Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 173

Wijziging van de Embryowet in verband met de
aanpassing van het verbod op geslachtskeuze en
gebruik van geslachtscellen en embryo’s ten
behoeve van kwaliteitsbewaking

Nr. 7

GEWIJZIGD AMENDEMENT VAN HET LID PLOUMEN TER
VERVANGING VAN DAT GEDRUKT ONDER NR. 6
Ontvangen 12 juni 2019
De ondergetekende stelt het volgende amendement voor:
I
Aan het opschrift wordt toegevoegd «en wetenschappelijk onderzoek».
II
Aan de beweegreden wordt toegevoegd «en ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek».
III
In artikel I worden na onderdeel B drie onderdelen ingevoegd, luidende:
Ba
Artikel 10 wordt als volgt gewijzigd:
1. Voor de tekst wordt de aanduiding «1.» geplaatst.
2. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:
2. Onverminderd het eerste lid en artikel 11 geeft de centrale commissie
slechts een positief oordeel over een onderzoeksprotocol betreffende
wetenschappelijk onderzoek met embryo’s die speciaal daarvoor tot stand
worden gebracht, indien redelijkerwijs aannemelijk is dat het met het
onderzoek te dienen doel en de wijze van uitvoering daarvan in redelijke
verhouding staan tot de bezwaren tegen het speciaal voor onderzoek tot
stand brengen van embryo’s.

kst-35173-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 173, nr. 7

1

Bb
In artikel 11 wordt de komma na de zinsnede «het terrein van kunstmatige voortplantingstechnieken» vervangen door «of» en vervalt de
zinsnede «of het terrein van de transplantatiegeneeskunde».
Bc
Artikel 24 wordt als volgt gewijzigd:
1. In onderdeel a wordt na «andere doeleinden dan» ingevoegd
«bedoeld in artikel 9, eerste lid, en».
2. Onderdeel b vervalt, onder verlettering van de onderdelen c tot en
met h tot b tot en met g.
4. In onderdeel b (nieuw) wordt «onderdeel b» vervangen door
«onderdeel a».
5. In onderdeel g (nieuw) vervalt «onderscheidenlijk artikel 9, eerste lid,
onder a,».
6. Onder vervanging van de punt aan het slot van onderdeel g (nieuw)
door een puntkomma, wordt een onderdeel toegevoegd, luidende:
h. uit een embryo in kweek gebrachte cellen te gebruiken voor andere
doeleinden dan waarvoor zij op grond van artikel 9, eerste lid, onder a, ter
beschikking mogen worden gesteld.
IV
In artikel I, onderdeel C, wordt ««voor» vervangen door «op»»
vervangen door ««voor een ernstige geslachtsgebonden erfelijke
aandoening bij het kind» vervangen door «dat het kind een ernstige
geslachtsgebonden erfelijke aandoening heeft of drager wordt van
zodanige aandoening»,».
V
Aan artikel I worden drie onderdelen toegevoegd, luidende:
D
Artikel 28 wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid wordt «artikelen 12» vervangen door «artikelen 11 en
12».
2. In het tweede lid wordt na «8,» ingevoegd «9,».
E
Artikel 31 vervalt.
F
Artikel 33 wordt als volgt gewijzigd:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 173, nr. 7

2

1. In het eerste lid vervalt «met dien verstande dat de artikelen 9, 11 en
24, onderdeel b, in werking treden op het in het tweede lid bedoelde
tijdstip».
2. Het tweede lid komt te luiden:
2. Indien artikel I van het bij koninklijke boodschap van 25 maart 2019
ingediende voorstel van wet tot wijziging van de Embryowet in verband
met de aanpassing van het verbod op geslachtskeuze en gebruik van
geslachtscellen en embryo’s ten behoeve van kwaliteitsbewaking en
wetenschappelijk onderzoek (Kamerstukken 35 173) tot wet is of wordt
verheven en in werking treedt, treden de artikelen 9, eerste lid, aanhef en
onderdeel b, en tweede lid, en 11 op hetzelfde tijdstip in werking.
VI
Aan artikel II wordt aan het slot toegevoegd «, dat voor de verschillende
artikelen of onderdelen daarvan verschillend kan worden vastgesteld, met
uitzondering van artikel I, onderdeel F, dat in werking treedt met ingang
van de dag na de datum van uitgifte van het Staatsblad waarin deze wordt
geplaatst.
Toelichting
Dit amendement beoogt een nee-tenzij in te voeren, onder strikte
voorwaarden, ten aanzien van het kweken van embryo’s.
In de vorige kabinetsperiode kwam Minister Schippers met eenzelfde
voorstel om onder strikte voorwaarden wel embryo’s te mogen kweken
ten behoeve van de behandeling van mensen met aangeboren onvruchtbaarheid, onvruchtbaarheid ten gevolge van behandeling van kanker en
bij ernstige erfelijke aandoeningen om te voorkomen dat kinderen met
deze aandoening worden geboren. De overweging was destijds onder
meer: als het straks in het buitenland wel kan willen Nederlandse ouders
het ook, om de kwaliteit van de zorg hoog te houden moeten Nederlandse
onderzoekers zich de techniek in vroeg stadium eigen kunnen maken.
Voor de indiener staat het belang van dit onderzoek voorop: voor mensen
met aangeboren onvruchtbaarheid, voor mensen die na een zware
behandeling tegen kanker onvruchtbaar zijn geworden en voor mensen
met een kinderwens en een ernstige erfelijke aandoening in de familie.
Voor onderzoek zou het mogelijk moeten zijn om embryos specifiek
voor onderzoek te maken (onderzoeksembryo’s). Dit is nu in Nederland
niet toegestaan. Bovendien gaat het bijsommige nieuwe technieken om
technieken waarbij op een alternatieve manier eicellen of zaadcellen
gemaakt worden. Om deze nieuw gemaakte eicellen of zaadcellen te
toetsen op functionaliteit, effectiviteit en veiligheid, zullen er met behulp
van deze eicellen en/of zaadcellen embryo’s gemaakt moeten worden. Dat
is nu niet toegestaan. Er is vanuit het veld wel duidelijk behoefte aan dit
onderzoek als onderdeel van een zorgvuldige introductie van nieuwe
technieken en evaluatie van bestaande technieken. Immers, het alternatief
zou zijn om direct kinderen te maken met deze techniek zonder te weten of
dat wel veilig is.
Sjoerd Repping, destijds Hoogleraar Humane Voortplantingsbiologie
(UvA) gaf tijdens het in de Tweede Kamer georganiseerde ronde
tafelgesprek aan: «Embryonale stamcellen zijn nuttig voor het bestuderen
van differentiatie van allerlei verschillende celtypes. Deze cellen zijn echter
niet bruikbaar als vervanging van echte embryo’s. Stamcellen kunnen zich
niet ontwikkelen tot volledige individuen maar alleen tot losse celtypes in
het laboratorium.
De in het regeerakkoord opgenomen tekst dat «wordt ingezet op
onderzoek naar de mogelijkheid van het gebruik van (geïnduceerde)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 173, nr. 7

3

pluripotente stamcellen voor onderzoek ter voorkoming van ernstige
erfelijke ziekten» lijkt een onlogische redenatie. Het doel van stamcelonderzoek is niet om ernstig erfelijke ziektes te voorkomen, daarvoor zijn
stamcellen ongeschikt. Voor het voorkomen van het doorgeven van
erfelijke ziektes zal er onherroepelijk moeten worden ingegrepen in de
kiembaan en derhalve in zaadcellen, eicellen of preïmplantatie embryo’s.
Samenvattend zijn vanuit onderzoeksperspectief noch blastoïden, noch
embryonale (of andere) stamcellen geschikt als alternatief voor menselijke
embryo’s. Dat geldt zowel voor onderzoek naar de effectiviteit en
veiligheid van huidige en toekomstige voortplantingsbehandelingen als
voor onderzoek ter voorkoming van ernstige erfelijke ziekten. Alleen het
opheffen van het tijdelijke verbod uit 2002 op het maken van embryo’s
voor onderzoek zal dit onderzoek mogelijk maken.»
Voorstellen voor onderzoek met embryo’s moeten nu al door speciale
commissie beoordeeld worden.(CCMO, Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek). CCMO toetst op
1) het onderzoek moet redelijkerwijs leiden tot nieuwe inzichten op het
terrein van de hierboven genoemde medische wetenschap en direct
relevant zijn voor de kliniek;
2) de resultaten zijn uitsluitend verkrijgbaar door speciaal daarvoor
embryo’s tot stand te brengen;
3) het onderzoek en de uitvoering ervan moeten voldoen aan de
geldende kwaliteitseisen voor wetenschappelijk onderzoek;
4) het medisch doel en de daaraan gekoppelde opzet van het onderzoek
staan in redelijke verhouding tot de bezwaren van het speciaal voor
onderzoek tot stand brengen van embryo’s
Indiener meent dat het extra toetsingskader van de huidige regering
waarbij de nadruk ligt op «politieke bezinning» in dit geval tot stilstand
leidt die grote gevolgen heeft voor mensen.
Bovendien is zelfs aan het door het kabinet opgestelde criterium dat er
discussie en bezinning moet hebben plaatsgevonden, ruimschoots
voldaan. Over de Embryowet is deze discussie immers al jaren aan de
gang, uit de evaluaties van de Embryowet in 2012 en 2006 bleek al dat een
verbod belemmerend werkt.
Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 173, nr. 7

4