Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

264
Vragen van de leden Van Weyenberg, Kat en Van der Laan (allen D66) aan
de Ministers van Justitie en Veiligheid en van Financiën over influencers die
jongeren in de armen van oplichters lokken (ingezonden 14 augustus 2023).
Antwoord van Minister Weerwind (Rechtsbescherming), mede namens de
Minister van Justitie en Veiligheid (ontvangen 20 oktober 2023). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 3531.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Influencers lokken jongeren in de armen van
oplichters: «Duizenden euro’s kwijt»»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe zouden jongeren volgens u beschermd moeten worden tegen influencers
die hen in de armen van oplichters lokken? En hoe worden jongeren op dit
moment beschermd?
Antwoord 2
Gerichte voorlichting kan helpen om jongeren meer weerbaar te maken. En
dat gebeurt ook. Zo wordt bijvoorbeeld vanuit de integrale aanpak online
fraude door verschillende organisaties publiek en privaat ingezet op de
weerbaarheid van burgers tegen online oplichting2. Een belangrijke interventie daarbij is het tegengaan van social engineering. Bij social engineering
maken fraudeurs misbruik van menselijke eigenschappen zoals angst,
hebzucht, nieuwsgierigheid, vertrouwen en onwetendheid om slachtoffers
(geld afhandig) te maken. De Rijksoverheid start in dit kader dit najaar met
een meerjarig campagneprogramma om de digitale weerbaarheid van de
Nederlandse burger, waaronder tegen social engineering, te vergroten en het
slachtofferschap van cybercrime en online fraude te verminderen.
Uit onderzoek blijkt dat jongeren minder impulsbeheersing hebben en
daardoor soms meer risico’s kunnen nemen. Daarmee zijn zij extra gevoelig
1

Algemeen Dagblad, 12 augustus 2023, Influencers lokken jongeren in de armen van oplichters:
«Duizenden euro’s kwijt», https://www.ad.nl/binnenland/influencers-lokken-jongeren-in-dearmen-van-oplichters-duizenden-euro-s-kwijt~a22a2e3f/.
2
Kamerstuk 29 911, nr. 393.

ah-tk-20232024-264
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

voor de boodschap dat ze snel veel geld kunnen verdienen en nemen zij
eerder bewerkte afbeeldingen voor waar aan. De eerste campagne zal
specifiek gericht zijn op jongeren en het vergroten van hun handelingsperspectief om onder andere berichten en advertenties die te mooi zijn om waar
te zijn tijdig te herkennen.
Er ligt ook een belangrijke rol voor sociale mediaplatforms bij het beschermen van jongeren. Ze kunnen bijvoorbeeld zo mogelijk geavanceerde
algoritmen ontwikkelen die inhoud met betrekking tot oplichting detecteren
en verwijderen. Het Het implementeren van strengere verificatievereisten
voor influencers kan daarnaast helpen om de betrouwbaarheid van de inhoud
te waarborgen.
Hoewel er al enige bescherming is, en de influencers in het AD bericht
vertellen dat ze nu hun volgers waarschuwen dat de «machtfixingsgroepen»
niet te vertrouwen zijn, blijft het belangrijk om voortdurend inspanningen te
leveren om jongeren te beschermen, aangezien oplichtingstechnieken
voortdurend evolueren.
Vraag 3
Wat is uw oordeel over aanbevelingen voor matchfixinggroepen die worden
gedaan door influencers? Is het verboden om aan te zetten tot criminele
handelingen, dus ook verboden om aan te zetten tot matchfixing? Is het
verboden om op te lichten, dus verboden om valselijk (verschillende)
uitslagen te verkopen alsof die uitslag met zekerheid zou resulteren? Zo ja,
hoe wordt hierop gehandhaafd?
Antwoord 3
Voor zover bekend is er in dit geval geen sprake van een gemanipuleerde
wedstrijd of anders gezegd matchfixing. Dat kan nog wel betekenen dat de
inleggers worden opgelicht en oplichting is strafbaar. Gedupeerden kunnen
hier aangifte van doen. Voor zover bekend, zijn er echter geen aangiftes
gedaan door de gedupeerden. De reden hiervoor kan gelegen zijn in het feit
dat manipuleren van een wedstrijd strafbaar is, net als het doen van een
poging tot manipuleren van een wedstrijd of uitlokking daarvan. Hierdoor
plegen ook de inleggers een strafbaar feit. Door het doen van aangifte
zouden ze zichzelf dus ook kunnen belasten.
Vraag 4
Is er voldoende zicht op geldstromen via cryptovaluta die richting online
gokken op sportwedstrijden lopen? Zo ja, hoe zien deze geldstromen eruit?
Zo nee, wat gaat u doen om hier beter inzicht in te krijgen?
Antwoord 4
Bij legaal kansspelaanbod in Nederland vallen online aanbieders onder de
Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). De
speelrekening kan alleen gevuld worden met traceerbare (dat wil zeggen
ondubbelzinnig te herleiden tot de persoon van de speler) betaalinstrumenten, zoals bankoverschrijvingen. De Kansspelautoriteit (Ksa) ziet hierop toe.
Als het gaat om illegale kansspelaanbieders, is bekend dat betalingen met
cryptovaluta vaak worden toegestaan. De Ksa heeft de aanpak van illegale
aanbieders geprioriteerd in haar handhavingsbeleid. Met het tegengaan van
illegale aanbieders worden ook geldstromen via cryptovaluta richting online
kansspelen tegengegaan.
Vraag 5
Op welke manier worden consumenten beschermd tegen gokverslaving rond
sportweddenschappen? Welke rol hebben de Autoriteit Financiële Markten
(AFM), De Nederlandsche Bank (DNB) en de Kansspelautoriteit (Ksa) hierbij
en hoe beoordeelt u de effectiviteit van deze aanpak? Is deze aanpak volgens
u nog passend voor de manier waarop er in 2023 wordt ingezet op sportwedstrijden?
Antwoord 5
Verslavingspreventie is een belangrijk doel van het kansspelbeleid. Om dat
doel te bereiken zijn maatregelen vastgelegd in wet- en regelgeving. Kort
samengevat moeten legale aanbieders van kansspelen, waaronder sportweddenschappen, aan bepaalde voorschriften voldoen om consumenten te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

beschermen tegen gokverslaving rond sportweddenschappen. Dit omvat
bijvoorbeeld regels met betrekking tot een veilige en eerlijke speelomgeving,
reclame, minimumleeftijd voor deelname, waarschuwingen en informatie
over de mogelijke risico’s van gokken, waaronder gokverslaving en controleren of een speler ingeschreven staat in het Centraal Register Uitsluiting
Kansspelen (CRUKS). De Ksa controleert of de kansspelaanbieders zich aan
de regels en richtlijnen houden. Voor een uitvoerige beschrijving over de
stand van zaken van de verslavingspreventie verwijs ik u naar de Voortgangsrapportage Kansspelen die uw Kamer op 1 juni jl. ontvangen heeft.3
Bij de vormgeving van het verslavingspreventiebeleid is de samenwerking
tussen het Ministerie van Justitie en Veiligheid, het Ministerie van Volksgezonheid, Welzijn en Sport en de Ksa van groot belang vanwege ieders rol en
verantwoordelijkheid bij het voorkomen en tegengaan van kansspelverslaving. Zoals eerder toegezegd ontvangt de Kamer eind dit jaar de werkagenda
waarin lopende en toekomstige activiteiten op het gebied van verslavingspreventie een plek krijgen.
De ACM, AFM en DNB hebben geen directe rol bij de bescherming van
consumenten tegen gokverslaving rond sportweddenschappen. De ACM en
AFM zien wel toe op de naleving van de Wet handhaving consumentenbescherming (Whc). De Whc bepaalt onder meer dat handelaren geen oneerlijke
handelspraktijken mogen verrichten als bedoeld in afdeling 3a van titel 3 van
boek 6 van het Burgerlijk Wetboek. Als daar aanleiding toe is, kan de ACM
handhavend optreden en een boete opleggen. Indien de oneerlijke handelspraktijken betrekking hebben op financiële diensten of activiteiten kan de
AFM handhavend optreden. De AFM houdt onder andere toezicht op online
reclames die betrekking hebben op financiële diensten en activiteiten. DNB
heeft als prudentieel toezichthouder op financiële instellingen, evenals de
ACM en AFM, geen rol bij het tegengaan van gokverslavingen bij sportwedstrijden.
Vraag 6
Waar kunnen of moeten influencers de juistheid van wat zij aanbevelen
controleren voordat zij een aanbeveling doen richting hun volgers? Deelt u de
analyse dat een check vooraf had kunnen voorkomen dat veel volgers een
aanbeveling hadden gehad voor een praktijk waar ook de influencers zelf van
schrokken toen duidelijk werd dat het volstrekte onzin was?
Antwoord 6
Om te voorkomen dat ze misleidende informatie verspreiden of hun volgers
aanzetten tot strafbaar handelen, ligt het in de rede dat influencers de
juistheid van wat zij aanbevelen controleren. Dit kunnen ze doen door
verschillende bronnen te raadplegen en gedegen onderzoek te verrichten. Pas
dan kunnen ze open en eerlijk adviseren en vertellen waarom ze denken dat
het betrouwbaar is. Op die manier nemen de influencers hun verantwoordelijkheid en delen ze alleen nauwkeurige en waarheidsgetrouwe informatie met
hun volgers.
Vraag 7
Wat is de stand van zaken van de verkenning naar een markering van
bewerkte advertenties, zoals gevraagd in de aangenomen motie Van der
Laan4, waarmee duidelijk was geworden dat de geadverteerde uitslagen nep
waren? Wat doet u om te voorkomen dat valse beweringen, zoals over
matchfixing, worden geloofd, bijvoorbeeld vanwege de inzet van bewerkte
afbeeldingen?
Antwoord 7
Er wordt momenteel bij het Ministerie van OCW een verkenning gedaan naar
een markering voor bewerkte advertenties in de context van de bestaande
kaders en geldende wet- en regelgeving. Uw Kamer wordt voor het kerstreces
geïnformeerd over de uitvoering van de motie.
Zoals in het antwoord op vraag 2 beschreven, start de Rijksoverheid dit
najaar met een meerjarig campagneprogramma om de digitale weerbaarheid

3
4

Kamerstuk 24 557, nr. 209.
Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 154.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

van de Nederlandse burger te vergroten en het slachtofferschap van
cybercrime en online fraude te verminderen. De eerste campagne zal
specifiek gericht zijn op jongeren en het vergroten van hun handelingsperspectief.
Vraag 8
Wie heeft de regie op het voorkomen van en handhaven op de beïnvloeding
door influencers, nu op sportweddenschappen maar mogelijk later op iets
anders? Hoe zijn de Autoriteit Financiële Markten (AFM), De Nederlandsche
Bank (DNB) en de Kansspelautoriteit (Ksa) hierbij aangesloten, welke andere
partijen zijn betrokken bij de handhaving op reclame voor risicovolle
kansspelen door influencers en hoe beoordeelt u de samenwerking?
Antwoord 8
Ik wil nogmaals benadrukken dat in dit geval er geen aanwijzingen zijn dat
wedstrijden zijn gemanipuleerd maar dat er sprake lijkt te zijn van oplichting
door te doen alsof een wedstrijd gemanipuleerd is en gemakkelijk geld
verdiend kan worden.
Als er sprake is van reclame maken, dan is de Stichting Reclame Code als
zelfregulerend orgaan van reclame relevant. In het bijzonder het algemeen
deel van de Nederlandse reclamecode en de Reclamecode Social Media &
Influencer Marketing. Sinds 1 november 2020 gelden regels uit de Mediawet
voor zogenoemde video-uploaders (influencers die kwalificeren als commerciële mediadienst op aanvraag). Het Commissariaat voor de Media houdt
sinds 1 juli 2022 actief toezicht op video-uploaders die voldoen aan bepaalde
criteria, waaronder het hebben van meer dan 500.000 volgers. Een belangrijk
onderdeel uit de Mediawet waaraan deze video-uploaders moeten voldoen is
transparantie over reclame. Het Commissariaat monitort doorlopend de markt
en ontvangt ook regelmatig signalen van kijkers. Het Commissariaat
beoordeelt die informatie en kan bij overtredingen van de Mediawet
handhaven. Dat kan door middel van een gesprek of waarschuwing, maar
een boete is ook mogelijk. Het Commissariaat heeft geen signalen of klachten
binnengekregen over de oplichting of over sportweddenschappen.
Het Commissariaat werkt samen met verschillende toezichthouders. Dit
gebeurt op basis van een samenwerkingsprotocol. Er vinden reguliere
overleggen plaats waarbinnen signalen en andere vraagstukken worden
besproken. Ook vindt, indien mogelijk, informatie-uitwisseling plaats.
De Ksa kan ingrijpen als een influencer reclame maakt voor een kansspelaanbieder. De ACM is bevoegd om te handhaven als sprake is van het overtreden
van consumentenwetgeving waaronder in bij oneerlijke handelspraktijken. De
AFM kan handhavend optreden indien bijvoorbeeld sprake is van misleidende
reclame over een financieel product of financiële dienst. DNB heeft als
prudentieel toezichthouder op financiële instellingen hier geen rol.
In oktober 2021 hebben de ACM, AFM, AP en CvdM het Samenwerkingsplatform Digitale Toezichthouders (SDT) opgericht ten behoeve van het toezicht
op digitale diensten. Om ervoor te zorgen dat ieders toezichtactiviteiten goed
op elkaar aansluiten, kunnen de toezichthouders samen inspelen op
ontwikkelingen.
Vraag 9
Wordt er voor de handhaving op reclame door influencers ook samengewerkt
met opsporingsinstanties in andere landen? Zo ja, hoe ziet deze samenwerking eruit? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Binnen ERGA, het EU-netwerk van media toezichthouders, krijgt het
onderwerp regulering van en toezicht op vloggers/influencers al enkele jaren
speciale aandacht. Een belangrijke doelstelling van ERGA is het delen van
best practices om zo de implementatie van de Europese Audiovisuele
Mediadiensten Richtlijn te bevorderen en effectief te kunnen handhaven. Al
voor het derde jaar op rij is het Commissariaat voor de Media actief
betrokken bij het opstellen van een rapport om tot uniformere toepassing van
de regels voor vloggers en vergelijkbare aanbieders en een betere bescherming van het publiek te komen. Meer gezamenlijk optrekken en regelgeving
en toezicht afstemmen kan het gelijk speelveld in Europa bevorderen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4

voorkomen dat veel influencers zich gaan vestigen in een bepaald land omdat
de regelgeving daar minder streng is of geen actief toezicht wordt uitgeoefend.
Ook de andere toezichthouders werken samen met andere (Europese)
instanties voor fraudebestrijding.
Vraag 10
Hoe verhoudt de Nederlandse aanpak van (illegaal) gokken en beïnvloeding
door influencers zich tot de aanpak in andere landen? Welke lessen kunt u
trekken uit het voorkomen van gokverslaving en oplichting in andere landen?
Antwoord 10
De aanpak van (illegaal) gokken enerzijds en beïnvloeding door influencers
anderzijds verschilt van land tot land. Leerervaringen uit het buitenland
hebben betrekking op regelgeving, samenwerking, preventie en voorlichting.
Landen zoals het Verenigd Koninkrijk hebben al langere tijd ervaring met het
reguleren van kansspelen. De ervaringen op het gebied van kansspelen in
andere landen zijn meegenomen in het vormgeven van de Wet kansspelen op
afstand. Zo zijn specifieke regels meegenomen als het gaat om reclame en
verplichtingen van aanbieders. Het is voorts belangrijk om duidelijke regels
en toezicht en handhaving te hebben om illegaal gokken en oplichting tegen
te gaan. Het betrekken van de industrie en samenwerken met socialemediaplatforms kan helpen bij het identificeren en aanpakken van problematische
influencers en reclamepraktijken. En het investeren in preventieactiviteiten en
voorlichting over gokverslaving en oplichting kan het bewustzijn vergroten en
mensen helpen om de risico’s beter te begrijpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

5