Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

33 997

Vliegramp MH17

Nr. 102

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 18 augustus 2017
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Veiligheid en
Justitie over de brief van 5 juli 2017 inzake Besluit vervolgingsmechanisme MH17 (Kamerstuk 33 997, nr. 98).
De Minister van Veiligheid en Justitie heeft deze vragen beantwoord bij
brief van 16 augustus 2017. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Omtzigt
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-33997-102
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

1

1
Wat is de precieze betekenis en werking van het eerder door de landen
van het Joint Investigation Team (JIT) overeengekomen non-disclosure
overeenkomst?
2
Houdt de non-disclosure overeenkomst ook de mogelijkheid in dat een
land informatie buiten het proces kan houden?
Antwoord op de vragen 1 en 2
De vraag veronderstelt dat sprake zou zijn van een non-disclosureovereenkomst tussen de JIT-landen. Dat is echter nooit gezegd. De inhoud
van de JIT-overeenkomst is vertrouwelijk en openbaarmaking zou de
internationale verhoudingen schaden, zo is reeds aangegeven (o.a.
Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 1217 en Kamerstuk 33 997, nr. 97).
3
Wordt er ook met Rusland een afspraak gemaakt over het horen van
verdachten met de Russische nationaliteit? En over uitlevering en
strafoverneming?
Antwoord
De Russische Federatie en Nederland zijn partij bij verschillende multilaterale rechtshulpverdragen. Daarnaast kan niet worden uitgesloten dat op
enig moment nadere afspraken wenselijk zijn.
4
Kunt u aangeven hoe de vijf JIT-landen dachten over het opzetten van een
internationaal tribunaal?
Antwoord
De besluitvorming over de vervolgingsoptie heeft in de JIT-landen
volgens de eigen procedures plaatsgevonden. Elk JIT-land heeft de
mogelijke vervolgingsopties afgewogen, waarbij het opzetten van een
internationaal tribunaal een mogelijkheid was. In deze afweging zijn de
relevante juridische en internationaal-politieke aspecten meegenomen,
zoals in de brieven van 5 juli en 10 mei 2017 is toegelicht (Kamerstuk
33 997, nrs. 98 en 94). De JIT-landen hebben na deze afweging unaniem
ingestemd met de keuze voor nationale vervolging door Nederland,
ingebed in internationale steun en samenwerking.
5
Bij een internationaal tribunaal zijn er mogelijkheden om Rusland te
vragen Russische verdachten over te dragen. Deze mogelijkheden lijken er
nu niet te zijn. Waarom is dan toch gekozen voor nationale vervolging in
Nederland?
Antwoord
Bij de keuze van het vervolgingsmechanisme zijn de juridische en
politieke aspecten door de landen van het JIT in samenhang beoordeeld.
Zie hiervoor verder het antwoord op de vragen 46 en 47.
6
Is Oekraïne verplicht om de straf van een persoon die in absentia definitief
en onherroepelijk is veroordeeld, ten uitvoer te leggen in Oekraïne?
Antwoord
Met Oekraïne is afgesproken dat zowel in het geval van een vonnis op
tegenspraak als in het geval van een verstekvonnis de tenuitvoerlegging
van een in het vonnis opgelegde vrijheidsbenemende sanctie in Oekraïne

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

2

kan plaatsvinden als het gaat om een Oekraïense verdachte die zich in
Oekraïne bevindt.
7
Deelt het kabinet de opvatting dat Rusland internationaalrechtelijk
verplicht is tot meewerken aan het proces, op basis van de burgerluchtvaartverdragen, het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
(EVRM) en andere verdragen?. Ofwel dat Rusland verplicht is mee te
werken aan de berechting, bijvoorbeeld in de vorm waartoe met Oekraine
is overeengekomen: deelname in proces via teleconferentie en uitzitten
straf aldaar?
Antwoord
Zowel de bilaterale luchtvaartovereenkomst tussen Nederland en Rusland
als het Verdrag van Chicago scheppen als zodanig geen verplichting voor
Rusland om mee te werken aan het proces in Nederland. Op grond van
het Verdrag tot bestrijding van wederrechtelijke gedragingen gericht
tegen de veiligheid van de burgerluchtvaart is Rusland wel verplicht tot
het treffen van passende maatregelen ter bestraffing van wederrechtelijke
gedragingen die de veiligheid van de burgerluchtvaart in gevaar brengen.
8
Zijn de EU, of EU-lidstaten, of andere bondgenoten bereid om Nederland
te steunen in het verkrijgen van de medewerking van Rusland als blijkt dat
Rusland aan uitleverings- of medewerkingsverzoeken geen gehoor geeft?
Antwoord
De EU en individuele EU-lidstaten hebben steeds hun steun uitgesproken
voor de inspanningen van het JIT, onder andere via raadsconclusies en
verklaringen van de Hoge Vertegenwoordiger Mogherini. Daarnaast roept
VNVR-resolutie 2166, unaniem aangenomen door de Veiligheidsraad, alle
staten op om volledige medewerking te verlenen aan het onderzoek.
Nederland en de andere JIT-landen zullen alle landen er op blijven wijzen
zich aan VN-veiligheidsraadresolutie 2166 te houden. Het aankomende
lidmaatschap van de VN-veiligheidsraad biedt Nederland de gelegenheid
om zich op het hoogste niveau sterk te blijven maken voor de uitvoering
van VNVR-resolutie 2166.
9
Is Nederland bereid, om in navolging van oa de VS, een Magnitsky wet in
te voeren, waarbij personen (inclusief officials) op een sanctielijst komen
indien zij niet meewerken aan het opsporen en berechten van de
verdachten van het neerhalen van MH17?
Antwoord
Dat is op dit moment niet aan de orde. VNVR-resolutie 2166 stelt dat de
daders verantwoordelijk moeten worden gehouden en dat individuele
landen daar aan dienen mee te werken. De resolutie is unaniem aangenomen en vormt een goede basis om landen aan te spreken voor het
geval er niet wordt meegewerkt.
10
Als uit het strafrechtelijk onderzoek blijkt dat Russische militairen of
andere staatsactoren mogelijk betrokken zijn bij de levering dan wel
lancering van de BUK en dat Rusland hier geen onderzoek naar heeft
ingesteld en sancties heeft gesteld, is Nederland dan bereid hiervoor een
zaak tegen Rusland aan te spannen bij het Europees Hof voor de Rechten
van de Mens (EHRM) of andere internationale juridische procedures te
onderzoeken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

3

Antwoord
Nederland sluit geen juridische opties uit, zoals uw Kamer onder andere is
gemeld in het plenaire debat op 26 oktober 2016 (Handelingen II 2016/17,
nr. 14, item 8).
11
Heeft het maken van de overeenkomst met Oekraïne tot gevolg dat
Nederland afziet van het instellen van een procedure tegen Oekraïne voor
het nalaten het luchtruim te sluiten, of wordt deze mogelijkheid nog
onderzocht?
Antwoord
Zoals in antwoord op de vorige vraag is aangegeven, sluit Nederland
geen juridische opties uit.
12
Bij de keuze van het kabinet voor strafvervolging in Nederland wordt het
belang van de positie van nabestaanden benadrukt, waaronder het
spreekrecht, als de mogelijkheid zich te voegen in het strafproces. Kunt u
uiteenzetten welke rechten nabestaanden hebben als zij zich voegen in het
strafproces? Krijgen zij daarbij ook toegang tot het strafdossier?
Antwoord
In de artikelen 51a tot en met 51h van het Wetboek van Strafvordering en
beleid van politie en OM zijn diverse rechten van slachtoffers en
nabestaanden verankerd. Voor de wet hebben slachtoffers en
nabestaanden in beginsel dezelfde rechten.
Deze komen – kort samengevat – op het volgende neer:
– het recht op een correcte bejegening;
– het recht op informatie over hun rechten, het strafproces en het
verloop daarvan;
– het recht zich te laten bijstaan door een advocaat, bijvoorbeeld tijdens
de strafzitting;
– het recht op kennisneming van de processtukken die voor het
slachtoffer van belang zijn;
– het recht om ter terechtzitting te spreken;
– het recht zich terzake van zijn vordering tot schadevergoeding als
benadeelde partij te voegen in het strafproces.
13
In zowel het strafrechtelijk als het civielrechtelijk traject (ECHR, class
action in Australië versus Malaysian) is de informatiepositie van
nabestaanden van belang. Kunnen zij aanspraak maken op documenten
van de staat die relevant (kunnen) zijn voor de bewijsvoering, waaronder
bijvoorbeeld het document van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) van 8 april 2014 (zie rapport van de
Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
(CTIVD) nr. 43, pag. 29, zowel het verzoek als het rapport), of het memo
van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE)
van 7 maart 2014 (OVV-rapport, pag. 201 en 255)? Ben u bereid deze
documenten aan de nabestaanden en de Kamer te doen toekomen?
Antwoord
De vraag naar deze beide documenten komt overeen met vraag 2 van de
Kamervragen van de leden Van Helvert en Omtzigt (beiden CDA) over de
informatie beschikbaar bij de Nederlandse overheid en regering over het
onveilige luchtruim boven Oost Oekraïne in de eerste helft van 2014, dus
vóór het neerhalen van vlucht MH17/KL4107 (ingezonden 17 juli 2017).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

4

Voor het antwoord verwijs ik u naar de beantwoording van die Kamervragen, welke voor het einde van het zomerreces naar uw Kamer gestuurd
wordt.
14
In de rechtszaken kan ook de informatiepositie van luchtvaartmaatschappijen aan de orde komen. Kunt u de Tweede Kamer een afschrift doen
toekomen van de afspraken die in 2013 met luchtvaartmaatschappijen zijn
gemaakt over het doen uitgaan van meldingen en waarschuwingen
betreffende luchtvaartveiligheid waarover u het parlement op 22 februari
2016 informeerde (Kamerstuk 33 997, nr. 71)?
Antwoord
Deze vraag komt overeen met vraag 23 van de Kamervragen van de leden
Van Helvert en Omtzigt (beiden CDA) over de informatie beschikbaar bij
de Nederlandse overheid en regering over het onveilige luchtruim boven
Oost Oekraïne in de eerste helft van 2014, dus vóór het neerhalen van
vlucht MH17/KL4107 (ingezonden 17 juli 2017). Voor het antwoord verwijs
ik u naar de beantwoording van die Kamervragen, welke voor het einde
van het zomerreces naar uw Kamer gestuurd wordt.
15
Heeft de Nederlandse staat op enigerlei wijze bemoeienis (gehad) met de
zogeheten vaststellingsovereenkomsten die Malaysian Airlines met
nabestaanden sloot?
16
Bestaan er juridische adviezen of memo’s – departementaal of van de
Landsadvocaat – inzake die vaststellingsovereenkomsten tussen
Malyasian airlines en de nabestaanden?
17
Is er – formeel of informeel – contact geweest met partijen die betrokken
waren bij de onderhandelingen over de vaststellingsovereenkomsten
tussen Malaysian Airlines en de nabestaanden?
Antwoord op de vragen 15, 16 en 17
De Nederlandse overheid heeft geen betrokkenheid bij dit proces gehad.
Er bestaan geen juridische adviezen of memo’s over dit onderwerp. In juli
2016 hebben Malaysia Airlines en een deel van de nabestaanden in
vertrouwelijkheid een regeling getroffen over schadevergoeding.
18
Heeft Rusland het rechtshulpverzoek inmiddels uitgevoerd (vraag 2 van
Kamerstuk 33 997, nr. 2)?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 29.
19
Klopt het dat de JIT-overeenkomst loopt tot 1 januari 2018? Zal dit worden
verlengd?
Antwoord
De JIT-overeenkomst tussen de opsporingsinstanties van de betrokken
landen is vooralsnog verlengd tot januari 2018. De verwachting is dat de
JIT-landen, indien noodzakelijk, wederom zullen besluiten de overeenkomst te verlengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

5

20
Voor een internationale vervolging was een statuut voor een tribunaal
grotendeels uitgewerkt. Kan de Tweede Kamer dit grotendeels uitgewerkte statuut inzien?
Antwoord
Het statuut is een conceptdocument, dat nog afgerond en gefinaliseerd
moest worden, als de JIT-landen voor de oprichting van een tribunaal
zouden hebben gekozen. Het conceptstatuut diende om de besprekingen
tussen de JIT-landen te faciliteren en is daarmee voorwerp van internationaal diplomatiek verkeer. Een dergelijk stuk is naar zijn aard vertrouwelijk van karakter. Schending van deze vertrouwelijkheid zou het goed
functioneren van het internationaal diplomatiek verkeer kunnen belemmeren (zie ook het antwoord op vraag 13).
21
Wat zouden de kosten zijn geweest van een bij multilateraal verdrag op te
richten tribunaal? Zijn er vergelijkingen te trekken met reeds bestaande
tribunalen?
Antwoord
De te verwachten kosten van een internationaal tribunaal zijn in kaart
gebracht. Wat betreft vaste kosten is gekeken naar vergelijkbare internationale tribunalen (zoals het Libanontribunaal). Deze kosten zouden
ongeveer 57 miljoen euro per jaar hebben bedragen. Uiteindelijk hangen
de kosten samen met de omvang van de zaak en met de vraag of
verdachten al dan niet aanwezig zijn.
22
Welke rol en betekenis heeft het Associatieverdrag met Oekraïne in het
kader van de vervolging van verdachten van het neerhalen van vlucht
MH17?
Antwoord
De Associatieovereenkomst tussen de EU en Oekraïne speelt geen rol in
het kader van de vervolging van verdachten van het neerhalen van vlucht
MH17.
23
Kent het Associatieverdrag met Oekraïne bepalingen over het Internationaal Strafhof die relevant zijn in het kader van de vervolging van
verdachten van het neerhalen van vlucht MH17? Zo ja, welke? Waarom
zijn deze relevant?
Antwoord
In artikel 8 van de Associatieovereenkomst met Oekraïne staat dat de
partijen samen zullen werken aan de bevordering van vrede en internationale gerechtigheid door het Statuut van Rome van het Internationaal
Strafhof van 1998 en de bijhorende instrumenten te ratificeren en ten
uitvoer te leggen. Deze bepaling is niet relevant voor de vervolging van
verdachten van het neerhalen van vlucht MH17, omdat het Internationale
Strafhof een bevoegdheid heeft die complementair is aan nationale
jurisdicties. Dit houdt in dat het Strafhof pas rechtsmacht kan uitoefenen
indien geen staat bereid of bij machte is het onderzoek of de vervolging
daadwerkelijk uit te voeren. Nu de JIT-landen unaniem hebben gekozen
voor nationale vervolging in Nederland, is hiervan geen sprake.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

6

24
Is het mogelijk om buitenlandse rechters toe te voegen bij de Nederlandse
rechtbank waarvoor de vervolging zal plaatsvinden? Zo ja, op grond
waarvan? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
De vervolging en berechting van de verdachten van het neerhalen van
vlucht MH17 vindt in Nederland plaats volgens het Nederlands straf(proces)recht. Dit houdt in dat personen die op grond van de Nederlandse wet
belast zijn met rechtspraak voor de berechting zorg zullen dragen.
Uitsluitend Nederlanders kunnen volgens de wet tot rechter worden
benoemd. Het is wettelijk niet mogelijk om buitenlandse rechters toe te
voegen.
Indien noodzakelijk, met het oog op de een door de rechtbank te nemen
beslissing, heeft de voorzitter (ex artikel 315 Sv) de bevoegdheid om
ambtshalve getuigen en deskundigen op te roepen en bescheiden en
stukken van overtuiging te doen overleggen. Derhalve zouden
niet-Nederlandse rechters (enkel) in de rol van deskundigen (ex.
artikel 51k lid 2 Sv), indien noodzakelijk met het oog op enig in de
strafzaak te nemen beslissing, de rechtbank kunnen voorlichten.
Antwoord
25
Is het mogelijk Russische betrokkenheid te garanderen, conform de
suggesties daartoe van de heer Wladimiroff tijdens het rondetafelgesprek
in de Tweede Kamer van 26 januari 2016 (Kamerstuk 33 997, nr. 68)?
Antwoord
De heer Wladimiroff heeft de suggestie gedaan om te onderzoeken of
tussen de JIT-landen en Rusland afspraken kunnen worden gemaakt over
een of andere vorm van gezamenlijke berechting. Een dergelijk onderzoek
is op dit moment niet aan de orde, maar het kabinet sluit niet uit dat in de
toekomst met Rusland in overleg wordt getreden.
26
Hoe worden de Nederlandse mogelijkheden van veroordeling bij verstek
in internationaal oogpunt gewaardeerd? Wat is de mening van het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens over veroordelingen bij
verstek?
Antwoord
Er zijn in de wereld en in Europa landen die wel en landen die geen
mogelijkheid kennen van een berechting bij verstek. In het algemeen
staan civil law-landen, zoals Nederland en België, positiever tegenover
een dergelijke berechting dan common law-landen, zoals bijvoorbeeld
Australië. In het licht van het aanwezigheidsrecht van de verdachte bij zijn
of haar strafproces, stelt het EVRM beperkingen aan een berechting bij
verstek. Het EVRM verbiedt evenwel een verstekbehandeling niet.
Veroordeling bij verstek is bij het Europees Hof voor de Rechten van de
Mens in beginsel mogelijk. Het EHRM hanteert als uitgangspunt dat een
proces plaatsvindt in de aanwezigheid van de verdachte. Het EHRM heeft
daarbij uitgemaakt dat een videoverbinding een acceptabel instrument
kan zijn om recht te doen aan het aanwezigheidsrecht van een verdachte.
Een veroordeling bij verstek is mogelijk wanneer de verdachte wel nog de
mogelijkheid heeft om op basis van de feiten en het recht een nieuwe
beoordeling uit te lokken (i.e. een mogelijkheid tot herbeoordeling), of
wanneer kan worden geconcludeerd dat de verdachte van zijn recht om
aanwezig te zijn tijdens het proces afstand heeft gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

7

27
Waarom is niet bekend of het vooronderzoek (preliminary examination)
van het Internationaal Strafhof mede ziet op het neerhalen van vlucht
MH17? Kan de regering dat navragen bij het Internationaal Strafhof?
Antwoord
In het kader van het vooronderzoek inzake vermeende misdrijven in
Oekraïne heeft de Openbare aanklager van het Internationaal Strafhof ook
gekeken naar het neerhalen van vlucht MH17 (zie Office of the Prosecutor,
Report on Preliminary Examination Activities 2016, p. 37, paragraaf 165).
Het vooronderzoek is nog niet afgesloten door de Openbare aanklager.
Navraag bij het Internationaal Strafhof leert dat de afweging om over te
gaan tot een opsporingsonderzoek ten aanzien van vermeende misdrijven
in Oekraïne nog moet plaatsvinden. De Openbaar aanklager van het
Internationaal Strafhof maakt hierin haar eigen afwegingen.
28
Is het mogelijk dat het Internationaal Strafhof overgaat tot vervolging van
verdachten van het neerhalen van vlucht MH17?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 58.
29
Wat is de stand van zaken betreffende het aanvullende rechtshulpverzoek
aan Rusland van maart 2017? Is het juist dat Rusland dit rechtshulpverzoek met voorrang zal behandelen? Wat houdt dat in?
Antwoord
Vooralsnog heeft het OM n.a.v. het aanvullende rechtshulpverzoek van
maart 2017 geen uitvoeringsstukken van de Russische Federatie
ontvangen. Op dit moment overweegt het OM welke stappen moeten
worden genomen om de gewenste rechtshulp te verkrijgen. In
antwoorden op eerdere vragen van de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken (Kamerstuk 33 997, nr. 97) is aangegeven dat over de inhoud van
opsporingsactiviteiten, waaronder uitstaande rechtshulpverzoeken, door
het OM in beginsel geen mededelingen worden gedaan vanwege het
belang van het onderzoek.
30
Is het mogelijk op grond van de Wet Internationale Misdrijven een
levenslange gevangenisstraf op te leggen? Zo ja, voor welke delicten is dit
mogelijk?
Antwoord
Voor verschillende internationale misdrijven in de Wet internationale
misdrijven kan levenslange gevangenisstraf worden opgelegd. Het gaat
om genocide (artikel 3), misdrijven tegen de menselijkheid (artikel 4),
oorlogsmisdrijven (artikelen 5 en 6), foltering (artikel 8) en (gekwalificeerde) gedwongen verdwijning (artikel 8a).
31
Op welke termijn verwacht de regering dat het bilaterale verdrag tussen
Nederland en Oekraïne met de noodzakelijke goedkeurings- en uitvoeringswetgeving bij de Kamer zal worden voorgelegd?
Antwoord
De wetgeving ter goedkeuring en uitvoering van het verdrag met Oekraïne
zal zo snel mogelijk voor advies aan de Raad van State worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

8

voorgelegd. Met de partners in de strafrechtsketen wordt thans nog
bekeken welke aanpassingen van wetgeving nodig zijn.
Daarna kan het MH17-verdrag met de uitvoeringswetgeving aan uw
Kamer voor behandeling worden aangeboden. Dit zal naar verwachting na
de zomer zijn.
32
Is de verwachting dat de Wet internationale misdrijven aangepast moet
worden om de vervolging en berechting in Nederland te kunnen doen
plaatsvinden? Zo ja welke onderdelen zou dat betreffen en zijn er nog
andere wetten die mogelijk gewijzigd moeten worden?
Antwoord
Met de partners in de strafrechtsketen wordt thans bekeken welke
aanpassingen van wetgeving nodig zijn. Deze aanpassingen zullen
worden meegenomen in de uitvoeringswetgeving bij het MH17-verdrag.
Bij de indiening van het desbetreffende wetsvoorstel zal de Kamer kennis
kunnen nemen van de voorgestelde wetswijzigingen.
33
Wat betekent het voor de vervolging door Nederland als verdachten met
de Oekraïense of Russische nationaliteit die in hun eigen land verblijven,
niet kunnen worden uitgeleverd? Hoe groot wordt de kans geacht dat
verdachten zich vrijwillig naar Nederland begeven om hier terecht te
staan?
Antwoord
Als verdachten niet worden uitgeleverd, betekent dit niet dat er in
Nederland geen vervolging en berechting kunnen plaatsvinden. Een
verdachte kan namelijk een advocaat machtigen die hem of haar in
Nederland in het proces vertegenwoordigt. In dat geval is er sprake van
een proces op tegenspraak. Maar verdachten kunnen in Nederland ook bij
verstek worden veroordeeld. In het verdrag met Oekraïne is verder
geregeld dat een verdachte die niet wordt uitgeleverd, terecht kan staan
door middel van een videoconferentieverbinding.
Het kabinet wil niet speculeren over de kans dat verdachten zich vrijwillig
naar Nederland zullen begeven om terecht te staan.
34
Hoe verhoudt de stand van het strafrechtelijk onderzoek zich tot de
gemaakte keuze om de vervolging en berechting in en door Nederland te
laten plaatsvinden?
Antwoord
Zie daarvoor het antwoord op vraag 48.
35
Op welke wijze wordt voorzien van internationale rugdekking door EU en
VN voor de gekozen route en de uitkomsten daarvan?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 8.
36
Wat vraagt de gemaakte keuze van Nederland als het gaat om capaciteit
bij het OM en Team internationale misdrijven, voorzieningen en andere
middelen? Per wanneer moet daarin worden voorzien?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

9

Antwoord
Vervolging in en door Nederland zal capaciteit vragen van het OM en
andere overheidsdiensten. Nu de beslissing over de keuze van Nederland
als land waar de vervolging kan plaatsvinden is genomen, is inmiddels
begonnen met de organisatorische en financiële uitwerking daarvan.
37
In welke fase bevindt zich het strafrechtelijk onderzoek? Klopt het dat zich
ondanks een oproep en mediacampagne in Oost Oekraïne nog steeds
onvoldoende getuigen hebben gemeld, de Russen onderzoek blijven
bemoeilijken met onnavolgbare Russische software met radargegevens
en onderzoekers lastig toegang krijgen tot gegevens van de Oekraïense
geheime dienst?
Antwoord
Het strafrechtelijk onderzoek is nog steeds in volle gang. Over de inhoud
van opsporingsactiviteiten, zoals gegevens die betrekking hebben op
verklaringen door mogelijke getuigen, worden door het OM in beginsel
geen mededelingen gedaan vanwege het belang van het onderzoek.
Zoals reeds aan uw Kamer is gemeld heeft Oekraïne steeds zeer voortvarend grote hoeveelheden relevante informatie gedeeld. Zodra die
informatie beschikbaar is – dat wil zeggen: nadat de daartoe verplichte
juridische procedures zijn doorlopen – wordt die informatie steeds
gedeeld met de JIT-partners (Kamerstuk 33 997, nr. 97).
Zie het antwoord op vraag 29 over verkregen rechtshulp van de Russische
Federatie.
38
Welke verwachting heeft de regering bij het gezamenlijk de grieving
nations en andere relevante internationale organisaties benaderen voor
politieke en/of financiële steun?
Antwoord
De JIT-landen hebben afgesproken dat een nationale vervolging in
Nederland wordt ingebed in internationale steun en samenwerking. Dit
wordt vastgelegd in een tweetal MoU’s tussen de JIT-landen, over 1)
politieke steun en samenwerking en 2) gezamenlijke financiering. Deze
MoU’s worden naar verwachting dit jaar nog getekend.
Ook de Grieving Nations zullen worden uitgenodigd om zich politiek te
blijven committeren aan het vervolgingsproces. De JIT-landen hebben de
Grieving Nations steeds geïnformeerd over de voortgang van het proces,
waaronder over de keuze voor nationale vervolging in Nederland. Een
aantal Grieving Nations heeft in reactie op de keuze voor nationale
vervolging door Nederland een (hernieuwde) steunverklaring afgegeven.
De JIT-landen maken afspraken over voortgaande financiële steun en
zullen de Grieving Nations benaderen om hier een (symbolische) bijdrage
aan te leveren.
De EU (via raadsconclusies en verklaringen van de Hoge Vertegenwoordiger Mogherini) en de Secretaris-Generaal van de VN hebben de
inspanningen van het JIT steeds gesteund. Andere relevante internationale organisaties en instituties, zoals de VN-veiligheidsraad en de
OVSE, zijn in dat kader steeds door de regering geïnformeerd.
39
Welke functionarissen zouden onderdeel kunnen uitmaken van het
internationale team dat als klankbordgroep wordt overwogen voor het
Nederlands OM?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 44.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

10

40
Welke mogelijkheden ziet de regering bij de overweging om ruime
mogelijkheden te creëren voor ook buitenlandse nabestaanden om alle
delen van een proces te volgen?
Antwoord
Hierbij kan worden gedacht aan het livestreamen van het proces zodat
nabestaanden over de hele wereld het proces live kunnen volgen.
Daarnaast wordt ook meer specifiek gekeken naar mogelijkheden om
buitenlandse nabestaanden via een videoverbinding in de gelegenheid te
stellen hun spreekrecht uit te oefenen.
41
Welke verwachtingen heeft de Nederlandse regering en hebben de
JIT-landen van de opstelling van Rusland gedurende de vervolging en
berechting? Zijn er inmiddels afspraken gemaakt met de Russen of is de
regering voornemens afspraken te maken met de Russen over houding
van Rusland en medewerking van Rusland gedurende de vervolging en
berechting van mogelijk Russische onderdanen?
Antwoord
Rusland heeft op 21 juli 2014 ingestemd met de
VN-veiligheidsraadresolutie 2166. Deze resolutie roept alle landen op
volledige medewerking te verlenen aan het voor de rechter brengen van
diegenen die verantwoordelijk waren voor het neerhalen van vlucht
MH17. Nederland en de andere JIT-landen verwachten dat alle landen zich
aan VN-veiligheidsraadresolutie 2166 houden. In diplomatieke contacten
met betrokken landen, inclusief Rusland, wordt steevast gesproken over
de voortgang van VN-veiligheidsraadresolutie 2166.
42
Is bij de keuze voor Nederland ook door de Nederlandse regering met de
JIT-landen gesproken over maatregelen om de uitstekende internationale
reputatie van het Nederlandse rechtssysteem te beschermen en verdedigen tegen mogelijke acties van Rusland om de vervolging en berechting
in een kwaad daglicht te stellen dan wel te ondermijnen? Zo ja, welke
maatregelen heeft Nederland daarbij samen met de JIT-landen paraat?
Antwoord
VNVR-resolutie 2166 roept alle landen op om volledig mee te werken aan
het strafrechtelijk onderzoek. De JIT-landen zullen zich blijven inzetten
voor de volledige implementatie van die resolutie. Daarnaast hebben de
JIT-landen met elkaar afgesproken om gezamenlijk op te blijven trekken
gedurende de vervolgingsfase en elkaar te ondersteunen indien er druk
zou worden uitgeoefend op de rechtsgang.
43
Op welke termijn wordt verwacht dat de vervolging zou kunnen
aanvangen? Is het streven nog steeds 2018?
Antwoord
Wanneer een beslissing over de vervolging van verdachten kan worden
genomen kan op dit moment niet worden aangegeven. Dat hangt af van
de voortgang van het strafrechtelijk onderzoek. Eerder is de Kamer en de
nabestaanden aangegeven dat geen voorspelling kan worden gedaan
over de duur van het onderzoek omdat niet mogelijk is vooraf aan te
geven welk bewijs wanneer wordt gevonden (Kamerstuk 33 997, nr. 97).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

11

44
Aan welke internationale elementen denkt de regering bij de overweging
om binnen het bestaande juridische kader internationale elementen toe te
voegen aan de vervolging en berechting in Nederland?
Antwoord
Hierbij kan worden gedacht aan zaken als een internationaal perscentrum,
het (deels) voeren van het proces in het Engels, het vormen van een
internationale klankbordgroep voor de vervolging bestaande uit experts
en/of officieren uit de JIT-landen, het beschikbaar stellen van relevante
processtukken in het Engels.
45
Wat heeft de Minister-President tijdens de G20-top in Hamburg exact met
president Poetin besproken over MH17? Kwam de vervolging, berechting
en de uitlevering van Russische verdachten aan de orde? Is er ook
gesproken over het verhoor van getuigen en deskundigen uit Rusland? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, wat is hierover gecommuniceerd en wat was de
reactie van de Russische president?
Antwoord
De Minister-President heeft en marge van de G20-top met President
Poetin gesproken. De strekking is dat de Nederlandse ambassadeur in
Moskou de adviseur van Poetin op de hoogte zal houden van de ontwikkelingen rondom MH17, inclusief het traject van vervolging en berechting.
Over de inhoud van het gesprek worden gelet op het vertrouwelijke
karakter verder geen mededelingen gedaan.
46
Kunt u een uitputtend overzicht geven van de voor- en nadelen van
nationale vervolging?
47
Kunt u een uitputtend overzicht geven van de voor- en nadelen van
internationale vervolging?
Antwoord op de vragen 46 en 47
Na het veto van de Russische Federatie in de VN-Veiligheidsraad op 29 juli
2015, zijn de JIT-landen in nader overleg getreden. Door de regeringsleiders van die landen is toen besloten te komen tot een verdere
(juridische) uitwerking van twee vervolgings- en berechtingsmechanismen, te weten nationale vervolging en berechting in één van de bij het
strafrechtelijk opsporingsonderzoek betrokken landen, dan wel een
internationale vervolging en berechting door een bij multilateraal verdrag
op te richten tribunaal.
Bij het bepalen van de voorkeur hebben zowel juridische als politieke
aspecten een rol gespeeld. Al deze aspecten zijn in samenhang beoordeeld, daarbij is niet één specifiek aspect doorslaggevend geweest. Enkele
relevante aspecten betreffen:
– De wenselijkheid van internationale erkenning van een uitspraak;
– Zo groot mogelijke zekerheid over het toe te passen recht, zowel wat
betreft het materiele strafrecht, waaronder de te laste te leggen
strafbare feiten, als wat betreft het strafprocesrecht en de mogelijkheden voor samenwerking met derde landen;
– Een proces in aanwezigheid van de verdachte verdient de voorkeur,
maar een behandeling bij verstek moet mogelijk zijn;
– De wenselijkheid dat het proces een zo internationaal mogelijke
uitstraling heeft, gezien het feit dat de slachtoffers uit 17 verschillende
landen afkomstig waren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

12

De landen van het JIT hebben, na elk hun eigen afwegingen gemaakt te
hebben en na de geëigende nationale procedures te hebben doorlopen,
unaniem gekozen voor vervolging en berechting in Nederland, ingebed in
internationale samenwerking en steun.
In de brief van 5 juli hebben wij aangegeven dat er verschillende redenen
zijn waarom een proces in en door Nederland een goede keus is.
Nederland heeft ervaring met grote (internationale) zaken en de internationale gemeenschap heeft veel vertrouwen in het Nederlandse rechtssysteem. Berechting in Nederland houdt in dat het proces kan worden
gevoerd op basis van de bestaande en beproefde kaders van het
Nederlandse straf- en strafprocesrecht, waarbij zo nodig een verstekbehandeling mogelijk is. Verder is belangrijk dat de positie van
nabestaanden goed is geregeld. Nederland heeft met 196 slachtoffers de
meeste slachtoffers en met een proces in Nederland is de grootste groep
nabestaanden in de gelegenheid om het proces ook fysiek van dichtbij te
volgen. Ook heeft Nederland met veel landen een juridisch kader voor
rechtshulp en uitlevering op basis van multilaterale en bilaterale
verdragen. Met de overdracht van strafvervolging van Oekraïne, als land
waar het neerhalen van vlucht MH17 heeft plaatsgevonden, aan
Nederland, via een bilateraal verdrag, wordt buiten twijfel gesteld dat de
vervolging en berechting in Nederland alle slachtoffers kan omvatten,
ongeacht hun nationaliteit.
48
Kan nader toegelicht worden waarom het OM eraan hecht dat reeds is
gekozen voor de wijze van vervolging en berechting?
Antwoord
Door intensief overleg met de JIT-partners en na verdergaande studie is
veel duidelijk geworden over de (on)mogelijkheden van verschillende
vervolgingsmodaliteiten. Dat betekende dat het mogelijk was om voor- en
nadelen af te wegen. Duidelijk was bovendien dat met de oprichting van
een internationaal tribunaal veel tijd zou zijn gemoeid. Overigens kost ook
de voorbereiding van een nationale vervolging voor deze zaak tijd. Gelet
hierop was het van belang om hierin tijdig een keuze te maken. Daarnaast
is het in het belang van het opsporingsonderzoek dat er duidelijkheid zou
komen over het toepasselijke formele en materiële recht.
49
Artikel 1b van het verdrag tussen Nederland en Oekraïne geeft als definitie
van het misdrijf:
«b. «misdrijf»: elk misdrijf dat verband houdt met het neerhalen van
vlucht MH17 van Malaysia Airlines op 17 juli 2014;».
Betekent dit dat Nederland ook kan verzoeken om de mensen te vervolgen
voor openhouden van het luchtruim van Oekraïne, terwijl klip en klaar is
dat dat een onveilig luchtruim was (zie OVV-rapport).
Antwoord
De definitie van «misdrijf» in het verdrag kent geen beperking ten aanzien
van de aard van de misdrijven waarvoor kan worden vervolgd, op
voorwaarde dat het misdrijf verband houdt met het neerhalen van vlucht
MH17. Het strafrechtelijk onderzoek richt zich op de personen die
betrokken zijn geweest bij het neerhalen van vlucht MH17.
50
Indien Nederland de luchtverkeersleiders die vlucht MH17 boven Oekraïne
begeleid hebben, wil horen, kan zij dat dan krachtens dit verdrag
afdwingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

13

Antwoord
Voor het horen van de genoemde personen kunnen de bestaande
rechtshulpverdragen worden toegepast. Zo nodig kunnen de genoemde
personen worden gehoord door middel van videoconferentie op grond
van het bilaterale verdrag met Oekraïne.
51
Indien Nederland de geluidsbanden van de luchtverkeersleiding in
Oekraïne met de opnames van de luchtverkeersleiders met de MH17, zou
willen vorderen, kan zij dat dan middels dit verdrag doen?
Antwoord
Het verdrag bevat geen regeling voor het vorderen van de genoemde
opnames. Een dergelijk verzoek zou op basis van de bestaande rechtshulpverdragen moeten worden gedaan.
52
Bij welke rechtbank in Nederland zullen de vervolging en berechting
worden ondergebracht en heeft deze rechtbank daarvoor voldoende
ruimte, faciliteiten en medewerkers?
Antwoord
Daarover is nog geen beslissing genomen. Gezien de omvang van deze
rechtszaak en de internationale dimensie wordt een aparte (bestaande)
locatie gezocht. Deze locatie moet in ieder geval voldoende ruimte bieden
aan nabestaanden om het proces te volgen.
53
Wie draagt de kosten van de nationale vervolging en berechting in en
door Nederland?
Antwoord
Nederland betaalt de kosten voor getuigenbescherming, rechtspraak en
het Openbaar Ministerie (OM). Externe financiering van de rechtspraak en
het OM is niet wenselijk omdat iedere indruk van aantasting van de
onafhankelijkheid van de rechtsgang dient te worden vermeden.
Nederland heeft ook besloten om getuigenbescherming zelf te financieren
zodat geen inzicht gegeven hoeft te worden in dit vertrouwelijke
programma.
De resterende kosten worden verdeeld over de vijf JIT-landen gezamenlijk.
Nederland is in gesprek met de andere JIT-landen over de exacte
verdeling van de resterende kosten, maar heeft van alle betrokken landen
toezegging dat zij in de kosten zullen delen, ofwel via een directe
financiële bijdrage, ofwel via een bijdrage in natura.
54
In uw brief van 24 oktober omschrijft u het keuze moment als volgt:
«zodra het strafrechtelijk onderzoek dat toelaat» (Kamerstuk 33 997,
nr. 87). Kunt u aangeven waarom dat nu het geval is?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 48.
55
Kunt u aangeven waarom de fase waarin (citaat) «het OM helderheid
nodig heeft over het juridisch kader waarin vervolging zal plaatsvinden»
nu is aangebroken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

14

Antwoord
Zie het antwoord op vraag 48.
56
Waarom is nationale vervolging in en door Nederland volgens de regering
een betere optie dan de oprichting van een internationaal tribunaal op
basis van een uitspraak van de Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties?
Antwoord
Zie het antwoord op de vragen 46 en 47.
57
Waarom is nationale vervolging in en door Nederland volgens de regering
een betere optie dan de oprichting van een internationaal tribunaal op
basis van een multilateraal verdrag?
Antwoord
Zie het antwoord op de vragen 46 en 47.
58
Waarom is nationale vervolging in en door Nederland volgens de regering
een betere optie dan vervolging door het Internationaal Strafhof?
Antwoord
De bevoegdheid van het Internationaal Strafhof is complementair. Dit
betekent dat het Strafhof slechts kan vervolgen in een zaak als nationale
jurisdicties daar niet toe in staat zijn. Daar is in dit geval geen sprake van.
Daarnaast is het Internationaal Strafhof slechts bevoegd te vervolgen voor
de in het statuut genoemde internationale misdrijven, terwijl het
Nederlandse OM ook voor commune misdrijven kan vervolgen.
59
Wat zijn de inspanningen geweest, na het Russische veto, om alsnog voor
een internationale variant voor vervolging te kiezen? Waarom zijn deze
inspanningen niet geslaagd? Wat stond daaraan in de weg?
Antwoord
Beide opties zijn onderzocht en verder uitgewerkt. Hierbij is met de
JIT-landen gesproken over een groot aantal juridische en praktische
aspecten van de beide opties. Voor de motivering die ten grondslag lag
aan de uiteindelijke keuze, wordt verwezen naar het antwoord op vragen
46 en 47.
60
Was er unanimiteit bij de JIT-landen voor nationale vervolging door
Nederland? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Ja. Alle JIT-landen hebben een voorkeur uitgesproken voor nationale
vervolging en berechting in en door Nederland.
61
Hoe heeft Rusland gereageerd op het nieuws dat Nederland gaat
berechten?
Antwoord
De Russische autoriteiten hebben niet gereageerd op het besluit van de
JIT-landen om de vervolging en berechting in Nederland te laten
plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

15

62
Kunt u nader ingaan op de financiële steun van de JIT-landen voor de
vervolging en berechting in Nederland? Wie financiert welk deel en om
wat voor bedragen gaat het naar schatting?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 53.
63
Is Oekraïne gevraagd om maatregelen te nemen zodat het juridisch
mogelijk wordt om verdachten met de Oekraïense nationaliteit uit te
leveren aan Nederland? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Nederland en Oekraïne hebben gezamenlijk de mogelijkheden verkend
voor een regeling die uit- of overlevering aan Nederland mogelijk zou
maken. Uiteindelijk is geconcludeerd dat geen regeling kon worden
getroffen die in overeenstemming zou zijn met de Oekraïense Grondwet.
Wel is in het bilateraal MH17-verdrag tussen Oekraïne en Nederland de
mogelijkheid gecreëerd om een Oekraïense verdachte die in Oekraïne
wordt aangehouden via een videoverbinding te laten deelnemen aan een
Nederlands proces en om een eventuele straf ten uitvoer te leggen in
Oekraïne.
64
Klopt het dat over de uitlevering van verdachten nu geen afspraken zijn
gemaakt in het bilaterale verdrag met Oekraïne? Zo ja, was dit in
juridisch-technische zin wel mogelijk geweest?
Antwoord
In het bilaterale MH17-verdrag tussen Oekraïne en Nederland is bevestigd
dat waar het gaat om uitlevering van verdachten de bestaande, tussen
Oekraïne en Nederland geldende (uitleverings)verdragen worden
toegepast. Daar waar Oekraïne bij dergelijke verdragen in het licht van de
Grondwet een voorbehoud heeft gemaakt met betrekking tot de uitlevering van eigen onderdanen, blijft dat voorbehoud derhalve van kracht.
Verdachten die in Oekraïne worden aangetroffen en niet de Oekraïense
nationaliteit hebben, kunnen aan Nederland worden uitgeleverd.
65
Op welke wijze is getracht om met Rusland een bilateraal verdrag af te
sluiten ten aanzien van het verhoor van getuigen en deskundigen uit
Rusland en de vervolging, berechting en uitlevering van mogelijke
Russische verdachten?
Antwoord
De Russische Federatie en Nederland zijn partij bij verschillende multilaterale rechtshulpverdragen. Daarnaast kan niet worden uitgesloten dat op
enig moment nadere afspraken wenselijk zijn.
66
Het kabinet refereert in de brief aan afspraken in het verdrag met Oekraïne
over politieke en financiële steun van de JIT-landen. Waaruit bestaat de
financiële steun en hoe zal die worden besteed?
Antwoord
De afspraken over politieke en financiële steun van de JIT-landen aan een
nationaal proces in Nederland worden vastgelegd in Memoranda of
Understanding (MoU’s). Deze MoU’s worden naar verwachting nog dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

16

jaar getekend. De precieze omvang van deze steun en de besteding zijn
nog niet bekend (zie ook het antwoord op vraag 53).
67
Het kabinet schrijft in de brief: «De JIT-landen hebben voor het bepalen
van hun voorkeur de daarvoor geëigende nationale procedures
doorlopen». Wat was in Nederland de daarvoor geëigende procedure en
hoe en wanneer is die doorlopen?
Antwoord
De Nederlandse voorkeur is door het kabinet bepaald en dit besluit is in
de ministerraad genomen. Het besluit over de Nederlandse voorkeur is via
de Ministeriële commissie Vliegramp Oekraïne (MCVO) aan de ministerraad voorgelegd. Ten behoeve van deze besluitvorming is advies van
het OM gevraagd en zijn de JIT-landen verzocht hun voorkeur kenbaar te
maken.
68
Zijn in het bilateraal verdrag ook bepalingen opgenomen over welke
advocaten buitenlandse verdachten mogen bijstaan?. Zo ja, welke zijn dat;
Zo niet, welke regels gelden er dan in de voorgenomen procedure?
Antwoord
De vervolging en berechting is een Nederlands proces en vindt daarmee
ook binnen het Nederlandse straf- en strafprocesrecht plaats. Daarin zijn
ook regels opgenomen over procesvertegenwoordiging.
69
Het kabinet refereert in de brief aan een afspraak tussen de JIT-landen om
«gezamenlijk de grieving nations en andere relevante internationale
organisaties te benaderen voor politieke/of financiële steun». Kunt u nader
aangeven hoe u de invulling daarvan voor u ziet? Voor welk doel denkt u
eventuele financiële steun te gebruiken?
Antwoord
Financiële bijdragen van de JIT-landen en overige Grieving Nations zullen
worden gebruikt om uitgaven die samenhangen met het internationale
karakter van de zaak te bekostigen. Hierbij kan onder andere gedacht
worden aan de kosten van een internationaal perscentrum of het tolken en
vertalen van het proces.
70
Kunt u precies aangeven welke concrete juridische belemmeringen aan
een internationale vervolging in de weg stonden en waarom deze niet
met, bijvoorbeeld, bi- en/of multilaterale verdragsrechtelijke afspraken
kunnen worden ondervangen?
Antwoord
Zie het antwoord op de vragen 46 en 47 en het antwoord op vraag 48.
71
Om welke redenen heeft het Nederlandse Openbaar Ministerie zijn
voorkeur uitgesproken voor de nationale variant?
Antwoord
Het OM heeft zijn voorkeur uitgesproken voor vervolging in en door
Nederland omdat de vervolging en berechting dan plaats zou vinden
binnen de bestaande en beproefde kaders van het Nederlandse straf(proces)recht, de positie van nabestaanden goed is geregeld, het Nederlands
rechtssysteem internationaal een uitstekende reputatie geniet en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

17

Nederland, middels verdragen, met veel landen een juridisch kader is
overeengekomen voor rechtshulp en uitlevering.
72
Wanneer heeft de Nederlandse regering de JIT-landen verzocht hun
voorkeur kenbaar te maken voor de nationale of de internationale variant?
Antwoord
De Nederlandse regering heeft eind april 2017 een verzoek gedaan aan de
JIT-landen om hun voorkeur kenbaar te maken.
73
Om welke redenen hebben de JIT-landen hun voorkeur uitgesproken voor
de nationale variant? Op welk moment hebben zij deze voorkeur uitgesproken? Hadden zij daarvóór een andere voorkeur? Zo ja, wat heeft hen
van mening doen veranderen?
Antwoord
De JIT-landen is op een gegeven moment gevraagd om hun voorkeur uit
te spreken voor een van beide vervolgingsopties. Hen is daartoe ook het
advies van het OM toegestuurd. De JIT-landen hebben slechts eenmaal
hun voorkeur bepaald en deze is dus niet gewijzigd. Ieder land heeft
uiteindelijk zijn eigen afwegingen gemaakt en zijn nationale procedures
voor besluitvorming doorlopen, maar wel op basis van een gemeenschappelijk begrip van hoe beide opties zouden werken. Het unanieme besluit
van de JIT-landen is op 5 juli 2017 bekendgemaakt.
74
Kunt u uitgebreid motiveren op welke wijze de nationale vervolging zal
zijn ingebed in internationale samenwerking? Ligt hier een schriftelijke
afspraak aan ten grondslag? Zo ja, kan de Tweede Kamer die afspraak
inzien? Zo nee, hoe is de inbedding dan verzekerd?
Antwoord
De nationale vervolging door Nederland zal op meerdere manieren zijn
ingebed in internationale samenwerking.
De samenwerking tussen de JIT-landen zal ook in de volgende fase van
het onderzoek worden voortgezet.
De landen wiens opsporingsautoriteiten in het JIT samenwerken hebben
daarnaast afspraken gemaakt over de politieke samenwerking in de
vervolgingsfase en over financiële steun voor de vervolging. Deze
internationale samenwerking zal worden vastgelegd in een tweetal MoU’s
tussen de JIT-landen over politieke respectievelijk financiële samenwerking. Uw Kamer zal een afschrift van de tekst van deze MoU’s
ontvangen, indien de andere JIT-landen daarmee kunnen instemmen.
En vanzelfsprekend geeft ook het met Oekraïne gesloten bilaterale verdrag
uiting aan de internationale samenwerking met het oog op het strafrechtelijke ter verantwoording roepen van betrokkenen bij het neerhalen van
vlucht MH17.
75
Wat wordt bedoeld met de «noodzakelijke voorbereidingen» die in gang
worden gezet nu is gekozen voor vervolging en berechting in Nederland?
Antwoord
Ten eerste betreft dit het ter behandeling aanbieden van de uitvoeringswetgeving aan de Kamer. Vervolgens gaat het om het implementeren van
deze wetgeving en de vele organisatorische en praktische zaken die
samenhangen met het voeren van een complexe stafzaak. Ook moet een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

18

geschikte locatie gevonden worden met alle benodigde voorzieningen,
zoals een veilige videoverbinding.
76
Kan de Tweede Kamer de Memoranda of Understanding (MOU’s) inzien
die zijn ondertekend door de JIT-landen?
Antwoord
Deze MoU’s zijn nog niet ondertekend. Na ondertekening zal de Kamer
een afschrift van de tekst ontvangen, indien de andere JIT-landen
daarmee kunnen instemmen.
77
Bestaat de internationale samenwerking, waarin de nationale vervolging
zal zijn ingebed, enkel uit de JIT-landen of uit meerdere landen?
Antwoord
De MoU’s waarin deze internationale samenwerking zal worden
vastgelegd zullen worden ondertekend door de JIT-landen. De kern van de
internationale samenwerking vindt dus plaats tussen de JIT-landen.
Daarnaast bestaat er de mogelijkheid voor andere landen, waaronder de
Grieving Nations, om een bijdrage te leveren aan de internationale
samenwerking waarin de nationale vervolging zal zijn ingebed. De
JIT-landen zullen de Grieving Nations benaderen om een vrijwillige
financiële bijdrage te vragen (zie ook de antwoorden op vragen 38, 66 en
69).
78
Hoe is verzekerd dat de internationale samenwerking, waarin de nationale
vervolging zal zijn ingebed, de komende jaren zal blijven bestaan? Bestaat
de kans dat de belangen van de verschillende landen uiteen zullen lopen,
waardoor de internationale samenwerking wordt verzwakt?
Antwoord
De internationale samenwerking met de JIT-landen blijft verankerd in de
verwachte voortzetting van het JIT na januari 2018. De JIT-landen hebben
verklaard dat ze de vervolging en berechting in Nederland volledig
steunen en zich blijvend committeren. Daarnaast worden daar door de
JIT-landen twee MoU’s ondertekend over politieke en financiële samenwerking. De JIT-landen hebben zich daarmee duurzaam verbonden aan
een nationale vervolging in Nederland.
79
Welke internationale elementen worden toegevoegd binnen het
bestaande juridische kader aan de vervolging en berechting in Nederland?
Als voorbeeld wordt een internationale klankbordgroep genoemd, maar
welke andere opties staan u voor ogen?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 44.
80
Wat wordt bedoeld met een «klankbordgroep»? Wie nemen zitting in deze
klankbordgroep? Welke taak zal de klankbordgroep hebben? Hoe is dit
vastgelegd?
Antwoord
Over de invulling van een dergelijke klankbordgroep zal nader overleg
plaatsvinden met de JIT-partners. Zie ook het antwoord op vraag 44.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

19

81
Wat is de juridische status van het internationale team dat als klankbordgroep dient voor Nederland?
Antwoord
Een dergelijke klankbordgroep zou een ondersteuning zijn voor het
Nederlandse OM. De formele positie van het Nederlandse OM verandert
hierdoor niet.
82
Zijn er uitzonderingen mogelijk op het grondwettelijk verbod van Oekraïne
en Rusland om onderdanen uit te leveren? Wordt daarover gesproken met
beide landen?
Antwoord
Nederland en Oekraïne hebben gezamenlijk de mogelijkheden verkend
voor een regeling die uit- of overlevering aan Nederland mogelijk zou
maken. Uiteindelijk is geconcludeerd dat geen regeling kon worden
getroffen die in overeenstemming zou zijn met de Oekraïense Grondwet.
In het bilaterale MH17-verdrag tussen Oekraïne en Nederland is de
mogelijkheid gecreëerd om een Oekraïense verdachte die in Oekraïne
wordt aangehouden via een videoverbinding te laten deelnemen aan een
Nederlands proces.
Met de Russische Federatie zijn hierover vooralsnog geen specifieke
afspraken gemaakt.
83
U verwijst in de passage over het Nederlandse rechtssysteem naar
mogelijkheden voor spreekrecht van nabestaanden en de mogelijkheid
voor Nederlandse nabestaanden om het proces van dichtbij te volgen.
Komen die mogelijkheden er ook voor nabestaanden uit andere landen en
zo ja, wie draagt de kosten van reis en verblijf?
Antwoord
In het bilaterale MH17-verdrag wordt de overdracht van strafvervolging
van Oekraïne aan Nederland geregeld zodat daarmee buiten twijfel staat
dat de vervolging plaatsvindt voor alle slachtoffers. Hiermee hebben de
niet-Nederlandse nabestaanden dezelfde rechten als de Nederlandse
nabestaanden. Er wordt naar mogelijkheden gekeken om het voor
niet-Nederlandse nabestaanden mogelijk te maken om bijvoorbeeld hun
spreekrecht via videoverbinding te laten plaatsvinden.
84
Kunt u aangeven hoeveel verdachten op dit moment in beeld zijn?
Antwoord
Het strafrechtelijk onderzoek is nog steeds in volle gang. Over de inhoud
van opsporingsactiviteiten, zoals gegevens die betrekking hebben op het
aantal potentiële verdachten, wordt door het OM geen mededelingen
gedaan vanwege het belang van het onderzoek.
85
Hoe verhoudt artikel 61 van de Russische Grondwet zich tot artikelen 27
en 46 van het Weens Verdragenverdrag?
Antwoord
Op grond van de artikelen 27 en 46 van het Weens Verdragenverdrag mag
een staat zich niet beroepen op een bepaling van nationaal recht om het
niet ten uitvoer leggen van een verdrag te rechtvaardigen. Dit betekent dat
Rusland zich uitsluitend kan beroepen op het grondwettelijk uitleverings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

20

verbod van eigen onderdanen voor zover het geen verdragsrechtelijke
verplichtingen tot het uitleveren van eigen onderdanen is aangegaan.
86
Hoe verhoudt artikel 25 van de Oekraïense Grondwet zich tot artikelen 27
en 46 van het Weens Verdragenverdrag?
Antwoord
Op grond van de artikelen 27 en 46 van het Weens Verdragenverdrag mag
een staat zich niet beroepen op een bepaling van nationaal recht om het
niet ten uitvoer leggen van een verdrag te rechtvaardigen. Dit betekent dat
Oekraïne zich uitsluitend kan beroepen op het grondwettelijk uitleveringsverbod van eigen onderdanen voor zover het geen verdragsrechtelijke
verplichtingen tot het uitleveren van eigen onderdanen is aangegaan.
87
Wanneer zal het strafrechtelijk onderzoek naar verwachting worden
afgerond?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 43.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 997, nr. 102

21