Factsheet ARTIKEL 73 VN HANDVEST NIETZELFBESTURENDE GEBIEDEN
Deze factsheet is tot stand gekomen in het kader van de samenwerking van de Tweede Kamer met De
Jonge Akademie, de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), de Nederlandse
Federatie van Universitair Medische Centra (NFU), de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek (NWO), TNO en de Vereniging Universiteiten van Nederland (UNL).

1 juni 2022

Auteurs: prof. mr. Gerhard Hoogers (Rijksuniversiteit Groningen), prof. dr. Gert
Oostindie (Universiteit Leiden), dr. Wouter Veenendaal (Universiteit Leiden)

Inleiding
De Vaste commissie voor Koninkrijksrelaties van de Tweede Kamer heeft gevraagd om ‘een handzaam paper
[…] over het thema artikel 73 VN-Handvest, het dekolonisatie-artikel. Meer in het bijzonder gaat het om de
strekking, betekenis en hantering van art 73 VN-Handvest (niet-zelfbestuurde gebieden) ten aanzien van het
Caribisch deel van het Koninkrijk. […]. Het betreft dan drie aspecten :
1. Politicologie/geschiedenis, een nationaal overzicht over wat hierover is gezegd in Kamerstukken,
overeenkomsten, etc.), dus momenten ten aanzien van Caribisch deel Koninkrijk rond 1954 en de
aanloop daarvan, rond 1975 wellicht (Suriname onafhankelijk); 1986 (status aparte Aruba), 2010
(opheffing Nederlandse Antillen/de landen Curaçao en Sint Maarten ontstaan; alsmede Caribisch
Nederland
2. Internationaalrechtelijke rechtsvergelijking: Hantering ten aanzien van het Caribisch deel van het
Koninkrijk, in vergelijking met vergelijkbare (eiland)gebieden, zoals andere small island development
states in de Cariben
3. Sociologisch/antropologisch (wat valt er over te zeggen vanuit de beleving van de inwoners (en
misschien ook wel van Nederlanders); doorwerking verleden in het heden qua samenleving en
economie)”
Wij hebben deze vragen verdeeld, waarbij Oostindie de eerste, Hoogers de tweede en Veenendaal de derde
vraag voor zijn rekening nam. Vervolgens hebben wij de conceptteksten onderling vergeleken, besproken en
aangepast. Het hieruit voorvloeiende concept is ter becommentariëring voorgelegd aan dr. F. Guadeloupe, dr.
G. Jones en prof. mr. A.H.A. Soons. Daarna stelden wij de definitieve versie vast, waarvoor uiteraard alleen de
drie auteurs inhoudelijk verantwoordelijk zijn.

Politiek-historisch overzicht
Het Handvest van de Verenigde Naties van 26 juni 1945 bevat een hoofdstuk over de relaties tussen de
lidstaten van de VN en hun koloniale bezittingen. Daarmee brak het Handvest nadrukkelijk met het
oprichtingsverdrag van de Volkenbond (1919), dat uitsluitend bepalingen over de Duitse koloniën bevatte. Kern
van hoofdstuk IX van het Handvest is artikel 73, dat alle lidstaten van de VN ertoe verplicht om ten aanzien van
hun non-self-governing territories een aantal verplichtingen na te komen waaronder in artikel 73(e) het
rapporteren aan de VN ten aanzien van zekere politieke, staatkundige en sociaaleconomische ontwikkelingen in
die gebieden. Die verplichting geldt zolang die gebieden nog geen full measure of self-government hebben
bereikt.

Factsheet Artikel 73 VN Handvest niet-zelfbesturende gebieden

pagina 2 | 7

Nederland meldde in 1946 Nederlands-Indië, Suriname en de Nederlandse Antillen aan als de drie territoria
waarover het gezag uitoefende die voldeden aan dit criterium. Daarmee kwamen zij op de VN-lijst van non-selfgoverning territories. Inmiddels voerde Nederland met diplomatieke en militaire middelen strijd tegen de
Republiek Indonesië, die op 17 augustus 1945 eenzijdig de onafhankelijkheid had uitgeroepen. Dit kwam
Nederland op felle kritiek te staan, ook vanuit de Verenigde Naties, die zich vanaf 1948 intensief inspanden om
tot een vergelijk tussen Nederland en Indonesië te komen. Uiteindelijk erkende Nederland op 27 december
1949 de onafhankelijkheid van het land; als gevolg van de formele soevereiniteitsoverdracht werd Indonesië
geschrapt van de lijst van non-self-governing territories.
Mede met het oog op de internationale reputatieschade als gevolg van de strijd met Indonesië zette Nederland
daarna alles op alles om de dekolonisatie van de twee overgebleven koloniën, de Nederlandse Antillen en
Suriname, ‘voorbeeldig’ af te ronden. Suriname en de Nederlandse Antillen bleven nog op de lijst van non-selfgoverning territories staan, ondanks pogingen van Nederland om deze na de invoering van de interimregelingen in 1950 en 1951 geschrapt te krijgen. De interim-regelingen voerden in de aanloop naar de
definitieve herstructurering van het Koninkrijk een verregaande vorm van zelfbestuur voor Suriname en de
Antillen in. Nederland stelde zich na de inwerkingtreding ervan op het standpunt dat de door de VN verlangde
informatie op grond van artikel 73(e) van het Handvest niet langer door Nederland aangeleverd kon worden,
omdat deze informatie nu behoorde tot de autonome aangelegenheden van Suriname en de Nederlandse
Antillen. De Algemene Vergadering verwierp dit standpunt en verplichtte tot verdere rapportage, een
verplichting die Nederland naast zich neerlegde en waarop geen verdere actie is ondernomen met het oog op
de inwerkingtreding van het Statuut in 1954.
Met de totstandkoming van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden (15 december 1954) werd het
dekolonisatieproces volgens de drie betrokken landen formeel afgesloten, al werd in de toelichting (‘geen
eeuwig edict’) aangegeven dat wijzigingen niet onmogelijk waren – impliciet werd daarmee de mogelijkheid van
een toekomstige onafhankelijkheid van de Nederlandse Antillen en Suriname opengehouden. De regering van
het Koninkrijk – waarin naast Nederland nu dus ook de Nederlandse Antillen en Suriname waren
vertegenwoordigd – presenteerde het Statuut in 1955 aan de VN en betoogde daarbij dat zij van mening was
dat de verplichtingen onder hoofdstuk IX, in het bijzonder de rapportageplicht ex artikel 73(e) Handvest, was
komen te vervallen nu Suriname en de Nederlandse Antillen een volledige vorm van zelfbestuur hadden
verkregen.
In zowel de voorbereidende vergaderingen als uiteindelijk in de Algemene Vergadering is lang en intensief
gesproken over de vraag in hoeverre het Statuut daadwerkelijk een vorm van volledig zelfbestuur had
geschapen. Er bestonden bij veel landen vooral aarzelingen bij het feit dat de Gouverneur nog steeds door de
Koning benoemd zou worden, dat de regering van het Koninkrijk op grond van artikel 44 Statuut de
bevoegdheid behield om invloed uit te oefenen op de inhoud van de Staatsregelingen en dat het verschil tussen
Nederland en het Koninkrijk in hoge mate formeel was. Daarbij werd overigens weinig aandacht besteed aan
het feit dat Suriname en de Antillen op een groot aantal beleidsterreinen wel degelijk autonoom bevoegd
waren. Hoe het ook zij, de aarzelingen en verwarring over de aard van de nieuwe rechtsorde leidden op 15
december 1955 tot resolutie 945(X), waarin het Koninkrijk weliswaar werd ontslagen van de verplichting om
aan de VN te rapporteren, maar niet expliciet werd vastgelegd dat Suriname en de Nederlandse Antillen
volledig zelfbestuur hadden verkregen; het bleef dus onduidelijk in hoeverre de Algemene Vergadering nu
eigenlijk van mening was dat beide gebieden al dan niet nog onder hoofdstuk IX vielen. Wel kwamen zij niet
meer voor op de lijst van non-self-governing territories. Duidelijk is dus wel dat de Algemene Vergadering van
de VN in december 1955 de Nederlandse rapportageplicht schrapte, en dat daarin sindsdien geen verandering
is gekomen.

Factsheet Artikel 73 VN Handvest niet-zelfbesturende gebieden

pagina 3 | 7

Artikel 73 van het Handvest dient te worden beschouwd in het licht van het eveneens in het VN Handvest
neergelegde zelfbeschikkingsrecht van volken. Het zelfbeschikkingsrecht specifiek van de non-self-governing
territories werd door de Algemene Vergadering in diezelfde periode nader uitgewerkt in een aantal resoluties.
In 1960 nam de VN een resolutie aan waarin onafhankelijkheid als enige uitkomst van het dekolonisatieproces
werd bestempeld, maar een dag later werd mede op Nederlands initiatief een gematigdere resolutie
aangenomen, behelzend dat ook andere vormen van dekolonisatie aanvaardbaar waren, namelijk free
association or integration with an independent State. Het principe dat de uitoefening van het
zelfbeschikkingsrecht niet per se zou moeten leiden tot staatkundige onafhankelijkheid werd in 1970 door de
VN bevestigd. Conform deze uitspraken (1955, 1960, 1970) heeft de VN zich sindsdien niet meer
beziggehouden met de onderlinge relaties van de landen van het Koninkrijk en bleef het artikel 73
internationaalrechtelijk dus buiten beschouwing. (Wat overigens niet wegneemt dat er in VN-verband door
individuele landen, zoals Venezuela, wel kritiek werd uitgesproken over het ‘neokoloniale’ karakter van deze
relaties.)
In de aanloop naar de onafhankelijkheid van Suriname (1975) werkten de Nederlandse en Surinaamse regering
nauw samen en heeft de VN geen rol gespeeld. In de strijd van Aruba voor een status aparte kwam de vraag op
tafel of Aruba op grond van het zelfbeschikkingsrecht mocht kiezen voor afscheiding van de Nederlandse
Antillen, zoals de voorstanders van de status aparte betoogden; in dit proces en de uitkomst ervan heeft de VN
echter geen actieve rol gespeeld. (Overigens verbond Nederland, dat sterk gekant was tegen het uiteenvallen
van de Antillen-van-zes, aan toekenning van een status aparte de voorwaarde dat het land dan tien jaar later de
onafhankelijkheid zou aanvaarden. Aruba aanvaardde dit maar uiteindelijk werd deze eis geschrapt.) Ook in het
proces dat leidde tot de ontmanteling van het land de Nederlandse Antillen op 10-10-10 speelde de VN geen
rol, afgezien van ondersteuning bij referenda.
In de aanloop naar 10-10-10 heeft Saba de gang naar het hoofdkwartier van de VN gemaakt. Sindsdien hebben
landen (Sint-Maarten), openbare lichamen (Sint Eustatius) en eilandelijke organisaties (Bonaire) dit eveneens
gedaan – of daarmee gedreigd – om daar hun klachten betreffende wat zij omschrijven als ‘koloniaal’ en/of
‘racistisch’ gedrag van Nederland aanhangig te maken. Het parlement van Sint Maarten nam in 2020 – in de
context van de als dwingend ervaren Nederlandse opstelling bij de oprichting van de Caribische
hervormingsentiteit (later COHO) – een motie aan waarin werd opgeroepen tot de ‘volledige dekolonisatie’ van
het eiland op basis van het betreffende artikel uit het VN Handvest. In datzelfde jaar stuurde de Staten van
Aruba een brief aan de voorzitter van de Algemene Vergadering en de secretaris-generaal van de VN om
bezwaar te maken tegen de Caribische hervormingsentiteit (COHO), die volgens de Staten in strijd is met de
autonomie en het zelfbeschikkingsrecht van Aruba, en dus ook met het VN Handvest. Het Curaçaose parlement
heeft vergelijkbare bezwaren geformuleerd. Er zijn overigens ook klachten aanhangig gemaakt bij de VNrapporteur voor racisme (Sint Maarten, 2021). Geen van deze initiatieven heeft vooralsnog tot actie van de VN
geleid. Hiermee is uiteraard niet gezegd dat de klachten op zich ongegrond waren of zijn.

Internationaalrechtelijke rechtsvergelijking
De ambivalente beslissing van de VN van 15 december 1955 kent geen equivalent ten aanzien van enig ander
lid van de VN. Resolutie 945 (X) is de enige resolutie van de Algemene Vergadering waarin een lidstaat wel
wordt ontslagen van de plicht tot rapporteren, maar niet wordt vastgesteld dat er een volledige vorm van
zelfbestuur tot stand is gekomen. De Algemene Vergadering legt zelf echter ieder jaar een nadrukkelijk verband
tussen die twee: een lidstaat met overzeese gebieden is verplicht tot rapporteren zolang er nog geen volledig
zelfbestuur is (of dat nu in de vorm van integratie, associatie, onafhankelijkheid of enige andere vorm is). Het
Koninkrijk stelt zich op het standpunt dat de beslissing om de rapportageverplichting te schrappen moet
betekenen dat er wel degelijk volledig zelfbestuur voor Aruba, Curaçao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en
Saba is bereikt. Sinds een aantal jaren stelt de Nederlandse regering zich daarnaast ook op het standpunt dat de

Factsheet Artikel 73 VN Handvest niet-zelfbesturende gebieden

pagina 4 | 7

eilanden in en sinds 1954 volledig gebruik hebben gemaakt van het volkenrechtelijk zelfbeschikkingsrecht met
betrekking tot dekolonisatie (‘extern zelfbeschikkingsrecht’). Wel blijven zij dragers van het ‘interne’
zelfbeschikkingsrecht, maar dat oefenen zij uit binnen het Koninkrijk. Daarnaast hebben zij het recht behouden
te kiezen voor onafhankelijkheid, maar dat zou een aan het constitutionele recht van het Koninkrijk ontleend
zelfbeschikkingsrecht zijn, geen volkenrechtelijk zelfbeschikkingsrecht.
Op de VN-lijst van niet-zelfbesturende gebieden waarvoor de administering powers rapportageplicht hebben
ontbreekt het Koninkrijk der Nederlanden dus.1 Wel staan op deze lijst het Verenigd Koninkrijk (onder meer
voor de Caribische British Overseas Territories), de Verenigde Staten (onder meer voor de Amerikaanse
Maagdeneilanden, maar niet voor Puerto Rico), Frankrijk (maar niet voor de Caribische gebieden) en NieuwZeeland. Gezien de specifieke interesse van de Kamercommissie is internationaalrechtelijk vooral de
vergelijking met de houding van de VN ten opzichte van de status van Puerto Rico en de Franse overzeese
gebiedsdelen relevant.
Voor Puerto Rico geldt dat het in 1898 als gevolg van de Spaans-Amerikaanse oorlog in Amerikaans bezit kwam.
Het eiland verkreeg in 1950 zelfbestuur onder een Act of Congress die het eiland de mogelijkheid verschafte
een eigen Constitutie in het leven te roepen. De Puertoricaanse grondwetgevende vergadering stelde een
Constitutie op die het eiland aanduidde als een Estado Libre Asociado, in het Engels the Commonwealth of
Puerto Rico en die in een referendum is aanvaard. De Grondwet kan door Puerto Rico zelf worden herzien,
maar iedere herziening dient in overeenstemming te zijn met zowel de Grondwet van de VS als enkele
relevante Amerikaanse wetten die betrekking hebben op de verhouding tussen Puerto Rico en de VS. Onder de
Constitutie van 1952 kiezen de Puertoricanen hun eigen volksvertegenwoordiging en benoemen ze autonoom
de leden van de eigen uitvoerende en rechtsprekende macht. De interpretatie van het recht van Puerto Rico ligt
niet bij het US Supreme Court, maar bij het Hooggerechtshof van Puerto Rico zelf, behoudens enkele
uitzonderingen. Puerto Rico geniet zelfbestuur op basis van gewone Amerikaanse wetgeving. Tot de federale
bevoegdheden behoort in ieder geval de defensie en de buitenlandse betrekkingen en het geldstelsel.
Puertoricanen hebben geen kiesrecht voor de Amerikaanse presidents- en congresverkiezingen, maar zijn wel
staatsburger van de VS. De Grondwet van Puerto Rico beperkt op geen enkele manier de bevoegdheid van het
Amerikaanse Congres om wetgeving ten aanzien van Puerto Rico uit te vaardigen. Onder de Amerikaanse
Grondwet is Puerto Rico sinds 1898 een unincorporated territory gebleven, waar het Congres onbegrensde
wetgevende bevoegdheden uit kan oefenen. In de literatuur wordt er daarom niet of nauwelijks aan getwijfeld
dat Puerto Rico niet beschikt over een volledige vorm van zelfbestuur in de zin van artikel 73 Handvest. Op
dezelfde dag dat de Algemene Vergadering weigerde uit te spreken dat Suriname en de Nederlandse Antillen
volledig zelfbestuur hadden verkregen sprak zij uit dat dat dit voor Puerto Rico wel het geval was en aldus
werden ook de VS ontslagen van hun rapportageplicht. Merkwaardigerwijs werd daarbij, als hierboven
opgemerkt, vrijwel niet gekeken naar de mate van wetgevende en bestuurlijke autonomie die Suriname en de
Antillen in vergelijking tot Puerto Rico hadden verkregen, maar werd het oordeel door heel andere factoren
ingegeven: volgens veel staten in de VN genoot Puerto Rico meer zelfbestuur dan Suriname en de Antillen
omdat het zijn eigen Grondwet geheel zelfstandig had opgesteld en in een referendum had aanvaard en omdat
het eiland zijn eigen Gouverneur koos.
Frankrijk voerde in 1946 een nieuwe Grondwet in die een aantal oude Franse koloniën de status van
départements d’outre-mer (DOM) verschafte en voor de overige Franse overzeese gebieden de quasi-federale
Union Française in het leven riep. Voor de DOM en een aantal andere overzeese gebieden staakte Frankrijk dan
ook onmiddellijk de rapportage aan de VN met het argument dat door een volledige integratie in en
gelijkberechtiging aan het moederland de niet-zelfbesturende status van die gebieden beëindigd was. In 1947
zijn ze inderdaad van de lijst van niet-zelfbesturende gebieden afgevoerd. Dat is in het Franse geval geen
eenduidige beslissing gebleken: verschillende andere Franse overzeese gebieden die later onafhankelijk zijn
1

https://www.un.org/dppa/decolonization/en/nsgt

Factsheet Artikel 73 VN Handvest niet-zelfbesturende gebieden

pagina 5 | 7

geworden zijn na 1947 wel weer (tijdelijk) op die lijst geplaatst en in 1986 heeft de Algemene Vergadering
Nieuw-Caledonië weer op de lijst van niet-zelfbesturende gebieden geplaatst. Aanvankelijk heeft Frankrijk zich
zeer tegen deze beslissing verzet, maar sinds de inwerkingtreding van de akkoorden van Nouméa in 1998 werkt
Parijs nauw met de VN samen in het implementeren van beleid gericht op de verwezenlijking van de daarin
vastgelegde idealen. In een serie referenda heeft de bevolking van Nieuw-Caledonië zich telkens uitgesproken
voor de handhaving van de staatkundige betrekkingen met Frankrijk, terwijl tegelijk een steeds groter
wordende vorm van constitutioneel gegarandeerde regelgevende en bestuurlijke autonomie is verwezenlijkt.
Deze autonomie is echter nog steeds volledig onderworpen aan de Franse Constitutie en vormgegeven in
Franse organieke wetgeving. Het is in die zin inhoudelijk onduidelijk waarom Nieuw-Caledonië, dat een grotere
mate van autonomie bezit dan enig ander Frans overzees territorium, in tegenstelling tot vrijwel alle andere
Franse overzeese gebieden geen volledige vorm van zelfbestuur zou genieten. Frankrijk voldoet niet aan de
rapportageplicht uit artikel 73(e) Handvest, maar stuurt wel jaarlijks een rapport aan de VN over de staat van
het gebiedsdeel. Naast Nieuw-Caledonië is er nog een Frans overzees gebied dat op de lijst van nietzelfbesturende gebieden staat, en dat na Nieuw-Caledonië de grootste autonomie bezit: Frans-Polynesië. FransPolynesië staat sinds 2013 weer op de lijst van niet-zelfbesturende gebieden, na een georkestreerde campagne
van lokale politici en Pacifische buurlanden. Frankrijk verzet zich ook ten aanzien van Frans-Polynesië tegen de
opgelegde rapportageverplichtingen en verleent ten aanzien van dit gebied geen enkele medewerking aan de
VN. Daarin wordt Parijs overigens gesteund door de huidige lokale regering van Frans-Polynesië, die het
gebiedsdeel van de lijst zou willen afvoeren.

Sociologisch-antropologische aspecten
Er bestaan onder de bevolking van de zes ‘Nederlandse’ Caribische eilanden weliswaar sterke ideeën over de
voor- en nadelen van het lidmaatschap van het Koninkrijk, maar die worden zelden gekoppeld aan (het artikel
73 van) het VN Handvest. Antropologische onderzoekingen die de afgelopen decennia op de eilanden werden
verricht laten steeds weer zien dat de burgers niet zozeer bezig zijn met staatkundig-politieke vragen, maar
toch vooral met pragmatische keuzen, met het zoeken naar wegen om de eigen vaak weinig florissante
levensomstandigheden concreet te verbeteren. Niettemin hebben die burgers desgevraagd ook wel een
mening over die staatkundig-politieke vragen. Zowel de uitkomsten van volksraadplegingen die in de afgelopen
decennia op de eilanden gehouden zijn als de resultaten van opinieonderzoeken die op de eilanden zijn verricht
laten duidelijk zien dat slechts een zeer kleine minderheid van de eilandbevolkingen een voorkeur heeft voor
volledige onafhankelijkheid. Dit betekent echter niet dat de bevolkingen tevreden zijn over de status die hun
eiland op dit moment binnen het Koninkrijk heeft. Het laatste brede opinieonderzoek (uit 2015) liet zien dat
alleen op Aruba een overgrote meerderheid tevreden is over de status van autonoom land die dit eiland heeft;
op de andere eilanden bestaat geen duidelijke voorkeur voor een bepaalde status binnen het Koninkrijk, terwijl
slechts een minderheid de huidige politieke status als de beste ziet. 2
Ondanks het ontbreken van een sterke voorkeur voor onafhankelijkheid is de houding van de eilandbevolkingen
tegenover het Koninkrijk zeer ambigu. Caribische burgers zijn (zeer) positief over de materiële voordelen die
het Koninkrijk biedt – waaronder economische en financiële steun, militaire bescherming, en het Nederlandse
paspoort en de daaraan gekoppelde mobiliteit, waaronder toegang tot de EU-lidstaten – maar oordelen een
stuk negatiever over de manier waarop de eilanden door Nederland behandeld worden. Een vergelijking tussen
het opinieonderzoek van 1998 en dat van 2015 wijst bovendien uit dat dit negatieve oordeel in de afgelopen
decennia (veel) sterker geworden is. Dit laat zien dat de grotere rol die Nederland op de zes eilanden is gaan
spelen onder de eilandbevolkingen veel weerstand oproept.

2

De uitvoering van dit onderzoek mislukte op Sint Maarten als gevolg van fraude door de interviewers,
waardoor van dit eiland geen gegevens beschikbaar zijn.

Factsheet Artikel 73 VN Handvest niet-zelfbesturende gebieden

pagina 6 | 7

Op alle zes de eilanden wordt deze weerstand door politici en activisten regelmatig verwoord in verwijzingen
naar de koloniale geschiedenis en de slavernij; hierbij worden vaak termen als ‘neokolonialisme’ en
‘rekolonisatie’ gebezigd. Dit soort uitingen zijn vaak diep doorvoeld: veel eilandbewoners voelen zich (nog
steeds) tweederangsburgers in het Koninkrijk en hebben het gevoel dat zij steeds meer door en vanuit
Nederland worden bestuurd, zonder dat zij zelf invloed hebben op dat bestuur. Het opinieonderzoek uit 2015
liet bovendien zien dat eilandbewoners een groot gebrek aan belangstelling en respect vanuit Nederland
ervaren; dit in een eerder onderzoek in 1998 al gesignaleerde sentiment is sindsdien kennelijk alleen maar
sterker geworden. Die gevoelens zijn niet onbegrijpelijk, zeker niet als wij in aanmerking nemen dat Haagse
politici meermalen hebben geopperd om de toegang van Antillianen tot Nederland te blokkeren en er met
enige regelmaat ook wordt gesuggereerd dat een vertrek van de eilanden uit het Koninkrijk wenselijk zou zijn.
Ook al hebben zulke geluiden nooit tot concrete maatregelen geleid, zij hebben op de eilanden wel
wantrouwen gevoed over de betrouwbaarheid van Nederland als partner in het Koninkrijk en de Haagse
bereidheid om gelijkwaardigheid serieus te nemen – zie ook de discussies rond het democratisch deficit en de
geschillenregeling. Anderzijds worden verwijzingen naar de koloniale periode door eilandelijke politici vaak ook
opportunistisch als politiek drukmiddel ingezet, of als stok om Nederland mee te slaan.
Hoewel er onder de bevolkingen van alle eilanden dus wel verwijten rondom neokolonialisme en rekolonisatie
te horen zijn, worden deze bijna nooit gekoppeld aan artikel 73 van het VN Handvest. Dat ligt wat anders onder
de politieke elite van de eilanden, waar soms wel expliciete verwijzingen naar het VN Handvest worden
gemaakt. Dat geldt ook voor de kleine academische of intellectuele elite van de eilanden. Zo organiseerde de
Independence for St. Martin Foundation in 2017 een conferentie over mogelijke onafhankelijkheid van de
eilanden op Sint Maarten, waar een expert over dekolonisatie en het VN Handvest (dr. Carlyle Corbin, een
voormalig politicus uit de Amerikaanse Maagdeneilanden die regelmatig juridisch advies geeft aan
verschillende Caribische niet-soevereine gebieden) een toespraak hield over het Handvest en de betreffende
artikelen over dekolonisatie. Na deze conferentie werd de zogenaamde Caribbean Progressive Alliance (CPA)
opgericht, met daarin vertegenwoordigers uit Bonaire, Sint Eustatius en Sint Maarten. Deze alliantie heeft als
doel om enerzijds Bonaire en Sint Eustatius terug te krijgen op de lijst van niet-zelfbesturende gebieden van de
VN, en anderzijds volledige onafhankelijkheid voor Sint Maarten te bewerkstelligen. Het gaat hier echter om
een zeer klein aantal personen en organisaties; dit soort discussies spelen momenteel geen rol van betekenis
onder de bredere bevolking van de eilanden, die getuige de uitslagen van een lange reeks referenda en surveys
in ieder geval geen steun geeft aan het streven naar staatkundige onafhankelijkheid. Maar uiteraard is niet
uitgesloten dat dit gaat veranderen indien gevoelens omtrent ‘rekolonisatie’ sterker worden en/of door politici
meer doelgericht worden gebruikt.

Factsheet Artikel 73 VN Handvest niet-zelfbesturende gebieden

pagina 7 | 7

Bronnenlijst
-

-

S. Hillebrink, Political Decolonization and Self-Determination: The Case of the Netherlands Antilles and
Aruba. Proefschrift Universiteit Leiden, 2007.
Gert Oostindie & Inge Klinkers, Knellende Koninkrijksbanden: Het Nederlandse dekolonisatiebeleid in de
Caraïben, 1940-2000, i.h.b. I, 129-132; II, 122; III, 77-79. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2001.
Gert Oostindie & Inge Klinkers, Gedeeld Koninkrijk: De ontmanteling van de Nederlandse Antillen en de
vernieuwing van het trans-Atlantische Koninkrijk der Nederlanden. Amsterdam: Amsterdam University
Press, 2012.
Gert Oostindie & Peter Verton, Ki sorto di Reino/What kind of Kingdom? Visies en verwachtingen van
Antillianen en Arubanen omtrent het Koninkrijk. Den Haag: SDU Uitgevers, 1998.
Wouter Veenendaal & Gert Oostindie (2018), ‘Head versus heart: The ambiguities of non-sovereignty in the
Dutch Caribbean’, Regional & Federal Studies, 28 (1), pp. 25-45.
Wouter Veenendaal, Eindrapport CCC Opinieonderzoek. Leiden: KITLV, 2016.