Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

27 858

Gewasbeschermingsbeleid

Nr. 515

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT EN VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 september 2020
Op 20 mei 2020 heeft de Europese Commissie een verslag gestuurd aan
de Raad en het Europees parlement over de evaluatie van Verordening
(EG) 1107/2009 en Verordening (EG) 396/2005 betreffende respectievelijk
het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen (verordening
gewasbeschermingsmiddelen) en het vaststellen van maximale residulimieten (MRL-verordening)1 en een bijbehorend rapport gepubliceerd2.
Hierbij informeren wij u over dat verslag en geven onze reactie daarop.
Hiermee wordt tevens invulling gegeven aan de toezegging aan het lid
Bisschop in het AO Landbouw en Visserijraad van 24 juni 2020 (Kamerstuk
21 501-32, nr. 1240).
Het Duitse voorzitterschap is voornemens om te werken aan het opstellen
van Raadsconclusies voor dit verslag. Daartoe zijn in dit najaar Raadswerkgroepen gepland. Het is nog onbekend wanneer eventuele Raadsconclusies in de Raad geagendeerd zullen worden. De uitwerking van de
verbeterpunten die in het verslag staan, zullen vooral plaatsvinden in door
de Europese Commissie voorgezeten expertwerkgroepen en SCoPAFFoverleggen (regelgeving gewasbeschermingsmiddelen en residuen). Deze
reactie is opgesteld voor de Nederlandse inbreng in de besprekingen in de
Raad en ambtelijk EU-overleg.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is eerstverantwoordelijke voor Verordening (EG) 1107/2009 (verordening gewasbeschermingsmiddelen). De Minister voor Medische Zorg en Sport is eerstverantwoordelijke voor Verordening (EG) 396/2005) (MRL-verordening). De
Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de Staatssecretaris
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zijn betrokken vanwege hun
verantwoordelijkheid voor respectievelijk milieuaspecten en het gebruik
1

2

kst-27858-515
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Verslag: COM (2020) 208 (final).
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020DC0208&from=EN
Bijbehorend Staff Working document: SWD (2020) 87 (final).
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020SC0087&from=EN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 515

1

van gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw en voor
arbeidsomstandigheden.
Essentie van de Commissievoorstellen tot verbetering van de uitvoering
van de verordeningen
Het verslag schetst de belangrijkste bevindingen uit de evaluatie van
zowel de verordening gewasbeschermingsmiddelen als de
MRL-verordening, wat hun uitvoering en werking in alle lidstaten betreft,
sinds zij respectievelijk in juni 2011 en september 2008 in werking zijn
getreden. Het verslag bevat geen voorstel om de verordeningen zelf te
veranderen. Conclusie uit de evaluatie is dat er een aantal tekortkomingen
naar voren is gekomen waarover in sommige gevallen de meningen
tussen belanghebbenden3 uiteenlopen, maar ook dat de huidige verordeningen een toereikend kader bieden. De betrokkenen vragen niet om de
verordeningen fundamenteel te wijzigen.
In het verslag worden op zestien terreinen maatregelen voorgesteld om
de uitvoering van de verordeningen te verbeteren en aldus het huidige
kader te vereenvoudigen of te versterken. Het merendeel van de verbeterpunten heeft betrekking op de uitvoering van de verordening gewasbeschermingsmiddelen. De Europese Commissie geeft in het verslag aan dat
deze maatregelen een aanzienlijke bijdrage zouden leveren aan het
realiseren van de doelen van de Green Deal, Farm to Fork-Strategie en
Biodiversiteitsstrategie.
De zestien terreinen waar de Europese Commissie aan wil werken, zijn:
1)
Vertragingen in het goedkeurings- en toelatingsproces aanpakken
en transparantie bevorderen;
2)
Verbeterde toepassing van de uitsluitingscriteria (de zogenaamde
cut-off criteria), zodat daarover eerder in het beoordelingsproces
duidelijkheid ontstaat;
3)
Vereenvoudiging van de vergelijkende evaluatie van stoffen die in
aanmerking komen om te worden vervangen;
4)
Cumulatieve risicobeoordeling MRL’s;
5)
Milieu en biomonitoring;
6)
De vaststelling van milieubeschermingsdoelstellingen en het
bijwerken van richtsnoeren;
7)
Verbetering van het zonale systeem voor toelating van gewasbeschermingsmiddelen;
8)
Oplossingen voor kleine toepassingen;
9)
Verscherpt toezicht op noodtoelatingen (vrijstellingen);
10) Verdere terugdringing van de behoefte aan proeven op gewervelde
dieren;
11) De bevordering van duurzame gewasbescherming, oplossingen met
een laag risico en doeltreffende risicobeperking;
12) Betere handhaving van de verordening gewasbeschermingsmiddelen;
13) Betere handhaving van de MRL-verordening;
14) Snellere reacties op opkomende MRL-problemen en op technische
vooruitgang;
15) Gebruik van groene diplomatie om de groene agenda (van de
Europese Commissie) voor gewasbeschermingsmiddelen te
bevorderen;
16) Versterking van interne samenhang en consistentie met andere
17) EU-wetgeving.
3

In het kader van de REFIT heeft de Europese Commissie onder meer bevoegde autoriteiten,
EFSA, industrie (voedsel en chemische), agrariërs, importeurs, consumenten en ngo’s (in het
bijzonder gericht op volksgezondheid en milieu) geraadpleegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 515

2

Nederlandse reactie op het verslag
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Het Nederlandse beleid voor de verduurzaming van de gewasbescherming in de land- en tuinbouw is vastgelegd in de Toekomstvisie
Gewasbescherming 2030 «naar weerbare planten en teeltsystemen»
(Kamerstuk 27 858, nr. 449) en de nota «Gezonde Groei, Duurzame Oogst»
(GGDO) (Kamerstuk 27 858, nr. 146). Het Nederlandse beleid is erop
gericht om de behoefte aan en de risico’s van gewasbeschermingsmiddelen te verminderen door middel van de ontwikkeling van weerbare
planten en teeltsystemen, het verbinden van land- en tuinbouw met
natuur en het terugdringen van emissies naar het milieu en residuen op
producten tot nagenoeg nul. Het beleid gaat uit van geïntegreerde
gewasbescherming en, indien gewasbeschermingsmiddelen nodig zijn,
dan worden bij voorkeur laagrisicomiddelen ingezet.
Daarnaast richt het beleid zich ten aanzien van voedselveiligheid en de
residuen van gewasbeschermingsmiddelen op het handhaven van het
huidige beschermingsniveau voor de consument. In de toekomst zal
daarbij ook rekening gehouden worden met het risico dat cumulatieve
blootstelling veroorzaakt.
Het Nederlandse beleid gericht op professioneel gebruik buiten de
landbouw gaat uit van het principe «nee, tenzij»; gebruik is verboden
tenzij vooraf omschreven uitzonderlijke omstandigheden het gebruik
ervan toch noodzakelijk maken (Kamerstuk 27 858, nr. 488). Het beleid
voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen door particulieren is
gericht op het ontmoedigen van het gebruik en het stimuleren van
verantwoord gebruik.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Nederland kan op hoofdlijnen instemmen met de zestien terreinen voor
verbetering die de Europese Commissie voorstelt. Op onderdelen zoals
cumulatieve risicobeoordeling MRL’s, vaststellen van milieubeschermdoelen en bijwerken van richtsnoeren, verbetering van het zonale
systeem, oplossingen voor kleine toepassingen en stimuleren van de
toelating van laagrisicostoffen sluiten de verbeterpunten ook aan bij het
hiervoor beschreven Nederlandsebeleidskader en is Nederland ook al
actief betrokken.
Tevens heeft ook Nederland een voorkeur voor het verbeteren en wijzigen
van de uitvoering van de verordeningen binnen de huidige kaders, omdat
daarmee het snelst stappen kunnen worden gezet die bijdragen aan de
transitie zoals beoogd in de Toekomstvisie gewasbescherming 2030.
Op een aantal verbeterpunten is volgens Nederland extra inzet nodig. Het
betreft aspecten die onderdeel zijn van door de Tweede Kamer ingediende
moties over de EU goedkeuringsprocedure4 en aspecten die zijn genoemd
door betrokken overheidsdiensten en maatschappelijke organisaties bij
het opstellen van het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming.

4

Motie van de leden Ziengs en Lodders over versnellen van de toelating van biologische
gewasbeschermingsmiddelen (Kamerstuk 27 858, nr. 468); Motie van de leden Bromet en
Dik-Faber over de combinatie en de effecten van gewasbeschermingsmiddelen (Kamerstuk
27 858, nr. 477); Gewijzigde motie van het lid Dik-Faber c.s. over een onderzoek naar een
verhoogd risico op Parkinson (Kamerstuk 27 858, nr. 502).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 515

3

Tezamen gaat het daarbij om:
– Vereenvoudiging van de benodigde vereisten van gegevens voor de
goedkeuring van laagrisicostoffen en versnelling van de procedure
(waaronder stoffen van biologische oorsprong, zoals microorganismen);
– Meer rekening houden met geïntegreerde gewasbescherming (IPM) en
risicobeperkende maatregelen in het Europese en nationale toelatingsbeleid. In het aanvraagdossier dient de aanvrager een representatief
gebruik op te nemen in een veel voorkomend gewas. Toepassing van
geïntegreerde gewasbescherming kan gebruik of risico’s van gewasbeschermingsmiddelen verminderen. Het doel is dat voor nationale
toelatingen van gewasbeschermingsmiddelen binnen de EU meer met
geïntegreerde gewasbescherming rekening kan worden gehouden;
– Meer betrokkenheid van de Europese Commissie zelf bij verdere
harmonisatie in het zonale systeem en bij kleine toepassingen
(bijvoorbeeld harmonisatie via verbeterde richtsnoeren en definities);
– Criteria en richtsnoeren voor cumulatieve blootstelling (niet alleen
voor consument maar ook mens en milieu) en standaard toetsen op
neurologische aandoeningen (inclusief DNT5);
– Afstemming met Verordening (EG) 528/2012 (biociden) en Richtlijn
2006/60 (EG) (Kaderrichtlijn Water).
– Voor de biocidenverordening betreft het afstemming van dossiervereisten aangezien sommige middelen zowel als biocide en als gewasbeschermingsmiddel kunnen worden toegepast, voor de Kaderrichtlijn
Water betreft het harmonisatie in de normstelling van risico’s voor
aquatische organismen.
De Nederlandse delegatie zal pleiten voor aanvullende inspanningen van
de Europese Commissie en de andere lidstaten op deze aspecten.
Op het eerstgenoemde terrein in het verslag van de Europese Commissie
(het aanpakken van vertragingen in goedkeurings- en toelatingsprocedures) ondersteunt Nederland het belang van de voorstellen. Wel hecht
Nederland eraan om op te merken dat aangescherpte en uitgebreidere
risicobeoordelingen, die Nederland ook heeft gesteund, meer tijd vragen
dan ingeschat tijdens het opstellen van de verordening. Nederland zal
pleiten voor verhoging van de voorspelbaarheid van het beoordelingsproces en realistische tijdlijnen die passen bij het vereiste werk.
De Commissie vraagt lidstaten ook om de handhaving te verbeteren. Een
betere handhaving kan mogelijk leiden tot verbetering van het gelijke
speelveld. Nederland blijft wel voorstander van risicogericht handhaven
(minder controle waar het kan, meer controle waar het moet). Nederland
ziet derhalve voorstellen tot nadere uitwerking op dit terrein met
belangstelling tegemoet.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
De Europese Commissie en het Europees parlement hebben aanzienlijke
ambities beschreven in het terugdringen van gebruik en risico’s van
gewasbeschermingsmiddelen (Green Deal/Farm to Fork-strategie, Rapport
Europees parlement januari 2019). Verwacht wordt dat de Europese
Commissie vast zal houden aan haar inzet en dat het Europees parlement
zal pleiten voor meer maatregelen. De reacties van de lidstaten zijn nog
niet bekend. Ervaring uit de discussies en stemverhoudingen in SCoPAFF
Regelgeving Gewasbeschermingsmiddelen is dat de opvattingen sterk
uiteen kunnen lopen.

5

DNT: developmental neurotoxicology

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 515

4

d) Financiële gevolgen
Bedrijven moeten een dossier indienen voor de Europese goedkeuring of
herbeoordeling van een werkzame stof. Hetzelfde geldt voor de nationale
toelating van een gewasbeschermingsmiddel op basis van een goedgekeurde werkzame stof. Een aantal maatregelen zou kunnen leiden tot extra
eisen aan die dossiers en daarmee tot extra kosten voor de aanvragers.
Dat zal vooral kleine en middelgrote ondernemingen treffen. Naar
verhouding is deze groep ondernemingen meer actief bij aanvragen voor
laagrisicomiddelen, waardoor dit averechts werkt op het juist willen
stimuleren van de ontwikkeling en het gebruik van deze middelen.
Maatregelen die leiden tot versnelling van procedures kunnen daarentegen tot kostenbesparing leiden en/of een snellere markttoelating
waardoor ook eerder investeringen in dossieraanvragen kunnen worden
terugverdiend. Een eventuele intensivering van handhaving op de handel
in en het gebruik gewasbeschermingsmiddelen en van residuanalyses zou
kunnen leiden tot hogere kosten bij de rijksoverheid.
Aangezien de Europese Commissie op onderdelen nadrukkelijk vraagt om
initiatief en betrokkenheid van lidstaten, zal dit bij een actieve houding
van Nederland leiden tot meer kosten voor de rijksoverheid, zoals
personele inzet en (beleidsondersteunend) onderzoek (WUR, RIVM).
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten
De Minister voor Medische Zorg,
T. van Ark

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 858, nr. 515

5