Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 293

Primair Onderwijs

31 289

Voortgezet Onderwijs

31 524

Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie

Nr. 420

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR BASIS- EN VOORTGEZET
ONDERWIJS EN MEDIA EN VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 november 2018
Sinds ons aantreden ruim een jaar geleden hebben wij vele scholen en
instellingen bezocht. Tijdens deze bezoeken hebben wij met veel bevlogen
schoolleiders gesproken. Schoolleiders die een visie op onderwijs
neerzetten en lerarenteams de ruimte geven om het beste uit zichzelf te
halen. Schoolleiders die in gesprek gaan met leerlingen of studenten die
vastlopen, overleg voeren met het bestuur over het besteedbare budget,
afspraken maken met het bedrijfsleven over aansluiting onderwijs en
arbeidsmarkt in de regio, de rust bewaren als er in de krant weer iets staat
dat óók door het onderwijs moet worden opgepakt. Dit alles maakt
onderdeel uit van het takenpakket van een schoolleider: de schoolleider is
een echte allrounder. De schoolleider is daarmee bovendien een hitteschild die het team behoedt voor onuitvoerbare opdrachten en te hoge
werkdruk, maar ook de aanvoerder die richting geeft.
Als onderwijskundig leider schept de schoolleider het kader waarin hij
met het team stimulerend onderwijs ontwerpt dat leerlingen en studenten
voorbereidt op vervolgopleidingen en maatschappij. De schoolleider is de
verbindende schakel tussen het bestuur en het lerarenteam en is cruciaal
in het tot stand brengen van een lerende organisatiecultuur. De huidige
praktijk vraagt veel van de schoolleider. De rol van de schoolleider is de
afgelopen jaren veranderd. De maatschappelijke druk op scholen is
toegenomen. Goed onderwijs is cruciaal voor de kansen van kinderen en
jongeren. Dit vraagt veel van leraren, scholen en dus ook van schoolleiders.
Wij onderschrijven dan ook de visie die de Onderwijsraad in zijn advies
«Een krachtige rol voor schoolleiders»1 neerzet, dat de schoolleider
krachtiger gepositioneerd kan worden. Wij zien het advies van de
Onderwijsraad als een aangrijpingspunt voor alle betrokkenen om vanuit
1

kst-31293-420
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 420

1

hun eigen verantwoordelijkheid met deze ambitie aan de slag te gaan. En
wij zien hierin ook voor onszelf een rol weggelegd. In deze brief kondigen
wij concrete acties aan om de positie van schoolleiders te versterken.
Ambitie: gekwalificeerde schoolleiders met voldoende positie
De cruciale rol van de schoolleider vraagt om een stevige ambitie. In
zowel het primair, voortgezet als middelbaar beroepsonderwijs zien wij nu
al mooie ontwikkelingen waarbij schoolleiders als beroepsgroep zelf
stappen zetten om hun positie te verstevigen. Wij willen daarbij aansluiten
en deze ontwikkelingen waar mogelijk versterken. Onze ambitie bestaat
uit drie onderdelen: er zijn (1) voldoende schoolleiders die (2) gekwalificeerd zijn en blijven voor hun belangrijke taak en (3) voldoende in positie
zijn om die taak ook uit te kunnen voeren.
Wij willen deze ambities in samenspraak met schoolleiders en andere
betrokkenen uit de verschillende sectoren vormgeven. De in en met de
sectoren ingezette ontwikkelingen bieden hiervoor goede aanknopingspunten. Waar dat nodig is, versterken wij deze ontwikkelingen met
concrete acties.
Uitwerken van de ambitie aan de hand van de advieslijnen van de
Onderwijsraad
In het vervolg van deze brief werken wij deze ambitie uit aan de hand van
de drie advieslijnen van de Onderwijsraad:
1) Schoolleiderschap versterken vanuit een stevig beroepsbeeld
2) Een integraal systeem voor leiderschapsontwikkeling
3) De strategische rol van de schoolleider versterken
Voordat wij op deze advieslijnen ingaan, is het goed om de rol en positie
van de schoolleider nog iets te verduidelijken. Onder schoolleiders
verstaan we in deze brief een brede verzameling aan leidinggevenden
binnen het onderwijs, zoals directeuren en school-, team- en afdelingsleiders in het primair onderwijs (po), voortgezet onderwijs (vo) en
middelbaar beroepsonderwijs (mbo). De rol en positie van de schoolleider
is in alle sectoren even belangrijk, maar niet gelijk.
Schoolleiders in alle sectoren belangrijk, maar niet gelijk
Dat de schoolleider belangrijk is voor het realiseren van goed onderwijs
wordt de afgelopen jaren meer en meer erkend, zowel in scholen zelf als
in beleid en wetenschap.2 Ook de Inspectie van het Onderwijs (inspectie)
onderschrijft in het Onderwijsverslag van de afgelopen twee jaren de
cruciale rol van de schoolleider.3 Op goede en excellente po- en voscholen lopen vaak sterke schoolleiders rond, zo constateert de inspectie.4
Het project Leren Verbeteren constateert dat het bij zwakke afdelingen
juist vaak ontbreekt aan sturing door de schoolleiding op de kwaliteit van
het onderwijs.5 Schaalvergroting en professionalisering in het onderwijs

2

Bronnen: Branch et al., 2012 (VS); Dhuey and Smith, 2012; Böhlmark et al., 2014 (Zweden);
Bloom et al., 2015 (8 landen), Favero et al., 2016 (VS).
Inspectie van het Onderwijs. De staat van het onderwijs 2015/2016 (Kamerstuk 34 550 VIII, nr.
130). Utrecht: Inspectie van het Onderwijs; Inspectie van het Onderwijs. De staat van het
onderwijs 2016/2017 (Kamerstuk34 775 VIII, nr. 130). Utrecht: Inspectie van het Onderwijs.
4
Inspectie van het Onderwijs. De staat van het onderwijs 2015/2016. Utrecht: Inspectie van het
Onderwijs; Inspectie van het Onderwijs. p. 31.
5
Project Leren verbeteren (2018) Leren verbeteren werkt: publieksversie van het onderzoek naar
begeleiding van zeer zwakke scholen in de periode 2012–2016
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 420

2

hebben ertoe geleid dat de schoolleider binnen de schoolorganisatie een
steeds belangrijkere taak te vervullen heeft.6
Vanuit zijn concrete ervaring heeft de schoolleider ook een bijdrage te
leveren aan het beleid. Dat geldt voor het beleid op bestuursniveau,
bijvoorbeeld waar het gaat om het professionaliseringsbeleid. Maar ook
op landelijk niveau in discussies over maatregelen rond gelijke kansen en
onderwijskwaliteit. Anders dan voor de leraar en het bevoegd gezag,
wordt de rol van de schoolleider echter nauwelijks in wet- en regelgeving
benoemd.
De belangrijke rol van de schoolleider ondersteunen wij door middelen
voor professionalisering beschikbaar te stellen in sectorakkoorden in po,
vo en mbo en in de lumpsum, door het uitvoeren van onderzoek, door het
ondersteunen van de schoolleidersregisters in het primair en voortgezet
onderwijs, door middelen beschikbaar te stellen voor de schoolleidersacademie VO en door het ondersteunen van de schoolleiderstoppen in het
primair en voortgezet onderwijs.
Uit de praktijk
Een sterke schoolleider is een van de doorslaggevende elementen is
in het doorbreken van een negatieve spiraal bij onvoldoende of
anderszins slecht functionerende scholen.
Citaat van een schoolleider: «De SBO Michaëlschool heeft een
bijzonder ontwikkelingstraject doorlopen. Van zwak in 2006 naar
Excellente SBO school 2013. Het team heeft een enorme professionaliseringsslag doorgemaakt, waardoor wij ons op het gebied van
pedagogiek en didactiek sterk hebben ontwikkeld. [...] Ik heb
bewondering voor de leerkracht die voor de klas staat. Als schoolleider is het mijn taak om de organisatie dusdanig in te richten dat
de leerkracht zich zo veel mogelijk kan richten op zijn/ haar kerntaak,
namelijk het begeleiden van kinderen en het lesgeven.»
Een ander voorbeeld: samen met haar team heeft de schoolleider
van het Calvijn College, een school voor vmbo en mbo in Amsterdam-West van een school met dubieuze reputatie «misschien wel de
beste school van Nederland» weten te maken. Dat deed zij door
duidelijk te zijn over de visie en voorwaarden te scheppen waardoor
docenten verantwoordelijkheid konden nemen. Maar ook door
afscheid te nemen van collega’s die niet mee konden of wilden in de
verandering.
Waar mogelijk bovensectoraal samenwerken
De Onderwijsraad geeft in zijn advies aan voor het versterken van de
beroepsgroep van schoolleiders meerwaarde te zien in het gezamenlijk
optrekken van schoolleiders uit de verschillende sectoren. Wij ondersteunen de integrale benadering die de Onderwijsraad voorstelt en zetten
waar mogelijk meer in op bovensectoraal samenwerken en van elkaar
leren.
In de integrale benadering richten wij ons vooral op het po en vo. In die
sectoren zijn de afgelopen jaren stevige stappen gezet in de professionalisering van organisaties. Echter, vanwege de diversiteit in schaalgrootte in
deze sectoren zijn niet alle besturen en scholen in staat om eigen
opleidingstrajecten voor professionalisering vorm te geven. Zeker van
6

OECD (2016) Netherlands education policy review. OECD, Parijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 420

3

kleine scholen en schoolbesturen wordt op dit moment al veel verwacht.
Daarnaast wordt in het funderend onderwijs ook een toenemend
schoolleiderstekort verwacht. Zoals de Onderwijsraad al aangeeft in zijn
advies, vergrijst het huidige bestand van schoolleiders. Dit heeft in het po
nu al tot gevolg dat het steeds lastiger wordt om vacatures tijdig te
vervullen. Indien deze ontwikkeling doorzet, zo waarschuwt de Onderwijsraad, brengt dit ook risico’s met zich mee voor de kwaliteit van
schoolleiders. Vanuit onze verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het
onderwijs, hebben dus zowel kwaliteit als kwantiteit van schoolleiders
prioriteit. Daarom gaan wij in het po en vo met schoolleidersorganisaties,
aanvullend op reeds ingezette professionaliseringsstappen, concrete
verdere acties uitvoeren om de ontwikkelingen op het gebied van
professionalisering en de positie van schoolleiders verder te versterken.
In het mbo zien wij een andere situatie. Er is bijvoorbeeld geen sprake van
een groot (verwacht) tekort aan schoolleiders en er is de afgelopen jaren
al gericht extra ingezet op het verhelderen van rollen in de organisatie en
de professionalisering van leidinggevenden. Mbo-instellingen kennen
veelal eigen interne leiderschapstrajecten, als onderdeel van een breder
professionaliseringsaanbod van bijvoorbeeld een eigen academie van de
instelling. Met de ontwikkeling van de huidige lichting kwaliteitsafspraken
is er in het mbo een grote eerste stap is gezet in de professionalisering
van ook schoolleiders. Wij hebben er vertrouwen in dat deze zich verder
zal doorzetten. Om die reden is ondersteuning bij bijvoorbeeld de
professionalisering van schoolleiders in het mbo minder nodig en staat dit
eigen initiatieven van de instellingen eerder in de weg. Waar er behoefte
is aan ondersteuning op landelijk niveau, bijvoorbeeld waar het gaat om
de versterking van de beroepsgroep, zullen we bezien hoe we dit kunnen
faciliteren.
1 Schoolleiderschap versterken vanuit een stevig beroepsbeeld
De schoolleider vormt in alle sectoren het schakelpunt tussen strategie en
uitvoering. Gegeven deze belangrijke rol, is het van belang dat er
consensus is over wat onder een goede schoolleider wordt verstaan en
wat hij of zij hiervoor (in verschillende stadia van ervaring) moet kennen
en kunnen.
In het po en vo zijn er vanuit de beroepsgroep competentieprofielen
opgesteld die onderdeel uitmaken van de beroepsstandaard. In het mbo is
door de MBO Raad een conceptprofiel opgesteld. In het po is door de
beroepsgroep zelf een register ingesteld en zijn schoolleiders via cao
afspraken verplicht om zich te registreren en te professionaliseren. In het
register worden de professionaliseringsthema’s vastgesteld en geactualiseerd op basis van onderzoek naar de leerbehoeften van schoolleiders.
Ook in het vo bestaat er een door de sector zelf ingesteld schoolleidersregister op vrijwillige basis. De VO-academie ondersteunt schoolleiders bij
het werken aan hun professionele ontwikkeling.
De Onderwijsraad pleit in dat kader voor het ontwikkelen van een
sectoronafhankelijke beroepsstandaard en op basis daarvan toewerken
naar één verplicht register voor schoolleiders uit alle sectoren. We zijn het
eens met de Onderwijsraad dat het goed zou zijn de gemeenschappelijkheid tussen de sectoren (waar functioneel) te versterken. De concrete
aanbeveling van de Raad voert wat ons betreft echter te ver. Wij hebben
ten eerste twijfels bij een sectoroverstijgend beroepsprofiel. Er zijn tussen
de sectoren grote verschillen in de posities en verantwoordelijkheden van
schoolleiders – gezien de diversiteit in schaalgrootte van scholen en
instellingen – en een sectoronafhankelijke standaard kan hieraan
onvoldoende recht doen. Daarnaast zien wij ook geen meerwaarde in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 420

4

door de overheid opgelegd register, zeker gezien de ontwikkelingen die in
de sectoren op vrijwillige basis al in gang zijn gezet.
Wel kunnen wij ons vinden in de aanbeveling van de Onderwijsraad om
de huidige competentieprofielen – al dan niet in de vorm van een
beroepsstandaard – nader te operationaliseren. De huidige profielen zijn
vaak abstract geformuleerd en weinig gericht op de dagelijkse praktijk.
Belangrijke onderwerpen als strategisch personeelsbeleid en het
stimuleren van «leren van elkaar» binnen de school worden op dit
moment alleen in de profielen van het po benoemd. De profielen geven
daarmee weinig richting aan professioneel handelen en de professionele
ontwikkeling van schoolleiders. Wij vinden dat een goede schoolleider
onder meer onderwijskundig leiderschap en strategisch handelen in de
praktijk moet kunnen brengen. Ook kan in het vo net als in het po nog
meer onderscheid worden gemaakt tussen schoolleiders in verschillende
fasen van hun professionele ontwikkeling. Van een ervaren schoolleider
mag worden verwacht dat hij de benodigde vaardigheden op een hoger
niveau beheerst dan een beginnende schoolleider.
We verwachten dat in de verschillende sectoren schoolleiders met elkaar
in gesprek gaan over hoe deze competentieprofielen verder kunnen
worden ontwikkeld, ook om – zoals de Onderwijsraad zegt – invulling te
kunnen geven aan de professionele identiteit van schoolleiders. Alleen
dan kan een standaard houvast bieden en leidend zijn voor beroepsuitoefening, opleiding en professionalisering. Ook kan zo de complexiteit en
het belang van het beroep beter in kaart worden gebracht. In het
funderend onderwijs verkennen wij samen met schoolleidersorganisaties
hoe wij ze hierbij kunnen ondersteunen. Ook voor het mbo zijn wij bereid
om hiervoor, indien gewenst, ondersteuning te bieden.
Daarnaast brengen wij de komende tijd samen met de sectoren in kaart
welke schoolleiderscompetenties duurzaam bijdragen aan goed onderwijs
en goed presterende scholen. Waar nodig initiëren we hier onderzoek op.
Initiatieven als leerlabs en leergemeenschappen voor schoolleider zoals
we die voor het vo al kennen, kunnen ook in andere sectoren bijdragen
aan informeel leren, verspreiding van goede voorbeelden en wetenschappelijke kennis.
Nationale vertegenwoordiging van de schoolleider verstevigen
Terecht constateert de Onderwijsraad dat het geluid van schoolleiders nog
beter kan doorklinken bij de beleidsvorming op nationaal niveau. Een
stevig beroepsbeeld – onder meer door aanscherping van eerdergenoemde competentieprofielen – kan de schoolleider faciliteren in zijn of
haar bijdrage aan de totstandkoming van landelijk beleid. Als voor alle
partijen duidelijk is waar een schoolleider van en voor is, kan hij immers
met gezag zijn stem laten horen. Maar er is meer nodig: ook een sterke,
onafhankelijke vertegenwoordiging van schoolleiders komt de positie en
invloed van schoolleiders hierbij ten goede.
Wij organiseren ook nu al op verschillende manieren dat we de stem van
de schoolleider horen. Waar mogelijk betrekken wij de verschillende
bestaande overlegstructuren van schoolleiders bij de ontwikkeling van
beleid. Het gaat daarbij om een heel aantal partijen, zoals de Algemene
Vereniging Schoolleiders (AVS), het Netwerk van Schoolleiders (NVS),
CNV schoolleiders en de bedrijfstakgroepen van de MBO Raad. Ook
organiseren wij zelf klankbordgroepen en schoolleidersplatforms. Deze
veelheid aan partijen maakt het soms lastig te beoordelen of «de
schoolleider» voldoende is vertegenwoordigd is en zich ook vertegenwoordigd voelt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 420

5

Een meer eenduidige vertegenwoordiging van schoolleiders kan de
impact van de stem van de scholleiders mogelijk vergroten. We zouden
een organisatie die namens alle schoolleiders kan spreken dan ook
toejuichen, maar vinden dat het in hoge mate aan scholleiders zelf is hoe
zij dit (verder) vorm willen geven. Voor het funderend onderwijs
verkennen wij de komende tijd samen met schoolleiders en betrokken
partijen of wij de totstandkoming van de stevige vertegenwoordiging van
schoolleiders verder kunnen ondersteunen.
In het vo is door de sector een schoolleidersagenda opgesteld om de
positie van schoolleiders in het vo te versterken met medewerking van
honderden schoolleiders en schoolbesturen.7 Deze agenda wordt
momenteel nader uitgewerkt in een implementatieplan waarin staat hoe
de betrokken schoolleidersorganisatie én het Ministerie van OCW hier
uitvoering aan gaan geven. Ook voor het po zullen wij samen met de
sector een schoolleidersagenda met een bijbehorend implementatieplan
opstellen.
2 Een integraal systeem voor leiderschapsontwikkeling
De afgelopen jaren is veel aandacht uitgegaan naar versterking van de
kwaliteit en kwantiteit van leraren door onder meer te investeren in
opleidingen en scholing. Goede opleidings- en professionaliseringsmogelijkheden zijn echter niet alleen voor leraren van belang: ook voor
(startende) schoolleiders is dit een noodzakelijke voorwaarde om het
beroep nu en in de toekomst aantrekkelijk te houden en consequent
goede schoolleiders aan te trekken.
De Onderwijsraad constateert dan ook terecht dat scholing en leiderschapsontwikkeling voor schoolleiders van belang zijn. Zeker gezien het
dreigende schoolleiderstekort in het funderend onderwijs vraagt dit in het
po en vo om extra aandacht. Samen met relevante schoolleidersorganisaties pakken we – ieder vanuit onze eigen verantwoordelijkheid – de
handschoen op en gaan we aan de slag met opleidings- en professionaliseringsmogelijkheden voor schoolleiders. Daarbij houden we rekening
met alles wat er nu al in de verschillende sectoren in gang is gezet.
Voor het funderend onderwijs willen wij verkennen of het wenselijk is om
– in lijn met het advies van de Onderwijsraad – te streven naar een
schoolleidersopleiding op masterniveau, aansluitend bij de nu al
bestaande opleidingen. Dit doen wij samen met de relevante stakeholders, zoals de AVS, stichting Schoolleidersregister PO, PO-Raad,
Stichting schoolleidersregister VO, NVS en VO-raad. Daarnaast wordt met
deze partijen onderzocht of de huidige professionaliseringsactiviteiten
voldoende aansluiten bij de vereiste strategische rol van schoolleiders. De
vaardigheden die in een opleiding op masterniveau worden aangeleerd,
zoals hogere orde denken en onderzoeken, zijn van meerwaarde om de
strategische rol van de schoolleider te vervullen.
De afgelopen jaren is hard gewerkt aan de professionalisering van
schoolleiders. Daar zijn wij blij mee. Zo is in het po in de cao afgesproken
dat (het volgen van) een opleiding voorwaardelijk is voor een aanstelling
als schoolleider en is professionalisering verplicht om als schoolleider
geregistreerd te kunnen blijven in het verplichte register. De stichting
Schoolleidersregister PO beoordeelt tevens welke opleidingen in
aanmerking als voorwaarde voor registratie. Ook het vo kent een
7

De Schoolleidersagenda «Een vak apart» (2017) is een initiatief van de VO-raad, de Stichting
Schoolleidersregister VO en het Netwerk van Schoolleiders, in nauwe samenwerking met het
Schoolleidersplatform van de VO-raad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 420

6

schoolleidersregister. De VO-academie heeft het grote aanbod van
trainingen en bijeenkomsten voor professionalisering van bestuurders en
schoolleiders in kaart gebracht. Het Schoolleidersregister VO (SRVO) wil
op korte termijn een waarderingssystematiek opzetten van het opleidingsaanbod in het vo.
Daarnaast wijst de Onderwijsraad terecht op de meerwaarde van goede
inwerkprogramma’s voor schoolleiders in alle sectoren. Waar schoolleiders een taak hebben om het leren van leraren te faciliteren, hebben
bestuurders eenzelfde taak als het om schoolleiders gaat. Zo is in het
geactualiseerde sectorakkoord vo afgesproken dat schoolbesturen zorgen
dat startende schoolleiders een effectief inwerk- en begeleidingsprogramma volgen.
Voor het mbo zien wij leiderschapsontwikkeling vooral als een professionaliseringsopgave binnen instellingen. Veel mbo-instellingen hebben
eigen leiderschapsontwikkelingstrajecten. Daarnaast maken schoolleiders
in het mbo gebruik van bijvoorbeeld het aanbod van de Nederlandse
School voor Onderwijsmanagement, de MBO Academie en diverse
masters van universiteiten. Het opleidingsaanbod dat er nu is zou nog wel
meer dan nu getoetst kunnen worden aan het competentieprofiel, zeker
als dat nader wordt uitgewerkt en geconcretiseerd. Wij roepen schoolleiders in het mbo dan ook op om daar werk van te maken en zijn bereid
hierbij waar nodig te ondersteunen.
De Onderwijsraad adviseert tevens om een schoolleidersbeurs in te zetten
naar analogie van de lerarenbeurs. Wij zien echter om twee redenen de
meerwaarde van een nieuwe regeling voor alle sectoren niet. Allereerst
zijn er in alle sectoren middelen voor professionalisering beschikbaar in
de lumpsum. Die middelen kunnen ook voor schoolleiders ingezet
worden. In de tweede plaats kennen de verschillende sectoren aanvullende maatregelen. In het mbo zijn er de afgelopen jaren via de kwaliteitsafspraken extra middelen voor professionalisering van onder meer
schoolleiders beschikbaar gesteld. In het po is er al een subsidiemogelijkheid voor vervangingskosten van schoolleiders. In het vo loopt een
pilot met een het Schoolleiders innovatie ontwikkelfonds VO, die in de
zomer van 2019 wordt geëvalueerd. Wel willen wij voor het funderend
onderwijs inventariseren hoe de huidige professionaliseringsmiddelen op
dit moment worden ingezet.
3 De strategische rol van de schoolleider
Het is van groot belang dat de schoolleider tijd en ruimte ervaart om zijn
strategische rol in te vullen. Dit betreft enerzijds ruimte om samen met
een team op school-, afdelings- of opleidingsniveau invulling te geven aan
het beleid binnen de kaders die het bestuur stelt. Anderzijds gaat het ook
om betrokkenheid van schoolleiders bij dat beleid op bestuursniveau.
Er zijn op dit moment grote verschillen tussen instellingen in de positie en
rol die schoolleiders hebben. Waar de ene schoolleider door het bestuur
wordt betrokken bij de beslissingen die voor hem van belang zijn, heeft de
andere schoolleider weinig inspraak en krijgt belangrijke keuzes medegedeeld nadat ze gemaakt zijn. Wij vinden deze grote verschillen onwenselijk. Daar waar de taak en rol van de schoolleider voldoende helder is en
deze ook invloed en inspraak heeft op bestuursniveau, kan de schoolleider
immers ook meer betekenen voor het onderwijs aan de leerlingen op zijn
school.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 420

7

Uit de praktijk
Reactie een schoolleider op de schoolleidersagenda vo:
«De teamleider is ontdekt als spil binnen de school: dat lees ik in de
Schoolleidersagenda. Er is aandacht voor ons en dat is goed, want
teamleider is een mooie, maar ook lastige functie. Je zit in de
spagaat tussen je schoolleiding/bestuur en je team. Ik merk dat
docenten je vooral beoordelen op basis van wat je doet voor
leerlingen en hoe je hen ontlast. Terwijl de schoolleiding vooral kijkt
hoe je het team draaiend houdt.»
https://www.vo-raad.nl/artikelen/244
Voor het mbo is de verdeling van rollen en verantwoordelijkheden binnen
de organisaties de afgelopen jaren steeds duidelijker uitgewerkt. Voor het
funderend onderwijs kan dit nog sterker. Dat betekent niet dat het in ieder
organisatie hetzelfde moet zijn. Wel is het van belang dat schoolleiders
voldoende beleidsvrijheid en bestedingsvrijheid hebben om voor hun
school of scholen eigenstandige keuzes te kunnen maken met betrekking
tot onderwijskundig beleid en kwaliteit, leermiddelen en leeromgeving.
Alleen zo kunnen zij hun strategische rol invullen. De Onderwijsraad
beveelt aan om de positie van de schoolleider te expliciteren en waar
nodig te versterken en tegelijkertijd verwachtingen aangaande zijn rol te
verduidelijken. Een optie die de Onderwijsraad aandraagt om de positie
van de schoolleider te verhelderen is om de rol van de schoolleider in de
code goed bestuur in de verschillende sectoren op te nemen. Wij zullen
met schoolleiders en sectororganisaties verkennen hoe de rol van
schoolleiders beste verduidelijkt kan worden en waar nodig actie
ondernemen.
Als duidelijk is wat de taak en functie van de schoolleider inhoudt, kan
deze prioriteiten stellen. De schoolleider is nu nog te vaak manusje van
alles en loopt de gaten dicht die binnen een schoolorganisatie vallen. Met
name voor het po en vo geldt dat schoolleiders soms zo veel operationele
taken hebben dat zij aan hun strategische rol niet toekomen, zo merkt de
Onderwijsraad op. Dit zien wij in eerste instantie als aangelegenheid in
het overleg van schoolleider en bestuur. Het bestuur is verantwoordelijk
om schoolleiders hiervoor voldoende ruimte te geven. Ook is het
belangrijk dat de schoolleider goed zicht heeft op de financiële positie van
zijn of haar school, afdeling of opleiding en in staat is hier acties en keuzes
aan te verbinden. Hiervoor is bij uitstek nodig dat bestuur en schoolleider
goed samenwerken. Het bestuur geeft de schoolleider adequaat inzicht in
financiële middelen. Dit inzicht draagt bij aan het goede gesprek over
verdeling en besteding van financiën op bestuursniveau, keuzes over
toekomstige ontwikkelingen en het voeren van goed personeelsbeleid.
Rol van de schoolleider in het toezicht
De Onderwijsraad draagt aan dat de schoolleider ook een vanzelfsprekende gesprekspartner in het inspectietoezicht zou moeten zijn. Het
vernieuwde toezicht, waarin besturen in po en vo rechtstreeks worden
aangesproken op hun verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het
onderwijs, is pas sinds augustus 2017 in werking getreden. Wij zijn van
mening dat het niet goed is om daar nu meteen weer in te wijzigen. Het
vraagt immers tijd voordat een verandering echt goed werkt. De Radboud
Universiteit doet, in opdracht van de inspectie, onderzoek naar de effecten
van het vernieuwde toezicht. De eindrapportage is in 2020 voorzien. Dat is
het moment om waar nodig aanpassingen aan te brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 420

8

De inspectie volgt in haar toezicht de manier waarop het bestuursbeleid
doorwerkt in de scholen en in de klas. Schoolleiders zijn daarbij de
verbindende schakel en daarmee in de onderzoeken op scholen een
vanzelfsprekende gesprekspartner, ook in de terugkoppeling. Als besturen
dat wenselijk vinden, kunnen zijn uiteraard hun schoolleiders uitnodigen
voor de terugkoppeling van het inspectiebezoek aan het bestuur. Zo horen
schoolleiders uit eerste hand wat de inspectie goed en minder goed vindt
gaan op bestuursniveau. Dit helpt de strategische rol van schoolleiders en
het goede gesprek binnen het bestuur.
Conclusie: krachtige schoolleiders voor sterk onderwijs
Krachtige schoolleiders spelen een belangrijke rol in het tot stand brengen
van goed onderwijs. De Onderwijsraad heeft met zijn advies een stevige
impuls gegeven aan het gesprek over de rol, professionaliteit en positie
van de schoolleider. Een onderwijsstelsel met veel autonomie voor
scholen en opleidingen vraagt immers bij uitstek om stevig gepositioneerde schoolleiders.8 Wij blijven de komende tijd met de onderwijssectoren in gesprek over hoe wij samen met schoolbesturen en schoolleiders
de in deze brief geformuleerde ambities vorm kunnen geven.
Zo zullen wij samen met schoolleiders in het po een schoolleidersagenda
opstellen, zoals die er ook voor het vo ligt. Ook gaan wij samen met beide
sectoren de mogelijkheden voor een stevige schoolleidersopleiding op
masterniveau verkennen en in kaart brengen hoe de beroepsgroep van
schoolleiders verder versterkt kan worden. Over de acties voor het
funderend onderwijs zullen wij uw Kamer uiterlijk in het najaar van 2019
berichten.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

8

OECD (2016) Netherlands education policy review. OECD, Parijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 420

9