Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1198

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 oktober 2019
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de agenda van de Landbouwen Visserijraad die op 14 en 15 oktober aanstaande plaatsvindt in
Luxemburg. Tot op heden is er geen definitieve agenda beschikbaar.
Conform toezegging in het AO «Behandelvoorbehoud EU-voorstellen voor
het nieuwe GLB» van 4 september 2018 (Kamerstuk 34 965, nr. 4),
informeer ik uw Kamer tevens over de stand van zaken van de onderhandelingen voor het toekomstig GLB, waarbij ik uw Kamer informeer over de
zaken die aan bod zijn geweest in de Raadswerkgroepen over dit thema.
GEAGENDEERDE ONDERWERPEN OP DE RAAD
Toekomst GLB
Gedachtewisseling
Het Finse voorzitterschap heeft een gedachtewisseling geagendeerd over
de drie GLB-herzieningsverordeningen, met hoogstwaarschijnlijk een
focus op de groene architectuur. De groene architectuur vormt de
ruggengraat van de klimaat- en leefomgevingsdoelen in het nieuwe GLB.
De groene architectuur biedt kansen aan boeren om via doelgerichte
betalingen een bijdrage te leveren aan de opgaven voor klimaat,
leefomgeving en biodiversiteit.
Net zoals tijdens de Raad van juli jl. verwacht ik een herhaling van zetten
voor wat betreft de discussie over de hoogte van de klimaat- en leefomgeving ambities in het GLB. Een meerderheid van de lidstaten heeft
aangegeven dat hogere ambities een gelijk of hoger GLB-budget vragen.
Zolang de Meerjarig Financieel Kader (MFK) onderhandelingen nog lopen
verwacht ik weinig voortgang op dit onderwerp.
Dit neemt niet weg dat ik tijdens de Raad de Nederlandse ambities
wederom zal onderstrepen. Ik wil dat het nieuwe GLB ondersteunend is

kst-21501-32-1198
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1198

1

aan het bereiken van de Europese doelstellingen waaraan Nederland zich
heeft gecommitteerd. In dit kader zal ik wederom pleiten voor een
Europese verplichting voor lidstaten om eco-regelingen in het nationaal
strategisch plan op te nemen. Daarnaast zal ik vanwege het grote belang
van een gelijk Europees speelveld mij uitspreken voor het oormerken van
een minimum percentage van het te besteden budget voor
eco-regelingen. Daar hoort echter wel de nodige flexibiliteit bij omdat de
deelname voor de hele periode (2021–2027) gepland moet worden. Ik zal
dus ook blijven pleiten voor een oplossing die voorkomt dat door een
onjuiste planning financiële middelen ontbreken of niet ingezet kunnen
worden voor het bereiken van de klimaat- en leefomgevingsdoelen.
Visserijfonds 2021–2027 (EMVAF)
Gedeeltelijke algemene oriëntatie
Afgelopen juni heeft de Raad een gedeeltelijke compromistekst voor het
Europees Maritiem, Visserij- en Aquacultuur Fonds (EMVAF) 2021–2027
aangenomen. In oktober zal het voorzitterschap haar compromisvoorstel
voor de nog niet aangenomen onderdelen van het Fonds presenteren,
waarna hierover zal worden gestemd.
Het voorstel is bediscussieerd in de Raadswerkgroep Visserij. De
technische aspecten ten aanzien van twee onderwerpen worden uitgewerkt. Ten eerste de monitoring van en verantwoording door de lidstaten
over de uitvoering van hun nationale programma’s. Ten tweede de regels
en financiële aspecten voor het directe en indirecte beheer van
programma’s die worden uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van de
Europese Commissie.
Het voorzitterschap komt nog met een definitief gedeeltelijk compromisvoorstel. De verwachting is dat deze wordt aangenomen. Ik ben
voornemens het voorstel te steunen.
Vaststellen vangstmogelijkheden 2020 Oostzee
Politiek akkoord
De Raad zal naar verwachting een politiek akkoord bereiken over de
maximaal toegestane vangstmogelijkheden (Total Allowable Catches,
TAC’s) voor 2020 in de Oostzee. Uit de adviezen van de Internationale
Raad voor het Onderzoek van de Zee (International Council for the
Exploration of the Seas, ICES) blijkt dat het met veel bestanden in de
Oostzee niet goed gaat. Voor bijna alle bestanden wordt door de Europese
Commissie, die de voorstellen baseert op de adviezen van ICES, dan ook
een forse reductie van de TAC voorgesteld. Daarmee zijn de voorgestelde
TAC’s in overeenstemming met de doelen voor visserijsterfte in het
Meerjarenplan voor de Oostzee. Daarnaast zijn de vangstmogelijkheden
hiermee zoveel mogelijk op het niveau van de maximale duurzame
opbrengst (Maximum Sustainable Yield, MSY).
De Nederlandse visserijsector heeft geen belangen in de Oostzee. Ik hecht
er wel belang aan dat het beheer van visserijbestanden in alle Europese
wateren op duurzame wijze wordt gerealiseerd. Eventuele maatregelen
ten behoeve van het herstel van bepaalde bestanden in de Oostzee
moeten dan ook in die context worden bezien. Ik ben tevreden dat de
voorstellen van de Commissie gebaseerd zijn op wetenschappelijk advies,
met het doel om de maximale duurzame opbrengst te bereiken, en ik vind
het positief dat voor de bestanden een TAC is voorgesteld in lijn met het
Meerjarenplan voor de Oostzee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1198

2

De betrokken lidstaten zullen naar verwachting aangeven dat de sociaaleconomische gevolgen van de voorgestelde vermindering van oostelijke
en westelijke kabeljauw en westelijke haring groot zijn. In het Commissievoorstel is daarnaast de verplichting opgenomen dat schepen die
kabeljauwbijvangst hebben CCTV (camera’s) aan boord moeten hebben.
Meerdere lidstaten zullen zich tegen dit voorstel verzetten.
EU-Noorwegen consultaties 2019
Gedachtewisseling
De Raad zal van gedachten wisselen over de aanstaande bilaterale
onderhandelingen tussen de EU en Noorwegen over de visserijovereenkomst voor 2020. Jaarlijks wordt met Noorwegen onderhandeld over de
vangstmogelijkheden (Total Allowable Catches, TAC’s) voor de
gezamenlijk beheerde visbestanden in de Noordzee en het Skagerrak én
over de ruil van vangstmogelijkheden tussen de EU en Noorwegen. De
Europese Commissie streeft ernaar de onderhandelingen vóór de Raad in
december af te ronden, zodat de resultaten kunnen worden opgenomen in
de verordening met vangstmogelijkheden voor 2020.
Ik hecht groot belang aan een goede relatie op visserijgebied met
Noorwegen, omdat het gezamenlijke beheer een aantal voor Nederland
belangrijke visbestanden betreft. Het beheer van de gedeelde bestanden
moet in overeenstemming zijn met de doelstellingen en principes van het
Gemeenschappelijk Visserijbeleid. Ik ben daarom van mening dat de
TAC’s moeten worden vastgesteld volgens de regels van de Meerjarenbeheerplannen en de MSY-benadering (Maximum Sustainable Yield).
Voor de Nederlandse demersale visserij zijn vooral de afspraken die
worden gemaakt voor de visserij op schol en kabeljauw van belang. Het
advies van de Internationale Raad voor Onderzoek de Zee (ICES) voor
schol in 2020 betreft slechts een reductie van 7,6%, van de TAC als gevolg
van een fluctuatie in de aanwas van jonge schol. Het bestand is gezond en
de totale omvang groeit al enkele jaren fors.
Het vangstadvies van ICES voor kabeljauw in de Noordzee voor 2020 is
ruim 70% lager dan het quotum zoals vastgesteld voor 2019. Hierover is
gesproken in uw Kamer tijdens de regeling van werkzaamheden van 2 juli
2019 (Handelingen II 2018/19, nr. 100, item 38). Naar aanleiding van dit
ordedebat is door het lid Futselaar (SP) om een schriftelijke reactie
gevraagd over het advies van ICES voor kabeljauw in de Noordzee
(Handelingen II 2018/19, nr. 100, item 38). De schriftelijke reactie geef ik
hieronder.
Het is jammer dat de positieve trend van de afgelopen jaren voor
kabeljauw in de Noordzee doorbroken is. Dat het aankomt op een advies
tot een grote reductie komt deels doordat de omvang van het bestand
kleiner is en er minder aanwas is dan ICES eerder had berekend.
Daarnaast is de visserijdruk te hoog. Deze combinatie zorgt ervoor dat het
niet goed gaat met het bestand.
De grootste quotumhouder van kabeljauw in de Noordzee is het Verenigd
Koninkrijk, gevolgd door Denemarken. Zoals gezegd is het advies
zorgwekkend, maar een lager quotum voor Nederland zou niet direct tot
grote problemen moeten leiden in de Nederlandse kottersector:
Nederland heeft weinig directe visserij op kabeljauw.
Wel kan het problematisch worden in het kader van quotumruilen:
Nederland ruilt regelmatig kabeljauw met andere lidstaten voor
bestanden waar vraag naar is in de Nederlandse sector. Daarnaast zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1198

3

er waarschijnlijk maatregelen voorgesteld worden door de Commissie om
herstel van het bestand te bevorderen. Dat er naar maatregelen wordt
gekeken is positief, wel zouden eventuele maatregelen in eerste instantie
betrekking moeten hebben op de gerichte kabeljauwvisserij, omdat
voornamelijk daar het probleem van overbevissing ligt. Maatregelen
zouden vooralsnog niet de vissers moeten treffen voor wie kabeljauw
slechts bijvangst is. Met deze toelichting heb ik aan het verzoek om een
schriftelijke reactie op het kabeljauwadvies van het lid Futselaar (SP)
voldaan.
Voor de pelagische visserij ligt het belang vooral bij de specifieke
afspraken die gemaakt zullen worden over de uitruil van de TAC voor
blauwe wijting tegen Arctische kabeljauw. Ook zal tijdens de consultaties
de TAC voor haring in de Noordzee worden vastgesteld.
Ik zal met mijn inbreng in de Raad aandacht vragen voor de vaststelling
van verantwoorde en duurzame vangstmogelijkheden en een
evenwichtige uitruil van vangstmogelijkheden tussen de EU en
Noorwegen.
Complicerende factor is de huidige status van de Brexitonderhandelingen, de mogelijkheid bestaat immers dat er nog dit jaar een
Brexit zal plaatsvinden terwijl dan de TAC en quota onderhandelingen al
in volle gang zijn. Daarom zal ik in de Raad de Europese Commissie
oproepen om duidelijke procesafspraken te maken.
22e jaarvergadering van de International Commission for the Conservation of Atlantic Tuna (ICCAT)
Gedachtewisseling
De International Commission for the Conservation of Atlantic Tuna
(ICCAT) zal dit jaar van 15 tot en met 18 november in Palma de Mallorca,
Spanje, plaatsvinden. Tijdens de ICCAT-jaarvergadering zullen afspraken
worden gemaakt over de beheerplannen en de toegestane vangstmogelijkheden voor tonijn en tonijnachtigen. De Raad zal van gedachten
wisselen over de voorbereiding van deze jaarvergadering.
Nederland heeft geen direct belang in de tonijnvisserij. Er wordt niet door
Nederlands gevlagde schepen op tonijn gevist. Nederland zet zich op de
lange termijn in voor duurzaamheid en het terugdringen van ongewenste
bijvangsten.
Dit jaar staan de soorten tropische tonijn, mediterrane zwaardvis en
kortvinmako Haai centraal op de agenda, omdat er tijdens de vorige
jaarvergadering geen consensus bereikt kon worden. Dit jaar staat
daarom een herziening van de maatregelen voor deze soorten op de
agenda. Daarnaast was er vorig jaar geen consensus mogelijk over
maatregelen tegen ongewenste bijvangst van haaien, zeezoogdieren en
zeeschildpadden. De te nemen maatregelen staan wederom op de
agenda.
Ten aanzien van het ICCAT zelf staan de implementatie van de aanbevelingen van de tweede performance review, de samenwerking met andere
organisaties en de aanpassingen aan het mandaat van het ICCAT-verdrag
centraal. De aanpassingen van het mandaat zijn voor Nederland relevant
omdat hierdoor ICCAT ook maatregelen zal kunnen gaan nemen tegen de
(ongewenste) bijvangst van haaien. Dit proces is een aantal jaar geleden
begonnen en kan hopelijk dit jaar worden afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1198

4

Het wetenschappelijk comité van ICCAT komt van 30 september tot en
met 4 oktober 2019 bijeen en de biologische adviezen voor de geëvalueerde soorten en overige bestanden worden in de loop van oktober
gepubliceerd. Tijdens de jaarvergadering onderhandelt de Europese
Commissie namens de Europese lidstaten en baseert haar inzet op het
best beschikbare wetenschappelijk advies.
Ik zal bij de voorbereiding van de jaarvergadering inzetten op een
duurzaam meerjarig visserij-beheer gebaseerd op de wetenschappelijke
adviezen, de bescherming van kwetsbare haaien, het voorkomen van
ongewenste bijvangsten en concrete maatregelen voor het herstel van de
bestanden wanneer er sprake is van overbevissing.
EU-Bossenstrategie post 2020
Gedachtewisseling
Het voorzitterschap heeft dit punt geagendeerd omdat de huidige
EU-Bossenstrategie in 2020 afloopt. De Raad heeft in haar Raadsconclusies van afgelopen april geconstateerd dat er een noodzaak is voor een
nieuwe strategie vanaf 2020. Aanleiding hiervoor was een voortgangsverslag van de Europese Commissie over de huidige Bossenstrategie. De
EU-Bossenstrategie streeft naar duurzaam beheer van bossen en
evenwicht tussen de vele functies en diensten die het bos levert, door een
efficiënte en concurrerende bos- en houtsector als bijdrage aan de
biogebaseerde economie, te bereiken in 2020. Dit door een brede aanpak
die coherentie zoekt met aanpalende beleidsvelden, zoals klimaat,
biodiversiteit, groene economie, plattelandsontwikkeling en energie. Het
voorzitterschap wil met het oog op het opstellen van een Green Deal door
de nieuwe Europese Commissie graag van lidstaten weten op welke wijze
een EU-Bossenstrategie kan bijdragen aan de uitdagingen waar de EU de
komende tijd voor staat. Het beoogt met het debat een duidelijk signaal af
te geven aan de Commissie dat een nieuwe Bossenstrategie onderdeel
moet zijn van de Green Deal. Dit is mede ingegeven door de uitspraken
van Commissaris Timmermans op de Klimaattop in New York waar hij
opriep ontbossing te stoppen en vond dat ook in Europa zelf op grote
schaal herbebossing zou moeten plaats vinden.
Europese bossen vervullen functies die de landsgrenzen overstijgen.
Daarmee vervullen bossen dus een rol voor de gehele EU en dus ook voor
Nederland. Veel beleidsvelden zoals klimaat, energie, biodiversiteit en
industrie hebben invloed op bossen. Effectief duurzaam bosbeheer is
gebaat bij coherentie tussen deze beleidsvelden. Hoewel dit is in de eerste
plaats een zaak van de lidstaten is, acht Nederland beleidscoherentie van
belang op Europees niveau voor het realiseren van duurzaam bosbeheer.
Zeker nu we voor grote uitdagingen staan die het lidstaatniveau
overstijgen. Commissaris Timmermans heeft tijdens de Klimaattop
uitspraken gedaan over de aanpak van die uitdagingen door de EU waar
bossen een belangrijke in spelen. Ik ben daarom voorstander van een
coherent EU-beleid in de vorm van een strategie ten aanzien van bossen
als onderdeel van een Green Deal, met in achtneming van de nationale
bevoegdheid ten aanzien van bosbeleid. Ik zie voorstellen van het
voorzitterschap en de nieuwe Commissie met belangstelling tegemoet.
Mededeling Intensivering EU inzet bescherming & herstel bossen
wereldwijd
Gedachtewisseling
Het voorzitterschap heeft de Mededeling geagendeerd om een eerste
oriënterende gedachtewisseling erover te voeren en streeft ernaar eind dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1198

5

jaar tot raadsconclusies te komen. De Europese Commissie constateert in
de mededeling dat ontbossing en bosdegradatie wereldwijd, en met name
in tropische gebieden, aanhouden, ondanks alle inspanningen tot nu toe
en dat de EU-inspanning op dit vlak moet worden opgeschroefd. De
Europese Commissie benadrukt dat zij ondanks het aflopen van haar
mandaat de mededeling heeft uitgebracht vanwege de urgentie van de
problematiek. De mededeling onderscheidt vijf prioritaire beleidssporen
met 36 actiepunten:
– Verklein de ecologische voetafdruk van de EU-consumptie op het land
en bevorder de consumptie van producten uit ontbossingsvrije
toeleveringsketens in de EU;
– Werk samen met producerende landen om de druk op bossen terug te
dringen en maak de EU-ontwikkelingssamenwerking aantoonbaar
ontbossingsbestendig;
– Versterk de internationale samenwerking om ontbossing en bosdegradatie te stoppen en bevorder het herstel van bossen;
– Verleg de financiering om duurzamer landgebruik te ondersteunen;
– Ondersteun de beschikbaarheid van, de kwaliteit van, en toegang tot
informatie over bossen en toeleveringsketens van grondstoffen, en
ondersteun onderzoek en innovatie.
Op 27 september jl. heeft uw Kamer het BNC-fiche (Kamerstuk 22 112, nr.
2826) met een eerste appreciatie van het kabinet van deze mededeling
ontvangen. Ik zal op de Raad, conform het BNC-fiche, aangeven dat
Nederland de mededeling van de Commissie verwelkomt die in grote
lijnen overeenstemt met de Nederlandse beleidsinzet. De mededeling
beschrijft een probleem waarvan Nederland al langer de urgentie voelt.
Daarnaast is er momenteel wereldwijd veel aandacht voor ontbossing (en
bosaanplant) in relatie tot klimaat en biodiversiteit vanwege de
bosbranden in onder andere de Amazone, het rapport van het Intergouvernementeel Panel voor Klimaatverandering (IPCC) over Landgebruik en
Klimaat en het eerder genoemde IPBES-rapport. Nederland onderschrijft
de analyse van de Commissie dat, ondanks alle inspanningen die tot nu
toe zijn verricht, de huidige beleidsmaatregelen het behoud, herstel en het
duurzaam gebruik van de bossen niet voldoende waarborgen en dat de
EU haar optreden moet intensiveren en een nog sterkere leiderschapsrol
op zich moet nemen. Het kabinet steunt de Commissie in haar voorgestelde aanpak op EU-niveau omdat daarmee een gelijk speelveld wordt
gecreëerd en de EU hierin meer als één handelsblok kan gaan opereren.
Het is positief dat de Commissie transparante informatie over bossen en
agrogrondstofketens beschikbaar wil maken. Er moet een effectieve
monitoring inspanning komen op de doelen die de EU zich op dit dossier
stelt.
Ik zal vooral aandacht vragen voor het volgende.
De in de mededeling door de Europese Commissie geïdentificeerde actie
om in beeld brengen welke mogelijkheden er zijn om handelsketens
volledig transparant te maken m.b.t. ontbossing, bosdegradatie en
ecosysteem conversie, moet wat mij betreft op de kortst mogelijke termijn
worden afgerond. Ik moedig de Commissie daarbij aan ook alle effectieve
maatregelen te overwegen – zowel regelgevende als niet-regelgevende
maatregelen om handelsketens vrij te maken van ontbossing, bosdegradatie en ecosysteemconversie. Ik vind ook dat de Commissie samen met
de lidstaten, zoals ook in de mededeling aangestipt, intensiever diplomatie moet gaan voeren om de genoemde doelen af te stemmen met de
grote consumentenlanden, zoals India en China en handelsblokken zoals
Mercosur en ASEAN. Ten slotte moet er wat mij betreft een duidelijke
planning komen voor de uitwerking van geïdentificeerde acties, zodat
onduidelijkheden over uitvoering van de voorgestelde maatregelen
worden weggenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1198

6

Diversenpunt: Stand van zaken Afrikaanse varkenspest
Informatie van de Europese Commissie
De Europese Commissie zal bij de Landbouw- en Visserijraad de lidstaten
informeren over de laatste ontwikkelingen ten aanzien van Afrikaanse
varkenspest in Europa en Azië en over de bijeenkomsten die sinds de
vorige Raad hierover hebben plaatsgevonden.
De Commissie zal waarschijnlijk aangeven welke lidstaten en derde
landen sinds de vorige Raad besmet zijn geraakt. De Europese Commissie
zal de Raad tevens informeren over de recente bijeenkomsten en over de
aanbevelingen die de Commissie heeft gedaan op de ministeriële
conferentie in september dit jaar. Nederland steunt de Commissie in haar
activiteiten en kan de aanbevelingen onderschrijven.
INFORMATIE TOEKOMST GLB
Stand van zaken Raadswerkgroepen
Raadswerkgroep Horizontale Vraagstukken
Deze Raadswerkgroep heeft op 12, 13 en 25 september 2019 plaatsgevonden. Op 12 en 13 september werd er gesproken over conditionaliteit,
het geïntegreerde beheers- en controle systeem, de controles en sancties
van de conditionaliteit, het nieuwe prestatiemodel en indicatoren. De
discussies waren veelal van zeer technische aard waar lidstaten vaak om
verduidelijking vroegen van de voorstellen die op tafel liggen. Een
discussie van fundamenteler aard richtte zich op de goede landbouw- en
milieucondities. In het Commissievoorstel zijn de huidige vergroeningseisen als goede landbouw- en milieucondities toegevoegd aan de
conditionaliteit echter in een gewijzigde vorm. Zo is de eis van gewasdiversificatie veranderd naar gewasrotatie. Veel lidstaten hebben moeite
met deze wijzigingen en pleiten voor een continuering van de huidige
vergroeningseisen. In de Raadswerkgroep van 25 september jl. stonden
technische aanpassingen in de Strategische Plan (SP) verordening in de
artikelen over eco-regelingen en plattelandsontwikkeling op de agenda.
Over het algemeen werden de voorgestelde aanpassingen positief
ontvangen door de lidstaten, met hier en daar een verzoek om verdere
toelichting.
Raadswerkgroep Agrifin
De Raadswerkgroep Agrifin is op 19 september jl. voor een korte
bijeenkomst bij elkaar gekomen. Hier werd gesproken over de single
audit, administratieve nacontroles voor GLB-betalingen die buiten het
NSP vallen en het nieuwe prestatiemodel. Voor wat betreft de single audit
heeft de Commissie een non-paper toegelicht met meer uitleg over Artikel
46 en 47 uit de Horizontale-verordening. Nederland heeft hier het belang
van een echte single audit systematiek benadrukt en gevraagd om
duidelijke juridische verankering van de single audit systematiek in de
samenhang van beide artikelen. Het onderwerp administratieve nacontroles die in het toekomstig GLB een klein deel van de uitgaven zullen
betreffen, stond op de agenda om een duidelijker beeld te krijgen hoe
lidstaten nu in dit onderwerp staan. Dit leidde tot een gemengd beeld
waardoor dit onderwerp bij de volgende vergadering wederom op de
agenda zal staan om dit verder te bespreken. Daarnaast heeft de
Commissie ook een presentatie gegeven over het prestatiemodel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1198

7

Raadswerkgroep Landbouwproducten
De Raadswerkgroep Landbouwproducten is voor het laatst bijeengeweest
op 12 december 2018. Het Finse voorzitterschap zal eind oktober een
bijeenkomst voor deze raadswerkgroep beleggen. Het is nog niet bekend
wat er op de agenda zal staan.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1198

8