Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 950 B

Jaarverslag en slotwet Gemeentefonds 2017

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET GEMEENTEFONDS (B)
Aangeboden 16 mei 2018

kst-34950-B-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

1

Uitgaven begroting gemeentefonds 2017
In miljoenen euro’s

Totaal 27.906
Beleidsartikel 1 gemeentefonds 27.906
Ontvangsten begroting gemeentefonds 2017
In miljoenen euro’s

Totaal 27.906
Beleidsartikel 1 gemeentefonds 27.906

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

2

Inhoudsopgave

A.

B.

C.

D.

Algemeen

blz.
4

1. Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening
2. Leeswijzer

4
7

Beleidsverslag

9

3. Beleidsprioriteiten
4. Beleidsartikel
5. Bedrijfsvoeringsparagraaf

9
12
18

Jaarrekening

20

6. Verantwoordingsstaat gemeentefonds
7. Saldibalans

20
21

Bijlagen

25

Bijlage 1: Verdiepingsbijlage
Bijlage 2: Overzicht Rechtspersonen met een Wettelijke Taak
en Zelfstandige Bestuursorganen
Bijlage 3: Lijst met afkortingen
Bijlage 4: Lijst van de belangrijke termen en hun betekenis

25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

26
27
28

3

A. ALGEMEEN
1. AANBIEDING VAN HET JAARVERSLAG EN VERZOEK TOT
DECHARGEVERLENING
AAN de Voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de StatenGeneraal.
Hierbij bieden wij het jaarverslag met betrekking tot de begroting van het
gemeentefonds over het jaar 2017 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 2.37, tweede en derde lid, en 2.40 van
de Comptabiliteitswet 2016 verzoeken wij de beide Kamers van de
Staten-Generaal ons decharge te verlenen over het in het jaar 2017
gevoerde financiële beheer.
Voor de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek tot
dechargeverlening stelt de Algemene Rekenkamer als externe controleur
op grond van artikel 7.14, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 een
rapport op. Dit rapport wordt separaat door de Algemene Rekenkamer
aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de bevindingen en
het oordeel van de Rekenkamer op basis van artikel 7.12, van de Comptabiliteitswet 2016, over:
a. de financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen, bedoeld
in artikel 3.8 van de Comptabiliteitswet 2016;
b. de totstandkoming van de niet-financiële verantwoordingsinformatie
in de jaarverslagen, bedoeld in artikel 3.9 van de Comptabiliteitswet
2016;
c. de financiële verantwoordingsinformatie in het Financieel jaarverslag
Rijk, bedoeld in artikel 2.35 van de Comptabiliteitswet 2016;
d. het gevoerde begrotingsbeheer, het financieel beheer en de materiële
bedrijfsvoering, bedoeld in de artikelen 3.2 tot en met 3.4 van de
Comptabiliteitswet 2016 en de daartoe bijgehouden administraties
van het Rijk;
e. de centrale administratie van de schatkist van het Rijk van het
Ministerie van Financiën.
Bij het besluit tot dechargeverlening worden verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2017;
b. het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag
samenhangt;
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het onderzoek van de
centrale administratie van de schatkist van het Rijk en van het
Financieel jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer over de
in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2017 opgenomen
rijksrekening van uitgaven en geraamde ontvangsten over 2017,
alsmede over de rijkssaldibalans over 2017 (de verklaring van
goedkeuring, bedoeld in artikel 7.14, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2016).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

4

Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

K.H. Ollongren
De Staatssecretaris van Financiën,

M. Snel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

5

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016
verklaart de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van ...

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 2.40, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2016 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling
doorgezonden aan de Voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016
verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van ...

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 2.40, vierde lid, van de Comptabiliteitswet 2016
wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na
ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden
aan de Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

6

2. LEESWIJZER
Voor u ligt het jaarverslag 2017 van het Gemeentefonds. Ten opzichte van
het jaarverslag 2016 zijn er geen belangrijke wijzigingen opgenomen.
De focusonderwerpen voor 2017 zijn toetsbare beleidsplannen en pijler
budgetrecht verplichtingen. Toetsbare beleidsplannen zijn voor het
gemeentefonds niet van toepassing. Informatie over het budgetrecht
verplichtingen is opgenomen in de toelichting op de instrumenten onder
de tabel Budgettaire gevolgen van beleid.
Het jaarverslag van het gemeentefonds maakt onderdeel uit van de
financiële verantwoording van het Rijk maar heeft daarbinnen een eigen
bijzonder karakter. Het jaarverslag van het gemeentefonds kent in
tegenstelling tot een departementaal jaarverslag slechts één beleidsartikel: het gemeentefonds. Het beleid dat wordt gevoerd ter realisatie van
de algemene beleidsdoelstelling is direct verbonden met dit ene beleidsartikel. De apparaatuitgaven in de zin van materiële en personele uitgaven
van de medewerkers bij de Ministeries van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en van Financiën die betrokken zijn bij het fondsbeheer,
zijn niet in de tabel Budgettaire gevolgen van beleid opgenomen. Deze
kosten worden in de respectievelijke departementale begrotingen
verantwoord. Dit geldt eveneens voor het algemene beleid inzake
decentrale overheden, waarbij deze uitgaven zijn terug te vinden in de
begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Dit jaarverslag zal de eerdere, op 2017 betrekking hebbende, begrotingen
van het gemeentefonds (de oorspronkelijk vastgestelde begroting 2017 en
de 1e en 2e suppletoire begrotingen 2017) als uitgangspunt nemen.
Terugkijkend op de beleidsprioriteiten zal hierbij de ontwerpbegroting
2017 van het gemeentefonds van belang zijn. De gehanteerde norm voor
de toelichting bij verschillen tussen de budgettaire raming en de realisatie
in het verslagjaar, is dat alle verschillen worden toegelicht. De toelichting
is op hoofdlijnen met verwijzingen naar de relevante suppletoire
begrotingen.
Het jaarverslag is verdeeld in twee onderdelen: het beleidsverslag en de
jaarrekening.
Het beleidsverslag is een terugblik op het gevoerde beleid in 2017. Hierin
komt de realisatie van de beleidsprioriteiten aan bod, worden de
budgettaire gevolgen van het gevoerde beleid in beeld gebracht en
worden beleidsmatige conclusies ten aanzien van de beleidsprioriteiten
getrokken. Hier wordt ook de toelichting gegeven op het verschil tussen
de oorspronkelijke vastgestelde begroting en realisatie. De verschillen
worden daarbij absoluut weergegeven en toegelicht. Daarna volgt in de
bedrijfsvoeringsparagraaf informatie over de rechtmatigheid.
De jaarrekening geeft het financiële beeld van het begrotingsjaar 2017 wat
betreft het gemeentefonds. In dit onderdeel worden de verantwoordingsstaat en de saldibalans gepresenteerd.
Ten slotte volgen er nog vier bijlagen (de verdiepingsbijlage, het overzicht
rechtspersonen met een wettelijke taak en zelfstandige bestuursorganen,
een lijst met afkortingen en een lijst van de belangrijke termen en hun
betekenis).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

7

Overgangsrecht Comptabiliteitswet
Op grond van het overgangsrecht in artikel 10.2 van de Comptabiliteitswet
2016 blijven voor de jaarverslagen en slotwetten over 2017 de bepalingen
uit de Comptabiliteitswet 2001 en de daarop berustende bepalingen van
toepassing zoals deze golden voor de inwerkingtreding van de Comptabiliteitswet 2016 per 1 januari 2018. Om die reden moet telkens bij de
verwijzingen naar de bepalingen van de Comptabiliteitswet 2016 worden
gelezen de artikelen van de Comptabiliteitswet 2001 conform de transponeringstabel bij de Comptabiliteitswet 2016, Stb. 2017, 139. Het betreft
met name de volgende artikelen:
Artikelen in CW 2016 en CW 2001
Art. in CW 2016

Art. in CW 2001

3.2 – 3.4

19, eerste lid; 21, eerste en tweede lid

3.5

22, eerste lid; 26, eerste lid

3.8

58, eerste lid, onderdeel a, en derde lid; 61, derde lid

3.9

58, eerste lid, onderdeel b en c

2.37

60, tweede en derde lid; 63, eerste en vierde lid

2.35

61, tweede tot en met vierde lid

2.40

64

7.12

82, eerste lid; 83, eerste lid

7.14

82, vijfde lid; 83, tweede tot en met vierde lid

Als gevolg van afronding wijkt in sommige tabellen het totaal af van de
som der delen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

8

B. BELEIDSVERSLAG
3. BELEIDSPRIORITEITEN
Dit jaarverslag gaat in op de in 2017 gerealiseerde beleidsprioriteiten.
Uitgangspunt daarbij is in de eerste plaats de oorspronkelijk in de
begroting 2017 geformuleerde beleidsprioriteiten.
Onderdeel 3.1. beschrijft de realisatie van de beleidsprioriteiten in 2017.
Vervolgens worden in onderdeel 3.2. de budgettaire en financiële
consequenties van deze beleidsprioriteiten weergegeven. De tabel
realisatie beleidsdoorlichtingen en het overzicht risicoregelingen zijn voor
het gemeentefonds niet van toepassing.
3.1. Realisatie van de beleidsprioriteiten 2017
Verdeling gemeentefonds
In 2017 was het uitgangspunt dat het gemeentefonds, in combinatie met
de andere gemeentelijke inkomstenbronnen, gemeenten voorziet van
voldoende financiële middelen voor het uitvoeren van hun taken. De
verdeling van het gemeentefonds heeft tot doel de middelen zo te
verdelen, dat gemeenten in staat zijn om hun inwoners een gelijkwaardig
voorzieningenpakket te kunnen leveren tegen globaal gelijke lasten.
Herziening financiële verhoudingen
De ambtelijke Studiegroep Openbaar Bestuur (onder voorzitterschap SG
BZK) heeft in haar rapport «Maak Verschil» aanbevolen om een herziening
van de financiële verhoudingen te verkennen, gericht op de vereenvoudiging van het gemeentefonds en een verdeling die meer gericht is op het
stimuleren van regionale economische samenwerking. Op 16 juni 2017 is
hiertoe het rapport «Rekening houden met verschil, ruimte bieden in de
financiële verhoudingen» zonder kabinetsstandpunt (vanwege de
demissionaire status) aangeboden aan de Tweede Kamer. In dit rapport is
door een onafhankelijke stuurgroep een beknopte probleemanalyse
gemaakt en is aan de hand van vier overkoepelende thema’s een aantal
oplossingsrichtingen aangedragen ten bate van een herziening van de
financiële verhoudingen tussen Rijk en gemeenten. Het rapport is in het
Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen (Bofv) besproken. Bij de
totstandkoming ervan is de VNG betrokken geweest en is op een aantal
momenten met gemeentelijke bestuurders van gedachten gewisseld over
de aanbevelingen.
Verdieping subcluster Volkshuisvesting Ruimtelijke ordening en Stedelijke
vernieuwing
Het nieuwe verdeelmodel voor het subcluster VHROSV is vanaf het
uitkeringsjaar 2017 voor 67% toegepast en voor 33% het bestaande
verdeelmodel. Hiermee is het groot onderhoud afgerond.
Evaluatie normeringsystematiek
Via de normeringssystematiek groeien het gemeentefonds en provinciefonds op een evenredige, actuele, inzichtelijke en beheersbare wijze mee
met de rijksuitgaven. In 2017 heeft geen aanpassing van de normeringssystematiek plaats gevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

9

Integratie IU sociaal domein in de algemene uitkering
In 2017 zijn er nog geen delen van de integratie-uitkering Sociaal domein
(IUSD) in de algemene uitkering overgegaan, wel hebben hieromtrent
discussies plaatsgevonden.
Uitwerkingsakkoord Verhoogde Asielinstroom
Op basis van het Uitwerkingsakkoord Verhoogde Asielinstroom (bijlage bij
TK 19 637, nr. 2182) hebben gemeenten in 2016 en 2017 bijdragen
ontvangen voor de kosten van de verhoogde asielinstroom in de vorm
van twee decentralisatie uitkeringen: Participatie en integratie en Partieel
effect. Deze middelen zijn uitgekeerd volgens de formule «geld volgt
vergunninghouder». Dit houdt in dat gemeenten een bedrag hebben
ontvangen per een in die gemeente geplaatste vergunninghouder.
Lokale belastingen
Op 22 maart 2017 stemde de Eerste Kamer voor het wetsvoorstel dat
decentrale overheden vanaf 1 juli 2017 geen precariobelasting meer
mogen heffen over nutsnetwerken (EK 34 508 A). Gemeenten die op
10 februari 2016 een tarief hadden voor precariobelasting op nutsnetwerken, mogen op basis van de overgangsregeling blijven heffen tot
1 januari 2022. Het tarief mag tijdens deze overgangsperiode niet hoger
zijn dan het tarief op 10 februari 2016 was. Bij amendement van de
Tweede Kamer is de beoogde overgangstermijn van 2027 ingekort tot
2022 (TK 34 508, nr. 9).
Uitnamen uit gemeentefonds
In het verleden is de praktijk gegroeid om een – beperkt – deel van de
algemene uitkering rechtstreeks te doen toekomen aan de VNG of een
andere instantie. Procentueel gaat het om een gering aandeel – zo’n
0,3% – van de totale omvang van het gemeentefonds. Er zijn afspraken
gemaakt met de VNG en de andere betrokken partijen om de betalingen
aan derden uit het gemeentefonds per 1 januari 2018 te beëindigen.
Objectieve verdeling beschermd wonen
In het bestuurlijk overleg VWS, BZK en VNG van 24 november 2016 is
besloten het traject te verbreden en toe te werken naar één geïntegreerd
objectief verdeelmodel voor beschermd wonen, maatschappelijke opvang
en Wmo 2015 begeleiding (in totaal ca. 3,9 miljard). Voor beschermd
wonen is op dit moment nog sprake van een verdeling over 43 centrumgemeenten op basis van historisch gebruik. Ook maatschappelijke opvang
kent een verdeling over de 43 centrumgemeenten. Het objectieve
verdeelmodel moet leiden tot een verdeling over alle gemeenten. In het
bestuurlijk overleg VWS, BZK en VNG van 6 december 2017 is besloten de
invoering van het geïntegreerde objectief verdeelmodel uit te stellen.
Eerder was het jaar 2020 als moment van invoering afgesproken.
Aanleiding voor het uitstel is vooral de onzekerheid rond het wetsvoorstel
om de Wet langdurige zorg (Wlz) open te stellen voor mensen met een
psychische stoornis die voldoen aan de criteria van de Wlz (blijvend
aangewezen zijn op permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de
nabijheid). De openstelling heeft gevolgen voor een deel van de
Wmo-cliënten die nu in beschermd wonen zitten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

10

3.2. Budgettaire en financiële consequenties van de beleidsprioriteiten 2017
In het begrotingsjaar 2017 hebben zich twee belangrijke mutaties
voorgedaan die verbonden zijn met de realisatie van bovengenoemde
beleidsprioriteiten.
De eerste mutatie betreft de uitkomst van de normeringssystematiek. De
jaarlijkse toe- of afname van het gemeentefonds die voortvloeit uit de
koppeling aan de rijksuitgaven, wordt het accres genoemd. Het accres
kent twee bijstellingsmomenten tijdens het lopende jaar (mei en
september) en één moment van vaststelling en afrekening na afloop. De
vaststelling van het accres vindt plaats op basis van de stand van het
Financieel jaarverslag van het Rijk. Het accres over 2017 komt daarin uit
op 1,00%, hetgeen overeen komt met € 166,4 miljoen. Dit is € 23,4
miljoen lager dan geraamd in de Miljoenennota 2018. De afrekening van
het accres 2017 (het verschil tussen Miljoenennota en vaststelling) wordt
verwerkt in de 1e suppletoire begroting 2018.
Het BTW-compensatiefonds (BCF) heeft sinds 2015 een plafond. Het
plafond groeit of daalt met het accrespercentage zoals volgt uit de
normeringssystematiek voor het gemeentefonds en het provinciefonds.
Het plafond wordt tevens aangepast voor taakmutaties die gepaard gaan
met onttrekkingen of toevoegingen aan het BCF. Als het plafond
overschreden wordt, volgt een uitname uit het gemeentefonds en
provinciefonds. Bij een realisatie lager dan het plafond, komt het verschil
ten gunste aan het gemeentefonds en provinciefonds. Het verschil wordt
over het gemeentefonds en provinciefonds verdeeld conform de aandelen
van het beroep op het BCF door de gezamenlijke gemeenten respectievelijk gezamenlijke provincies in het gerealiseerde jaar.
Bij Najaarsnota 2017 is een onderschrijding van het BCF-plafond 2017 met
€ 180 miljoen voorzien. De vaststelling of het BCF-plafond in 2017 is overof onderschreden vindt plaats op basis van het Financieel jaarverslag van
het Rijk. De onderschrijding van het BCF-plafond 2017 komt daarin uit op
€ 172,2 miljoen, waarvan € 149,5 miljoen ten gunste van het gemeentefonds. De definitieve afrekening over 2017 (het verschil tussen
Najaarsnota en vaststelling) wordt verwerkt in de 1e suppletoire begroting
2018.
Voor het overige hebben zich in het begrotingsjaar 2017 voor het
gemeentefonds geen belangrijke mutaties voorgedaan die verbonden
kunnen worden aan bovenstaande realisatie van beleidsprioriteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

11

4. BELEIDSARTIKEL
A. Algemene doelstelling
Via het gemeentefonds wordt bewerkstelligd dat de gemeenten middelen
krijgen toebedeeld om hun taken naar behoren uit te voeren. Deze
doelstelling valt uiteen in twee beleidsthema’s:
1. de gemeenten via het gemeentefonds voorzien van voldoende
financiële middelen voor het uitvoeren van hun taken;
2. een verdeling van de beschikbare financiële middelen over gemeenten die elk van de gemeenten in staat stelt om hun inwoners een
gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen globaal gelijke lastendruk te
kunnen leveren.
B. Rol en verantwoordelijkheid ministers
De fondsbeheerders, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Minister van Financiën – i.c. de Staatssecretaris van
Financiën – zijn op basis van de Financiële-verhoudingswet verantwoordelijk voor de financiële verhoudingen tussen Rijk, provincies en
gemeenten. Zij dragen daarbij zorg voor een adequate omvang alsmede
een goede werking van de verdeelsystematiek van het gemeentefonds.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de resultaten die ze met hun
bijdrage uit dit fonds realiseren. Met inachtneming van de wet- en
regelgeving, zijn gemeenten autonoom in het voeren van hun beleid
bekostigd uit het gemeentefonds.
Van tijd tot tijd kunnen vragen opkomen of de gemeenten als collectiviteit
geen andere prioriteiten zouden moeten stellen, bijvoorbeeld ter
ondersteuning van gezamenlijk onderschreven prioriteiten van het Rijk. In
een dergelijk geval kunnen het Rijk en de gemeenten bestuurlijke
afspraken maken over de accenten in de bestedingsrichting van de
gemeenten. De desbetreffende vakministers spelen hier naast de
fondsbeheerders een belangrijke rol. De uiteindelijke verantwoordelijkheid
voor de resultaten blijft bij de gemeenten.
Beleidsthema 1: De gemeenten via het gemeentefonds voorzien
van voldoende financiële middelen voor het uitvoeren van hun
taken.
A) Normeringssystematiek
De jaarlijkse ontwikkeling van de omvang van de algemene uitkering van
het gemeentefonds wordt – naast taakmutaties – bepaald door de
normeringssystematiek. De normeringssystematiek houdt (tot en met
2017) in dat de ontwikkeling van het fonds gekoppeld is aan de ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven, dit wordt ook wel
aangeduid als het principe «samen de trap op, samen de trap af». De
jaarlijkse toe- of afname van het gemeentefonds die voortvloeit uit de
koppeling aan de rijksuitgaven, wordt het accres genoemd. De normeringssystematiek werkt sinds 1995 en berust op een bestuurlijke afspraak
tussen het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het
Interprovinciaal Overleg (IPO).
B) Artikel 2 Financiële-verhoudingswet
Er zijn jaarlijks diverse specifieke taakmutaties die tot toevoegingen en/of
onttrekkingen aan het gemeentefonds kunnen leiden. Uitgangspunt hierbij
is artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet. Dit artikel geeft aan dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

12

indien beleidsvoornemens van het Rijk leiden tot een wijziging van de
uitoefening van taken of activiteiten door provincies of gemeenten, in een
afzonderlijk onderdeel van de bijbehorende toelichting met redenen wordt
omkleed en met kwantitatieve gegevens wordt gestaafd, welke de
financiële gevolgen van deze wijziging voor de provincies of gemeenten
zijn. Tevens wordt aangegeven via welke bekostigingswijze de financiële
gevolgen voor de gemeenten kunnen worden opgevangen.
C) Bestuurlijk overleg financiële verhouding
Het Bestuurlijk overleg financiële verhouding (Bofv) tussen de fondsbeheerders, de VNG, het IPO en de Unie van Waterschappen (UvW) vindt
twee keer per jaar plaats, rond het verschijnen van de Voorjaarsnota en de
Miljoenennota. Iedere partij kan agendapunten inbrengen. Zo nodig
kunnen ook andere bewindslieden dan de fondsbeheerders aan het
overleg deelnemen. De uitkomst van de normeringssystematiek (vgl. A)
kan – indien bekend – in het Bofv bestuurlijk worden gewogen.
D) Macronorm OZB
De OZB-opbrengst van gemeenten wordt op macroniveau gemaximeerd
door jaarlijks een percentage vast te stellen waarmee de som van de
OZB-opbrengsten van alle gemeenten mag groeien. Besluitvorming over
de vaststelling van de macronorm OZB voor het jaar 2017 heeft plaats
gevonden in het Bestuurlijk overleg financiële verhoudingen in het najaar
van 2016.
E) Artikel 12 gemeenten
Een indicator voor de financiële positie van gemeenten is het aantal
gemeenten dat een beroep doet op artikel 12 van de Financiëleverhoudingswet. Dat aantal is de laatste jaren beperkt gebleven, zoals
onderstaande tabel laat zien. In de tabel is bovendien het totaalbedrag van
de door die gemeenten ontvangen aanvullende uitkeringen opgenomen.
Gemeenten artikel 12 Financiële verhoudingswet

Aantal
Bedrag (x
€ 1.000)

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

4

4

4

4

4

4

3

3

3

2

20.465

27 899

23 145

21.378

31.273

23.025

22.486

30.506

24.057

19.498

Bron: rijksoverheid.nl; 2016 en 2017 zijn voorlopige cijfers

F) Monitoring nieuwe middelen sociaal domein
Het college van burgemeester en wethouders legt over de besteding van
de middelen sociaal domein uitsluitend financiële verantwoording af aan
de gemeenteraad. Het Rijk vraagt geen verantwoording over de rechtmatigheid van de besteding aan gemeenten. Wel zal het Rijk de uitvoering
van de taken van het sociaal domein 3D monitoren om de systeemverantwoordelijkheid van vakministers en fondsbeheerders te kunnen borgen.
Het Rijk ontvangt mede daartoe via het informatiesysteem Informatie voor
derden (Iv3) per gemeente informatie over de uitgaven in het sociaal
domein. Om die informatie-uitwisseling mogelijk te maken is Iv3
aangepast in verband met de decentralisaties. Iv3 is geen verantwoordingsinformatie en op basis van Iv3 kan niet worden teruggevorderd, de
uitkering is immers vrij besteedbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

13

Beleidsthema 2: Een verdeling van de beschikbare financiële
middelen over gemeenten die elk van de gemeenten in staat stelt
om hun inwoners een gelijkwaardig voorzieningenpakket tegen
globaal gelijke lasten te kunnen leveren.
G) Verdeelmaatstaven
Het budget van de algemene uitkering van het gemeentefonds wordt over
de gemeenten verdeeld via een verdeelsysteem van ongeveer 60
verdeelmaatstaven. De fondsbeheerders zijn verantwoordelijk voor het
ontwikkelen en onderhouden van het systeem van verdeelmaatstaven dat
de verdeling tot stand brengt. Dit verdeelsysteem heeft als doel
gemeenten in staat te stellen hun voorzieningen op een onderling
gelijkwaardig niveau te brengen tegen globaal gelijke lastendruk en
rekening houdend met de structuurkenmerken van de gemeenten.
Zolang voor een uitkeringsjaar de voor de verdeelmaatstaven noodzakelijke statistische gegevens nog niet bekend of definitief zijn, worden de
gemeenten bevoorschot op basis van voorlopige cijfers. Hierbij wordt
ernaar gestreefd de voorschotten zo goed mogelijk aan te laten sluiten op
de algemene uitkering waarop een gemeente uiteindelijk recht heeft, zoals
deze vastgesteld wordt nadat de statistische gegevens definitief zijn
vastgesteld. Dit streven geldt ook voor integratie- en decentralisatieuitkeringen. Het gedurende en na afloop van het uitkeringsjaar
beschikbaar komen van bepaalde definitieve volumegegevens leidt tot
bijstellingen in de bevoorschotting. Aangezien voor het gemeentefonds
de verplichtingen leidend zijn, zullen deze altijd tot uitkering komen.
H) Periodiek onderhoudsrapport
Voor de verdeling van de financiële middelen is het Periodiek onderhoudsrapport (POR) de belangrijkste indicator. Daarin wordt door de
fondsbeheerders bijgehouden of de verdeling nog adequaat is, dat wil
zeggen of deze nog voldoende aansluit bij de daadwerkelijke uitgaven
zoals blijkt uit de gemeentelijke begrotingen. Het POR verschijnt jaarlijks
als bijlage bij de begroting.
Het aantal bijstellingen van de verdeling van het gemeentefonds is sinds
1997 – toen de huidige uitgangspunten in de Financiële-verhoudingswet
werden vastgelegd – beperkt geweest. Het groot onderhoud dat in 2015 is
afgerond, is de eerste integrale herziening.
C. Beleidsconclusies
Het gemeentefonds heeft in 2017 gefunctioneerd zoals beoogd;
gemeenten hebben middelen toebedeeld gekregen om hun taken naar
behoren uit te voeren. Via het verdeelmodel zijn de middelen zodanig
verdeeld dat gemeenten in staat waren hun inwoners een gelijkwaardig
voorzieningenniveau te bieden tegen globaal gelijkwaardige lasten. Om
dat te bestendigen wordt het verdeelmodel regelmatig tegen het licht
gehouden en, waar nodig, geactualiseerd. De verdeelmodellen van het
gemeentefonds zijn de afgelopen jaren aangepast waardoor deze weer
actueel zijn en aansluiten op de kostenverschillen tussen gemeenten.
Een goede indicator voor het naar behoren functioneren van het gemeentefonds is de gerealiseerde afname van het aantal artikel 12 gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

14

D. Budgettaire gevolgen van beleid
In onderstaande tabel worden de budgettaire gevolgen van beleid
weergegeven.
Budgettaire gevolgen van beleid art. 1 gemeentefonds (x € 1.000)
Gemeentefonds

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2013

2014

2015

2016

2017

2017

2017

Verplichtingen:

17.995.671

18.728.390

27.285.893

28.142.671

27.871.247

27.193.169

678.078

Uitgaven:

17.988.793

18.741.101

27.267.184

28.124.902

27.906.247

27.193.169

713.078

1.593

2.276

1.216

1.264

1.530

1.961

– 431

2.148

1.938

1.984

2.104

2.441

2.307

134

Opdrachten
1. Kosten Financiëleverhoudingswet

Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
1. Kosten Waarderingskamer

Bijdragen aan (inter-)nationale
organisaties
1. Budget A+O-fonds

6.239

6.301

6.449

6.610

6.640

6.640

0

2. Bijdrage aan VNG

6.692

14.861

70.428

64.951

74.689

73.487

1.202

3. Bijdrage aan KING

7.464

7.464

7.464

7.464

7.464

7.464

0

1. Algemene uitkering c.a. en de
aanvullende uitkeringen

15.089.649

15.615.031

14.736.243

15.695.965

15.555.457

15.353.258

202.199

2. Integratie-uitkeringen overig

1.567.477

1.760.889

1.305.453

1.207.888

1.290.729

1.285.219

5.510

3. Decentralisatie-uitkeringen

1.307.531

1.332.341

969.830

1.123.503

1.136.719

905.599

231.120

10 168 117

10 015 153

9.830.578

9.557.234

273.344

Bijdragen aan medeoverheden

4. Integratie-uitkering sociaal
domein

Ontvangsten:

17.988.793

18.741.101

27.267.184

28.124.902

27.906.247

27.193.169

713.078

1. Terugontvangsten Waarderingskamer

51

92

107

0

0

0

0

2. Ontvangsten ex art. 4 Fvw

17.988.742

18.741.009

27.267.077

28.124.902

27.906.247

27.193.169

713.078

E. Toelichting op de instrumenten
Onderdeel verplichtingen
Ten opzichte van de oorspronkelijk vastgestelde begroting zijn de
verplichtingen met € 678.078.000 opwaarts bijgesteld. Dit bedrag is het
saldo van de mutaties die bij 1esuppletoire (€ 570.822.000), 2e suppletoire
(€ 186.858.000) en in de slotwet (– € 79.602.000) zijn aangebracht. Een
toelichting op deze mutaties is te vinden in de memories van toelichting
van beide suppletoire begrotingen (TK 34 730-B, nr 2 en TK 34 845-B, nr 2)
en in de slotwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

15

Onderdeel uitgaven
Opdrachten
Kosten Financiële-verhoudingswet
Het gerealiseerde bedrag komt € 431.000 lager uit dan in de ontwerpbegroting 2017 werd geraamd, doordat minder onderzoeken zijn uitgevoerd.
Het gerealiseerde bedrag voor de kosten Financiële-verhoudingswet komt
hiermee op € 1.530.000. Een toelichting is te vinden in de memorie van
toelichting van beide suppletoire begrotingen (TK 34 730-B, nr 2 en TK
34 845-B, nr 2) en in de slotwet.
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Kosten Waarderingskamer
Het gerealiseerde bedrag komt € 134.000 hoger uit dan in de ontwerpbegroting 2016 werd geraamd. Het gerealiseerde bedrag voor kosten
Waarderingskamer komt daarmee uit op € 2.441.000. Een toelichting is te
vinden in de memorie van toelichting van de 1e suppletoire begroting (TK
34 730-B, nr 2).
Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
Bijdrage Stichting A+O-fonds gemeenten
Het gerealiseerde bedrag is gelijk aan het begrote bedrag in de ontwerpbegroting 2017 en is € 6.640.000.
Bijdrage aan VNG
Het gerealiseerde bedrag komt € 1.202.000 hoger uit dan in de ontwerpbegroting 2017 werd geraamd. Het gerealiseerde bedrag voor Bijdrage
aan VNG komt daarmee uit op € 74.689.000. Een toelichting op deze
mutatie is te vinden in de memorie van toelichting van de 1e suppletoire
begroting (TK 34 730-B, nr 2).
Bijdrage aan KING
Het gerealiseerde bedrag is gelijk aan het begrote bedrag in de ontwerpbegroting 2017 en is € 7.464.000.
Bijdragen aan medeoverheden
Algemene uitkering
De uitgaven van de algemene uitkering van het gemeentefonds worden
ten opzichte van de oorspronkelijke vastgestelde begroting bijgesteld met
€ 202.199.000 en komen daarmee in totaal op € 15.555.457.000. De
hogere uitgaven hangen vooral samen met de toekenning van accres en
van ruimte onder het plafond van het btw compensatiefonds.
Bij de 1e en 2e suppletoire begrotingen hebben eerdere mutaties
plaatsgevonden van respectievelijk € 102.388.000 en € 87.557.000. In de
slotwet vindt een mutatie plaats van € 12.254.000. Een toelichting op deze
mutaties is te vinden in de memories van toelichting van beide suppletoire begrotingen (TK 34 730-B, nr 2 en TK 34 845-B, nr 2) en in de slotwet.
Integratie-uitkeringen overig
De uitgaven van de integratie-uitkeringen (exclusief de integratie-uitkering
sociaal domein) van het gemeentefonds worden ten opzichte van de
oorspronkelijke vastgestelde begroting bijgesteld met € 5.510.000 en
komen daarmee in totaal op € 1.290.729.000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

16

Bij de 1e suppletoire begroting hebben eerdere mutaties plaatsgevonden
van € 5.512.000. In de slotwet vindt een mutatie plaats van – € 2.000. Een
toelichting op deze mutaties is te vinden in de memories van toelichting
van de 1e suppletoire begroting (TK 34 730-B, nr 2) en in de slotwet.
Decentralisatie-uitkeringen
De uitgaven van de decentralisatie-uitkeringen van het gemeentefonds
worden ten opzichte van de oorspronkelijke vastgestelde begroting
bijgesteld met € 231.120.000 en komen daarmee in totaal op
€ 1.136.719.000. De hogere uitgaven zijn vooral een gevolg van het
toevoegen van nieuwe decentralisatie-uitkeringen in de loop van 2017.
Bij de 1e en 2e suppletoire begrotingen hebben eerdere mutaties
plaatsgevonden van respectievelijk € 266.346.000 en € 78.107.000 en in
de slotwet van – € 113.333.000. Een toelichting op deze mutaties is te
vinden in de memories van toelichting van beide suppletoire begrotingen
(TK 34 730-B, nr 2 en TK 34 845-B, nr 2) en in de slotwet.
Integratie-uitkering sociaal domein
De uitgaven van de integratie-uitkering sociaal domein van het gemeentefonds worden ten opzichte van de oorspronkelijke vastgestelde begroting
bijgesteld met € 273.344.000 en komen daarmee in totaal op
€ 9.830.578.000. De hogere uitgaven hangen vooral samen met de
toekenning van loon- en prijsontwikkeling voor 2017.
Bij de 1e en 2e suppletoire begrotingen hebben eerdere mutaties
plaatsgevonden van respectievelijk € 252.205.000 en € 21.444.000. In de
slotwet vindt een mutatie plaats van € – 305.000. Een toelichting op deze
mutaties is te vinden in de memories van toelichting van beide suppletoire begrotingen (TK 34 730-B, nr 2 en TK 34 845-B, nr 2) en in de slotwet.
Onderdeel ontvangsten
Ontvangsten ex artikel 4 van de Financiële-verhoudingswet
Sinds de invoering van de Financiële-verhoudingswet zijn de uitgaven en
de inkomsten over ieder uitkeringsjaar aan elkaar gelijk. Ten opzichte van
de oorspronkelijke vastgestelde begroting van het gemeentefonds voor
2017 worden de ontvangsten ex artikel 4 van de Financiëleverhoudingswet, met € 713.078.000 verhoogd tot € 27.906.247.000. Deze
verhoging is de som van de mutaties die bij 1e suppletoire
(€ 628.787.000), 2e suppletoire (€ 186.858.000) en in de slotwet
(– € 102.567.000) zijn aangebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

17

5. BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
5.1 Uitzonderingsrapportage
Rechtmatigheid
Op basis van de mij beschikbare informatie zijn er geen onrechtmatigheden geconstateerd die de tolerantiegrens op artikelniveau overschrijden
en is er sprake van een getrouw beeld.
In het verleden is de praktijk gegroeid om een – beperkt – deel van de
algemene uitkering rechtstreeks te doen toekomen aan de VNG of een
andere instantie. In 2017 ging het om € 91 miljoen, procentueel een
gering aandeel – zo’n 0,3% – van de totale omvang van het gemeentefonds. In het licht van de Financiële-verhoudingswet, die stelt dat
betalingen uit het gemeentefonds ten goede komen aan gemeenten, zijn
deze rechtstreekse betalingen door de Auditdienst Rijk als onrechtmatig
aangemerkt.
Om die reden is een traject gestart om betalingen aan derden uit het
gemeentefonds te beëindigen. Om draagvlak bij gemeenten te behouden
is in overleg met de VNG gekozen voor een aanpak in twee jaar. Deze
aanpak gaat ertoe leiden dat per 1 januari 2018 alle betalingen aan derden
uit het gemeentefonds zijn beëindigd.
De actuele stand van zaken is als volgt:
– Met de VNG/KING is overeenstemming bereikt over de werkwijze
vanaf 2018. De Algemene Ledenvergadering van de VNG heeft
ingestemd met het oprichten van een fonds/voorziening voor
collectieve activiteiten. Het budget is binnen de begroting gemeentefonds overgeheveld naar de Algemene uitkering. Waarna de gemeenten een bijdrage betalen aan de VNG voor dit collectiviteitsfonds.
– Ook met het A en O-fonds gemeenten en met de Waarderingskamer is
overeenstemming bereikt. Beide instanties gaan de kosten op
factuurbasis in rekening brengen bij de gemeenten. Ook deze
budgetten zijn binnen de begroting gemeentefonds overgeheveld naar
de Algemene uitkering. Voor de Waarderingskamer wordt in 2018 nog
een uitzondering gemaakt. De bijdrage aan de Waarderingskamer zal
in de loop van 2018 worden uitbetaald vanuit de begroting van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
De risico’s met betrekking tot deze betalingen zijn beperkt. De begrotingen
en jaarverslagen van de betrokken partijen worden aan BZK voorgelegd.
Begrotingen en Jaarverslagen van VNG en KING worden bovendien in de
Algemene Ledenvergadering van VNG vastgesteld. Begrotingen en
Jaarverslagen van de Waarderingskamer worden voor goedkeuring
voorgelegd aan de Staatssecretaris van Financiën.
Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie
Er zijn geen bijzonderheden te melden.
Financieel en materieelbeheer
Voor dit onderdeel wordt verwezen naar de bedrijfsvoeringsparagraaf in
het jaarverslag van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

18

Overige aspecten van bedrijfsvoering
Voor dit onderdeel wordt verwezen naar de bedrijfsvoeringsparagraaf in
het jaarverslag van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
5.2 Rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen
Voor dit onderdeel wordt verwezen naar de bedrijfsvoeringsparagraaf in
het jaarverslag van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
5.3 Belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen in de
bedrijfsvoering
Voor dit onderdeel wordt verwezen naar de bedrijfsvoeringsparagraaf in
het jaarverslag van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

20

Omschrijving

Gemeentefonds

Art.

01

27.193.169

Verplichtingen
27.193.169

Uitgaven
27.193.169

Ontvangsten

(1) Vastgestelde begroting

Verantwoordingsstaat 2017 van het gemeentefonds (B) (x € 1.000)

6. VERANTWOORDINGSSTAAT GEMEENTEFONDS

C. JAARREKENING

27.871.247

Verplichtingen
27.906.247

Uitgaven
27.906.247

Ontvangsten

(2) Realisatie

678.078

Verplichtingen

713.078

Uitgaven

713.078

Ontvangsten

(3) Verschil realisatie en vastgestelde
begroting

7. SALDIBALANS
Saldibalans per 31 december 2017 van het gemeentefonds (B) (x € 1.000)
Activa

Passiva
31-12-2017

31-12-2016

0

28.124.902

31-12-2017

31-12-2016

Ontvangsten t.g.v. de
begroting 2016

0

28.124.902

Ontvangsten t.g.v. de
begroting 2017

27.906.247

0

Subtotaal intra-comptabel

27.906.247

28.124.902

12a)

Tegenrekening voorschotten

59.826.686

59.781.373

14)

Andere verplichtingen
50.859

87.450

Intra-comptabele posten
1)

Uitgaven t.l.v. de begroting
2016

2)

Uitgaven t.l.v. de begroting
2017

27.906.247

0

Subtotaal intra-comptabel

27.906.247

28.124.902

59.826.686

59.781.373

50.859

87.450

Subtotaal extra-comptabel

59.877.545

59.868.823

Subtotaal extra-comptabel

59.877.545

59.868.823

Overall Totaal

87.783.792

87.993.725

Overall Totaal

87.783.792

87.993.725

Extra-comptabele posten
12)

Voorschotten

14a)

Tegenrekening andere
verplichtingen

Toelichting behorende bij de saldibalans per 31 december 2017
van het gemeentefonds
Hierna worden de saldibalansposten toegelicht. De nummering van de
toelichting komt overeen met die van de saldibalansposten.
Ad 1. Uitgaven ten laste van de begroting
Ad 2. Ontvangsten ten gunste van de begroting
Bij de begrotingsuitgaven en -ontvangsten voor 2017 zijn de gerealiseerde
uitgaven en ontvangsten opgenomen met betrekking tot het jaar 2017
waarvoor de Rijksrekening nog niet door de Tweede Kamer is goedgekeurd.
Ad 12. Voorschotten
Hieronder zijn de betaalde voorschotten opgenomen voor nog niet
definitief vastgestelde uitkeringen aan gemeenten, evenals het voorschot
op de bijdrage in de kosten van de Waarderingskamer. De gemeenten
ontvangen, als gevolg van de wet, voorschotten tot het bedrag waar ze
vermoedelijk recht op hebben. Uitkeringen aan de gemeenten worden na
afloop van het uitkeringsjaar via beschikkingen definitief vastgesteld. Het
totaalbedrag van de betaalde voorschotten bestaat bijna volledig uit
voorschotten aan gemeenten op de algemene uitkering, de integratieuitkeringen en de decentralisatie-uitkeringen. Het bedrag is in bijlage 1 bij
de saldibalans gespecificeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

21

Ad 14. Andere verplichtingen
Onder deze post zijn de openstaande betalingsverplichtingen uit hoofde
van de algemene uitkering uit het gemeentefonds, openstaande betalingsverplichtingen uit hoofde van de integratie- en decentralisatie-uitkeringen,
en openstaande betalingsverplichtingen uit hoofde van onderzoek en
bijdragen organisaties opgenomen. Het bedrag is in bijlage 2 bij de
saldibalans gespecificeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

22

Bijlage 1 bij Saldibalans 31 december 2017
Specificatie voorschotten (x € 1.000)
31-12-2017

31-12-2016

Art. 1.1. Onderzoek en bijdragen organisaties1
2015

0

50

2016

0

2.340

2017

2.441

0
2.441

2.390

Art. 1.2.1. Algemene uitkering gemeentefonds2
2015

0

14.751.728

2016

15.643.735

15.631.815

2017

15.540.146

0
31.183.881

30.383.543

Art. 1.2.2. / 1.2.3. Integratie-uitkeringen / decentralisatie-uitkeringen3
2013

0

2014

2.395.969

2.395.969

2015

1.643.784

12.423.930

2016

12.344.184

12.330.684

2017

12.256.427

TOTAAL

2.244.857

0
28.640.364

29.395.440

59.826.686

59.781.373

1
Betreft de Kosten Waarderingskamer en enkele posten van Kosten Financiële-verhoudingswet. Omdat voor Budget A+O-fonds, Bijdrage aan VNG
en Bijdrage gemeenten inzake KING de beschikkingen reeds zijn opgemaakt, zijn de voorschotten daar gelijk aan € 0.
2
Dit onderdeel van de tabel vergelijkt de voorschotten per 31 december 2017 waarvoor per uitkeringsjaar de beschikking nog niet definitief is
opgemaakt (en de daarbij behorende omvang van de voorlopige beschikking) met de voorschotten waarvoor geldt dat de definitieve beschikking
voor het betreffende uitkeringsjaar per 31 december 2016 nog niet was opgemaakt.
3
De voorschotten voor de integratie- en decentralisatie-uitkeringen op de saldibalans van het gemeentefonds hebben veelal een bijzonder karakter.
Bij een beperkt aantal uitkeringen staat de hoogte van de uitkering niet vooraf vast of dient over de betaling nog een afrekening plaats te vinden. Bij
een groot deel van deze uitkeringen wordt echter vooraf door het beleidsdepartement precies bepaald welke bedragen aan welke begunstigden
worden uitbetaald. De begunstigden hoeven ook geen verantwoording af te leggen over de (wijze van) besteding van de uitkering. Het gemeentefonds is hierbij slechts een loket waarlangs de verstrekkingen lopen. Desondanks worden alle betalingen uit hoofde van deze uitkeringen op de
saldibalans van het gemeentefonds als voorschot verantwoord, tot het moment waarop de verdeling over medeoverheden definitief wordt vastgesteld door middel van een AMVB.

Mutatieoverzicht voorschotten gemeentefonds (x € 1.000)
voorschotten per 01-01-2017

59.781.373

ontstaan in 2017

27.824.434

afgerekend in 2017

27.779.121

voorschotten per 31-12-2017

59.826.686

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

23

Bijlage 2 bij Saldibalans 31 december 2017
Verloop van de openstaande verplichtingen (x € 1.000)
Art.

Omschrijving

1.1.

Onderzoek en bijdragen organisaties1

1.2.1.

Algemene uitkering met inbegrip van de

1.2.2. / 1.2.3.
Totaal
1

Openstaande
verplichtingen per
1-1-2017

Aangegane
verplichtingen in
2017 (excl.
positieve
bijstellingen)

Tot betaling
gekomen in
2017

Bijstellingen Openstaande
van
verplichaangegane
tingen per
verplich31-12-2017
tingen uit
eerdere
begrotingsjaren

420

92.758

92.764

0

414

netto-uitkering over vorige jaren

24.189

15.548.079

15.555.457

– 1.591

15.220

Integratie- en decentralisatie-uitkeringen

62.841

12.230.410

12.258.026

0

35.225

87.450

27.871.247

27.906.247

– 1.591

50.859

Kosten Financiële-verhoudingswet, Kosten Waarderingskamer, Budget A+O-fonds, Bijdrage aan VNG en Bijdrage gemeenten inzake KING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

24

D. BIJLAGEN
BIJLAGE 1: DE VERDIEPINGSBIJLAGE
Budgettaire geschiedenis over het jaar 2017 (x € 1.000)
Gemeentefonds

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

Ontwerpbegroting

27.143.169

27.143.169

27.143.169

50.000

50.000

50.000

27.193.169

27.193.169

27.193.169

570.822

628.787

628.787

570.822

628.787

628.787

186.858

186.858

186.858

186.858

186.858

186.858

Ontwerp-slotwet

– 79.602

– 102.567

– 102.567

4. Vast te stellen mutatie bij slotwet

– 79.602

– 102.567

– 102.567

27.871.247

27.906.247

27.906.247

Ontwerpbegroting (TK 34 550-B nr. 1 en 2)

Nota van wijziging
Nota van wijziging (TK 34 550-B nr. 7)

1. Vastgestelde begroting
(Stb. 2017, 10)

Mutaties 1e suppletoire begroting (Voorjaarsnota)
Ontwerp-suppl. begroting (TK 34 730-B, nrs. 1 en 2)

2. Vastgestelde mutatie 1e suppletoire begroting
(Stb. 2017, 379)

Mutaties 2e suppletoire begroting (Najaarsnota)
Ontwerp-suppl. begroting (TK 34 845-B, nrs. 1 en 2)

3. Vastgestelde mutatie 2e suppletoire begroting
(Stb. 2018, 42)

Voorgestelde mutatie bij slotwet

Totaal geraamd tevens realisatie 2017 (1+2+3+4)

Een uitgebreide toelichting op de bovengenoemde bedragen en mutaties
is te vinden in de memorie van toelichting van de ontwerpbegroting 2017
(TK 34 550-B, nr 2) en in de memories van toelichting van de suppletoire
begrotingen 2017 (TK 34 730-B, nr 2 en TK 34 845-B, nr 2) van het
gemeentefonds. Een uitgebreide toelichting op de mutaties bij slotwet is
opgenomen in de memorie van toelichting bij genoemde wet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

26

Financiën x

Waarderingskamer

ZBO

Ministerie

Naam
organisatie

x

RWT

Begrotings
artikel

De WaarderingsArtikel 1
kamer controleert Gemeenteof alle Nederlandse fonds
gemeenten de Wet
waardering
onroerende zaken
(Wet WOZ) volgens
de voorgeschreven
regels uitvoeren.
Verder houdt de
Waarderingskamer
toezicht op de
uitvoering van de
Basisregistratie
waarde onroerende
zaken. Op basis
van de Wet WOZ
dragen gemeenten
voor dit doel bij in
de kosten van de
Waarderingskamer.
Dit is verder
uitgewerkt in
artikel 5 van het
Uitvoeringsbesluit
kostenverrekening
en gegevensuitwisseling Wet
waardering
onroerende zaken.
Bepaald is dat
gemeenten uit het
gemeentefonds
structureel voor de
helft bijdragen in
de begrote kosten
van de Waarderingskamer.

Functie

ZBO/RWT

2.441

2.441

ZBO/RWT Begroting

Programma Apparaat

0

Verwijzing
(URL-link)

Toezicht BZK
op
zelfstandige
organisaties

naar
Naar
website toezichtvisies
RWT/ZBO
/-arrangementen

Verwijzing
(URL-link)

0 website WK

Premies Tarieven

Financiering
(x
(realisatie- € 1.000)
cijfers)

BIJLAGE 2: OVERZICHT RECHTSPERSONEN MET EEN WETTELIJKE TAAK EN ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN

√

Het bestuur
en/of
accountant
verklaart dat
de rechtmatigheid op
orde is

BIJLAGE 3: LIJST MET AFKORTINGEN
A+O-fonds

Arbeidsmarkt- en Opleidingsfonds Gemeenten

BCF

BTW-compensatiefonds

Bofv

Bestuurlijk overleg financiële verhouding

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CW

Comptabiliteitswet

EMU

Economische en Monetaire Unie

FOG

Financieel Overzicht Gemeenten

Fvw

Financiële-verhoudingswet

GF

Gemeentefonds

IPO

Interprovinciaal Overleg

MILH

Monitor Inkomsten Lokale Heffingen

NJN

Najaarsnota

OEM

Overige Eigen Middelen

OSU

Onderhoudsrapportage Specifieke Uitkeringen

OW

Ontwerpbegroting

OZB

Onroerende-zaakbelastingen

PF

Provinciefonds

POR

Periodiek Onderhoudsrapport

Rfv

Raad voor de financiële verhoudingen

Rob

Raad voor het openbaar bestuur

SiSa

Single information Single audit

SW

Slotwet

VJN

Voorjaarsnota

VNG

Vereniging Nederlandse Gemeenten

Wmo

Wet maatschappelijke ondersteuning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

27

BIJLAGE 4: LIJST VAN DE BELANGRIJKE TERMEN EN HUN
BETEKENIS
Aanvullende uitkering

Uitkering op aanvraag van gemeenten waar de algemene middelen aanmerkelijk en
structureel tekortschieten om in de noodzakelijke uitgaven te voorzien, ondanks een
redelijk peil van de eigen inkomsten.

Accres

Bedrag waarmee het beschikbare bedrag van het gemeentefonds jaarlijks wordt
aangepast, gebaseerd op een bestuurlijk overeengekomen normeringsystematiek (zie ook
normeringsystematiek).

Algemene uitkering uit het gemeentefonds

Uitkering aan alle gemeenten die ten goede komt aan de algemene middelen.

Artikel 12-uitkering

Zie aanvullende uitkering uit het gemeentefonds

Cluster

Samenhangend geheel van beleidsterreinen uit oogpunt van kostenoriëntatie en
verdeling.

Decentralisatie-uitkering uit het gemeentefonds

Sinds 2008 bestaat binnen het gemeentefonds naast de algemene uitkering (zie algemene
uitkering uit het gemeentefonds) en de integratie-uitkering (zie integratie-uitkering uit het
gemeentefonds) ook de decentralisatie-uitkering. De verdeling van de decentralisatieuitkering volgt evenmin als de integratie-uitkering de regels van de verdeling van de
algemene uitkering van het gemeentefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering, waar
de termijn van overheveling naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt
bij de decentralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Dat maakt de uitkering geschikt voor
de overheveling van specifieke uitkeringen, ook als die termijn nog niet bekend is. Ook
maakt het de uitkering geschikt voor middelen die slechts tijdelijk beschikbaar zijn.

Financiële-verhoudingswet (Fvw)

Wet waarin is vastgelegd dat er een gemeentefonds en provinciefonds is. De wet regelt
daarnaast globaal de wijze van verdeling van het gemeentefonds. In de wet zijn tevens
regels opgenomen met betrekking tot de aanvullende uitkering.

Integratie-uitkering uit het gemeentefonds

Uitkering die wordt toegepast als overheveling van een specifieke uitkering of eigen
middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in een geleidelijke overgang naar de
algemene uitkering.

Normeringsystematiek

Bepaling van het accres van het gemeentefonds op basis van een norm. De norm is de
jaarlijkse procentuele ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven. De netto
gecorrigeerde rijksuitgaven zijn de bruto-rijksuitgaven minus de niet-belastingontvangsten
van het Rijk gecorrigeerd voor onder meer de uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking,
de Europese Unie, het gemeentefonds en het provinciefonds. Als de netto gecorrigeerde
rijksuitgaven stijgen (dalen), nemen het gemeentefonds en het provinciefonds met
hetzelfde percentage toe (af). Deze systematiek staat ook wel bekend onder het principe
van «samen de trap op en samen de trap af».

Periodieke onderhoudsrapportage (POR)

Jaarlijkse rapportage aan de Staten-Generaal over de staat van de verdeelmaatstaven van
het gemeentefonds. Wanneer de bestaande verdeling niet meer voldoet aan de kostenstructuren bij de gemeenten, dan wordt gerapporteerd hoe de verdeling kan worden
aangepast, c.q. welke onderzoeken op dat gebied lopen. Het rapport verschijnt als bijlage
bij de gemeentefondsbegroting.

Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv)

Adviesorgaan op het terrein van de gemeentelijke en provinciale financiën.

Uitkeringsbasis

De uitkeringsbasis wordt berekend door de vermenigvuldiging van het aantal eenheden
van een set van verdeelmaatstaven met de bijbehorende gewichten (bedragen per
eenheid).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

28

Uitkeringsfactor

Via de normeringsystematiek wordt jaarlijks de omvang van het gemeentefonds bepaald
(voeding). De uitkeringsfactor is de verhouding tussen de voeding en de totale landelijke
uitkeringsbasis. De uitkeringsfactor wordt afgerond op 3 decimalen achter de komma. Het
derde decimaal achter de komma wordt ook wel een «punt» uitkeringsfactor genoemd. Als
de uitkeringsfactor bijvoorbeeld stijgt van 1,253 naar 1,265 is dit een stijging van 12
punten.

Uitkeringsjaar

Het kalenderjaar waarover het recht op uitkering ontstaat.

Verdeelmaatstaf

Maatstaf ter verdeling van de algemene uitkering die verband houdt met de gemeentelijke
behoefte aan algemene middelen.

Waarderingskamer

Zelfstandig bestuursorgaan dat toeziet op een correcte waardering van onroerende zaken
in Nederland. De gemeenten dragen via het gemeentefonds bij aan de bekostiging van dit
orgaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 B, nr. 1

29