Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

29 817

Sociale werkvoorziening

Nr. 80

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 november 2011
Bij brief van 24 november, heeft de vaste commissie voor Sociale Zaken
en Werkgelegenheid verzocht om een reactie op de brief van de VNG aan
uw Kamer van 10 november, op het onderdeel «Buitenproportionele
sancties bij afrekening budget participatie en sociale werkplaatsen.» Bij
brief van 25 november, is verzocht om reactie op een brief van de
gemeente Barendrecht over hetzelfde onderwerp. Met deze brief voldoe ik
aan beide verzoeken.
Gebruikte terminologie
In haar brief hanteert de VNG de begrippen «sanctie» en «sanctiebeleid».
De gemeente Barendrecht hanteert het begrip «straf».
Ik hecht eraan erop te wijzen dat terugvorderingen geen sancties zijn. Het
gaat om toepassing van wettelijke terugvorderingsbepalingen. In haar
brief suggereert de VNG dat sprake is van een discretionaire bevoegdheid.
Dit is niet het geval.
Toepassing van terugvordering vloeit rechtstreeks voort uit de wet (artikel
4, tweede lid, Wet participatiebudget en artikel 9, eerste lid, Wsw). Die laat
geen ruimte hierover een afweging te maken. Overigens wordt de
toepassing van de wettelijke terugvorderingsbepalingen in de rechtspraak
als in overeenstemming met de wet aangemerkt. Onderstaand licht ik dit
nader toe.
Terugvordering onrechtmatige bestedingen gemeenten
De wettelijke grondslag voor de terugvordering is artikel 4, tweede lid,
Wet participatiebudget en artikel 9 eerste lid Wsw. Toepassing moet
plaatsvinden als uit de verantwoording blijkt dat er sprake is van
onrechtmatige bestedingen Onrechtmatigheid doet zich ook voor zolang
onzekerheid over de rechtmatigheid niet is opgeheven. Bij de toepassing

kst-29817-80
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 817, nr. 80

1

van bovengenoemde artikelen volg ik de bevindingen en opmerkingen
van de accountant van de gemeente (gecertificeerde accountantsverklaring).
Het gaat niet om een sanctie, maar om het terugvorderen van onrechtmatige bestedingen en/of niet gerealiseerde afgesproken prestaties.
Daarbij baseer ik mij op de door gemeenten ingediende verantwoordingen. Ik herken mij derhalve niet in het beeld dat ik sancties opleg
vanwege administratieve tekortkomingen.
Belang verantwoording en wettelijke termijnen
Voor de uitvoering van de Wet participatiebudget en de Wet sociale
werkvoorziening (Wsw) ontvangen gemeenten jaarlijks een budget, met
na afloop van het jaar één verantwoording aan het Rijk. De verantwoording gaat op basis van het principe van single information en single
audit (Sisa). Het belang van tijdige en juiste verantwoordingsinformatie is
groot. Mijn verantwoording aan uw Kamer over het gevoerde financieel
beheer van mijn departement wordt hierop gebaseerd. Daarnaast vormen
de ingediende verantwoordingen de basis voor de bepaling van de
taakstelling arbeidsplaatsen (in de Wsw) en verdeling van de budgetten
voor het jaar t+1. De beschikbaarheid van volledige en juiste gegevens per
gemeente is een noodzakelijke voorwaarde voor een correcte werking van
de uit de wet voortvloeiende berekeningssystematiek en verdeelsystematiek van de beschikbare uitkeringen voor de gemeenten als geheel.
Zonder tijdige en correcte gegevens van gemeenten, kunnen budgetten
en taakstellingen niet tijdig worden verdeeld over diezelfde gemeenten.
Dit is een gezamenlijk belang voor het Rijk en gemeenten. Daarom is het
noodzakelijk dat ik tijdig over de (gecorrigeerde) verantwoordingen
beschik en dat ik er voorts op mag vertrouwen dat de informatie juist en
volledig is.
Eventuele fouten in aangeleverde verantwoording kunnen worden
hersteld door een aangepaste verantwoording via de Minister van BZK
aan te leveren. Het herstellen dient binnen een redelijk termijn te
geschieden. Sinds de verantwoording over 2010 geldt hiervoor, op grond
van een daartoe strekkende wetswijziging van de Wsw als datum
30 september.
Eigen verantwoordelijkheid gemeenten
Gemeenten dienen de verantwoording uiterlijk 15 juli na afloop van het
uitvoeringsjaar bij het ministerie van BZK aan te leveren. BZK kan
hiervoor uitstel verlenen. Ook hebben gemeenten de gelegenheid om
eventuele omissies of fouten in de verantwoording binnen een redelijke
termijn te herstellen door het indienen van een herziene verantwoording.
Gemeenten worden door zowel het ministerie van BZK als mijn departement jaarlijks uitgebreid geïnformeerd over de wijze waarop zij zich via
Sisa dienen te verantwoorden, welke termijnen daarbij gelden en wat de
mogelijkheden voor herziening van verantwoording zijn. Specifiek door
SZW wordt daarnaast gewezen op de consequenties die kunnen ontstaan
als niet aan deze eisen van verantwoorden wordt voldaan.
De Sisa-systematiek is ingevoerd om de administratieve lasten voor
gemeenten te beperken. De hoeveelheid verantwoordingsinformatie is
met Sisa dan ook flink kleiner geworden. Met Sisa zijn de gemeenten dus
zelf verantwoordelijk voor een tijdige, volledige en juiste aanlevering van
een gecertificeerde verantwoording. Zij dienen daarbij de interne
procedures zodanig te organiseren dat deze verantwoordelijkheid kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 817, nr. 80

2

worden waargemaakt. Ook zijn zij verantwoordelijk voor een tijdige
ontvangst van gegevens van derden. In die systematiek past het niet dat
SZW de gegevens van de gemeenten nog eens controleert. De gevolgen
van het niet voldoen aan de verantwoordingseisen zijn geheel voor
rekening en risico van gemeenten.
Toepassing terugvorderingsbepalingen SZW
Voor de Wsw gaat het ministerie van SZW na of er sprake is van onderrealisatie op de taakstelling die de gemeente heeft gekregen voor het
realiseren van arbeidsplaatsen. Als uit de verantwoording blijkt dat er
sprake is van onderrealisatie, moet ik op grond van artikel 9 van de WSW
terugvorderen.
Hierin is bepaald dat het deel van het budget dat is gemoeid met de
geconstateerde onderrealisatie moet worden teruggevorderd.
Ook bij de Wet participatiebudget baseer ik mij op de verantwoordingsinformatie (realisaties en accountantsverklaring) die door de gemeente
zelf is aangeleverd. Als uit deze informatie blijkt dat (een deel van) het
budget niet volledig of onrechtmatig is besteed, wordt op grond van
artikel 4 tweede lid, het daarmee corresponderende bedrag teruggevorderd. Verantwoorde bedragen waarvan onzeker is of deze rechtmatig
zijn besteed aan het doel waarvoor deze bedoeld zijn, worden eveneens
teruggevorderd. Het betreft hier onder meer situaties waarbij basisgegevens ontbreken om een uitspraak te kunnen doen door de gemeente
over de rechtmatige besteding.
De wet biedt mij geen ruimte om bij onrechtmatige besteding een
afweging te maken of om gegevens die nadat de gemeenten hun
gegevens dienden aan te leveren, worden ontvangen. De wetgever heeft
daar uitdrukkelijk voor gekozen gelet op het belang van juiste en tijdige
budgetvaststelling en om het proces van die vaststellingen ordelijk en
zorgvuldig te kunnen laten plaatsvinden.
Indien ik, in afwijking van de wet, niet zou terugvorderen, zou ik zelf
onrechtmatig handelen doordat ik de besteding van overheidsmiddelen
waarvan de rechtmatigheid niet is vastgesteld, zou goedkeuren.
Verder merk ik op dat in de Wsw en de Wet participatiebudget al rekening
is gehouden met het feit, dat informatie afkomstig kan zijn van besturen
van openbare lichamen op grond van de Wet gemeenschappelijke
regelingen. In dat geval worden alle termijnen die relevant zijn voor de
aanlevering van de verantwoording via sisa en de terugvordering met een
jaar verlengd.
Ten slotte wil ik nogmaals benadrukken dat gemeenten herhaaldelijk zijn
gewezen op het belang van wettelijke termijnen en de consequenties bij
het niet naleven ervan. De wijze waarop ik toepassing geef aan de
terugvorderingsbepalingen wordt door de rechtspraak in overeenstemming met de wet aangemerkt.
De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
P. de Krom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 817, nr. 80

3