Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 488

Wijziging van Boek 1 en Boek 10 van het
Burgerlijk Wetboek betreffende de
huwelijksleeftijd, de huwelijksbeletselen, de
nietigverklaring van een huwelijk en de
erkenning van in het buitenland gesloten
huwelijken (Wet tegengaan huwelijksdwang)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 8 juli 2013
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag dat de vaste
commissie voor Veiligheid en Justitie heeft uitgebracht. Graag beantwoord ik de gestelde vragen en ga ik in op de gemaakte opmerkingen. Ik
houd daarbij de volgorde van het verslag aan.
1. Algemeen
Het stemt de leden van de VVD-fractie tevreden dat de sluiting en
erkenning van huwelijken wordt aangepast aan de eisen die in de
westerse cultuur aan een huwelijk worden gesteld. De leden van de
PvdA-fractie onderschrijven het belang dat twee personen het recht
hebben om zelf te bepalen of zij een huwelijk willen sluiten en zo ja, met
wie en ook de leden van de SGP-fractie steunen het uitgangspunt dat
huwelijken op vrijwillige basis worden gesloten. De leden van de
SP-fractie zijn van mening dat huwelijksdwang moet worden tegengegaan
en kondigen aan een aantal onderdelen van het wetsvoorstel zonder meer
te steunen. Ook de leden van de CDA-fractie verwelkomen de maatregelen
om huwelijksdwang verder te beteugelen. Genoemde fracties hebben wel
nog enkele vragen, die aan de orde zullen komen bij de behandeling van
de diverse deelonderwerpen.
De leden van de D66-fractie vragen welk effect het neef/nicht huwelijksverbod zal hebben op het terrein van immigratie, integratie en asiel. Zij
willen graag weten of de maatregel zal leiden tot een betere integratie en
een vermindering van huwelijksmigratie en het aantal asielaanvragen. En
voorts vragen genoemde leden of bepaalde bevolkingsgroepen meer door
de belemmering op het neef/nichthuwelijk worden geraakt dan andere.
Het verbieden van neef/nicht huwelijken is opgenomen in genoemd
hoofdstuk van het regeerakkoord omdat er een relatie kan worden gelegd
tussen huwelijken die niet geheel vrijwillig door beide partners of een van
beide partners zijn aangegaan en gezinshereniging op basis van een
dergelijk huwelijk. Ook moeten huwelijken die worden gesloten met het
uitsluitend oogmerk van verblijf worden voorkomen. De regering is van
oordeel dat neef/nicht huwelijken hier enig risico vormen. Het doel van de
maatregel is het tegengaan van huwelijksdwang, ongeacht waar deze

kst-33488-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

1

dwang wordt uitgeoefend. Het verwachte effect is dat de mogelijkheid om
misbruik te kunnen maken van de regels voor immigratie met het
huwelijksverbod kleiner wordt. Gegevens om te kunnen beoordelen hoe
vaak er een neef/nicht huwelijk wordt gesloten en of dit bij bepaalde
bevolkingsgroepen vaker voorkomt dan bij andere zijn niet beschikbaar.
Om die reden valt evenmin op voorhand aan te geven of de maatregelen
zullen leiden tot een vermindering van huwelijksmigratie en het aantal
asielaanvragen.
De leden van de GroenLinksfractie zijn er niet van overtuigd dat onderdelen van het wetsvoorstel meer dan symboolwetgeving behelzen en
verwijzen ter zake tevens naar het advies van de Raad van State. Hierover
zou ik graag het volgende willen opmerken. Primair heeft het verplichte
afleggen van een beëdigde verklaring voorafgaande aan de voltrekking
van een huwelijk tussen een neef en nicht ten doel betrokkenen een extra
reflectiemoment te bieden om bij zichzelf te rade te gaan of het huwelijk
wel uit vrije wil gesloten wordt. Ik heb geen aanleiding om te veronderstellen dat mensen er in zijn algemeenheid niet voor terugdeinzen om een
meinedige verklaring af te leggen. Ik kan vanzelfsprekend niet uitsluiten
dat de dwang zo groot kan zijn dat een slachtoffer er daadwerkelijk toe
overgaat een meinedige verklaring af te leggen. Als de dwang echter op
een gegeven moment is opgehouden of het slachtoffer heeft daaraan
kunnen ontkomen, dan mag verwacht worden dat hij zich oriënteert op te
nemen stappen. De organisaties die zich bezighouden met hulp aan
slachtoffers zullen betrokkene erop kunnen wijzen dat als daadwerkelijk
sprake is geweest van zodanige dwang dat daar redelijkerwijs geen
weerstand aan geboden kon worden, artikel 40 Wetboek van strafrecht
betrokkene beschermt tegen strafrechtelijke vervolging wegens meineed.
De Raad van State heeft geadviseerd af te zien van het neef/nicht
huwelijksverbod, omdat de Raad verwacht dat de effectiviteit van een
dergelijk verbod gering zal zijn. De Raad bevestigt echter dat de bepaling
mede normstellend is en stelt dat de gebrekkige effectiviteit of naleefbaarheid niet op voorhand met zich behoeft te brengen dat de daarin
besloten norm geen wettelijke verankering verdient. De Raad voorziet een
mogelijk averechts effect van de maatregel omdat een onder dwang
afgelegde valse verklaring onder ede een extra drempel zou kunnen
vormen voor slachtoffers om de hulp van het Openbaar Ministerie in te
roepen.
In het nader rapport heb ik aangegeven dat ik de verwachting van de Raad
van State omtrent de geringe effectiviteit van de maatregel niet deel. Ik
verwacht een positief effect van het bieden van een extra reflectiemoment
aan aanstaande echtgenoten die elkaar als bloedverwanten in de derde of
vierde graad in de zijlinie bestaan. Daarbij komt dat ik vertrouwen heb in
de maatregelen die het kabinet neemt in de sfeer van preventie en hulp
welke aan slachtoffers van huwelijksdwang geboden wordt. Op het pakket
aan preventieve maatregelen kom ik in het navolgende nog terug.
2. Dwanghuwelijken
De leden van de VVD-fractie vragen wat de regering vindt van de
opmerking van de Raad van State dat huwelijksdwang zich tot meer
gevallen kan uitstrekken dan het tussen neef en nicht gesloten huwelijk.
Huwelijksdwang speelt zich inderdaad niet alleen af in de sfeer van
huwelijken tussen bloedverwanten. Om die reden is in het wetsvoorstel
een samenhangend pakket aan wettelijke maatregelen opgenomen die
huwelijksdwang moeten tegengaan, zoals het afschaffen van kinderhuwelijken en het versoepelen van de mogelijkheid om een dwanghuwelijk
nietig te doen verklaren. Deze wettelijke maatregelen vormen het sluitstuk
van het totale pakket aan maatregelen die door dit kabinet genomen zijn
en worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

2

De aan het woord zijnde leden vragen voorts of de regering bereid en van
plan is om preventief informatie te verstrekken over de invoering van dit
wetsvoorstel in landen waaruit regelmatig immigranten naar Nederland
vertrekken en binnen welke culturen huwelijksdwang statistisch gezien
vaker voorkomt en wat in dat verband de rol is die ambassades zouden
kunnen vervullen.
In 2012 heeft de toenmalig Minister voor Immigratie, Integratie en Asiel
het Plan van aanpak preventie van huwelijksdwang 2012–2014 aan de
Tweede Kamer aangeboden (Kamerstuk 32 175, nr. 35). In dit plan is
opgenomen dat informatie over het recht op zelfbeschikkingsrecht en vrije
partnerkeuze wordt opgenomen in voorlichtingsmateriaal «Naar uw
partner in Nederland». De informatie over dit wetsvoorstel zal hierin
worden meegenomen.
Huwelijksdwang kan een ongewenst aspect zijn van huwelijksmigratie.
Huwelijksdwang kan leiden tot een afhankelijke positie, waarbij de ene
huwelijkspartner in een nadelige en ongelijke positie ten opzichte van de
andere partner komt te staan. Soms leidt dit tot een geïsoleerd bestaan en
kan dit in de weg staan van de integratie in de Nederlandse samenleving.
Daarom is voorlichting vòòr de komst van huwelijksmigranten naar
Nederland van belang als een eerste stap om een signaal af te geven dat
huwelijksdwang onaanvaardbaar is en dat daartegen in Nederland wordt
opgetreden. Daarbij hoort informatie over de strafbaarheid en verwijzing
naar mogelijkheden om hulp te zoeken.
In het programma huwelijksmigratie is als pilot in drie talen (Chinees,
Turks en Marokkaans) voorlichtingsmateriaal voor huwelijksmigranten
ontwikkeld: «Naar uw partner in Nederland». Dit materiaal wordt via
ambassades beschikbaar gesteld. In 2012 is het materiaal geëvalueerd en
het wordt nu bijgesteld en beschikbaar gesteld. In het bijgestelde
materiaal zal aandacht worden besteed aan zelfstandigheid, zelfbeschikking en vrije partnerkeuze.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of het aanbeveling verdient om
het wetsvoorstel uit te breiden naar een algemeen verbod op huwelijksdwang en zij vragen of huwelijksdwang ook nu al kan worden aangepakt.
Het Wetboek van strafrecht kent geen specifieke strafbaarstelling die zich
richt tegen gedragingen die verband houden met huwelijksdwang, maar
er zijn verschillende algemene strafbepalingen die relevant zijn voor de
strafbaarstelling van huwelijksdwang. Afhankelijk van het feitencomplex
kan bijvoorbeeld worden gedacht aan geweldsmisdrijven, zedenmisdrijven, mensenhandel en andere misdrijven tegen de persoonlijke
vrijheid. De belangrijkste grondslag voor een strafrechtelijke vervolging
ter zake van huwelijksdwang wordt evenwel gevonden in de strafbaarstelling van dwang in artikel 284 Sr. Artikel 284 Sr stelt in het eerste lid,
onderdeel 1°, strafbaar degene «die een ander door geweld of enige
andere feitelijkheid of door bedreiging met geweld of enige andere
feitelijkheid, gericht hetzij tegen die ander hetzij tegen derden, wederrechtelijk dwingt iets te doen, niet te doen of te dulden». De strafbepaling
heeft een ruim toepassingsbereik. Kern van artikel 284 Sr is het
waarborgen van de psychische en fysieke vrijheid van mensen. De
bepaling beoogt te voorkomen dat iemand op wederrechtelijke wijze in
zijn vrijheid van handelen wordt beperkt of onder druk wordt gezet.
Huwelijksdwang is derhalve reeds verboden en strafbaar.
In artikel 71 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek is voorts bepaald dat
een echtgenoot de nietigverklaring van zijn huwelijk kan verzoeken,
wanneer dit onder invloed van een onrechtmatige ernstige bedreiging is
gesloten. Met name het vereiste dat expliciet bepaald is dat de bedreiging
ernstig dient te zijn, betekent een drempel om de nietigverklaring te
kunnen verzoeken. Dat blijkt ook uit het feit dat het in de praktijk zeer
weinig voorkomt dat nietigverklaring van een huwelijk op grond van
onrechtmatige ernstige bedreiging wordt verzocht. Dit wordt ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

3

geïllustreerd door een uitspraak van de Hoge Raad, waarin het feit dat de
echtgenote die nietigverklaring van haar huwelijk verzocht in Nederland
een Hbo-opleiding had gevolgd en dat zij haar toevlucht tot een blijf-vanmijn-lijfhuis had weten te zoeken, tot het oordeel leidde dat zij in staat was
voldoende weerstand te bieden aan de op haar door haar vader uitgeoefende druk om in te stemmen met het huwelijk. Het verzoek tot nietigverklaring werd daarom afgewezen (HR 16 oktober 1998, NJ 1999, 6). Hieruit
kan geconcludeerd worden dat de mogelijkheid om huwelijksdwang
civielrechtelijk aan te pakken, onvoldoende effectief is. Om deze reden
versoepelt dit wetsvoorstel de norm.
De leden van de VVD-fractie vervolgen met de vraag hoe de regering de
uitvoering van de bevoegdheid van het Openbaar Ministerie om een
dwanghuwelijk te stuiten voor zich ziet. De slachtoffers zouden een groep
van personen betreffen die als gevolg van de dwang sociaal geïsoleerd
raakt en welke groep moeilijk in de peiling te krijgen is.
De meerwaarde die de aan het Openbaar Ministerie toe te kennen
bevoegdheid om een dwanghuwelijk te stuiten heeft, zit vooral in
flankerend beleid. Het komt voor dat het Openbaar Ministerie in het kader
van een onderzoek naar mensenhandel stuit op toekomstige slachtoffers
van huwelijksdwang. De desbetreffende huwelijken zijn nog niet gesloten,
maar het Openbaar Ministerie heeft wel zicht op het voornemen in die
richting en op bedreigingen die door verdachten jegens het beoogde
slachtoffer zijn geuit om haar te dwingen een huwelijk te sluiten. Door
gebruikmaking van de in het wetsvoorstel opgenomen bevoegdheid om
een dwanghuwelijk te stuiten, kan het Openbaar Ministerie het slachtoffer
direct de helpende hand toesteken, door het voorgenomen huwelijk te
stuiten.
Tot slot van dit onderdeel vragen de leden van de VVD-fractie wat het
gevolg is van het niet naleven van het extra vormvereiste.
Het nieuwe artikel 1:41a BW vereist het door aanstaande echtgenoten die
elkaar als bloedverwanten in de derde of vierde graad in de zijlinie
bestaan tot het afleggen van een beëdigde verklaring dat geen sprake is
van dwang om het huwelijk te sluiten. Als voor de ambtenaar van de
burgerlijke stand duidelijk is dat de aanstaande echtgenoten in bedoelde
bloedverwantschap tot elkaar staan, kan het huwelijk niet gesloten
worden zonder dat de beëdigde verklaring is afgelegd. Het gevolg van de
weigering om de beëdigde verklaring af te leggen is derhalve dat het
huwelijk niet gesloten kan worden. Echter, de ambtenaar van de burgerlijke stand is voor wat betreft het vaststellen van de bedoelde bloedverwantschap afhankelijk van de verklaring die partijen ter zake bij de
aangifte van hun huwelijk afleggen. Verklaren zij geen bloedverwanten
van elkaar te zijn, dan kan het huwelijk worden voltrokken zonder dat de
beëdigde verklaring is afgelegd. Als achteraf blijkt dat de echtgenoten, in
tegenspraak met hetgeen zij bij de huwelijksaangifte kenbaar maakten,
elkaar toch als bedoelde bloedverwanten bestaan, staat het huwelijk op
grond van artikel 1:69 BW bloot aan nietigverklaring, omdat het is
gesloten terwijl de echtgenoten niet de vereisten in zich verenigden om
het huwelijk aan te gaan.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom een eenduidig en volledig
beeld van de aard en omvang van het verschijnsel huwelijksdwang tot op
heden ontbreekt.
Tot dusver zijn er geen harde cijfers bekend over de omvang van
huwelijksdwang in Nederland. De onderzoeken die in Nederland op dit
terrein zijn gedaan, hebben op deze vraag geen sluitend antwoord kunnen
geven. Ook veel andere landen worstelen hiermee. Het blijkt moeilijk om
de omvang van huwelijksdwang goed in kaart te brengen. In de eerste
plaats is de afbakening van het begrip lastig. Wanneer is er sprake van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

4

strafbare dwang en wanneer is er nog sprake van acceptabele bemoeienis
met het huwelijk vanuit de familie? In de tweede plaats doet zich het
probleem voor dat er bij de slachtoffers vaak schroom is om van
huwelijksdwang aangifte te doen of anderszins melding te maken. Er
heerst schaamte, men brengt de familie in diskrediet en dat brengt weer
andere, mogelijk vervelende consequenties met zich mee. Daardoor blijft
het probleem voor een groot deel onder de oppervlakte. Het kabinet laat
in 2013 op basis van de beschikbare gegevens en signalen de omvang van
huwelijksdwang en achterlating zo goed mogelijk in beeld brengen. Op dit
moment worden offertes aangevraagd om dit onderzoek uit te voeren.
Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie welke gevolgen de stuiting
van het huwelijk heeft voor betrokkenen, wanneer genoegzaam is
gebleken dat onder invloed van dwang een huwelijk dreigt te worden
gesloten en aan de hand van welke criteria in de praktijk aan dit huwelijksbeletsel wordt voldaan. Ook vragen de aan het woord zijnde leden hoe
vaak stuiting van een huwelijk in Nederland voorkomt, welke personen en
instanties bevoegd zijn om een huwelijk te stuiten en onder welke
omstandigheden dat gebeurt.
De artikelen 50 tot en met 57 van Boek I van het Burgerlijk Wetboek
bevatten bepalingen met betrekking tot de stuiting van een huwelijk. Als
een huwelijk gestuit wordt, mag het niet voltrokken worden totdat de
stuiting is opgeheven (art. 1:56 BW). Bevoegd tot stuiting wanneer
partijen niet de vereisten in zich verenigen om een huwelijk aan te gaan
zijn bloedverwanten in de rechte lijn, broers en zusters, voogden en
curatoren van een aanstaande echtgenoot. Verder kan de echtgenoot die
zich geconfronteerd ziet met het voornemen van zijn of haar echtgenoot
om een tweede huwelijk te sluiten, dit huwelijk stuiten. Tot slot kent artikel
53 ten aanzien van het stuiten van een huwelijk, naast de bevoegdheden
van de hiervoor genoemde personen, een rol toe aan het Openbaar
Ministerie. Het Openbaar Ministerie moet een huwelijk stuiten als het
bekend is met huwelijksbeletselen op het terrein van leeftijd, geestelijke
stoornis, bloedverwantschap in rechte lijn of broers en zusters of het feit
dat betrokkene reeds gehuwd is of een geregistreerd partnerschap heeft
gesloten. Verder is het Openbaar Ministerie bevoegd een huwelijk te
stuiten van een onder toezicht of onder voorlopige voogdij staande
minderjarige, als het belang van de minderjarige zich tegen de huwelijkssluiting verzet en is het Openbaar Ministerie bevoegd een schijnhuwelijk
te stuiten. In de praktijk komt het niet of nauwelijks voor dat een huwelijk
daadwerkelijk gestuit wordt. Vaste jurisprudentie is dat terughoudend met
de bevoegdheid tot stuiting dient te worden omgegaan. Oneigenlijk
gebruik van de stuiting kan een onrechtmatige daad opleveren. Dat neemt
niet weg dat de rechtsfiguur stuiting wel degelijk bestaansrecht heeft. Van
de bevoegdheid kan immers steeds gebruik gemaakt worden als
aanstaande echtgenoten, ondanks dat zij niet de vereisten in zich dragen
een huwelijk aan te gaan, toch proberen om een huwelijk te sluiten. De in
het voorgaande genoemde betrokken personen en het Openbaar
Ministerie kunnen in die situatie optreden en het huwelijk tegenhouden.
Dat het in de praktijk zelden zover komt dat dit dwangmiddel moet
worden ingezet om aanstaande echtgenoten van hun voornemen een
huwelijk te sluiten te doen afzien, onderschrijft dat wie in Nederland een
huwelijk wil aangaan goed op de hoogte is van wat wel en wat niet is
toegestaan.
Verder vragen de leden van de PvdA-fractie welk gevolg de nietigverklaring wegens dwang heeft in een eventuele strafrechtelijke procedure.
Wanneer het huwelijk door de rechter is nietig verklaard omdat het onder
dwang tot stand is gekomen, kan deze rechterlijke uitspraak en het bewijs
dat in de civiele zaak is overgelegd om de dwang aan te tonen, bijdragen
aan een strafrechtelijke vervolging wegens huwelijksdwang (artikel 284

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

5

van het Wetboek van Strafrecht). Ook in de strafprocedure zal de rechter
moeten nagaan of de instemming met het huwelijk het gevolg was van op
het slachtoffer uitgeoefende dwang die zodanig van aard was dat deze
daaraan in redelijkheid geen weerstand kon bieden.
Voorts vragen de aan het woord zijnde leden welke preventieve maatregelen door de regering genomen worden om huwelijksdwang verder te
beteugelen, op welke wijze professionals beter worden geëquipeerd om
huwelijksdwang te herkennen en onmiddellijk actie te ondernemen in
geval van direct gevaar voor personen. Genoemde leden wijzen in dit
verband op de «Forced Marriage Unit» in Groot-Brittannië, zij vragen hoe
de regering aankijkt tegen deze aanpak van huwelijksdwang en achterlating en vragen of het instellen van een dergelijke unit een sluitstuk kan
vormen om gedwongen huwelijken uit de Nederlandse rechtsorde te
bannen.
In het hiervoor genoemde Plan van aanpak preventie van huwelijksdwang
2012–2014 is als doel geformuleerd het voorkomen en het tijdig signaleren van huwelijksdwang. De aanpak is uitgewerkt volgens vier hoofdlijnen:
1. Bewustwording komt vanuit de gemeenschappen zelf tot stand;
2. Deskundigheidsbevordering van professionals in de omgeving van
jongeren is essentieel;
3. De lokale (keten)aanpak is van groot belang;
4. Kennis en onderzoek.
Uit deze vier hoofdlijnen zijn twaalf projecten geformuleerd om de
preventie van huwelijksdwang te verbeteren. De tweede hoofdlijn is
gericht op het vergroten van de competenties van professionals.
Tijdig signaleren door professionals zoals docenten en hulpverleners is
cruciaal om gedwongen huwelijken tegen te gaan. Veel professionals
weten echter niet precies hoe te handelen bij vermoedens van (dreigende)
huwelijksdwang. Dit is begrijpelijk, gelet op de complexiteit van de
problematiek en de mogelijke risico’s die aan interventies verbonden
kunnen zijn. De verplichte meldcode en het actieplan «Kinderen Veilig»
bieden voor huwelijksdwang en eer gerelateerd geweld een belangrijke
context waarbinnen de acties op het terrein van deskundigheidsbevordering worden uitgevoerd. Met het project «Implementatie Wet verplichte
meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling» worden de Steunpunten Huiselijk Geweld voorbereid op de nieuwe wettelijke taken die zij
krijgen op grond van genoemde wet (Staatsblad 2013, 142), die op 1 juli
2013 in werking zal treden. Onderdeel van het project is deskundigheidsbevordering onder andere op het gebied van huwelijksdwang en eer
gerelateerd geweld. Doel is dat ieder Steunpunt Huiselijk Geweld
deskundig is. Ook zijn opleidingen op het terrein van huwelijksdwang en
eer gerelateerd geweld opgenomen in de databank voor bij- en
nascholing. In de acties op het terrein van deskundigheidsbevordering,
zoals geformuleerd in het actieplan «Kinderen Veilig», wordt huwelijksdwang eveneens als onderwerp meegenomen. Naast deze acties wordt
professionals een laagdrempelige E-learning module over huwelijksdwang aangeboden. Bij afronding van de module kunnen accreditatiepunten verkregen worden.
De leden van de PVV-fractie merken op dat niet bekend is hoe vaak het in
Nederland voorkomt dat een huwelijk onder dwang gesloten wordt.
Voornoemde leden vragen zich af of afzonderlijke registratie van
huwelijksdwang mogelijk is. Is de Minister bereid de mogelijkheden voor
registratie uit te breiden, zo vragen deze leden.
De leden van de PVV-fractie merken terecht op dat het moeilijk is de
omvang van huwelijksdwang in kaart te brengen, onder andere omdat
sprake is van problematiek die veelal verborgen blijft voor de officiële
instanties en dus ook voor de politie en het Openbaar Ministerie. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

6

aangiftebereidheid is laag en bovendien speelt mee dat de scheidslijn
tussen drang en dwang niet altijd eenvoudig is te trekken. Professionele
instanties registreren in de regel niet op huwelijksdwang, aangezien de
scheidslijn tussen dwang en sterke beïnvloeding binnen een afhankelijkheidsrelatie moeilijk te traceren is. Vaak ontstaat pas na de eerste
(nood)interventie, bij nadere analyse van de situatie en na gesprekken met
het slachtoffer – in een veilige setting – een beeld van de mate van dwang
of druk die vanuit de omgeving op betrokkene wordt uitgeoefend. Nu nog
geen aangiftes wegens huwelijksdwang bekend zijn en evenmin
vervolging wegens huwelijksdwang heeft plaatsgevonden, is registratie
bij de politie of het Openbaar Ministerie niet aan de orde. In het
voornoemde Plan van aanpak preventie huwelijksdwang 2012–2014 heeft
het kabinet aangegeven de omvang van huwelijksdwang op basis van de
beschikbare gegevens en signalen zo volledig mogelijk in kaart te willen
brengen met als doel een landelijk beeld te ontwikkelen van de minimale
omvang van de problematiek.
Verder uiten de aan het woord zijnde leden de vrees dat het Openbaar
Ministerie niet altijd zal optreden als er signalen zijn dat er onder invloed
van dwang een huwelijk dreigt te worden gesloten.
Het Openbaar Ministerie zal niet steeds op de hoogte zijn of kunnen zijn
van een voorgenomen dwanghuwelijk. De aan het woord zijnde leden
wijzen in dit verband op de lage aangiftebereidheid onder slachtoffers. Op
dit moment heeft het Openbaar Ministerie niet de bevoegdheid een
voorgenomen dwanghuwelijk te stuiten, maar dat neemt niet weg dat het
Openbaar Ministerie wel een strafrechtelijk onderzoek kan instellen als het
stuit op het in het Wetboek van strafrecht strafbaar gestelde misdrijf
dwang. Of daadwerkelijk tot vervolging wordt overgegaan, is onderworpen aan de beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit. Als het
Openbaar Ministerie in de toekomst de bevoegdheid heeft om een
dwanghuwelijk te stuiten, dan zal naast eventueel strafrechtelijk optreden
het voorgenomen huwelijk ook gestuit kunnen worden. Het ligt voor de
hand dat het Openbaar Ministerie zo veel mogelijk actief zal optreden bij
signalen van huwelijksdwang.
De leden van de SP-fractie benadrukken dat bij het tegengaan van
huwelijksdwang preventie op de eerste plaats moet staan en vragen
wanneer de Kamer de plannen ter zake ontvangt. Mijn ambtgenoot van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft uw Kamer recent schriftelijk
geïnformeerd over de maatregelen ter zake van preventie van huwelijksdwang (Kamerstuk 32 175, nr. 50).
Voorts vragen voornoemde leden of er mogelijkheden zijn om de omvang
van huwelijksdwang in Nederland nader te onderzoeken.
Een dergelijk onderzoek is in voorbereiding bij het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid. Op dit moment is men doende offertes aan te
vragen. Naar verwachting zal het onderzoek nog dit jaar van start gaan.
De leden van de CDA-fractie verwachten meer resultaat van maatregelen
die ten doel hebben indicaties van huwelijksdwang eerder te signaleren
dan van de wettelijke maatregelen. De aan het woord zijnde leden vragen
of er wel altijd nader onderzoek zal plaatsvinden om vast te stellen dat
daadwerkelijk sprake is van een dwanghuwelijk. Hoe bewerkelijk is het
voor de politie en het Openbaar Ministerie om naar aanleiding van
binnengekomen signalen nader onderzoek te doen en zijner signalen
bekend waaruit blijkt dat met bepaalde, negatieve bijbedoelingen aangifte
wordt gedaan?
Zoals ook in de memorie van toelichting is aangegeven, acht de regering
de maatregelen om huwelijksdwang te signaleren en te voorkomen
belangrijker dan de wettelijke maatregelen om in laatste instantie de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

7

sluiting van een dwanghuwelijk tegen te houden (stuiting) of een eenmaal
gesloten dwanghuwelijk nietig te doen verklaren. De maatregelen van
stuiting en versoepeling van de grond voor nietigverklaring van een
huwelijk vormen evenwel het onvermijdelijke sluitstuk van het pakket aan
maatregelen dat nodig is om gedwongen huwelijken zoveel mogelijk uit
de Nederlandse rechtsorde te bannen.
Hoe bewerkelijk het voor politie en Openbaar Ministerie zal zijn om
aanwijzingen na te trekken, valt niet in zijn algemeenheid te beantwoorden. Dat hangt af van de omstandigheden van het geval. In het
onderzoek dat zal worden ingesteld naar de omvang van huwelijksdwang
zal op basis van de beschikbare gegevens en signalen een zo volledig
mogelijk landelijk beeld ontwikkeld worden van de omvang van de
problematiek. Op dit moment is mij niet bekend dat er aangiften worden
gedaan met bepaalde negatieve bijbedoelingen.
De leden van de D66-fractie vragen of de nietigverklaring van een onder
dwang gesloten huwelijk in het buitenland erkend zal worden en of dat
problematisch zal zijn in bepaalde landen.
Of een in Nederland gesloten huwelijk, uitgesproken echtscheiding of een
nietigverklaring in het buitenland erkend zal worden, hangt af van de
toepasselijke regels van internationaal privaatrecht van het desbetreffende land. Bekend is dat niet alle landen ter wereld in Nederland gesloten
huwelijken of in Nederland uitgesproken echtscheidingen erkennen. Dit is
in elk geval bekend als het gaat om Iran en Pakistan, maar ook in andere
landen waarin de wetgeving geheel of gedeeltelijk is gebaseerd op
religieuze regels die afkomstig zijn uit de Koran, worden soms erkenningsproblemen ondervonden. Er moet rekening mee gehouden worden dat
ook een in Nederland uitgesproken nietigverklaring van een huwelijk niet
in alle landen ter wereld erkend zal worden.
De aan het woord zijnde leden vragen voorts of voor het verkrijgen van
een verblijfsvergunning voortgezet verblijf de eis van vijf jaar legaal
verblijf in Nederland geldt als een huwelijk wegens dwang nietig wordt
verklaard.
Bij gezinsmigratie geldt als hoofdregel dat na vijf jaar verblijf op basis van
een verblijfsvergunning bij (huwelijks)partner op aanvraag aan de partner
met de van de referent afhankelijke verblijfsvergunning een verblijfsvergunning kan worden verleend voor voortgezet verblijf. Wordt de relatie op
basis waarvan verblijf is verleend binnen vijf jaar verbroken als gevolg
van geweld binnen de relatie of het overlijden van de referent, dan kan
binnen de vijf jaar aanspraak worden gemaakt op voortgezet verblijf.
Wordt de relatie om een andere reden beëindigd, dan wordt in het
individuele geval beoordeeld of er humanitaire redenen aanwezig zijn op
grond waarvan voortzetting van het verblijf in Nederland moet worden
toegestaan. Het ontbinden van een huwelijk dat ten gevolge van dwang
tot stand is gekomen, leidt in beginsel tot het intrekken van de verblijfsvergunning. Dwang kan echter worden aangemerkt als een vorm van geweld.
Derhalve kan een eventuele aanvraag om voortgezet verblijf binnen het
bestaande kader dat van toepassing is op het verbreken van de relatie in
verband met geweld worden beoordeeld.
Tot slot van dit onderdeel vragen de leden van de D66-fractie aandacht
voor het probleem van huwelijkse gevangenschap en vragen of het
wettelijk regelen dat het weigeren van een religieuze echtscheiding
onrechtmatig is meer houvast zou kunnen bieden.
Uw Kamer zal zo mogelijk voor het zomerreces per brief worden geïnformeerd over mijn bevindingen inzake de motie Kooiman (Kamerstuk
32 840, nr. 13), die betrekking heeft op de door de leden van de fractie van
D66 gestelde vraag. Het in kaart brengen van de eventuele mogelijkheden
om dit probleem het hoofd te bieden, is nog niet afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

8

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of het mogelijk is dat zowel
een echtscheidingsprocedure wordt ingezet als een procedure tot
nietigverklaring en of het mogelijk is om te komen tot een nietigverklaring
nadat de echtscheiding is uitgesproken. En ook willen deze leden weten
wat de gevolgen zijn voor het slachtoffer in dergelijke situaties.
De mogelijkheid van nietigverklaring laat onverlet dat de echtgenoten, of
één van hen, er ook voor kunnen kiezen om in plaats van, of naast, een
nietigverklaring een echtscheiding te entameren. Het verschil tussen
nietigverklaring van een huwelijk en echtscheiding is dat in geval van
nietigverklaring het huwelijk geacht wordt nooit te hebben bestaan, terwijl
een echtscheiding een bestaande huwelijksband verbreekt. De nietigverklaring werkt in beginsel terug tot aan het moment van de huwelijkssluiting en dat kan bijvoorbeeld gevolgen hebben voor de verdeling van
een eventuele gemeenschap van goederen. Een echtscheiding komt tot
stand door en op het moment van inschrijving in de registers van de
burgerlijke stand en heeft daarmee geen terugwerkende kracht tot aan het
moment van de huwelijkssluiting. Een echtscheidingsprocedure is naar
haar aard eenvoudiger en vergt minder stel- en bewijsplicht dan een
procedure tot nietigverklaring van het huwelijk. In een verzoek tot
nietigverklaring zal immers moeten worden aangegeven op welke wijze
en door wie de dwang is uitgeoefend en zal de rechter uiteindelijk dienen
te bepalen of daadwerkelijk sprake is geweest van zodanige dwang dat
niet meer gesproken kan worden van een vrije toestemming tot het
aangaan van het huwelijk. De gedwongen echtgenoot kan evenwel
bijvoorbeeld uit emotioneel oogpunt toch de voorkeur geven aan de
nietigverklaring van het huwelijk boven de echtscheiding, opdat werkelijk
met een schone lei een nieuw levenspad kan worden ingeslagen. Als een
huwelijk reeds is ontbonden, kan het, afhankelijk van de omstandigheden,
toch nog nietig verklaard worden. Uit de rechtspraak kan evenwel afgeleid
worden dat het verzoek tot nietigverklaring in die situatie niet door het
Openbaar Ministerie gedaan kan worden. De rol ter zake van het
Openbaar Ministerie ligt immers op het terrein van de openbare orde en
die is niet langer in het geding als het huwelijk reeds is ontbonden. Zie
onder meer Gerechtshof Amsterdam 13 juli 1996, NJ 1998, 40. Artikel 1:69
lid 1, sub c BW biedt met zoveel woorden de mogelijkheid om nietigverklaring van een huwelijk te verzoeken, nadat het is ontbonden door een
ieder die daarbij een onmiddellijk rechtsbelang heeft.
Voornoemde leden vragen voorts hoe gewaarborgd is dat een goed
onderscheid gemaakt kan worden tussen situaties waarin sprake is van
dwang om het huwelijk in stand te laten en situaties waarin sprake is van
een oprechte wens om het huwelijk in stand te laten.
Bij alle maatregelen die genomen worden om huwelijksdwang tegen te
gaan moet een balans gevonden worden tussen het actief uitbannen van
dit verwerpelijke fenomeen en het terughoudend omgaan met de
interventie in het privéleven van burgers. Als een echtgenoot die vermoed
wordt slachtoffer te zijn geweest van dwang om het huwelijk te sluiten,
aangeeft het huwelijk desondanks in stand te willen houden, zal het
Openbaar Ministerie terughoudendheid dienen te betrachten bij het
overwegen om een verzoek tot nietigverklaring van het huwelijk aan de
rechter voor te leggen of het vasthouden aan een reeds ingediend
verzoek. Uiteindelijk zal de rechter beoordelen of aan de wettelijke
gronden tot nietigverklaring van het huwelijk is voldaan.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen een onderbouwing aan de
hand van cijfers dat de kans op dwang in het geval van neef/nichthuwelijken groter is dan in het geval van andere huwelijken.
Uit onderzoek van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken blijkt
dat in geval van neef/nichtverwantschap van echtgenoten vaker dan in
geval van huwelijken zonder deze bloedverwantschap sprake was van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

9

dwang uit de familiale omgeving van een van beide aanstaande echtgenoten, waaraan moeilijk weerstand geboden kan worden. Ook in het
rapport Huwelijksdwang. Een verbintenis voor het leven? van A. Cornelissens, F. Kuppens en H. Ferwerda uit 2009 zijn aanwijzingen te vinden
over huwelijksdwang in geval van neef/nicht huwelijken. Zoals in het
voorgaande reeds is aangegeven, is op dit moment niet bekend hoe vaak
huwelijksdwang voorkomt en onder welke omstandigheden. In de loop
van dit jaar zal evenwel onder auspiciën van de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid een onderzoek naar onder meer de omvang
van huwelijksdwang worden gestart. Vanzelfsprekend zal uw Kamer te
zijner tijd over de uitkomsten van dit onderzoek worden geïnformeerd.
Genoemde leden vragen voorts of de regering bereid is in te zetten op
preventie en medische informatie over con sanguine huwelijken.
Voor het pakket aan maatregelen dat gericht is op het voorkomen van
huwelijksdwang, verwijs ik naar hetgeen ik hierover reeds in het
voorgaande heb aangegeven. Ten aanzien van de medische informatie
merk ik op dat dat eventuele medische risico’s in geval van zwangerschap
in neef/nichtrelaties relaties niet ten grondslag liggen aan het neef/nicht
huwelijksverbod. Waar mensen voornemens zijn een gezin te stichten,
mag erop vertrouwd worden dat zij zich laten informeren over een
eventueel verhoogd risico op bijvoorbeeld het krijgen van een gehandicapt kind als gevolg van bepaalde genetische bijzonderheden, bloedverwantschap of leeftijd. Het kabinet ziet geen aanleiding om ter zake van con
sanguine huwelijken apart beleid in te zetten. Bovendien is geslachtsverkeer tussen mensen die neef en nicht van elkaar zijn niet noodzakelijkerwijs beperkt tot echtgenoten. Dat het huwelijk niet langer door
iedereen wordt gezien als een vereiste voor het stichten van een gezin,
blijkt uit het gegeven dat meer dan vijftig procent van de eerste kinderen
die in Nederland worden geboren, ouders hebben die niet met elkaar zijn
gehuwd.
De leden van de SGP-fractie vragen of overwogen is om opnieuw te
komen tot een algemene verplichting voor huwelijkspartners om te
verklaren dat zij vrijwillig een huwelijk aangaan en of dit geen zorgvuldiger voorstel zou opleveren. En hoe kan worden voorkomen dat er bij
andere groepen verwarring ontstaat of er in die gevallen ook zonder
verklaring wel sprake is van vrijwilligheid, zo vragen deze leden.
Twee personen hebben het recht om zelf te bepalen of zij een huwelijk
willen sluiten en zo ja, met wie. Dit beginsel van vrije huwelijkskeuze is
van fundamentele betekenis in het Nederlandse huwelijksrecht, ook
zonder dat aanstaande echtgenoten in persoon verklaren dat zij hun vrije
toestemming tot het huwelijk geven. Het kabinet heeft niet overwogen om
de algemene verplichting om een dergelijke verklaring af te leggen
opnieuw in te voeren, omdat verwacht mag worden dat dit fundamentele
beginsel van het huwelijksrecht in Nederland bij de gehele Nederlandse
bevolking bekend is en gedragen wordt. Nu er aanleiding is om te
veronderstellen dat in geval van neef/nichthuwelijken vaker sprake is van
dwang vanuit de familiale omgeving, ziet het kabinet reden om nog eens
zorgvuldig bij deze specifieke aanstaande echtgenoten te verifiëren of zij
het huwelijk wel beiden uit vrije wil sluiten. Om van alle aanstaande
echtgenoten te vragen een beëdigde verklaring af te leggen dat geen
sprake is van dwang, acht ik disproportioneel. Er worden jaarlijks circa
80.000 huwelijken gesloten in Nederland. Invoering van een beëdigde
verklaring die door alle aanstaande echtgenoten moet worden afgelegd,
zou leiden tot een forse verzwaring van de administratieve lasten voor
burger en overheid, terwijl daar geen noodzaak toe bestaat. Ik acht het
uitgesloten dat er verwarring kan ontstaan of er in die gevallen ook zonder
verklaring wel sprake is van vrijwilligheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

10

De aan het woord zijnde leden vragen voorts of er meer voorbeelden dan
de uitspraak van 16 oktober 1998 van de Hoge Raad voorhanden zijn
waaruit het tekortschieten van de wettelijke bepaling ten aanzien van de
nietigverklaring van een huwelijk blijkt.
De leden van de SGP-fractie merken terecht op dat een verzoek tot
nietigverklaring van een huwelijk wegens dwang zeer zelden wordt
ingediend. Uit de genoemde uitspraak van de Hoge Raad blijkt dat niet
snel mag worden aangenomen dat daadwerkelijk sprake is geweest van
zodanige onrechtmatige ernstige bedreiging dat het huwelijk nietig kan
worden verklaard. Het versoepelen van de grond tot nietigverklaring
heeft, naast het aan slachtoffers van huwelijksdwang bieden van een
beter bruikbare mogelijkheid hun huwelijk nietig te doen verklaren, ten
doel om buiten discussie te stellen dat huwelijksdwang in Nederland niet
getolereerd wordt. Wie slachtoffer is van huwelijksdwang, dient de
mogelijkheid te hebben van dit huwelijk verlost te worden. Voor het
welbevinden van het slachtoffer, kan het van belang zijn dat het huwelijk
nietig wordt verklaard en om die reden kan het slachtoffer die procedure
mogelijk verkiezen boven een echtscheidingsprocedure. Wel zal voor een
nietigverklaring vanzelfsprekend duidelijk moeten worden dat daadwerkelijk sprake is geweest van huwelijksdwang. Ik vertrouw erop dat waar
een echtscheiding voor elk duurzaam ontwricht huwelijk eenvoudig te
verkrijgen is, slachtoffers niet te gemakkelijk een procedure tot nietigverklaring zullen entameren.
De aan het woord zijnde leden vragen vervolgens een nadere toelichting
op de passage in de toelichting waarin staat aangegeven dat de te goeder
trouwe zijnde echtgenoot niet geraakt mag worden door de terugwerkende kracht van de nietigverklaring en wat de betekenis en reikwijdte
hiervan is.
De terugwerkende kracht en jegens wie die werking heeft, is bepaald in
artikel 1:77 BW, welke bepaling door dit wetsvoorstel niet gewijzigd wordt.
Te denken valt bijvoorbeeld aan de situatie dat de te goeder trouw zijnde
echtgenoot in het geheel niet op de hoogte is van de druk die door derden
op de andere echtgenoot is of wordt uitgeoefend om het huwelijk te
sluiten. In dat geval zal een nietigverklaring niet in de weg staan aan
bijvoorbeeld een eventueel recht op alimentatie van die in onwetendheid
verkerende echtgenoot of eventuele aanspraak op verdeling van de
gemeenschap van goederen bij helfte. Het is aan de rechter om bij de
beoordeling van alle feiten en omstandigheden van de zaak vast te stellen
of sprake is van goede trouw.
Tot slot van dit onderdeel vragen de leden van de SGP-fractie een nadere
toelichting op de termijn van drie jaar waarbinnen de nietigverklaring
verzocht kan worden.
Thans is de termijn waarbinnen het verzoek tot nietigverklaring op grond
van onrechtmatige ernstige bedreiging gesteld op zes maanden sedert het
ophouden van de bedreiging. Op grond van welke feiten en omstandigheden de rechter tot het oordeel zal kunnen komen dat aan de grond tot
nietigverklaring is voldaan, kan niet in zijn algemeenheid beantwoord
worden. De termijn begint te lopen op het moment dat de bedreiging is
opgehouden. Dat betekent dat als een slachtoffer van huwelijksdwang na
het sluiten van het huwelijk gedwongen wordt om gehuwd te blijven, de
termijn waarbinnen nietigverklaring wordt verzocht nog geen aanvang
neemt.
3. Huwelijksbeletselen
De leden van de VVD-fractie vragen wat de verhouding is tussen dit
wetsvoorstel en de eisen die worden gesteld aan gezinshereniging onder
het regime van de Vreemdelingenwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

11

Onder het regime van de Vreemdelingenwet 2000 komen in aanmerking
voor gezinshereniging zowel de ongehuwde partner als de huwelijkspartner en geregistreerde partner van de referent (een Nederlander of een
legaal in Nederland verblijvende vreemdeling) en de minderjarige
kinderen. Beide partners moeten tenminste de leeftijd hebben bereikt van
21 jaar om een aanvraag voor een «verblijfsvergunning bij partner» te
kunnen doen. Er moet sprake zijn van een rechtsgeldig gesloten huwelijk
dat in de Nederlandse rechtsorde wordt erkend. In het geval het een
erkend polygaam huwelijk betreft, kan slechts één huwelijkspartner
worden toegelaten tot Nederland. Toelating van een van de andere
huwelijkspartners is slechts mogelijk indien het huwelijk met de reeds
toegelaten partner is ontbonden.
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke gronden verzoeken tot
ontheffing van het vereiste om ten minste achttien jaar oud te zijn om een
huwelijk te mogen sluiten zijn afgewezen en welke gronden er zoal in het
verleden reden waren voor inwilligen van dergelijke verzoeken.
Ontheffing van het minimale leeftijdsvereiste kan verleend worden als
daar gewichtige redenen voor zijn. In de memorie van toelichting is
aangegeven dat sinds 2007 geen verzoeken om ontheffing meer zijn
toegewezen. Intussen is gebleken dat er in 2011 toch één verzoek is
toegewezen en wel van een vijftienjarig meisje dat zwanger was en dat in
het huwelijk wilde treden met de meerderjarige vader van het kind. Sedert
de indiening van het onderhavige wetsvoorstel zijn ook de cijfers over
2012 bekend en daaruit blijkt dat er in 2012 twee ontheffingsverzoeken zijn
toegewezen. De eerste betrof eveneens een vijftienjarige zwangere en de
andere een zestienjarige die kort voor de geplande huwelijksdatum een
miskraam had. Als zestienjarige zwangere stond het haar vrij in het
huwelijk te treden, maar als gevolg van de miskraam had het huwelijk
zonder dispensatie geen doorgang kunnen vinden. Gewichtige redenen
zijn in het verleden aangenomen in de situatie dat één van de (of beide)
partners ernstig ziek was (waren) en er geen kans op genezing was of dat
de aanstaande echtgenoten beiden bijna achttien jaar waren en op korte
termijn op reis wilden gaan. In die situatie dienden de verzoekers aan te
tonen dat er sprake was van omstandigheden die hen beletten om te
wachten totdat zijn daadwerkelijk de achttienjarige leeftijd hadden bereikt.
Dit werd bijvoorbeeld niet aangenomen in een zaak, waarin de verzoeker
direct na de huwelijksdatum naar de Verenigde Staten wilden verhuizen,
zonder dat daar een bijzondere noodzaak voor was. Als gewichtige reden
zijn bijvoorbeeld ook niet aangemerkt de angst dat de vrouw naar een
buitenland zou worden gestuurd en zou worden uitgehuwelijkt of
vermoord, dat de partners zich niet veilig voelden of dat het leven voor
hen geen nut meer had. En verder is als onvoldoende gewichtige reden
beoordeeld dat de partners veel steun aan elkaar hadden, erg verliefd
waren, dat een huwelijk na een moeilijke tijd het gevoel zou geven dichter
bij elkaar te staan, financiële redenen, of het feit dat de verzoekers er last
van hadden dat zij als gevolg van hun minderjarigheid niet geheel
zelfstandig rechtshandelingen konden verrichten. En het feit dat de
verzoekers reeds een religieuze verbintenis waren aangegaan, is eveneens
als onvoldoende beoordeeld om in Nederland een burgerlijk huwelijk te
mogen sluiten.
De aan het woord zijnde leden vragen voorts een reactie op de opmerkingen van de verschillende adviesorganen dat de verklaring onder ede, af
te leggen door aanstaande echtgenoten die neef en nicht van elkaar zijn,
geen drempel zal opwerpen tegen huwelijksdwang. De leden van de
PVV-fractie vragen in dit verband waaruit blijkt dat de beëdigde verklaring
een zeer sterke prikkel zal vormen om naar waarheid te verklaren.
Terecht wordt door de leden van de PvdA-fractie opgemerkt dat er door
zowel de Raad van State als de Raad voor de rechtspraak, de Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

12

vereniging voor rechtspraak, de Nederlandse vereniging voor burgerzaken
en de Adviescommissie voor vreemdelingenzaken twijfels zijn geuit over
de effectiviteit van de verklaring onder ede. In geen van de adviezen wordt
evenwel ingegaan op hetgeen in de memorie van toelichting is gesteld
omtrent de overtuiging dat verwacht mag worden dat burgers er in zijn
algemeenheid voor zullen terugdeinzen om een valse verklaring onder
ede af te leggen. In de overige acht adviezen zijn geen twijfels geuit over
de verklaring onder ede. Het is mogelijk dat aanstaande echtgenoten in
strijd met de waarheid onder ede verklaren dat zij hun vrije toestemming
tot het huwelijk geven en mogelijk geen aangifte van de dwang zullen
durven doen. Ik acht echter het vertrouwen gerechtvaardigd dat zeker ten
aanzien van onder ede afgelegde verklaringen geldt dat, zonder bewijs
van het tegendeel, aangenomen moet worden dat zij op waarheid
berusten.
Ten aanzien van de opmerking van de leden van de PVV-fractie dat
slachtoffers van dwanghuwelijken zelden of nooit aangifte durven doen
en de vraag of de regering verwacht dat deze vrouwen wel zullen durven
weigeren de eed af te leggen het volgende.
De preventieve maatregelen die het kabinet neemt om huwelijksdwang
tegen te gaan dienen er onder meer toe om (potentiele) slachtoffers van
huwelijksdwang beter te informeren over hun mensenrecht op vrije
huwelijkskeuze en om hen weerbaarder te maken tegen huwelijksdwang.
Niet verwacht kan worden dat het emancipatieproces van mensen wier
culturele achtergrond hen kwetsbaar maakt om slachtoffer te worden van
huwelijksdwang door het ingezette beleid direct zal zijn voltooid. Wel heb
ik er vertrouwen in dat het beleid er op den duur toe zal leiden dat
huwelijksdwang uit de Nederlandse samenleving wordt gebannen.
De leden van de PVV-fractie vragen voorts waarom bij het neef/nichthuwelijksverbod geen overwegingen zijn meegenomen ten aanzien van
een vergrote kans op aangeboren afwijkingen, geestesziekten en
babysterfte.
Medische risico’s die verbonden zijn aan geslachtsverkeer tussen neef en
nicht zijn, zoals de leden van de PVV-fractie terecht opmerken, niet
meegenomen in de overwegingen tot het invoeren van het neef/nicht
huwelijksverbod. De reden hiervoor is, zoals reeds is opgemerkt ten
aanzien van een vergelijkbare vraag van de leden van de GroenLinksfractie, dat een eventueel verhoogd risico op aangeboren afwijkingen, en
andere medische risico’s bij zwangerschappen onder meer verbonden
kunnen zijn aan bepaalde genetische bijzonderheden van de aanstaande
ouders, hun leeftijd of tussen hen bestaande bloedverwantschap. Het
kabinet ziet geen aanleiding om ter zake van con sanguine huwelijken
speciaal beleid te ontwikkelen.
De leden van de SP-fractie vragenwelke andere landen een neef/nicht
huwelijksverbod kennen en met welke gedachte een neef/nicht huwelijk
tot nu toe werd toegestaan.
Voor zover bekend zijn neef/nichthuwelijken in de meeste landen ter
wereld toegestaan. Zij zijn verboden in ongeveer de helft van de staten
van de Verenigde Staten. In de literatuur bestaat geen overeenstemming
over het ontstaan van dit huwelijksbeletsel in de Verenigde Staten. Voor
wat betreft de gedachte achter het toestaan van neef/nicht huwelijken,
merk ik op dat deze huwelijken in Nederland in een ver verleden
gedurende een korte periode verboden zijn geweest en wel in de
Romeinse tijd onder Theodosius de Grote van 379 tot 395. Vervolgens zijn
deze huwelijksverboden door Justinianus weer afgeschaft. Rond 1580 was
het neef/nichthuwelijk in bepaalde delen van de Oude Republiek verboden
en in andere delen toegestaan. In de literatuur wordt wel betoogd dat de
gedachte achter huwelijksbeletselen, die in bepaalde perioden in de
zijlinie wel voorkwamen tot in de zevende graad van bloedverwantschap,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

13

gelegen was in het creëren van een gecamoufleerde echtscheidingsmogelijkheid, omdat men als gevolg van het «plotseling» ontdekken van
bloedverwantschap tussen de echtgenoten, de huwelijksband kon
verbreken, hetgeen normaliter in die tijd niet of nauwelijks mogelijk was
(A.J.M. Kunst, Historische ontwikkeling van het recht, deel II, Zwolle:
Tjeenk Willink 1968, p. 78).
Voorts vragen de aan het woord zijnde leden of dwang niet reeds expliciet
verboden is, dwang niet op een andere wijze kan worden aangetoond en
niet te allen tijde moet worden voorkomen door signalering, voorlichting
en hulp.
Artikel 284, eerste lid, onder 1, Sr bepaalt dat strafbaar is «hij die een
ander door geweld of enige andere feitelijkheid of door bedreiging met
geweld of enige andere feitelijkheid, gericht hetzij tegen die ander, hetzij
tegen derden, wederrechtelijk dwingt iets te doen, niet te doen of te
dulden». De strafbaarstelling is ruim omdat de delictsomschrijving niet
beperkt is tot een specifiek dwangmiddel en evenmin tot een specifiek
resultaat dat met de uitgeoefende dwang wordt beoogd. Veel verschillende vormen van dwang kunnen dus onder dit artikel worden gebracht,
hetgeen ook blijkt uit de relevante jurisprudentie. Ook het dwingen van
een persoon «iets niet te doen», zoals niet te trouwen of niet met een
specifiek persoon om te gaan, kan onder omstandigheden onder de
strafbaarstelling vallen. Daarbij is relevant of de fysieke of psychische
dwang die op de betrokkene is uitgeoefend zodanig van aard is dat deze
daaraan in redelijkheid geen weerstand kon bieden. Wanneer een
dringend appèl wordt gedaan op een persoon om niet met een bepaalde
andere persoon om te gaan, maar in redelijkheid niet gezegd kan worden
dat sprake is van het wederrechtelijk dwingen van die persoon, zal geen
sprake zijn van een strafbaar feit. De grens tussen welke gedragingen als
toelaatbare drang en welke als strafbare dwang moeten worden aangemerkt, zal niet altijd gemakkelijk op voorhand zijn vast te stellen. Uiteindelijk zal de strafrechter aan de hand van de omstandigheden van het
concrete geval moeten beoordelen of sprake is van een strafbaar feit. Voor
de maatregelen op het gebied van signalering, voorlichting en hulp,
verwijs ik graag naar de recente brief aan uw Kamer van de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid van (Kamerstuk 32 175, nr. 50).
De leden van de SP-fractie vragen of het neef/nicht huwelijksverbod wel
een gerechtvaardigd en proportioneel voorstel is.
Alhoewel de omvang van het bestaan van huwelijksdwang niet bekend is,
hetgeen de mogelijkheid openlaat dat het om relatief kleine aantallen kan
gaan, blijkt ontegenzeggelijk dat huwelijksdwang voorkomt. In de
memorie van toelichting is reeds aangegeven dat de vrije toestemming
om een huwelijk aan te gaan, een fundamenteel beginsel van het
Nederlandse huwelijksrecht is. Het kabinet hecht ook zeer aan dit beginsel
en acht om die reden maatregelen die huwelijksdwang tegengaan
proportioneel en gerechtvaardigd.
Voorts vragen de leden van de SP-fractie een reactie op het door hen
gestelde dat de ambtenaar van de burgerlijke stand afhankelijk is van de
eerlijkheid van betrokkenen ten aanzien van de mededeling dat zij de in de
zin van dit wetsvoorstel bedoelde bloedverwanten van elkaar zijn. De
ambtenaar kan immers niet controleren of daadwerkelijk sprake is van
bedoelde bloedverwantschap. Als sprake is van dwang zouden betrokkenen deze bloedverwantschap mogelijk verzwijgen.
Ik kan niet uitsluiten dat aanstaande echtgenoten op het moment dat zij
hun voorgenomen huwelijk kenbaar maken doelbewust onjuiste informatie verstrekken aan een ambtenaar van de burgerlijke stand. In dat
geval behoeven zij de beëdigde verklaring dat geen sprake is van dwang
niet af te leggen, maar dat neemt niet weg dat als blijkt dat er sprake is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

14

van een dwanghuwelijk, het Openbaar Ministerie zal kunnen optreden.
Bovendien staat een huwelijk bloot aan nietigverklaring, indien het is
gesloten tussen hen die niet de vereisten in zich verenigen om het
huwelijk te mogen aangaan.
De aan het woord zijnde leden vragen een reactie op de zorg van de
Afdeling advisering van de Raad van State dat een onder dwang
afgelegde valse verklaring onder ede een extra drempel zal kunnen
vormen voor slachtoffers om de hulp van het Openbaar Ministerie in te
roepen, nu deze meineed gepleegd heeft.
In de situatie dat de dwang tot het aangaan van het huwelijk dermate
groot is dat betrokkene er zelfs toe besluit ter zake een meinedige
verklaring af te leggen, staat achteraf altijd nog de mogelijkheid van
nietigverklaring van het huwelijk open. Indien daadwerkelijk sprake is
geweest van zodanige dwang dat daar redelijkerwijs geen weerstand aan
geboden kon worden, biedt het non-punishmentbeginsel voldoende
bescherming tegen een mogelijke vervolging wegens meineed. Dit
beginsel houdt in dit verband in dat slachtoffers van mensenhandel
worden beschermd tegen vervolging en bestraffing wegens criminele
activiteiten, tot het plegen waarvan zij zijn gedwongen of bewogen, als
rechtstreeks gevolg van het feit dat zij slachtoffer zijn van mensenhandel.
Deze bescherming belet echter niet dat zij kunnen worden vervolgd of
gestraft voor misdrijven die zij vrijwillig hebben begaan of waaraan zij
vrijwillig hebben deelgenomen. In de gevallen waarin evident is dat
slachtoffers gedwongen zijn tot het plegen van misdrijven kan worden
gedacht aan verschillende mogelijkheden, waaronder sepot, schuldigverklaring zonder oplegging van straf (art. 9a Sr), strafuitsluitingsgronden en
strafvermindering.
Tevens willen de leden van de SP-fractie graag weten waarom een
mogelijk verhoogde kans op afwijkingen bij een kind wiens ouders neef
en nicht van elkaar zijn niet als argument is aangevoerd om het neef/nicht
huwelijksverbod te onderbouwen.
Deze vraag werd eveneens gesteld door de leden van de PVV-fractie. Naar
het aldaar gegeven antwoord, moge ik u gaarne verwijzen.
Tot slot van dit onderdeel vragen de aan het woord zijnde leden wat er
van de ambtenaar voor de burgerlijke stand verwacht wordt als er sprake
is van dreiging door de familie die het huwelijk graag door ziet gaan, hoe
zijn veiligheid wordt gewaarborgd en welke ondersteuning geboden kan
worden.
Het Burgerlijk Wetboek draagt een groot aantal taken op aan de
ambtenaar van de burgerlijke stand en legt bij hem ook de verantwoordelijkheid voor de naleving van de voorschriften. Zo dient een ambtenaar
van de burgerlijke stand bijvoorbeeld een bij de geboorteaangifte door de
ouder voorgestelde onwelvoeglijke voornaam van het kind te weigeren.
Indien een beslissing van de ambtenaar van de burgerlijke stand de
burger onwelgevallig is, dan kan die burger deze beslissing doen toetsen
door een andere instantie. Welke beroepsgang gevolgd dient te worden
hangt af van de omstandigheden van het geval. Indien de ambtenaar van
de burgerlijke stand weigert een huwelijksakte betreffende een dwanghuwelijk op te maken wegens strijd met de Nederlandse openbare orde,
biedt artikel 1:27 BW betrokkenen de mogelijkheid deze weigering te doen
toetsen door de rechtbank. Als de desbetreffende burger in plaats van het
volgen van de beroepsgang besluit verhaal te halen bij de desbetreffende
ambtenaar en deze bijvoorbeeld agressief bejegent, wordt de politie
ingeschakeld. Daarmee acht ik de veiligheid van ambtenaren van de
burgerlijke stand afdoende gewaarborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

15

De leden van de CDA-fractie vragen of de ambtenaar van de burgerlijke
stand die, omdat hij constateert dat er sprake lijkt van huwelijksdwang,
zijn medewerking aan de aflegging van een beëdigde verklaring weigert,
het Openbaar Ministerie daarvan op de hoogte zal stellen en of dit altijd
zal leiden tot nader onderzoek door het Openbaar Ministerie.
Het antwoord op deze vraag luidt bevestigend. Huwelijksdwang is een
misdrijf. Als een ambtenaar van de burgerlijke stand kennis krijgt van een
misdrijf, is hij verplicht daarvan aangifte te doen indien door het misdrijf
inbreuk op of onrechtmatig gebruik wordt gemaakt van een regeling
waarvan de uitvoering of de zorg voor de naleving aan hem is
opgedragen (art. 162 lid 1 sub c Sv). Voor de hand ligt dat het Openbaar
Ministerie na de aangifte een onderzoek doet instellen en, indien de uit
dat onderzoek gebleken feiten daartoe aanleiding geven, het voorgenomen huwelijk stuit en strafrechtelijke vervolging start.
De leden van de D66-fractie vragen in welke andere situaties dan
neef/nichthuwelijken geldt dat aannemelijk is dat een verhoogd risico op
dwanghuwelijken bestaat.
Er zijn op dit moment geen cijfers beschikbaar omtrent aard en omvang
van dwanghuwelijken. In de loop van dit jaar zal door het ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid een onderzoek worden opgezet,
waarmee naar verwachting meer inzicht in de omvang van het probleem
verkregen zal worden en in de specifieke groepen die extra kwetsbaar zijn
voor huwelijksdwang.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wat de aanleiding is om de
uitzonderingsgronden te schrappen op het minimale leeftijdsvereiste in
geval van zwangerschap of geboorte. En voorts stellen zij diverse vragen
over de juridische consequenties van het schrappen van de uitzonderingsmogelijkheid om beneden de leeftijd van achttien jaar in het huwelijk te
mogen treden.
Als een persoon die de leeftijd van achttien jaar nog niet heeft bereikt in
het huwelijk treedt, dan wordt deze persoon als gevolg daarvan meerderjarig. Met het bereiken van de meerderjarigheid, komt grotendeels een
einde aan de beschermde positie die de wet minderjarigen biedt. Gelet op
de kwetsbare positie van jongeren in een samenleving die steeds hogere
eisen stelt aan hun beoordelingsvermogen, acht het kabinet het verlies
van die beschermde positie niet opwegen tegen de voordelen die het
huwelijk voor de minderjarige kan betekenen. Een zwanger meisje van
zestien of zeventien jaar, of een meisje van die leeftijd dat haar kind reeds
heeft gebaard, kan aan de rechter vragen haar meerderjarig te verklaren.
De wet biedt een dergelijke mogelijkheid niet aan jongens van die leeftijd.
Als minderjarige (aanstaande) ouders niet langer in het huwelijk kunnen
treden, dan wordt het daarmee onmogelijk voor een zestien- of zeventienjarige vader om zelf het gezag over zijn kind te verkrijgen. Overwogen zou
dan ook kunnen worden om ook voor zestien- en zeventienjarige jongens
de mogelijkheid te openen zich meerderjarig te laten verklaren als zij
verwachten vader te worden of dit reeds zijn. Een reden om hiertoe op dit
moment niet over te gaan is dat het onderscheid dat de wet op dit punt
maakt tussen jongens en meisjes in de praktijk voor zover bekend nog
nooit tot problemen heeft geleid. In de enkele gevallen dat dispensatie is
gevraagd om als minderjarige een huwelijk te mogen sluiten, betrof dit
steeds een minderjarige zwangere of moeder die wilde huwen met een
meerderjarige vader. Het blijkt nu eenmaal in de praktijk dat er zo nu en
dan wel bij een zestien- of zeventienjarig meisje de behoefte bestaat om
zelf volledig verantwoordelijk te mogen zijn voor haar kind, maar dat deze
behoefte niet wordt waargenomen bij zestien- of zeventienjarige jongens
die vader worden. In de tweede plaats heeft het openen van de
mogelijkheid tot meerderjarigverklaring voor jongens een belangrijk
praktisch bezwaar en wel dat niet eenvoudig is vast te stellen dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

16

desbetreffende jongeman de biologische vader is. Indien het kind reeds is
geboren, kan een DNA-test uitkomst bieden, maar gedurende de
zwangerschap is daarvoor een medische ingreep nodig. Voor de zestienof zeventienjarige meisjes die meerderjarig verklaard willen worden,
volstaat een doktersverklaring dat daadwerkelijk sprake is van zwangerschap.
Het doel van het onderhavige wetsvoorstel is om huwelijksdwang tegen
te gaan. Omdat jonge mensen, die hun leven nog niet geheel zelfstandig
vorm kunnen geven, niet in de laatste plaats in financiële zin, kwetsbaarder zijn voor druk vanuit hun omgeving, past het de overheid om aan
hen extra bescherming te bieden. Onder meer het stellen van een zeer
duidelijke wettelijke grens aan de minimale huwelijksleeftijd, biedt die
extra bescherming, omdat het uitoefenen van druk om, gelet op de
(verwachte) geboorte van een kind, dan toch maar dispensatie aan te
vragen om in het huwelijk te treden, dan niet aan de orde kan zijn.
Indien een zestienjarig meisje een kind verwacht of heeft gekregen van
een zestienjarige jongen, kunnen de jonge ouders niet belast worden met
het gezamenlijk ouderlijk gezag. De ouders zijn immers zelf minderjarig en
staan onder gezag van hun eigen ouder of ouders of onder voogdij. De
Raad voor de Kinderbescherming zal de rechter vragen in de voogdij te
voorzien. Afhankelijk van de situatie zal dit gezag worden opgedragen aan
Bureau jeugdzorg of aan een of twee natuurlijke personen, bijvoorbeeld
de grootouders, die zich daartoe bereid hebben verklaard. Het belang van
de baby is bepalend voor het oordeel dat de rechter uitspreekt over wie
het beste met de voogdij kan worden belast. Nadat een van de jonge
ouders meerderjarig is geworden, kan hij of zij de rechter vragen voortaan
zelf met het gezag te worden belast. Dat verzoek wordt alleen afgewezen
als gegronde vrees bestaat dat bij de inwilliging de belangen van het kind
zouden worden verwaarloosd. En dat zou bijvoorbeeld aan de orde
kunnen zijn als de jonge ouders, ook al heeft een van hen intussen de
achttienjarige leeftijd bereikt, nog niet in staat zijn om de verantwoordelijkheid voor hun kind zelf te dragen, omdat zij bijvoorbeeld geen inkomen
hebben, geen woning, geen werk etc.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen verder nog een toelichting op
de beoordeling van de dispensatieverzoeken. Ik moge voor de beantwoording van deze vraag graag verwijzen naar hetgeen ik hierover naar
aanleiding van de vragen van de PvdA-fractie heb opgemerkt.
Voornoemde leden van de ChristenUnie-fractie willen vervolgens nog
graag weten in welke zin de gronden waarop ontheffingsverzoeken zijn
afgewezen verband houden met het belangrijkste doel van dit
wetsvoorstel, het tegengaan van huwelijksdwang.
Uit een analyse van de zaken van de afgelopen vijf jaren blijkt dat er in
2011 en 2012 twee ontheffingsverzoeken zijn afgewezen waarin door de
verzoekers werd betoogd dat zij reeds een religieus huwelijk hadden
gesloten. In 2010 is een ontheffingsverzoek afgewezen in een geval dat
betrokkenen samen naar Marokko wilden om daar een opleiding te
volgen, maar daarvoor geen toestemming kregen van hun ouders als zij
niet getrouwd waren. De regering hecht er zeer aan dat als mensen met
elkaar in het huwelijk treden, zij dit doen omdat zij dit zelf graag willen en
niet omdat zij zich daartoe door hun familiale of religieuze omgeving
gedwongen voelen.
Voorts vragen de leden van de ChristenUnie-fractie om in te gaan op de
wetshistorie ten aanzien van het verbod om een neef/nicht huwelijk te
sluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

17

Huwelijken met afstammelingen in de rechte lijn, dus vaders met
dochters, grootmoeders met kleinzonen etc., zijn altijd verboden geweest
in Nederland. Over huwelijken met kinderen van broers en zusters (derde
graad), is in het verleden verschillend gedacht. Het oude Romeinse recht
verbood huwelijken tot de zesde graad. In de zestiende eeuw was het
huwelijk tussen een volle neef en nicht (vierde graad) in Holland toegestaan, maar bijvoorbeeld in Gelderland en Overijssel verboden. Ten tijde
van de Franse overheersing waren neef/nichthuwelijken weer toegestaan,
maar daarna werden huwelijken tussen oom en nicht en tussen tante en
neef weer verboden, evenals huwelijken met een oudoom of oudtante. Dit
laatste heeft geduurd tot de invoering van Boek I van het Nieuw Burgerlijk
Wetboek in 1970. Vanaf die datum is nog slechts het huwelijk verboden
met afstammelingen in de opgaande of nederdalende lijn en huwelijken
tussen broers en zusters.
Voornoemde leden vragen ook of overwogen is om alleen in gevallen
waarin twijfel bestaat over de vrijwilligheid een beëdigde verklaring af te
laten leggen of de verklaring alleen te beperken tot die situaties waarin er
sprake is van een wens om een verblijfsvergunning te verkrijgen en of
hiermee niet meer recht zou worden gedaan aan het met dit wetsvoorstel
beoogde doel.
De regering heeft niet overwogen om de verplichting om in geval van een
voorgenomen neef/nichthuwelijk te beperken tot situaties waarin de wens
bestaat een verblijfsvergunning te verkrijgen, omdat uit de aanwijzingen
dat vaker sprake is van dwang in geval van neef/nichthuwelijken niet blijkt
dat deze dwang zich alleen voordoet als de aanstaande echtgenoot
woonachtig is in een ander land. Evenmin is overwogen om de beëdigde
verklaring slechts voor te schrijven in geval van twijfel over de vrijwilligheid, omdat een dergelijke werkwijze niet handhaafbaar zou zijn. De
ambtenaar van de burgerlijke stand, bij wie de twijfel dan zal moeten zijn
gerezen, beschikt immers niet over mogelijkheden om na te gaan wie wel
en wie niet vrijwillig tot een huwelijk besluit.
Tot slot van dit onderdeel vragen de leden van de ChristenUnie-fractie wat
de gevolgen zijn als aanstaande echtgenoten niet weten dat zij neef en
nicht van elkaar zijn en of dit grond zou kunnen zijn voor nietigverklaring
van het huwelijk.
Ik acht het zeer onwaarschijnlijk dat aanstaande echtgenoten niet weten
dat zij elkaars bloedverwanten in de derde of vierde graad zijn. Echter, in
het onwaarschijnlijke geval dat dit zich voordoet, wordt de beëdigde
verklaring dat geen sprake is van dwang niet afgelegd en daarmee staat
het huwelijk, als de verwantschap op een later moment mocht blijken, in
beginsel bloot aan nietigverklaring. Die nietigverklaring kan verzocht
worden door de echtgenoten zelf, de bloedverwanten in opgaande lijn en
het Openbaar Ministerie. Ik vertrouw erop dat het Openbaar Ministerie, als
geen sprake is van dwang, geen gebruik zal maken van de bevoegdheid
nietigverklaring te verzoeken. Voor wat betreft bloedverwanten in
opgaande lijn, dat wil zeggen de ouders en grootouders van de echtgenoten, en de echtgenoten zelf is het theoretisch denkbaar dat zij nietigverklaring van het huwelijk verzoeken. Het is aan de rechter om te beoordelen of hij dit verzoek zal toewijzen. Als de rechter ter zitting de
overtuiging verkrijgt dat het niet afleggen van de beëdigde verklaring op
een vergissing berust, omdat betrokkenen niet van elkaars afkomst op de
hoogte waren, en hij tevens de overtuiging verkrijgt dat van huwelijksdwang geen enkele sprake is, dan zal hij het verzoek kunnen afwijzen
wegens gebrek aan belang. Waar de rechter die overtuiging niet heeft en
het verzoek toewijst, staat het partijen vrij om opnieuw in het huwelijk te
treden en deze keer de beëdigde verklaring wel af te leggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

18

De leden van de SGP-fractie vragen of er zicht op is of in de gevallen
waarin jongeren beneden de leeftijd van achttien jaar in het huwelijk
treden sprake is van huwelijksdwang en zo nee, wat de achtergrond is van
het schrappen van de uitzonderingsmogelijkheid.
Indien jongeren van zestien of zeventien jaar in het huwelijk treden in
verband met zwangerschap, behoeft geen dispensatie gevraagd te
worden. Er bestaat geen zicht op of er in die gevallen sprake is van
huwelijksdwang. De achtergrond van het schrappen van de uitzondering
op de minimale huwelijksleeftijd van achttien jaar houdt verband met het
zoveel mogelijk afsluiten van de mogelijkheid om in plaats van in
Nederland het huwelijk in een ander land te sluiten en het huwelijk
vervolgens in Nederland te doen inschrijven. Het weigeren van de
erkenning van een in het buitenland gesloten huwelijk is alleen mogelijk
op specifiek in het Verdrag inzake de voltrekking en de erkenning van de
geldigheid van huwelijken (Verdrag van 14 maart 1978, Trb. 1987, 137)
omschreven gronden én indien de openbare orde dat zonder twijfel vergt.
De Staatscommissie voor het internationaal privaatrecht betoogde in haar
advies van 5 november 2011 (Kamerstuk 32 175, bijlage bij nr. 17) dat als
naar Nederlands recht de mogelijkheid van dispensatie blijft bestaan, het
gebruik van het instrument openbare orde geenszins overtuigend is. Of
een in het buitenland gesloten huwelijk kennelijk onverenigbaar is met de
Nederlandse openbare orde, wordt in laatste instantie beoordeeld door de
rechter. Zoveel mogelijk voorkomen dient te worden dat strijdigheid met
de openbare orde door de rechter niet wordt aangenomen, omdat op het
minimale leeftijdsvereiste uitzonderingen zijn toegestaan en daarom van
fundamentele onverenigbaarheid met de Nederlandse rechtsorde dus
kennelijk geen sprake is. In dat geval zou het in het buitenland sluiten van
een huwelijk door jongeren een eenvoudige weg zijn om het in Nederland
geldende vereiste dat de aanstaande echtgenoten beiden de leeftijd van
achttien jaar moeten hebben bereikt, te omzeilen. In een afweging van de
belangen van jonge mensen beneden de leeftijd van achttien jaar die in
het buitenland kunnen huwen en daartoe alsnog gedwongen kunnen
worden tegen de belangen van diezelfde jonge mensen die in Nederland
willen huwen, geeft het belang van de bescherming tegen huwelijksdwang de doorslag. Om die reden stelt het kabinet een duidelijke norm
waaraan niet getornd kan worden.
Voorts vragen voornoemde leden of overwogen is om de verklaring onder
ede die in geval van een neef/nichthuwelijk dient te worden afgelegd
slechts verplicht te stellen indien twijfel bestaat over de vrijwilligheid
waarmee het huwelijk wordt aangegaan of voor situaties waarin sprake is
van een wens om een verblijfsvergunning te verkrijgen.
In het regeerakkoord is afgesproken dat neef/nichthuwelijken in beginsel
verboden zullen worden. Teneinde te voorkomen dat alle neef/nichthuwelijken voortaan in het buitenland gesloten worden om vervolgens in
Nederland erkend te moeten worden, is voorgesteld het neef/nichthuwelijk toe te staan indien de beëdigde verklaring is afgelegd dat geen
sprake is van dwang. Andere uitzonderingen op het neef/nicht huwelijksverbod zijn niet overwogen, omdat dat van de ambtenaar van de
burgerlijke stand ten aanzien van alle voorgenomen neef/nichthuwelijken
een aparte beoordeling zou vergen, terwijl de ambtenaar op het moment
dat hij tot die beoordeling dient te komen naar alle waarschijnlijkheid niet
beschikt over handvatten om zulks te doen.
De aan het woord zijnde leden merken terecht op dat in geval van
huwelijken waarbij sprake is van een hogere graad van bloedverwantschap evenzeer sprake kan zijn van een dwanghuwelijk. Waar het evenwel
zeer onwaarschijnlijk kan worden geacht dat aanstaande echtgenoten niet
op de hoogte zijn van tussen hen bestaande bloedverwantschap in de
derde of vierde graad in de zijlinie, is het minder onwaarschijnlijk dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

19

aanstaande echtgenoten zich niet bewust zijn van bedoelde bloedverwantschap in hogere graden. Omdat de aanstaande echtgenoten bedoelde
bloedverwantschap zelf dienen kenbaar te maken, zou een huwelijksverbod voor gevallen waarin de aanstaande echtgenoten in de verte
familie van elkaar zijn, disproportioneel en niet handhaafbaar zijn.
Voor het antwoord op de laatste vraag van dit onderdeel die voornoemde
leden stellen over de extra drempel die het afleggen van een verklaring
onder ede betekent voor slachtoffers van huwelijksdwang, moge ik gaarne
verwijzen naar het antwoord dat ter zake reeds is gegeven op de vraag
van de leden van de GroenLinks-fractie in het onderdeel Algemeen.
4. Toepasselijk recht op de huwelijkssluiting
De leden van de D66-fractie willen graag weten hoe vaak gebruik is
gemaakt van artikel 28, onderdeel b, van Boek 10 BW.
Van de in art. 10:28 BW bedoelde toepassing van het nationale recht van
een van de aanstaande echtgenoten op de huwelijksbevoegdheid, wordt
geen registratie bijgehouden. Exacte gegevens zijn derhalve niet bekend.
Wel is in de gegevens van het CBS tussen 1996 en 2012 één meisje van 15
jaar als zijnde gehuwd opgenomen en wel in het jaar 2010.
5. Het recht om te huwen
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke wijze in de praktijk de
beschermde positie van een minderjarige die in het huwelijk treedt, het
meest teniet gaat.
Minderjarigen staan onder gezag en dat betekent onder meer dat de
verantwoordelijkheid voor de verzorging en opvoeding ligt bij degene die
het gezag uitoefent. Een minderjarige is bekwaam om rechtshandelingen
te verrichten mits hij toestemming heeft van zijn wettelijk vertegenwoordiger en voor zover de wet niet anders bepaalt. Een minderjarige is zelf
onbevoegd tot gezag en dat betekent dat als een minderjarige een kind
krijgt, het gezag over dat kind niet door hem of haarzelf kan worden
uitgeoefend. Wel kan een minderjarig zwanger meisje of een meisje dat
haar kind reeds heeft gebaard, mits zij ten minste zestien jaar oud is, aan
de rechter vragen haar meerderjarig te verklaren. De rechter zal dit alleen
doen als hij dit in het belang van de moeder en haar kind wenselijk acht.
Dat betekent dat de rechter zich eerst een oordeel vormt over hoe
volwassen de jonge (aanstaande) moeder reeds is en in hoeverre zij in
staat geacht kan worden om zelfstandig de verantwoordelijkheid voor
haar eigen leven en voor de verzorging en opvoeding van haar kind te
dragen. Ten aanzien van het in verband met de zwangerschap of geboorte
in het huwelijk treden, zoals onder de huidige wet mogelijk is, ontbreekt
een dergelijke rechterlijke toets, terwijl de huwelijkssluiting tot gevolg
heeft dat de (aanstaande) zestien- of zeventienjarige meerderjarig wordt.
Daardoor kan ten aanzien van de jonge moeder geen kinderbeschermingsmaatregel meer getroffen worden. Met behulp van een kinderbeschermingsmaatregel kan een (aanstaande) tienermoeder die bijvoorbeeld in handen van een loverboy is gevallen, of door de vader van haar
kind gedwongen wordt haar schoolopleiding te staken, tegen zichzelf in
bescherming worden genomen. In het uiterste geval kan de rechter zelfs
een machtiging gesloten jeugdzorg afgeven. Vanaf het moment dat
betrokkene meerderjarig is geworden, kan van een kinderbeschermingsmaatregel geen sprake meer zijn. Tot slot moge ik erop wijzen dat
rechtshandelingen die verricht zijn door minderjarigen die daarvoor geen
toestemming van hun wettelijk vertegenwoordiger hebben gekregen in
beginsel vernietigbaar zijn. Dit geldt niet voor rechtshandelingen waarvan
in het maatschappelijk verkeer gebruikelijk is dat minderjarigen van deze
leeftijd die zelfstandig verrichten, zoals het kopen van een kaartje in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

20

openbaar vervoer, het aanschaffen van kleding, boeken, cd’s etc. Wel
beschermt deze regel minderjarigen tegen bijvoorbeeld het afsluiten van
een grote geldlening, het boeken van een dure vakantiereis of de aanschaf
van een dure auto. Voor dit soort ongebruikelijke rechtshandelingen, is
toestemming nodig van de wettelijk vertegenwoordiger, waardoor de
minderjarige indien nodig tegen zichzelf beschermd wordt.
De leden van de CDA-fractie vragen of er andere staten zijn die partij zijn
bij het EVRM die maatregelen kennen als thans voor Nederland worden
voorgesteld en wat de ervaringen daarmee zijn.
Het is niet bekend welke landen ter wereld huwelijksbeletselen kennen ten
aanzien van neef/nicht huwelijken en huwelijken die gesloten worden met
personen beneden de leeftijd van achttien jaar en hoe deze regelgeving
wordt gehandhaafd. Wel is bijvoorbeeld bekend dat België een verbod
kent van huwelijken tussen een oom en nicht of neef en tussen een tante
en nicht of neef.
6. Erkenning van in het buitenland gesloten huwelijken
De leden van de VVD-fractie vragen een toelichting op de in de memorie
van toelichting genoemde mogelijkheid om in Nederland een in het
buitenland gesloten huwelijk nietig te verklaren, hetgeen niet aan de orde
is als het desbetreffende huwelijk in Nederland niet wordt erkend.
Indien een in het buitenland gesloten huwelijk in Nederland niet word
erkend, dan bestaat het naar Nederlands recht niet. Daarmee is het nog
geen nietig huwelijk, maar een naar Nederlands recht niet bestaand
huwelijk kan niet nietig worden verklaard. Dat neemt niet weg dat het
desbetreffende in een ander land gesloten huwelijk in dat land en
mogelijk ook in andere landen, gewoon geldig kan zijn. Een huwelijk is
nooit van rechtswege nietig, doch kan, indien aan de gronden is voldaan,
door de rechter nietig worden verklaard. Het Openbaar Ministerie zal zich
bij het uitoefenen van de bevoegdheid nietigverklaring te verzoeken
rekenschap moeten geven van de proportionaliteit van het verzoek. Ik acht
de belangen van het slachtoffer daarmee voldoende gewaarborgd.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen de
problematiek van hinkende rechtsverhoudingen.
Hinkende rechtsverhoudingen brengen voor betrokkenen veel ongemak
met zich en dienen zoveel mogelijk te worden voorkomen. Het in
Nederland weigeren van erkenning van een in het buitenland tot stand
gekomen huwelijk en echtscheiding, geschiedt dan ook alleen indien het
huwelijk of de echtscheiding kennelijk onverenigbaar is met de Nederlandse openbare orde. Het belangrijkste voorbeeld van het weigeren van
de erkenning van een in het buitenland gesloten huwelijk, is het polygame
huwelijk waarbij de Nederlandse rechtssfeer ten tijde van het sluiten van
het huwelijk betrokken was. Van sommige landen, met name buiten de
Europese Unie, is bekend dat in Nederland uitgesproken echtscheidingen
daar niet worden erkend. Ook komt het in die landen voor dat in
Nederland gesloten huwelijken niet worden erkend. De hinkende
rechtsverhouding waarmee betrokkenen zich dan geconfronteerd zien,
kunnen met name een probleem vormen als betrokkenen naar het land
van herkomst willenreizen. Haagse verdragen die beogen hinkende
rechtsverhoudingen tegen te gaan, staan ter ondertekening en ratificatie
open. De Europese Unie kent voorts de Brussel II-bis verordening, waarin
onder meer bindende regels zijn neergelegd ter zake van de erkenning
van echtscheiding in de landen van de Unie. Hoe vaak hinkende rechtsverhoudingen voorkomen, is niet bekend.
De leden van de PVV-fractie vragen welke knelpunten gemeenten
ondervinden om een polygaam huwelijk te registreren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

21

Mij is niet bekend dat gemeenten knelpunten ondervinden in de registratie van polygame huwelijken. Een polygaam huwelijk wordt evenwel in
Nederland niet erkend als de Nederlandse rechtsorde betrokken was op
het moment dat het huwelijk gesloten werd. Een niet in Nederland erkend
polygaam huwelijk, wordt in de gemeentelijke basisadministratie niet
geregistreerd.
Voorts vragen voornoemde leden of internationale verdragen ruimte
bieden om aan alle in het buitenland gesloten polygame huwelijken
erkenning te onthouden.
Het onthouden van erkenning aan een huwelijk betekent dat het huwelijk
naar Nederlandse begrippen niet bestaat. Het Verdrag inzake de
voltrekking en de erkenning van de geldigheid van huwelijken (Verdrag
van 14 maart 1978,Trb. 1987, 137) biedt gronden waarop, in het kader van
bescherming van de openbare orde, erkenning aan een in het buitenland
gesloten huwelijk onthouden kan worden. Waar de Nederlandse openbare
orde niet bij het huwelijk betrokken is, biedt het verdrag niet de
mogelijkheid om erkenning eraan te onthouden. Dat doet zich bijvoorbeeld voor als het huwelijk in het buitenland is gesloten op een moment
dat de echtgenoten geen enkele binding met de Nederlandse rechtsorde
hadden. Het is dan niet aan de Nederlandse staat om de bescherming die
het huwelijk de echtgenoten biedt, bijvoorbeeld ten aanzien van het recht
op verschaffen van levensonderhoud aan hen te ontnemen.
Tot slot van dit onderdeel vragen de leden van de PVV-fractie of de
regering bereid is maatregelen te treffen om de informatie over de
aanvraag van een machtiging voorlopig verblijf zodanig toegankelijk te
maken dat deze aanvraag als ijkpunt kan worden gebruikt voor verbondenheid met de Nederlandse rechtssfeer.
Registratie van een huwelijk in de gemeentelijke basisadministratie is niet
hetzelfde als de erkenning van dat huwelijk. Weliswaar zal een dergelijke
registratie een aanwijzing kunnen vormen voor het feit dat het huwelijk in
Nederland is erkend, maar de erkenning van het huwelijk kan ook op een
ander moment aan de orde komen, bijvoorbeeld als de vraag rijst of een
uit het desbetreffende huwelijk geboren kind in familierechtelijke
betrekking staat tot de polygaam gehuwde echtgenoot van zijn moeder.
De HR heeft op 17 juni 2011 (LJN BP9500) geoordeeld dat kinderen uit een
polygaam huwelijk, dat in Pakistan is gesloten door man die op dat
moment de Nederlandse nationaliteit had, niet tot hem in familierechtelijke betrekking staan, nu het huwelijk in Nederland niet wordt erkend
wegens strijd met de openbare orde. Ook kan het al dan niet erkennen van
het huwelijk aan de orde komen bij de afwikkeling van de nalatenschap
van betrokkene. Waar het Nederlanderschap en het feit dat een persoon in
Nederland woonachtig is toegankelijke informatie vormt, is de datum
waarop een eerste aanvraag voorlopig verblijf is gedaan dat niet en kan
dat naar zijn aard ook niet zijn. Mogelijk heeft een persoon reeds in 1980
een machtiging voorlopig verblijf aangevraagd, welke is afgewezen, om
vervolgens een tiental jaren later opnieuw een aanvraag te hebben
gedaan, mogelijk zelfs vanuit een ander land. Als die persoon een
polygaam huwelijk sluit en zijn intussen naar Nederland verhuisde
echtgenote biedt dit huwelijk ter registratie aan, dan zijn de gegevens van
de in het land van herkomst blijvende persoon voor de afdeling burgerzaken van een gemeente niet na te gaan. Het aanmerken van het in
sommige gevallen wel en in andere gevallen niet traceerbare moment van
de eerste aanvraag voorlopig verblijf als een ijkpunt waarmee voldoende
aanknoping bij de Nederlandse rechtssfeer kan worden vastgesteld, zou
derhalve een schijnzekerheid bieden, welke in de praktijk niet voldoende
handhaafbaar zou zijn. Dat is in strijd met de rechtszekerheid en rechtsgelijkheid en daarom is van die mogelijkheid afgezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

22

De leden van de SP-fractie vragen of het juist is dat de voorgestelde
formulering van art. 10:32 BW een niet-limitatieve opsomming behelst
van huwelijken die op grond van strijdigheid met de Nederlandse
openbare orde niet kunnen worden erkend.
De leden zien dat goed. De voorgestelde formulering dient om rechtstoepassers betere handvatten te bieden voor hun oordeel of een ter
erkenning voorgelegd huwelijk strijd oplevert met de Nederlandse
openbare orde. De formulering sluit, evenals de huidige formulering, niet
uit dat er niet in de opsomming opgenomen huwelijken ter erkenning
worden voorgelegd, die evenzeer als kennelijk onverenigbaar met de
openbare orde moeten worden aangemerkt.
De aan het woord zijnde leden merken voorts terecht op dat het Nederlandse neef/nicht huwelijksverbod omzeild kan worden door in het
buitenland te huwen en dat huwelijk vervolgens in Nederland ter
erkenning aan te bieden.
Het voorgestelde neef/nicht huwelijksverbod dient geen ander doel dan
huwelijksdwang zoveel mogelijk tegen te gaan, om als het ware een
drempel op te werpen voor aanstaande echtgenoten die zich door druk
vanuit de omgeving gedwongen voelen om een huwelijk met elkaar te
sluiten, terwijl zij dat eigenlijk zelf helemaal niet willen. Indien duidelijk is
dat sprake is van bedreiging, zal het huwelijk niet gesloten kunnen
worden. Dat sprake is van bedreiging zal echter niet altijd even duidelijk
kenbaar zijn voor de buitenwacht. Teneinde aanstaande echtgenoten
tegemoet te komen, is in het onderhavige voorstel een extra drempel
opgenomen om een neef/nicht huwelijk aan te gaan. In geval van deze
huwelijken bestaat, zoals eerder uiteen gezet, een grotere kans dat sprake
is van een dwanghuwelijk. Het opwerpen van een drempel, waarbij de
aanstaande echtgenoten zich er nog een keer extra van dienen te
vergewissen dat ze dit huwelijk echt uit volle overtuiging en vrije wil
wensen aan te gaan, wordt gerechtvaardigd door het belang dat bestaat
bij het zoveel mogelijk tegengaan van dwanghuwelijken. Meer dan een
extra drempel opwerpen, is evenwel niet mogelijk, omdat onverdedigbaar
is dat neef/nichthuwelijken, die eeuwenlang in Nederland zijn toegestaan
en toegestaan zullen blijven, indien de beëdigde verklaring is afgelegd, in
strijd zijn met fundamentele beginselen van de Nederlandse rechtsorde.
Omdat aldus geen sprake kan zijn van strijd met de openbare orde, is het
niet mogelijk erkenning aan deze huwelijken te onthouden. Ik onderschrijf
het gevoelen dat door diverse fracties en op diverse plaatsen in dit verslag
wordt geuit, dat het neef/nicht huwelijksverbod niet de ultieme oplossing
biedt voor het probleem van de huwelijksdwang. Ik verwacht echter wel
dat het een bijdrage kan leveren aan het zoveel mogelijk uitbannen van
huwelijksdwang uit de Nederlandse samenleving en daarom een plaats
verdient naast alle andere maatregelen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen welke polygame huwelijken
nu al niet in Nederland worden erkend en welke nog wel en welke
wijziging dit wetsvoorstel in die erkenning aanbrengt.
Vaste jurisprudentie is dat een polygaam huwelijk, dat in het buitenland is
gesloten op het moment dat een van beide echtgenoten de Nederlandse
nationaliteit had, in Nederland niet wordt erkend. Het hebben van de
Nederlandse nationaliteit wordt als een zodanig relevant raakpunt met de
Nederlandse rechtsorde gezien, dat de openbare orde dan in elk geval in
het geding is. Het wetsvoorstel verandert met het expliciet in de wet
vastleggen van deze reeds in de rechtspraak vastgelegde norm niets. De
verandering die wordt voorgesteld, betreft het aannemen van voldoende
aanknoping met de Nederlandse rechtssfeer indien ten minste een van de
echtgenoten op het moment van de huwelijkssluiting zijn gewone
verblijfplaats in Nederland heeft. Wie in Nederland woont en vervolgens
in het buitenland een polygaam huwelijk sluit, zal dit huwelijk in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

23

Nederland niet langer kunnen laten erkennen. Als het huwelijk in een
ander land gewoon geldig is, leidt dit tot een hinkende rechtsverhouding
voor betrokkenen. Hinkende rechtsverhoudingen moeten zoveel mogelijk
worden voorkomen, maar dit streven kan nimmer onverenigbaarheid met
de Nederlandse openbare orde opzij zetten. Dat betekent dat als een in
Nederland wonende persoon in het buitenland een polygaam huwelijk
sluit en dat huwelijk in Nederland voortaan niet meer zal kunnen worden
erkend, dit voor beide echtgenoten nadelig kan zijn. Vanuit Nederland
kunnen wij evenwel niet voorkomen dat mensen in het buitenland een
huwelijk sluiten. Wij kunnen, indien onze openbare orde dat duidelijk
vergt, wel erkenning aan een huwelijk weigeren en zullen dat ook doen,
ook al leidt dat tot een hinkende rechtsverhouding.
Voornoemde leden vragen vervolgens wat de rechtsgevolgen zijn voor de
tweede partner, indien het huwelijk met deze persoon niet wordt erkend in
Nederland, terwijl het eerste huwelijk wel is erkend.
Het niet erkennen van een huwelijk betekent dat dat huwelijk in Nederlandse ogen niet bestaat. Als een Nederlandse of in Nederland
woonachtige man getrouwd is met mevrouw A en dat huwelijk is in
Nederland gesloten of in Nederland erkend, en de man vraagt vervolgens
erkenning van een tweede huwelijk dat hij in een ander land heeft
gesloten met mevrouw B, dan wordt aan dit tweede huwelijk erkenning
onthouden. Dat betekent bijvoorbeeld voor mevrouw B dat als zij een kind
krijgt, in Nederland de man niet als haar echtgenoot wordt aangemerkt en
het kind dus naar Nederlands recht niet tot hem in familierechtelijke
betrekking staat. Indien de man Nederlander is, betekent dat dat het kind
niet de Nederlandse nationaliteit aan hem kan ontlenen.
De leden van de SGP-fractie vragen of het aantal geregistreerde polygame
huwelijken sinds 2009 toe- of afneemt.
Recente cijfers over registratie van polygame huwelijken zijn niet
voorhanden. In 2009 is een telling uitgevoerd bij alle gemeenten, hetgeen
een omvangrijk onderzoek vergde. Dit onderzoek is thans niet herhaald.
7. Financiën, regeldruk en administratieve lasten
De leden van de CDA-fractie vragen wat de betekenis is van het verlengen
van de termijn van zes maanden naar drie jaar waarbinnen het verzoek tot
nietigverklaring van een huwelijk kan worden gedaan met het oog op de
prioriteit en aandacht van het Openbaar Ministerie voor nader onderzoek
van vermoedens van huwelijksdwang.
De voorgestelde wettekst biedt het Openbaar Ministerie de bevoegdheid
om een verzoek tot nietigverklaring van een huwelijk wegens dwang in te
dienen. Onder huidig recht kan alleen een echtgenoot zelf een verzoek tot
nietigverklaring van een huwelijk op deze grond indienen. Het voorstel tot
uitbreiding van de kring van verzoekgerechtigden dient ertoe om het
Openbaar Ministerie de mogelijkheid te bieden actie te ondernemen
inzake een gedwongen huwelijk. Ik verwacht niet dat het Openbaar
Ministerie in de praktijk vaak zelf gevallen van huwelijksdwang op het
spoor komt. Wel kan het Openbaar Ministerie bijvoorbeeld in het kader
van een onderzoek naar mensenhandel een dwanghuwelijk in het vizier
kunnen krijgen. Verlenging van de termijn biedt het Openbaar Ministerie
de mogelijkheid om het onderzoek te voltooien om, als de resultaten
daartoe aanleiding vormen, alsnog tijdig stappen te zetten om het verzoek
tot nietigverklaring van het huwelijk in te dienen.
De leden van de D66-fractie vragen wat de beëdigde verklaring in het
kader van een neef/nichthuwelijk precies inhoudt en of de ambtenaar van
de burgerlijke stand in staat is mogelijke dwang te herkennen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

24

De beëdigde verklaring dient er louter toe om de aanstaande echtgenoten
een extra reflectiemoment te bieden, waarop zij bij zichzelf kunnen
nagaan of zij het huwelijk wel echt uit vrije wil aangaan en bereid zijn dit
onder ede te bevestigen. Als de aanstaande echtgenoten de beëdigde
verklaring afleggen, hetwelk zij ieder apart dienen te doen en zij willen
beiden dat de voltrekking van het huwelijk doorgang kan vinden, dan zal
dat geschieden. Dat is vanzelfsprekend anders als de ambtenaar reden
heeft om te veronderstellen dat er wel degelijk sprake is van dwang. Het is
echter heel goed denkbaar dat de ambtenaar daar geen enkel zicht op
heeft. In die zin verandert het wetsvoorstel de bestaande praktijk niet. Als
de ambtenaar onder huidig recht aanwijzingen heeft dat een van de
echtgenoten gedwongen wordt tot het sluiten van een huwelijk, dan zal hij
ook nu zijn medewerking weigeren. Toch vertrouw ik erop dat aanstaande
echtgenoten ervoor terugdeinzen om een valse verklaring onder ede af te
leggen en ik verwacht dat het verplicht stellen van die verklaring in geval
van een neef/nichthuwelijk een bijdrage zal leveren aan het tegengaan van
dwang. Als een echtgenoot de verklaring onder ede heeft afgelegd, doch
nadien toch nietigverklaring van het huwelijk wegens dwang verzoekt,
dan zal het gegeven dat de verklaring is afgelegd vanzelfsprekend aan de
orde komen. Als betrokkene aannemelijk kan maken dat hij of zij ook
gedwongen werd de verklaring onder ede af te leggen, hetgeen niet
ondenkbaar is, dan zal de nietigverklaring van het huwelijk kunnen
worden toegewezen. Ik heb er vertrouwen in dat het Openbaar Ministerie
de bevoegdheid om vervolging wegens meineed in te stellen verstandig
zal gebruiken en niet zal toepassen om de positie van een slachtoffer nog
verder te verslechteren.
8. Artikelsgewijze toelichting
Artikel I, onder D
De leden van de D66-fractie vragen of, aangezien de ambtenaar van de
burgerlijke stand niet zelf kan constateren dat de aanstaande echtgenoten
neef en nicht van elkaar zijn, sprake is van een effectieve belemmering
van neef/nicht huwelijken.
Het valt inderdaad niet uit te sluiten dat aanstaande echtgenoten hun
neef/nichtrelatie tegenover de ambtenaar verzwijgen en daarmee
ontkomen aan het afleggen van de beëdigde verklaring. Als aanstaande
echtgenoten die neef en nicht van elkaar zijn uit volle overtuiging met
elkaar in het huwelijk willen treden, dan zie ik geen reden waarom zij de
beëdigde verklaring niet zullen wensen af te leggen. Is er wel sprake van
dwang, dan zullen de echtgenoten met het verzwijgen van de bloedverwantschap het vereiste van de beëdigde verklaring kunnen omzeilen,
maar ik verwacht dat zij daartoe toch niet gemakkelijk zullen besluiten. Het
kan immers zo zijn dat de ambtenaar toch op de een of andere wijze op de
hoogte is van de neef/nichtverwantschap en dan hebben de echtgenoten
met hun valse voorstelling van zaken zijn aandacht juist op hen gevestigd.
Ik verwacht dat wie willens en wetens regelgeving probeert te omzeilen,
juist niet zal willen opvallen door een formulier verkeerd in te vullen.
Bovendien staat een neef/nichthuwelijk dat zonder de beëdigde verklaring
is afgelegd bloot aan nietigverklaring.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom er niet voor is gekozen ook
de andere huwelijksbeletselen op te nemen. Het ontbreken van een
beëdigde verklaring zou de indruk kunnen wekken dat er onduidelijkheid
is over de wilsvrijheid van anderen.
De andere huwelijksbeletselen zijn niet opgenomen, omdat deze niet
geheeld kunnen worden door het afleggen van een beëdigde verklaring
dat geen sprake is van dwang om het huwelijk aan te gaan. Ik verwacht
daarom niet dat er verwarring zal ontstaan over deze bepaling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

25

Artikel I, onder J
De leden van de VVD-fractie vragen welke uitwerking aan de mogelijkheid
van nietigverklaring wegens dwaling in de Franse jurisprudentie wordt
gegeven.
Het onderhavige wetsvoorstel voorziet niet in wijziging van de
mogelijkheid van nietigverklaring wegens dwaling. Het desbetreffende
artikel is slechts in technische zin aangepast in verband met de wijziging
van de termijn waarbinnen nietigverklaring wegens dwang verzocht kan
worden. Het Franse recht kent overigens eveneens een bepaling op grond
waarvan een huwelijk dat onder dwang is gesloten nietig kan worden
verklaard. Ook in Frankrijk is het Openbaar Ministerie bevoegd om de
nietigverklaring te verzoeken. Of van deze mogelijkheid gebruik wordt
gemaakt en zo ja, hoe vaak en hoe de Franse rechter een verzoek tot
nietigverklaring beoordeelt, is niet bekend.
9. Tot slot
De leden van de D66-fractie vragen of de effectiviteit van deze wetswijziging zal worden geëvalueerd.
Over de omvang van het probleem van huwelijksdwang is op dit moment
nog weinig bekend. Zoals eerder op vragen van diverse fracties is
aangegeven, zal in de loop van dit jaar een onderzoek starten, waarmee
beoogd wordt meer inzicht te verkrijgen in aard en omvang van de
problematiek. Ik acht het van belang dat te zijner tijd wordt geëvalueerd
wat het effect is geweest van de wettelijke maatregelen. Ik denk daarbij
aan een termijn van vijf jaar nadat de voorgestelde wetswijzigingen in
werking is getreden.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 488, nr. 6

26