Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 511

Beleidsdoorlichting Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

Nr. 28

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 september 2018
Conform de uitwerking (Kamerstuk 34 000, nr. 52) van de motie Harbers
(Kamerstuk 34 000, nr. 36) informeer ik u met deze brief over de opzet en
vraagstelling van de beleidsdoorlichting van artikel 6 (hoger beroepsonderwijs) en artikel 7 (wetenschappelijk onderwijs) van OCW. Deze
beleidsdoorlichting zal in 2019 aan uw Kamer worden aangeboden.
Beleid en doelstelling van artikel 6 en 7
In artikel 1.1 en 1.3 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) is de taakomschrijving van het hoger onderwijs
als volgt geformuleerd:
1. Het wetenschappelijk onderwijs is gericht op de voorbereiding tot de
zelfstandige beoefening van de wetenschap of de beroepsmatige
toepassing van wetenschappelijke kennis en bevordert het inzicht in de
samenhang van de wetenschappen. De universiteiten zijn gericht op
het verzorgen van wetenschappelijk onderwijs en verrichten van
wetenschappelijk onderzoek; in elk geval verzorgen zij initiële
opleidingen in het wetenschappelijk onderwijs, verrichten zij wetenschappelijk onderzoek, voorzien zij in de opleiding tot wetenschappelijk onderzoeker of technologisch ontwerper en dragen zij kennis over
ten behoeve van de maatschappij.
2. Het hoger beroepsonderwijs is gericht op de overdracht van theoretische kennis en op de ontwikkeling van vaardigheden in nauwe
aansluiting op de beroepspraktijk. De hogescholen zijn gericht op het
verzorgen van het hoger beroepsonderwijs en verrichten ontwerp en
ontwikkelactiviteiten of onderzoek gericht op de beroepspraktijk. Zij
verzorgen in elk geval bacheloropleidingen in het hoger beroepsonderwijs en in voorkomende gevallen associate degree-opleidingen en
masteropleidingen in het hoger beroepsonderwijs. Daarnaast dragen
zij in elk geval kennis over ten behoeve van de maatschappij en dragen

kst-31511-28
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 511, nr. 28

1

zij bij aan de ontwikkeling van beroepen waarop het onderwijs is
gericht.
3. De instellingen voor hoger onderwijs schenken mede aandacht aan de
persoonlijke ontplooiing van hun studenten en de bevordering van
hun maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef.
Als Minister ben ik verantwoordelijk voor de financiering van het hoger
onderwijs door lumpsumbekostiging van de onderwijsinstellingen.
Hierdoor wordt de toegankelijkheid en de kwaliteit van het onderwijs
gewaarborgd.
Daarnaast stimuleer ik specifieke beleidsonderwerpen door het
verstrekken van aanvullende bekostiging, subsidies, en de inzet van
andere instrumenten zoals overleg, voorlichting, experimenteerbepalingen, kwaliteitsafspraken en wet- en regelgeving.
De normeisen van kwaliteit zijn vastgelegd in wet- en regelgeving. De
Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de naleving daarvan.
Daarbij heeft de Nederlands- Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) de
opdracht om een deskundig en objectief oordeel te geven over de
kwaliteit van het hoger onderwijs. De Commissie Doelmatigheid Hoger
Onderwijs (CDHO) adviseert mij gevraagd en ongevraagd over de
doelmatigheid van het bekostigde hoger onderwijsaanbod.
Afbakening en scope
Deze beleidsdoorlichting betreft het gehele artikel 6 en 7 (ruim 8 miljard
euro) van de begroting van OCW (100 procent). De beleidsdoorlichting zal
de periode 2015 tot en met 2018 beslaan.

De laatste beleidsdoorlichting die betrekking had op begrotingsartikel 6 en
7 was de beleidsdoorlichting «Prestaties leerlingen en studenten
omhoog» die op 17 december 2015 aan uw Kamer is toegezonden1. Deze
beleidsdoorlichting 2015 had betrekking op de doelstellingen uit de
beleidsagenda 2012. Bij de beleidsdoorlichting 2019 zal niet alleen
gekeken worden in hoeverre en hoe efficiënt de geformuleerde beleidsdoelen in de periode 2015 tot en met 2018 bereikt zijn. De opbrengst van
de beleidsdoorlichting wil ik ook gebruiken voor de (nieuwe) Strategische
Agenda Hoger Onderwijs en Onderzoek én om een verbeterslag te maken
in het evaluatie-instrumentarium gericht op het hoger onderwijs. Waar
mogelijk zal ook aandacht worden gegeven aan het groene ho-onderwijs
1

Kamerstuk 31 511, nr. 20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 511, nr. 28

2

dat met ingang van 2018 van het Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat is overgeheveld naar het begrotingsartikel 6 en 7.
Ten aanzien van de Strategische Agenda Hoger Onderwijs en Onderzoek
heb ik de wettelijke verplichting om elke vier jaar een agenda uit te
brengen met daarin de voornemens ten aanzien van het te voeren beleid
met betrekking tot het hoger onderwijs en onderzoek. Ik wil dat deze
beleidsdoorlichting belangrijke input vormt voor deze Strategische
Agenda. De Strategische Agenda zal ik eind 2019 aan de Tweede Kamer
aanbieden.
De beleidsdoorlichting wil ik ook aangrijpen om toe te werken naar
verbetering van evaluaties in de toekomst. Het is nu nog niet altijd
mogelijk om een goede koppeling tussen beleid en uitkomsten te leggen.
Ook is er in de loop van de jaren veel overlap tussen de verschillende
evaluatie-instrumenten ontstaan. Om de responsiviteit van beleid en
uitvoering te vergroten, is het nodig om de verschillende evaluatieinstrumenten in het hoger onderwijs in samenhang en in de tijd te bezien.
Daarbij zal ook naar de effectiviteit van experimenteerbepalingen via
AMvB’s worden gekeken. Er moet immers op de juiste momenten
geëvalueerd worden zodat resultaten ook bruikbaar zijn in het beleidsproces. Hierbij zal ook naar voor dit beleidsterrein nieuwe types evaluatieinstrumenten gekeken worden, zoals risico-workshops, scenario-analyses,
multiple case studies e.d. Het gaat dan om het toepassen van nieuwe
inzichten in beleid en om structurele verandering in de manier van werken
om met hetzelfde budget meer maatschappelijke impact te realiseren.
In dit kader wil ik graag aansluiten bij de operatie «Inzicht in kwaliteit» van
het Ministerie van Financiën2. Het doel van deze operatie is om de
maatschappelijke impact van beleid te vergroten. Dit traject is een succes
als we aantoonbare vervolgstappen richting een lerende overheid hebben
gezet; wanneer we zien dat nieuw of gewijzigd beleid expliciet wordt
gebaseerd op ervaringen en lessen uit eerder beleid, praktijk en/of
(wetenschappelijk) onderzoek. Om dit te bereiken zal het Nationaal
Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) van NWO de bruikbaarheid van
het onderliggende evaluatiemateriaal beoordelen en aanbevelingen doen
voor de toekomstige evaluatie van dit beleidsterrein. De beleidsdoorlichting 2015 – 2018 bestrijkt drie belangrijke doelstellingen van het hoger
onderwijsbeleid:
1. de toegankelijkheid van het hoger onderwijs;
2. de kwaliteit van het hoger onderwijs;
3. de doelmatigheid en rechtmatigheid van de uitgaven aan hoger
onderwijs.
Vraagstelling
De volgende vragen staan in de beleidsdoorlichting centraal:
1. Hoe ziet het beleid gericht op toegankelijkheid, kwaliteit en doelmatigheid eruit in de periode 2015–2018 en hoe heeft zich dat sinds de
vorige beleidsdoorlichting ontwikkeld? Is er sprake geweest van
doelbereik? In hoeverre is het beleid in de periode 2015 – 2018
doeltreffend en doelmatig geweest en welke verbeteringen zijn
mogelijk?
2. Op welke wijze kan er beter inzicht ontstaan in de doeltreffendheid en
doelmatigheid van dit beleid?
a. In hoeverre maakt het onderliggende evaluatiemateriaal uitspraken
mogelijk over doeltreffendheid en doelmatigheid van dit beleid?

2

Kamerstuk 31 865, nr. 118

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 511, nr. 28

3

b. Welke oorzaken zijn aan te wijzen voor eventuele hiaten in het
onderliggende evaluatiemateriaal om uitspraken te doen over de
doeltreffendheid en doelmatigheid? (daarbij kan gekeken worden
naar de beschikbaarheid van relevante gegevens, de ingezette
evaluatie-instrumenten, de planning van evaluatie-instrumenten,
etc.)
c. Wat is er nodig om state of the art beleid in de toekomst doeltreffend en doelmatig te kunnen ontwerpen, uitvoeren, monitoren en
evalueren? Welk beleidsterrein op het gebied van hoger onderwijs
leent zich het best voor een concrete pilot?
Onderzoeksmethode
Bij de beleidsdoorlichting zal gebruik gemaakt worden van de evaluaties
en andere onderzoeken die sinds de vorige beleidsdoorlichting zijn
uitgevoerd. Deze evaluaties, maar ook andere bestaande relevante
onderzoeken zullen als basis dienen voor de beleidsdoorlichting onder
verantwoordelijkheid van een externe onafhankelijke, wetenschappelijke
ad hoc commissie samengesteld door het Nationaal Regieorgaan
Onderwijsonderzoek (NRO) van NWO. De beleidsdoorlichting wordt
uitgevoerd als een syntheseonderzoek. De beleidsdoorlichting steunt
zoveel mogelijk op bestaande (deel)onderzoeken naar de doelmatigheid
en de doeltreffendheid van het beleid. Het NRO houdt al – op verzoek van
OCW – een overzicht bij van alle lopende en afgeronde beleidsonderzoeken naar het hoger onderwijs, zowel in het kader van de informatieafspraken, maar ook daarbuiten3. In de bijlage is een eerste lijst van
onderzoeken en evaluaties te vinden4.
Behalve de terugblik en de aanbevelingen voor de volgende Strategische
Agenda te formuleren, wil ik het NRO vragen om een voorstel op te
stellen voor de verschillende, innovatieve, evaluatie-instrumenten die
nodig zijn om (nieuwe) beleidsontwikkelingen state of the art doeltreffend
en doelmatig te kunnen vormgeven. Te denken valt aan: risico-workshops,
versnellingskamers, scenario-analyses, design thinking, multiple case
studies, e.d. Dit vernieuwde (evaluatie-)instrumentarium kan dan ingezet
worden bij de uitvoering van de nieuwe Strategische Agenda. Doel is om
met hetzelfde budget méér maatschappelijke impact te realiseren.
Beleidsopties bij 20% minder/meer middelen
Zoals vereist zal in de beleidsdoorlichting aandacht worden besteed aan
de verschillende beleidsopties wanneer er substantieel (tot 20%)
bezuinigd moet worden op het begrotingsartikel. Tevens zal gekeken
worden naar een 20%-uitbreidingsvariant. Verkend zal worden wat de
effecten zijn van vermindering dan wel verruiming van het budget met
20% (1,4 miljard euro in 2022).

3
4

Sectorakkoorden wetenschappelijk / hoger beroepsonderwijs 2018, Amsterdam, 9 april 2018.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 511, nr. 28

4

Aanpak en planning
Voor de beleidsdoorlichting zal worden zorggedragen door het NRO. Het
NRO stelt hiertoe – zoals eerder aangegeven – een onafhankelijke,
wetenschappelijke ad hoc commissie in die de beleidsdoorlichting
begeleidt en het NRO selecteert voor het beantwoorden van de vragen in
de beleidsdoorlichting (consortia van) onderzoekers. Conform de Regeling
Periodiek Evaluatieonderzoek zal er ook een onafhankelijke deskundige bij
de beleidsdoorlichting worden betrokken om de kwaliteit van de
doorlichting te borgen.
Ik zal de beleidsdoorlichting voor het einde van 2019 aan uw Kamer
toezenden.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 511, nr. 28

5