Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3158
Vragen van het lid Maatoug (GroenLinks) aan de Minister voor
Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen over het onderzoek «Verkenning
grijze vlek binnen DC-regelingen» (ingezonden 22 juni 2023).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen) (ontvangen 6 juli 2023).
Vraag 1
Bent u bekend met het onderzoek «Verkenning grijze vlek binnen
DC-regelingen» van de Autoriteit Financiële Markten (AFM)?
Antwoord 1
Ja. Ik ben bekend met het onderzoek van de AFM naar de grijze vlek binnen
DC-regelingen.
Vraag 2
Wat is volgens u de definitie van de «grijze vlek»? Wanneer valt iemand
onder de grijze vlek?
Antwoord 2
Er is geen eenduidige definitie van de grijze vlek, zoals ook blijkt het
onderzoek van Netspar.1 Werknemers die tot de grijze vlek behoren, bouwen
pensioen op in de tweede pijler. Of dit pensioen voor deze werknemer
toereikend is, hangt onder andere af van zijn/haar persoonlijke situatie. Het is
aan de (verenigingen van) werkgever(s) en (verenigingen van) werknemers
(hierna sociale partners) om afspraken te maken over de arbeidsvoorwaarde
pensioen in samenhang met de andere arbeidsvoorwaarden. Het is niet aan
mij om daar een oordeel over te geven.
Vraag 3
Wat vindt u ervan dat volgens onderzoek van de AFM zo’n 65% van alle
werknemers die met een premieregeling pensioen opbouwen – 650.000
deelnemers – een premiepercentage van 10% van de pensioengrondslag of
minder hebben?

1

ah-tk-20222023-3158
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Netspar, Werkenden met tekortschietend pensioen: oplossingsroutes voor de witte en grijze
vlek en de pensioenopbouw van zelfstandigen, 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Pensioen is een arbeidsvoorwaarde. Sociale partners maken hier afspraken
over in samenhang met de andere arbeidsvoorwaarden. Het is dan ook niet
aan mij om hier een oordeel over te geven. Wel vind ik het belangrijk dat de
werknemer op de hoogte is van zijn/haar (verwachte) pensioen en tijdig zelf
maatregelen kan treffen, door bijvoorbeeld vrijwillig bij te sparen in de derde
pijler als dat past bij de voorkeuren van de deelnemer. Deze informatie is
bijvoorbeeld te vinden op de website www.mijnpensioenoverzicht.nl en op de
jaarlijkse UPO’s.
Vraag 4
Wat is het gemiddelde premiepercentage dat nodig is voor een adequate
vervangingsratio van 75% na veertig jaar werken? Wat is het benodigde
premiepercentage voor een 25-jarige?
Antwoord 4
Om te beginnen wil ik benadrukken dat het aan sociale partners is om,
gegeven het fiscale en juridische kader, invulling te geven aan de arbeidsvoorwaarde pensioen. Het fiscale kader faciliteert een pensioenambitie van
75% middelloon in 40 opbouwjaren (afgerond 80% bij 42 jaar opbouw),
uitgaande van een verwacht rendement van 1,5%. Dit leidt tot een maximale
premiegrens van 30% (vlakke premie). Deze maximale premie geldt voor alle
deelnemers, dus ook voor een 25-jarige.2 Het is aan sociale partners om
binnen deze kaders tot arbeidsvoorwaardelijke afspraken te komen.
Vraag 5 en 6
Denkt u dat er een verband is tussen het soort pensioenregeling (premieregeling of uitkeringsovereenkomst) en de kwaliteit van de regeling?
Hoe gaat u voorkomen dat de zogenaamde «grijze vlek» van mensen met een
matige tot slechte pensioenregeling niet groeit als straks iedereen over moet
stappen op een premieregeling?
Antwoord 5 en 6
Pensioen is een arbeidsvoorwaarde waarover sociale partners onderhandelen
en afspraken maken. Zij zijn dan ook aan zet om binnen het fiscale kader een
bij hen passende pensioenregeling overeen te komen. In het nieuwe
pensioenstelsel blijft het mogelijk om gemiddeld in (ruim) 42 jaar een
pensioen op te bouwen dat – opgeteld bij de AOW-uitkering – 80% van het
gemiddelde loon bedraagt. De overheid waarborgt dit door het niveau van de
fiscale facilitering op peil te houden. De fiscale premiebegrenzing in het
nieuwe stelsel biedt ruimte voor een totale premiesom die naar verwachting
even hoog is als de premiesom die nu fiscaal wordt gefaciliteerd. Binnen het
nieuwe pensioenstelsel, met verschillende premieregelingen, kan hetzelfde
resultaat behaald worden als binnen het voormalige pensioenstelsel met
zowel uitkerings- als premieregelingen. Ik ben niet van mening dat er een
verband is tussen het soort pensioenregeling (premieregeling of uitkeringsovereenkomst) en de kwaliteit van de regeling. Overigens hangt de kwaliteit
van de regeling ook van meer zaken af dan alleen het premiepercentage. In
de monitoring van de van de Wet toekomst pensioenen zal, zoals toegelicht
in de Kamerbrief over de transitieperiode Wet toekomst pensioenen, onder
meer gekeken worden naar de arbeidsvoorwaardelijke afspraken die in de
nieuwe regelingen gemaakt worden. Hierover zal ik uw Kamer tijdens de
transitie dan ook op de hoogte houden.
Vraag 7 en 8
Verwacht u dat de afgesproken halvering van de «witte vlek» (werknemers
die geen pensioen opbouwen) zal leiden tot een toename van de grijze vlek?
Ziet u mogelijkheden om dit te voorkomen en om bij het verkleinen van de
witte vlek te zorgen dat werknemers een adequate pensioenregeling krijgen?

2

Indien gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid van eerbiedigende werking, dan kan
gebruik gemaakt worden van een progressieve premiestaffel (Wet op de loonbelasting 1964
(artikel 38r)).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 7 en 8
Ik heb niet de verwachting dat de afgesproken halvering van de witte vlek zal
leiden tot een toename van de grijze vlek. Een adequaat pensioen is voor alle
generaties belangrijk. In de pensioenwet is een reductiedoelstelling van 50%
opgenomen van het aantal werknemers dat geen pensioen opbouwt via zijn
werkgever in de tweede pijler per 1 januari 2028 ten opzichte van de stand
ultimo 2019.3 Hoe de nieuwe pensioenovereenkomsten eruit komen te zien, is
op voorhand niet te zeggen. Het is immers aan sociale partners om invulling
te geven aan de arbeidsvoorwaarde pensioen. Om het voor kleine en
startende werkgevers eenvoudiger te maken om tot een pensioenregeling te
komen, wordt in de Stichting van de Arbeid een basispensioenproduct
(«instapregeling») ontwikkeld.4 Deze pensioenregeling dient zo «standaard» te
zijn dat inschakeling van een Wft-gecertificeerde pensioenadviseur niet
noodzakelijk is («execution only»). Daarbij is het voorstel om deze «instapregeling» te voorzien van een ingroeipad van een maximum (nog nader te
bepalen) aantal jaren, zodat het voor alle bedrijven een haalbare optie wordt.
Op die manier wordt bewerkstelligd dat de witte vlek wordt verkleind en een
voor die deelnemers adequate pensioenregeling wordt afgesproken.
Vraag 9
Hoe gaat u zorgen voor meer bewustzijn onder werknemers over hun
pensioenregeling?
Antwoord 9
Het bewustzijn van werknemers over hun pensioenregeling wordt op
verschillende manieren vergroot. Zo gaat de nieuwe pensioenwet gepaard
met een publiekscampagne. Vanaf eind augustus wordt Nederland via TV,
radio en social media geïnformeerd over de nieuwe pensioenwet. Daarnaast
is er de website www.onsnieuwepensioen.nl, waar alles over pensioen zo
duidelijk mogelijk wordt uitgelegd. Op deze manier worden ook werknemers
geïnformeerd over de nieuwe pensioenwet en neemt naar verwachting het
pensioenbewustzijn toe. Ook de jaarlijks terugkerende Pensioen3Daagse van
het platform Wijzer in Geldzaken heeft tot doel om het pensioenbewustzijn te
vergroten.
Daarnaast zijn er verschillende momenten waarop de werknemer wordt
geïnformeerd over zijn pensioenregeling, ook dat draagt bij aan het pensioenbewustzijn van werknemers. Zo is de werkgever, op grond van het Burgerlijk
Wetboek, verplicht de werknemer te informeren of hij gaat deelnemen aan
een pensioenregeling.5 De werknemer wordt ook geïnformeerd als dat niet
het geval is. Indien de werknemer wel pensioen gaat opbouwen, ontvangt hij/
zij vervolgens jaarlijks een uniform pensioenoverzicht waarin staat hoeveel
pensioen hij/ zij heeft opgebouwd. Op de website www.mijnpensioenoverzicht.nl vindt de werknemer een totaaloverzicht van zijn opgebouwde
pensioen. Indien de werknemer op het moment van inloggen geen pensioen
opbouwt, wordt dat ook zichtbaar. Ook zal gedurende de transitie de
communicatie over de veranderingen voor een pensioenregeling en
individuele pensioendeelnemer worden geïntensiveerd door de sociale
partners, fondsen, verzekeraars en pensioenuitvoerders. Tot slot, is met de
wet toekomst pensioenen geregeld dat voor werknemers via een melding op
de loonstrook zichtbaar wordt gemaakt indien er geen ouderdomspensioen
via de werkgever wordt opgebouwd. Deze verplichting zal zo spoedig
mogelijk in werking treden. De inwerkingtreding van het betreffende artikel
wordt echter op een later moment vastgesteld, zodat de betrokken partijen
voldoende tijd hebben om deze wijzigingen door te voeren.
Vraag 10
Is het verplichtstellen van een pensioenlabel dat de kwaliteit van een
pensioenregeling weergeeft voor u een optie? Zo nee, waarom niet?

3

Kamerstuk 30 067, nr. 167.
Stichting van de Arbeid, Aanscherping en voortgangsrapportage aanvalsplan witte vlek en
stand van zaken advies pensioen voor zelfstandigen, 2022.
5
Burgerlijk wetboek; titel 7.10; Arbeidsovereenkomst, artikel 655.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Antwoord 10
In de brief van 12 november 2020 heeft mijn ambtsvoorganger uitgebreid
toegelicht hoe hij aankijkt tegen de invoering van een pensioenlabel.6
Samengevat, een pensioenlabel waarmee de arbeidsvoorwaarde pensioen
wordt vergeleken, geeft slechts inzicht in één aspect van de arbeidsvoorwaarde pensioen, bijvoorbeeld de ingelegde premie. Het zegt daarmee nog
niets over andere onderdelen van de pensioenregeling zoals het
arbeidsongeschiktheids- of het nabestaandenpensioen. Daarnaast geeft een
pensioenlabel een oordeel, een score, over de uitkomst van één van de
arbeidsvoorwaarden. Een pensioenlabel is dan ook iets anders dan bijvoorbeeld een energielabel dat een objectieve maatstaf is. Voor pensioen geldt
immers dat de gewenste uitkomst voor iedereen anders is en daarmee is er
geen objectieve maatstaf te formuleren. Een pensioenlabel is dan ook geen
instrument dat ik verplicht wil stellen. Het is immers niet aan mij om een
oordeel te geven over het resultaat van onderhandelingen tussen sociale
partners. Tot slot dient opgemerkt te worden dat er al verschillende instrumenten zijn, zoals de app «pensioenchecker» en de site «mijnpensioenoverzicht.nl», die op een eenvoudige, laagdrempelige wijze overzicht en inzicht
geven in de arbeidsvoorwaarde pensioen.

6

Kamerstuk 34 043, nr. 550.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4