Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2476
Vragen van de leden Beckerman en Futselaar (beiden SP) aan de Minister
van Economische Zaken en Klimaat over het bericht dat gemeente Enschede
niets weet van geplande zoutwinning (ingezonden 30 mei 2018).
Antwoord van Minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen
19 juni 2018).
Vraag 1
Hoe oordeelt u over het feit dat de gemeente Enschede niet op de hoogte is
van de plannen van een Duits bedrijf om zout te winnen binnen de
gemeente?1 Waarom heeft u nagelaten in overleg met de gemeente Enschede
te treden?
Antwoord 1
Ik ben het eens met het standpunt van de gemeente Enschede over de door
haar gewenste rol in de vergunningenprocessen voor de zoutwinning. In de
per 1 januari 2017 gewijzigde Mijnbouwwet is de adviesrol voor gemeenten
bij de afgeving van vergunningen bij mijnbouwprojecten wettelijk vastgelegd.
In 2011 heeft het Duitse bedrijf Salzgewinnungsgesellschaft Westfalen (SGW)
een winningsvergunning voor zout aangevraagd bij het Ministerie van
Economische Zaken. Als onderdeel van de toenmalige formele procedure is
hierover advies gevraagd aan Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), TNO, de
provincie Overijssel en de Mijnraad. De provincie Overijssel heeft op
6 februari 2013 aangegeven geen advies te willen geven. Op basis van de
ontvangen adviezen is de winningsvergunning voor zout in 2014 aan SGW
verleend. Dit besluit is conform de toen gebruikelijke procedure gepubliceerd
in de Staatscourant en opgenomen in het vergunningenoverzicht op
www.nlog.nl. De winningsvergunning wordt sinds 2014 jaarlijks vermeld in
het jaarverslag «Delfstoffen en Aardwarmte in Nederland». Via dit jaarverslag
worden alle opsporings-, winnings- en opslagactiviteiten in Nederland en het
Nederlandse deel van het Continentaal plat, vallend onder het regime van de
Mijnbouwwet, gezamenlijk gerapporteerd.
Ik heb geen correspondentie gevonden waaruit is gebleken dat de gemeente
in 2011 en 2014 is geïnformeerd over respectievelijk de aanvraag en het
besluit omtrent het winningsplan van SWG. Destijds had een gemeente geen

1

ah-tk-20172018-2476
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://nos.nl/artikel/2233328-duits-bedrijf-wil-zout-winnen-in-enschede-gemeente-weet-vanniets.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

formele rol in de procedure en werden de regionale aspecten betrokken via
het adviestraject van de provincie. Dat is, zoals hierboven al genoemd, nu
anders.
Vraag 2
Erkent u dat het ongehoord is dat het onder de oude Mijnbouwwet mogelijk
is geweest dat ook de Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) en de Mijnraad
niet in gesprek met de gemeente zijn gegaan? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 2
Tot 1 januari 2017 waren de gemeenten geen formele adviseur op basis van
de Mijnbouwwet in het vergunningenproces voor mijnbouwactiviteiten. Met
de gewijzigde mijnbouwwet hebben de gemeenten een formele rol (gecoördineerd door de provincie) bij de vergunningverlening voor een winningsvergunning als een eigenstandige adviesrol bij het winningsplan. De procedure
van het winningsplan, dat goedgekeurd moet zijn voordat het zout gewonnen
kan worden, volgt de uitgebreide voorbereidingsprocedure, wat betekent dat
iedereen de mogelijkheid krijgt zienswijzen in te dienen. Als onderdeel van
deze procedure wordt vooroverleg gevoerd met de provincie, betrokken
gemeenten en waterschappen en worden er voor de bewoners informatieavonden georganiseerd.
Daarnaast heeft de gemeenteraad de bevoegdheid om de voorgestane
zoutwinningslocaties planologisch in te passen. Dit kan met een door de
gemeenteraad vast te stellen bestemmingsplan of met de afgifte van een
verklaring van geen bedenkingen indien een omgevingsvergunning voor
planologische inpassing wordt aangevraagd.
In de oude en ook in de gewijzigde Mijnbouwwet waren en zijn er voor SodM
en de Mijnraad geen beperkingen of verplichtingen opgenomen ten aanzien
van contacten met de regionale overheden. Het staat de toezichthouder en de
Mijnraad vrij om naar eigen inzicht met een ieder te overleggen. Ik laat dit ter
beoordeling over aan SodM en de Mijnraad.
Vraag 3
Deelt u de mening dat een gemeente zelf het laatste woord hoort te hebben
ten aanzien van zulke ingrijpende activiteiten? Graag een toelichting.
Antwoord 3
Nee, die mening deel ik niet. De Minister van Economische Zaken en Klimaat
is conform de Mijnbouwwet bevoegd om besluiten te nemen over mijnbouw.
Dergelijk besluiten kunnen ingrijpend zijn en daarom worden zorgvuldige
procedures gevolgd, waarbij advies wordt gevraagd aan SodM, TNO,
Technische commissie bodembeweging, gemeenten, waterschappen en de
provincie. De belangen van de gemeenten zijn niet de enige belangen die bij
deze besluiten spelen, en daarom is het passend dat de afweging op
nationaal niveau wordt gemaakt.
Vraag 4
Welke risico’s zijn verbonden aan deze zoutwinningactiviteiten? Kunt u het
gevaar van bodemdaling verder toelichten?
Antwoord 4
SodM heeft op 31 mei 2018 het rapport «Staat van de sector Zout»2
gepubliceerd. In het rapport worden de risico’s van de zoutwinning benoemd
en geeft de toezichthouder aanbevelingen aan de desbetreffende bedrijven en
het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Ik heb voor dit antwoord
gebruik gemaakt van informatie uit de «Staat van de sector Zout» en een
brief3 aan uw Kamer over de zoutcavernes in Twente.
Zout wordt in Nederland gewonnen door oplosmijnbouw, waarbij in de
bodem holtes (cavernes) ontstaan die gevuld zijn met pekel. De belangrijkste
risico’s hangen samen met bodemdaling en verontreinigen van de bodem. De

2

www.sodm.nl/onderwerpen/zoutwinning/documenten/rapporten/2018/05/31/staat-van-desector-zout
3
Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel 1541

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

zoutwinning leidt altijd tot een zekere mate van bodemdaling, die in de
meeste situaties goed in te schatten en te volgen is. Bodemdaling kan in
bepaalde mate wel negatieve effecten hebben op de waterhuishouding en de
infrastructuur in het gebied. Om die reden wordt dan ook een maximum
gesteld aan de bodemdaling, waarbij de te verwachten negatieve effecten
niet of in acceptabele mate aanwezig zijn. Tijdens de winning is de bodemdaling redelijk goed voorspelbaar, en wordt gemeten volgens een verplicht
meetplan. De winning stopt voordat de maximaal toegestane bodemdaling is
bereikt.
SodM geeft aan dat bodemdaling kan leiden tot schade aan gebouwen,
infrastructuur, natuur en landbouw. Bij ongelijkmatige bodemdaling kunnen
spanningen in gebouwen leiden tot schade. Hiervoor zijn evenwel verschillen
in zettingen tussen onderdelen van een gebouw nodig die bij zoutwinning
nog nooit zijn waargenomen.
In Twente zijn 61 cavernes die mogelijk instabiel worden in de nabije of in de
verre toekomst. Deze potentieel onstabiele cavérnes zijn ontstaan door de
zoutwinning in de periode 1963 tot 1980. De tekenen van instabiliteit zijn
goed meetbaar. De ervaring leert dat als deze zich voordoen er voldoende tijd
is (jaren) voor het nemen van maatregelen, zodat effecten aan de oppervlakte
zullen uitblijven ofwel de schadelijke gevolgen beperkt kunnen worden.
Hiermee is het risico van de potentieel instabiele cavernes goed beheersbaar.
Na 1980 is AkzoNobel overgestapt op een andere winningsmethode,
waardoor er enkel kleinere cavernes werden geproduceerd. Deze kleinere
cavernes zijn stabiel en geven aanleiding voor slechts een geringe bodemdaling.
SodM heeft op 24 april 2018 besloten om het verscherpt toezicht op
AkzoNobel te handhaven. Uit de brief4 aan Akzonobel blijkt dat men heeft
afgesproken om uiterlijk 1 september 2018 te komen met een plan om te
onderzoeken en vast te stellen op welke wijze de cavernes in Heiligerlee en
Hengelo kunnen worden verlaten. De verantwoordelijkheid voor de beheersing van de risico’s van deze cavernes ligt bij de mijnbouwondernemingen.
Met betrekking tot het risico van een plotselinge bodemdaling heeft SodM
ook in haar rapport «Staat van de sector Zout» AkzoNobel geadviseerd om
plannen te maken voor de specifieke cavernes die zich onder een vuilstort in
Enschede bevinden en om een zoutcaverne in de buurt van Winschoten en
Zuidwending intensiever te monitoren.
Vraag 5, 6
Hoe gaat u ervoor zorgen dat een gemeente niet buitenspel wordt gezet over
mijnbouwbesluiten binnen de eigen gemeentegrenzen? Op welke wijze kan
de gemeente Enschede deze geplande activiteiten een halt toeroepen?
Kunt u een tijdspad geven van de komende stappen?
Antwoord 5, 6
De aan SGW verleende winningsvergunning legt slechts het alleenrecht vast
om binnen het desbetreffende gebied winningsactiviteiten te mogen
ontwikkelen. Het is een marktordeningsinstrument. SGW kan uitgaande van
de winningsvergunning niet zomaar tot zoutwinning overgaan. Het bedrijf
heeft hiervoor nog verschillende vergunningen nodig, waaronder ook een
goedgekeurd winningsplan.
SGW heeft op dit moment nog geen winningsplan ingediend. Daarmee is
zoutwinning in het gebied in de komende jaren niet aan de orde.

4

www.sodm.nl/onderwerpen/zoutwinning/documenten/brieven/2018/04/brief-aan-akzonobelover-verscherpt-toezicht/brief-aan-akzonobel-over-verscherpt-toezicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3