Geestelijke verzorging
in het aardbevingsgebied Groningen

Aandacht voor zingeving en perspectief

Een initiatief van het Platform Kerk & Aardbeving

Kerk & Aardbeving is een platform van kerken in en rond het gebied dat te maken heeft
met de gevolgen van de aardgaswinning. www.kerkenaardbeving.nl

1

Verantwoordelijke organisaties
Dit projectplan is geschreven door de projectgroep. De projectgroep bestaat uit de
volgende organisaties:
1. Platform Kerk & Aardbeving
2. Provinciale Raad van Kerken Groningen & Drenthe
3. Humanistisch Verbond Groningen
4. Bisdom Groningen & Leeuwarden
5. Protestantse Gemeente te Groningen
6. Solidair Groningen & Drenthe
Aanleiding
Er is geestelijk nood onder bewoners van het aardbevingsgebied Groningen als gevolg
van het schadeherstelproces en de versterkingsprocedure. Uit het sociaalpsychologisch
onderzoek Gronings Perspectief van de Rijksuniversiteit Groningen (d.d. 30 januari 2018)
blijkt dat circa 10.000 mensen met aardbevingsgerelateerde gezondheidsklachten
kampen. De projectgroep erkent dit en wil de komende jaren van betekenis zijn voor de
getroffen bewoners.
Uit de verhalen van de bewoners1 van het aardbevingsgebied en de onderzoeken die zijn
uitgevoerd naar hun situatie en welzijn blijkt dat de inwoners te maken hebben met
existentiële nood die is ontstaan als gevolg van gaswinning. De (dreigende) ontwrichting
van de leefsituatie en wooncultuur in het aardbevingsgebied als geheel is het gevolg van
een verwevenheid van verschillende ontwikkelingen en factoren.
 De gaswinning veroorzaakt aardbevingen die leiden tot angst, zorg en materiële
schade.
 De schade aan gebouwen leidt tot onveiligheid, angst, aantasting van het
woonmilieu en waardedaling.
 De versterkingsactiviteiten en aardbevingsbestendiging hebben tot gevolg:
gestutte gebouwen (huizen, boerderijen, enz.), afbraak van huizen,
uithuisplaatsingen voor versterkingsactiviteiten, (tijdelijke) sluiting van
schoolgebouwen en woonvoorzieningen, vertrek van burgers, aantasting van het
sociale milieu, wat leidt tot sociale ontwrichting en gevoelens van ontheemding.
 De manier waarop de aardbevingsschade wordt afgehandeld leidt tot frustratie,
onzekerheid, vernedering, teleurstelling, machteloosheid, boosheid, ongelijkheid,
sociale onrust en verlies van tijd (o.a. voor gezin, vrijwilligerswerk, enz.).2
 Dit wordt versterkt door de opstelling van politieke, commerciële en publieke
instanties (overheid, NAM, enz.,) waardoor verlies van vertrouwen vanwege het
gebrek aan erkenning is ontstaan.

1 https://www.rtvnoord.nl/nieuws/192789/Als-we-alles-hadden-gekregen-wat-is-beloofd-hadden-we-hier-

een-paleis-gehad
https://www.rtvnoord.nl/nieuws/192995/Onafhankelijk-Raadsman-Onzekerheid-over-versterking-maaktmensen-kapot
Zie bijlage met praktijkverhalen
2
Zie ook pagina 39 van het ”Modelplan nafase”, impact, landelijk kennis & adviescentrum voor psychisociale
zorg na rampen Daar spreekt men over “administratief terrorisme” en “Betonnen regels”

2



De gevolgen van de analyse dat Groningen als wingewest de lasten draagt terwijl
de lusten van de opbrengst elders geïnvesteerd zijn brengt gevoelens van onrecht,
achterstelling en krenking met zich mee.

Samengevat kan gezegd worden dat er sprake is van: angst, onveiligheid, onzekerheid,
verlies van vertrouwen en geborgenheid, aantasting van het woonmilieu (collectiviteit),
verlies aan waarde en inkomen, verlies aan toekomstperspectief, rouw, trauma’s, gebrek
aan erkenning. Daarbij is belangrijk om op te merken dat deze gevolgen zich op
verschillende niveaus tegelijk afspelen: individueel en in gezinsverband (micro-niveau), bij
dorpsgemeenschappen (meso-niveau), en in de regio als geheel (macro-niveau).
Probleemstelling
Deze schets van de ontwrichting laat zien dat in noordoost Groningen de zinsverbanden
die mensen vinden in gezinsleven, werk en dorpsgemeenschap (leefsituatie en
wooncultuur) fundamenteel bedreigd en aangetast zijn. Er is sprake zowel van verlies op
verschillende terreinen tegelijk als van een stapeling van problematiek. Daardoor ontstaat
een toenemende complexiteit in de ervaringen van mensen, in hun verhaal en hun verlies.
Parallel aan de langzame ontwrichting van de zinsverbanden, is er ook in sommige
gevallen sprake van een langzame traumatisering.
Doelstelling
Daar waar de problematiek om psychologische behandeling vraagt, zal die geboden
moeten worden. Tegelijk vraagt de problematiek, zoals boven geschetst, ook aandacht
voor de zinsverbanden waarin de bewoners zich bewegen, hun leefsituatie en
wooncultuur, hun (gedeelde) toekomstperspectief, hun basale verlangens naar
vertrouwen, veiligheid, erkenning en rechtvaardigheid, en evenzeer hun diepe ervaringen
van vervreemding, vernedering en verontwaardiging. Daarin kan geestelijke verzorging
een wezenlijke, zo niet onmisbare rol spelen.3
Daarom wil de projectgroep komen tot het aanstellen van geestelijke verzorgers voor het
gebied. Deze geestelijke verzorging overstijgt de kerkmuren en zal dorpsbreed worden
ingezet. De nood is hoog en er kan niet langer worden gewacht met het aanstellen van de
eerste geestelijke verzorgers.
Doelstelling (1ste fase)
Het aanstellen van twee parttime geestelijke verzorgers die de bewoners professioneel
ondersteunen bij het streven naar veerkracht4 en weerbaarheid, bij het rouwen om
verlies, bij behouden en scheppen van de nodige zinsverbanden.5 Daarnaast stellen de
geestelijke verzorgers een plan van aanpak op hoe geestelijke verzorging het beste
duurzaam vormgegeven kan worden in het aardbevingsgebied na de eerste fase.

3

Deze aanpak is niet uniek. De meerwaarde van geestelijke verzorging tijdens crisissen en rampen heeft zich
o.a. bewezen na de vuurwerkramp in Enschede. Daar trokken geestelijke verzorgers, pastores en vrijwilligers
het gebied rond met een handkar om met bewoners in gesprek te gaan en hen te ondersteunen. Zie ook het
artikel in het Dagblad van het Noorden, van mw. J. Gelderloos. http://www.dvhn.nl/Meningen/OpinieGeestelijke-verzorging-van-levensbelang-22884316.html
4
Zie ook het Modelplan Nafase waar “veerkracht” het leidende principe is voor nazorg in de nafase
5
Contextuele zingeving

3

Doelstelling (2e fase)
Op basis van het plan van aanpak wordt geestelijke verzorging in het aardbevingsgebied
verder vormgegeven en uitgewerkt. Geestelijke verzorging moet een vanzelfsprekend
onderdeel worden van de ondersteuningsmogelijkheden die beschikbaar zijn voor de
getroffen bewoners van het aardbevingsgebied. Een stichting is daarbij waarschijnlijk de
best passende organisatievorm. Meer hierover bij de werkwijze 2e fase.
Dit projectplan richt zich op het behalen van de doelstelling van de 1ste fase.
Wat is geestelijke verzorging?
Geestelijke verzorging onderscheidt zich door haar primaire focus op existentiële noden,
bronnen en verbanden en biedt ondersteuning in de manier waarop mensen vanuit hun
waarden, betekenisgeving en levensovertuigingen zich tot hun situatie verhouden.
Essentieel daarin is aandacht voor de context van de personen aan wie deze existentiële
en spirituele zorg wordt verleend.6
In bijzondere of belastende situaties waarin de (vanzelfsprekende) zinsverbanden
aangetast worden, ondersteunen geestelijk verzorgers mensen bij het zoeken naar een
manier om zich tot de situatie te verhouden, om te rouwen waar verlies geleden is, om
zinsverbanden te herstellen of om nieuwe zinsverbanden te scheppen, en om veerkracht
en weerbaarheid te versterken. De geboden ondersteuning richt zich op individuen en op
groepen, als ook op het adviseren van anderen (professionals en vrijwilligers) die in hun
werk met zingevingsvragen geconfronteerd worden. Geestelijke verzorging wordt
geboden met en zonder indicatie, in zowel laagdrempelige contacten als in
georganiseerde verbanden.
Daarnaast en dat is van belang om extra te benadrukken is de geestelijke verzorger niet
gebonden aan een kerk, gemeente en/of sociaal team. Hierdoor kan men de zo
belangrijke neutraliteit waarborgen en het eigene van de functie behouden. Geestelijke
verzorgers verzanden niet in tijdrovende overlegstructuren maar kunnen betrokken
worden bij lokale overheden, sociale teams, kerken en andere organisaties zonder dat de
onafhankelijkheid wordt aangetast. De geestelijke verzorger biedt daarmee een vrijplaats
aan allen die op een zeer laagdrempelige wijze behoefte hebben aan professional die
luistert.
Profijtgroep
Het project komt ten goede aan de getroffen bewoners7 van het aardbevingsgebied.
Naast hulp aan bewoners kan ook hulp geboden worden aan mensen die werkzaam zijn
in het gebied. Te denken valt aan professionals en vrijwilligers van
hulpverleningsorganisaties. Het gebied waar aardbevingen plaatsvinden is een
geografisch groot gebied dat zich niet beperkt tot de Groningse provinciegrenzen. De
6

Professionele geestelijke verzorging biedt, meer formeel gesteld, hulpverlening, advies en ondersteuning
bij zingevingsvragen van existentiële, spirituele, ethische en/of esthetische aard. Vereniging van Geestelijk
Verzorgers, Beroepsstandaard Geestelijk Verzorger, https://vgvz.nl/wpcontent/uploads/2016/06/beroepsstandaard_definitief.pdf, pp. 9 e.v.
7
“Bij getroffenen kan worden gedacht aan direct getroffenen, nabestaanden, verwanten en andere dierbaren.
Maar ook aan degenen die beroepsmatig betrokken zijn bij een ramp of crisis, zoals reddingswerkers en
hulpverleners, zowel uitvoerend als leidinggevend.” Uit de handreiking Rampenspirit, zorg voor de geest, p. 15.

4

focus ligt echter op mensen die te maken hebben met woningversterkende maatregelen,
van schadeprocedures (die moeizaam verlopen) en waar sprake is van sloop, gedwongen
verhuizing en nieuwbouw (bijv. in het dorp Overschild). Er zijn complexe situaties waarin
bijvoorbeeld werknemers van Centrum Veilig Wonen (CVW) naast beoordelaars ook
bewoners zijn. De werknemers maken deel uit van dezelfde samenleving, gaan naar
dezelfde kerk en spelen in hetzelfde voetbalteam als bewoners die (eveneens) geraakt
zijn door de aardbevingsproblematiek. Dat kan voor frictie zorgen. Gezien de
doorloopsnelheid van de medewerkers van CVW blijkt dit een lastige job te zijn.
Doelgroep
De profijtgroep zullen directe ondersteuning ontvangen van de geestelijke verzorgers.
Daarnaast treden hulpverleners zoals maatschappelijke werkers, mensen van Stut en Steun,
vrijwilligers van kerken, buurt- en dorpsverenigingen enz. vaak op als hulpverlener en als
luisterend oor voor mensen in nood, de profijtgroep. Via de doelgroep wil de projectgroep
de profijtgroep bereiken. De geestelijke verzorgers zullen groepsgesprekken, (zo mogelijk)
intervisiebijeenkomsten organiseren en trainingen verzorgen voor de doelgroep om de hulp
aan de profijtgroep te verbeteren. In dit plan wordt dit (theoretische) onderscheid verder
niet benoemt. In praktijk zullen profijtgroep en doelgroep soms door elkaar lopen. Door
deze groepen te onderscheiden wordt de werkwijze verduidelijkt, dat geldt ook voor de aard
van de ondersteuning die per groep verschilt.
Beoogde resultaten
Dit project richt zich primair op de getroffen bewoners van het aardbevingsgebied en
daarnaast op het tijdig afronden van het plan van aanpak om bewoners en organisaties
de komende jaren duurzaam te kunnen voorzien van geestelijke verzorging
(voorbereiding 2e fase).
 De geestelijke verzorgers zijn zichtbaar aanwezig en benaderbaar voor bewoners
door gebruik te maken van de ‘Proatbus’
 Het vormgeven van presentie(pastoraat), het aanwezig-zijn
 Ontwikkeling en verspreiding van informatiemateriaal voor bewoners en
organisaties over wat geestelijke verzorgers kunnen bieden
 Ontwikkeling van een goede verwijsstructuur voor (hulpverlenings-)organisaties
 Het ontwikkelen van trainingen aan vrijwilligers en professionals
 Kennismaking met en aansluiten bij bestaande overlegstructuren van dorp- en
buurtverenigingen (Groninger Dorpen), gasberaad en bewonersinitiatieven
 Geestelijke verzorgers zijn gesprekspartner voor bewoners en relevante
organisaties, zoals hulpverleningsorganisaties, huisartsen, gemeenten, kerken en
dorps- en buurtverenigingen enz.
 Inventarisatie van existentiële nood en zingevingsvragen onder de bewoners
 Het lenigen van directe existentiële nood
 Een logboek dat door de geestelijk verzorgers wordt bijgehouden
 Een plan van aanpak over hoe geestelijke verzorging het beste duurzaam
vormgegeven kan worden in het aardbevingsgebied (voorbereiding 2e fase)
 De projectgroep schrijft artikelen voor lokale, regionale en landelijke media
(functionele PR en wellicht opiniërende artikelen)

5

Ondersteuningsmogelijkheden geestelijke verzorger
De geestelijke verzorger is een specialist als het gaat om zingeving, levensbeschouwing,
spiritualiteit en existentieel welzijn. Grote woorden die betekenis krijgen in gesprekken
van mens tot mens. De ondersteuning kan als volgt worden beschreven:
 Gesprekken, individueel of in groepsverband, met bewoners, o.a. met het oog op
de bevordering van weerbaarheid en veerkracht
 Aandacht bieden voor verlieservaringen en rouw
 Het beluisteren en, indien gewenst, optekenen van persoonlijke verhalen
 Het beluisteren en, indien gewenst, optekenen van verhalen en toekomstbeelden
van dorpen en gemeenschappen die de leefbaarheid bevorderen
Dienstverlening en samenwerking
 Het optreden als vertrouwenspersoon, c.q. bemiddelen bij bijzondere nood
 Het leggen van verbindingen tussen verschillende gemeenschappen en hun
initiatieven
 Nauw samenwerken en direct contact onderhouden met maatschappelijk werk,
sociale teams van gemeenten, versterkingspunten van de Nationaal Coördinator
Groningen en psychologische hulpverlening, kerken, dorp- en buurtverenigingen
 Het verzorgen van trainingen aan professionals en vrijwilligers
Advisering en onderzoek




Het adviseren van professionals en vrijwilligers van hulpverleningsinstanties,
kerken, enz. met het oog op aandacht voor existentiële en zinvragen ten aanzien
van de gaswinnings-problematiek
Contact onderhouden met onderzoekers om de situatie met betrekking tot
geestelijk welzijn en zingeving beter te verstaan en de mogelijkheden om daarop
adequaat in te gaan8

Samengevat: geestelijke verzorgers bieden aandacht, begeleiding en crisisinterventie aan
bewoners en organisaties die te maken hebben met de gevolgen van de aardbevingen en
zijn in staat deze expertise tijdens trainingen over te dragen aan professionals en
vrijwilligers. Het eerste jaar zal met name de nadruk liggen op directe ondersteuning van
bewoners en op de voorbereidingen voor de tweede fase.
8

De Rijks Universiteit Groningen (RUG) en de Protestantse Theologische Universiteit ontwikkelen een
onderzoekstraject, dat parallel aan dit project wordt opgestart. Het traject bevat drie elementen:
expertsmeetings, postdoc en promotieonderzoek. Alle drie elementen bieden een onderzoeksbasis voor een
wetenschappelijke reflectie op het feitelijk aanbod van geestelijke verzorging zoals in dit projectplan is
beschreven. De expertsmeetings worden hier uitgelicht: voor een drietal bijeenkomsten zullen experts- en
ervaringsdeskundigen uitgenodigd worden. Op 5 november 2018 wordt een focusgesprek gehouden met het
oog op ervaringen met geestelijke zorg bij incidenten en rampen zoals er geweest zijn in de Bijlmer, Enschede,
Volendam, Apeldoorn, enz. en bij langdurende, maar eveneens ontwrichtende situaties zoals bij de gevolgen
van MKZ-, vogelgriep- en Q-koorts epidemieën. Op 21 januari 2019 volgt een focusgesprek met het oog op de
specifieke ervaringen met geestelijke zorg in het aardbevingsgebied van noordoost Groningen. Op 11 maart
2019 wordt de balans opgenomen en interactief aan een ‘zorgontwerp’ gewerkt. Daarnaast gaat een student
van de RUG tijdens het collegejaar (2017-2018 grotendeels) haar scriptie schrijven rondom deze thematiek.
Haar focus betreft een (internationaal) literatuuronderzoek om zo in kaart te brengen wat er over de thematiek
van geestelijke verzorging (chaplaincy/spiritual care) bij rampen onderzocht is. (n.a.v. de tekst van prof. M.
Walton en dr. J.K. Muthert). Het project wordt d.m.v. het onderzoekstraject op wettenschappelijke wijze
gemonitord.

6

Werkwijze
De eerste geestelijke verzorgers die specifiek worden aangesteld voor de ondersteuning
van de bewoners van het aardbevingsgebied zullen gaandeweg ontdekken hoe
ondersteuning het beste vormgegeven kan worden. De verwachting is dat deze
geestelijke verzorgers een kwartiermakerfunctie gaan vervullen voor een groter team dat
voor een aantal jaren betrokken blijft bij bewoners en organisaties. Op basis van hun
ervaringen, contacten in het netwerk en beschikbare mogelijkheden wordt een plan van
aanpak opgesteld. Het plan dient als uitgangspunt om geestelijke verzorging na het
eerste projectjaar op een duurzame wijze te verankeren. De projectgroep wil echter snel
starten door het aanstellen van twee parttime geestelijke verzorgers voor 1 fte.
Belangrijk is dat de geestelijke verzorgers snel in beeld komen bij de diverse
hulpverleningsorganisaties die al contact hebben met de getroffen bewoners. Zij kunnen
bewoners doorverwijzen. Hetzelfde geldt voor kerken en andere organisaties die door
bewoners benaderd worden voor ondersteuning. Er zal daarom gewerkt worden aan een
verwijsstructuur.
Het beginstadium van het project zal voornamelijk bestaan uit veel netwerken en
‘showing the flag’. De geestelijke verzorgers laten zien dat zij er zijn voor de bewoners
(vanuit de presentiemethodiek). Het winnen van vertrouwen door aanwezig te zijn
tijdens bewonersinitiatieven, gasberaad, bijeenkomsten van dorp- en buurtverenigingen
is van groot belang. Het gaat om het opbouwen van vertrouwen. De geestelijke
verzorgers komen bij voorkeur uit het aardbevingsgebied en zijn vertrouwd met de
problematiek alsmede de Groningse cultuur en zijn in staat om aan te sluiten bij de
bewoners en organisaties.
Gezien de voorzichtige aard van de Groningers ligt het voor de hand om zo veel mogelijk
bij hen aan te sluiten. Het hebben van een ‘Proatbus’ is een mooie eerste stap. Het gaat
hierbij om aanwezig zijn en aansluiten bij bewoners. Het gaat om presentie. De bus
(camper of iets wat daar op lijkt) rijdt door het bevingsgebied en doet op deze wijze vele
dorpen en plaatsen aan. Een kop koffie en een plak Grunniger Kouke om het gesprek op
gang te brengen is altijd aanwezig, evenals een doos tissues. De geestelijke verzorgers
hebben geen kantoor, maar gaan er op uit. De geestelijke verzorgers hebben een
handen-uit-de-mouwen-houding en zijn actief. Met de Proatbus worden de dorpen en de
bijeenkomsten bezocht. De bus maakt de problematiek op een eigentijdse wijze zichtbaar
en bewoners krijgen de kans om hun eigen zorgen en gevoelens bespreekbaar te maken.
De Proatbus is een middel dat multifunctioneel inzetbaar is.
Daarnaast zullen de geestelijke verzorgers zich via dorp- en buurtverenigingen, scholen
en andere informele netwerken zich presenteren. Het meest eenvoudig is om aan te
sluiten bij bestaande overlegsituaties en waar mogelijk verbindingen tussen organisaties
te leggen. Het hebben van inloopmogelijkheden (spreekuren) op centraal gelegen
locaties behoort ook tot de middelen die de geestelijke verzorgers tot hun beschikking
hebben.
In de opstartfase wordt aansprekend informatiemateriaal ontwikkeld. Het materiaal
wordt verspreid onder relevante organisaties. Ook zullen lokale, provinciale kranten en
7

ook nieuwszenders worden benaderd om het werk van de geestelijke verzorgers onder
de aandacht te brengen.
Het is de taak van de geestelijke verzorgers om naast individuele gesprekken met
bewoners, groepsgesprekken te voeren met kerken (voorgangers, diaconieën en
bestuurders). Hetzelfde geldt voor hulpverleners van bijvoorbeeld sociale teams,
huisartsen en maatschappelijk werkers. Het platform Kerk & Aardbeving signaleert dat
kerken zich vaak niet goed raad weten met de ontstane situatie. De geestelijke
verzorgers kunnen hierin adviseren. De geestelijke verzorgers trainen vrijwilligers en
professionals om bewoners (nog) beter te kunnen begeleiden op het gebied van
zingevingen emotionele en sociale steun. Vrijwilligers zijn afkomstig uit kerken, buurt- en
dorpsverenigingen, andere vrijwilligersorganisatie en tenslotte kunnen vrijwilligers ook
aanmelden voor een training. De verwachting is dat in de beginfase het vooral zal gaan
om ontwikkeling van trainingen en niet zo zeer om uitvoering.
Vrijwilligers kunnen worden ingezet als gesprekspartner voor bewoners. Zij kunnen met
de geestelijke verzorgers optrekken om aanwezig te zijn tijdens de verschillende
overleggen, diverse hand- en spandiensten verrichten en een actieve bijdrage vervullen
wanneer hulp wordt ingeroepen.
De ervaringen uit de contacten met bewoners en organisaties worden vertaald in een
plan van aanpak. Gaandeweg ontwikkelen de geestelijke verzorgers een aanpak die goed
aansluit bij de bewoners en organisaties. Het plan dient vervolgens als leidraad voor het
vervolgtraject. De projectgroep is betrokken bij de totstandkoming van het plan en de te
nemen vervolgstappen.
Tweede fase
De geestelijke verzorgers kunnen voor het eerste jaar als projectmedewerkers worden
ondergebracht bij Solidair Groningen & Drenthe. In die periode zal een duurzame
oplossing voor de geestelijke verzorgers worden ontwikkeld. Daarbij wordt gedacht aan
het oprichten van een stichting die als werkgever fungeert voor een team van geestelijke
verzorgers (omvang 3 a. 5 fte). Deze stichting wordt gevormd door diverse organisaties
met verschillende levensbeschouwelijke achtergronden die actief zijn in het
aardbevingsgebied. De projectgroep vindt het belangrijk dat na het eerste jaar direct
opgeschaald kan worden naar drie en vervolgens naar vijf geestelijke verzorgers.
Projectorganisatie en samenwerkingspartners
Het projectteam bestaat uit een zestal organisaties die zich gezamenlijk verantwoordelijk
voelen voor de uitvoering van het projectplan. Via deze organisatie is een groot netwerk
beschikbaar van diverse organisaties die actief zijn in het aardbevingsgebied. Het
draagvlak is daardoor groot en wordt nog groter door de urgentie van het probleem en
de bereidheid van (mogelijke) samenwerkingspartners. De initiatiefnemer van het project
is het platform Kerk en Aardbeving. Solidair Groningen & Drenthe is de penvoerder en
aanspreekpunt voor financiers en andere samenwerkingspartners. De onderstaande
organisaties vormen de projectgroep.
 Platform Kerk & Aardbeving
 Provinciale Raad van Kerken Groningen & Drenthe
 Humanistisch Verbond Groningen
8





Protestantse Gemeente te Groningen
Bisdom Groningen & Leeuwarden
Solidair Groningen & Drenthe

Mogelijke samenwerkingspartners
Steunpunt Stut en Steun, voor ondersteuning rondom afhandeling aardbevingsschade
Gemeenten en sociale teams
Huisartsen en medische centra
Dorps- en buurtvereniging
Kerken: diaconieën en Parochiële Caritas Instellingen
Enz.
Projectperiode
Het project vangt aan op 1 september 2018 (of zoveel eerder of later indien voldoende
financiering beschikbaar is) en loopt door tot 31 augustus 2019. Het rapport met daarin
het plan van aanpak is gereed op 1 april 2019.

9

Begroting/ Dekkingsplan
Voor het aanstellen van twee parttime geestelijke verzorgers voor de eerste fase, activiteitenkosten en de aanschaf van de Proatbus, etc.
zijn de bedragen gemoeid die vermeld staan onder “Jaar 2018/2019”. De begroting maakt inzichtelijk welke kosten er gemaakt gaan worden
voor de eerste vijf jaren en hoe de projectgroep denkt de getroffen bewoners duurzaam te kunnen voorzien van de mogelijkheid tot
geestelijke verzorging. De inkomsten voor het eerste projectjaar zijn minimaal nodig om te kunnen starten. De jaren daarna kan worden
opgeschaald omdat er meer hulp nodig is. De begroting kan ook omlaag worden gebracht omdat er bijvoorbeeld meer gebruik gemaakt
gaat worden van (getrainde) vrijwilligers.

Projectbegroting en dekkingsplan
"Geestelijke verzorging in aardbevingsgebied Groningen"
Projectbegroting

Jaar 2018/2019
uren bedrag

Jaar 2019/2020
uren
bedrag

Jaar 2020/2021
uren
bedrag

Jaar 2021/2022
uren bedrag

Jaar 2022/2023
uren bedrag

Twee parttime geestelijk verzorgers
1872 € 100.000
Uitbreiding twee extra fulltime GV-ers
€0
Uitbreiding twee extra fulltime GV-ers
€0
Oprichting stichting, beg.- en onderst. opstartproces
€ 30.000
Administratieve ondersteuning
€ 5.000
Aanschaf Proatbus en aanpassingskosten
€ 10.000
Aanschaf tweede of derde Proatbus en aanpassingskosten
€0
Onderhoud, brandstof, verz. Proatbus(sen)
€ 5.000
Activiteitenbudget
€ 10.000
Extra reiskosten
€ 5.000

1872
3744

€ 100.000
€ 200.000
€0
€ 10.000
€ 10.000
€0
10.000
€ 10.000
€ 15.000
€ 15.000

1872
3744
3744

€ 100.000
€ 200.000
€ 200.000
€0
€ 15.000
€0
€ 10.000
€ 15.000
€ 20.000
€ 25.000

1872 € 100.000
3744 € 200.000
3744 € 200.000
€0
€ 15.000
€0
€0
€ 15.000
€ 20.000
€ 25.000

1872 € 100.000
3744 € 200.000
3744 € 200.000
€0
€ 15.000
€0
€0
€ 15.000
€ 20.000
€ 25.000

Totalen
Totalen fte

5616
3

€ 370.000

9360
5

€ 585.000

9360 € 575.000
5

9360 € 575.000
5

€0
€ 10.000
€ 10.000
€ 5.000
€ 10.000
€ 10.000
€ 525.000
€ 15.000
€ 585.000

€0
€ 10.000
€0
€0
€ 10.000
€0
€ 525.000
€ 30.000
€ 575.000

€0
€ 10.000
€0
€0
€0
€0
€ 525.000
€ 40.000
€ 575.000

Dekkingsplan
Crowdfunding Proatbus(sen)
Kerken (PCI'en en Diaconieën)
Kansfonds
PIN fonds
Maatschappij van Welstand
Stichting Rotterdam
Ministerie(s)
Overige fondsen
Eindtotaal

1872 € 165.000
1

€ 10.000
€ 30.000
€ 50.000
€ 15.000
€ 30.000
€ 30.000
???
???
€ 165.000

€0
€ 10.000
€ 20.000
€ 10.000
€ 20.000
€ 20.000
€ 275.000
1€ 15.000
€ 370.000

Bijlage
Verhaal van Jitse van der Wal, predikant Gereformeerde Vrijgemaakte Kerk Appingedam
Mail verstuurd op vrijdag 20 april 2018.
LUISTEREN MET JE HART NAAR MOEDELOZE MENSEN
Helaas: scheuren in huizen zijn geworden tot scheuren in mensen
Vrij snel na de beving van Huizinge (2012) krijg ik te maken met een gezin met een aantal
kinderen, waarvan het huis onveilig is geworden. De achtergevel dreigt om te gaan. Daar
worden flinke stutten tegen aan gezet. Tegelijk roept het indringende vragen op rond het
wonen in dit huis. Vragen die de ouders delen met mij als hun predikant. Vragen die intenser
worden door de enorme strijd die zich ontwikkelt met de NAM als veroorzaker en schadeafhandelaar. Hoe is die combinatie ooit mogelijk geworden ? Na lange jaren van gedoe
belandt dit gezin in een huurwoning in de regio Assen. Inmiddels zitten ze weer op een
andere plek in een huurhuis, omdat mee door al deze ellende hun eigen bedrijf ook nog eens
failliet gegaan is.
De man van dit gezin is een tijd helemaal opgeslokt geraakt door de aandacht voor deze
scheuren in zijn huis, dat het ook bij hem leidt tot diepe scheuren in zijn ziel.
Inmiddels gaat het gelukkig beter met dit gezin, maar wat gebeurd is heeft nog lange tijd
impact op hun leven. Als predikant / geestelijk verzorger heb ik jaren met hun kunnen
oplopen, luisteren naar wat er speelt, met hun mee kunnen denken.
Ze zijn daar erg dankbaar voor en onderstrepen de noodzaak van geestelijke zorg.
Hun buurman krijgt wat later in de tijd ook met de gevolgen van de gaswinning te maken. Hij
heeft zijn huis horen kraken. Ondergrondse geluiden die schrikaanjagend zijn. Een
vervolgens een steeds meer kapot rakende woning in zijn bezit. Ook hij wordt murw
gemaakt door de NAM en alle instanties die uit de grond gestampt zijn. De strijd voor recht
kost hem zijn huwelijk. Dat horen we helaas vaker. Ook bij hem komen de grote vragen naar
zin van leven boven; als niet-christen is hij blij met het luisterend oor en open hart wat ik
hem kan bieden. Zo komt hij verder tot op die dag dat de NAM overstag gegaan is… heel
bijzonder ! Noodzaak van geestelijke zorg ?
Voor hem is dat geen vraag: absoluut !
Een jong gezin krijgt te maken met schade in hun oude woning in het hart van een klein dorp
boven Appingedam. Uit onderzoek blijkt, dat er bijna geen fundering onder dit huis zit. Wel
is het een woning met zware balken in het plafond.
Ook hier weer: veel strijd met de NAM etc, schrijnend geval geworden wat weinig opschiet,
verhuizen naar een huurwoning in de buurt van Veendam, eindeloos verhaal tot eindelijk
hun huis wordt opgekocht. Daarvoor is de man en vader wel een aantal keren uit de running
geweest op zijn werk. Daarnaast hebben ze in de tijd van wonen in de regio Veendam en
aansluiting bij een kerkgemeenschap daar geen steun ervaren vanuit die kerkgemeenschap.
Na een halfjaar kwamen ze, terwijl ze daar bleven wonen, terug naar kerkelijk Appingedam.
Omdat de scheuren in de ziel vanuit hier wel aandacht kregen. Na de moeilijke keus om wel
of niet in de gaswinningsregio een huis te gaan kopen, hebben ze toch om die
verbondenheid met mensen een keus gemaakt voor deze regio: dit gezin woont nu in een
dorp iets dichter bij Appingedam dan waar het gewoond heeft. Geestelijke zorg ? Zonder
hadden ze het niet gered. Dreiging van niet verder willen leven was op een zeker moment
1

heel groot bij vooral de man en vader. Inmiddels heeft hij levensruimte terug: wat een
Godsgeschenk om met mijn gezin in dit nieuwe huis te mogen wonen.
En dan de versterkingsellende: gezinnen die overrompeld worden in Opwierde-Zuid door de
tegenstelling van versterken van hun eigen koopwoningen die zwak getypeerd worden en de
sloop /nieuwbouw van sterkere vooral huurwoningen.
Dat geeft grote vragen rond veiligheid voor deze vooral jonge gezinnen. Stel je voor er komt
een beving waarbij het huis instort; wie van mijn kinderen pak ik het eerst ?
Vragen rond de kern van leven en veiligheid. Daar is een luisterend oor en een open hart voor
nodig. En het wordt gewaardeerd wanneer je dat kunt bieden. Geestelijke zorg ? Geen
vraagteken ! Noodzaak.
En zo kan ik nog veel meer verhalen schrijven wanneer ik daar tijd voor zou hebben.
Ervaringen van mensen die een eigen verhaal met je delen, rond kerkdiensten waarin ik ben
voorgegaan in het Noorden, rond ontmoetingen op straat, bij samenkomsten van Platform
Kerk en Aardbeving, bij huisarts en fysiotherapeut (op vrijdagmiddag toen ik zelf behandeld
moest worden: ‘Ik heb de hele week alleen maar aardbevingsslachtoffers gehad’), op een
boerenbijeenkomst, bij de hongerstakers.
En dan die andere kant: het luisterend oor en open hart voor wie zich bezig houden met
schadeherstel en versterking. Medewerkers van CVW, van NCG, van lokale politiek
(burgemeester en wethouders): ook zij, hebben net als alle anderen, een klankbord nodig
om vol te kunnen houden in een leefwereld waarin teveel gebeurt.
Die rol hebben geestelijk verzorgers ook. En dat vullen nu vaak een aantal lokale predikanten
in, die zelf in de veelheid van taken vastraken. Of van wie het niet gewaardeerd wordt door
de kerkelijke achterban dat ze zich daarvoor inzetten.
Ook rond de hongerstaker(s) en het team daaromheen zie je de noodzaak van reflectie, van
bezinning op het leven en de invulling daarvan in wat er hier en nu zich afspeelt. Platform
Kerk en Aardbeving en de oecumenische vieringen werden speciaal genoemd als erg
waardevol voor deze groep moedeloze en machteloze mensen die geen ander middel ziet
dan een hongerstaking om de machten in Nederland in beweging te krijgen.
Wie zorgt voor de geestelijk verzorgers ? Want vergeet niet, dat ook hun ziel veel te
verduren krijgt, zeker wanneer zij zelf in de gaswinningsregio leven, wonen en werken. Met
ook de dreiging voor hen en hun eventuele eigen gezinnen.
Een psycholoog die in haar werk veel met deze ellende te maken heeft en ook bij de
hongerstaker(s) betrokken is liet emotievol horen wat het met haarzelf doet.
Dat gebeurde op een bijeenkomst die door het kamp van de hongerstaker(s) georganiseerd
was. Helpers zijn ook kwetsbare mensen!
Jitse van der Wal,
getrouwd, kinderen uit huis,
bewoner van Appingedam,
predikant GKV Appingedam,
voorzitter Platform Kerk en Aardbeving,
voorzitter ChristenUnie Appingedam
2

Mail van Liebrecht P. Hellinga, predikant Baptistengemeente Appingedam
Verstuurd op vrijdag 20 april 2018.
Hallo Jacobine, Jitse, Marco en Gerard Agterkamp,
Mensen van Stut & Steun hebben aangegeven dat het zeer wenselijk is dat er Geestelijk
Verzorgers in het Gaswinningsgebied komen. Mensen willen graag hun verhaal kwijt kunnen
op zo'n manier dat zij verder kunnen met hun leven. Dit betreft geen mensen met psychische
problemen. Dit betreft mensen die zijn vastgelopen in onderhandelingen met de NAM.
Mensen die toenemende vragen hebben n.a.v. nieuwe ontwikkelingen nu de gaskraan zal
worden dichtgedraaid. enz.
Stichting Groninger Dorpen heeft bij monde van Meindert Schollema en Maartje Kiep
aangegeven dat de behoefte naar Geestelijk Verzorgers groot is. St. Groninger Dorpen is met
regelmaat in Groninger dorpen en spreekt bewoners/gedupeerden. Zij constateren dat de
vragen van mensen toenemen, zonder dat er antwoorden komen. De toenemende
onzekerheid is voor een toenemende groep mensen een probleem: men weet niet waar men
aan toe is. Hun leven dreigt stil komen te staan.
Mensen van de organisatie "Ons laand, ons lu" vragen om Geestelijk Verzorgers vanwege de
vele mensen die zijn vastgelopen, geen uitweg meer zien, een aantal suïcidaal blijkt te zijn.
Onlangs gebeld door gemeenteleden: de toegezegde plannen t.a.v. sloop/nieuwbouw zijn
teruggedraaid zonder overleg. Tevens geen duidelijkheid over vervolg. Het betreft mensen
die op leeftijd beginnen te raken en door lichamelijke beperking minder mobiel zijn. Ze
wisten niet hoe verder ... Hun leven dreigt stil te komen staan. Mentaal gezonde mensen die
in een zeer onduidelijke situatie terecht zijn gekomen wat hun leven geen goed doet.
met groet,
Liebrecht

3

Mail van Jan Hommes, Predikant van de Protestantse gemeente de Woldkerken te
Schildwolde-Overschild-Hellum-Noordbroek
Verstuurd ergens in februari 2018
Gisteravond, donderdag 25 januari, was er in Schildwolde een bijeenkomst van wat we
noemen een Diakkonaal Platform of Diakonale Raad. Daar waren alle diakenen aanwezig
vanuit de voormalige gemeente Slochteren (inclusief Overschild bijvoorbeeld) evenals
Humanitas (vanuit Hoogezand), de gemeente Midden Groningen middels hun Sociaal team
en Edzesheerd.
Te gast waren drie bewonersbegeleiders van Nationaal Coordinator Groningen, die moeten
zorgen voor een goed lopend proces rond de versteviging, in dit geval van Overschild. Zij
hebben verteld hoe dat in z’n werk gaat en wat er gebeurt. Interessant en verhelderend,
nuchter en eerlijk, zo kwam het over tenminste. Het is duidelijk dat Overschild op de schop
gaat, en behoorlijk, met veel overlast gedurende een aantal jaren. De bewonersbegeleiders
spreken met alle mensen, dat hebben ze al gedaan en blijven ze doen: zij brengen de
boodschappen en inventariseren problemen. Zij komen dus achter de voordeur. Als
kerkelijke gemeenten hebben we minder insteek bij gezinnen daar, maar zij merken wel
kerkelijke betrokkenheid; zij merken ook sociale problematiek.
Ik vroeg de bewonersbegeleiders hoe zij aankeken tegen een poging van het Platform Kerk
en Aardbeving om middelen te genereren om geestelijke verzorging in het gehele gebied te
realiseren. Zij zouden deze deskundigheid graag toevoegen. De inzet voor de bewoners op
sociaal en maatschappelijk terrein loopt via de gemeente, die twee extra mensen heeft
aangesteld om dat te doen. Eigenlijk wist niemand van het bestaan van het platform; zij
wisten ook niet van een initiatief om menskracht in te zetten als geestelijke verzorging. Zij
zouden dat wel toejuichen. Als plaatselijke kerken doen we wat we kunnen met onze
mensen.
Ik geef dit door, zo heb ik beloofd de bewonersbegeleiders en aan de man van het sociaal
team van de gemeente, aan jullie, zodat vanuit het platform wellicht contact kan worden
gelegd. De bewonersbegeleiders zitten op dit moment in de Pompel, dorpshuis in Overschild
en aanspreekpunt is Floor Alberts; de man van de gemeente die in het sociaal team dit werk
doet is Eef Goesten (eef.goesten@slochteren.nl, 0630487356) of algemeen
sociaalteam@slochteren.nl. Ik denk dat contacten met hen vruchtbaar kunnen zijn.

4