Rapport

Correctiepunt
Basisregistraties
Rapportage van een onderzoek
door Berenschot
7 juli 2017

Berenschot

B 2

Correctiepunt Basisregistraties

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

3

Correctiepunt Basisregistraties
Rapportage van een onderzoek door Berenschot

7 juli 2017

Harro Spanninga
Rosa-May Postma
Jon Schilder
Hans Reterink

B

B 4

Correctiepunt Basisregistraties

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

5

Inhoudsopgave

1.

Samenvatting........................................ 6

6.

Scenario’s voor een correctiepunt..... 28

6.1

Scenario’s ................................................................... 28

2.

Inleiding................................................10

6.2

Waardering scenario’s................................................. 30

2.1

Achtergrond en aanleiding.......................................... 11

6.3

Kosten en baten van een correctiepunt...................... 31

2.2

Achtergrond van de problematiek............................... 12

2.3

Vraagstelling ............................................................... 12

7.

Handelingsperspectief ....................... 34

2.4

Onderzoek .................................................................. 13

7.1

Conclusies................................................................... 36

2.5

Leeswijzer.................................................................... 13

7.2

Groeimodel voor een correctiepunt............................ 37

3.

Aard en omvang van de
problemen met ketenfouten.............. 14

Bijlagen......................................................... 38

3.1

Basisregistraties in Nederland..................................... 14

Bijlage 2: Analyse onderzoek ervaringen burgers................... 39

3.2

Achterliggende oorzaken van ketenfouten.................. 16

Bijlage 3: Denemarken: e-Overheid en correcties

3.3

Omvang van de problematiek..................................... 17

Bijlage 1: Personen................................................................. 38

van fouten.............................................................. 40
Bijlage 4: Coolblue................................................................. 41

4.

Intermezzo: bestaande werkwijzen
en andere domeinen........................... 18

Bijlage 5: Tabel met Casuïstiek............................................... 42

4.1

Bestaande werkwijzen rond correctie en

Bijlage 7: Correctierecht in enkele relevante

‘schrijnende gevallen’................................................. 20
4.2

Denemarken............................................................... 21

4.3

Coolblue...................................................................... 21

4.4

Leerpunten.................................................................. 21

5.

Functionaliteiten en bevoegd­heden correctiepunt ........................... 22

5.1

Zes functionaliteiten correctiepunt............................ 23

5.2

Dienstverlening .......................................................... 23

5.3

Analyseren .................................................................. 23

5.4

Bemiddelen ................................................................ 24

5.5

Adviseren..................................................................... 24

5.6

Arbitreren.................................................................... 24

5.7

Compenseren.............................................................. 24

5.8

‘Altijd het goede loket’ principe.................................. 25

5.9

Juridische aspecten: gezag en wettelijke grondslag

5.10

Relatie met rechterlijke macht.................................... 26

5.11

Correctiebevoegdheid als rechterlijke taak?................ 27

Bijlage 6: Literatuur................................................................ 47
wetten basisregistraties........................................... 48

B

B 6

Samenvatting

Hoofdstuk 1

“Daarom laat ik onderzoeken hoe we het inzage- en
correctierecht kunnen verbeteren. De onderzoeken
moeten inzicht geven in de behoefte van burgers aan een
correctiepunt en de voorwaarden (financieel, juridisch en
politiek- bestuurlijk) waaronder een dergelijk punt kan
functioneren.”

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

7

Vraagstelling

Gevraagd is om scenario’s te beschrijven voor de opzet en

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

plaatsing van (een proef met) zo’n meld- en correctiepunt. In

(BZK) heeft gevraagd om een onderzoek naar de mogelijkheid

overleg met de begeleidingscommissie is er voor gekozen om te

van een correctiepunt met doorzettingsmacht. De minister

bezien wat de best haalbare opties zijn voor een proef met een

van BZK heeft in een brief van 13 oktober 2016 aan de Tweede

correctiepunt.

Kamer1 het onderzoek toegezegd:
“Daarom laat ik onderzoeken hoe we het inzage- en correctierecht

Problematiek

kunnen verbeteren. De onderzoeken moeten inzicht geven in de

Het onderzoek beperkt zich tot de basisregistraties zoals de

behoefte van burgers aan een correctiepunt en de voorwaarden

basisregistratie personen BRP en andere basisregistraties zoals

(financieel, juridisch en politiek- bestuurlijk) waaronder een derge-

BRK, BRI, WOZ, enz. Burgers kunnen flink in de knel komen

lijk punt kan functioneren.”

door fouten in deze basisregistraties. ‘Fouten’ is breed op te
vatten: de werkelijkheid van een burger is niet altijd goed te

Wij schetsen in dit rapport de kaders en mogelijkheden om een

vangen in een basisregistratie van de overheid.

correctiepunt voor basisregistraties in Nederland te realiseren
en eindigen met een concreet handelingsperspectief.

Deze problematiek komt voortdurend naar boven in berichten
in de krant, onderzoeken van onder meer de Nationale ombud-

De kernvraag die ten grondslag ligt aan dit onderzoek is:

sman, het Rathenau instituut, de Wetenschappelijke Raad voor

“Wat zijn de voorwaarden waaronder om een (proef met een) cor-

het Regeringsbeleid en de Algemene Rekenkamer. De gevolgen

rectiepunt voor burgers met doorzettingsmacht ten aanzien gegevens

voor de burger kunnen zeer ingrijpend zijn, en het is vaak voor

uit basisregistraties kan worden gerealiseerd?“

de burger niet goed mogelijk om de fout te corrigeren of de
gevolgen te beperken.

1

Brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 13 oktober 2016, betreffende
Motie Koser Kaya omtrent melden inzage in gegevens overheidsdatabases,met
kenmerk2016-0000624387. (TK 32 802, 26 643 nr. 34.)

B

B 8

Correctiepunt Basisregistraties

De omvang van de problematiek is moeilijk in te schatten.

Functionaliteiten

Vanuit interviews met uitvoeringsorganisaties komen enkele

Wij komen tot zes mogelijke functionaliteiten van een

honderden schrijnende gevallen per jaar naar voren. Vanuit

correctiepunt:

een onderzoek onder het publiek door Kantar Public komt naar

a. Dienstverlening. Vragen van burgers worden in behandeling

voren dat er rond de 22.500 gevallen per jaar zijn die meer dan

genomen en kort geanalyseerd, en de burger wordt op weg

5 keer contact moeten hebben om persoonlijke gegevens te cor-

geholpen hoe hij het probleem zou kunnen oplossen. Ook

rigeren. Maar fouten kunnen een grote impact hebben op het

overheidsorganen kunnen met vragen terecht.

leven van mensen, daarom is de behoefte aan hulp begrijpelijk.
b. Analyseren. Het correctiepunt analyseert het probleem van

Oorzaken

de burger. Daartoe moet het ofwel een machtiging van de

De achterliggende oorzaken van deze problematiek zijn:

burger krijgen of – in een wat zwaardere en efficiëntere

a. Systeemwereld versus leefwereld: de wet- en regelgeving

vorm – zelf leesrechten krijgen op basisregistraties en enkele

voorziet niet in alle situaties, en ondanks dat alles volgens

belangrijk afgeleide systemen.

de regels is verwerkt, lijdt de burger schade.
c. Bemiddelen. Het correctiepunt bemiddelt tussen burgers
b. Overschatting van de kennis- en informatiepositie van de

en de betrokken overheidsorganen, zodat de correctie over

burger: van de burger wordt een perfecte kennis en houding

meerdere overheidsorganen gecoördineerd wordt uitge-

verwacht, en fouten hebben voor de burger grote gevolgen.

voerd. Dit kan vrijwillig en – in zwaardere vormen - met
convenanten en afspraken of wettelijke bevoegdheden.

c. Te strikte interpretatie van de gebruiksplicht: De authentieke
gegevens uit de basisregistratie worden gebruikt, ook al is er
twijfel. Wettelijk is dit ook niet verplicht.

d. Adviseren. Het correctiepunt kan ook zwaarwegende adviezen uitbrengen aan overheidsorganen. Zowel in individuele
gevallen als over het stelsel zelf. Dan zal het correctiepunt

d. Meerdere verantwoordelijken: Voor één set van gegevens kun-

ook onderzoeksbevoegdheden moeten hebben.

nen verschillende overheidsorganen tot andere afwegingen
en besluiten komen.

e. Arbitreren. Het correctiepunt kan bindende uitspraken
doen. Bijvoorbeeld door brondocumenten met hoogste

e. Beoogde werking: Bij fouten heeft de burger de last om de
fout en de gevolgen bij alle overheidsinstanties afzonderlijk

bewijskracht op te stellen. Of – in een zwaardere vorm – om
aanwijzingen te kunnen geven aan overheidsorganen.

te herstellen.
f. Compenseren. Het correctiepunt kan de burger bevoorschotf. Interpretatie van gegevens: het gebruik van informatie door

ten of de financiële schade (laten) compenseren.

een andere overheidsinstantie leidt tot een andere interpretatie dan waarvoor het in eerste instantie was geregistreerd.

Scenario’s
Wij hebben vijf scenario’s voor een correctiepunt ontwikkeld en

g. Fouten en omissies brondocumenten: als in een brondocument

deze vervolgens besproken en laten beoordelen in twee work-

waarop de basisregistratie is gebaseerd een onjuistheid staat

shops met professionals van overheidsorganen die dagelijks

is het vaak niet mogelijk om dat gecorrigeerd te krijgen.

met de problematiek te maken hebben. De beoordeling door de
professionals komt sterk overeen met onze eigen inschatting.

h. Terugwerkende kracht. Basisregistraties maken geen onder-

Deze is als volgt:

scheid tussen formele en materiële historie. Gegevens worden geregistreerd met datum van aangifte of constatering.

De minder zware scenario’s worden als onvoldoende beoordeeld. Het eerste scenario: het nul scenario (geen extra
maatregelen) en het tweede scenario: decentrale correctiepunten (verplicht aanstellen van een ‘functionaris correctie
ketenfouten’ bij alle relevante overheidsorganen) hebben zeer
beperkt tot onvoldoende meerwaarde voor zowel de burger als
de overheid, maar zijn wel goed uitvoerbaar.

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

9

Het vijfde scenario van een centraal correctiepunt is het meest

•• Maar aan de andere kant: niets doen of het overlaten aan

zware scenario en betekent een onafhankelijk centraal Neder-

de vrije krachten van samenwerkende overheidsorganen,

lands instituut vergelijkbaar met de Autoriteit Persoonsgegevens

eventueel met een versterkte dienstverlening rond correcties

of de Nationale ombudsman. Daarin worden alle hiervoor

is ook geen optie. Er is teveel evidentie dat er soms ernstige

genoemde functionaliteiten verenigd, inclusief de bevoegdheid

problemen zijn rond basisregistraties en het gebruik ervan.

om brondocumenten op te stellen of bindende aanwijzingen te

Versterking van de coördinatie is nodig.

geven. Dit scenario wordt met veel waarde voor de burger en
voldoende meerwaarde voor de overheid, maar als onvoldoende

•• Het is dan ook verstandig om in te zetten op het derde

uitvoerbaar beoordeeld. Dit laatste vooral door juridische com-

scenario van een coördinerend correctiepunt met voorals-

plicaties en de tijd benodigd om het te effectueren.

nog dienstverlenende, analyserende en bemiddelende taken.
Een onafhankelijk orgaan met zichtbaarheid richting de

De scenario’s drie en vier blijven zo nog te bespreken. Het derde

burger. En dat inzet op versterking van de dienstverlening

scenario van het coördinerend correctiepunt heeft een dienstver-

rond ketenfouten bij de afzonderlijke overheidsorganen.

lenende en coördinerende functie. Het is goed denkbaar dat dit
wordt gecombineerd met decentrale correctiepunten zodat een

•• Als blijkt dat er voldoende gevallen zijn die een orgaan met

netwerk ontstaat waarbinnen problemen worden opgelost. Het

meer bevoegdheden vereisen, kan dit op termijn worden

vierde scenario van de landelijke correctieregisseur richt zich

aangevuld met een kamer binnen de rechterlijke macht,

op het creëren van niet-vrijblijvende samenwerking met uitvoe-

zodat stapeling van procedures wordt vermeden.

ringsorganisaties en ketens. Het heeft verdergaande bevoegdheden zoals het recht tot inzage van systemen en het recht om

Handelingsperspectief

medewerking van overheidsorganen af te dwingen. Het maakt

De aangetroffen problematiek vergt naar onze mening hande-

afspraken over afhandeling van concrete gevallen zonder in de

ling van de overheid om daadwerkelijk een correctiepunt in te

bevoegdheden van andere organen te treden. En het heeft het

richten met de volgende stappen:

recht om gevraagd en ongevraagd te adviseren.

•• Als vertrekpunt de werkwijze van het huidige CMI te
nemen, en een organisatie met een dergelijke werkwijze iets

De beoordeling van deze de scenario’s drie en vier gaf voldoendes

meer op afstand van BZK te plaatsen.

voor meerwaarde voor de burger en meerwaarde voor de overheid,
met een voldoende voor uitvoerbaarheid bij het derde scenario van

•• De leiding neer te leggen bij een geloofwaardig bestuurder

het coördinerend correctiepunt en een krappe voldoende bij het

die een gelijkwaardige gesprekspartner is voor de verschil-

vierde scenario van de landelijke correctieregisseur.

lende overheidsorganen.

Wij maakten ook een eerste indicatieve relatieve inschatting

g. Het aldus ontstane correctiepunt een kwartiermakersop-

van de kosten en baten van de scenario’s. Zowel kosten als

dracht mee te geven voor een periode van twee jaar, met als

baten stijgen naarmate de scenario’s meer functionaliteit

opdracht in te zetten op de realisatie van een combinatie

hebben. Voor het derde scenario van een coördinerend correc-

van scenario’s twee en drie: versterking van de decentrale

tiepunt schatten wij indicatief de kosten op 2 tot 4 miljoen per

correctiemogelijkheden met een centrale coördinatie ten

jaar, met baten van 4 tot 8 miljoen per jaar. Voor het vierde

behoeve van dienstverlening richting burgers en overheids-

scenario van een landelijke correctieregisseur schatten wij

organen, onderzoek en bemiddeling. De kwartiermakersop-

indicatief de kosten op 7 tot 14 miljoen per jaar, met baten van

dracht bestaat uit:

9 tot 18 miljoen per jaar.

i.

Draagvlak verwerven en afspraken maken

ii. Verdiepend onderzoek naar aard en omvang van de

Conclusie
Wij concluderen op basis van het voorgaande:
•• Dat het inzetten op de twee meest zware scenario’s contraproductief is, omdat het vooral zal leiden tot veel discussies rondom taken, bevoegdheden en afbakening daarvan
tussen uitvoeringsorganen en het correctiepunt.

problemen
iii. Een ontwerp maken voor het correctiepunt conform
scenario’s drie en hoger
iv. Na inrichting een voorstel doen voor een
publiekscampagne.

B

B 10

Inleiding

Hoofdstuk 2

Digitalisering maakt gegevensverwerking en
-uitwisseling gemakkelijker. De overheid zorgt er voor
dat persoonsgegevens van burgers centraal worden
geregistreerd in de basisregistratie personen (BRP). Naast
de BRP zijn er nog elf andere basisregistraties zoals de
BRK, BRP, BRI, WOZ, etc. waar gegevens digitaal worden
geregistreerd.

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

11

2.1 Achtergrond en aanleiding
Doordat gegevens gemakkelijker verwerkt en uitgewisseld
kunnen worden, verspreiden eventuele incorrecte gegevens
zich daardoor ook sneller. Dit leidt ertoe dat deze incorrecte
gegevens moeilijker te herstellen zijn. Voor burgers wordt het
dan nog minder eenvoudig om gegevens te laten wijzigen. Tot
nu toe ligt de bewijslast van fouten meestal bij burgers, terwijl
het door digitalisering niet eenvoudig is om te herleiden waar
de fout nu ligt.
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK) heeft in de Visiebrief digitale overheid 20172 aangegeven
in te zetten op de versterking van de informatiepositie van
burgers. Dit mede naar aanleiding van onderzoeken van de
Nationale ombudsman, het Rathenau instituut en de Weten-

Er zijn vele voorbeelden van de problematiek (zie kader3).

schappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR). Ook door de

Daarover wordt thematisch bericht door o.a. de Nationale

Algemene Verordening Gegevensbescherming welke op 25 mei

Ombudsman. In bijlage 6 is hiervan een overzicht opgenomen

2018 van toepassing zal zijn neemt dit aspect aan belang toe.

uit de literatuur.

3

2

Kamerstukken II, 2012–2013, 26 643, nr. 280, Visiebrief Digitaal 2017

De problematiek zoals genoemd in het artikel van NRC Handelsblad op
25 april 2017 komt volgens de Nationale Ombudsman regelmatig voor. De
registratie van een voertuig in de Basisregistratie Voertuigen kan lastig
gecorrigeerd worden op het moment dat een burger niet met een erkend
document kan bewijzen dat het voertuig niet meer in zijn bezit is.

B

B 12

Correctiepunt Basisregistraties

2.2 Achtergrond van de problematiek

2.3 Vraagstelling

Burgers kunnen in de knel komen door fouten in de basis-

De vraagstelling voor dit onderzoek luidde:

registraties en andere databases met gegevens. Zij merken

“Het doel van het onderzoek is om de kaders te schetsen en aan

dat vaak pas als zij geconfronteerd worden met de gevolgen

te geven wat de mogelijkheden zijn om (een proef met een) cen-

ervan, bijvoorbeeld wanneer besluiten van overheden genomen

traal correctiepunt te realiseren. Met de kaders wordt bedoeld: de

worden op basis van verkeerde gegevens. Het woord ‘fout’ is

politiek- bestuurlijke, juridische en financiële aspecten van zo’n

in dit verband ruim op te vatten, vaak betreft het ook situaties

correctiepunt. Het idee is dat zo’n correctiepunt doorzettingsmacht

waarbij de werkelijkheid niet goed is te vangen in registraties

moet hebben, dus met bevoegdheden om bronhouders te dwingen

van de overheid. In deze rapportage gebruiken we het woord

om gegevens te corrigeren, c.q. de schade van de foutieve registraties

‘fout’ of ‘ketenfout’ om de problemen die burgers ervaren met

voor burgers te beperken <<…. >>. Het resultaat van het onderzoek

(verwerking van of besluiten op grond van) gegevens uit de

zijn adviezen of scenario’s waardoor een proef met een correctiepunt

basisregistraties aan te duiden, indien deze naar het oordeel van

kan worden opgezet en in een later stadium zo’n correctiepunt kan

de burger ‘fout’ zijn geregistreerd.

functioneren.”

Burgers ervaren dat het correctieproces soms moeizaam ver-

Waarbij de opdrachtgever aangaf dat dit te realiseren is door:

loopt en herstel - zeker met terugwerkende kracht - is niet altijd
mogelijk. Doordat fouten doorwerken naar andere registraties

“Scenario’s te beschrijven voor de opzet en plaatsing van (een

en instanties, is het niet altijd mogelijk om de problemen volle-

proef met) zo’n correctiepunt, inclusief de politiek – bestuurlijke,

dig op te lossen bij de instantie waar de initiële fout is gemaakt.

juridische en financiële aspecten van die scenario’s. De informatie

Tevens is het niet altijd mogelijk om vast te stellen waar de fout

daarvoor kan worden verkregen door:

is gemaakt, fouten liggen soms meer in het gebruik van gege-

•• het in kaart brengen van het huidige juridisch kader, relevant

vens uit de basisregistratie dan in de registratie zelf. Ook kan
het bestaan van parallelle registraties waarbij niet de oorspronkelijke basisregistratie wordt geraadpleegd fouten opleveren.

voor het inrichten van een centraal correctiepunt;
•• de gewenste functionaliteiten van een gezaghebbend, centraal
correctiepunt voor correctie in (basis) registraties benoemen;
•• kostenplaatje voor de verschillende scenario’s in beeld brengen,

Daar komt bij dat overheidsinstanties niet bevoegd zijn om

inclusief de kosten voor de bronhouders;

in de bevoegdheid van andere overheden te treden, waardoor

•• governance schetsen van elk scenario, met specifieke aandacht

burgers bij fouten die zich in ketens voordoen, zich steeds bij

voor het beleggen van verantwoordelijkheden (politiek en

een ander loket moeten melden. En iedere overheidsorganisatie

juridisch);

kent eigen procedures en voorwaarden voor inzage en verzoek

•• de maatschappelijke meerwaarde van elk scenario nader duiden,

tot wijziging. Correctie is vaak problematisch vanwege regelge-

waarbij het niet de vraag is of een correctiepunt meerwaarde

ving en besluitvorming die samenhangt met de oorspronkelijk

heeft voor burgers. Dit wordt al beantwoord in een apart onder-

aangeleverde gegevens. Het gevolg is vaak dat de coördinatielast

zoek onder burgers. De vraag is of een correctiepunt meerwaarde

van herstel bij de burger komt te liggen.

heeft in het totaal van mogelijkheden die mensen hebben om
gegevens gecorrigeerd te krijgen.”

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

13

2.4 Onderzoek

2.5 Leeswijzer

Wij hebben de mogelijkheden onderzocht naar een (de)centraal

In hoofdstuk 3 wordt de aard en de omvang van problemen

punt voor de correctie van fouten in basisregistraties en hulp

met ketenfouten beschreven, waarbij de achterliggende oor-

bij het oplossen van de gevolgen daarvan voor de desbetreffende

zaken gecategoriseerd worden. Hoofdstuk 4 geeft een beeld

burger. Daarbij hebben we ons vooral gericht op basisregistra-

van ervaringen uit andere domeinen. In hoofdstuk 5 worden

ties waarin persoonlijke gegevens van burgers zijn opgenomen.

functionaliteiten en bevoegdheden van een eventueel correc-

Het doel van het onderzoek is om de kaders te schetsen en aan

tiepunt beschreven. Hoofdstuk 6 omvat een beschrijving van

te geven wat de mogelijkheden zijn om correctiepunt te reali-

de scenario’s voor een correctiepunt, met daarbij de kosten en

seren. Met de kaders wordt bedoeld: de politiek- bestuurlijke,

baten en een waardering van de scenario’s. Hoofdstuk 7 bevat

juridische en financiële aspecten van een dergelijk correctie-

het advies, waar we verder ingaan op de positionering van het

punt. We hebben een vijftal scenario’s opgesteld waarop in een

correctiepunt en een mogelijk groeimodel.

later stadium een eventuele proef met een correctiepunt kan
worden gebaseerd.
De beschreven scenario’s bevatten informatie over het juridisch
kader dat betrekking heeft op ieder scenario, de functionaliteiten, de governance, de maatschappelijke meerwaarde en een
indicatie van de kosten.

B

B 14

Aard en omvang van de
problemen met ketenfouten
Hoofdstuk 3
3.1 Basisregistraties in Nederland
In Nederland bestaan de volgende basisregistraties:

Elke basisregistratie kent zijn eigen, individuele wettelijke kader.

•• BRP (Basisregistratie Personen)

Er is geen overkoepelende wet- en regelgeving over het hele stel-

•• BAG (Basisregistratie Adressen & Basisregistratie

sel van basisregistraties. De ontwikkelingen van deze registraties

Gebouwen)

is vanaf circa het begin van deze eeuw wel in samenhang tot

•• BRT (Basisregistratie Topografie)

stand gebracht door onder meer de programma’s Stroomlijning

•• (Grootschalige Topografie)

Basisregistraties 1 en 2. Deze programma’s werden onder het

•• (Basisregistratie Ondergrond)

toenmalige beleidsprogramma “Andere Overheid” uitgevoerd.

•• (Basisregistratie Kadaster)

Een uiting van deze samenhang wordt bijvoorbeeld gevonden in

•• (Basisregistratie Voertuigen)

de twaalf eisen die aan een basisregistratie zijn gesteld5.

•• (Basisregistratie lonen, arbeidsverhoudingen en
uitkeringen)4

De doelstelling van alle basisregistraties is er op gericht de

•• (Basisregistratie Inkomen)

gegevens ten aanzien van (rechts)feiten en besluiten met

•• HR (Handelsregister)

rechtsgevolgen éénmalig in een geautomatiseerde registratie

•• WOZ (Basisregistratie Waardering Onroerende Zaken).

vast te leggen zodat alle overheidsorganen6 bij de uitvoering
van hun publiekrechtelijke taken gebruik kunnen maken van
die gegevens. Zij hoeven daarvoor geen eigen registratie bij te
houden én dit niet bij de burger opnieuw uit te vragen.

4

BLAU is de beoogde Basisregistratie voor Lonen, Arbeidsverhoudingen
en Uitkeringen en zal voor een deel gaan bestaan uit de gegevens van de
huidige Polis administratie van UWV. UWV verzamelt en beheert gegevens
over lonen, uitkeringen en arbeidsverhoudingen van alle werknemers in
Nederland. Deze gegevens beheert en verzamelt UWV in een centrale
administratie: de Polis administratie. Nu is de Polis administratie wel
beschikbaar, maar dit is geen basisregistratie.

5
6

https://www.digitaleoverheid.nl/beleid/naar-een-gegevenslandschap/
themas/twaalf-eisen-stelsel-van-basisregistraties/
Naast bestuursorganen in formele zin zijn er ook private partijen welke
gegevens uit basisregistraties gebruiken. Bestuursorganen kunnen in
het kader van dit rapport ook breder worden opgevat als gebruikers (alle
organisaties die wettelijk gebruik mogen maken van basisregistraties),
afnemers en bronhouders van basisregistraties.

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

15

Het gebruik door overheidsorganen van deze (authentieke)

De basisregistraties kennen allemaal een andere ontstaansge-

gegevens is verplicht (indien zij deze gegevens nodig hebben

schiedenis. Sommige zijn volledig nieuw (zoals de BAG) andere

voor hun taak) evenals het terugmelden indien zij gerede twijfel

zijn te beschouwen als doorontwikkelingen van soms al enkele

hebben aan de juistheid van het gegeven. De gegevens in een

eeuwen bestaande registraties (zoal de BRK en de BRP).

basisregistratie zijn van hoge kwaliteit. Elke basisregistratie kent
een streng regime van kwaliteitsbewaking om dit te waarbor-

Op hoofdlijnen is echter in elke basisregistratie onderstaande

gen, waaronder allerlei wetten, regels en procedures over de

‘grondplaat’ herkenbaar.

wijze van bijhouding van de gegevens.

De gegevens in basisregistraties zijn afgeleid uit brondocu-

Via elektronisch berichtenverkeer verzendt de bronhouder de

menten, documenten waarin besluiten of constateringen van

gegevens naar de (landelijke) voorzieningen van waaruit de

(rechts)feiten zijn vastgelegd. Er zijn daarbij twee varianten.

gegevens verder worden gedistribueerd. Deze voorzieningen

In de eerste variant stelt de bronhouder op basis van eigen

worden beheerd en geëxploiteerd door soms de bronhouder zelf

waarnemingen het brondocument vast (bijvoorbeeld de

(bij de meer centrale basisregistraties, bijv. BRK, BRI) dan wel

Belastingdienst die op grond van aangifte het inkomen vaststelt

een aparte dienst (bij de decentrale basisregistraties bijv. BAG,

en dit vastlegt in de definitieve aanslag). In de tweede variant

BRP).

ontleent de bronhouder de gegevens aan brondocumenten
uit andere processen: bijvoorbeeld de akten van de burgerlijke

Daartoe geautoriseerde afnemers nemen via deze voorzienin-

stand voor de BRP of de notariële akte voor de BRK. Indien er

gen de gegevens uit de basisregistraties af en verrijken deze

voor bepaalde gegevens geen brondocumenten met een hoge

vaak met aanvullende gegevens zodat zij de gegevens kunnen

bewijskracht beschikbaar zijn dan wordt gebruik gemaakt van

gebruiken in de processystemen die hun primaire processen

brondocumenten met een lagere bewijskracht, zoals de aangifte

ondersteunen.

of verklaring van een burger of een ambtshalve constatering
van een daartoe bevoegde ambtenaar. Uiteindelijk ontlenen

Vanuit deze processystemen worden de gegevens soms weer

de gegevens in basisregistraties hun bewijskracht aan de

doorgeleverd aan andere systemen. In het gebruik door de afne-

brondocumenten.

mers kan bij de uitvoering van hun publiekrechtelijke taken
blijken dat gegevens niet kloppen. Indien het overheidsorgaan

De bronhouder is verantwoordelijk voor het overnemen of

gerede twijfel over de juistheid van een gegeven heeft dan

afleiden van de gegevens uit het brondocument voor de desbe-

dient hij dit terug te melden aan de bronhouder, veelal via een

treffende basisregistratie. Basisregistraties zijn lijdelijk in de zin

centrale voorziening van de dienst die de (landelijke) voorzie-

dat de verantwoordelijke bronhouder de gegevens overneemt of

ningen van die basisregistratie beheert.

afleidt zoals hij die in het brondocument aantreft, in beginsel
kan de bronhouder daar niet van afwijken.

B

B 16

Correctiepunt Basisregistraties

3.2

Achterliggende oorzaken van ketenfouten

3. Te strikte interpretatie van de gebruiksplicht: In een aantal

In de literatuur is inmiddels veel onderzoek gedaan naar deze

gevallen worden de authentieke gegevens uit de basisre-

problematiek en er zijn dan ook vele gevallen bekend. In

gistratie al te strikt geïnterpreteerd. Alle wetten rond de

bijlage 5 hebben we een overzicht opgenomen van de relevante

basisregistraties laten toe dat er een ander gegeven wordt

casussen die we in de diverse onderzoeken hebben aangetroffen.

gebruikt bij twijfel over de juistheid en als het gebruik een

Deze casussen hebben we gebruikt om te achterhalen wat de

goede taakvervulling van het overheidsorgaan in de weg

achterliggende oorzaken van de beschouwde ketenfouten zijn.

staat. Een ambtenaar heeft dus de nodige discretie in het
afhandelen van een zaak maar gebruikt deze niet of onvol-

Daarbij constateren we op voorhand dat het vaak toch niet zo

doende uit angst voor fraude of het ongelijk behandelen van

simpel is als een typefoutje in een basisregistratie dat eenvoudig

verschillende maar vergelijkbare gevallen. Overheidsorganen

gecorrigeerd kan worden. Het is veelal een complexe samen-

verschillen hierin. Er zijn ‘rekkelijken’ en ‘preciezen’.

hang van het handelen van overheidsorganen, de burger zelf
en de soms ingewikkelde toepasselijke regelgeving. Na verdere

4. Meerdere verantwoordelijken en andere afwegingen/interpre-

bestudering van de casussen en de gesprekken met uitvoerings-

taties: Bij een drietal basisregistraties (BRP, BAG en WOZ)

organisaties komen we tot de volgende, naar ons beste weten,

zijn gemeenten (en bij de BRP ook de Minister van BZK)

uitputtende opsomming van de problemen met het herstel van

de bronhouder. Zij zijn dan ook verantwoordelijk voor

‘ketenfouten’:

de bijhouding van deze basisregistraties. Daartoe nemen
ze onder meer besluiten op basis van de aangifte van de

1. Systeemwereld7 versus leefwereld: Er is in essentie een grote

burger. Er zijn situaties waarbij meerdere overheidsorganen

diversiteit aan situaties waar wet- en regelgeving niet in

verantwoordelijk zijn voor hetzelfde of sterk aan elkaar

voorziet. Denk aan mensen die bijvoorbeeld door een

gerelateerde gegevens, maar tot andere afwegingen komen.

latrelatie eigenlijk in twee gemeenten verblijven. De wet eist

Bijvoorbeeld een buitenlandse verstotingakte die in de ene

echter dat deze personen zich in één gemeente inschrijven.

gemeente wel en in de andere gemeente niet wordt geaccep-

Of de jongen die van vijf brommers één maakt en geen

teerd. Deze situaties hebben vooral betrekking op de BRP in

vrijwaringsbewijs van minstens vier brommers kan overleg-

relatie tot verhuizingen, gerelateerden die in verschillende

gen en daardoor herhaaldelijk viermaal wordt aangeslagen

gemeenten wonen etc.

voor onverzekerd rondrijden. In dergelijke gevallen geldt
dat de bevoegde overheidsorganen conform de regels alles

5. Beoogde werking van het stelsel van basisregistraties:

in de registraties verwerkt, maar het eindresultaat is dat de

De overheid is in horizontale ketens van uitvoering

burger bepaalde rechten misloopt of bepaalde verplichtingen

gaan werken. Het principe van éénmalige inwinning

opgelegd krijgt die geen of niet geheel recht doen aan de

en meervoudig gebruik, betekent dat overheidsorganen

feitelijke situatie. Het is vaak onmogelijk om te bewijzen dat

hun beslissingen baseren op beslissingen van andere

iets er niet is .

overheidsorganen. De overheid zelf is echter nog steeds

8

in vergaande mate ‘verticaal’ georganiseerd waarbij
2. Overschatting van de kennis- en informatiepositie burger9:

verantwoordelijkheden per sector zijn belegd en geregeld.

Van de burger wordt voorts door de overheid veelal een

Dit betekent voor de burger dat als het een keer mis

‘perfecte’ houding verwacht, als de burger fouten maakt

gaat, de fout door vele ketens kan propageren en hijzelf

kunnen deze grote gevolgen hebben. Regels zijn ingewikkeld,

de coördinatielast heeft om bij elk overheidsorgaan

terminologie is lastig en het niveau van communicatie is

de besluiten die op foutieve gegevens zijn gebaseerd te

vaak te hoog voor de gemiddelde burger. Burgers voelen zich

herstellen. Of in het ergste geval, dat hij meerdere keren

door abstracte terminologie soms niet aangesproken, terwijl

naar de rechter moet per besluit die te herleiden is naar

het wel voor hen van toepassing is.

één en dezelfde fout. Dit kan leiden tot een stapeling van
doorlooptijden. Daarbij is het veelal ook niet mogelijk om
registers met terugwerkende kracht te herstellen.

7

8
9

Ook in de NORA burgerservicecode is opgenomen als regel 8: ‘Ontvankelijk bestuur: de overheid herstelt fouten en leert van klachten’. Dit is in lijn
met de doelstellingen van een correctiepunt.
Zie bijvoorbeeld ook het voorbeeld van ‘Het brommertje was allang gedumpt, maar
de boetes bleven komen’ in paragraaf 2.1

Zie ook het WRR Rapport no. 97: ‘Weten is nog geen doen. Een realistisch
perspectief op redzaamheid’

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

6. Interpretatie van gegevens: Als gegevens worden overgenomen

17

3.3 Omvang van de problematiek

vanuit een andere registratie, is er onvermijdelijk sprake van

Het onderzoeksbureau Kantar Public heeft een enquête uitge-

interpretatie. Denk bijvoorbeeld aan het huishouden dat

voerd, waarbij de vraag was of iemand in hun huishouden de

men voert, dat wordt veelal afgeleid uit de BRP. Enkel het

afgelopen twee jaar te maken heeft gehad met een fout in hun

adres waar iemand zich heeft ingeschreven staat vermeld.

persoonlijke gegevens bij een overheidsorganisatie of –instan-

De Belastingdienst gebruikt dit gegeven echter in beginsel

tie10. In dit onderzoek gaf:

wel om bepaalde toeslagen vast te stellen, het feit dat men-

•• 83% van de burgers aan goed te weten waar zij terecht

sen op een adres staan ingeschreven is daar zeker een sterke
aanwijzing voor. Maar in de BRP staat feitelijk niet geregistreerd of personen naar bijvoorbeeld eigen verklaring al dan
niet samenwonen. Vrijwel altijd gaat dit goed, maar deze
subtiele verschillen in betekenis wringen in enkele gevallen.

moeten om gegevens te herstellen.
•• 58% van de respondenten aan behoefte aan een correctiepunt te hebben.
•• 3% van de respondenten aan meer dan 5 contact te hebben
gehad om hun persoonlijke gegevens te corrigeren.

7. Fouten en omissies in brondocumenten: Sommige ketenfou-

Indien we dit laatste getal doorrekenen naar de totale Neder-

ten vinden hun oorsprong in brondocumenten zoals de

landse populatie zouden circa 45.000 personen meer dan vijf

verklaring onder ede bij eerste inschrijving in Nederland,

keer contact, in de afgelopen twee jaar, met de overheid hebben

de verblijfstitel van de IND of de notariële akte voor het

gehad om persoonlijke gegevens te corrigeren (zie bijlage 2).

Kadaster. Het is soms niet mogelijk (bijv. verklaring onder
ede) of erg lastig om deze gegevens gewijzigd te krijgen want

In de gesprekken met de grotere uitvoeringsorganisaties wordt

het betreft de registratie van rechtsfeiten die in het verleden

opgeteld melding gedaan van hooguit enkele duizendtallen.

door een daarvoor bevoegd orgaan zijn opgetekend. Er zijn

Optellen van de gesignaleerde casussen matcht niet met de

eigenlijk geen goede procedures voor.

45.000 per 2 jaar van het Kantar Public onderzoek.

8. Terugwerkende kracht: Het met terugwerkende kracht

Er is dus een discrepantie tussen de aantallen die vanuit het

doorvoeren van wijzigingen in een basisregistratie is niet

onderzoek van Kantar Public naar de behoefte bij burgers aan

altijd mogelijk omdat basisregistraties geen onderscheid

een correctiepunt kunnen worden berekend en die naar voren

maken tussen de formele historie en de materiele historie.

komen bij uitvoerings- en andere instanties. Op basis van de

Gegevens worden geregistreerd met de datum van aangifte

beschikbare gegevens kunnen wij deze niet verklaren. We weten

of de datum van constatering. Op zich zelf is dit natuurlijk

te weinig van de kenmerken van respondenten en de achterlig-

in te regelen, met de nodige aanpassingen. Maar is het

gende problemen met de overheid om dit te verklaren. Het is

in de praktijk lastig vast te stellen wat de situatie in het

daarom op dit moment, op basis van de nu beschikbare cijfers

verleden was. Ook al zou je wel met terugwerkende kracht

niet mogelijk om eenduidig vast te stellen hoe groot de omvang

mutaties in de basisregistraties kunnen aanbrengen, het

van de problematiek daadwerkelijk is.

terugdraaien van eenmaal genomen besluiten en opgelegde
beschikkingen stuit op veel uitvoeringsproblematiek. In de

Mogelijke oorzaken van de discrepantie zouden kunnen zijn:

massale processen van bijvoorbeeld de Belastingdienst vergt

1. Zaken die een burger als een ‘fout’ ervaart worden niet zo

dit handmatig ingrijpen en daar is niet in voorzien. Zeker
als het over reeds afgesloten perioden gaat, kan herstel met
terugwerkende kracht veel handmatige inspanning vergen.

ervaren door de overheidsinstantie.
2. feit dat door een burger meer dan vijf keer contact moet
worden opgenomen met een overheidsinstantie leidt mogelijk niet direct tot herkenning van een ‘ketenfout’.
3. De ‘ketenfouten’ die wel herkend worden, vormen mogelijk
het topje van de ijsberg. Omdat burgers om welke reden
dan ook, niet in staat zijn hun probleem herkend te laten
worden.

10 Burgers correctiepunt, de behoefte aan een centraal punt voor het aanpas-

sen van persoonlijke gegevens bij overheidsorganisaties en –instanties. 9
januari 2017, H3110, Kantar Public.

B

B 18

Intermezzo:
bestaande werkwijzen
en andere domeinen

Hoofdstuk 4

Er zijn al op vele plekken meer of minder formele constructies
om met ‘ketenfouten’ om te gaan. Zo bestaat bijvoorbeeld in
de voertuigketen het overleg ‘schrijnende gevallen’.

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

19

B

B 20

Correctiepunt Basisregistraties

4.1 Bestaande werkwijzen rond correctie en
‘schrijnende gevallen’

Bij de Belastingdienst kennen ze het mechanisme “Stella in de

In dit overleg waaraan het CJIB, de Belastingdienst en de RDW

lingen van de Belastingdienst met zeer ruime autorisaties en

participeren, bespreken de partijen de ‘schrijnende gevallen’ .

veel mandaat. Zij kunnen bij de Belastingdienst veel systemen

Na onderzoek van dergelijke gevallen bepalen de deelnemers

inzien en aanpassen. Zij hebben ook veel kennis over systemen

aan dit overleg hoe om te gaan met de situatie. Het is niet

en ketensystematieken en kunnen de uitvoerbaarheid van

mogelijk met terugwerkende kracht de tenaamstelling aan te

een oplossing beoordelen. Nadat in deze groep een besluit is

passen, maar het is wel mogelijk boetes kwijt te schelden. De

genomen wordt het door de leden ervan doorgevoerd in de

RDW is gestart met de zogeheten vroegsignalering. Bij drie boe-

systemen. De ervaring met “Stella in de keten” leert dat het

tes wordt contact gelegd met de betrokkene om te onderzoeken

vaak makkelijker is een fout af te stoppen in de uitvoering

wat er aan de hand is, hiermee wordt voorkomen dat iemand

van een bepaalde keten dan het foutieve gegeven proberen te

een ‘schrijnend geval’ wordt.

corrigeren. Daardoor ontstaat wel een zeker risico dat de fout

11

keten”. Dit zijn functionarissen van de verschillende afde-

blijft bestaan.
Het CMI van het Ministerie van BZK vervult een soortgelijke
rol in de identiteitsketen. Het CMI houdt zich naast identiteits-

In gesprekken met andere uitvoeringsorganisaties blijkt dat zij

fraude ook bezig met ‘ketenfouten’ rond de BRP. Als de burger

vaak tegen dezelfde problemen aanlopen om een burger te hel-

bij het CMI komt wordt er eerst een analyse gemaakt van de

pen als de burger zelf. Zij hebben soms beperkt overzicht over

situatie en wie hij al heeft gesproken. Het CMI neemt geen

de geregistreerde gegevens en weten soms niet bij wie ze moeten

rollen over en gaat niet zelf corrigeren, maar zorgt er voor dat

zijn om een registratie te verbeteren. Een centraal correctiepunt

de burger de juiste weg vindt. Het CMI fungeert als ketenre-

zou ook overheidsorganen kunnen helpen de dienstverlening

gisseur rond de BRP. Het CMI speelt ook een actieve rol in het

aan burgers te verbeteren. Als er een centraal punt zou zijn

voorkomen of beter afhandelen van de ‘ketenfouten’ die vaker

waartoe zij zich kunnen wenden hoeft er geen contact meer

voorkomen zoals ‘spookbewoning’, waarbij personen toeslagen

worden opgenomen met andere overheidsinstanties om

mislopen omdat de vorige bewoner zich verzuimd heeft uit te

bepaalde problemen van burgers te onderzoeken. Een centrale

schrijven.

instantie zou een plek kunnen zijn waar burgers en overheidsen uitvoeringsinstanties terecht kunnen met meldingen van
bepaalde problemen of fouten.

11 Dit zijn over het algemeen situaties waar de tenaamstelling juridisch

gezien klopt, maar waar de betrokkene in de praktijk niet meer over het
voertuig beschikt. Bijvoorbeeld omdat bij een scheiding de ene partner er
vandoor gaat met de auto van een ander, een brommer niet correct wordt
afgemeld etc. De betrokkene krijgt dan geautomatiseerd boetes voor
onverzekerd rondrijden en aanslagen voor de wegen belasting terwijl hij
feitelijk niet meer over het voertuig beschikt. Dit is dan niet te corrigeren
want de wet laat geen ruimte om de tenaamstelling te wijzigen zonder de
vereiste bewijzen, maar de inning van de periodiek opgelegde boetes kan
wel worden afgestopt. En dat is dan ook de gekozen oplossingsrichting.

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

21

4.2 Denemarken

4.3 Coolblue

In Denemarken is de e-overheid reeds in een vergevorderd

Ter inspiratie is ook gesproken met een organisatie uit de parti-

stadium. Denemarken kent een ontwikkelde digitale infra-

culiere sector die zich sterk op consumenten richt.

structuur en heeft een overheidsorganisatie (Agentschap voor
Digitalisering) die verantwoordelijk is voor het coördineren en

Coolblue is opgericht in 1999, groeit zeer snel en is in Neder-

implementeren van de e-overheid strategie. De verantwoorde-

land een zeer grote consumenten elektronica leverancier.

lijkheid ligt bij het Agentschap, maar de gehele publieke sector

Omdat Coolblue de klant centraal stelt is het uitgangspunt dat

heeft de taak ervoor te zorgen dat digitalisering voorspoedig

eventuele problemen voor Coolblue zijn en niet voor de klant.

verloopt.

Wel wordt bij grotere bestellingen op een aantal zaken gecontroleerd, en kan in voorkomende gevallen de klant worden

Denemarken kent een centraal digitaal overheidsportaal voor

gevraagd om op een andere manier te betalen. Als een klant

burgers (borger.dk), waarop burgers de meeste overheidszaken

belt met betrekking tot privacy gevoelige informatie dan stelt de

kunnen regelen. Voor gezondheidszaken is er een apart portaal

helpdesk controlevragen. Zie ook bijlage 4.

(sundhed.dk). Voor deze portalen is er een overkoepelend
inlogsysteem, waarbij burgers slechts één keer hoeven in te

4.4 Leerpunten

loggen als ze wisselen naar een andere overheidsdienst. Dit

Er is binnen de overheid de nodige beweging op dit vlak.

zorgt voor samenhang tussen verschillende overheidsinstanties

Sommigen geven daarbij wel aan dat zij herstel van fouten als

en het vergroot de gebruiksvriendelijkheid.

complex ervaren.

Er zijn burgers die hulp nodig hebben in de transitie van

Zowel uit de case van Denemarken als Coolblue blijkt dat

analoog naar digitaal zaken doen met de overheid. Om deze

‘de klant centraal’ veel waarde heeft, en mogelijk problemen

burgers te helpen bij hen vinden van de juiste weg op deze

achteraf voorkomt. Maar dat hebben we binnen de reikwijdte

digitale infrastructuur, maakt Denemarken gebruik van een

van dit onderzoek niet nader onderzocht.

hulpstructuur waarbij verschillende ondersteuningsactiviteiten
bestaan. Dit betreft onder andere campagnes en cursussen,
maar ook burgerservicepunten en een helpdesk. Het centrale
overheidsportaal (borger.dk) zorgt ervoor dat de digitale
overheidsdienstverlening overzichtelijker en eenvoudiger wordt
en het helpt burgers hun weg te vinden door middel van de
hulpstructuur.

Fouten en correcties
In Denemarken worden verzoeken om correctie net als in
Nederland in eerste instantie decentraal behandeld. Daarom
zijn er verschillende procedures voor de verschillende registraties. Zo worden fouten of wijzigingen in de centrale persoonsregistratie (CPR) vaak door gemeenten opgepakt, terwijl
organisaties zelf wijzigingen kunnen aanbrengen in de centrale
business registratie.
Maar na een klacht van een burger bij het Deense ministerie
van Binnenlandse Zaken kan deze daar wel een uitspraak over
doen en zelfs het gegeven direct aanpassen. Dit komt overeen
met een mogelijke functie van een correctiepunt. Zie ook
bijlage 3 over dit onderwerp.

B

B 22

Functionaliteiten en
bevoegdheden correctiepunt
Hoofdstuk 5

Vanuit de probleemanalyse in hoofdstuk 3 zijn een aantal
functionaliteiten voor een correctiepunt af te leiden.

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

23

5.1 Zes functionaliteiten correctiepunt

5.3 Analyseren

We komen tot zes verschillende modules van functionaliteiten:

Direct aanpalend aan de dienstverlening zal een correctiepunt

•• Dienst verlenen

een analysefunctie dienen te kennen. Om de burger op weg

•• Analyseren

te kunnen helpen zal er bij het correctiepunt kennis van de

•• Bemiddelen

basisregistraties en de gebruikende overheidsketens aanwezig

•• Arbitreren

moeten zijn. Een analyse van de casus waar de melding over

•• Adviseren

gaat zal nodig zijn om de burger te kunnen helpen. Om burgers

•• Compenseren

beter van dienst te kunnen zijn en een grondiger onderzoek in
te stellen, is er een mogelijkheid denkbaar waarbij de burger het

5.2 Dienstverlening

correctiepunt een machtiging tot inzage van zijn persoonlijke

In veel gevallen heeft de burger behoefte aan dienstverlening als

gegevens geeft.

hij vastgelopen is in de overheid. Zoals de ervaring van het CMI
leert, kunnen burgers al sterk worden geholpen door een partij

Voor de analyse functie heeft het correctiepunt op zich geen

die naar het probleem luistert en de burger op de juiste weg

directe bevoegdheden nodig. Maar de mogelijkheid om inzage te

helpt. De burger kan nu niet altijd met zijn probleem terecht

hebben in registraties, helpt wel bij het analyseren van het pro-

bij de bestaande overheidsorganen omdat deze gericht zijn op

bleem. Het gaat er vooral om dat in het correctiepunt de kennis

hun eigen taak en zij de burger alleen binnen de kaders van die

van de overheidsketens in kwestie wordt opgebouwd zodat zij in

taak kunnen helpen. De burger is afhankelijk van de goede wil

staat is de burger verder te helpen.

van het overheidsorgaan en de ambtenaren die daar werken, of
ze hem verder helpen en de verantwoordelijkheid nemen om

In een wat zwaardere vorm kan een correctiepunt leesrechten

samen met ketenpartners het probleem van de burger op te los-

krijgen om de basisregistraties en enkele belangrijke afgeleide

sen. Dit gebeurt nu al op veel plaatsen maar het is ad hoc en/

systemen in te kunnen zien. Daarmee hebben ze geen bevoegd-

of niet geformaliseerd. Deze taak richt zich in de eerste plaats

heden nodig om hierin wijzigingen aan te brengen, maar ze

op de burger en biedt hem of haar een toegang tot de overheid

hoeven niet voor elke vraag contact te zoeken met een betrok-

nadat deze is vastgelopen.

ken bestuursorgaan.

Voor de dienstverlenende functionaliteit zal een correctiepunt
in beginsel geen aanvullende bevoegdheden nodig hebben. Het
is goed vergelijkbaar met het huidige CMI maar dan met een
werking over alle basisregistraties. Deze functie zou zich ook
meer kunnen richten op het ondersteunen van overheidsorganen die zelf een melding in behandeling hebben en niet weten
hoe dit op te lossen. Voor deze dienstverlening zijn vooral
voldoende middelen nodig om vragen van burgers en overheidsorganen in behandeling te nemen, te analyseren en de burger
op weg te helpen in zijn gang langs de overheidsorganen.

B

B 24

Correctiepunt Basisregistraties

5.4 Bemiddelen

5.6 Arbitreren

Het begrip ‘eenmalig inwinnen, meervoudig gebruiken’ dat de

Er resteren dan nog een aantal problemen die niet door betere

grondslag vormt voor de basisregistraties voorziet niet in de

dienstverlening, betere coördinatie en adviezen opgelost kun-

gevallen dat het misgaat. Overheidsketens zijn complex voor de

nen worden. Dan gaat het bijvoorbeeld om tegenstrijdige beslis-

burger en meerdere partijen moeten iets doen om een fout te

singen van overheidsorganen, al te strikte interpretatie van de

herstellen. Voor de gemiddelde burger is dit veelal een brug te

gegevens in de basisregistraties of situaties waarin de wet niet

ver. Het begrip ‘eenmalig inwinnen, meervoudig gebruiken’ zou

voorziet. In dergelijke gevallen kan een correctiepunt bindende

zijn tegenhanger moeten krijgen ten behoeve van correctie. Een

uitspraken doen die werking hebben over de hele keten.

begrip als ‘eenmalig melden, meervoudig corrigeren’ zou misschien gepast zijn. Een correctiepunt zou deze bemiddelende rol

De arbitrerende functie levert een vorm van doorzettingsmacht.

op zich kunnen nemen en er voor zorgen dat de betrokken

Voor deze functionaliteit zal het correctiepunt over besluiten

overheidsorganen de correcties doorvoeren in de basisregistraties.

van overheidsorganen een aanwijzing moeten kunnen geven
en de bevoegdheden moeten krijgen om gegevens in basisregis-

In beginsel zou gestart kunnen worden met een bemiddelende

traties te (doen) wijzigen. Het correctiepunt heeft de bevoegd-

functie op basis van vrijwilligheid. Bij het huidige CMI werkt

heid om bindende uitspraken te doen over de wijze waarop

dit op dit moment goed. Vanuit hun natuurlijke gezag kan het

overheidsorganen gegevens registreren in de basisregistraties.

partijen bij elkaar brengen om de problemen op te lossen. Maar

Een relatief lichte en begaanbare weg om een dergelijk zware

het CMI is daarbij afhankelijk van de goede wil van overheids-

functie vorm te geven, lijkt gelegen in een bevoegdheid van

organen. Het is te overwegen deze functie met bevoegdheden

het correctiepunt om een vorm van brondocumenten met de

te onderbouwen. Overheidsorganen zullen dan meer verplich-

hoogste bewijskracht op te stellen. Zo’n brondocument kan

tend moeten meewerken bij het opossen van ketenfouten. Je

dan voor alle basisregistraties fungeren als een ‘brief van de

zou daarbij met convenanten en afspraken kunnen beginnen,

koning’ die de basis vormt voor de juiste beslissing van alle

vanuit een meer zelfregulerende benadering; en als dit niet

overheidsorganen. Een zwaardere en moeilijker weg zou zijn om

voldoende blijkt bijvoorbeeld de plicht voor overheidsorganen

het correctiepunt de bevoegdheid te geven om de beslissing te

om mee te werken en te verschijnen voor een hoorzitting enzo-

kunnen nemen om aanwijzingen aan andere overheidsorganen

voorts kunnen vastleggen.

te kunnen geven om wijzigingen in de basisregistraties aan te
brengen.

5.5 Adviseren
De geschetste problematiek heeft ook te maken met al te strikte

5.7 Compenseren

interpretaties van wet en regelgeving en de gegevens in de

Tot slot zou een correctiepunt kunnen inzetten op het beperken

basisregistraties. Een correctiepunt zou een adviesfunctiona-

van de schadelast. Bijvoorbeeld door middel van bijvoorbeeld

liteit kunnen krijgen waarbij het zwaarwegende adviezen kan

bevoorschotting gedurende de periode dat een zaak in behan-

uitbrengen aan overheidsorganen over de wijze waarop met

deling is. Of door de financiële schade te compenseren die

bepaalde gevallen kan worden omgegaan. Overheidsorganen

de burger ondervindt omdat in de massale processen van de

kunnen deze adviezen gebruiken om hun registraties bij te

uitvoeringsorganisatie besluiten niet of alleen met onevenredige

werken. Dit kan verbonden zijn aan een concreet verzoek van

inspanning met terugwerkende kracht zijn te herstellen.

een burger maar ook meer algemeen en systemisch richting
de verantwoordelijke departementen over de werking van het

Om de compenserende functie uit te kunnen voeren zou een

stelsel dat onder hun verantwoordelijkheid valt.

correctiepunt of over eigen middelen dienen te beschikken en
de bevoegdheden om deze in voorkomende gevallen aan burgers

Om een wezenlijke adviserende rol richting overheidsorganen

uit te keren. Deze kosten kan het correctiepunt vervolgens

waar te kunnen maken, zal een correctiepunt moeten beschik-

doorbelasten aan het betreffende overheidsorgaan. Of het

ken over onderzoeksbevoegdheden zodat het systemen kan

correctiepunt zou de bevoegdheid moeten krijgen om over-

inzien en op locatie onderzoek kan doen. Overheidsorganen

heidsorganen op te dragen al dan niet tijdelijke voorzieningen

zullen het correctiepunt dan toegang tot hun systemen moeten

te treffen om de schadelast voor de burger te beperken. Dit

verlenen dan wel alle opgevraagde gegevens moeten overhandi-

laatste kan in onze beleving alleen samengaan met een zware

gen. Het correctiepunt kan mede op basis hiervan gevraagd en

samenhangende bevoegdheid.

ongevraagd adviezen uitbrengen aan de systeemeigenaren.

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

25

5.8 ‘Altijd het goede loket’ principe

Dit principe wordt geïllustreerd door de vergelijking van een in

Er is nog een aanvullende en ondersteunende route denkbaar

te richten correctiepunt met een reeds bestaande instelling als

naast een correctiepunt, namelijk het verankeren van het ‘no

de Autoriteit Persoonsgegevens. Deze vergelijking laat zien dat

wrong door’ principe in de dienstverlening van de overheid.

de Autoriteit Persoonsgegevens wel gezag kan uitoefenen, maar

In de Algemene wet bestuursrecht is nu al opgenomen dat

alleen in het kader van het specifieke toezicht op de naleving

een bestuursorgaan de verplichting heeft een verzoek van een

van de privacywetgeving. In dat kader heeft zij een aantal

burger door te sturen aan het bevoegde orgaan. Dit zou in de

handhavingsbevoegdheden, die er op gericht zijn een einde te

sfeer van de basisregistraties verzwaard kunnen worden naar

maken aan overtreding van de geldende voorschriften (zoals de

het principe dat elk bestuursorgaan verantwoordelijk wordt

bevoegdheid tot het opleggen van een last onder bestuursdwang

een verzoek van een burger in behandeling te nemen en af

en de dwangsom). Ze kan ook bestraffend optreden door het

te handelen. Hoe dit is vast te leggen is nog de vraag, dit zou

opleggen van een bestuurlijke boete. Al dit soort besluiten zijn

bijvoorbeeld in een convenant tussen de afnemers en bronhou-

onderhevig aan bestuursrechtelijk bezwaar en beroep.

ders van basisregistraties kunnen worden opgenomen, of in de

Verder gezag – behalve dan van informele aard - kan de Autori-

afzonderlijke regelgeving rond de basisregistraties. Het is aan

teit niet uitoefenen, ook niet naar de functionarissen gegevens-

het bestuursorgaan waar de burger zich meldt om de vraag/

bescherming (waarvan de benoeming geschiedt op vrijwillige

verzoek/klacht van de burger af te handelen met zijn ketenpart-

basis, zie art. 62 Wbp).

ners. Daarmee ligt de coördinatielast niet meer bij de burger
maar weer binnen de overheid. Daarmee ontstaat een prikkel

Een alternatief voor wetgeving zou kunnen zijn dat de beheer-

voor de overheid zich op dit vlak te organiseren en zich als één

ders en afnemers van de basisregistraties gaan samenwerken

overheid richting de burger te manifesteren.

met het oogmerk correcties effectief te kunnen doorvoeren en
daarvoor convenanten of protocollen op te stellen. Maar ook

5.9 Juridische aspecten: gezag en wettelijke
grondslag

dan is aanpassing van wetgeving nodig, bijvoorbeeld om een

Binnen ons rechtsstelsel geldt als uitgangspunt dat de overheid

tie, waaronder persoonsgegevens, indien dit verder gaat dan de

voor de uitoefening van haar taken een wettelijke grondslag

huidige praktijk op basis van wettelijke bevoegdheden.

basis te creëren voor de noodzakelijke uitwisseling van informa-

nodig heeft (legaliteitsbeginsel). Dat geldt ook voor het correctiepunt: wil deze daadwerkelijk betekenis hebben, dan zal het

De hiervoor genoemde handhavingsbevoegdheden, die ook tal

voor de uitoefening van zijn taken hoe dan ook enige vorm van

van andere toezichthouders bezitten, zijn van geheel andere

gezag moeten worden toegekend. Zelfs bij een minder ver-

aard dan een mogelijke doorzettingsmacht waaraan gedacht

gaande variant (waarin het correctiepunt bijvoorbeeld niet veel

wordt bij een in te richten correctiepunt basisgegevens. In dat

meer doet dan adviseren of bemiddelen) zal een onderzoeksbe-

geval gaat het om de mogelijkheid om te kunnen interfereren

voegdheid met inzagerecht op termijn vermoedelijk wenselijk

in het ‘werkveld’ van beheerder van basisregistraties, ook

zijn, met daaraan gekoppeld een verplichting van anderen

zonder dat er regels zijn overtreden. Een dergelijke vorm van

(overheidsorganen, particuliere instellingen of burgers) tot

gezagsuitoefening is nieuw. We kennen in ons staatsbestel

medewerking.

de bevoegdheid van de regering om besluiten van decentrale
overheidsorganen te vernietigen wegens strijd met het recht of

Oftewel: er zal een formeel-wettelijke grondslag moeten komen

het algemeen belang en we kennen ook de mogelijkheid van

indien het correctiepunt in een scenario formeel gezag wordt

bestuurlijk ingrijpen bij taakverwaarlozing, maar dit instrumen-

toegekend. Dat kan in de vorm van een nieuwe wet of door

tarium is van andere aard dan dat waarover een correctiepunt

aanpassing van reeds bestaande wetgeving.

met doorzettingsmacht zal moeten beschikken.

B

B 26

Correctiepunt Basisregistraties

Omdat het hier om een wezenlijk nieuwe voorziening gaat,

5.10 Relatie met rechterlijke macht

moet daarvoor ook legitimatie zijn. Die is niet moeilijk vast

Binnen ons rechtsstelsel bestaat er altijd de mogelijkheid om

te stellen: de maatschappelijke behoefte aan een vorm van

optreden van burgers en overheidsorganen voor te leggen aan

doorzettingsmacht van een correctiepunt, is een direct gevolg

een onafhankelijke rechter om de rechtmatigheid daarvan

van de bestuurlijke infrastructuur van basisregistraties zoals die

te laten beoordelen wanneer iemand daarvan nadeel onder-

is opgebouwd.

vindt. Zo staat tegen besluiten in de zin van de Algemene wet
bestuursrecht als regel een bestuursrechtelijke rechtsgang open.

Waar overheidsorganen vroeger zelfstandig belast waren met het

Indien er geen sprake is van een voor beroep vatbaar besluit,

nemen van beschikkingen op basis van papieren documenten, is

dan kan de burgerlijke rechter als ‘restrechter’ rechtsbescher-

er nu sprake van een netwerk van informatiesystemen waar de

ming verlenen door bijvoorbeeld vast te stellen dat een bepaalde

verandering van een enkel basisgegeven onmiddellijk consequen-

overheidshandeling onrechtmatig is. Oftewel: het optreden (of

ties heeft voor de toepassing van wettelijke regelingen op allerlei

niet-optreden) van een overheidsorgaan of het correctiepunt zal

verschillende rechtsgebieden (belastingen, sociale zekerheid,

altijd onderworpen kunnen worden aan rechterlijke controle.

huisvesting, etc.). Van belang daarbij is dat deze effecten zich
veelal kunnen realiseren zonder dat er nog enige vorm van daad-

Dit uitgangspunt is een van de klassieke pijlers van ons systeem

werkelijk bestuurlijke besluitvorming plaatsvindt.

van rechtsbescherming, waarop het oude Kroonberoep (waarin
de regering bestuursrechtelijke geschillen beslechtte) een

Zoals het de overheid vrij stond om een systeem van basisre-

uitzondering vormde.

gistraties met verplicht gebruik van authentieke gegevens in
het leven te roepen, zo is zij ook vrij om nieuwe herstelmecha-

De wijze waarop de bestuursrechter het overheidshandelen

nismes te scheppen die burgers en bedrijven effectief moeten

beoordeelt, is afhankelijk van het wettelijke kader waarbinnen

beschermen tegen de onbedoelde uitwassen. Sterker nog: op

het overheidsorgaan opereert. Vaak worden overheidsorganen

grond van jurisprudentie krachtens het Europees Verdrag inzake

discretionaire bevoegdheden toegekend, waarbij ze grotendeels

rechten van de mens (EVRM) bestaat zelfs de verplichting van

naar eigen inzicht mogen vaststellen of een bepaald besluit

de Staat om de burgers te beschermen tegen inbreuken op hun

wordt genomen en met welke inhoud. Maar het komt eveneens

persoonlijke levenssfeer, die in de sfeer van de basisregistraties

voor dat de toepasselijke wettelijke regeling nauwkeurig bepaalt

het gevolg kunnen zijn van de toepassing van foutieve informa-

in welke gevallen een bepaald besluit genomen moet worden.

tie door meerdere overheidsorganen. Ook vanuit dat perspectief

De wetgever heeft het overheidsorgaan dan aan banden gelegd,

kan een nieuwe vorm van doorzettingsmacht de aangewezen

om burgers en bedrijven zoveel mogelijk rechtszekerheid te

respons zijn om ‘ketenschade’ te beperken.

bieden bij de uitvoering van de toepasselijke wetgeving (zoals
bij de vaststelling van de hoogte van een uitkering of een

Voor de overheid zelf is het daarnaast ook van belang dat fouten in de verschillende administratieve processen slagvaardig
kunnen worden aangepakt. Met de tijd en kosten die verspild
gaan met afzonderlijke procedures tegen besluiten van verschillende overheidsorganen, is niemand gebaat. Het is ook om die
reden dat het correctiepunt slagvaardig moet kunnen optreden,
zodat te denken valt aan toe te kennen bevoegdheden als het
geven van een bindende aanwijzing aan een overheidsorgaan,
het opstellen van een nieuw brondocument of het toekennen
van een (tijdelijke) aanspraak op een bepaalde voorziening.

belastingaanslag).

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

27

vrijheid toekomt bij de uitvoering van een wet, dan heeft de

5.11 Correctiebevoegdheid als rechterlijke
taak?

bestuursrechter derhalve weinig ruimte om corrigerend op te

Het is ook denkbaar om de rechter bevoegd te maken tot het

treden. Hij mag, zoals dat heet, niet op de stoel van het bestuur

vaststellen van een noodzakelijke correctie in het systeem van

gaan zitten. De rechter kan dan wel beoordelen of het besluit

de basisregistraties, dan wel het vaststellen van een brondocu-

bijvoorbeeld zorgvuldig is genomen, voldoende gemotiveerd is

ment. Ook nu kennen we al voorbeelden waarbij de rechtbank

en of de verschillende belangen goed zijn afgewogen – maar

via een informele verzoekschriftprocedure beschikkingen

niet of het ook inhoudelijk een goed besluit is. Alleen als het

kan nemen, zoals het uitspreken van een rechtsvermoeden

overheidsorgaan ‘in redelijkheid niet tot zijn beslissing had

van overlijden bij vermiste personen (zodat bijvoorbeeld de

kunnen komen’ of misbruik heeft gemaakt van een bevoegd-

huur kan worden opgezegd en de nalatenschap verdeeld). Een

heid, zal de rechter op inhoudelijke gronden het besluit vernie-

functionaliteit van een correctiepunt zou neergelegd kunnen

tigen. Een dergelijke toetsing is marginaal.

worden bij een gespecialiseerde kamer van een rechtbank (zoals

Wanneer het overheidsorgaan veel beleids- of beoordelings-

de rechtbank Rotterdam exclusief belast is met beroepszaken
Bedoeling van het op te richten correctiepunt is om een

inzake kartelrecht). Voordeel daarvan is dat de specifieke

laagdrempelige en effectieve centrale voorziening in het leven te

deskundigheid dan kan worden ontwikkeld, wat minder goed

roepen gericht op het herstel van fouten en misslagen. Indien

mogelijk is wanneer het betrekkelijk gering aantal te verwach-

het optreden van het correctiepunt onderwerp wordt van een

ten zaken bij de verschillende rechtbanken terecht komt.

bestuursrechtelijke procedure, dan valt te verwachten dat de
rechter geen grote afstand hoeft te houden. Ook de rechter kan

Voordeel van de toekenning van deze taak aan de rechter zou

immers vaststellen aan de hand van een feitenonderzoek of een

zijn het voorkómen van stapeling van procedures, maar uiter-

bepaalde persoon wel of niet is overleden, een motorvoertuig

aard moet ook dan nog worden nagedacht over de onderlinge

is uitgevoerd en of het Kadaster een object juist heeft geregis-

verhouding tussen de rol van de bestuursrechter als gewone

treerd. Dan moet de rechter wel de mogelijkheid hebben om

beroepsrechter ten aanzien van besluiten van overheidsorganen

meer dan marginaal te toetsen.

en deze specifieke taak van de rechtbank.
Voor een meer bemiddelende of adviserende functie leent de
rechtbank zich uiteraard minder goed. Dergelijke taken liggen
meer op het vlak van een overheidsorgaan.
Het is op termijn wellicht verstandig dat de verschillende
taken worden onderscheiden. Een overheidsorgaan vervult de
rol van bemiddelaar/adviseur. Blijkt deze het probleem niet
te kunnen oplossen, dan is het aan de rechter om op verzoek
van belanghebbenden bindend een bepaalde rechtsverhouding
vast te stellen (na eventuele inbreng in de procedure van dit
overheidsorgaan). Daarbij zal ook de feitelijke werkelijkheid een
belangrijke rol moeten spelen. Deze vaststelling door de rechter
kan dan gelden als een nieuw brondocument hetgeen als basis
kan dienen voor een registratie in een basisregistratie.

B

B 28

Scenario’s voor een
correctiepunt

Hoofdstuk 6
6.1 Scenario’s

Denkbaar is dat per basisregistratie de bronhouders en afne-

6.1.1 Nul scenario

mers ‘verplicht’ worden een dergelijke functionaris aan te

In het nul scenario volgen geen extra maatregelen , elke

stellen. Als je gebruik maakt van een basisregistratie of deze

organisatie blijft zelf verantwoordelijk voor de correctie van

beheert dan dien je deze rol in te vullen. Daarmee zou de

ketenfouten. Uiteraard dienen overheidsorganen wel te voldoen

praktijk zoals die ontstaan is rond de voertuigketen en de

aan de huidige en toekomstige verplichtingen ten aan zien van

Belastingdienst meer geformaliseerd worden. Dit kan door het

inzage- en correctierecht. Voor de genoemde functionaliteiten

nader sluiten van convenanten, aanvulling op de eisen rond

van een correctiepunt worden geen verplichtingen richting

de basisregistraties of door een voorziening in de afzonderlijke

overheidsorganen opgelegd.

wet en regelgeving rond de basisregistraties. Hiermee wordt ten

12

aanzien van ketenfouten in ieder geval decentraal de functie
Vormgegeven functies: geen.

dienstverlening verder versterkt. De betreffende functionaris
kan dan zowel burgers helpen als zorgen voor een warme

6.1.2Decentrale correctie functionarissen

overdracht bij fouten die elders in de keten zijn opgetreden.

In dit scenario worden de relevante overheidsorganen ver-

Logischerwijs zal in dit scenario de coördinerende, adviserende

plicht om intern concreet invulling te geven aan het correc-

en arbitrerende functie niet worden vormgegeven. Het ligt in de

tierecht door het aanstellen van een functionaris ‘correctie

verwachting dat de coördinerende functie vanuit deze functio-

ketenfouten’, enigszins vergelijkbaar met de functionaris

narissen vanzelf verder tot stand kan komen, maar niet verder

gegevensbescherming.

formeel zal worden geregeld.
Vormgegeven functies: dienstverlening en onderzoek

12 Let op: in 2018 neemt met de komst van de AVG (Algemene Verordening

Gegevensbescherming) het belang van een goede afhandeling toe. Daarbij
komt meer dan nu het recht om vergeten te worden, en de eis van een
digitaal proces van gegevensopvraging en –correctie.

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

29

6.1.3 Coördinerende correctievoorziening

6.1.4 Landelijke correctieregisseur

In dit scenario wordt een centrale correctievoorziening met

Een landelijke correctieregisseur met een sterk coördinerend

een dienstverlenende en een coördinerende functie ingesteld.

karakter gericht op het creëren van structurele ketensamenwer-

Het is goed vergelijkbaar met het huidige CMI maar dan met

king rond correcties. Het gaat om niet-vrijblijvende samenwer-

een werking richting alle basisregistraties en met voldoende

king met uitvoeringsorganisaties en ketens. Heeft verdergaande

middelen om deze rol waar te maken. Het helpt de burger op

bevoegdheden zoals het recht tot inzien van systemen en kan

weg, door uit te zoeken wat er aan de hand is en bemiddelt

medewerking van overheidsorganen afdwingen. Hij maakt

waar mogelijk met overheidsorganen over de correcte afhande-

afspraken met uitvoeringsorganisaties over afhandeling

ling. De dienstverlening richting de burger en de coördinerende

van concrete gevallen, de uitvoering blijft bij de betreffende

rol in de afhandeling staat centraal. Een dergelijk orgaan is

uitvoeringsorganisaties. De landelijke correctieregisseur treedt

onafhankelijk van specifieke beleidsterreinen gepositioneerd.

niet in de bevoegdheden van andere overheden. Hij kan wel

Het is ook goed denkbaar dat dit coördinerend correctiepunt

gevraagd en ongevraagd openbaar adviseren richting overheids-

wordt gecombineerd met de decentrale correctiepunten zodat

organen en systeemeigenaren. Zowel de landelijke correctie-

een netwerk ontstaat waarbinnen problemen worden opgelost.

regisseur als het coördinerend correctiepunt kan niet zonder
verankering middels een of meerdere functionarissen in elk

Vormgegeven functies: dienstverlening, onderzoek en (lichte)

overheidsorgaan.

coördinatie
Vormgegeven functies: dienstverlening, onderzoek, (zwaardere)
coördinatie en advisering

B

B 30

Correctiepunt Basisregistraties

6.1.5 Centraal correctiepunt

•• De meeste respondenten erkennen echter wel dat er

Een onafhankelijk centraal Nederlands instituut vergelijkbaar

problemen zijn die nu erg lastig zijn op te lossen binnen

met de Autoriteit Persoonsgegevens of de Nationale ombuds-

de bestaande kaders. Ze weten soms zelf ook niet tot wie

man . In dit centraal correctiepunt worden alle functionali-

zij zich moeten wenden als een burger last heeft van een

teiten (dienstverlenen, coördineren, adviseren en arbitreren)

bepaalde fout in een registratie en ze erkennen dat som-

vormgegeven. Bovenop hetgeen in de vorige scenario’s is

mige fouten in de praktijk niet oplosbaar zijn binnen de

geschetst kan het centraal correctiepunt dan dus in de lichte

bestaande kaders. De bestaande praktijken om dergelijke

vorm zelfstandig brondocumenten opstellen. In de zwaardere

ketenfouten zo goed als mogelijk in de uitvoering op te

vorm kan het zelfstandig treden in de bevoegdheden van andere

lossen, brengen ook risico’s mee. Zodra er iets in de situatie

overheden. Uiteraard vereist dit een stevige capaciteit om de te

verandert, komt vaak de hele casus weer naar boven en

nemen besluiten met voldoende waarborgen in te kleden.

dient alles weer opnieuw ingeregeld te worden. Burgers kun-

13

nen daardoor soms langdurig bij elke verandering in hun
Vormgegeven functies: dienstverlening, onderzoek, (zwaardere)

leefsituatie of overgang in hun levenscyclus door dergelijke

coördinatie, advisering en arbitrage

problemen achtervolgd worden.

6.2 Waardering scenario’s

•• Zwaardere scenario’s worden als lastiger te realiseren

In een tweetal workshops zijn de functionaliteiten en bevoegd-

ervaren wegens de eraan verbonden juridische complicaties

heden besproken met een aantal betrokkenen, die zowel qua

welke ook tijd zullen vergen om te effectueren. Het gaat

uitvoering als qua beleid dagelijks met de problematiek van

al snel niet per se alleen over de gegevens in de basisre-

ketenfouten hebben te maken. Enkele noties uit de workshops:

gistraties maar veelal over de wijze waarop deze gegevens
in de uitvoering van bijvoorbeeld fiscale regelingen wordt

•• Alle betrokkenen erkennen de problemen met ketenfouten

toegepast.

en worstelen er in hun praktijk vaak mee. Door de bank
genomen vinden alle betrokkenen dat deze problematiek
specifieke aandacht verdient.

•• Een goede samenwerking wordt als belangrijke sleutel gezien
om de problemen op te lossen. Een centrale instantie zal
altijd de kennis van de regelingen en systemen van de over-

•• Sommige respondenten zijn sterk van mening dat het goed
afhandelen van ketenfouten de verantwoordelijkheid is van

heidsorganen nodig hebben om tot gedragen en effectieve
oplossingen te komen.

de overheidsorganen zelf. Als je elkaar nodig hebt om een
probleem op te lossen dan dien je goed samen te werken en

Aan de professionals van overheidsorganen en andere betrok-

dan los je het wel op. Als partijen om moverende redenen

kenen zijn de verschillende scenario’s voorgelegd en is hen

niet kunnen of willen meewerken dan moet je daar wat

gevraagd een rapportcijfer op een drietal aspecten (meerwaarde

aan doen. Een centraal orgaan in welke vorm dan ook helpt

voor de burger, meerwaarde voor de overheid, uitvoerbaar-

volgens deze zienswijze niet. Decentrale oplossingen om de

heid) aan de scenario’s te geven. In onderstaande tabel is

dienstverlening rond ketenfouten te verbeteren heeft in deze

de gemiddelde score van beide workshops op deze aspecten

zienswijze de voorkeur. Dat mag dan wel minder vrijblijvend

weergegeven. Uiteraard zijn deze scores geen absolute waarden,

zijn dan in de huidige situatie.

het geeft vooral een eenvoudig gesystematiseerd beeld van de
wijze waarop de betrokken overheidsorganen de scenario’s
inschatten.

13 In een latere uitwerking kan de keuze worden gemaakt tussen een ZBO,

Hoog College van Staat, Rechtspersoon met een Wettelijke Taak, overheidsstichting/bv/nv, etc.

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

31

MEERWAARDE
VOOR DE BURGER

MEERWAARDE
VOOR DE
OVERHEID

UITVOERBAARHEID

TOTAAL

1. Nul scenario

1,4

2,4

8,8

12,6

2. Decentrale correctiefunctionarissen

4,9

5,7

7,9

18,5

3. Coördinerende correctievoorziening

6,5

7,0

6,8

20,3

4. Landelijke correctieregisseur

7,8

6,7

5,7

20,2

5. Centraal correctiepunt

8,7

6,5

4,1

19,2

In ieder geval kan gesteld worden dat niets doen (het eerste

6.3 Kosten en baten van een correctiepunt

scenario) voor de betrokken respondenten geen optie is. Zowel

De kosten en de baten van een correctiepunt zijn uiteraard

voor de burger als de overheid levert dit scenario onvoldoende

afhankelijk van de gekozen scenario’s. Met de geschetste

meerwaarde op.

kosten- en batenopstelling willen we een beeld schetsten
van hetgeen een correctiepunt oplevert en zou kosten in de

Ook het tweede scenario helpt volgens de respondenten de

verschillende scenario’s. Het is zeker niet bedoeld als de basis

burgers in onvoldoende mate, maar kan wel de problemen die

voor een begroting van een op te richten correctiepunt. Bij

overheidsorganen in de onderlinge afstemming ervaren wel

het opstellen van de kosten- en batenanalyse hebben we de

doen oplossen, althans dit scenario scoort een krappe vol-

volgende uitgangspunten gehanteerd:

doende op meerwaarde voor de overheid.
•• We hebben ons voor de kosten per melding gebaseerd
Het derde en vierde scenario scoren beiden voldoendes op

op de jaarlijkse kosten van het CMI en het totaal aantal

meerwaarde voor de burger en de overheid, waarbij het vierde

ontvangen meldingen.

scenario een krappe voldoende op uitvoerbaarheid haalt.
•• Voor de kosten voor de burger gaan we uit van de ervaren
Tot slot krijgt het vijfde scenario een zeer ruime voldoende

regeldruk. We hanteren daarbij de gebruikelijke rekenregels

voor meerwaarde voor de burger maar een onvoldoende op

voor regeldruk vanuit een negatieve overheidservaring.

uitvoerbaarheid.

We gaan uit van 20 uur werkelijke tijdsbesteding, welke
als tweemaal zoveel wordt ervaren, tegen een tarief van
€ 15,- per uur14. Voor het daarnaast direct ondervonden
financiële nadeel kiezen we een vrij arbitrair bedrag (€ 400:
bijvoorbeeld 2-3 maanden misgelopen huurtoeslag15, of 5
onterecht opgelegde boetes). De totale maximale schadelast voor de burger komt daarmee op € 1.000, bestaande
uit € 400 direct financieel nadeel en € 600 ervaren
regeldruk.
•• De jaarlijkse aantallen gevallen die we vanuit het onderzoek van Kantar Public hebben afgeleid hanteren we als
bovengrens (22.500 per jaar) en combineren we met de
ervaringsgetallen van het CMI. Waarbij we de ervaringscijfers van het CMI rond de BRP vertalen naar alle basisregistraties. Daarbij veronderstellen we dat de zwaardere
scenario’s een zekere aanzuigende werking hebben door de
grotere zichtbaarheid van het correctiepunt.
14 Handboek regeldruk, Kenniscentrum Wetgeving en Juridische zaken,

2014

15 In 2010 was de gemiddelde huurtoeslag volgens het CBS € 173,- per

maand. De huurtoeslag in 2 maanden is dan € 346,- en in 3 maanden
is deze € 519,- . Overigens ligt een deel van de problematiek voor de
burger er regelmatig ook in de tijd die het duurt om te corrigeren die vele
maanden kan bedragen.

B

B 32

Correctiepunt Basisregistraties

Op grond van deze aannamen komen we tot onderstaande
tabel van kosten en baten, waarbij we nogmaals willen benadrukken deze getallen relatief te interpreteren ten behoeve van
de beeldvorming en er geen absolute waarde aan te hechten.

NUL
SCENARIO

DECENTRALE
CORRECTIEFUNCTIONARISSEN

COÖRDINERENDE
CORRECTIEVOORZIENING

LANDELIJKE
CORRECTIE­
REGISSEUR

CENTRAAL
CORRECTIEPUNT

0

5.000

8.000

16.000

20.000

Schatting gemiddelde kosten per
melding

n.v.t.

€ 150

€ 350

€ 600

€ 1.250

Kosten correctiepunt

n.v.t.

€ 500.000 € 900.000

€ 2.000.000 –
€ 4.000.000

€ 7.000.000 –
€ 14.000.000

€ 20.000.000 –
€ 35.000.000

Gemiddelde baten per geval voor een
burger

€ 400

€ 600

€ 800

€ 1.000

Schatting totale baten per jaar voor
burgers

€ 1.000.000 –
€ 3.000.000

€ 4.000.000 –
€ 8.000.000

€ 9.000.000 –
€ 18.000.000

€ 15.000.000 –
€ 30.000.000

Schatting aantallen meldingen per jaar

In het nul scenario verandert er niets ten opzichte van de

6.3.3 Kosten en baten coördinerende correctie­
voorziening

huidige situatie. Er zijn geen extra kosten noch baten. Er zijn

Bij het scenario van de coördinerende correctievoorziening

geen relatieve voordelen voor burgers. Er wordt niet tegemoet

wordt een centraal punt ingericht dat zich dienstverlenend en

gekomen aan de 58% van de burgers die in het Kantar Public

coördinerend opstelt. Het is goed vergelijkbaar met het huidige

onderzoek aangeeft behoefte te hebben aan een centraal punt

CMI maar met voldoende mensen en middelen om ook correc-

om persoonlijke gegevens te laten herstellen.

tieverzoeken af te gaan handelen voor alle basisregistraties. Wij

6.3.1 Kosten en baten nul scenario

schatten het aantal gevallen door de betere centrale zichtbaar-

6.3.2 Kosten en baten decentrale correctie­
functionarissen

heid die in deze situatie jaarlijks worden geholpen op 8.000. In

In dit scenario worden functionarissen aangesteld bij elk

beperken, immers het correctiepunt neemt voor een belangrijk

relevant overheidsorgaan. Naar verwachting zullen dit functio-

gedeelte de coördinatie vraag over.

narissen zijn welke nu ook al in gerelateerde functies werkzaam
zijn. De hierdoor ontstane extra duidelijkheid en stroomlijning
van de interne processen bij dit overheidsorgaan zullen naar
verwachting ook interne kosten besparen. Overheidsorganen
zullen meer investeren in persoonsgerichte dienstverlening
waardoor naar inschatting circa 5.000 beter de weg weten te
vinden en meer geholpen worden ten opzichte van het nul
scenario. In dit scenario verwachten we dat gemiddeld slechts
beperkt (circa 40%) de potentiele schadelast voor de burger
wordt teruggewonnen. In dit scenario ontbreekt immers de
bemiddelende functionaliteit. De coördinatielast rond het
oplossen van ketenfouten blijft voor een belangrijk gedeelte bij
de burger.

dit scenario is de schadelast voor burgers met gemiddeld 60% te

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

33

6.3.4 Kosten en baten landelijke correctieregisseur

6.3.6 Samenvatting kosten en baten

Bij het scenario van een landelijke correctieregisseur wordt

Wij geven bovenstaande tabel nog een keer weer, maar nu in

structurele ketensamenwerking rond correcties georgani-

grafiekvorm.

B

zichtbaar instituut. Wij schatten het aantal gevallen hoger in
dan het vorige scenario op 16.000 gevallen per jaar omdat de
aanzuigende werking hoger is. Zeker als dit gecombineerd wordt
met promotiecampagnes (zoals postbus 51) vanuit de rijksoverheid. In dit scenario is de schadelast voor de burger met 80% te
beperken.

Miljoenen

seerd, gecoördineerd en is het correctiepunt een zeer duidelijk
45
40
35
30
25
Schatting min. Kosten
correctiepunt

20
15

Schatting max. Kosten
correctiepunt

10

6.3.5 Kosten en baten centraal correctiepunt

5

In dit scenario wordt en onafhankelijk centraal Nederlands

0

Schatting min baten burgers
Schatting max. baten burgers

instituut opgericht met alle beschreven functionaliteiten. Wij
schatten het aantal gevallen hoger in dan het vorige scenario op
20.000 gevallen per jaar. De aanzuigende werking zal nog hoger
zal zijn dat in het vorige scenario en in de buurt komen van
het aantal van het ingeschatte maximum van 22.500. In dit
scenario zou theoretisch de volledige schadelast voor de burger
zijn terug te winnen. Immers er is sprake van een laagdrempelig
orgaan dat in alle gevallen over de bevoegdheden beschikt om

Hoewel het maar indicatieve getallen zijn, spreekt het

te helpen. De kosten per geval zullen echter per geval navenant

boekdelen.

stijgen.
Aan de linkerzijde zien we dat het nul scenario en het scenario
met decentrale correctiepunten beperkte kosten met zich mee
brengt maar ook maar beperkte baten voor burgers oplevert.
Aan de rechterzijde zien we dat een centraal correctiepunt veel
meer baten voor burgers opleveren maar ook veel meer kosten
voor het correctiepunt zelf. Eerder hebben we aangegeven
dat de respondenten deze vorm als minder goed uitvoerbaar
beschouwen.
In het midden zien we het coördinerend correctiepunt en de
landelijke correctieregisseur met gemiddeld hogere baten voor
burgers en wat lagere kosten voor het correctiepunt zelf.

B 34

Handelingsperspectief

Hoofdstuk 7

Alvorens in te gaan op een groeimodel voor (een proef met)
een correctiepunt, vatten we voorgaande hoofdstukken in
enkele uitgangspunten samen.

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

35

B

B 36

Correctiepunt Basisregistraties

7.1

Conclusies

•• Op voorhand inzetten op de meest zware scenario’s (vier

•• Het is dan ook verstandig in te zetten op een coördinerende

en vijf) lijkt ons contraproductief. Het risico bestaat dat dit

correctievoorziening (het derde scenario) met vooralsnog

vooral tot veel discussies over taken en bevoegdheden leidt

dienstverlenende, analyserende en bemiddelende taken die

en tot vraagstukken rond afbakening tussen overheidsorga-

de afhandeling van het probleem coördineert. Deze voorzie-

nen en het correctiepunt. Dit is mede ingegeven door het

ning zet tevens in op de versterking van de dienstverlening

nog wat diffuse beeld rond het aantal casussen waarvoor

rond ketenfouten bij de afzonderlijke overheidsorganen.

zwaardere bevoegdheden een oplossing zijn. Het is duidelijk
dat deze gevallen er daadwerkelijk zijn, maar het aantal is op
dit moment niet precies vast te stellen.

•• Het is van belang dat een correctiepunt een onafhankelijke
positie heeft en richting overheidsorganen niet de indrukt
wekt vanuit een specifiek domein of set met regelgeving te

•• Ook is het naar onze mening voldoende duidelijk geworden

werken.

in deze verkenning dat niets doen, en het oplossen van
ketenfouten aan de vrije krachten van samenwerkende

•• Ook de zichtbaarheid richting burgers dient gewaarborgd te

overheidsorganen over te laten, geen optie is. Daarvoor is er

zijn. Zij moeten eenvoudig hun weg naar het correctiepunt

te veel evidentie dat er soms ernstige problemen zijn rond

weten te vinden.

de basisregistraties en het gebruik daarvan.
•• Als op wat langere termijn blijkt dat er voldoende gevallen
•• Een decentrale oplossing waarin ingezet wordt op het

zijn die een orgaan met meer bevoegdheden vereisen, ligt

versterken van de dienstverlening van overheidsorganen ten

het voor de hand dit arrangement aan te vullen met een

aanzien van correctie is ons inziens ook niet voldoende. Het

kamer binnen de rechterlijke macht, waar arbitrerende

lost de coördinatieproblemen die burgers maar ook over-

bevoegdheden worden ondergebracht. Dit voorkomt stape-

heidsorganen zelf ervaren, onvoldoende op.

ling van procedures. Dan zal ook nodig zijn dat er wetgeving
wordt ontwikkeld die het de rechter toestaat om een casus

•• Bij het tot stand brengen van het decentrale scenario zal
in ieder geval centrale coördinatie nodig zijn om afspraken
te maken met de eigenaren van de basisregistraties, de
bronhouders en de afnemers. Om vervolgens deze afspraken
vast te leggen in convenanten, protocollen en bestuurlijke
afspraken.

ook inhoudelijk te beoordelen en niet alleen marginaal te
toetsen.

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

7.2

Groeimodel voor een correctiepunt

37

•• Leiding van een dergelijk correctiepunt ligt in de hand van

De neiging rond dit soort thematiek en de onzekerheden die

een voldoende geloofwaardige bestuurder die tegenwicht

ook nog na ons onderzoek resteren, is om meer vervolgonder-

kan bieden aan de kracht van de uitvoeringsorganisaties,

zoek uit te voeren naar bijvoorbeeld de aantallen gevallen per

het correctiepunt vormt een gelijkwaardig gesprekspartner

geïdentificeerde oorzaak, de meest ideale positionering van een

voor de verschillende overheidsorganen. De opdracht voor

correctiepunt binnen het overheidsbestel of de juiste rechts-

de kwartiermakersfase bestaat uit de volgende sporen:

vorm voor een correctiepunt. Maar ons inziens lijkt dat niet de
meest gepaste reactie. De aangetroffen problematiek vergt naar
onze mening handeling van de overheid.

-- Draagvlak verwerven bij de eigenaren, bronhouders en
afnemers van de basisregistraties voor de instelling van
een correctiepunt en afspraken te maken rond de ver-

Ons inziens lijkt de meest aangewezen weg nu daadwerkelijk

sterking van de decentrale coördinatie rond ketenfouten.

een correctiepunt basisregistraties in te richten.

Het ligt voor de hand dit stapsgewijs te doen.
-- Verdiepend onderzoek te doen naar de precieze omvang

•• Het vertrekpunt voor het correctiepunt kan waarschijnlijk

en aard van de problemen. Dit om meer zicht te

het beste worden gevonden in de werkwijze van het huidige

krijgen op de gevallen die zwaardere bevoegdheden

CMI. Het toekomstige correctiepunt kan het beste iets meer

nodig hebben dan alleen dienstverlening, onderzoek en

op afstand van BZK worden gezet. We denken daarbij aan

bemiddeling. In de praktijk van het correctiepunt zal

meer programmatische omgevingen zoals ICTU of UBR

uiteraard gaan blijken welke soorten gevallen zich het

waarin dit soort activiteiten voorlopig goed ondergebracht

meest aanmelden.

kunnen worden en interdepartementaal aangestuurd
kunnen worden.

-- Als onderdeel van de kwartiermakersfase een ontwerp
te maken voor het correctiepunt conform de scenario’s
drie of hoger. De uitkomsten van het onderzoek kunnen

•• De werking van het aldus ontstane correctiepunt basisregistraties krijgt een nadrukkelijke kwartiermakersopdracht

hier verdere richting aan geven.
-- Na inrichting van het correctiepunt een voorstel doen

mee, voor een relatief langere periode van bijvoorbeeld twee

voor een publiekscampagne waarin aan burgers duidelijk

jaar. Het correctiepunt zet vooralsnog in op de realisatie van

wordt gemaakt dat er een orgaan is waar zij zich toe

een combinatie van het tweede én derde scenario, verster-

kunnen wenden als zij vastlopen binnen de overheid.

king van de decentrale correctiemogelijkheden met een centrale coördinatie ten behoeve van dienstverlening richting
burgers en overheidsorganen, onderzoek en bemiddeling.

B

B 38

Bijlagen

Bijlage 1: Personen
In het kader van dit onderzoek is met de volgende personen
gesproken in interviews en workshops:
•• Autoriteit Persoonsgegevens: F. Jansma

•• Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken: R. Zijlstra

•• Autoriteit Persoonsgegevens: H. de Bie

•• Ombudsman Gemeente Amsterdam: A. Zuurmond

•• Belastingdienst: M. van Meeteren

•• Gemeente Den Haag: R. van der Velde

•• Belastingdienst: M. Zijlstra

•• Gemeente Hengelo:

•• CAK: M. Pellikaan

•• RDW: G. Stel

•• CBS: T. Gelsema

•• RIVG: F. Rijkers

•• Centraal Meldpunt Identiteitsfraude en –fouten (CMI):

•• SVB: J. Brand

H. van der Sluys
•• Centraal Meldpunt Identiteitsfraude en –fouten (CMI):
L. Hage

•• SVB: L. Huijgens
•• SVB: M. Smits
•• UWV: R. Siegerist

•• Nationale Ombudsman: J. Verhoef

•• VGZ: E. Mak

•• Ministerie van Veiligheid en Justitie: A. Brouwers

•• VNG: T. van den Burg

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

39

Bijlage 2:
Analyse onderzoek ervaringen burgers
Door Kantar Public is eind 2016 een enquête uitgevoerd naar

Wij hebben de cijfers uit dit rapport omgezet naar aantallen

de ervaringen van burgers bij het corrigeren van fouten in

personen, om te kunnen matchen met aantallen die door uit-

persoonlijke gegevens. Veelal gaat dit om een basisregistratie.

voeringsinstanties bekend zijn. Dit leidt tot de volgende tabel:
Omrekening
naar aantal
personen in
Nederland

DOORREKENING ONDERZOEK KANTAR PUBLIC NAAR AANTALLEN PERSONEN
(RAPPORT KANTAR PUBLIC, BURGERS CORRECTIEPUNT, 9 JANUARI 2017, H3110)
Aantal Nederlanders (Bron: CBS 18/1/2017)

17.096.230

Aantal respondenten

41.460

Aantal respondenten die antwoordden dat zijzelf of iemand in hun huishouden “te maken hebben
gehad met een fout in hun persoonlijke gegevens bij een overheidsorganisatie of -instantie.” in
de afgelopen 2 jaar.

1.335

Percentage respondenten

3,22%

gemiddelde huishoudensgrootte (CBS, Statline 3 okt 2016: bevolking; kerncijfers: jaar 2016)
Omrekening respondenten naar % personen in Nederland

17.096.230

2,17
6,99%

Omrekening naar personen die “te maken hebben gehad met een fout in hun persoonlijke
gegevens bij een overheidsorganisatie of -instantie.” in 2 jaar.

1.194.571

Belangrijkste vijf soorten fouten
Naam, adres, geboortedatum

39%

465.883

Inkomen

20%

238.914

Woning of ander onroerend goed

16%

191.131

Voertuig

10%

119.457

Werk, werkloosheid, bijstand

9%

107.511

Belastingdienst

33%

394.209

De gemeente

32%

382.263

UWV

9%

107.511

RDW

5%

59.729

Aantal personen dat “veel hinder” heeft ondervonden van de situatie

21%

250.860

Er wordt contact opgenomen met vooral:

Naam, adres, geboortedatum

97.835

Inkomen

50.172

Woning of ander onroerend goed

40.138

Voertuig

25.086

Werk, werkloosheid, bijstand

22.577

Vijf of meer keer contact met instantie

n=

Aantal respondenten die 1 of meer keer contact opnemen met instantie

545

Dit komt overeen met aantal foutcorrectietrajecten
Foutcorrectie trajecten met 5 keer of meer contact opnemen:alle organisaties

224.733
20%

545

44.947

Foutcorrectie trajecten met 5 keer of meer contact opnemen met:gemeente

11%

193

8.754

Foutcorrectie trajecten met 5 keer of meer contact opnemen met: belastingdienst

25%

198

20.412

Foutcorrectie trajecten met 5 keer of meer contact opnemen met:UWV

25%

52

5.361

Tevreden over de manier waarop men is geholpen
Ontevreden of zeer ontevreden

29%

159.643

Zeer ontevreden

13%

71.564

Aantal personen dat graag gebruik zou willen maken van een centraal punt waar je fouten in je
persoonlijke gegevens kan laten herstellen

58%

B

B 40

Correctiepunt Basisregistraties

Bijlage 3: Denemarken: e-Overheid en
correcties van fouten

Fouten en correcties

In Denemarken is de e-overheid reeds in een vergevorderd

Nederland in eerste instantie decentraal behandeld. Daarom

stadium. Denemarken kent een ontwikkelde digitale infra-

zijn er verschillende procedures voor de verschillende regis-

structuur en heeft een overheidsorganisatie (Agentschap voor

traties. Zo worden fouten of wijzigingen in de centrale per-

Digitalisering) die verantwoordelijk is voor het coördineren en

soonsregistratie (CPR) vaak door gemeenten opgepakt, terwijl

implementeren van de e-overheid strategie. De verantwoorde-

organisaties zelf wijzigingen kunnen aanbrengen in de centrale

lijkheid ligt bij het Agentschap, maar de gehele publieke sector

business registratie.

In Denemarken worden verzoeken om correctie net als in

heeft de taak ervoor te zorgen dat digitalisering voorspoedig
verloopt.

Maar na een klacht van een burger bij het Deense ministerie
van Binnenlandse Zaken kan deze daar wel een uitspraak over

Centraal overheidsportaal

doen en zelfs het gegeven direct aanpassen (zie hieronder). Dit

Denemarken kent een centraal digitaal overheidsportaal voor

komt overeen met een mogelijke functie van een correctiepunt.

burgers (borger.dk), waarop burgers de meeste overheidszaken
kunnen regelen. Voor gezondheidszaken is er een apart portaal

Een aantal zaken dienen in acht te worden genomen als er

(sundhed.dk). Voor deze portalen is er een overkoepelend

sprake is van een (vermoedde) fout in een registratie:

inlogsysteem, waarbij burgers slechts één keer hoeven in te
loggen als ze wisselen naar een andere overheidsdienst. Dit

•• Als een lokale autoriteit vermoedt dat een burger niet correct

zorgt voor samenhang tussen verschillende overheidsinstanties

geregistreerd staat met betrekking tot residentiële zaken, dient

en het vergroot de gebruiksvriendelijkheid.

de autoriteit de zaak te onderzoeken om fouten te rectificeren. Het onderzoek dient uitgevoerd te worden door de lokale

Er zijn burgers die hulp nodig hebben in de transitie van

autoriteit waar de betreffende burger is geregistreerd, tenzij

analoog naar digitaal zaken doen met de overheid. Om deze

het een adres betreft in een andere gemeente waar de burger

burgers te helpen bij hen vinden van de juiste weg op deze

naar verwachting verblijft. In het laatste geval zal het onder-

digitale infrastructuur, maakt Denemarken gebruik van een

zoek worden uitgevoerd door deze andere lokale autoriteit.

hulpstructuur waarbij verschillende ondersteuningsactiviteiten
bestaan. Dit betreft onder andere campagnes en cursussen,

•• Als een lokale autoriteit na het onderzoek vermoedt dat de

maar ook burgerservicepunten en een helpdesk. Het centrale

burger incorrect geregistreerd is, dient de lokale autoriteit de

overheidsportaal borger.dk zorgt ervoor dat de digitale over-

betreffende burger uit te nodigen om zijn of haar wijziging

heidsdienstverlening overzichtelijker en eenvoudiger wordt

binnen twee weken door te geven.

en het helpt burgers hun weg te vinden door middel van de
hulpstructuur.

•• Klachten over beslissingen over de civiele status van burgers
kunnen aan het Deense Ministerie van Binnenlandse

De invoering van een centraal overheidsportaal heeft volgens

Zaken worden voorgelegd. Het Ministerie kan overgaan tot

de respondenten in het onderzoek van Dialogic (2013) bij het

afwijzing, bevestiging, kwijtschelding of correctie. In het

Agentschap voor Digitalisering ook geleid tot een hogere kwa-

geval van correctie kan het Ministerie onmiddellijk actie

liteit van ondersteuning. Doordat veel overheidszaken op één

ondernemen om de nodige correctie door te voeren in de

plek te vinden zijn, worden burgers niet naar een andere plek

centrale persoonsregistratie.

gestuurd voor elke deelvraag, en wordt verantwoordelijkheid
voor de problemen van burgers beter genomen.

Bronnen
••

Basisregistraties
In Denemarken ligt de verantwoordelijkheid voor de centraal

Respondenten: Stephanie Ida Pontoppidan Piontek & Adam
Arndt van Agentschap van Digitalisering Denemarken

•• Onderzoeksrapport Dialogic (2013). De digitale (zelf)

georganiseerde registraties bij de verschillende ministeries/

redzaamheid van de burger: ondersteuning bij de Digitale

agentschappen. Zo is de Deense Business Autoriteit verant-

Overheid 2017

woordelijk voor het onderhouden van de Business Registratie
Nummers (CVR) en het Ministerie van Binnenlandse Zaken
voor het Social Security Number (CPR) voor burgers.

•• https://www.cpr.dk/media/9338/lovbekendtg_relse_
eng_12070213.pdf)
•• https://www.landbrugsinfo.dk/jura/ansaettelsesret/udlaendinge/sider/administrative_structure_and_civil_regis.aspx

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

41

Bijlage 4: Coolblue

Betalingen met creditcard

Ter inspiratie is ook gesproken met een organisatie uit de parti-

Elke creditcardbetaling boven een bepaald bedrag wordt hand-

culiere sector die zich sterk op consumenten richt.

matig gecontroleerd. Er wordt gecheckt op zaken als de naam
van de creditcard, naam van het account, is er al eerder betaald

Coolblue is opgericht in 1999, groeit zeer snel en is in Neder-

met de kaart, is de terugclaimperiode verlopen, check op type

land een zeer grote consumenten elektronica leverancier.

product, check op waar iemand woont, is het IP-adres bekend,

Coolblue is actief in Nederland en België en staat erom bekend

vergelijking met blacklist. Als het niet vertrouwd wordt door

echt specialist te zijn en zeer goed en uitgebreid advies te geven

Coolblue, dan krijgt de klant een mail dat ze op een andere

aan haar klanten. Van producten zijn op de website plus- en

manier moeten betalen.

minpunten te vinden en er staan telefoonnummers van experts
met specifieke kennis over dat betreffende product. Naast de

Bedrijfscultuur

particuliere markt, bedient Coolblue ook de zakelijke markt.

Werknemers hebben bij Coolblue veel eigen verantwoordelijkheid en dit zorgt voor veel slagkracht. Het gezamenlijke doel is

Klant centraal

zoveel mogelijk klanten blij maken.

Bij Coolblue is de centrale waarde: ‘Alles voor een glimlach’.
Open en eerlijk zijn is hierbij heel belangrijk. Naast alle pakket-

Bij Coolblue is een van de motto’s ‘gewoon dóen’, daarmee

ten die vandaag besteld en morgen in huis zijn, gaat er ook wel

houd je de slagkracht en snelheid in de organisatie. De obses-

eens wat mis, daar wordt snel en helder over gecommuniceerd

sieve focus op de klant is het meest belangrijk.

met de klant.
Er is een eigen bezorgservice -CoolblueBezorgt- gestart om een
snelle levering van producten te kunnen garanderen. ‘Vandaag
besteld, morgen in huis.’

Klantgegevens
Het emailadres van de klant geldt als de grootste identificerende
factor. Als een klant belt m.b.t. privacy gevoelige informatie
dan stelt de helpdesk controlevragen. Het type klantgegevens
dat Coolblue heeft zijn veel NAW-gegevens en emailadressen.
De particuliere klant moet direct betalen bij de bestelling, het
maakt niet uit onder welke naam wordt besteld.
Klanten mogen zelf weten hoe ze zichzelf noemen zolang de
betaling maar juist binnenkomt. Soms wordt een klantaccount
overgenomen en wijzigt een klant de naam. Als een klant een
emailadres wil wijzigen krijgt de klant een email op hun oude
en nieuwe account.

Leveringen
Coolblue draagt zorg voor foutieve leveringen gebaseerd op
vertrouwen (denk aan pakketten zonder volledige inhoud of
een niet ingepakt pakket). De bewijslast ligt bij Coolblue, als
zij fraude verdenken kunnen ze iemand op en blacklist zetten.
Coolblue heeft geen verkoopverplichting aan mensen.

B

B 42

Correctiepunt Basisregistraties

Bijlage 5: Tabel met Casuïstiek
BRON

PAG.
NO.

BESCHRIJVING VAN CASUS

JAAR

INDICATIE VAN
ERNST

INSTANTIE

BASISREGISTRATIE

AK - Basisregistraties 2014

16

Ambtenaar burgerzaken heeft onterecht nieuw
BSN toegekend en burger is gekoppeld aan 2
BSN nummers. CMI bemiddeld tot oplossing.
(CMI: datum?)

?

Geen recht meer
op nabestaanden
pensioen, geen
zorgverzekering

Gemeente

BRP / GBA

AK - Basisregistraties 2014

17

Overlijdensbericht verkeerd verwerkt: aangifte
dat oma die in buitenland woont, is overleden.
De aangeefster wordt echter geregistreerd als
‘overleden’ i.p.v. haar oma. (datum?)

?

Bij diverse overheidsinstanties
staat aangeefster
geregistreerd als
‘overleden’

Gemeente

BRP / GBA

AK - Basisregistraties 2014

18

Parkeervergunning op naam vorige bewoner nog
niet ingetrokken en nieuwe bewoner kan geen
parkeervergunning aanvragen. Gemeentelijke
ombudsman intervenieert succesvol. (jaartal: ?)

?

Geen parkeervergunning

Gemeente

?

AK - Basisregistraties 2014

20

Brief gemeente wordt niet goed bezorgd, reactie ?
blijft uit van burger en met gevolg dat gemeente
een adresonderzoek start om de BRP gegevens
te controleren. Gemeentelijke ombudsman intervenieert en oplossing wordt bereikt. (jaartal: ?)

AK - Basisregistraties 2014

21

Ziektemelding van een arbeidsmigrant wordt
?
niet in behandeling genomen door UWV omdat
zijn naam en BSN niet overeenstemmen met de
gegevens bij het UWV. Arbeidsmigrant is niet in
GBA ingeschreven maar had wel een sofinummer ontvangen. CMI doet onderzoek en correctie
volgt. (CMI. Jaartal:?)

AK - Basisregistraties 2014

31

Bij zowel vader als moeder is de oudste zoon
niet op ‘Mijnoverheid.nl’ geregistreerd als zoon.
(jaartal:?)

?

NO - Met voeten getreden
2013

12

Beslagene staat niet op zijn woonadres ingeschreven in de GBA. De deurwaarder gaat er
van uit dat de betrokkene naar het buitenland is
vertrokken en stelt de beslagvrije voet op nihil.

NO - Met voeten getreden
2013

NO - Met voeten getreden
2013

Burger kan geen
Gemeente
rijbewijs aanvragen,
kan niet in ondertrouw

BRP / GBA

UWV

BRP / GBA

?

Gemeente

?

?

Beslagene kan
hierdoor niet
beschikken over
zijn inkomen voor
bestaanskosten

Deur-waarder ?

21

Klachten bij NO dat deurwaarders niet bereid zijn ?
om op verzoek de beslagvrije voet met terugwerkende kracht te herstellen. Deurwaarder neemt
datum van verzoek of aanlevering ontbrekende
gegevens als ingangsdatum voor de correctie.

Beslagene kan
hierdoor niet
beschikken over
zijn inkomen voor
bestaanskosten

Deur-waarder ?

25

Zie voorbeeld op pagina 2.

?

?

Deur-waarder ?

NO - De burger 35
gaat digitaal

Spookbewoner als medebewoner: Bewoonster
heeft daardoor geen recht meer op toeslagen
van Belastingdienst.

?

Geen toeslagen
meer; rechtgezet
door interventie
van NO

Gemeente

BRP / GBA

NO - De burger 36
gaat digitaal

Burger heeft verhuizing digitaal doorgegeven,
?
maar dat is mislukt. Ze staat daardoor als geëmigreerd geregistreerd. Een aantal maanden lang is
het gezin toeslagen misgelopen. Na constatering
van de fout duurt het nog 5 weken voordat de
gemeente dit recht kan zetten.

Kinderdagverblijf
Gemeente
moet stopgezet.
Verzekering keert
medicijnkosten niet
meer uit i.v.m. niet
betalen premie

BRP / GBA

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

BRON

PAG.
NO.

BESCHRIJVING VAN CASUS

43

JAAR

INDICATIE VAN
ERNST

INSTANTIE

BASISREGISTRATIE

Novay - cor38
rectie van
persoonsgegevens

Mevrouw V. ontdekt vijf Chinese restaurants als ?
werkgever, terwijl ze daar niet heeft gewerkt.
Er blijkt een, verder onbekende, man op een
vervalst paspoort met haar BSN te hebben gewerkt. Een lijdensweg langs Belastingdienst en
UWV volgt, en beide partijen wijzen naar elkaar.
Niemand wil of kan deze gegevens wissen, want
er zijn pensioenrechten opgebouwd, premies
betaald etc.

Geen structurele
BelasGeen en wellicht
oplossing, tijdelijke ting-dienst en basis-registratie
oplossing is het
UWV
inkomen.
handmatig negeren
van de incorrecte
werkhistorie door
Belastingdienst.
Niemand wil of
kan deze gegevens
wissen, want er
zijn pensioenrechten opgebouwd,
premies betaald,
etc.

Novay - cor39
rectie van
persoonsgegevens

Meneer S. doet een melding van twee zaken: hij ?
krijgt een boete van de Belastingdienst over een
niet ontvangen toeslag. Er is inderdaad een toeslag uitgekeerd maar die was onrechtmatig. De
ontvanger van de toeslag bleek een slachtoffer
te zijn van een loverboy die haar misbruikte om
o.a. toeslagen te incasseren. Bij de politie was
geen aangifte opgenomen om het meisje zelf de
toegang tot de rekening had gegeven. Maar door
deze toeslagfraude ging de zaak rollen.

Boete voor onterechte toeslag

Belasting-dienst

geen

Novay - cor40
rectie van
persoonsgegevens

Het betreft een werkloze man die via mijnoverheid o.a. zijn diploma’s checkt. In zijn Digitaal
Klantdossier Werk en Inkomen ontbreekt zijn
MTS-opleiding, wat niet handig is als mogelijke
banen gematcht worden aan alleen zijn LTS-profiel. Het is ook niet duidelijk of er iets fout gaat
binnen DUO, binnen het UWV of wellicht tussen
deze of andere organisaties. Maar niemand pakt
de zaak op. Gek genoeg is niet alleen slechts
één diploma bekend in de systemen, maar in de
papieren bestanden van DUO is deze man niet
bekend.

?

Burger kan niet
solliciteren op passende functies

UWV, DUO,
Logius gemeente

geen

Novay - cor41
rectie van
persoonsgegevens

Meneer B. heeft ruim 20 jaar last van een zwer?
ver (‘illegaal’) die zich regelmatig bedient van
zijn naam/adres maar met een andere geboortedatum. De zwerver wordt veroordeeld voor een
aantal vergrijpen, gaat de gevangenis in en krijgt
veel boetes. Door deze (niet complete) identiteitsfraude én door (waarschijnlijk) een interpretatiefout bij de gemeente ten behoeve van de
strafrechtketen, raken B en de echte dader versmolten tot één persoon in de registraties van de
strafrecht- en de vreemdelingenketen. Hierdoor
werd alles wat de pseudo-B deed, geregistreerd
op het conto van de echte B.

Zeer ernstig:
Meneer B. wordt
hierdoor 20 jaar
lang regelmatig
meegenomen
voor verhoor voor
strafbare feiten
die hij niet had
gepleegd. Ook
kon hij onterecht
boetes betalen op
Schiphol, ontving
hij dagvaardingen
en hebben hij en
zijn gezin eenmaal ‘s nachts
een gewapende
politie-inval in zijn
woning gehad. Het
gezinsleven van B.
is verwoest omdat
uiteindelijk zijn
vrouw en kinderen
hem niet meer
geloofden.

Gemeente,
justitie

geen

B

B 44

BRON

Correctiepunt Basisregistraties

PAG.
NO.

BESCHRIJVING VAN CASUS

JAAR

INDICATIE VAN
ERNST

INSTANTIE

BASISREGISTRATIE

Novay - cor42
rectie van
persoonsgegevens

Meneer G. moet zich melden bij het CBR voor
?
een verplichte cursus over alcohol en verkeer. De
heer G. bestrijdt dit, maar het CBR verwijst naar
de computer met daarin het gegeven dat meneer
tweemaal is aangehouden met teveel alcohol op.
De informatie is afkomstig van de politie. De politie heeft inderdaad meneer G. aangehouden, en
heeft de gegevens van G. gedeeld met het CBR.
Die gegevens zijn: achternaam, eerste voorletter
en geboortedatum. Maar in de GBA staan twee
personen G. met dezelfde voorletter, achternaam
en geboortedatum. Het CBR blijkt op de verkeerde persoon te hebben “geklikt”.

Bijna verplichte
CBR, later
zelfbetaalde cursus politie, RDW
over alcohol en
en BRP
verkeer moeten
volgen.

geen

Novay - cor43
rectie van
persoonsgegevens

BPR waarschuwt de gemeenten Rotterdam en
?
Zwolle over het feit dat zij dezelfde persoon in
de GBA hebben staan. Omdat mevrouw G. toch
echt in Zwolle woont, verwijdert Rotterdam de
andere registratie uit de GBA. Het vermoeden is
dat een onbekende persoon in Rotterdam illegaal
verbleef op haar identiteit. Ooit was o.a. het paspoort van mevrouw G. gestolen op de Antillen,
dus is dit scenario niet ondenkbaar. Om mevrouw G. te beschermen tegen mogelijk onheil
als gevolg van het mogelijke illegale verblijf door
een ander, geeft Zwolle mevrouw G. een nieuw
BSN. Omdat mevrouw G. kanker heeft en veel
zorg nodig heeft, wordt gevreesd voor verwarring in o.a. haar patiëntendossiers. De gemeente
Zwolle stuurt alle mogelijke betrokkenen een
brief met daarin de boodschap dat deze persoon
terecht twee BSN’s heeft: één tot een bepaalde
datum, en één vanaf een bepaalde datum. Na
een jaar waren er eigenlijk nauwelijks problemen. Goed opgelost.

Niet ernstig want
Gemeente,
vroegtijdig gedetec- BRP
teerd en opgelost

BRP

Novay - cor44
rectie van
persoonsgegevens

Een Nederlander woont in Griekenland en krijgt
?
een nieuw paspoort van het consulaat. Hoewel een consulaat geen BSN mag toekennen,
krijgt meneer een BSN in zijn paspoort. Meneer
verhuist naar Nederland en meldt zich bij de
gemeentebalie. Daar ontdekt een oplettende burgerzakenambtenaar dat meneer onterecht een
BSN in zijn paspoort heeft staan (die had hij pas
aan de gemeentebalie mogen krijgen). Sterker
nog: het BSN is gekoppeld aan iemand anders.
De gemeente voorziet deze man van een nieuw
document met daarin zijn echte, nieuwe, BSN.
Onbekend is waarmee de man zich succesvol
in systemen heeft laten inschrijven zonder dat
iemand wist wat er aan de hand was.

Niet ernstig want
Gemeente
vroegtijdig gedetecteerd en opgelost

BRP

Novay - cor45
rectie van
persoonsgegevens

Mevrouw S. klaagt bij de Nationale Ombudsman over het feit dat haar medische gegevens
ergens over straat zwerven. Haar dossier, dat is
opgestuurd door het UWV, is nooit aangekomen.
Door een niet te herleiden medewerker is haar
adres gewijzigd en is het dossier naar iemand
anders opgestuurd en het is niet te achterhalen
waar naar toe.

Medisch dossier naar foutief
onbekend adres
verzonden

geen

?

UWV

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

BRON

PAG.
NO.

BESCHRIJVING VAN CASUS

45

JAAR

INDICATIE VAN
ERNST

INSTANTIE

BASISREGISTRATIE

Novay - cor46
rectie van
persoonsgegevens

Iemand heeft met een gestolen ID kaart een
?
bankrekening geopend, bij een uitzendbureau
gewerkt en zich ingeschreven bij de gemeente. De gegevens van de baan gaan van de
Belastingdienst naar het UWV, namelijk in de
polis administratie. De polis administratie deelt
de gegevens met o.a. pensioenverzekeraars,
uitkeringsinstanties, SVB, statistische instanties
en ook weer met de Belastingdienst die de gegevens aanneemt als waar. Als je als slachtoffer
aanklopt, word je door de Belastingdienst verwezen naar het UWV, net zoals bij de pensioenverzekeraar etc.

Onterechte aansla- Belastinggen Belastingdienst dienst en
UWV.

Geen en wellicht
basisregistratie
inkomen.

Novay - cor47
rectie van
persoonsgegevens

De casus is hier dat adressen van een apparte?
ment zijn samengevoegd, waardoor een persoon
hoofdeigenaar is geworden en zowel de belastingen voor 4 appartementen betaal, als ook de
huurtoeslag voor 4 appartementen krijgt. Met de
invoering van de BAG zijn in sommige gevallen
meerdere GBA adressen samengevoegd tot een
adres. Dit geldt bijvoorbeeld voor verzorgingshuizen, waar alle bewoners in het GBA een apart
adres hebben. In de BAG krijgt het verzorgingstehuis een adres.
Ook afzonderlijke appartementen complexen
of studentenwoningen krijgen soms een adres.
Het gevolg is dat beschikkingen, gebaseerd
op een adres niet meer van toepassing zijn op
de afzonderlijke adressen. Met als gevolg dat
mensen geen recht meer hebben op toeslagen,
zoals huurtoeslag of worden aangeslagen voor
gemeentebelastingen voor alle bewoners.

Door samenvoegen Gemeente
adressen is een
persoon hoofdeigenaar geworden
en moet deze
belastingen voor
vier appartementen
betalen

BAG

Novay - cor48
rectie van
persoonsgegevens

Het rijbewijs van de heer Romet wordt in 1995
1995
gestolen. Romet doet aangifte en vraagt meer
dan een jaar later een nieuw rijbewijs aan. Het
oude, gestolen rijbewijs komt daarmee pas op
dat moment te vervallen. Gedurende dat jaar
zijn er 1737 auto’s op Romet’s naam geregistreerd, vermoedelijk op vertoon van het gestolen
rijbewijs. Doordat de registraties op zijn naam
staan, ontvangt Romet aanslagen voor motorrijtuigen- en houderschapsbelasting. Ook krijgt hij
boetes voor overtredingen begaan met de op zijn
naam geregistreerde auto’s. Romet wordt min
of meer gedwongen te betalen en verliest zijn
uitkering. In 2004 verzoekt Romet de RDW om
alle registraties ongedaan te maken. Dit doet de
RDW maar niet met terugwerkende kracht omdat
dat schadelijk zou zijn voor de betrouwbaarheid
van het registratiesysteem.

Onterechte aanRDW
slagen en boetes,
hierdoor verliest de
burger zijn uitkering

Kenteken-registratie

AK - Basisregistraties 2014

Spookbewoner als medebewoner: Bewoonster
heeft daardoor geen recht meer op huursubsidie. Rechter doet uitspraak dat Belastingdienst
terecht de huurtoeslag had ingetrokken. (2009)

2009

Geen huurtoeslagen meer ontvangen

BRP / GBA

Bij belastingaangifte moet de overleden echtgenoot van een burger de aangifte digitaal
ondertekenen. Het systeem constateert dat
de echtgenote is overleden, maar toch moet zij
ondertekenen voordat de aangifte verzonden
kan worden. Het probleem zit volgens Belastingdienst bij Dig-ID en kan alleen omzeilt worden
door papieren aangifte te doen.

2012

Digitale belasBelastingaangifte niet
ting-dienst
mogelijk, kan alleen
op papier

18

NO - De burger 25
gaat digitaal

Gemeente

geen

B

B 46

Correctiepunt Basisregistraties

INSTANTIE

BASISREGISTRATIE

Mislopen van toeslagen, KDV moet
worden opgezegd,
Zorgverzekeraar
keert kosten voor
medicijnen niet uit

Gemeente

BRP / GBA

Twee ouders wonen met volwassen kind in NL,
2013
de ouders emigreren maar hun zoon blijft in de
woning wonen. Gemeente schrijft de zoon per
ongeluk ook uit waardoor Wajong uitkering bij
UWV wordt stopgezet alsook de toeslagen bij
de Belastingdienst. Om dit te herstellen moet hij
de bezwaarprocedure in en juridische stappen
nemen.

Wajong uitkering
en toeslagen stopgezet. Juridische
procedure om te
herstellen

Gemeente

BRP / GBA

17

Gestolen scooter blijft boetes opleveren: RDW
stuurt brief dat scooter teruggevonden is en
dat de scooter daarom weer verzekerd moet
worden. Bij politie staat de scooter nog steeds
geregistreerd als gestolen. RDW blijft boetes
sturen (3x) voor onverzekerd rijden. (2014)

2014

Opgelegde boetes
zijn niet ongedaan
gemaakt

RDW / politie BRV

AK - Basisregistraties 2014

19

Vrouw wordt zonder haar medeweten uit de GBA 2014
uitgeschreven met de melding ‘VOW’ (vertrokken
onbekend waarheen). Paspoort kan niet verlengd
worden, problemen met inschrijving van eigen
bedrijf bij KvK, parkeervergunning, geen zorgverzekering mogen hebben. (2014)

Tegen eigen wil
uitgeschreven en
kan daardoor geen
aanspraak maken
op overheid, vergunningen etc.

Gemeente

BRP / GBA

NO - Jaarverslag 2014

23

Burger krijgt aanslag van de Belastingdienst om 2014
€10.000 terug te betalen aan toeslagen omdat
ze niet zou wonen op het adres waar ze staat
geregistreerd. Dit is echter wel het geval. Na
interventie NO blijkt dat ze bij de gemeente goed
geregistreerd staat, maar bij de Belastingdienst
niet.

Dreigende uithuiszetting

Belasting-dienst

geen

BRON

PAG.
NO.

BESCHRIJVING VAN CASUS

JAAR

Verhuisbericht verkeerd verwerkt: binnengemeentelijke verhuizing, maar is geregistreerd als
geëmigreerd. Nationale Ombudsman intervenieert en volgt daarna oplossing. (2013)

2013

NO - De burger 21
gaat digitaal

AK - Basisregistraties 2014

AK - Basisregistraties 2014

16

INDICATIE VAN
ERNST

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

47

Bijlage 6: Literatuur
•• Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, IOverheid, rapport nr. 86 (2011)
•• De Nationale Ombudsman (2013) - De burger gaat digitaal

•• K. Tissingh en I. Kloek-Tromp (2016) - Inzage- en correctierecht t.b.v. werkgroep Inzage (Regieraad Gegevens)
•• De Nationale Ombudsman (2016) - Rapport Van het
kastje naar de muur en weer terug - een onderzoek naar de

•• De Nationale Ombudsman (2013) - Met voeten getreden
•• Novay (2013) - Correctie van persoonsgegevens Organisatie
overstijgende aanpak probleemgevallen

handelwijze van de Dienst Wegverkeer (RDW)
•• De Nationale Ombudsman (2016) - Rapport Een onderzoek naar de handelwijze van de gemeente Katwijk rond
de inschrijving van personen in de BRP op het adres van

•• De Nationale Ombudsman (2014) - Jaarverslag

iemand die onder curatele staat

•• E.A. van Zoonen en H. van der Meulen (2014) – Meer

•• De Nationale Ombudsman (2016) - Rapport Een onderzoek

controle door burgers over hun persoonsgegevens

naar de wijze waarop de gemeente Leusden heeft gehandeld
in verband met de inschrijving van een derde op het adres

•• Algemene Rekenkamer (2014) - Basisregistraties vanuit het

van verzoekster

perspectief van de burger, fraudebestrijding en governance
•• De Nationale Ombudsman (2016) - Een mens leeft, een
•• De Nationale Ombudsman (2014) - Geen fraudeur toch

systeem niet

boete
•• Kantar Public (2017) - Burgers correctiepunt De behoefte
•• U.S. Department of Justice (2015), Victims of Identity Theft
2014.
•• De Nationale Ombudsman (2015) - Rapportage over de
ketensamenwerking en de verantwoordelijkheden rond het
ANPR
•• De Nationale Ombudsman (2015) - Rapport Toekenning
huurtoeslag gestopt wegens bijtelling inkomen van de vorige
bewoonster Een onderzoek naar de adresregistratie door de
Belastingdienst/Toeslagen

aan een centraal punt voor het aanpassen van persoonlijke
gegevens bij overheidsorganisaties en -instanties.
•• Rathenau Instituut – Opwaarderen (2017)

B

B 48

Correctiepunt Basisregistraties

Bijlage 7: Correctierecht in enkele relevante
wetten basisregistraties
Wet bescherming persoonsgegevens

Algemene Verordening Gegevensbescherming

Momenteel (zomer 2017) is de Wet bescherming persoonsgege-

Per 25 mei 2018 zal de Algemene verordening Gegevensbe-

vens van kracht. Hierin is opgenomen:

scherming (AVG) van kracht worden, welke de Wet bescherming persoonsgegevens (WBP) zal vervangen. De AVG bouwt

Op grond van artikel 6 WBP moet persoonsgegevensverwerking

voort op de gedachten van de WBP en is een versterking van de

zorgvuldig plaatsvinden.

privacy rechten van burgers en de verantwoordelijkheden van
organisaties welke persoonsgegevens verwerken. In de AVG is

“Degene aan wie overeenkomstig artikel 35 kennis is gegeven

opgenomen:

van hem betreffende persoonsgegevens, kan de verantwoordelijke verzoeken deze te verbeteren, aan te vullen, te verwijderen,

“Elke verwerking van persoonsgegevens dient behoorlijk en

of af te schermen indien deze feitelijk onjuist zijn, voor het

rechtmatig te geschieden” (overweging 39 AVG). Persoonsgege-

doel of de doeleinden van de verwerking onvolledig of niet ter

vens moeten juist zijn en zo nodig worden geactualiseerd, alle

zake dienend zijn dan wel anderszins in strijd met een wette-

redelijke maatregelen moeten worden genomen om de per-

lijk voorschrift worden verwerkt. Het verzoek bevat de aan te

soonsgegevens te wissen of te rectificeren (art. 5 AVG).“Indien

brengen wijzigingen. De verantwoordelijke bericht de verzoeker

de verwerking wordt verricht omdat de verwerkingsverantwoor-

binnen vier weken na ontvangst van het verzoek schriftelijk of

delijke hiertoe wettelijk is verplicht of indien de verwerking

dan wel in hoeverre hij daaraan voldoet. Een weigering is met

noodzakelijk is voor de vervulling van een taak van algemeen

redenen omkleed. De verantwoordelijke draagt zorg dat een

belang, dan wel voor een taak in het kader van de uitoefening

beslissing tot verbetering, aanvulling, verwijdering of afscher-

van het openbaar gezag, dient de verwerking een grondslag

ming zo spoedig mogelijk wordt uitgevoerd. ”(WBP, artikel 36.1

te hebben in het Unierecht of het lidstatelijke recht.”(AVG

– 36.3).

overweging 45).

We zien hier dat een burger het recht heeft om een verzoek te

“Indien de verwerking door een overheidsinstantie wordt

mogen indienen om gegevens in een basisregistratie te corrige-

uitgevoerd, (…) dient een persoon met deskundige kennis van

ren. Het overheidsorgaan heeft de plicht om binnen vier weken

gegevensbeschermingswetgeving en –praktijken de verwerkings-

te reageren. Maar vanuit de positie van de burger is er geen

verantwoordelijke of de verwerker bij te staan bij het toezicht op

plicht vanuit het overheidsorgaan om het verzoek te honoreren,

de interne naleving van deze verordening. “(AVG overweging

wel heeft het overheidsorgaan vele verplichtingen vanuit de

97).

WBP en de specifieke wet voor de betreffende basisregistratie
om die basisregistratie goed bij te houden.

“Er dienen regelingen voorhanden te zijn om de betrokkene
in staat te stellen zijn rechte uit hoofde van deze verordening gemakkelijker uit te oefenen, zoals mechanismen om te
verzoeken om met name inzage in en rectificatie of wissing van
persoonsgegevens (…)”(AVG overweging 59). “Een betrokkene
moet het recht hebben om hem betreffende persoonsgegevens
te laten rectificeren (…)”(AVG overweging 65). “De betrokkene heeft het recht om van de verwerkingsverantwoordelijke
onverwijld rectificatie van hem betreffende onjuiste persoonsgegevens te verkrijgen. Met inachtneming van de doeleinden
van de verwerking heeft de betrokkene het recht vervollediging
van onvolledige persoonsgegevens te verkrijgen, onder meer
door een aanvullende verklaring te verstrekken”.( AVG Afdeling
3, Artikel 16).

Rapportage van een onderzoek door Berenschot

49

BRK – Kadasterwet
Elke toezichthoudende autoriteit zoals de Nederlandse Auto-

De dienst voor het Kadaster is aansprakelijk voor alle vergissin-

riteit Persoonsgegevens heeft onderzoeksbevoegdheden om

gen, verzuimen, vertragingen of andere onregelmatigheden van

van de verwerkingsverantwoordelijke en de verwerker toegang

ambtenaren, gepleegd bij het houden van de openbare registers,

te krijgen tot alle persoonsgegevens. En er is opgenomen in

het bijwerken van de basisregistratie of bij het opmaken of

AVG artikel 58.2.g: “Elk toezichthoudende autoriteit heeft alle

afgeven van afschriften, uittreksels en getuigschriften.

volgende bevoegdheden tot het nemen van corrigerende maatregelen: (…) het rectificeren of wissen van persoonsgegevens

Een overheidsorgaan maakt bij twijfel omtrent de juistheid van

of het beperken van verwerking uit hoofde van de artikelen

een gegeven in de basisregistratie een melding aan de dienst.

16, 17 en 18 gelasten, alsmede de kennisgeving van dergelijke

De dienst neemt na ontvangst van de melding een beslissing

handelingen aan ontvangers aan wie de persoonsgegevens zijn

omtrent de wijziging van het betreffende gegeven. Indien de

verstrekt, overeenkomstig artikel 17, lid 2, en artikel 19.”. Voor

dienst constateert dat de weergave van een authentiek gegeven

persoonsgegevens heeft derhalve na 25 mei 2018 de Autoriteit

in de basisregistratie niet juist is, draagt de dienst zorg voor het

Persoonsgegevens de bevoegdheid om rectificering van gegevens

herstellen hier van (artikel 7s).

te gelasten.
Een natuurlijk persoon is verplicht om gegevens te verstrekken
We zien hier dus dat verwerking van persoonsgegevens door

in zes omschreven situaties (artikel 7l). Belanghebbenden

overheden een wettelijke grondslag moet hebben, dat er een

kunnen onder opgaaf van redenen verzoek tot herstel van gege-

‘functionaris gegevensbescherming’ moet zijn, en dat een

vens doen (artikel 7t). Indien een toewijzing van een dergelijk

burger het recht heeft om zijn gegevens te laten rectificeren en

verzoek leidt tot herstel geeft de dienst dit zo spoedig mogelijk

aan te vullen, dit laatste door een “aanvullende verklaring”.

aan derden door die reeds over deze persoonsgegevens beschik-

Ook heeft de nationale autoriteit de bevoegdheid om rectificatie

ken (artikel 7t.2).

te gelasten. Het zal moeten blijken hoe deze bepaling (welke
verder gat dan de huidige WBP, daar de AVG spreekt van een

We zien hier dus dat de verantwoordelijkheid voor de gehele

‘recht’ en van een ‘aanvullende verklaring’) zich zal gaan ver-

basisregistratie ligt bij de Dienst zelf. Een burger kan een ver-

houden tot bestaande bepalingen die zien op de registratie van

zoek tot herstel van gegevens doen, maar het is vervolgens aan

persoonsgegevens in basisregistraties.

de Dienst om hier een beslissing over te nemen. Er zijn in deze
wet geen specifieke regels opgenomen over wanneer het verzoek
moet worden gehonoreerd, behoudens de regels die gaan over
de juistheid e.d. van de registratie door de Dienst zelf. Wel is
tegen de beslissing van de Dienst bezwaar en beroep mogelijk.

B

B 50
BRP – Wet basisregistratie personen

Correctiepunt Basisregistraties

Het correctierecht is neergelegd in artikel 2.58/2.81 van de Wet

BRI – Algemene wet inzake rijksbelasting &
WOZ – Wet waardering onroerende zaken

BRP. Het college van burgemeester en wethouders van de bij-

De inspecteur verricht een onderzoek naar de betreffende gege-

houdingsgemeente of de minister van BZK voldoet binnen vier

vens indien twijfel ontstaat over de juistheid van dat gegeven.

weken kosteloos aan het verzoek van een burger hem betref-

Als een afnemer van de basisregistratie twijfelt aan de juistheid

fende gegevens in de basisregistratie te verbeteren, aan te vullen

van een authentiek gegeven dient hij hiervan onder opgave

of te verwijderen, indien deze feitelijk onjuist zijn dan wel

van redenen een melding te maken aan de inspecteur. Als een

onvolledig zijn of in strijd met een wettelijk voorschrift worden

terugmelding betrekking heeft op een gegeven dat is overge-

verwerkt. Ook kan de bijhoudingsgemeente (ingezetenen) of

nomen uit een andere basisregistratie, zendt de inspecteur

de minister van BZK (niet-ingezetenen) ambtshalve overgaan

die melding onverwijld door aan de beheerder van die andere

tot het doorvoeren van correcties in de BRP als uit onderzoek is

basisregistratie en doet daarvan mededelingen aan de afnemer

gebleken dat hier grond voor is. Wijzigingen in de BRP worden

die terugmelding heeft gedaan

automatisch doorgegeven aan afnemers van de BRP, indien zij
deze gegevens nodig hebben voor de uitvoering van hun taken.

RDW – Wegenverkeerswet 1994

Bestuursorganen die authentieke gegevens uit de BRP krijgen

Als een overheidsorgaan twijfelt aan de juistheid van een in

waarover zij twijfel hebben of deze juist zijn hebben de plicht

het kentekenregister opgenomen authentiek gegeven dient dit

om een terugmelding te doen aan het voor de bijhouding van

onder opgave van redenen gemeld te worden aan de Dienst

de BRP verantwoordelijke college van burgemeester en wethou-

Wegverkeer. Als dit gegeven afkomstig is uit een andere basisre-

ders. Het college kan hierop een onderzoek doen en zo nodig de

gistratie stuurt de dienst de melding door aan de beheerder van

gegevens in de BRP wijzigen.

de andere registratie.
Indien de Dienst Wegverkeer constateert dat een door deze
dienst in het kentekenregister geplaatst gegeven onjuist of
ten onrechte in het kentekenregister is opgenomen, wijzigt
of verwijdert deze dienst dat gegeven. De Dienst Wegverkeer
neemt maatregelen met het oog op het waarborgen van de
juistheid, de actualiteit en de volledigheid van het kentekenregister. Indien de Dienst Wegverkeer twijfelt aan de juistheid
van een gegeven uit het kentekenregister dat betrekking heeft
op een motorrijtuig of aanhangwagen, gelasten het voertuig ter
inspectie ter beschikking te stellen.

Opmerkelijke inzichten,
Opmerkelijke resultaten
Berenschot

Berenschot is een onafhankelijk organisatieadviesbureau met 325 medewerkers wereldwijd. Al bijna
80 jaar verrassen wij onze opdrachtgevers in de
publieke en private sector met slimme en nieuwe
inzichten. We verwerven ze en maken ze toepasbaar.
Dit door innovatie te koppelen aan creativiteit. Steeds
opnieuw. Klanten kiezen voor Berenschot omdat onze
adviezen hen op een voorsprong zetten.

Ons bureau zit vol inspirerende en eigenwijze
individuen die allen dezelfde passie delen:
organiseren. Ingewikkelde vraagstukken omzetten in
werkbare constructies. Door ons brede werkterrein
en onze brede expertise kunnen opdrachtgevers
ons inschakelen voor uiteenlopende opdrachten. En
zijn we in staat om met multidisciplinaire teams alle
aspecten van een vraagstuk aan te pakken.

Berenschot Groep B.V.

Berenschot is aangesloten bij de E-I Consulting
Group, een Europees samenwerkingsverband van
toonaangevende bureaus.

Europalaan 40, 3526 KS Utrecht
Postbus 8039, 3503 RA Utrecht
030 2 916 916
www.berenschot.nl
@berenschot_nl