Voor patiëntgerichte afstemming tussen zorgverleners in de eerste en tweede lijn ontbreken duidelijke afspraken om tot het best passende zorgaanbod te komen. De NVIVG wil
hierover tot duidelijke afspraken komen. Op regionaal niveau zijn diverse voorbeelden
van samenwerking te vinden.
− Connect is zo’n regionaal netwerkprogramma van de NVVC. Dit programma richt zich
op betere samenwerking tussen de tweede en eerste lijn bij patiënten die CVRM-zorg
nodig hebben. Connect gaat uit van de al bestaande infrastructuur van aangesloten
regionale samenwerkingsverbanden. Belangrijke succesfactoren zijn de aanwezigheid
van technische mogelijkheden voor gegevensuitwisseling tussen de eerste en tweede
lijn en afspraken over een ‘meedenk-consult’ zodat medisch specialisten adviezen
kunnen geven aan huisartsen.
− Samen Gezond Spreekuur is een initiatief van het Jeroen Bosch Ziekenhuis samen met
huisartsen, de gemeente ’s-Hertogenbosch en de GGD. Met een brede anamnese
wordt gekeken naar alle facetten van iemands leven en daarmee dus ook naar de
onderliggende problematiek. Ook hebben de betrokken partijen een gezamenlijk
leefstijlprogramma ontwikkeld.

4.2

| Overzicht houden bij meerdere
gezondheidsproblemen tegelijk

Mensen met hart- en vaatziekten of verhoogde kans daarop hebben meestal ook
andere gezondheidsproblemen, vooral op latere leeftijd. Zij kunnen te maken krijgen
met meerdere medisch specialisten en andere zorgverleners. Het blijkt dat de zorgverleners hun zorg, behandelingen en adviezen onderling onvoldoende op elkaar afstemmen. Er is meer overzicht nodig. Het is aan de beroepsverenigingen en zorgaanbieders
om hierover duidelijke afspraken te maken.
Als mensen met een hart- en vaatziekte ook andere gezondheidsproblemen hebben,
krijgen zij vaak te maken met verschillende zorgverleners. De richtlijnen adviseren artsen
om het behandelbeleid daarop af te stemmen. Ook geven de richtlijnen aanvullende aanbevelingen bij vaak voorkomende overige aandoeningen. Het Zorginstituut signaleert dat
in de praktijk onvoldoende overzicht wordt gehouden van de behandelingen en overige

33 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

zorg die een hart- en vaatpatiënt van verschillende zorgverleners ontvangt. Dat gebeurt
ook als het gaat om zorgverleners binnen hetzelfde ziekenhuis. Multidisciplinair overleg
tussen specialisten van de verschillende betrokken vakgebieden komt vaak niet tot stand
en is ook niet altijd ingeregeld.
Mensen met meerdere aandoeningen integraal behandelen
Om medisch-specialistische zorg op een patiënt te kunnen afstemmen, is een zorgverlener nodig die het overzicht houdt en de regie neemt. Deze kan de andere betrokken zorgverleners feedback geven bij behandelingen en zien of die zorg aansluit bij de bijkomende
gezondheidsproblemen. Eén zorgverlener die het aanspreekpunt is, is ook voor patiënten
heel belangrijk. Patiënten of hun naasten kunnen in het algemeen de verschillende aspecten van hun gezondheidsproblemen niet geheel overzien. Daardoor wordt het voor hen
lastig om daar op een goede manier naar te handelen. Hierdoor kunnen zij dit onvoldoende naar voren brengen tijdens de gezamenlijke besluitvorming over de behandelingen die
zij voor hun verschillende aandoeningen krijgen.

4.3

| Hartrevalidatie wetenschappelijk
onderbouwen en doelmatig
inzetten

Hartrevalidatie is effectief na een infarct of bypassoperatie. Maar hartrevalidatie wordt
ook gegeven bij andere hart- en vaatziekten, terwijl het nut daarvan niet duidelijk is.
Het Zorginstituut heeft betrokken partijen gevraagd om hier helderheid over te geven.
Ook kan zorg dicht bij huis mogelijkheden bieden voor doelmatige inzet van nazorg.

Revalidatie om functioneren te verbeteren
Na de behandeling van een acute hart- en vaatziekte kunnen mensen nazorg krijgen om
hun leven weer op te pakken. De hartrevalidatie bestaat uit multidisciplinaire zorg met als
doel minder toekomstige hart- of vaatincidenten en meer kwaliteit van leven. De
cardioloog (of neuroloog bij een beroerte) bepaalt of een verwijzing naar revalidatie
nodig is.79,80 De toegevoegde waarde van revalidatie is alleen niet bij álle hart- en
vaatziekten vastgesteld.

Revalidatie alleen effectief voor bepaalde patiënten
Hartrevalidatie is bewezen effectief bij mensen die een hartinfarct of een bypassoperatie hebben gekregen, en in bepaalde situaties ook na een dotterbehandeling. In 2017
heeft het Zorginstituut opgemerkt dat de toegevoegde waarde van hartrevalidatie en
de gezondheidswinst voor mensen met stabiele angina pectoris niet wetenschappelijk
vaststaat.81 Daardoor bestaan twijfels over de doeltreffendheid van de inzet ervan voor
de groep met deze indicatie. Ook voor overige groepen met hart- en vaatziekten zijn de
effectiviteit van hartrevalidatie en de gezondheidswinst niet vastgesteld. In 2017 heeft
het Zorginstituut de beroepsgroepen gevraagd om selectievere inzet van hartrevalidatie.
Met de beroepsgroepen is afgesproken om de wetenschappelijke onderbouwing van de
effectiviteit van hartrevalidatie te actualiseren. Het Zorginstituut volgt de ontwikkelingen.

Doelmatige nazorg verlenen op de juiste plek
Een aantal activiteiten van hartrevalidatie in het ziekenhuis overlappen met de CVRM-ketenzorg in de huisartsenpraktijk (zie paragrafen 2.2 en 4.1). Het is op dit moment niet
duidelijk hoe de doelmatigheid zich verhoudt tussen hartrevalidatie en CVRM-ketenzorg
bij verschillende patiëntengroepen. Passende zorg vindt bij voorkeur plaats dicht bij huis.
Het Zorginstituut wil nagaan wat nodig is om meer mensen passende nazorg in hun eigen
omgeving te bieden.

34 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Hartrevalidatie
Hartrevalidatie is een programma
dat bestaat uit een breed scala aan
activiteiten die gericht zijn op het
lichamelijke, psychische en sociale
functioneren van de mens en op de
bescherming tegen (verdere) harten vaatproblemen. Een voorbeeld
is leefstijlaanpassing. Hartrevalidatie is ook bedoeld voor familie
en naasten van hartpatiënten in de
vorm van het verlenen van steun en
informatievoorziening. Samen met
de zorgvrager stelt de zorgverlener
vast welke doelen iemand met de
revalidatie wil bereiken en welke
interventies in welke vorm gevolgd
zullen worden. Deze hartrevalidatie
vindt nu plaats in het ziekenhuis.

4.4

| Monitoren van het inzetten van
medische technologie

Passende inzet van medische technologie moet leiden tot aantoonbare gezondheidswinst voor mensen. Bij twee interventies heeft het Zorginstituut geconstateerd dat
verbeteringen nodig zijn voor het bepalen van wie baat heeft bij deze behandelingen.
Het Zorginstituut oriënteert zich naar aanleiding daarvan op randvoorwaarden voor
gepaste inzet van medische technologie.
Om daadwerkelijk gezondheidswinst te bereiken door inzet van medische technologie
zijn randvoorwaarden nodig. Dat blijkt uit de twee voorbeelden van de transcatheter aortaklep-implantatie (TAVI) bij mensen die anders een openhartoperatie nodig hebben en
de implanteerbare cardioverter-defibrillator (ICD) bij mensen met hartritmestoornissen.

Nog niet alles over effectiviteit bekend bij introductie
Voorafgaand aan de introductie in ziekenhuizen is de effectiviteit met een termijn van
twee tot vijf jaar onderzocht en bekend. Op basis van die onderzoeken neemt het Zorg­
instituut een standpunt in of nieuwe medische technologie in de basisverzekering komt
en voor wie.
Ervaringen in de praktijk en vervolgonderzoeken blijken aanleiding te geven tot her­
beoordeling van de geschiktheid van deze behandelingen voor specifieke groepen
mensen.
− De NVVC en de Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie hebben in overleg
met het Zorginstituut een indicatiedocument voor TAVI opgesteld. Dit helpt artsen
nauwkeuriger vaststellen welke patiënten naar verwachting baat bij TAVI hebben.
Verder heeft het Zorginstituut met de NZa afspraken gemaakt over verlaging van de
maximumtarieven voor de vergoeding van TAVI. Het Zorginstituut monitort het aantal
geplaatste TAVI’s en de ontwikkeling van de kosten van deze behandeling.82
− Ook bij de ICD gaan partijen richtlijnen opstellen om duidelijkere indicaties te geven
voor de plaatsing en voor vervanging na de technische levensduur van vijf tot tien
jaar. Verder heeft het Zorginstituut met partijen afspraken gemaakt over verbetering
van voorlichting. Mogelijke onbedoelde nadelige effecten van een ICD moeten deel
uitmaken van de voorlichting en worden besproken met patiënten. Dit is nodig om
de gezamenlijke besluitvorming te bevorderen tussen zorgverlener en patiënt over de
plaatsing van een ICD.83

35 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

TAVI
TAVI is een alternatief voor een
openhartoperatie bij mensen met
een ernstige vernauwing van de
hartklep (aortaklepstenose) die
een vervanging van de aortaklep
nodig hebben. Bij TAVI wordt een
kunstklep in opgevouwen toestand
via de lies van de patiënt ingebracht
en geplaatst. In 2020 gebeurde
dat 3100 keer. Hoewel TAVI voor
mensen minder belastend is,
komt niet iedereen hiervoor in aan­
merking. TAVI is niet voor iedereen
effectief. Dit komt doordat niet
bekend is hoe lang TAVI-kleppen
meegaan en na TAVI vaker een
pacemakerplaatsing nodig is.
ICD
Bepaalde groepen mensen met
een blijvend verhoogde kans op
een plotse hartdood door een
ernstige hartritmestoornis kunnen
een ICD krijgen. Dit is een inwendig
apparaat dat een schok geeft bij
een levensbedreigende hartritme­
stoornis. Jaarlijks worden er in
Nederland ongeveer 6000 ICD’s
geplaatst bij mensen met een verhoogde kans op plotse hartdood.

5
Inzetten op de
transitie, leren
en ontwikkelen
met passende
zorgpraktijken
De voorgaande hoofdstukken geven mogelijkheden aan om de
bestaande organisatie van hart- en vaatzorg verder te verbeteren
en te optimaliseren. Om tot toekomstbestendige zorg te komen, is
het ook nodig om samen al lerend en opgavegericht te werken
om de hart- en vaatzorg passender te maken. De transitie naar
passende hart- en vaatzorg werkt dan toe naar zorg die mens­
gericht, houdbaar en duurzaam is. Door te leren en ontwikkelen
met passende zorgpraktijken kan gaandeweg vorm gegeven
worden aan zorg die mensgericht, houdbaar en duurzaam is.

36 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Dit hoofdstuk in het kort
Signalen
1. Vernieuwingen komen doorgaans niet of moeizaam tot
volwassenheid en landelijke
opschaling.
2. Werk in de praktijk richt zich
met name op verbeteren van
het bestaande, terwijl tot
transitie komen over echt
anders denken, handelen
en doen gaat.
Kwesties die rol spelen in de
oplossingsrichting
1. vanuit een voorlopersgroep
werken naar een duurzame
ondersteuningsstructuur op
regionaal niveau.
2. samenwerking aangaan
met andere netwerken en
stakeholders.
3. zichtbaar en begrijpelijk
maken van de waarden­creatie
in passende zorg en hoe dit
vanuit bestuur en beleid
ondersteund kan worden.
4. structureel inbedden van
leren en ontwikkelen.
Wie neemt het voortouw
Zorginstituut en overige
betrokken partijen.

Goede voorbeelden en initiatieven komen meestal niet of moeizaam tot volwassenheid
en landelijke opschaling. Sturing in de klassieke zin, zoals managen en beheersen, stuit op
structurele en culturele belemmeringen die bredere toepassing van de initiatieven tegenhouden. Een transitie start bij het besef dat beweging niet is aan te sturen in die klassieke
zin. Bij een transitie hebben alle betrokkenen inbreng en invloed op het vinden van een
nieuwe koers. Er is geen vastomlijnde beschrijving waaraan een passende zorgpraktijk
voldoet. We weten immers niet hoe mensgerichte, houdbare en duurzame zorg er precies
uit zal zien. Wel gaan passende zorgpraktijken over een andere manier van denken, doen
en organiseren.

Impactvol werken
De oplossingsrichting in dit veranderkundige hoofdstuk bestaat uit twee essentiële en
met elkaar samenhangende oriëntaties. Ten eerste gaat het om investeringen in samenwerking en samenspel van partijen. Voor een succesvolle, blijvende verandering is een
stabiel netwerk nodig met structurele communicatie en afstemming. Dat helpt bij het
leren en ontwikkelen van praktijken, het toepassen en uiteindelijk het verankeren ervan
in organisaties. Vaak ontbreekt het bij partijen en stakeholders dat zij gezamenlijk werken
aan het laten doorgroeien van initiatieven, het verbinden van vergelijkbare initiatieven en
het een gangbare werkwijze laten worden. Ten tweede is het nodig om te werken aan het
doorbreken van belemmerende routines, structuren en mechanismen van de oude werkwijze. Zorg die mensgericht, houdbaar en duurzaam is, komt niet tot stand door alleen te
werken aan verbetering van de bestaande situatie. Passende zorg vraagt ook het zetten
van de stap naar een fundamentele verandering. Door intensief te monitoren en iedere
keer te kijken naar wat wel of niet lukt, kan een volgende stap worden gezet. Dit helpt om
richting te bepalen en bij te sturen.

Anders denken, anders handelen, anders organiseren
Om deze oplossingsrichting in te gaan, zijn er vier kwesties waarin geïnvesteerd moet
worden om tot een landelijke toepassing van passende zorg te komen.
− Vanuit een groep met initiatiefnemers werken aan een duurzame ondersteuning van
initiatieven binnen de regio.
− De samenwerking aangaan met andere netwerken en partijen die relevant kunnen zijn
voor verbreding en inbedding van de initiatieven.
− Het inzichtelijk maken van de nieuwe manier van denken, handelen en organiseren in
passende zorg. Daarbij aandacht geven aan hoe dit vanuit het bestuur en het beleid
kan worden ondersteund, in samenhang met het programma ‘Passende zorgpraktijken’ van het Zorginstituut.
− Het proces van leren en ontwikkelen opnemen in de nieuwe werkprocessen, netwerken en organisaties.
Deze kwesties zijn complex en komen vaak moeizaam van de grond. Er is een kwalitatief goed netwerk van mensen, initiatieven, partijen en stakeholders nodig om op deze
manier de zorg vanuit de praktijk te veranderen. En dit geldt niet alleen voor de hart- en
vaatzorg.84,85,86

Lerende passende zorgpraktijken
Binnen het netwerk Connect, een programma van de NVVC, bestaan verschillende initiatieven waarin medische disciplines samenwerken. Het zijn initiatieven waarbij betrokken
partijen samen op zoek zijn gegaan om tot een nieuwe werkwijze te komen. Al lerende in
de soms weerbarstige praktijk kan een transitie tot stand komen. Het doel is om de lerende passende zorgpraktijken in beeld te brengen. Daarmee wordt zichtbaar wat de lerende
beweging en de ontwikkelingen zijn om tot transitie te komen in de gezondheidszorg
voor mensen met hart- en vaatziekten of een verhoogde kans daarop.

37 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Werkagenda
Het Zorginstituut heeft in dit signalement verschillende mogelijkheden benoemd voor
meer passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten. Op basis daarvan hebben
we de werkagenda opgesteld. Met de beschreven activiteiten kunnen partijen en het
Zorginstituut passende zorg verder vorm geven in de praktijk.
Het Zorginstituut neemt zelf het initiatief bij de volgende onderwerpen van de werkagenda:
− Cardiovasculair risicomanagement (CVRM) betreft ca. 3 miljoen mensen en legt beslag
op veel zorgverlening terwijl hieruit onvoldoende passende zorg voortkomt in termen
van gezondheidswinst en de-medicalisering. Het Zorginstituut stelt in afstemming
met betrokken partijen een voorstel op (werkagenda 2.1);
− Innovatie en eHealth: veel innovaties kunnen zonder expliciete beoordeling op
individuele en maatschappelijke meerwaarde het verzekerde pakket aan zorg binnenstromen en kan bijdragen tot niet-passende zorg. Het Zorginstituut gaat verkennen
of en hoe hij invloed kan hebben bij de instroom van innovatie tot verzekerde zorg.
Hiertoe bouwt het Zorginstituut met externe partijen aan kennisontwikkeling en
coalitie­vorming (werkagenda 3.2, 3.3 en 4.4).
Bij andere onderwerpen van de werkagenda neemt het Zorginstituut de mogelijkheden
voor meer passende zorg uit dit signalement mee bij de eigen bestaande programma’s
en werkzaamheden. Het betreft het programma Preventie in de zorgverzekering, standpunten, randvoorwaarden voor de basisverzekering, kwaliteit van zorg en passende
zorgpraktijken (werkagenda 1.3, 3.4, 3.5 en 5). Het initiatief voor de overige onderwerpen
van de werkagenda ligt bij andere partijen. Het Zorginstituut volgt met interesse de
ontwikkelingen daarvan.
In de komende jaren zal het Zorginstituut de ontwikkelingen monitoren en evalueren,
volgens de afspraken die partijen hebben gemaakt in het IZA 2022.
Hoofdstuk

Agendering: Wat is nodig?
Wat is de richting?

Wat staat op de werkagenda?

Inleiding

NIEUW: Zorginstituut gaat de ontwikkelingen van passende
hart- en vaatzorg monitoren en evalueren.

1.1

Algemeen preventiebeleid
intensiever toepassen.

KAMG adviseert over nadere uitwerking van het Nationaal Programma
Volksgezondheid. VWS voert Nationaal Preventie Akkoord uit.

1.2

Intensiever samenwerken in
de regio.

ZN, VNG, zorgverzekeraars en gemeenten voeren de regie bij
uitvoering van het Gezond en Actief Leven Akkoord. KAMG adviseert.

1.3

Verduidelijken en afbakenen
van preventieve zorg.

Het Zorginstituut voert een programma Preventie in de Zorg­
verzekering uit.

2.1

Versterken samenwerking
tussen sociaal en medisch
domein.

NIEUW: Zorginstituut maakt in samenspraak met betrokken partijen
een voorstel hoe dit vorm kan krijgen.

2.2

Naar persoonsgerichte en
integrale ketenzorg.

NHG/LHV, InEen, NVVPO en KAMG zetten in op persoonsgerichte
organisatie van zorg. Harteraad adviseert op basis van ervaringen en
behoeften van patiënten.

2.3

Ontwikkelen van specifieke
persoonsgerichte informatie.

Harteraad en Patiëntenfederatie Nederland initiëren de ontwikkeling
van keuze-informatie voor patiënten over geneesmiddelen en
interventies. NHG plaatst de keuzehulp leefstijlaanpassingen op de
website Thuisarts.nl.

3.1

Kwaliteit van cardiologische
richtlijnen verbeteren.

NIEUW: NVVC en FMS verbeteren de appendix organisatie, algehele
transparantie en helderheid van cardiologische richtlijnen, ontwikkelen van richtlijnmodules voor bijwerkingen, keuze-informatie en
samen beslissen, organiseren van ontbrekende systematic reviews
(GRADE) voor risico-interventies.

3.2a

Instroom van dure innovaties
beter afbakenen.

NIEUW: Het Zorginstituut voert een pilot uit Horizonscan MedTEch.

3.2b

Instroom van dure innovaties
beter afbakenen.

NIEUW: Het Zorginstituut en de NVVC gaan mogelijkheden na om:
− eerder zicht te krijgen op de potentie van innovaties;
− keuzes te maken bij innovaties;
− de implementatie van de innovatieprocedure te faciliteren.

38 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Hoofdstuk

Agendering: Wat is nodig?
Wat is de richting?

Wat staat op de werkagenda?

3.3

Stimuleren van digitalisering.

Het ZN Kenniscentrum en het Zorginstituut verkennen mogelijkheden
om digitale zorg integraal onderdeel te maken van zorgverlening.

3.4a

Randvoorwaarden voor
de basisverzekering
verduidelijken.

NIEUW: Het Zorginstituut gaat toelating tot en werking van de
basisverzekering aan het veld verduidelijken.

3.4b

Randvoorwaarden voor
de basisverzekering
verduidelijken.

NIEUW: Het Zorginstituut gaat vaker een standpunt uitbrengen.

3.4c

Randvoorwaarden voor
de basisverzekering
verduidelijken.

NIEUW: De Kwaliteitsraad ontwikkelt een voorstel voor partijen om
gezamenlijk per sector een kwaliteitskader op te stellen. Partijen die
bij de hart- en vaatzorg zijn betrokken, worden uitgenodigd om een
sectoraal kwaliteitskader op te stellen.

3.5

Bewust worden van
mogelijkheden om de zorg
duurzamer te maken.

NIEUW: Het Zorginstituut gaat duurzaamheid betrekken bij zijn
taken, onder andere bij het beoordelingskader Toekomstbestendig
pakketbeheer.

4.1

Toepasselijke zorg bieden
aan mensen met een doorgemaakte hart- en vaatziekte.

Coalitie Leefstijl in de Zorg zet in op gezonde leefstijl als integraal
onderdeel van de reguliere zorg. NVHVV stimuleert kennisontwikkeling hierover. NVIVG wil afspraken maken over duidelijke afstemming
en verwijzing tussen de eerste en tweede lijn. NVVC stimuleert
samenwerking tussen de tweede en eerste lijn met Connect. Het Zorginstituut volgt praktijkinitiatieven naar passender hart- en vaatzorg.

4.2

Overzicht houden bij meerdere gezondheidsproblemen
tegelijk.

Beroepsgroepen en zorgaanbieders moeten afspraken maken. Het
Zorginstituut volgt praktijkinitiatieven naar passender hart- en
vaatzorg.

4.3

Hartrevalidatie wetenschappelijk onderbouwen.

NIEUW: NVVC, FMS voeren met ZE&GG en Zorgonderzoek Nederland
en Medische wetenschappen (ZonMw) effectiviteitsonderzoek uit.

4.4

Medische technologie alleen
inzetten bij concrete gezondheidswinst.

Het Zorginstituut oriënteert zich op randvoorwaarden voor gepaste
inzet van medische technologie.

5

Inzetten op transitie, leren en
ontwikkelen met passende
zorgpraktijken.

Het Zorginstituut volgt praktijkinitiatieven naar passender hart- en
vaatzorg.

39 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Literatuurlijst
1 Helderman, J. et al., De Dijkgraaf van de Zorgpolder, 2014.
2 Kader Passende Zorg. Zorginstituut Nederland, 2022.
3 Toekomstverkenning zorguitgaven 2015-2060. RIVM, 2020.
4	Samenwerken aan passende zorg: de toekomst is nú. Zorginstituut Nederland, 2020.
5 Kader Passende Zorg. Zorginstituut Nederland, 2022.
6 Aandoeningen op basis van ziektelast. RIVM.
7	Welke aandoeningen leiden tot het grootste verlies van gezonde levensjaren? RIVM.
8 Cijfers hart- en vaatziekten. Hartstichting.
9	Zorgcijfersdatabank Zorginstituut Nederland, geraadpleegd 19-12-2022.
www.zorgcijfersdatabank.nl.
10	Aangeboren hart- en vaatafwijkingen en vaatchirurgie vallen buiten de scope van
dit signalement.
11 Integraal Zorgakkoord 2022.
12 Bloeddruk. RIVM, 2023.
13
	Overgewicht, roken en alcoholgebruik nauwelijks gedaald sinds 2018. CBS, 2022.
14 Kernindicatoren Beweegrichtlijnen. RIVM, 2022.
15 GIPdatabank Zorginstituut Nederland, geraadpleegd 19-12-2022.
16	Aanvullende data sterfte, incidentie, ziektelast resultaten 2015-2040. RIVM, 2018.
17	Zorgcijfersdatabank Zorginstituut Nederland, geraadpleegd 19-12-2022.
www.zorgcijfersdatabank.nl.
18	Environmental Health Inequalities Resource Package: A Tool for Understanding and
Reducing Inequalities in Environmental Risk. WHO, 2019.
19	Fransen G., e.a., De nieuwe volksgezondheidsexpert als gamechanger in een stevige
preventie-infrastructuur, 2022, nr. 100, p. 129-133.
20	Een eerlijke kans op gezond leven. RVS, 2021.
21	Zorgbestuurders, hoogleraren en prominenten aan kabinet: “Alles op alles om te
voorkomen dat mensen ziek worden door armoede”. KNMG, 2023.
22	Sociaaleconomische Gezondheidsverschillen (SEGV). Pharos, 2022.
23		 Leefomgeving en gezondheidsverschillen. Pharos, 2023.
24	Preventiebrief t.b.v. Leefstijldebat 24 maart 2022 aan de Tweede Kamer der Staten
Generaal. VWS.
25	Environmental Health Inequalities Resource Package: A Tool for Understanding and
Reducing Inequalities in Environmental Risk. WHO, 2019.
26 Sociaaleconomische Gezondheidsverschillen (SEGV). Pharos, 2022.
27 Leefomgeving en gezondheidsverschillen. Pharos, 2023.
28 Samen Werken aan Volksgezondheid. KAMG, 2022.
29	Preventiebrief t.b.v. Leefstijldebat 24 maart 2022 aan de Tweede Kamer der Staten
Generaal. VWS.
30	Levensverwachting in goed ervaren gezondheid. De Staat van Volksgezondheid en
Zorg. 2022.
31 Een eerlijke kans op gezond leven. RVS, 2021.
32 Verschil in Nederland 2014-2020. SCP, 2021.
33 Op onze gezondheid. RVS, 2023.
34	Fransen, G., e.a., De nieuwe volksgezondheidsexpert als gamechanger in een stevige preventie-infrastructuur. 2022 (nr. 1, p. 129-133).
35 Integraal Zorgakkoord 2022
36 Overzichtspagina regioanalyses Nederlandse Zorgautoriteit. NZa, 2022.
37	Preventiebrief t.b.v. Leefstijldebat 24 maart 2022 aan de Tweede Kamer der Staten
Generaal. VWS.
38	Gezamenlijk preventiestatement gemeenten en zorgverzekeraars. VNG en ZN, 2022.
39 GALA Gezond en Actief Leven Akkoord. VWS, 2023.
40	Populatiegerichte werkwijze. Proscoop.
41 Leemrijse, C., e.a., Krachtige basiszorg breed geïmplementeerd, 2021.
42 Van preventie verzekerd. Zorginstituut Nederland, 2007.

40 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

43 Preventie in de Zvw opnieuw ontleed. Zorginstituut Nederland, 2023.
44	Preventiebrief t.b.v. Leefstijldebat 24 maart 2022 aan de Tweede Kamer der Staten
Generaal. VWS.
45 NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement (M84). NHG, 2019.
46 NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement (M84). NHG, 2019.
47 Cardiovasculair risicomanagement (CVRM). NHG, NIV, NVVC, 2019.
48	Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid. WRR, 2017.
49 Toetsingskader Persoonsgerichte leefstijlbegeleiding in de zorg. IGJ, 2022.
50 Ledenraadpleging: Preventie, hoe dan?!”. NHG, 2022.
51	Mol, P., e.a., Patiëntervaringen voorlichting en communicatie bij CVRM. 2022.
	52	Fransen, G., e.a., De nieuwe volksgezondheidsexpert als gamechanger in een
stevige preventie-infrastructuur. 2022, nr. 1, p. 129-133.
53	Mol, P., e.a., Patiëntervaringen voorlichting en communicatie bij CVRM. 2022.
54 ZWOT-case (regio Zwolle). Medrie, 2021.
55	Marchal, S., Integrated cardiovascular risk management in primary care. 2021.
56	“Ledenraadpleging: Preventie, hoe dan?!” NHG, 2022. Uit de gesprekken die het
Zorginstituut heeft gevoerd.
57	Netwerk-/ketenaanpak Overgewicht & Obesitas Volwassenen, PON. Verschijnt
medio 2023.
59	Marchal, S., Integrated cardiovascular risk management in primary care, 2021.
60 Ketenzorg Ontketend. www.ketenzorgontketend.nl.
61	Trewby, P.N., e.a., Are preventive drugs preventive enough? A study of patients'
expectation of benefit from preventive drugs. 2002.
62	Byrne, P., e.a., Evaluating the Association Between Low-Density Lipoprotein Cholesterol Reduction and Relative and Absolute Effects of Statin Treatment: A Systematic
Review and Meta-analysis. 2022.
63	Chou. R., e.a., Statins for Prevention of Cardiovascular Disease in Adults. 2016.
64	Zipkin, D.A., e.a., Evidence-based risk communication: a systematic review. 2014.
65	Beoordeling stand van de wetenschap en praktijk 2023. Zorginstituut Nederland, 2023.
66 NVVC Procedure Innovatie. NVVC, 2022.
67	Beoordeling ‘de stand van de wetenschap en praktijk’: technische variant.
Zorginstituut Nederland, 2019.
68	Camaro, C., e.a., Rule-out of non-ST-segment elevation acute coronary syndrome
by a single, pre-hospital troponin measurement: a randomized trial. 2023.
69	Wanneer is E-health verzekerde zorg? Zorginstituut Nederland, 2011.
70	E-healthmonitor 2022. RIVM, 2022.
71		 Het effect van de Nederlandse zorg op het milieu. RIVM, 2022.
72	Advies Verduurzaming van hulpmiddelen in de zorg. Gezondheidsraad, 2022.
73 Integraal Zorgakkoord 2022.
74 Green Deal, Samen werken aan Duurzame Zorg. 2022.
75 Elferink, S., e.a., Uitstootcijfers geven grip op verduurzaming. 2023.
76	Mol, P., e.a., Patiëntervaringen voorlichting en communicatie bij CVRM. 2022.
77		 Marchal, S., Integrated cardiovascular risk management in primary care. 2021.
78	Minister Kuipers geeft startsein voor de Coalitie Leefstijl in de Zorg. ZonMw, 2023.
79 NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement (M84). NHG, 2019.
80 Cardiovasculair risicomanagement (CVRM). NHG, NIV, NVVC, 2019.
81	Verbetersignalement Pijn op de borst, (verdenking) stabiele angina pectoris.
Zorginstituut Nederland, 2017.
82	Standpunt transcatheter aortaklepimplantatie (TAVI) bij patiënten met sympto­
matische ernstige aortaklepstenose (update). Zorginstituut Nederland, 2020.
Verbetersignalement Zinnige Zorg Implanteerbare Cardioverter-Defibrillator (ICD).
Zorginstituut Nederland, 2023.
83	Verbetersignalement Zinnige Zorg Implanteerbare Cardioverter-Defibrillator (ICD).
Zorginstituut Nederland, 2023.
84	De kunst van het innoveren. RVS, 2022.
85	Nederlands Implementatie Collectief. NIC. nederlandsimplementatiecollectief.nl.
86	Advies Kennisinfrastructuur langdurige zorg. Zorginstituut Nederland, 2022.
41 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Gebruikte afkortingen
COPD	chronic obstructive pulmonary disease, een longziekte met verlies van
zuurstofopname door ontstekingen in de longblaasjes.
CVRM	Cardiovasculair Risicomanagement
DCVA
Dutch CardioVascular Alliance
EHH
Eerste Hart Hulp
ESC
European society of cardiology
FMS
Federatie Medisch Specialisten
GALA
Gezond en Actief Leven Akkoord
GGD
Gemeentelijke Gezondheidsdienst
GGD GHOR Nederland	branchevereniging van de Gemeentelijke Gezondheidsdiensten (GGD’en)
en Geneeskundige Hulpverleningsorganisaties in de Regio (GHOR)
GLI	Gecombineerde Leefstijlinterventie
GRADE	Grading of Recommendations, Assessment, Development and Evaluations
HartVaatHag	Hart- en vaatziekten Huisartsen Adviesgroep
ic		
intensive care afdeling van een ziekenhuis
ICD
implanteerbare cardioverter-defibrillator
IGJ		
Inspectie Volksgezondheid en Jeugd
InEen	branchevereniging van zorgverleners en zorgorganisaties in de eerste lijns
gezondheidszorg
IZA
Integraal Zorgakkoord 2022
Koepel Artsen Maatschappij en Gezondheid
KAMG
LHV
Landelijke Huisartsenvereniging
MKB-Nederland
Koninklijke Vereniging midden- en kleinbedrijf Nederland
NHG
Nederlands Huisartsengenootschap
NVHVV
Nederlandse Vereniging voor Hart- en Vaat Verpleegkundigen
NVIVG	Nederlandse Vereniging van Internisten Vasculaire Geneeskunde
NVVC
Nederlandse Vereniging voor Cardiologie
NVVPO	Nederlandse Vereniging van praktijkondersteuners en praktijkverpleegkundigen
NZa
Nederlandse Zorgautoriteit
ok		
Operatiekamer van een ziekenhuis
RELEASE-HF studie	REsponsible roLl-out of E-heAlth through Systematic Evaluation – Heart Failure
RIVM
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
RVS
Raad voor Volksgezondheid & Samenleving
TARGET-programma	Targeting Advanced Resources in General practice to create Efficient, Tailored
and holistic care for chronically ill patients. Een ontwikkelprogramma voor
huisartsenpraktijken in Drenthe.
TAVI
Transcatheter Aortic Valve Implantation
TIA	Transient ischaemic attack
UNH-R
Universitair Netwerk Huisartsgeneeskunde research
VNG
Vereniging Nederlandse Gemeenten
VNO-NCW	Werkgeversorganisatie in Nederland, ontstaan uit een fusie van het Verbond
van Nederlandse Ondernemingen (VNO) en het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond (NCW).
VWS
ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Wlz
Wet langdurige zorg
ZE&GG
Zorgevaluatie & Gepast Gebruik
ZN		
Zorgverzekeraars Nederland
ZonMw
Zorgonderzoek Nederland en Medische wetenschappen
Zvw
Zorgverzekeringswet
ZWOT-case studie	ZWOlse Transmurale CArdiovaSculaire risicomanagement ketenzorg studie

42 | Hart voor Vaten - Signalement passende zorg voor mensen met hart- en vaatziekten

Colofon
Zorginstituut Nederland
Postbus 320
1110 AH Diemen
augustus 2023
www.zorginstituutnederland.nl