Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 000 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2015

Nr. 12

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 24 oktober 2014
De vaste commissie voor Defensie belast met het voorbereidend
onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit te brengen in
de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven antwoorden.
De vragen zijn op 7 oktober 2014 voorgelegd aan de Minister van
Defensie. Bij brief van 23 oktober 2014 ze door de Minister van Defensie
beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De adjunct-griffier van de commissie,
Mittendorff

kst-34000-X-12
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

1

1
Wat zijn de totale bezuinigingen op bestuursstaven geweest de
afgelopen jaren? Wat zijn de gevolgen hiervan op de werkvloer?
Met de beleidsbrief 2011 is in totaal € 151 miljoen bezuinigd op de
bestuursstaven. Dit betrof zowel de bestuursstaf in Den Haag als de
staven van de defensieonderdelen. Het aantal vte’n is met ongeveer 2200
(30 procent) afgenomen.
De reducties gingen gepaard met een groot aantal reorganisaties. De
procedures en werkwijzen in de staven zijn aangepast aan deze ingrijpende veranderingen. Daarbij is getracht de werklast zo goed mogelijk te
verdelen. Bij de evaluaties van de reorganisaties inventariseert Defensie
eventuele knelpunten. Zo nodig worden aanvullende maatregelen
getroffen.
2
Kunt u toelichten waarom er niets over sourcing is opgenomen in
de begroting, ondanks uw voornemen de sourcingsagenda
voortaan in de begroting en het jaarverslag op te nemen?
In mijn brief van 21 februari 2014 over sourcing (Kamerstuk 31 125, nr. 21)
heb ik voorgesteld om u voortaan in de begroting en het jaarverslag over
de geselecteerde projecten (eerder ook wel prioritaire projecten genoemd)
te informeren. In het algemeen overleg over sourcing van 26 maart 2014
heeft de Kamer echter te kennen gegeven de jaarlijkse rapportage in
oktober te willen blijven ontvangen. Dat heb ik toegezegd. Daarmee blijft
de situatie zoals vermeld in het laatste overzicht van periodieke rapportages en verslagen van 28 maart 2014 (Kamerstuk 33 750-X, nr. 48). De
jaarlijkse voortgangsrapportage over sourcing zult u op korte termijn
ontvangen.
3
Hoe ontwikkelen zich de defensie-uitgaven als percentage van
het Bruto Binnenlands Product (BBP) in de jaren 2014 tot en met
2018? Hoe verhoudt zich dat tot de afspraken op de NAVO-top in
Wales om de uitgaven toe te laten groeien naar de NAVO-norm
van 2% in tien jaar?
6
Kunt u de hoogte van de defensie-uitgaven weergeven in een
tabel, per jaar, voor de jaren 1990–2017, inclusief bijbehorend
percentage van het Bruto Nationaal Product (BNP)?
61
Klopt het dat de Defensie-uitgaven zowel als percentage van het
BBP als in reële termen dalen in de jaren 2015–2019? Zo ja,
waarom spreekt u dan van een «trendbreuk»?
62
Klopt het dat de Defensie-uitgaven in reële termen dalen in de
jaren 2015–2019? Zo ja, hoe verhoudt zich dit tot de afspraken op
de NAVO-top in Wales om de defensie-uitgaven in reële termen te
laten stijgen zo lang lidstaten niet voldoen aan de NAVO-norm?
De onderstaande cijfers zijn gebaseerd op de Miljoenennota’s en
begrotingen voor de desbetreffende jaren. De definitie van het Bruto
Binnenlands Product (BBP) is voor de jaren voor 2001 anders dan daarna,
waardoor de percentages van voor 2001 licht hoger uitvallen dan na 2001.
De uitgaven in euro zijn niet gecorrigeerd voor het verschil in prijspeil
tussen de verschillende jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

2

Jaar

Defensie-uitgaven in %BBP

Defensie-uitgaven in miljard €

1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019

2,4%
2,3%
2,3%
2,1%
1,9%
1,8%
1,7%
1,6%
1,4%
1,5%
1,3%
1,2%
1,2%
1,2%
1,2%
1,2%
1,2%
1,1%
1,1%
1,2%
1,3%
1,3%
1,2%
1,2%
1,2%
1,2%
1,2%
1,2%
1,1%
1,1%

6,4
6,4
6,4
6,4
6,1
6,1
6,2
6,2
6,3
6,4
6,4
6,6
7,0
7,3
7,7
7,7
7,8
7,9
8,1
8,5
8,5
8,5
7,9
7,8
7,6
8,0
8,0
8,0
7,9
7,9

De intensivering die in de begroting voor 2015 is voorzien (structureel
€ 100 miljoen) is een verhoging van het budget ten opzichte van de
budgetstanden zoals die eerder in de begroting waren opgenomen. Met
deze verhoging onderstreept het kabinet de noodzaak en de urgentie van
versterking van de slagkracht van de krijgsmacht. De defensie-uitgaven
dalen in de periode 2015–2019 nog ten gevolge van eerdere, tot 2017
oplopende, taakstellingen die zijn verwerkt in de beleidsbrief 2011 en de
nota In het belang van Nederland. De intentie is echter om de trendbreuk
de komende jaren, waar dat mogelijk en nodig is, verder door te zetten.
Geopolitieke ontwikkelingen en recente internationale en nationale
veiligheidsanalyses nopen, zoals het kabinet eerder heeft duidelijk
gemaakt, tot een aanpassing van het ambitieniveau van de krijgsmacht.
Die trendbreuk heeft gevolgen voor de samenstelling en toerusting van
het materieel en personeel van de krijgsmacht, en zo ook voor het
bijbehorende niveau van de defensiebestedingen.
Volgend voorjaar zullen de defensie-uitgaven opnieuw worden bezien. De
Tweede Kamer heeft de motie van het lid Van der Staaij c.s. (TK 34 000, nr.
32) aangenomen. In een brief vóór de behandeling van de defensiebegroting over de uitvoering van de motie, die de Minister-President tijdens
de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer heeft
toegezegd, zal het kabinet uiteenzetten hoe het deze motie zal uitvoeren.
In die brief zal ook worden ingegaan op de wijze waarop Nederland
gevolg geeft aan de afspraken die de regeringsleiders hebben gemaakt op
de Navo-top van Wales.
4
Heeft u met de nota In het belang van Nederland de oefenbudgetten van de operationele commando’s verlaagd? Zo ja, hoeveel?
Met de nota In het belang van Nederland zijn de oefenbudgetten niet
verlaagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

3

5
Kunt u een overzicht geven van hoeveel geld er in totaal bij
Defensie wordt uitgegeven aan Informatie- en Communicatietechnologie (ICT), te weten een opstelsom van alle uitgaven aan ICT
van de verschillende krijsmachtonderdelen én de ondersteunende
diensten (Defensie Materieel Organisatie (DMO), Commando
Dienstencentra (CDC), centraal apparaat), per jaar, voor de jaren
2010–2017?
ICT uitgaven

gerealiseerd

ontwerpbegroting

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Exploitatie
Inzet
CZSK
CLAS
CLSK
KMAR
DMO
CDC
BS

307.512
5.071
23.707
54.334
21.410
20.703
21.272
143.841
17.174

307.365
6.258
25.151
53.162
21.044
19.249
19.040
142.247
21.213

288.404
7.563
24.583
49.539
19.901
20.810
11.407
134.198
20.404

227.750
5.125
2.139

259.196

236.150

218.887

212.827

3.018

3.214

2.657

2.656

220.486

256.178

232.936

216.230

210.171

Investeringen
CDC
DMO

88.297
88.297

78.517
78.517

62.042
62.042

47.460

93.868

112.918

123.297

122.797

47.460

93.868

112.918

123.297

122.797

In 2013 zijn alle ICT activiteiten samengebracht in het Joint IV Commando
(JIVC) als onderdeel van de DMO. Daarom zijn de ICT-uitgaven met ingang
van 2013 geconcentreerd bij de DMO, met uitzondering van de kosten
voor de ICT-exploitatie van de Kustwacht, die onder CZSK blijven vallen.
Zie ook het antwoord op vraag 89.
6
Kunt u de hoogte van de defensie-uitgaven weergeven in een
tabel, per jaar, voor de jaren 1990–2017, inclusief bijbehorend
percentage van het Bruto Nationaal Product (BNP)?
Zie het antwoord op vraag 3.
7
Op welke wijze is de motie van de leden Hachchi en Eijsink van
3 december 2012 uitgevoerd, waarin het kabinet wordt verzocht
de mogelijkheden te onderzoeken voor het openstellen en beter
toegankelijk maken van bestaande universitaire uitwisselingsprogramma’s voor militairen in opleiding, bijvoorbeeld via deelname
aan het Erasmusprogramma door militairen in opleiding aan de
Koninklijke Militaire academie (KMA) en het Koninklijk Instituut
voor de Marine?
Het openstellen en beter toegankelijk maken van bestaande universitaire
uitwisselingsprogramma’s voor militairen in opleiding is slechts beperkt
mogelijk. De redenen hiervoor zijn enerzijds het unieke karakter van de
opleidingen van KIM en KMA door de volledige integratie van militaire
opleiding, wetenschappelijke opleiding en persoonsvorming en anderzijds
de specifieke militaire oriëntatie van de drie geaccrediteerde bacheloropleidingen van de Nederlandse Defensie Academie (NLDA).Voor het
volgen van een civiele voltijd of deeltijd master gelden andere criteria.
Een beperkt aantal Nederlandse officieren krijgt toestemming om, hetzij
direct aansluitend aan hun initiële opleiding, dan wel tijdens hun actieve
diensttijd, een master-opleiding te volgen aan de NLDA, een binnenlandse
of een buitenlandse civiele universiteit. Sinds 2013 verzorgt de NLDA de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

4

Engelstalige deeltijd-master Military Strategic Studies, waarvan een deel
van de opleidingscapaciteit structureel is opengesteld voor civiele
studenten.
8
Welk deel van de uitgaven bestaat uit de afdracht van btw? Welke
NAVO-bondgenoten belasten defensie uitgaven met btw? In
hoeverre is het belasten met btw van defensie-uitgaven een
wettelijke verplichting?
Alleen de afgedragen btw op buitenlandse aankopen wordt bijgehouden.
Defensie heeft in 2013 € 95 miljoen aan btw betaald. In 2014, tot en met
september, ging het om een bedrag van € 89 miljoen. De btw op
binnenlandse aankopen wordt niet afzonderlijk bijgehouden. Het grootste
deel van de btw betreft het gewone tarief van 21 procent.
De Wet op de omzetbelasting 1968 is gebaseerd op de voorschriften in de
Europese btw-richtlijn (richtlijn 2006/112/EG van de Raad van 28 november 2006 betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over
de toegevoegde waarde, PB L 347, 11.12.2006). De EU-lidstaten moeten de
regels van deze richtlijn implementeren in hun nationale btw-wet. Dat
betekent dat ook Navo-bondgenoten die tevens lid zijn van de EU zich aan
deze voorschriften moeten houden. De Europese en de nationale regels
houden in dat er over de meeste aankopen van goederen en diensten
door Defensie btw moet worden betaald. Van bondgenoten buiten de EU
is mij niet bekend hoe de btw of vergelijkbare sales tax wordt berekend.
In de btw-richtlijn is wel voorzien in een vrijstelling van btw voor de
invoer van bepaalde goederen (uit landen buiten of binnen de EU) in een
Navo-land door de strijdkrachten van een andere Navo-lidstaat die in het
eerstbedoelde land zijn gelegerd. Deze vrijstelling is ook geïmplementeerd
in de Nederlandse Wet op de omzetbelasting 1968. Verder geldt dat
ondernemers die in Nederland voor de Navo als internationale organisatie
werkzaamheden verrichten, over deze werkzaamheden geen btw hoeven
te berekenen. Ook wanneer Defensie ten behoeve van de Navo werkzaamheden verricht, hoeft daarover geen btw te worden afgedragen. Voor
oorlogsschepen en hun bevoorrading is voorts het 0-tarief van
toepassing.
9
Wat wordt er bedoeld met de investering in specialistische
functies voor materieel? Betreft dit alleen militaire materieelaankopen of bijvoorbeeld ook specialistische niet-militaire aankopen
zoals ICT?
19
Op welke wijze investeert u in specialistische functies voor de
verwerving van materieel?
22
U investeert voorts in specialistische functies voor de verwerving
van materieel. In de afgelopen jaren zijn de staven met 30%
gereduceerd. Dit leidt tot grote capaciteitsproblemen in de
diverse staven. Zijn dit functies die wij in de afgelopen jaren
hebben wegbezuinigd?
25
Waarom investeert u extra in specialistische functies op relevante
plekken (smart buyers/-specifiers) Kan dit naar uw overtuiging
bijvoorbeeld de concrete problemen zoals met de NH90, de CV90
en IV/ICT in de toekomst voorkomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

5

Defensie heeft geconstateerd dat bij de reducties in de staven de
afgelopen jaren te diep is ingegrepen in de capaciteit om operationele
ontwikkelingen te vertalen naar benodigd materieel. Dit betreft de hele
keten, variërend van behoeftestellers die de operationele behoeften
opstellen, technisch specialisten die de operationele behoeften omzetten
in technische eisen, verwervers die de daadwerkelijke contracten sluiten
en andere specialisten die dit proces ondersteunen. Waar er te diep is
gesneden, wordt deze keten versterkt. De producent is vervolgens
verantwoordelijk voor de kwaliteit van het geleverde materieel. Uiteraard
doet Defensie er alles aan om in overleg met leveranciers technische
problemen zo veel mogelijk te voorkomen. De specifieke problemen bij de
NH-90, CV90 en IV/ICT zijn niet gerelateerd aan een capaciteitstekort.
10
Wordt de overheveling van het Budget Internationale Veiligheid
(BIV) naar defensie internationaal gezien als verhoging van de
defensie-uitgaven?
In internationale vergelijkingen van defensie-uitgaven wordt meestal
alleen naar de totale grootte van de defensiebegroting gekeken en minder
naar wat daar wel en niet in zit. De verwachting is daarom dat internationaal het BIV, en daarmee ook de € 60 miljoen bestemd voor de Ministers
van Buitenlandse Zaken (BuZa) en voor Buitenlandse Handel & Ontwikkelingssamenwerking (BH&OS), vaak tot de defensie-uitgaven zal worden
gerekend.
11
Kunt u een opsomming geven van de reorganisaties die in 2015
en verder nog staan te gebeuren?
Hieronder treft u de geplande reorganisaties voor 2015 en verder. Deze
reorganisaties komen voort uit de beleidsbrief 2011 en uit de nota In het
belang van Nederland.
Reorganisatie

DO

Project

Beleidsbrief 2011

BS
CDC
CDC
CDC
CDC
CDC
CDC
CDC
CDC
CDC

Reorganisatie MIVD fase 2
Oprichting DGO-CEAG
Oprichting DGO-DTD
Oprichting DGO-EGB
Oprichting DGO-TGB
Oprichting DGO-IDGO
Oprichting DGO-MGLC
Doorontwikkeling DPOD
Reorganisatie Facilitair en Logistiek – Poolen NOD
Reorganisatie NLDA – Oprichting Talencentrum
Defensie
Doorontwikkeling DBBO
Reorganisatie Dienst Vastgoed Defensie
Herinrichting divisie V&B
Atalanta – LRP 1606 Reorganisatie Brigadestaven
Atalanta – LRP 1607 Reorg Bevo en T ehdn CLAS
Atalanta – LRP 1609 Inrichting Role 2 capaciteit
(SSM) CLAS
Atalanta – LRP 1612 Reorganisatie HRF HQ Staf
Atalanta – LRP 1616 Reorganisatie KCT
Atalanta – LRP 1622 Reorganisatie Joint Taskforce
CIED
Operations
Opheffen Transitie Management Organisatie
Oprichting MotBrig
Herschikken I&V veld
Intensiveren P-zorg
Intensiveren OTCO
Oprichting Def. Paraschool

CDC
CDC
CDC
CLAS
CLAS
CLAS
CLAS
CLAS
CLAS

Nota IHBVN

DMO
DMO
CLAS
CLAS
CLAS
CLAS
CLAS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

6

Reorganisatie

DO

Project

CZSK

Reorganisatie ihkv de nota In het belang van
Nederland
Herinrichting Technisch Domein
Afstoting AOCS Nieuw Milligen
Invoeren IGO en oprichting LTC
Samenwerking KPU en Nationale Politie
Herinrichting munitieketen

CZSK
CLSK
KMAR
DMO
DMO

12
Op welke gebieden is er een gebrek aan inzetbaar materieel en
personeel als gevolg van het tekort aan munitie en reservedelen
en wanneer is de verwachting dat dit, uitgesplitst per materieelgroep en krijgsmachtonderdeel, is opgelost?
64
Welke wapensystemen kampen allemaal met problemen met
reserve-onderdelen?
72
Op welke gebieden is er een gebrek aan inzetbaar materieel bij de
strijdkrachten als gevolg van achterstallig onderhoud en wanneer
is dit, uitgesplitst per materieel-groep, naar verwachting
opgelost?
Alle materieelgroepen kampen in meerdere of mindere mate met een
tekort aan munitie en/of reservedelen. Dit betekent niet automatisch dat
deze eenheden niet inzetbaar zijn. De daadwerkelijke inzetbaarheid hangt
af van de specifieke missie.
Er zijn geen voorbeelden van wapensystemen waarbij een tekort aan
munitie zorgt voor niet-inzetbaarheid van dit wapensysteem; voor alle
wapensystemen die munitie gebruiken is munitie beschikbaar. De
aanvulling van reservedelen vergt in veel gevallen tijd vanwege complexe
en langdurige aanbestedingen. Op dit ogenblik is de beschikbaarheid van
reserve-onderdelen voor met name de NH-90 en Chinook-helikopters nog
een probleem. Bij de Chinook en de Apache-helikopters is inmiddels
sprake van een stijgende trend, maar dit geldt nog niet voor de NH-90. Bij
het CZSK betreft het vooral beperkingen bij de mijnbestrijdingsvaartuigen
en de operationele voertuigen van het Korps Mariniers. Bij het CLAS
kennen vooral de CV90, de grote wielvoertuigen, de pantserhouwitzers en
de genietanks een lage materiële gereedheid. De verwachting is dat deze
beperkingen, ondanks de reeds genomen maatregelen, niet voor 2016 zijn
opgelost.
13
Kunt u aangeven hoe het recent gewapend helpen van Nigeriaanse VN-collega’s gezien moet worden in het licht van de
Nederlandse bijdrage die bestaat uit inlichtingenpersoneel en een
verkenningseenheid? Is het niet zo dat force protection door
China wordt geleverd?
Op vrijdag 3 oktober 2014 is Nederlands MINUSMA-personeel ingezet
voor medische evacuatie na een aanslag op een MINUSMA-konvooi uit
Niger. Het beleid bij MINUSMA is dat een evacuatie wordt begeleid door
force protection. Afhankelijk van de locatie, het dreigingsniveau en de
omstandigheden kunnen de MINUSMA-eenheden zelf in force protection
voorzien. In dit geval bestond de force protection ook uit Nederlandse
MIMUSMA-militairen.
China draagt substantieel bij aan MINUSMA met een gevechtseenheid,
een veldhospitaal en de bescherming van het regionale VN-hoofdkwartier.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

7

Hierbij wordt de Chinese gevechtseenheid vooral ingezet als force
protection van het MINUSMA-kamp in Gao.
14
Hoe beoordelen de bondgenoten het terugtrekken van de
Nederlandse F-16 bijdrage uit de NATO Responce force (NRF)?
15
Welke invloed heeft de deelname aan de coalitie tegen Islamitische Staat in Irak en Syrië (ISIS) voor de leidende rol die
Nederland heeft in de NRF?
Binnen het bondgenootschap is breed waardering voor de militaire
bijdrage van Nederland aan de strijd tegen ISIS. De bijdrage van zes
operationele F-16’s (plus twee operationele reserve) aan de strijd tegen
ISIS betekent wel, zoals eerder aan de Kamer gemeld, dat de toegezegde
bijdrage van acht Nederlandse F-16’s aan de NATO Response Force (NRF)
moet worden opgeschort. De lopende inzet van de F-16’s ten behoeve van
de Baltic Air Policing taak vanuit Polen kan wel onveranderd doorgang
vinden. Inmiddels lopen er besprekingen met een bondgenoot over het
overnemen van deze taak.
Alleen de Nederlandse bijdrage aan de jachtvliegtuigen van de NRF wordt
teruggetrokken, de overige Nederlandse bijdragen aan de lucht-, land- en
maritieme componenten blijven ongewijzigd. Nederland blijft daarmee
ook aan de NRF een significante bijdrage leveren (zie het antwoord op
vraag 17).
16
Tijdens het onlangs door de Atlantische Commissie georganiseerde seminar over draagvlak werd geconcludeerd dat het
werken aan draagvlak voor missies een proactief en continue
proces is. Beschikt het kabinet over een permanent communicatieadviesorgaan hiervoor? Is de Minister van Buitenlandse zaken
als initiatiefnemer tot missies leidend bij het opstellen van een
interdepartementaal strategisch communicatieplan, waarin alle
betrokken ministeries geïntegreerd hun bijdrage leveren?
Draagvlak wordt niet alleen gezocht voor missies, maar voor Defensie in
het algemeen. Het werken aan draagvlak is een continu proces, waarbij
door middel van metingen wordt gekeken wat de gevoelens bij de
bevolking zijn over Defensie in het algemeen en missies specifiek. Aan de
hand van deze monitor worden eventueel aanpassingen doorgevoerd in
de communicatie-inspanningen.
Voor grote missies wordt door de betrokken departementen een communicatieplan opgesteld. Hierin worden de strategische communicatiedoelen
benoemd, verschillende doelgroepen onderscheiden en ook de communicatiestructuur vastgesteld. Periodiek vindt tussen communicatieadviseurs/
woordvoerders van de betrokken departementen overleg plaats waarin de
communicatieactiviteiten gemonitord en geëvalueerd worden. Hierdoor is
(bij)sturing en coördinatie van de communicatieactiviteiten gegarandeerd.
17
Welke bijdrage levert Nederland precies aan de NRF in 2015, in
termen van personeel en materieel?
De samenstelling van de NRF verandert om de twaalf maanden. Nederlandse eenheden van marine, landmacht, en luchtmacht staan heel 2015
stand-by. Deze eenheden nemen in 2014 deel aan de diverse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

8

certificerings- en valideringsoefeningen in Navo-verband. De Nederlandse
bijdrage bestaat uit:
• Het Duits-Nederlandse legerkorpshoofdkwartier, een van de zes snel
inzetbare hoofdkwartieren van de Navo (NATO High Readiness Force
Headquarters).
• Het hoofdkwartier van de 11 Luchtmobiele Brigade en een luchtmobiel
bataljon aangevuld met ondersteunende eenheden en een Special
Operations Forces Task Group.
• Twee mijnenjagers in de Standing NATO Mine Countermeasures
Group, een luchtverdedigings- en commandofregat in de Standing
NATO Maritime Group en een onderzeeboot.
• Een transportvliegtuig, vier Apache-helikopters en twee transporthelikopters.
De initieel aangeboden F-16’s zijn in verband met inzet in het kader van
Baltic Air Policing en Irak teruggetrokken uit de NRF in 2015.
18
Hoe beoordeelt u de kans dat de politie capaciteiten van defensie
wil overnemen, bijvoorbeeld dat de politie eigen Unmanned
Aerial Vehicle (UAV) capaciteit gaat verwerven en daarbij uw
materieel en financiële middelen gaat claimen om duplicatie te
voorkomen?
Dit is niet aan de orde. Defensie en de Nationale Politie zetten in op een
intensievere samenwerking op het gebied van UAV’s. Hierbij staat voorop
dat zij complementair aan elkaar zijn en naar rato bijdragen aan de kosten
en activiteiten. Daarnaast zullen de grotendeels verschillende operatiegebieden van Defensie en politie vereisen dat beide organisaties soms ook
moeten beschikken over eigen capaciteiten.
19
Op welke wijze investeert u in specialistische functies voor de
verwerving van materieel?
Zie het antwoord op vraag 9.
20
Op welke wijze en met welke concrete initiatieven ontwikkelt u
met het bedrijfsleven het flexibel personeelssysteem? Hoe passen
reservisten in dit beleid?
Defensie voert momenteel een beleidsdoorlichting van het flexibel
personeelssysteem uit. Op basis van de uitkomsten van deze beleidsdoorlichting wordt bezien hoe dit systeem verder kan worden ontwikkeld om
bij te dragen aan het aanpassingsvermogen van de defensieorganisatie.
Ook reservisten kunnen daarbij helpen. Door de inzet van meer reservisten kan Defensie de capaciteit van de krijgsmacht uitbreiden en de
kwaliteit vergroten (specialistische functies). De medewerking van de
werkgevers van reservisten – uit het bedrijfsleven én de (Rijks-) overheidis hierbij cruciaal. Ik zoek daarom nu in een dialoog met werkgevers en
reservisten naar een situatie waarvan alle partijen de vruchten kunnen
plukken; zowel de werkgever, de reservist als Defensie.
21
Wanneer kan de Kamer de door u toegezegde pakketvergelijking
tegemoet zien? Zal deze betrokken worden bij de agenda voor de
toekomst van het personeelsbeleid? Zo nee, waarom niet?
De beschrijving van de bijzondere positie van de militair beschouw ik als
de kern van de pakketvergelijking. De bijzondere positie vormt immers de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

9

belangrijkste reden voor het afwijken van de materiële en immateriële
rechtspositie van militairen. De bijzondere positie zal ik beschrijven in een
Kamerbrief die ik voor het einde van dit jaar zal versturen. Ook wordt de
bijzondere positie van de militair betrokken bij de agenda voor de
toekomst van het personeelsbeleid.
22
U investeert voorts in specialistische functies voor de verwerving
van materieel. In de afgelopen jaren zijn de staven met 30%
gereduceerd. Dit leidt tot grote capaciteitsproblemen in de
diverse staven. Zijn dit functies die wij in de afgelopen jaren
hebben wegbezuinigd?
Zie het antwoord op vraag 9.
23
Op welke wijze kan de Kamer de munitievoorraad controleren?
Hoe worden de normen voor de voorraad vastgesteld? Hoe
garandeert u de beschikbaarheid van voldoende munitie voor alle
wapensystemen bij een onvoorzien conflict? Hoe werkt dit
concreet bij bijvoorbeeld de inzet van de F-16 in Irak?
Om de inzetbaarheidsdoelstellingen uit de nota In het belang van
Nederland te realiseren, moeten voorraden van diverse assortimenten
gegarandeerd beschikbaar zijn. Daartoe wordt het normenkader vastgesteld (zie ook het antwoord op vraag 29). Dit normenkader is een
gerubriceerd document, dat de kwantificering van de benodigde inzetvoorraden van munitie bevat.
Bij de behandeling van het jaarverslag over 2012 heeft de Kamer te
kennen gegeven dat de rapportages die Defensie stuurde over voorraden,
zoals kleding en munitie, geen betrouwbaar beeld opleveren van de
inzetbaarheid van de krijgsmacht. Wij hebben toen afgesproken het
aggregatieniveau van deze rapportages aan te passen, om de samenhang
van allerlei aspecten die van invloed zijn op de inzetbaarheid beter weer te
geven. Sindsdien ontvangt de Kamer halfjaarlijkse rapportages over de
mate waarin Defensie in staat is de inzetbaarheidsdoelstellingen te halen.
U hebt de laatste rapportage ontvangen op 9 oktober jl. (Kamerstuk
33 763, nr. 57). Aandachtspunten over voorraden worden, waar relevant,
in deze rapportages meegenomen.
Het Defensie Munitiebedrijf (DMunB) zorgt dat de benodigde munitieaantallen tijdig beschikbaar zijn door een mix van fysieke voorraden bij
Defensie en (raam)overeenkomsten met de industrie en andere landen. De
ontwerpbegroting voorziet in een financiële reeks om de inzetvoorraden
verder aan te vullen. Aanvulling van de operationeel verbruikte munitie
die tijdens de inzet in crisisbeheersingsoperaties daadwerkelijk wordt
verbruikt, wordt gefinancierd vanuit Budget Internationale Veiligheid
(BIV). Dat geldt ook voor de inzet van de F-16 in Irak.
24
Waarom hanteert u voor de reservedelen een minimale voorraad
als u weet dat dit leidt tot tekorten bij niet-ingezette eenheden en
dat dit ten koste gaat van geoefendheid, reactietijd en voortzettingsvermogen? In hoeverre is het verantwoord en geloofwaardig
pas in 2016 extra middelen hiervoor beschikbaar te stellen?
156
In hoeverre is het incidenteel beschikbaar stellen van extra
middelen voor reserve-onderdelen een oplossing? In hoeverre
komt dit bovenop structurele oplossingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

10

Voor het oplossen van interne problematiek en voorraden is al eerder, in
2011, een meerjarig budget van € 135 miljoen vrijgemaakt. Hiervan was
€ 109 miljoen bestemd voor de instandhouding van wapensystemen.
Tevens is met de nota In het belang van Nederland en het herfstakkoord
het budget voor materiële exploitatie met € 50 miljoen per jaar structureel
verhoogd. Het extra budget voor 2016 (€ 10 miljoen) maakt het mogelijk
om de reservedelenvoorraad verder te verhogen, waardoor de afhankelijkheid van levertijden vermindert. Met deze budgetten is er in 2015
vanzelfsprekend aandacht voor het op peil brengen en houden van
voorraden. Vanwege de lange levertijden voor reservedelen is het niet
zinvol het extra budget eerder beschikbaar te stellen.
Het op peil brengen van voorraden vereist een eenmalige investering, het
aanvullen ervan na verbruik wordt uit de reguliere budgetten voor
gereedstelling en inzet gedekt. De voorraadhoogte berust op de vereiste
materiële gereedheid van wapensystemen en verwervingstrategieën.
Daarbij is altijd sprake van een afweging tussen kosten en beschikbaarheid.
25
Waarom investeert u extra in specialistische functies op relevante
plekken (smart buyers/-specifiers) Kan dit naar uw overtuiging
bijvoorbeeld de concrete problemen zoals met de NH90, de CV90
en IV/ICT in de toekomst voorkomen?
Zie het antwoord op vraag 9.
26
Wat houdt de investering van de nieuwe generatie tactische
onbemande luchtsystemen in? Betekent dit dat er extra wordt
geïnvesteerd in UAV’s, los van de investeringen die al gepland
stonden? Zo ja, kunt u deze toelichten? Zo nee, wat wordt er dan
met deze opmerking bedoeld?
De investering wordt aangewend om de Intelligence Surveillance and
Reconnaissance (ISR) capaciteit van Defensie verder te versterken en te
vernieuwen. Dit betreft een intensivering van reeds geplande investeringen in onbemande luchtsystemen en de ISR-architectuur van Defensie.
Zodra deze plannen verder zijn uitgewerkt, zal de Kamer daarover op de
gebruikelijke wijze worden geïnformeerd.
27
Hoe gaat u het oplossen dat de Cougar niet geschikt is voor
maritieme taken (bijv. onderzeebootbestrijding)?
99
Op welke wijze wordt het probleem opgelost dat de Cougar niet
alles kan doen wat de NH-90 doet, zoals een belangrijk deel van
de maritieme taken?
100
Hoe groot is de «capability gap» van de Nederlandse helikopters,
gezien de feiten dat de levering van de NH-90 is opgeschort, dat
de Cougar-helikopter niet voor maritieme taken kan worden
ingezet en dat de Chinook duurder is dan gepland?
Het gebruik van de Cougar-helikopter is van tijdelijke aard totdat de NH-90
helikopter volledig in gebruik is genomen. De Cougar-helikopter kent
inderdaad beperkingen op het gebied van de maritieme taakuitoefening.
Zo kan deze helikopter niet de maritieme gevechtstaak van de NH-90
invullen, niet op elk type schip landen en niet automatisch boven een
plaats stil hangen (automatische hover). Defensie blijft zoeken naar wegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

11

om dit tekort geheel of gedeeltelijk te kunnen ondervangen. Zo verwerft
Defensie een systeem (twee stuks) om de hover functie te verbeteren en
de extra Cougar-helikopters daarmee geschikter te maken voor maritiem
optreden. Ook blijft Defensie de mogelijkheden bezien voor samenwerking met internationale partners, hoewel duidelijk is dat die maar op
beperkte schaal kunnen helpen. Helikoptercapaciteit is namelijk overal
schaars. Op die manier moet de kennis en kunde op het gebied van
maritieme gevechtstaken met een maritieme helikopter zo veel mogelijk
worden behouden tot de komst van voldoende NH-90 capaciteit. Defensie
beoogt de NH-90 helikopter zo spoedig mogelijk beschikbaar te hebben
voor de beoogde operationele inzet.
De Chinook wordt niet ingezet voor maritieme taken. De extra kosten van
de Chinook staan daarom los van de NH-90 problematiek.
28
Hoeveel Cougars neemt u opnieuw in gebruik en voor hoe lang?
96
Uit hoeveel Cougars bestaat de luchtmacht na de extra investering in middelzware transporthelikopters en per wanneer? Waar
vallen de extra investeringen in deze transportcapaciteit verder
neer?
In aanvulling op de huidige acht Cougar helikopters die al in gebruik zijn
worden de resterende negen Cougars uit de verkoop genomen. Hiervan
wordt bekeken hoeveel er nodig zijn om het tekort te compenseren dat
ontstaat door de vertraging in de invoering van de NH-90. In de 14e
jaarrapportage van het project NH-90 wordt u hierover binnenkort verder
geïnformeerd.
29
Wanneer is het Beleidskader Inzetnormen klaar?
30
Wordt het Beleidskader Inzetnormen, wanneer afgerond, aan de
Kamer gestuurd?
In het reeds vastgestelde Beleidskader Inzetvoorraden (BKI) staat
beschreven hoe de beschikbaarheid van inzetvoorraden kan worden
gegarandeerd. Om het BKI te implementeren wordt per artikel de norm
voor de inzetvoorraad vastgesteld, gebaseerd op de inzetbaarheidsdoelstellingen. Voor vrijwel alle artikelen die voor de inzet van belang zijn,
wordt de norm dit jaar vastgesteld. Een klein deel volgt in 2015. De
normen zijn aan verandering onderhevig, omdat artikelen in- en uitfaseren
en ook de inzet tot nieuwe inzichten kan leiden. Het normenkader moet
daarom periodiek worden geactualiseerd.
Met dit normenkader kan, inclusief de eventueel noodzakelijke budget(re)allocatie, de behoeftevervulling worden gestart. Dit leidt tot het
garanderen van de juiste inzetvoorraden in de jaren 2016 en 2017 met
mogelijke uitschieters naar 2018 (in verband met de doorlooptijd bij de
verwerving van munitie). Het normenkader is een gerubriceerd document
dat dient als uitgangspunt voor de behoeftebepaling. De Kamer zal op de
gebruikelijke wijze worden geïnformeerd over de extra behoeftes die
hieruit voortkomen.
31
Hoe wordt de Strategie-, kennis- en innovatieagenda (SKIA)
geactualiseerd en hoe worden kennisinstellingen en bedrijfsleven
daarbij betrokken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

12

In de actualisatie van de SKIA worden drie stappen onderscheiden. De
eerste stap betreft het identificeren van kennis- en innovatiethema’s die
voortvloeien uit het in de nota In het belang van Nederland geformuleerde
ambitieniveau en het hierop gebaseerde defensiebeleid. De tweede stap
inventariseert trends en ontwikkelingen in zowel de veiligheidsomgeving
als in (disruptieve) kennis en opkomende technologieën. De derde stap
confronteert de eerste twee stappen met elkaar en definieert de meest
relevante kennisprioriteiten en innovatiedoelen voor de komende periode.
In het bijzonder in de eerste twee stappen zijn consultaties voorzien met
zowel kennisinstituten als bedrijfsleven.
32
Welke concrete initiatieven onderneemt u om het Concept
Development & Experimentation (CD&E) intensiever te
gebruiken? Op welke wijze wordt het bedrijfsleven hierin
betrokken?
Met de in de beleidsagenda 2015 genoemde implementatie van het
CD&E-concept versnelt Defensie de operationele implementatie van
opgebouwde kennis, kunde, technologieën en concepten. In verschillende
(vaak al langer bestaande) samenwerkingsverbanden met het bedrijfsleven, waaronder Aviolanda, het Maritieme cluster en het Land Maintenance Programme, worden nieuwe CD&E trajecten geïnitieerd, die zowel
betrekking hebben op investeringen als exploitatie. Daarnaast wordt
binnen CLAS het CD&E-concept verder verankerd door de oprichting van
een CD&E-regiegroep en een CD&E-eenheid.
Grootschalige CD&E-activiteiten die al plaatsvinden, zoals de oefeningen
Joint Project Optic Windmill (luchtverdedigingsconcepten), Bold Quest
(vuursteunconcepten), Purple Nectar (informatiesystemen/-concepten) en
Nimble Titan (Ballistic Missie Defence-concepten) worden naar
verwachting voortgezet. Daarbij bestaat intensieve samenwerking tussen
Defensie, industrie en kennisinstituten.
33
Bent u bereid DMO een sterkere rol te laten spelen in het
internationaal ondersteunen van het Nederlands bedrijfsleven bij
het vermarkten van innovatieve kennis?
Defensie speelt al een actieve rol in de Gouden Driehoek. Defensie
ondersteunt instituten en bedrijfsleven binnen de wettelijke kaders bij
innovaties door opdrachten te plaatsen voor kennisopbouw en technologieontwikkeling. Ook is er ondersteuning door het beschikbaar stellen van
terreinen, middelen en kennis ten behoeve van beproevingen. Daarnaast
treedt Defensie in sommige gevallen op als launching customer. Met de
instelling van de Commissie Defensie Materieel Ontwikkeling (CODEMO)
is de rol van DMO verder versterkt om materieelontwikkeling te stimuleren en daarmee de internationale concurrentiepositie van de defensiegerelateerde industrie te verbeteren. Een verdere versterking is nu niet
voorzien, mede gezien de beperkte capaciteit bij DMO.
34
Kunt u een overzicht verstrekken van de toegekende Commissie
Defensie Materieel Ontwikkeling (CODEMO) aanvragen? Hoeveel
van de toegekende aanvragen zijn toegekend aan MKB bedrijven
of start-ups?
126
Wat is een aantal goede voorbeelden van gebruik van CODEMOfonds?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

13

Het overzicht van voltooide en lopende CODEMO-projecten is als
commercieel vertrouwelijke bijlage gestuurd1. Vijftien van de achttien
projecten zijn toegekend aan MKB-bedrijven of start-ups.
35
Er wordt meer geïnvesteerd in «meer en betere middelen» om de
mogelijkheden van het genetwerkt optreden (NEC) te vergroten.
In hoeverre speelt het genetwerkt optreden een rol in de krijgsmacht van de toekomst en komt deze ontwikkeling terug in de
visie IV/ICT?
Genetwerkt optreden (joint/combined, multinationaal, interagency) is een
wezenlijk kenmerk van het huidige operationeel optreden en van de
krijgsmacht van de toekomst. Dit wordt onder andere geadresseerd in de
nota In het Belang van Nederland. De IV/ICT-visie sluit hierop aan: de
IV/ICT dient genetwerkt optreden te ondersteunen.
36
Wat wordt bedoeld met verbeteringen op gebied van infrastructuur en IV/ICT-ondersteuning zoals selfservice faciliteiten?
159
U stelt dat «een beperkt deel van het extra budget wordt
vrijgemaakt om enkele knelpunten weg te nemen die het
personeel ervaart in de bedrijfsvoering.» Hoeveel en welke
knelpunten worden niet weggenomen?
Belangrijke selectiecriteria voor de op te lossen knelpunten waren het
aantal medewerkers dat het knelpunt ervaart, de mate waarin Defensie de
oorzaken kan wegnemen en de afweging tussen kosten en baten van de
oplossingen. Dit heeft geleid tot enkele projecten zoals de verbetering
van: de kwaliteit van legeringsfaciliteiten, de beschikbaarheid van
legering, de toegankelijkheid van het intranet bij operationele eenheden
en de ICT-ondersteuning voor het zelf regelen van zaken als legering,
verlofaanvragen en vervoer.
37
Kunt u toelichten welke rol Concept Development and Experimentation (CD&E) heeft in het reguliere aanbestedingsproces? In
hoeverre valt dit concept binnen de aanbestedingswetgeving?
Concept Development & Experimentation (CD&E) is een methode voor het
onderzoeken van de bruikbaarheid van nieuwe technologie, producten of
concepten, in dit geval voor defensiedoeleinden. De juiste procedure voor
CD&E binnen de grenzen van de aanbestedingswetgeving zal van geval
tot geval moeten worden bepaald. Tot nu toe zijn er geen gevallen bekend
waarin de aanbestedingsregelgeving tot onoverkomelijke problemen bij
CD&E hebben geleid.
38
Treft defensie naast de SMART-L radar ook voorbereidingen voor
de verwerving van een concrete antiballistisch wapensysteem in
te zetten met de reeds bestaande wapeninfrastructuur op de
fregatten? Bijvoorbeeld in internationale samenwerking in te
zetten in een pool met andere bondgenoten?
Nee, Defensie heeft geen plannen voor de verwerving van een antiballistisch wapensysteem op fregatten, ook niet in internationaal verband.
1

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

14

39
Kunt u aangeven wat de stand van zaken is in de gezamenlijke
huisvesting van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
(AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD)?
Bij de AIVD zijn bezuinigingen ongedaan gemaakt, geldt dat ook
voor de MIVD?
Als vervolg op de intentie die mijn collega van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en ik hebben uitgesproken en waarover u op 30 juni jl.
bent geïnformeerd (Kamerstuk 30 977, nr. 104), wordt een samenwerkingsovereenkomst voorbereid tussen de beide verantwoordelijke
secretarissen-generaal en de directeur-generaal van het Rijksvastgoedbedrijf. Deze samenwerkingsovereenkomst vormt de aanzet tot de verdere
uitwerking van het voornemen.
De bezuinigingsopdracht van de MIVD is inmiddels deels geëffectueerd,
dit wordt niet ongedaan gemaakt. Hierbij zijn de operationele capaciteiten
zoveel als mogelijk ontzien. De € 100 miljoen die Defensie vanaf 2015
extra ontvangt, zal deels worden aangewend voor versterking van de
MIVD.
40
Kunt u toelichten hoe de samenwerking tussen de verschillende
inlichtingendiensten er uit ziet? Wat gebeurt er aan het delen van
informatie en technieken?
Over de samenwerking tussen de verschillende inlichtingen- en veiligheidsdiensten kunnen in het openbaar geen uitspraken worden gedaan.
41
Bevonden zich in de gestolen stukken gerubriceerde documenten
over de type radio’s en het concept van het Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS)? Welke mogelijke impact heeft
dit, indien de gegevens in verkeerde handen terecht komen en
wat voor gevolgen heeft dat voor de verdere aanbestedingsprocedure? Waarom heeft de beveiliging op dat moment niet goed
gefunctioneerd?
Onder de gestolen stukken bevond zich commercieel vertrouwelijke
informatie zoals prijzen, maar geen informatie over de typen radio’s en
het concept van het Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS).
Over de gevolgen indien dergelijke informatie in verkeerde handen zou
vallen, wil ik niet speculeren. Zoals ik u gemeld heb in de beantwoording
van schriftelijke vragen op 25 september jl. (Aanhangsel Handelingen
2014–2015, nr. 149) heeft de diefstal geen invloed gehad op de
aanbestedingsprocedure.
De diefstal is gepleegd op een openbaar terrein. Van specifieke (militaire)
beveiliging was geen sprake. Defensiepersoneel wordt geregeld
geïnstrueerd over de behandeling van vertrouwelijke gegevens. Het
betrokken personeel is hierover na de diefstal opnieuw geïnstrueerd.
42
Hoe hebben de VOSS-partners (België en Luxemburg) gereageerd
na de diefstal van de geheime documenten?
De VOSS-partners (België en Luxemburg) zijn door Defensie geïnformeerd
over de diefstal en hebben deze informatie voor kennisgeving
aangenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

15

43
Wat is de reden dat de extra incidentele middelen voor 2016 nog
niet nader zijn ingevuld?
166
Bij 2016 is er een post opgenomen van 39 miljoen euro onder de
titel «nader te verdelen»? Kunt u dit toelichten? Is dit geld nog
niet geoormerkt?
Het extra budget voor 2016 bedraagt € 150 miljoen. Hiervan wordt € 75
miljoen besteed aan structurele maatregelen. Daarmee resteert voor
incidentele maatregelen € 75 miljoen. De incidentele middelen zijn
gereserveerd voor munitie en reservedelen (totaal € 30 miljoen) en om
enkele knelpunten weg te nemen die het personeel ervaart in de bedrijfsvoering (€ 5,2 miljoen). Er wordt voor de ontwerpbegroting 2016 besloten
hoe de resterende extra incidentele middelen in 2016 zo goed mogelijk
zullen worden ingezet.
44
Wanneer is de visie op de toekomst van de onderzeedienst klaar?
118
Wanneer is de visie over de onderzeedienst gereed, in relatie tot
de andere grote investeringen die op u afkomen?
De motie-Knops (Kamerstuk 33 763, nr. 18) verzoekt de regering om nog in
deze kabinetsperiode met een visie te komen op de toekomst van de
Onderzeedienst. Tijdens het notaoverleg over de nota In het belang van
Nederland op 6 november 2013 heb ik kenbaar gemaakt dat in de periode
2015–2016 de verwervingsstrategie moet worden bepaald voor de
vervanging van de Walrus-klasse onderzeeboten. De eerste stap in de
besluitvorming betreft de behoeftestelling. Ik ben voornemens medio
2015 de behoeftestelling voor de vervanging vast te stellen en u daarover
in het kader van het DMP te informeren. Voorafgaand daaraan ontvangt
de Kamer de visie op de toekomst van de Onderzeedienst.
45
In hoeverre is de ambitie voor de MIVD voor het verzamelen en
het verrijken van big data te realiseren? In hoeverre is hiervoor
een investering gemaakt?
De MIVD zal in toenemende mate worden geconfronteerd met grote
hoeveelheden data die toegankelijk gemaakt en verrijkt moet worden,
onder andere door de introductie van de MQ-9 Reaper en de F-35. Er
wordt doorlopend geïnvesteerd in nieuwe technieken om de juiste data te
verwerven en deze data op een slimme manier te verrijken en te
verwerken. Daarom investeert Defensie in aanvullende specialistische
IV/ICT-capaciteit, wordt de Joint SIGINT Cyber Unit verder ontwikkeld en
wordt geïnvesteerd in het op operationeel niveau houden van
hoogwaardige rekencapaciteit. Tevens zal het thema big data een rol
spelen bij de intensivering op het gebied van cyber.
46
Welke actieve rol speelt Nederland concreet in Smart Defence,
het Connected Forces Initiative en het Framework Nation
Concept van de NAVO?
Nederland is in het kader van Smart Defence binnen de NAVO lead nation
voor «Biometrics in Military Operations», neemt deel aan 14 andere
projecten en heeft aangeboden om de rol van lead nation te willen
vervullen voor de upgrade van het SMART-L radarsysteem. Inzake het
Connected Forces Initiative (CFI) neemt Nederland in 2015 deel aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

16

High Visibility Live exercise Trident Juncture en is mede verantwoordelijk
voor de verdere invulling van CFI.
Tijdens de Navo-top in Wales hebben de Ministers van Defensie van
België, Denemarken, Duitsland, Hongarije, Kroatië, Luxemburg,
Nederland, Noorwegen, Polen en Tsjechië een gezamenlijke brief aan de
secretaris-generaal van de Navo getekend over de implementatie van het
Framework Nation Concept.
47
Hoe beoordeelt u de voortgang van het Gemeenschappelijk
Veiligheids- en Defensiebeleid GVDB, in het bijzonder de bevordering van een goed functionerende defensiemarkt en defensie
industrie?
De Europese Raad heeft in december 2013 uitgebreid gesproken over het
GVDB aan de hand van drie themas: het vergroten van de effectiviteit en
zichtbaarheid van het GVDB, het versterken van militaire capaciteiten en
het versterken van de defensiemarkt en -industrie. Sinds december 2013 is
er behoorlijke vooruitgang geboekt. Zo heeft de EU een Maritieme
Veiligheidsstrategie opgesteld, die momenteel wordt uitgewerkt in een
Action Plan. Ook wordt, onder leiding van het Europees Defensie
Agentschap, gewerkt aan een Policy Framework voor een versterkte
defensiesamenwerking. De Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO)
werkt samen met de Lidstaten aan een beleidskader voor cyber defence.
In juni 2015 zal de Europese Raad opnieuw spreken over het GVDB. Het is
van belang dat in de aanloop naar deze bijeenkomst zo veel mogelijk van
de gemaakte afspraken zullen worden uitgevoerd. Nederland zal daar
actief aan bijdragen.
De Europese Commissie heeft in de aanloop naar de Europese Raad in
december 2013 een mededeling uitgegeven waarin zij uiteenzet hoe de
Europese defensie-industrie in de toekomst levensvatbaar, innovatief en
competitief kan blijven. Deze mededeling is omgezet in een roadmap
waarin concrete stappen staan vermeld om tot een gezonde Europese
defensiemarkt en -industrie te komen. Momenteel is er nog geen open en
transparante Europese defensiemarkt. Zolang nog geen sprake is van een
gelijk speelveld (level playing field) zal Nederland per project bekijken of
zij, in het verlengde van de prioritaire technologiegebieden zoals deze in
de Nederlandse Defensie Industrie Strategie staan vermeld, de Nederlandse defensie- en veiligheidgerelateerde industrie kan helpen zich te
positioneren. Hierbij zal Defensie altijd haar (operationele) eisen ten
aanzien van het product, tijd en geld bij de beoordeling meenemen.
Nederland heeft in december 2013 aangedrongen op een goede toegang
van het midden- en kleinbedrijf op de defensiemarkt. De Europese Raad
heeft dat verzoek overgenomen en besloten een «advisory body» in te
stellen die de Europese Commissie van advies moet voorzien op dit
gebied. De Commissie werkt momenteel aan de samenstelling van dit
adviesorgaan.
48
Kunt u een overzicht geven van alle internationale samenwerkingsverbanden waar Defensie aan deelneemt en met/uit welke
krijgsmachtonderdelen deze samenwerkingsverbanden bestaan?
Hiervoor verwijs ik naar het jaarlijkse overzicht met de stand van zaken
van de internationale militaire samenwerking van 13 februari 2014
(Kamerstuk 33 279, nr. 10). Ik zal u een actualisatie hiervan voor de
begrotingsbehandeling toesturen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

17

49
Op welke wijze vult u met internationale samenwerking in NAVOen EU-verband de nationale verplichtingen die voortvloeien uit
NAVO- en EU-afspraken in?
50
Kunt u een overzicht geven van de toegenomen capaciteitsversterking voor de verschillende krijgsmachtsonderdelen, als
gevolg van de internationale samenwerking in NAVO- en
EU-verband?
In EU-verband werkt Nederland samen met andere Europese landen aan
projecten in het kader van pooling and sharing. Hierbij kan gedacht
worden aan de versterking van multirole tanker- en transportcapaciteit
(MRTT) waarbij ook het NATO Support Agency nauw is betrokken, cyber
defence en op afstand bestuurbare vliegtuigen (Remotely Piloted Aircraft
Systems, RPAS). Nederland werkt actief mee aan initiatieven die gefaciliteerd worden door het Europees Defensie Agentschap (EDA), bijvoorbeeld
op het gebied van Counter-IED. Dit heeft geleid tot de totstandkoming van
een internationale trainingsorganisatie inclusief oefenlaboratorium dat
binnenkort vanuit Nederland wordt ingezet. Dit Joint Deployability
Exploitation and Analysis Laboratory (JDEAL) wordt op 4 november a.s. in
Amersfoort geopend. Op deze manier draagt Nederland bij aan het
oplossen van tekorten in Europa ten aanzien van militaire (niche)capaciteiten en implementeert Nederland afspraken die gemaakt zijn in het
kader van het Capability Development Plan en de Code of Conduct on
Pooling & Sharing.
In Navo-verband wordt samengewerkt zowel door middel van specifieke
Smart Defence projecten, als in het kader van de op de top van Wales
bekrachtigde Framework Nation Groupings. Een voorbeeld van een Smart
Defence project is de modernisering van de SMART-L radar. Framework
Nation Groupings hebben onder meer betrekking op geïntegreerde
capaciteitsgebieden zoals joint fires, een vergaande samenwerking op het
gebied van artillerie. Meer operationeel van aard is de door het Verenigd
Koninkrijk geleide Joint Expeditionary Force (JEF) – een gezamenlijke
expeditionaire strijdmacht rond een Britse kern waaraan ook Nederland
deelneemt.
Verder neemt Nederland actief deel aan de EU Battlegroup en de NATO
Response Force Hierin werkt Nederland nauw samen met andere landen
in wisselende samenstelling. Deze samenwerking draagt bij aan meer
interoperabiliteit tussen de verschillende deelnemende landen en
vergroot de slagkracht van Nederland.
Deelname aan de bovengenoemde militaire capaciteitsprojecten en
expeditionaire eenheden draagt direct bij aan de versterking van de
nationale capaciteiten, inzetbaarheid en kennisopbouw. Een aantal van
deze projecten zal echter pas over een aantal jaren tot concrete resultaten
leiden.
51
Hoe ziet de concrete uitwerking van het betrekken bij de voorbereidingen voor het Nederlandse EU-voorzitterschap in de eerste
helft van 2016, met betrekking tot het onderwerp «Betrokkenheid van de nationale parlementen», er uit? Is er een
stappenplan? Welke voorbereidingen worden er getroffen? Wat is
het beoogde doel van het betrekken van dit onderwerp bij de
voorbereidingen voor het Nederlandse voorzitterschap?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

18

Ik heb binnen Defensie een Taakgroep EU Voorzitterschap ingesteld die
vanaf 1 januari 2015 belast is met de voorbereidingen van het voorzitterschap in de eerste helft van 2016. Deze Taakgroep werkt nauw samen met
de interdepartementale werkgroep onder leiding van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken. Tijdens het algemeen overleg over de Europese
Defensieraad op 3 september jl. heb ik u toegezegd dat ik begin volgend
jaar uw Kamer op hoofdlijnen zal informeren over de prioriteiten voor
Defensie. De afgelopen tijd heb ik onder meer tijdens verschillende
EU-bijeenkomsten voor Ministers van Defensie gepleit voor betrokkenheid
van nationale parlementen, niet alleen bij de verbetering van het gebruik
van het EU Battlegroup-concept, maar ook bij de totstandkoming van
afspraken over nauwe defensiesamenwerking en van bi- of multinationale
samenwerkingsverbanden. Omdat dit belangrijke aspect nog veelal
onderbelicht blijft in de discussies over verdieping van de Europese
samenwerking, ben ik voornemens hierop tijdens het EU-voorzitterschap
de aandacht te vestigen. De precieze wijze waarop dat zal geschieden, is
nog niet bepaald.
52
Welke activiteiten onderneemt u in 2014 om de Kamer eind 2015
duidelijkheid te kunnen geven over het gezamenlijk gebruik van
het Joint Support Ship (JSS)?
56
Zal het JSS worden aangehouden, ongeacht de uitkomst van het
onderzoek naar de mogelijkheden van gezamenlijk gebruik van
het JSS en de hiervoor benodigde internationale partner(s)?
In mijn brief van 25 oktober 2013 over de gevolgen van de aanvullende
begrotingsafspraken (Kamerstuk 33 763, nr. 7) heb ik uiteengezet dat ik
voor eind 2015 duidelijkheid zal bieden over de mogelijkheden van
gezamenlijk gebruik van het JSS en de hiervoor benodigde partner(s). Een
onderzoek daarnaar is gaande. Zo onderzoekt het CZSK momenteel de
mogelijkheden van joint en combined medegebruik, onder meer in het
kader van de bestaande maritieme samenwerking met het Verenigd
Koninkrijk en van het nieuwe Britse initiatief voor een Joint Expeditionary
Force. Tevens is de proefvaartperiode benut om de mogelijkheden van het
schip bij buitenlandse partners onder de aandacht te brengen. Ik wil niet
vooruitlopen op de uitkomsten van dat onderzoek.
Zoals op 8 oktober jl. is gemeld door de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking (Kamerstuk 33 625, nr. 127), heeft
Nederland het JSS aangeboden aan de EU en de VN voor het mogelijke
vervoer van hulpgoederen en transportmiddelen naar West-Afrika in het
kader van de strijd tegen Ebola.
53
Welke inspanning vergt de inbedding van life cycle costing (LCC)
in de bedrijfsvoering, processen en systemen? Past dit nog in de
indeling van de begroting in artikelen en naar organisatieonderdelen? Kan dit naar uw inzicht goedkoper en eenvoudiger, door te
kiezen voor een specifieke indeling in plaats van indelingen te
stapelen?
Met de brief «Inzicht in kosten en uitgaven van wapensystemen en plan
van aanpak daarvoor» (Kamerstuk 33 763, nr. 27 van 1 november 2013)
heb ik u gemeld op welke wijze Defensie de systematiek van levensduurkosten wil uitbreiden. Deze uitbreiding is nodig om te komen tot een meer
gedegen onderbouwing van de ramingen voor uitgaven en ontvangsten
voor wapensystemen. Deze ramingen liggen ten grondslag aan de
begroting. Dit vergt aanpassingen in de ramingssystematiek, de adminis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

19

tratie, de procedures en de informatievoorziening. Of dit leidt tot de
noodzaak de begrotingsindeling aan te passen, is nog niet duidelijk. De
formulering van de exacte informatiebehoefte loopt op dit moment nog.
54
Wat is de relatie tussen staat van IV/ICT en Enterprice resource
planning (ERP) bij de inbedding in de bedrijfsvoering van het
systeem van LCC?
ERP is een voorwaarde voor de inbedding van LCC in de bedrijfsvoering.
Net als andere applicaties, is ERP afhankelijk van de goede werking van de
IV/ICT-infrastructuur. De tekortkomingen van de infrastructuur hebben
echter geen directe relatie met de voortgang van de basisimplementatie
ERP, inclusief de migratie.
55
Zijn de huidige problemen zoals met de NH90 en de IV/ICT te
relateren aan de huidige verwervingsketen? Is er voldoende
geschoold personeel en zijn de processen toereikend en
afgestemd op de organisatieveranderingen van het afgelopen
decennium?
Het functioneren van de verwervingsketen ligt niet ten grondslag aan de
problemen met de NH-90 en de IV/ICT. De grote organisatorische
veranderingen en reducties spelen ontegenzeglijk een rol bij het functioneren van de keten. Na een dergelijke verandering duurt het meestal
enige tijd voordat de nieuwe organisatie weer optimaal functioneert.
56
Zal het JSS worden aangehouden, ongeacht de uitkomst van het
onderzoek naar de mogelijkheden van gezamenlijk gebruik van
het JSS en de hiervoor benodigde internationale partner(s)?
Zie het antwoord op vraag 52.
57
Kunt u de volgende tegenstrijdigheid toelichten? «ERP is gebaat
bij een goede werking van de IV/ICT-infrastructuur. Aanvullende
activiteiten voor ERP zullen in samenhang met het plan van
aanpak IV/ICT worden bezien.» «Er is geen directe relatie tussen
de doorontwikkeling van ERP en de ontwikkeling van nieuwe
IV/ICT infrastructuur.» In hoeverre is er een relatie en afhankelijkheid tussen ERP en de (nieuwe) IV/ICT infrastructuur?
Net als andere applicaties, is ERP afhankelijk van de goede werking van de
IV/ICT-infrastructuur. De tekortkomingen van de infrastructuur hebben
echter geen directe relatie met de voortgang van de basisimplementatie
ERP, inclusief de migratie. Na de voltooiing van de basisimplementatie zal
het systeem uiteraard moeten blijven aansluiten op de organisatie en
bedrijfsvoeringseisen, ook in de toekomst.
58
Op welke wijze betrekt u het bedrijfsleven bij het oplossen van
de reserve-onderdelenproblematiek? In hoeverre maakt u gebruik
van de inzichten van en capaciteiten van het bedrijfsleven om
naast reservedelen ook specialistische onderhoudsdiensten te
leveren?
In de geest van de in december jl. hernieuwde Defensie Industrie Strategie
(DIS) beziet Defensie, binnen haar (operationele) behoeftes en belangen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

20

de mogelijkheden om de Nederlandse defensie- en veiligheidsgerelateerde industrie te betrekken bij haar activiteiten. Dit geldt voor alle fasen
van de levensduur; de (pré-)behoeftestelling, het voorzien-in, de (operationele) instandhouding en de afstoting. Uitgangspunt ten aanzien van deze
industriële betrokkenheid is dat Defensie altijd beschikt over kwalitatief
hoogwaardige producten, waarbij ongewenste prijsopdrijving en nadelen
van concurrentiebeperking niet aan de orde zijn. Ook ten aanzien van de
reserve-onderdelenproblematiek gaat het principe op dat Defensie in
toenemende mate onderhouds- en andere (materieel)logistieke taken
uitbesteedt. De rol van het bedrijfsleven in de(operationele) instandhouding neemt derhalve naar verwachting toe. Steeds vaker worden in de
praktijk nieuwe uitbestedingsvormen gebruikt, waarbij overheid en civiele
partijen samenwerken. Voorbeelden zijn: publiek-private samenwerking,
operational lease en joint ventures. Veel van deze vormen behelzen
doorgaans een langdurige rol van het bedrijfsleven bij de instandhouding
van defensiematerieel.
59
Wat zijn de consequenties van de overheveling van het BIV van de
begroting van de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BuHa&OS) naar uw begroting voor de
standen ontwerpbegroting 2015 (totaalbedragen)? Zouden deze
bedragen anders zijn dan wanneer het BIV bij BuHa&OS was
gebleven?
In de standen zoals weergegeven in de tabel op pagina 27 van de
ontwerpbegroting 2015 (Kamerstuk 34 000-X, nr. 2) is de overheveling van
het BIV naar de Defensiebegroting verwerkt. Het BIV is een verdeelartikel,
waaruit de begrotingen van Defensie, BZ en BH&OS bij Voorjaarsnota,
Najaarsnota of Slotwet worden gevoed. De genoemde bedragen zouden
derhalve op de ontwerpbegroting van Defensie nog niet zichtbaar zijn
geweest indien het BIV bij BH&OS was gebleven.
60
Wordt het BIV meegenomen in de berekening van het percentage
BBP dat aan Defensie wordt uitgegeven? Wordt de 60 miljoen
euro die bestemd is voor de Ministers van Buitenlandse Zaken
(BuZa) en van BuHa&OS hierin ook meegerekend?
65
Telt het BIV voor de beoordeling van de hoogte van de Defensieuitgaven mee als defensie uitgaven? Blijft de 60 miljoen euro, die
uit het BIV naar de begroting van de Minister van Buitenlandse
Zaken wordt overgeheveld, buiten die beoordeling?
Het percentage BBP wordt berekend door de totale defensiebegroting af
te zetten tegen het BBP. Het BIV, inclusief de € 60 miljoen voor Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel & Ontwikkelingssamenwerking,
maakt daar onderdeel van uit. Aangezien het een verdeelartikel betreft, zal
de defensiebegroting bij een budgetoverheveling naar andere departementen evenredig dalen.
61
Klopt het dat de Defensie-uitgaven zowel als percentage van het
BBP als in reële termen dalen in de jaren 2015–2019? Zo ja,
waarom spreekt u dan van een «trendbreuk»?
Zie het antwoord op vraag 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

21

62
Klopt het dat de Defensie-uitgaven in reële termen dalen in de
jaren 2015–2019? Zo ja, hoe verhoudt zich dit tot de afspraken op
de NAVO-top in Wales om de defensie-uitgaven in reële termen te
laten stijgen zo lang lidstaten niet voldoen aan de NAVO-norm?
Zie het antwoord op vraag 3.
63
Worden met de extra middelen alle knelpunten op het gebied van
munitie en reservedelen opgelost? Zo nee, welke niet en hoeveel
extra geld is benodigd?
In 2013 zijn de meest urgente munitievoorraden voor opleiding en training
aangevuld. Met de extra middelen wordt specifiek gekeken naar de
inzetvoorraden van zogenaamde kapitale munitie. Door financiële
prioriteitstelling, veroudering, oefenen en trainen is de afgelopen jaren
ingeteerd op deze voorraden. Defensie werkt voor de munitie aan het
normenkader. Zodra dit normenkader gereed is, zal de aanvulling van de
inzetvoorraden worden gestart. Voor de reservedelen, zie het antwoord op
vraag 12.
64
Welke wapensystemen kampen allemaal met problemen met
reserve-onderdelen?
Zie het antwoord op vraag 12.
65
Telt het BIV voor de beoordeling van de hoogte van de Defensieuitgaven mee als defensie uitgaven? Blijft de 60 miljoen euro, die
uit het BIV naar de begroting van de Minister van Buitenlandse
Zaken wordt overgeheveld, buiten die beoordeling?
Zie het antwoord op vraag 60.
66
Wat is op dit moment de concrete operationele gereedheid van
een samengestelde taakgroep van brigade-omvang zoals
opgenomen als de Inzetbaarheidsdoelstellingen Defensie?
De eenheden binnen de taakgroep zijn operationeel gereed en binnen de
daarvoor afgesproken termijn inzetbaar. In mijn brief «Rapportage
inzetbaarheidsdoelstellingen en operationele knelpunten 2014»
(Kamerstuk 33 763, nr. 57 van 9 oktober 2014) heb ik u uitvoeriger
gerapporteerd over de haalbaarheid van de inzetbaarheidsdoelstellingen.
67
Wat is op dit moment de concrete operationele gereedheid van
een tweede bataljonstaakgroep zoals opgenomen als de Inzetbaarheidsdoelstellingen Defensie?
De eenheden voor een tweede bataljonstaakgroep zijn operationeel
gereed en binnen de daarvoor afgesproken termijn inzetbaar. Hierbij
wordt geaccepteerd dat bij gelijktijdige inzet van een eerste bataljonstaakgroep, de gevechts- en logistieke ondersteuning voor een deel geleverd
wordt door bondgenoten. In mijn brief «Rapportage inzetbaarheidsdoelstellingen en operationele knelpunten 2014» (Kamerstuk 33 763, nr. 57 van
9 oktober 2014) heb ik u uitvoeriger gerapporteerd over de haalbaarheid
van de inzetbaarheidsdoelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

22

68
Op welke wijze zal het extra aan u toegekende geld worden
ingezet ter verbetering van de inzetbaarheid en het voorzettingsvermogen? Welke deel van het extra geld zal daarvoor bestemd
worden?
69
Op welke wijze zal het extra aan u toegekende geld ingezet
worden ter versterking van de gevechtskracht van de krijgsmacht? Welke deel van het extra geld zal daarvoor bestemd
worden?
70
Welke gevolgen en welke doorwerking heeft de versterking van
de gevechtskracht op de rest van de krijgsmacht, waarbij te
denken valt aan voldoende (technisch) personeel ten behoeve van
de extra slagkracht en inrichting van de verschillende krijgsmachtsonderdelen?
Er is geen strikt onderscheid tussen inzetbaarheid, voortzettingsvermogen
en gevechtskracht. Het voortzettingsvermogen maakt onderdeel uit van de
inzetbaarheid, zoals ook uit de formulering van de inzetbaarheidsdoelstellingen blijkt. Alle maatregelen die Defensie treft hebben tot doel de
inzetbaarheid en daarmee de slagkracht van de krijgsmacht te verbeteren.
Gerichte investeringen in personele deskundigheid en capaciteit maken
deel uit van de maatregelen. Zie daarvoor ook de antwoorden op de
vragen 9, 19 en 25. Technisch, medisch en logistiek (transport) personeel
wordt steeds schaarser. Voldoende personeel is daardoor een blijvend
punt van aandacht. Defensie stemt de wervingsactiviteiten af op de
benodigde specialistische kennis of vooropleiding.
71
Wat is op dit moment het voorzettingsvermogen van de afzonderlijke eenheden, zoals opgenomen als de Inzetbaarheidsdoelstellingen Defensie, uitgesplitst per afzonderlijk onderdeel?
Bepalend voor het voortzettingsvermogen bij doorlopende inzet is het
aantal beschikbare eenheden van het desbetreffende type of equivalenten
daarvan. Ook de tijd die nodig is om niet operationeel gerede eenheden
tijdig gereed te stellen voor een rotatie is hierbij van belang. Defensie kan
voldoen aan alle inzetbaarheidsdoelstellingen met een doorlopend
karakter, maar daarbij is wel sprake van enkele beperkingen. In mijn brief
«Rapportage inzetbaarheidsdoelstellingen en operationele knelpunten
2014» (Kamerstuk 33 763, nr. 57 van 9 oktober 2014) heb ik u uitvoeriger
gerapporteerd over de haalbaarheid van de inzetbaarheidsdoelstellingen.
72
Op welke gebieden is er een gebrek aan inzetbaar materieel bij de
strijdkrachten als gevolg van achterstallig onderhoud en wanneer
is dit, uitgesplitst per materieel-groep, naar verwachting
opgelost?
Zie antwoord bij vraag 12.
73
Wat is op dit moment de concrete operationele gereedheid van
een maritieme taakgroep van vijf schepen, waarbij vloot en
mariniers geïntegreerd optreden, zoals opgenomen in de Inzetbaarheidsdoelstellingen Defensie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

23

De eenheden zijn operationeel gereed en binnen de daarvoor afgesproken
termijn inzetbaar. Er gelden beperkingen op het gebied van maritieme
gevechtshelikopters, hierover bent u afzonderlijk geïnformeerd.
74
Wat is op dit moment de concrete operationele gereedheid van
Langdurige deelneming van compagniesomvang aan een joint
taakgroep Special Forces, zoals opgenomen als de Inzetbaarheidsdoelstellingen Defensie?
Een compagnie van het Korps Commandotroepen, een peloton maritieme
special forces en het daarbij horende commando-element zijn operationeel gereed en op de daarvoor afgesproken termijnen inzetbaar.
75
Wat is op dit moment de concrete operationele gereedheid van de
overige vormen van inzet, zoals opgenomen als de Inzetbaarheidsdoelstellingen Defensie?
Deze inzetbaarheidsdoelstellingen voor de overige vormen van inzet zijn
haalbaar. Indien schaarse eenheden gelijktijdig voor nationale en
internationale inzet noodzakelijk zijn, is een prioriteitstelling noodzakelijk.
Dit is ook gebleken gedurende de inzet van de krijgsmacht in het kader
van de ondersteuning van de Nuclear Security Summit.
Binnen de structurele nationale taken zijn er beperkingen op het gebied
van Search and Rescue (SAR) en patiëntenvervoer. Cougar-helikopters zijn
daarom beschikbaar als reservecapaciteit, naast de eerder besloten
uitbesteding van de SAR-taken gedurende de nachtelijke uren.
In mijn brief «Rapportage inzetbaarheidsdoelstellingen en operationele
knelpunten 2014» (Kamerstuk Kamerstuk 33 763, nr. 57 van 9 oktober
2014) heb ik u uitvoeriger gerapporteerd over de haalbaarheid van de
inzetbaarheidsdoelstellingen.
76
Kunt u de opzet van de Interdepartementale Beleidsonderzoeken
(IBO’s), die in 2015 worden uitgevoerd, naar de Kamer zenden?
77
Kunt u toelichten op welke wijze de Kamer kan controleren of de
IBO’s, overeenkomstig de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek,
in zeven jaar de volledige begroting, dat wil zeggen alle uitgaven
van de begroting, dekken?
In beide vragen wordt gerefereerd aan een Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO), maar uit de strekking van deze vragen blijkt dat hier de
beleidsdoorlichtingen worden bedoeld. Ik zal uw Kamer informeren over
de opzet van de beleidsdoorlichtingen die in 2015 worden uitgevoerd.
In mijn brief over beleidsdoorlichtingen van 2 oktober jl. (Kamerstuk
31 516, nr. 7) heb ik u er reeds op gewezen dat de begrotingsindeling bij
Defensie gevolgen heeft voor de wijze waarop beleidsdoorlichtingen
worden uitgevoerd. De begroting is niet ingedeeld naar beleidsmatige
thema’s, maar naar organisatiedelen. Beleidsdoorlichtingen richten zich
daarom niet op een beleidsartikel, zoals bij de meeste andere departementen gebruikelijk is, maar op belangrijke beleidswijzigingen of verrichte
activiteiten. Deze onderwerpen kennen vaak een koppeling met verschillende beleidsartikelen. De onderwerpen van de doorlichtingen wordt
zodanig bepaald dat alle beleidsartikelen aan bod komen en een zo groot
mogelijk deel van de uitgaven afgedekt wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

24

78
Is het doel van het IBO alleen om de verwerving, beheer en
onderhoud van wapensystemen efficiënter te organiseren of
geldt dit ook voor andere complexe systemen zoals de IV/ICT en
DBBS? Worden best practices meegenomen?
Voor de uitvoering van dit IBO is inmiddels een werkgroep geformeerd die
met zijn werkzaamheden is begonnen. Gedurende de uitvoering van IBO’s
worden geen uitspraken over de inhoud van de onderzoeken gedaan.
Nadat het rapport door de werkgroep is vastgesteld, wordt het door de
(meest) betrokken Ministers samen met een kabinetsstandpunt aangeboden aan de Tweede Kamer.
79
Wat is op dit moment het voortzettingsvermogen van de afzonderlijke Nederlandse bijdragen aan de verschillende missies?
Defensie kan het voortzettingsvermogen van de huidige missies garanderen, zolang deze missies binnen de inzetbaarheidsdoelstellingen
blijven. Voor nichecapaciteiten geldt dat per inzet wordt bekeken welk
voortzettingsvermogen kan worden gegenereerd. Zo is de Patriot-missie
in Turkije in tijd beperkt. De Kamer is hierover op 25 augustus jl. geïnformeerd (Kamerstuk 32 623 nr. 136). Ook voor de inzet van de gevechtsvliegtuigen boven Irak geldt wat betreft het voortzettingsvermogen een
limiet. Omdat sprake is van een langdurige inzet van zes toestellen (plus
twee operationele reserve) in plaats van de in het ambitieniveau gestelde
aantal van vier, zal gedurende een jaar na terugkomst extra inspanning
nodig zijn om de getraindheid van de piloten weer volledig op peil te
brengen.
80
Hoe vaak is er sprake van onderbesteding bij missies?
Bij het besluit deel te gaan nemen aan een vredesmissie wordt op basis
van de opzet en activiteiten in de missie een raming gemaakt van de
additionele kosten voor die missie. Deze raming berust op de, op dat
moment bekende, uitgangspunten en houdt rekening met het feit dat zich
onvoorziene omstandigheden kunnen voordoen. Tijdens het uitvoeren
van de missie kan de praktijk afwijken van de gehanteerde uitgangspunten. Oorzaken zijn onder andere veranderingen in de missie of
veranderde omstandigheden waaronder de missie wordt uitgevoerd. De
ramingen van missies wordt hiervoor periodiek bijgesteld en getoetst aan
het beschikbare budget, zodat dit waar nodig kan worden bijgesteld. Bij
de grote missies wordt over de realisatie van het beschikbare budget ook
gerapporteerd in de voortgangsrapportages.
81
Kunt u een overzicht geven van de ontvangsten die betrekking
hebben op de verrekening met de EU, NAVO en VN-partners van
de door Nederland in het verleden (incidenteel) geleverde
diensten, goederen of ingezette personele en materiele middelen,
uitgesplitst naar de ontvangsten per missie?
Indien er voor missies ontvangsten worden gegenereerd voor geleverde
diensten, goederen of ingezette personele en materiële middelen, dan
worden deze geboekt op artikel 1 «Inzet» van de Defensiebegroting. Over
het totaal van deze ontvangsten wordt jaarlijks in het departementaal
jaarverslag verantwoording afgelegd. Door de inrichting van de administratie is dit niet per missie inzichtelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

25

82
Bent u bereid om, gezien de lopende discussie rond het legaliseren van gewapende private beveiligers aan boord van Nederlands gevlagde koopvaardijschepen, de eigen bijdrage die reders
moeten betalen voor de inzet van Vessel Protection Detachments
(VPD’s), te schrappen? Zo nee, waarom niet?
83
Bent u bereid om de eigen bijdrage die reders moeten betalen
voor de inzet van VPD’s op onder Nederlandse vlag varende
koopvaardijschepen te verlagen? Zo ja, met welk bedrag? Zo nee,
waarom niet?
Sinds het begin van de inzet van de VPD’s in 2011 heeft Defensie de
kosten voor de reders aanzienlijk weten te verlagen. Met de laatste
aanpassing in 2012 is de bijdrage van de reders van € 8.300 naar € 5.000
per dag gedaald. Een verdere daling is op dit moment niet voorzien.
84
Gesteld wordt dat in overleg met reders de maximaal beschikbare
VPD-capaciteit in 2012 is uitgebreid tot 175 inzetten. In de
begroting is dekking zeker gesteld voor dit volume. Kunt u
aangeven hoe? In hoeverre wordt dekking gevonden in de
reguliere defensiebegroting?
85
Waarom worden de geraamde additionele uitgaven voor de inzet
van VPD’s verlaagd van 20,4 miljoen euro in 2014 naar 8 miljoen
euro in 2015?
In overleg met reders is de maximaal beschikbare VPD-capaciteit in 2012
uitgebreid tot 175 inzetten. Op basis van de huidige veiligheidssituatie en
de daaraan gekoppelde vraag is de verwachting dat in 2015 tussen de 75
en 100 VPD’s worden ingezet. De additionele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit toelagen, reis- en verblijfskosten alsmede de kosten van de
opslag van materieelpakketten in de regio. De Nederlandse reders dragen
bij aan de uitgaven voor de VPD’s.
Op grond van deze uitgangspunten is het budget ten behoeve van de
VPD’s voor 2015 geraamd op € 13,3 miljoen, waarvan € 8 miljoen vanuit
het BIV en € 5,3 miljoen door de Nederlandse reders.
86
Hoeveel bedragen de totale (geschatte) kosten voor de internationale cyberconferentie, Rijksbreed?
Vanuit de HGIS-gelden is € 15 miljoen beschikbaar gesteld voor de Global
Conference on Cyberspace (GCCS). Hieruit worden de additionele kosten
die departementen maken voor de conferentie gefinancierd.
87
Welke Defensie onderdelen blijven aanwezig op de Van Genthkazerne? Is het juist dat u de Van Genthkazerne alsnog afstoot als
de andere overheidsdiensten in de business case in de toekomst
geen gebruik meer maken van deze kazerne? Wat zijn de
gevolgen voor de kazerne in Vlissingen voor het openblijven van
de Van Genthkazerne?
Het Mariniersopleidingscentrum blijft gehuisvest op de Van Ghentkazerne.
Op 7 maart jl. hebben de Minister van Defensie, de Minister van Veiligheid
en Justitie, de burgemeester van Rotterdam en de voorzitter van de
Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond een bestuurlijke overeenkomst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

26

gesloten voor het medegebruik van de kazerne door andere overheidsdiensten voor de duur van 25 jaar. De details van die overeenkomst
worden nu vastgelegd in contracten voor medegebruik. Door het
openblijven van de Van Ghentkazerne zijn er geen gevolgen voor de
oorspronkelijke behoeftestelling van de marinierskazerne in Vlissingen.
88
Hoe verklaart u de grote stijging van apparaatuitgaven (personele
uitgaven) bij zeestrijdkrachten in 2015 en de daling die direct
daarna weer inzet?
95
Hoe verklaart u de grote stijging van apparaatuitgaven (personele
uitgaven) bij de landstrijdkrachten in 2014 en de daling die direct
daarna weer inzet?
101
Hoe verklaart u de grote stijging van apparaatuitgaven?
Vanaf 2014 zijn de oefentoelagen overgeheveld van de post Gereedstelling naar Personele uitgaven. De afname van de budgetten voor
personeel vanaf 2014 zijn het gevolg van het verwerken van de maatregelen van de beleidsbrief 2011 en de nota In het belang van Nederland.
89
Waarom kan de ICT van de kustwacht niet betrokken worden bij
de overheveling naar de DMO? Kunt u tevens verklaren waarom
de ICT-uitgaven zijn verdubbeld in vergelijking met de begroting
voor 2014?
De Kustwacht wordt voor een klein deel gefinancierd door Defensie. In
2007 zijn voor de Kustwacht middelen zoals de ICT, inclusief budget,
vanuit andere departementen overgeheveld naar Defensie. De Kustwacht
bewaakt deze budgetten en ziet toe op een rechtmatige en doelmatige
besteding. Dat gaat in nauw overleg met de beheerder, het Commando
Zeestrijdkrachten. Bij de aanbesteding van ICT wordt zeer nauw samengewerkt, via het Commando Zeestrijdkrachten, met de DMO. De Kustwacht
volgt de voor Defensie geldende regels en procedures. Een ontvlechting
van budget vanuit de Kustwachtbegroting naar DMO is op grond van
interdepartementale afspraken niet toegestaan.
In de afgelopen jaren bleek het (taakstellende) ICT-budget voor de
Kustwacht te krap voor alle noodzakelijke activiteiten, wat leidde tot
aanpassingen in het uitvoeringsjaar. In de begroting is de reeks nu
aangepast op basis van de realisatiegegevens van de voorgaande jaren.
Deze aanpassing is gedaan binnen de kaders van de begroting van de
Kustwacht en daarmee budgetneutraal.
90
Waarom is de Luchtmobiele Brigade een belangrijke initial entry
capaciteit van de landstrijdkrachten, als de piloten van de
Chinooks en de Apache slechts opgeleid zijn tot Deployable
Combat Ready? Wat betekent dit voor geoefendheid, reactietijd,
handelingsvermogen en voortzettingsvermogen? Waarom worden
bemanningen van helikopters niet opgeleid tot in het hoogste
geweldspectrum?
De Luchtmobiele Brigade is een snel inzetbare eenheid, die enerzijds kan
optreden als voorste eenheid die het pad effent voor opvolgende
eenheden en anderzijds als standalone eenheid opdrachten kan uitvoeren.
Chinook en Apache-piloten worden initieel opgeleid tot het niveau
Combat Ready. Vanwege de schaarse helikoptercapaciteit heeft Defensie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

27

besloten om tijdelijk te trainen tot op niveau Deployable Combat Ready.
De gevolgen hiervan voor de reactietijd van de Luchtmobiele Brigade zijn
afhankelijk van de missie, maar bij optreden in de hoogste conflictscenario’s is de voorbereidingstijd voor geïntegreerd optreden hierdoor
maximaal zes maanden. Voor de basisgeoefendheid en het voortzettingsvermogen van de Luchtmobiele Brigade zijn er geen gevolgen.
91
Wat wordt bedoeld met air assault taken, waarvoor het derde
bataljon van de Luchtmobiele Brigade voor wordt opgeleid?
Het derde bataljon luchtmobiel wordt beperkt opgeleid voor de uitvoering
van Air Assault taken. Air assault taken betreffen de geïntegreerde inzet
van gevechtshelikopters, transporthelikopters en de grondcomponent.
92
Het Commando Landstrijdkrachten (CLAS) voert een herschikking
uit van de bevoorradings- en transportcapaciteit. Wat betekent
dit voor de taakuitvoering? Wat zijn de capaciteiten van dit
nieuwe commando in vergelijking met de oude Bevoorradings- en
Transport bataljons en de capaciteit bij de Defensie Verkeers- en
Vervoersorganisatie (DVVO)?
Het nieuw op te richten commando is afgestemd op de ambitie van de
krijgsmacht. Het aantal voertuigen en hiermee de bevoorradings- en
transportcapaciteit zijn gelijk gebleven.
93
Waarom blijft u vasthouden aan de omvorming van een gemechaniseerde brigade tot een gemotoriseerde brigade, in het licht van
de ontwikkeling van de internationale veiligheidssituatie? Vindt u
het inleveren van gevechtskracht geruststellend richting
Oost-Europese bondgenoten die zich bedreigd voelen door
Rusland?
De omvorming is ingegeven door de maatregelen die moesten worden
genomen ten tijde van de nota In het belang van Nederland. De
omvorming van de brigade draagt bij aan het betaalbaar houden van de
defensieorganisatie. De fundamentele onzekerheid in de internationale
veiligheidssituatie leidt tot de noodzaak veelzijdig te kunnen opereren.
Met het oog op die gewenste veelzijdigheid is de keuze gemaakt om het
CLAS in te richten met vier unieke capaciteiten, te weten een gemechaniseerde brigade, een gemotoriseerde brigade, een luchtmobiele brigade en
een KCT-eenheid. Met deze vier capaciteiten kan het CLAS in alle
inzetscenario’s een bijdrage leveren.
94
Klopt het dat gemotoriseerde brigades in België en Frankrijk,
waarmee u wilt samenwerken, in tegenstelling tot Nederland, wel
beschikken over artillerie? Zo ja, kunt u dit verschil uitleggen?
In België heeft een gemotoriseerde brigade organiek niet de beschikking
over artillerie. In Frankrijk beschikken de gemotoriseerde brigades wel
over artillerie. Mij is niet bekend waarom dit verschil bestaat tussen de
landen.
95
Hoe verklaart u de grote stijging van apparaatuitgaven (personele
uitgaven) bij de landstrijdkrachten in 2014 en de daling die direct
daarna weer inzet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

28

Zie het antwoord op vraag 88.
96
Uit hoeveel Cougars bestaat de luchtmacht na de extra investering in middelzware transporthelikopters en per wanneer? Waar
vallen de extra investeringen in deze transportcapaciteit verder
neer?
Zie het antwoord op vraag 28.
97
Heeft de Koninklijke Luchtmacht ook materieel dat niet in enige
vorm is geproduceerd door of afgenomen van Lockheed Martin?
Ja, alleen de F-16 is afkomstig van Lockheed Martin.
98
Hoe verloopt het overleg met de eilandgemeenten en Leeuwarden
over het afstoten van de Search and Rescue (SAR) taak? Op
welke wijze zijn de lokale bestuurders betrokken in het proces en
op welke wijze worden zij geïnformeerd?
Defensie is niet van plan de Search and Rescue (SAR)-taak af te stoten. In
mijn beantwoording van kamervragen van 1 juli jl. (Aanhangsel Handelingen II 2013–2014, nr. 2393) heb ik u geïnformeerd dat, zo lang de NH-90
nog niet volledig is geïntroduceerd, de uitvoering van de SAR-taak door
het beleidsverantwoordelijke Ministerie van Infrastructuur en Milieu
tijdelijk wordt uitbesteed. De ingehuurde helikopters worden beschikbaar
gesteld aan de Kustwacht, die operationeel verantwoordelijk is voor de
SAR op de Noordzee en in de ruime binnenwateren. Omdat SAR ook een
integraal onderdeel is van het takenpakket van de maritieme helikopters,
is het mijn intentie om deze taken uiterlijk vanaf 2019 te laten uitvoeren
door de NH-90.
In mijn brief van 4 juni jl. (Kamerstuk 33 750-X, nr. 62) heb ik u mijn besluit
meegedeeld dat de patiëntenvervoertaak van de Friese Waddeneilanden
in de toekomst niet langer door Defensie zal worden uitgevoerd.
Er is sindsdien meermalen overleg geweest tussen het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de Veiligheidsregio Friesland, De
Friesland Zorgverzekeraar en de Regionale Ambulance Voorziening (RAV)
Friesland. De RAV Friesland is als overkoepelende organisatie vergunninghouder en verantwoordelijk voor alle ambulancezorg in de provincie
Fryslân. De RAV Friesland is ook de (wettelijk) aangewezen partij voor het
uitvoeren van ambulancezorg en zal, in nauwe samenwerking met De
Friesland zorgverzekeraar, een voorziening creëren voor patiëntenvervoer
per ambulancehelikopter ten behoeve van de Friese Waddeneilanden.
Defensie ondersteunt de RAV hierin met technische adviezen op het
gebied van helikopters. Of en hoe lokale bestuurders worden betrokken en
geïnformeerd in dit proces, is aan de RAV.
99
Op welke wijze wordt het probleem opgelost dat de Cougar niet
alles kan doen wat de NH-90 doet, zoals een belangrijk deel van
de maritieme taken?
Zie het antwoord op vraag 27.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

29

100
Hoe groot is de «capability gap» van de Nederlandse helikopters,
gezien de feiten dat de levering van de NH-90 is opgeschort, dat
de Cougar-helikopter niet voor maritieme taken kan worden
ingezet en dat de Chinook duurder is dan gepland?
Zie het antwoord op vraag 27.
101
Hoe verklaart u de grote stijging van apparaatuitgaven?
Zie het antwoord op vraag 88.
102
Welke reden ligt er aan ten grondslag dat het bewaken en
beveiligen van Koninklijke paleizen en de Nederlandse bank
onderdeel is van het takenpakket van het Commando Koninklijke
Marechaussee (CKMar)?
De reden is dat deze taken conform artikel 4 van de Politiewet deel uit
maken van het takenpakket van de Koninklijke Marechaussee. De
Koninklijke Marechaussee is verantwoordelijk voor het ongestoord
kunnen functioneren van belangrijke objecten en personen die van vitaal
belang zijn. Daarvoor heeft de Koninklijke Marechaussee speciale
middelen en expertise in huis.
103
Kunt u aangeven welke bedragen van 2014 naar 2015 onder de
eindejaarsmarge vallen?
Het beleidsartikel 6 Investeringen Krijgsmacht kent sinds 2013 een
ongelimiteerde eindejaarsmarge. Er is dus geen maximaal grensbedrag
bepaald. Dat geldt ook voor de verkoopopbrengsten van groot materieel
en infrastructuur, die onderdeel vormen van het beleidsartikel 6. De
eindejaarsmarge bij de overige artikelen bedraagt 1 procent van de
uitgaven. Bij de eerste suppletoire begroting zijn de realisatiecijfers over
2014 bekend en worden de bedragen binnen de eindejaarsmarge verwerkt
in de begroting van 2015.
104
Wat was de gerealiseerde investeringsquote sinds 2010?
In de begroting voor 2013 is voor het eerst een centraal investeringsartikel
opgenomen met daarin een investeringsquote. De gerealiseerde
percentages van de investeringsquote in de jaren 2011, 2012 en 2013 zijn
opgenomen in het Jaarverslag over 2013:
2011: 16,2%
2012: 15,2%
2013: 13,6%
De realisatie van de investeringsquote 2014 wordt opgenomen in het
jaarverslag over 2014.
105
Is in het verleden de investeringsquote hoger of lager uitgevallen
door onderbesteding van de gereserveerde budgetten voor
investering? Zo ja, wanneer?
Sinds Defensie over de investeringsquote rapporteert is deze één maal
hoger en één maal lager uitgevallen. Voor 2011 is geen raming in de
ontwerpbegroting opgenomen en is alleen de realisatie beschikbaar (16,2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

30

procent). Voor 2012 was de raming in de ontwerpbegroting 14,8 procent
en kwam de realisatie 0,4 procent hoger uit op 15,2 procent. Voor 2013
was de raming in de ontwerpbegroting 15,5 procent en kwam de realisatie
1,9 procent lager uit op 13,6 procent. Overigens kan de realisatie van de
investeringsquote fluctueren door meerdere oorzaken, zoals een
aanpassing van het investeringsbudget, een aanpassing van het defensiebudget, gewijzigde verkoopopbrengsten en een hogere of lagere
besteding van de investeringsbudgetten.
106
Kunt u, gezien het verschil tussen de grafiek van de investeringsquote in de Begroting voor Defensie uit de jaren 2013, 2014 en
2015, met een berekening toelichten hoe de geplande investeringspercentages, zoals weergegeven in de grafiek van de
investeringsquote uit de Begroting 2015, tot stand zijn gekomen?
De investeringsquote is de verhouding tussen de uitgaven aan investeringen (budget in Beleidsartikel 6: Investeringen Krijgsmacht) en de totale
begroting voor Defensie, minus de HGIS-uitgaven (dat betreft voor de
defensiebegroting het BIV en de uitgaven voor defensieattachés). In de
onderstaande tabel staat de berekening van de investeringsquote zoals
opgenomen in de Ontwerpbegroting 2015. De berekening berust op de
geraamde budgetten. Alleen voor 2013 zijn voor de berekening de
gerealiseerde waarden van de Slotwet gebruikt.
Berekening IQ (in € mln)
Defensiebudget incl.
HGIS-uitgaven
HGIS-uitgaven
Defensiebudget minus
HGIS-uitgaven
Uitgaven aan investeringen (art. 6)
Investeringsquote
Defensie

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

7.702
206

7.887
267

8.000
312

7.997
267

7.961
266

7.922
266

7.891
266

7.496

7.620

7.688

7.730

7.695

7.656

7.625

1.020

1.123

1.408

1.591

1.604

1.578

1.664

14%

15%

18%

21%

21%

21%

22%

107
Welke consequentie(s) zal het invoeren van LCC hebben voor de
investeringsquote?
Met LCC wordt het beter mogelijk om bij investeringsbeslissingen de
financiële gevolgen van investeringen, exploitatie en afstoting in
onderlinge samenhang te beschouwen. Hierdoor kunnen andere keuzes
worden gemaakt voor verwervings- en onderhoudsconcepten. Dit kan
invloed hebben op de investeringsquote.
108
Kunt u aangeven hoe de Kamer de veroudering van de wapensystemen als gevolg van een te lage investeringsquote kan zien en
kan beoordelen? Kunt u voorbeelden geven van wapensystemen
die als militaire capaciteit teveel verouderen en systemen die
vooral door oplopende onderhoud te duur worden?
109
Op welke wijze kan de LCC-benadering daarin helpen? Wat gaat
de Kamer dan aan de cijfers zien? Kunt u voorbeelden geven?
In de planning van de verschillende investeringsplannen is rekening
gehouden met het maximaal beschikbare investeringsbudget. Meer in het
algemeen geldt dat het langer aanhouden van materieel kan leiden tot
hogere exploitatiekosten. De mate waarin verschilt per wapensysteem.
Vertraging bij de vervanging van wapensystemen tegen het einde van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

31

levensduur kan in voorkomende gevallen leiden tot een stijgende
exploitatielast. De exploitatie van de F-16 (project Langer Doorvliegen
F-16) en de mijnenjagers van de Alkmaar-klasse zijn hiervan voorbeelden.
Het invoeren van LCC is een middel om bij investeringsbeslissingen de
financiële gevolgen van investeringen, exploitatie en afstoting op een
betere manier in onderlinge samenhang te beschouwen. Dit zou bij
systemen met oplopende exploitatiekosten moeten leiden tot bewuste
keuzes over vroegtijdige vervangingsinvesteringen, verhoging van
exploitatiebudgetten, of vermindering van het gebruik.
110
Kunt u met de maatregelen om de DMO-organisatie te vullen de
raming van de investeringsquote voor de komende jaren realiseren? Waarop baseert u uw inzichten bij het beantwoorden van
deze vraag?
De maatregelen die DMO nu neemt om de organisatie gevuld te krijgen en
de tijdelijke capaciteit die DMO heeft toegewezen gekregen, (zie antwoord
op vraag 113) zijn geen garantie voor het realiseren van de investeringsquote. Het behalen hiervan is zeker niet alleen afhankelijk van een gevulde
organisatie, maar ook van factoren zoals tijdige levering door leveranciers
en een efficiënt en ongestoord verloop van het verwervingsproces.
111
Welke gevolgen heeft de voorgenomen verhuizing van DMO naar
de Kromhoutkazerne voor de personele vulling en daarmee
samenhangende capaciteitsproblemen, in het licht van de
onvrede bij het personeel van DMO over deze verhuizing? Bent u
bereid ervan af te zien?
Defensie heeft het voornemen de DMO te verhuizen van Den Haag naar
de Kromhoutkazerne in Utrecht. De verhuizing kan leiden tot een lagere
personele vulling en minder capaciteit doordat het zittend personeel niet
mee wil verhuizen en een baan elders in de regio Den Haag zoekt.
Overigens is dit effect bij de verhuizing van het CDC naar de Kromhout
beperkt gebleven. De medezeggenschapcommissie laat momenteel een
aanvullend onderzoek uitvoeren naar het voorgenomen besluit. Als de
resultaten hiervan bekend zijn zal ik een definitief besluit nemen op basis
van alle beschikbare informatie.
112
Hoe groot is het actuele capaciteitsprobleem in de DMOorganisatie?
Het actuele vullingspercentage van de DMO is 89 procent (exclusief het
agentschap DMO/Operations). Er wordt met prioriteit gewerkt aan
werving en selectie en de verwachting is dan ook dat het percentage eind
van het jaar een lichte stijging zal vertonen. Specifiek voor burgerpersoneel ligt de nadruk op externe werving gezien de specifieke technische
deskundigheid die benodigd is. De beperkte beschikbaarheid van
technisch personeel, zowel intern Defensie als op de markt, is hierbij een
beperkende factor.
113
Wat zijn de kosten van de snelle opvulling van de DMOorganisatie?
De snelle vulling van de DMO-organisatie is binnen Defensie budgetneutraal opgelost. Om het Defensie Investeringsplan in 2015 en 2016 te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

32

kunnen uitvoeren zijn aan de DMO halverwege dit jaar extra functies
toegekend (voor respectievelijk € 5,9 miljoen en € 5,4 miljoen). Dit zijn
voornamelijk tijdelijke functies en voor een beperkt deel inhuur om alle
projecten te kunnen uitvoeren. Deze extra capaciteit wordt in eerste
instantie uit het desbetreffende projectbudget gefinancierd. De resterende
capaciteitsproblematiek wordt opgelost binnen het beschikbare formatiebudget. Voor 2017 en daarna wordt een structurele oplossing uitgewerkt,
waarbij een flexibel personeelsbestand wordt voorzien dat in omvang
meebeweegt met de uit te voeren projecten.
114
De investeringen in IV/ICT stijgen van 44,8 miljoen euro in 2014,
75,3 miljoen euro in 2015 tot 122 miljoen euro aan verplichte
uitgaven in 2017. Kunt u aangeven waaraan dit wordt uitgegeven, aangezien deze stijging meer betreft dan de aangekondigde investering van 40 miljoen euro in een nieuwe IV/ICT
infrastructuur? Kunt u zo uitgebreid mogelijk toelichten dat er in
2017 al zoveel uitgaven verplicht zijn?
De investeringen in de begrotingsstaat van DMO voor IV/ICT zijn een
afgeleide van de projecten en investeringsbehoeften die de CDS in
opdracht geeft of heeft gegeven. De gepresenteerde stijging betreft een
totaalbeeld. De aangekondigde extra investering van € 40 miljoen is hierin
verwerkt. Het verplichtingenbudget is meerjarig afgeleid van het
beschikbare kasgeld. Voor de kortere termijn is hierin verplicht gesteld
wat noodzakelijk is op basis van de lopende projecten. Voor de langere
termijn is het verplichtingenbudget gelijkgesteld aan het kasbudget. Het
gaat in deze tabel om een budget dat bepaalt voor welke omvang in een
bepaald jaar verplichtingen kunnen worden aangegaan. Het is dus niet zo
dat er voor 2017 al voor € 122 miljoen aan uitgaven verplicht is.
115
In hoeverre is de reservering van 40 miljoen euro voor een nieuwe
IV/ICT infrastructuur gerelateerd aan de uitbesteding van IV/ICT
door u? Betekent dit dat u eerst zelf een nieuwe infrastructuur
bouwt voordat de uitbesteding plaatsvindt? Waarom lopen de
bedragen door tot 2019? Moet er vanwege de sourcingsambitie
niet rekening mee worden gehouden dat deze posten dan
inmiddels zijn uitbesteed?
123
Kunt u toelichten hoe de investering van 40 miljoen euro zich
verhoudt met het voornemen om de IV/ICT uit te besteden? Is het
de bedoeling deze infrastructuur eerst zelf te bouwen, alvorens er
wordt overgegaan tot de uitbesteding van de IV/ICT? Overweegt u
om ook de bouw van de nieuwe infrastructuur mee te nemen in
de voorgenomen uitbesteding van IV/ICT?
In mijn brief over de motie-Knops van 7 oktober jl. (Kamerstuk 33 763, nr.
57) heb ik u gemeld dat uitbesteding van het transitieproces op dit
moment niet de voorkeur verdient vanwege de grote risico’s die dit met
zich meebrengt. In diezelfde brief heb ik u echter ook gemeld dat het mijn
inzet is om de markt intensief te betrekken bij het ontwerpen en realiseren
van de nieuwe infrastructuur. Hiervoor is een reservering van € 40 miljoen
opgenomen.
116
Kunt u toelichten wat de uitsplitsing van de post voorzien in ICT
naar Defensie Telematica Organisatie (DTO) en investeringen
inhoudt? Waarom is deze uitsplitsing er?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

33

De uitsplitsing geeft het financiële volume weer van de investeringsprojecten die bij het agentschap DTO in realisatie worden gegeven. De
uitsplitsing geeft de vraag aan de DTO weer waardoor deze in staat is een
meerjarige begroting (zie pagina 81) op te stellen. Deze post is onderdeel
van de raming «omzetmoederdepartement».
117
Is de 40 miljoen euro voor een nieuwe IV/ICT infrastructuur
structureel of een eenmalige reservering? Hoeveel geld is er voor
onderhoud en dergelijk gereserveerd in het kader van LCC?
De investering van € 40 miljoen (gespreid over de periode 2015–2017) is
eenmalig. Het onderhoud wordt voorzien vanuit de reguliere exploitatie.
118
Wanneer is de visie over de onderzeedienst gereed, in relatie tot
de andere grote investeringen die op u afkomen?
Zie antwoord op vraag 44.
119
Klopt het dat de uitgaven voor de F-35 107,6 miljoen euro meer
bedragen dan voorheen werd aangenomen (4628,2 miljoen euro
in plaats van 4520,6 miljoen euro)?
Met de nota In het belang van Nederland is het projectbudget voor de
investeringen vastgesteld op € 4,5 miljard en is het jaarlijkse exploitatiebudget vastgesteld op € 270 miljoen in prijspeil 2012. Beide budgetten
zijn dit jaar volgens de afgesproken systematiek aangepast voor
uitsluitend loon- en prijsbijstelling en bedragen thans respectievelijk
€ 4.628,2 miljoen en € 285,4 miljoen (prijspeil 2014). De actuele raming
van de investeringskosten (inclusief risicoreservering) bedraagt € 4.617,6
miljoen. De actuele raming van de jaarlijkse exploitatiekosten (inclusief
risicoreservering) bedraagt € 283,0 miljoen. Voor beide ramingen geldt
dat deze binnen het budget passen.
120
Hoe ver staat het met het Schuifplan Ermelo?
De verhuizing van 45e Pantserinfanteriebataljon van Ermelo naar Havelte
heeft in september plaatsgevonden. De nieuwe werkplaatsen in Havelte
zijn in aanbouw en worden begin 2015 opgeleverd. Enkele vrijkomende
gebouwen van het bataljon in Ermelo moeten nog worden opgeknapt en
worden omstreeks 1 december 2014 gebruiksklaar voor de Koninklijke
Militaire School (KMS) opgeleverd. De KMS verhuist eind 2014 naar
Ermelo. Het schuifplan Ermelo verloopt daarmee volgens plan en de
projecten zijn op tijd gereed om de geplande verhuizingen van het
bataljon en de KMS mogelijk te maken. De Van Hornekazerne in Weert kan
begin 2015 volgens planning worden overgedragen aan het Rijksvastgoedbedrijf.
121
Wat is de reden dat het grootschalige nieuwbouw- en renovatieproject van de NATO Communications and Information Agency
(NCIA)-hoofdvestiging in Den Haag wordt betaald door Nederland
en niet door de NAVO?
Nederland is gastland (Host Nation) van de NCIA, hetgeen volgens de
afspraken binnen de Navo bepaalde verplichtingen met zich meebrengt.
Het kabinet heeft eind 2012 besloten de NCIA voor Nederland te willen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

34

behouden en daarom een verdere concentratie van deze organisatie in
Den Haag mogelijk te maken. De Ministeries van Buitenlandse Zaken,
Economische Zaken en Defensie en de gemeente Den Haag hebben zich
bereid verklaard de fondsen voor de huisvesting beschikbaar te stellen.
Uiteindelijk is besloten dat de NCIA op twee locaties, in België en in
Nederland, wordt geconcentreerd.
122
Hoeveel bedragen de kosten voor het grootschalige nieuwbouwen renovatieproject van de NCIA-hoofdvestiging in Den Haag?
De totale investering bedraagt € 35 miljoen, waaraan Defensie ongeveer
€ 12,5 miljoen bijdraagt. Daarnaast betaalt Defensie € 5,2 miljoen
honorarium aan het Rijksvastgoedbedrijf. Het project is vrijgesteld van
btw. De overige kosten worden gedragen door de Ministeries van
Buitenlandse Zaken en van Economische Zaken en de gemeente Den
Haag. Bovendien betaalt Defensie het huurbedrag van interim-huisvesting
voor NCIA in het naastliggende TNO-gebouw voor de jaren 2013 t/m 2017
ten bedrage van € 2 miljoen.
123
Kunt u toelichten hoe de investering van 40 miljoen euro zich
verhoudt met het voornemen om de IV/ICT uit te besteden? Is het
de bedoeling deze infrastructuur eerst zelf te bouwen, alvorens er
wordt overgegaan tot de uitbesteding van de IV/ICT? Overweegt u
om ook de bouw van de nieuwe infrastructuur mee te nemen in
de voorgenomen uitbesteding van IV/ICT?
Zie het antwoord op vraag 115.
124
Kunt u toelichten waaraan de 40 miljoen euro voor Voorzien in
ICT in de jaren 2015–2017 wordt besteed?
Dit bedrag wordt besteed aan de realisatie van nieuwe ICT-infrastructuur
en de migratie van de oude ICT-infrastructuur naar de nieuwe
infrastructuur.
125
Kunt u toelichten uit welke middelen de 40 miljoen euro,
bestemd voor Voorzien in ICT, in de jaren 2015–2017 wordt
gefinancierd?
De financiering vindt plaats vanuit het investeringsbudget.
126
Wat is een aantal goede voorbeelden van gebruik van CODEMOfonds?
Zie het antwoord op vraag 34.
127
Hoe stuurt u op de onderzoeksprogramma’s bij de Nederlandse
Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
(TNO), het Maritiem Research Instituut Nederland (MARIN) en het
Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR)? Hoe stelt u
de bijzondere waarde, als het gaat om defensiespecifieke kennis,
veilig bij deze instituten? Hoe is het eigenaarschap van deze
kennisbasis geregeld?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

35

Sturing vindt plaats binnen de beleidskaders van de Strategische Kennis
en Innovatieagenda (SKIA, Kamerstuk 32 733, nr. 3) en de Herijking
Kennisportfolio Defensie (HKD, Kamerstuk 27 830, nr. 71). Op basis van
integrale prioriteitstelling wordt jaarlijks de onderzoeksprogrammering
vastgelegd in het Defensie Kennis en Investeringsplan (DKIP). Op
programmaniveau vindt vervolgens sturing plaats via overeenkomsten
waarin resultaat, tijd en geld zijn vastgelegd. Defensie treedt op als
begeleider van het onderzoek en is vertegenwoordigd in het programmamanagement. Met de instituten zijn afspraken gemaakt over de instandhouding van de opgebouwde defensiespecifieke kennisbasis. De instituten
zijn eigenaar van de met defensiemiddelen opgebouwde kennis waarbij
Defensie onbeperkt gebruiksrecht heeft op deze kennisbasis.
128
Hoe stemt u contractonderzoek technologieontwikkeling af in de
betreffende gouden driehoeken? Hoe vindt departementale
afstemming plaats met bijvoorbeeld de Minister van Economische
Zaken? Hoe wordt het bedrijfsleven hierbij betrokken? Welke rol
speelt het Topsectorenbeleid hierin?
Het bedrijfsleven en kennisinstituten dienen, individueel of gezamenlijk,
projectvoorstellen in om technologieën te ontwikkelen voor innovatieve
defensietoepassingen. In afstemming met de indienende partijen
honoreert Defensie de meest veelbelovende projecten. De defensiebehoefte is hierbij leidend. Daar waar het de ontwikkeling van dual use
technologieën betreft, wordt afgestemd met het Ministerie van Veiligheid
en Justitie. In afstemming met EZ participeert Defensie in de topsectoren.
Het gaat dan om gerelateerde technologieprojecten in de maritieme
roadmap van de topsector Water en de security roadmap van de topsector
High tech systemen en materialen.
129
In hoeverre is er bij de vier afgesloten CODEMO projecten zicht
op royalties om het revolverende fonds aan te vullen? Welke
afspraken zijn hierover gemaakt? Hoe beoordelen de deelnemende bedrijven zelf de deelname? Welke bedrijven zijn dit? In
hoeverre is dit MKB?
Op dit moment zijn er geen voltooide CODEMO projecten die op korte
termijn royalties zullen genereren. Afspraken over royalties worden
specifiek per project gemaakt. Deze afspraken zijn commercieel vertrouwelijk. Met mijn brief van 2 april 2014 (Kamerstuk 31 125, nr. 24). heb ik u
de resultaten van een door de NIDV onder haar leden gehouden enquête
over de Defensie Industrie Strategie gemeld. CODEMO werd hierin
beoordeeld met het cijfer 3,1 (goed) op een schaal van 1–4.
130
Waarom wilt u hoogwaardige middelen zoals de Cougartransporthelikopters, 15 Leopard 2A6 gevechtstanks, 29 Pantserhouwitsers (PzH2000) en vier Alkmaarklasse mijnenbestrijdingsvaartuigen, nog steeds verkopen, terwijl de abrupte wijzigingen
in de geopolitieke verhoudingen van het laatste half jaar laten
zien dat wij deze middelen meer dan nodig hebben om ons
beschadigd voortzettingsvermogen enigszins te herstellen?
Waarom wilt u deze middelen afstoten met het gevaar deze
capaciteiten straks weer tegen hoge kosten te moeten
aanschaffen? Ziet u dit niet als weer een stap in de lange reeks
van kapitaalvernietiging? Vindt u ook niet dat het weggooien van
duur belastinggeld door een tekort aan visie nu eindelijk gestopt
zou moeten worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

36

131
Waarom verkoopt u 44 gloednieuwe CV90’s, terwijl u nota bene
extra middelen kreeg met het begrotingsakkoord in augustus
2014?
Genoemde maatregelen zijn het gevolg van besluiten naar aanleiding van
eerdere bezuinigingen op de krijgsmacht. In de defensiebegroting-2015 is
uiteengezet hoe het extra geld dat vanaf 2015 beschikbaar komt door
Defensie wordt aangewend om de inzetbaarheid, het voortzettingsvermogen en de slagkracht, van de krijgsmacht te verbeteren. Met het
beschikbaar komen van de extra middelen is bekeken wat op dit moment
het meeste bijdraagt aan de inzetbaarheid en het voortzettingsvermogen.
132
Wat is de (geplande) opbrengst van de verkoop van mijnenbestrijdingsvaartuigen?
De gevraagde opbrengsten per type overtollig materieel zijn commercieel
vertrouwelijk.
133
Wat zijn de gevolgen van de dalende personeelsuitgaven van
DMO en onderbesteding van het investeringsbudget?
De dalende personeelsuitgaven zijn het gevolg van eerdere bezuinigingen
ten gevolge van de beleidsbrief 2011. Een kleinere organisatie zorgt
uiteraard voor minder capaciteit; het aantal projecten dat DMO gelijktijdig
kan uitvoeren is daarmee dus ook minder geworden. Bij de totstandkoming van het Defensie Investeringsplan wordt rekening gehouden met
een kleinere DMO-organisatie. De onderbesteding van het investeringsbudget betekent dat geplande (vervangings)investeringen later dan
voorzien worden gerealiseerd.
134
Is het nog wel mogelijk met een dalend personeelsbudget voor
DMO het investeringsbudget volledig en goed te benutten? Zo ja,
zijn er hiermee momenteel dan geen problemen? Zo nee, wat
wordt eraan gedaan om dit op te lossen?
Ja dit is mogelijk, echter door de kleiner wordende organisatie is de
capaciteit verminderd. Voor 2015 en 2016 zijn extra tijdelijke functies aan
DMO toegewezen (inclusief de daarvoor benodigde budgetten; zie ook
antwoord op vraag 113). Voor 2017 e.v. wordt een structurele oplossing
uitgewerkt, waarbij een flexibel personeelsbestand wordt voorzien dat
meebeweegt met de uit te voeren projecten.
135
Kunt u toelichten waarom een deel van de ICT-uitgaven, 20
miljoen euro in 2015, terwijl niets in 2014, nu wel bij DMO zit in
plaats van een volledige bijdrage aan DTO? Waar is dit op
gebaseerd en wat is de reden van de verandering?
Binnen de ICT-dienstverlening maakt Defensie zowel gebruik van haar
eigen leverancier (DTO) als ook externe leveranciers (waaronder
ICT-agentschappen van andere departementen als onderdeel van de
rijksbrede samenwerking). Tot 2014 verliepen al deze uitgaven via de DTO.
In 2014 is, mede ter ondersteuning van het sourcingtraject, een aanvang
gemaakt met het ontvlechten van alle uitgaven waarbij voor het agentschap DTO de baten en lasten gelijk zijn en het agentschap geen beheeractiviteiten toevoegt. De € 20,7 miljoen geeft het financiële volume

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

37

hiervan weer. De regel «waarvan ICT; bijdrage aan SSO DTO» (pagina 67)
en de post «Opdracht Voorzien in ICT – waarvan bijdragen SSO (DTO)»
onder investeringen (pagina 54) vormen gezamenlijk de post «omzet
moederdepartement» (pagina 81).
136
Hoeveel defensiemedewerkers bevinden zich in een herplaatsingstraject? Kunt u dit uitsplitsen per fase (zwevend, intern,
intern/extern/extern)? Hoeveel is er begroot voor Sociaal beleidskader (SBK)-gelden in 2015? Hoeveel wijkt dit af van hetgeen in
de begroting voor 2014 was voorzien voor 2015? Waarop is deze
afwijking gebaseerd?
Per 1 juli 2014 maakten 2071 medewerkers gebruik van het SBK. De totale
onderverdeling is als volgt:
Bezetting (#)

Totaal

ZWEVEND
SBK-2004 INTERN
SBK-2004 EXTERN
SBK-2012 HP-1
SBK-2012 HP-2
SBK-2012 HP-3
TOTAAL

827
21
263
92
50
818
2.071

Voor 2015 is er € 190 miljoen begroot voor het SBK. De afwijking van €
-10 miljoen met de begroting van 2014 is enerzijds veroorzaakt doordat de
effecten van het begrotingsakkoord in de begroting 2015 zijn verwerkt.
Anderzijds zijn de werkelijke effecten van een groot deel van de reorganisaties uit de beleidsbrief 2011 pas in de tweede helft van 2013 meer
inzichtelijk geworden. In de Ontwerpbegroting 2014 waren de geschatte
reorganisatie-effecten van de nota In het belang van Nederland verwerkt,
maar de effecten van het begrotingsakkoord nog niet.
137
Kunt u een nadere toelichtingen geven hoe het mogelijk is dat er
in 2015 1459,67 miljoen euro wordt uitgegeven voor pensioenen,
wachtgelden en uitkeringen?
Wat betreft pensioenen gaat het om uitgaven voor ouderdomspensioenen
en financieringslasten in het kader van de overgang van militaire
ouderdomspensioenen naar kapitaaldekking vanaf 2001 (ongeveer € 535
miljoen) en bijzondere militaire pensioenen (ongeveer € 110 miljoen) die
samenhangen met het feit dat militairen, die arbeidsongeschikt worden
als gevolg van de dienst, door de bijzondere aard van het militaire beroep
aanspraak maken op een hoger invaliditeitspensioen dan het normale
ABP-pensioen.
Ten aanzien van wachtgelden en uitkeringen gaat het om uitgaven in het
kader van de Uitkeringswet Gewezen Militairen (ongeveer € 600 miljoen)
en overige uitkeringen (ongeveer € 25 miljoen). Daarnaast worden hier de
uitgaven in het kader van het Sociaal Beleids Kader opgenomen die
betrekking hebben op personeel dat in reorganisaties overtollig is
geworden (ongeveer € 190 miljoen).
138
Hoeveel zou het kosten om het pensioengat voor het personeel
op te lossen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

38

Ik ga er vanuit dat wordt gedoeld op het AOW-gat. Gezien de complexiteit
van het onderwerp en gezien mijn voornemen in overleg te treden met
betrokken partijen over arbeidsvoorwaarden, kan ik hier op dit moment
geen uitspraken over doen.
139
Hoeveel zou het kosten om de negatieve consequenties van de
Wet Uniformering Loonbegrip (WUL) volledig te compenseren?
Vorig jaar zijn de effecten van de WUL voor militair personeel binnen de
door het kabinet vastgestelde bandbreedte gebracht die ook voor andere
groepen in de samenleving geldt. Met de nota In het belang van
Nederland is daarvoor een bedrag van € 50 miljoen structureel
vrijgemaakt.
140
Hoe verhoudt de gemiddelde jaarsterkte in 2015 zich t.o.v. de
huidige vulling? Kunt u dit per rang/schaal uitsplitsen? Hoeveel
medewerkers in deze rang/schaal bevinden zich in het herplaatsingstraject? Waarom worden deze medewerkers niet
omgeschoold van werk naar werk?
In onderstaande tabel is per rang of schaal de huidige personele vulling,
het aantal herplaatsers en de gemiddelde jaarsterkte (GJS) weergegeven.
Het doel is om herplaatsers zoveel mogelijk intern te herplaatsen. Daarbij
wordt ook een overgang van een aanstelling als militair naar burger in
beschouwing genomen. Personeel dat intern niet herplaatsbaar is, wordt
door de Begeleidings en Bemiddelings Organisatie (BBO) begeleid naar
de civiele arbeidsmarkt. Daarbij kan ook in aanvullende scholing worden
voorzien.
Burgerpersoneel

Schaal 16 t/m 18
Schaal 15
Schaal 14
Schaal 13
Schaal 12
Schaal 11
Schaal 10
Schaal 9
Schaal 8
Schaal 7
Schaal 6
Schaal 5
Schaal 1 t/m 4
TOTAAL burgerpersoneel

Militair personeel

GEN
KOL
LKOL
MAJ
KAP
LNT
AOO
SM
SGT (1)
SLD / KPL

Personeel
1 juli 2014

Personeel in
herplaatsingstraject

Personeel
GJS 2015

24
33
82
293
744
971
1.123
795
801
1.215
1.214
1.864
2.440
11.600

1
1
9
27
48
81
81
65
92
99
105
114
137
860

24
37
91
290
722
1.015
1.197
838
814
1.217
1.208
1.923
2.613
11.986

Personeel
1 juli 2014

Personeel in
herplaatsingstraject

Personeel
GJS 2015

67
334
1.304
2.208
2.674
1.947
2.864
4.366
10.826
11.159

0
9
27
28
51
37
61
120
360
518

66
343
1.380
2.216
2.770
2.021
2.965
4.546
9.137
12.498

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

39

Militair personeel

TOTAAL militairen op functie
Initiële opleidingen (NBOF)
TOTAAL militairen (inclusief NBOF)
TOTAAL personeel Defensie

Personeel
1 juli 2014

Personeel in
herplaatsingstraject

Personeel
GJS 2015

37.749
3.325
41.074
52.674

1.211
0
1.211
2.071

37.942
3.604
41.546
53.532

141
Halverwege 2014 was er sprake van een vullingspercentage van
90,9% defensiebreed; hoe verhoudt zich dat tot een vullingspercentage van 99,6% in 2015 defensiebreed? Kunt u (cijfermatig)
toelichten/onderbouwen hoe u denkt dit percentage in 2015 te
gaan halen?
Het percentage van 99,6 (gemiddelde jaarsterkte 2015 gedeeld door de
formatie 2015) uit de begroting is een planpercentage, dat ervoor zorgt
dat er voldoende middelen aanwezig zijn om het personeel te betalen dat
voor de uitvoering van de taken van Defensie benodigd is. Er wordt zoveel
mogelijk gebruik gemaakt van regulier personeel, maar indien noodzakelijk kan binnen het budget ook worden overgegaan tot bijvoorbeeld de
inzet van reservisten en van inhuur. De vulling blijft echter ook in 2015 een
punt van aandacht. Een aantal maatregelen om het vullingspercentage te
verhogen wordt genomen in het kader van het Actieplan werving en
behoud (Kamerstuk 33 763, nr. 29). Daarnaast worden de mogelijkheden
tot een meer flexibele vulling en verbetering van de loopbaanmogelijkheden voor burgerpersoneel verder uitgewerkt.
142
Kunt u toelichten waarom sinds de reorganisatie vooral banen
zijn verdwenen bij het militair personeel (9.793 banen) en veel
minder bij het burgerpersoneel (1.847 banen)?
Er werken ruim drie keer zoveel militairen als burgers bij Defensie. Daarbij
is het sinds 2011 vanwege bezuinigingen onvermijdelijk gebleken te
snijden in operationele capaciteiten van de krijgsmacht, waarbij naar
verhouding meer militaire functies dan burgerfuncties zijn geschrapt.
143
De taakstelling van 48 miljoen euro is ingevuld, maar er is niets
terug te vinden over het voornemen om deze taakstelling via
sourcing in te boeken. Is deze ambitie, wellicht deels, losgelaten?
Kunt u dit nader toelichten?
144
Waarom belegt u de taakstelling van 48 miljoen euro onder meer
bij de DMO, gezien de personele vulling en de daarmee samenhangende capaciteitsproblemen?
145
Op welke wijze wordt invulling gegeven aan de taakstelling bij
het CDC? Deelt u de vrees dat deze taakstelling ten koste zal
gaan van de personeelsdiensten, zoals de geestelijke verzorging,
alsmede de diensten voor personele ondersteuning, onder meer
verantwoordelijk voor de uitvoering van werving en selectie, de
begeleiding en bemiddeling en veteranenzorg?
In mijn brief «Voortgangsrapportage maatregelen beleidsbrief 2011 en
nota In het belang van Nederland» van 14 oktober jl. (kenmerk
BS2014026540) heb ik u geïnformeerd over invulling van de taakstelling
van € 48 miljoen. De ambitie om deze taakstelling deels via sourcing in te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

40

vullen, is niet losgelaten. Defensie beziet of de reeds eerder gestarte
sourcing-trajecten kunnen bijdragen aan deze taakstelling. De taakstelling
heeft betrekking op de bedrijfsvoering en dient, in lijn met het regeerakkoord, gevonden te worden in de apparaatskosten. Op grond hiervan is
deze taakstelling belegd bij de ondersteunende defensieonderdelen. De
taakstelling zal niet ten koste gaan van de zorg voor defensiepersoneel en
veteranen.
146
Hoe verhoudt de departementale taakstelling van 8,8 miljoen
euro structureel bij de DTO zich tot de € 40 miljoen die wordt
uitgetrokken voor voorzien in IV/ICT?
Deze departementale taakstelling heeft geen relatie met de investering in
nieuwe IV/ICT-infrastructuur. De taakstelling betreft een verbetering van de
planning en het capaciteitsmanagement van het agentschap DTO,
waardoor kosten gereduceerd kunnen worden. Dat staat los van de
verbetering van de technische staat van de IV/ICT-infrastructuur binnen
Defensie. Voor dit plan is een bedrag van r € 40 miljoen gereserveerd in
«Voorzien in ICT» voor de jaren 2015 tot en met 2017.
147
Kunt u precies uitleggen wat DTO omvat en wat de relatie is met
ICT-investeringen, DMO en het Joint IV Commando (JIVC)?
Onder de DMO ressorteren twee afdelingen die zich met ICT bezighouden.
Dat zijn het JIVC en het agentschap DTO. Het JIVC is verantwoordelijk
voor regie over de totale IV/ICT-dienstverlening en het leveren van
ICT-ondersteuning voor het operationele domein. Het agentschap DTO is
de leverancier van de centrale infrastructuur en de IV/ICT-dienstverlening
die hiervan gebruikmaakt.
Het agentschap DTO omvat de organisatorische eenheid Operations.
D-DMO is de gemandateerd eigenaar zoals beschreven in de regeling
Agentschappen 2013 van het Ministerie van Financiën. Vanuit deze
regeling zijn er nog twee rollen opgelegd: de opdrachtgever en de
opdrachtnemer. De opdrachtgever voor Defensie is de CDS. CDS heeft een
deel van het opdrachtgeverschap gemandateerd aan de directeur van het
JIVC. De opdrachtnemer is de commandant Operations.
Alle ICT-investeringen worden uitgevoerd en gerealiseerd door de DMO
en worden dus als één reeks verantwoord binnen het investeringsbudget.
Investeringen die hierbinnen worden gerealiseerd door de DTO worden
afzonderlijk inzichtelijk gemaakt. Zie tevens het antwoord op vraag 116.
De investeringen van DTO worden bekostigd door DTO zelf en verdisconteerd in de kosten die DTO factureert. Alleen directe materiële kosten
vallen onder de noemer investeringen. Alle overige nieuw te ontwikkelen
services worden bekostigd uit het exploitatiebudget.
148
De omzet bij het moederdepartement van DTO daalt van 224,5
miljoen euro naar ruim 200 miljoen euro vanaf 2017, hoe is dat te
rijmen met hogere ICT/IV ambities?
De omzetramingen van DTO berusten op de huidige prognose van
activiteiten (vermindering werkplekken, etc.) en de afbouw van legacy
systemen als gevolg van de invoering van ERP. Indien de IV/ICTmaatregelen die ik heb aangekondigd in mijn brief van 16 september jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

41

(Kamerstuk 31 125, nr. 41) aanleiding geven tot aanpassing van de
omzetraming worden deze verwerkt in de ontwerpbegroting 2016.
149
Hoe valt grotere externe inhuur ten behoeve van het apparaat van
DTO te verklaren, aangezien deze groter is dan de 5,7 miljoen
euro uit het plan van aanpak IV/ICT? Is sprake geweest van een
braindrain van gespecialiseerd IV/ICT personeel? Kunt u tevens
verklaren waarom de externe inhuur ter behoeve van IV-projecten
daalt?
De externe inhuur ten behoeve van het apparaat neemt toe doordat
Operations een verandering moet doorvoeren in de manier van dienstverlening. Deze verandering behelst de aanpassing van zowel de ingezette
technologie, de productieprocessen als de inzet van mensen. Dit is een
verandering die meerdere jaren in beslag neemt en waarvoor extra
capaciteit en vaardigheden nodig zijn die later niet «standaard» in het
productieproces ingezet worden.
Operations heeft geen bovenmatige uitstroom van personeel, maar de
instroom is al geruime tijd laag. Hierdoor ontbreekt het aan aanwas op
nieuwe kennisgebieden.
De inzet van externe inhuur op IV-projecten daalt omdat Operations de
levering van inhuurmedewerkers afstemt op IV-projecten en doordat de
hoeveelheid IV-projecten beperkt wordt aan de capaciteit van Operations.
150
De investeringen van DTO staan geraamd op 25 miljoen euro. Wat
voor investeringen zijn dit en wat is de relatie met de reservering
van 40 miljoen euro voor nieuwe IV/ICT infrastructuur?
Deze investeringen zijn gerelateerd aan de projectopdrachten aan DTO en
de levenscyclus van huidige producten en diensten. Er is geen relatie met
investeringen die voortkomen uit de plannen voor een nieuwe IV/ICTinfrastructuur.
151
Kunt u toelichten wat housing inhoudt? Wat is tevens het verschil
tussen communicatie en connectivity?
De termen zoals ze in de doelmatigheidsparagraaf staan wijken iets af van
de terminologie zoals deze in de IT-wereld gebruikt worden. In deze
context worden de volgende kostensoorten gekoppeld aan deze termen:
• Housing: verhuur computervloer aan tweeden.
• Communicatie: vaste telefonie, blackberry, mobiele telefonie en video
teleconferencing.
• Connectivity: Huurlijnen / MCTN / C2000, internet op de legering,
internet toegang, business internet, IP VPN (Internet Protocol Virtual
Private Network), E-Welfare.
152
Kunt u toelichten waarom het aantal (Full Time Eenheden) FTE
werkzaam voor DTO afneemt van 1.870 in 2014 en 1.530 in 2015
naar 1.202 in 2017? Kunt u tevens toelichten waarom het aantal
FTE afneemt, maar de externe inhuur toeneemt? Wat zegt dit over
het behoud van kennis en kwaliteit van het personeel bij DTO?
DTO is een agentschap wat betekent dat de bedrijfsvoering van DTO moet
meebewegen met de omzetontwikkeling. De omzet van DTO neemt af
door dalende IV/ICT-budgetten als gevolg van een krimpende defensieor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

42

ganisatie. Hierdoor moeten de kosten van DTO dalen. Deze kosten kunnen
alleen dalen door de inzet van minder materieel en minder personeel.
Alleen door fundamentele wijzigingen in de manier van produceren, de in
te zetten technologie, de productieprocessen en de inzet van mensen kan
DTO de gevraagde kostendaling realiseren. Voor een verklaring van de
inhuurcijfers verwijs ik naar het antwoord op vraag 149.
153
Kunt u toelichten wat u bedoelt met de betrouwbaarheid van de
informatievoorziening die vanaf 2014 structureel op 97% staat?
Waarom is deze gedaald ten opzichte van 99% in 2013? Heeft dit
te maken met de «uptime» van de IV/ICT-infrastructuur? Zo ja,
kunt u toelichten hoe lang de IV/ICT-infrastructuur per jaar down
mogen zijn met een percentage van 97%? Wat is de standaard die
wordt gehanteerd in de industrie?
Met de betrouwbaarheid van de informatievoorziening op 97 procent
wordt bedoeld dat op werkdagen in de Nederlandse tijdzone de dienstverlening ongeveer 6 uur per maand op werkdagen niet beschikbaar mag
zijn. In de industrie wordt voor bedrijfskritische dienstverlening gewerkt
met een percentage hoger dan 99.
In de aanloop naar de begroting (voorjaar 2014) is de betrouwbaarheid
gedefinieerd op 97 procent. Na het optreden van problemen in de IV/ICT
is, op grond van diverse externe en interne onderzoeken, gebleken dat dit
percentage opnieuw moet worden bezien.
154
Gaat u of de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) de kosten voor de Dienst Vastgoed Defensie betalen,
wanneer deze wordt gefuseerd met het Rijksvastgoedbedrijf?
Er is geen sprake meer van kosten voor de Dienst Vastgoed Defensie
(DVD). De DVD gaat grotendeels op in het agentschap Rijksvastgoedbedrijf met een baten-lastenadministratie, die kostprijzen in rekening brengt,
waarin ook de apparaatskosten zijn verrekend. Dit agentschap zal de
diensten tegen betaling leveren aan de afnemers, waaronder Defensie.
155
Zijn de opbrengsten van verkoop van (overtollig) vastgoed voor u
of voor de Minister van BZK, wanneer de Dienst Vastgoed
Defensie fuseert met het Rijksvastgoedbedrijf?
De opbrengsten uit de verkoop van (overtollig) defensie-vastgoed zijn
grotendeels voor Defensie. Een beperkt deel is bestemd voor het
Rijksvastgoedbedrijf.
156
In hoeverre is het incidenteel beschikbaar stellen van extra
middelen voor reserve-onderdelen een oplossing? In hoeverre
komt dit bovenop structurele oplossingen?
Zie het antwoord op vraag 24.
157
Waarom is er niet voor gekozen om een deel van de toegewezen
50 miljoen euro (structureel 100 miljoen euro met ingang van
2017) te bestemmen voor de noodzakelijke verbetering van de
arbeidsvoorwaarden van het defensiepersoneel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

43

De kabinetsbijdrage voor arbeidsvoorwaarden wordt via het referentiemodel van het Ministerie van Financiën bepaald en ter beschikking
gesteld aan Defensie. Binnen die kaders en het door het kabinet vastgestelde mandaat onderhandelt Defensie over de arbeidsvoorwaarden van
haar personeel met de centrales van overheidspersoneel. Die onderhandelingen gaan op korte termijn van start. Het is niet zinvol om vooruit te
lopen op de uitkomsten daarvan. De extra middelen voor Defensie vanaf
2015 zijn bedoeld voor het verbeteren van de slagkracht en het voortzettingsvermogen van de krijgsmacht. Een deel van de extra middelen wordt
overigens wel gebruikt voor het oplossen van een aantal dissatisfiers van
het personeel, onder meer op het gebied van infrastructuur en
IV/ICT-ondersteuning.
158
Waarom is er niet voor gekozen de extra financiële middelen te
gebruiken voor de volledige compensatie van de negatieve
koopkrachteffecten als gevolg van de invoering van de WUL?
Vorig jaar zijn de effecten van de WUL voor militair personeel binnen de
door het kabinet vastgestelde bandbreedte gebracht die ook voor andere
groepen in de samenleving geldt. De extra middelen voor Defensie vanaf
2015 zijn bedoeld voor het verbeteren van de slagkracht en het voortzettingsvermogen van de krijgsmacht.
159
U stelt dat «een beperkt deel van het extra budget wordt
vrijgemaakt om enkele knelpunten weg te nemen die het
personeel ervaart in de bedrijfsvoering.» Hoeveel en welke
knelpunten worden niet weggenomen?
Zie het antwoord op vraag 36.
160
Kunt u toelichten waarom pas vanaf 2017 substantieel wordt
geïnvesteerd in inzetvoorraden?
De substantiële toename van de maatregel «Inzetvoorraden» vanaf 2017
heeft te maken met het feit dat het voorzien in materieel voor militaire
doeleinden, met name waar het munitie betreft, veelal een bepaalde
aanlooptijd nodig heeft. Daar waar mogelijk investeert Defensie ook in
2015 en 2016 al in inzetvoorraden, zoals in de verdiepingsparagraaf van
de Ontwerpbegroting vermeld.
161
Welke inzetvoorraden worden de komende jaren aangevuld?
Het betreft hier met name kapitaalintensieve munitievoorraden voor zee-,
land- en luchtwapensystemen. De Kamer wordt hierover via de reguliere
DMP-procedure op de hoogte gebracht.
162
Kunt u toelichten waaraan het geld voor helikopters per jaar, in
de jaren 2015–2024, precies wordt besteed?
In de jaren 2015 tot 2022 ligt de nadruk bij het opnieuw in dienst nemen
en hebben van extra Cougar-helikopters vanwege het achterblijven van de
NH-90 capaciteit. In de jaren 2022 en verder ligt de nadruk bij investeren in
aanvullende Chinook-capaciteit. De investering voor de multidisciplinaire
helikoptersimulator staat nu voor de periode 2019 en 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

44

163
Kunt u de materiële bijstelling, met daarbij VOSS/ Counter
Improvised Explosive Devices (C-IED) en Boxer, toelichten en
uitsplitsen?
Het betreft hier een ophoging van het exploitatiebudget van het CLAS
voor de exploitatie van de genoemde systemen. De nieuwe exploitatiebudgetten zijn als volgt:

Boxer
C-IED
VOSS
Totaal

2015

2016

2017

2018

2019

9.500
1.400
3.300
14.200

12.000
1.900
5.400
19.300

14.500
2.700
9.900
27.100

15.100
2.700
9.900
27.700

15.100
1.800
9.900
26.800

164
Klopt het dat geld dat was bestemd voor investeringen in
materieel in de jaren 2015–2017, respectievelijk 11 miljoen euro,
10,4 miljoen euro en 3 miljoen euro, nu bestemd is voor ICT?
Ja, in het investeringsartikel zijn financiële middelen vrijgemaakt en
opgenomen in de uitgaven voor voorzien in ICT. Deze middelen zijn
bedoeld om de verouderde ICT-infrastructuur te vernieuwen.
165
Wat wordt er bedoeld met «Versterken I&V capaciteit (basis op
orde)»? Kunt u toelichten of dit de voorgenomen bouw betreft
van de nieuwe IV/ICT infrastructuur of zijn dit de korte termijn
maatregelen om de continuïteit van de IV/ICT te garanderen? Zo
nee, wat betreft het dan?
Nee, dit betreft een intensivering van de capaciteit van de MIVD. Om
tegenmoet te kunnen komen aan de toenemende vraag naar inlichtingen
en veiligheidsinformatie over risicogebieden en (potentiële) inzetgebieden
is het essentieel dat Defensie zelf inlichtingen kan vergaren en verwerken.
Hiervoor wordt de MIVD versterkt met daarvoor relevante personele
capaciteit en wordt daarnaast onder ander geïnvesteerd in specialistische
IV/ICT voor de MIVD.
166
Bij 2016 is er een post opgenomen van 39 miljoen euro onder de
titel «nader te verdelen»? Kunt u dit toelichten? Is dit geld nog
niet geoormerkt?
Zie het antwoord op vraag 43.
167
Hoe functioneert het Bureau reservisten in de een organisatie van
voltijds professionals? Is er voldoende draagvlak in de organisatie
om dit bureau en de inzet van reservisten verder uit te bouwen?
BReS (Bureau Reservisten en Samenleving) bestaat niet alleen uit
reservisten, maar uit beroeps-, burger- en reservisten-collega’s afkomstig
uit de verschillende defensieonderdelen. Intensieve samenwerking binnen
BReS van medewerkers met een verschillende achtergrond leidt tot de
pluriformiteit in relevante kennis en ervaring, die nodig is voor een
gedragen doorontwikkeling van het reservistenbeleid. De leiding van
BReS is bewust in handen gegeven van een reservist. Daarnaast zijn
binnen de operationele commando’s boegbeelden – in veel gevallen een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

45

reservist – aangesteld als trekker van de verandering binnen het desbetreffende krijgsmachtdeel. Door de organisatie van proefprojecten,
aangedragen door de defensieonderdelen zelf, wordt voldoende
draagvlak gecreëerd voor de ontwikkeling en implementatie van dit
beleid.
168
Kunt u met concrete voorbeelden meer inzicht geven in het
handmatige, tijdrovende en complexe proces van de totstandkoming van de financiële gegevens?
De begroting van Defensie is ingedeeld naar defensieonderdelen en niet
naar wapensystemen. Ontvangsten en uitgaven met betrekking tot
wapensystemen (investeringen, exploitatie en afstoting) worden bij
verschillende defensieonderdelen gedaan. Zij zijn meestal niet rechtstreeks uit de administratie te halen en moet daarom handmatig uit de
administratie worden afgeleid. Zo moet van alle verrichte betalingen
(waarvan per jaar meer dan 50.000 betalingen die verband houden met
wapensystemen) handmatig worden bekeken bij welk wapensysteem
deze horen. Daarnaast zijn er uitgaven die niet rechtstreeks aan één
wapensysteem kunnen worden gekoppeld, bijvoorbeeld uitgaven voor
generieke verbruiksartikelen zoals smeerolie of bevestigingsmaterialen.
Deze uitgaven worden met toerekeningsregels verdeeld over de desbetreffende wapensystemen.
Bovendien is niet altijd het personeelsbestand makkelijk toe te rekenen
aan een wapensysteem. Bij een fregat kan de bemanning bijvoorbeeld wel
relatief eenvoudig aan het wapensysteem gekoppeld worden. Als het
wapensysteem geen organieke eenheid is, moet eveneens handmatig
worden bepaald welk deel van het personeelsbestand daaraan moet
worden toegerekend. Dit laatste geldt onder meer voor alle voertuigen
van landgebonden eenheden van CLAS en CZSK.
169
Deelt de Algemene Rekenkamer (AR) de conclusie dat de ambitiedelta is opgelost? Is deze conclusie met de AR voorafgaand aan
het opstellen van de begroting gedeeld met de AR?
170
Wat is het oordeel van de AR over uw oplossing voor de ambitiedelta? Hoe verhoudt uw oplossing zich tot de trend van stijgende
exploitatielasten, alsmede de ontwikkeling in de veiligheidssituatie, waardoor het beroep op de krijgsmacht groter wordt?
De ambitiedelta is opgelost. Deze conclusie is voorafgaand aan de
begroting met de Algemene Rekenkamer gedeeld. De Algemene
Rekenkamer constateert eveneens dat er geen sprake meer is van een
ambitiedelta zoals vorig jaar. Bij het actualiseren van de wapensysteemsjablonen zijn de ramingen bottom-up opgebouwd, rekening houdend met
de verwachte exploitatielasten en gebaseerd op de verlaagde inzetbaarheidsdoelstellingen van de nota In het belang van Nederland. Het totaal
aan ramingen sluit nu aan op de beschikbare budgetten. Het is derhalve
niet mogelijk aan te geven met welke maatregelen de ambitiedelta is
opgelost. Deze ambitiedelta heeft geen relatie met de inzet van de
krijgsmacht.
171
Betekent het feit, dat in de jaren 2014–2022 (met uitzondering
van 2020) sprake is van spanning, dat er feitelijk te weinig geld is
voor de geplande investeringen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

46

172
Op welke wijze verhoudt de spanning in de jaren 2014–2022 (met
uitzondering van 2020) zich tot de investeringsquote?
173
Op welke wijze wordt de spanning in de jaren 2014–2022 (met
uitzondering van 2020) opgelost?
Spanning houdt in dat er meer plannen zijn dan er budget is. Dit heeft tot
doel het volledige budget te kunnen gebruiken, in de verwachting dat een
deel van de betalingen later zal gebeuren dan gepland, bijvoorbeeld door
vertragingen bij levering. In de latere jaren is er daarentegen meer budget
dan plannen.
De investeringsquote wordt berekend over het uitgavenbudget, niet over
de plannen en de daaraan gerelateerde spanning. Ieder jaar worden de
investeringsplannen geactualiseerd, onder meer op grond van de
realisatie, en binnen de toegestane spanningskaders gebracht.
174
Vielen de uitgaven binnen het BIV ten behoeve van training en
capaciteitsopbouw voorheen (tot en met de begroting 2013)
onder de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS),
of onder de reguliere defensiebegroting?
175
Vielen de uitgaven binnen het BIV ten behoeve van civiel-militaire
capaciteiten voorheen (tot en met de begroting 2013) onder de
HGIS of onder de reguliere defensiebegroting?
176
Vielen de uitgaven binnen het BIV ten behoeve van luchttransport
voorheen (tot en met de begroting 2013) onder de HGIS, of onder
de reguliere defensiebegroting?
177
Vielen de uitgaven binnen het BIV ten behoeve van de KMar-pool
voorheen (tot en met de begroting 2013) onder de HGIS, of onder
de reguliere defensiebegroting?
178
Vielen de uitgaven binnen het BIV ten behoeve van nazorg
voorheen (tot en met de begroting 2013) onder de HGIS, of onder
de reguliere defensiebegroting?
De uitgaven ten behoeve van training en capaciteitsopbouw, civielmilitaire capaciteiten, luchttransport, de KMar-pool en nazorg werden
voorheen gefinancierd uit de reguliere Defensiebegroting. Voor de
vorming van het BIV is er in 2013 vanuit de totale Defensiebegroting € 250
miljoen overgeheveld naar de begroting van Buitenlandse Handel &
Ontwikkelingssamenwerking (BH&OS). Het betrof hier € 190,5 miljoen ten
behoeve van crisisbeheersingsoperaties (Cartikel 1 Inzet) en € 59,5
miljoen ten behoeve van onder meer training en capaciteitsopbouw,
civiel-militaire capaciteiten, luchttransport, de KMar-pool en nazorg uit de
overige artikelen van de defensiebegroting.
Het budget ten behoeve van crisisbeheersingsoperaties viel al voor 2013
onder de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS). Het
restant is met ingang van 2014 onderdeel van de HGIS.
179
Klopt het dat er meerjarig een bedrag van ongeveer 130 miljoen
euro per jaar begroot staat binnen het BIV voor de uitvoering van
crisisbeheersingsoperaties? Acht u dit bedrag toereikend, gezien
uw inzetbaarheidsdoelstelling, de ervaringen van de afgelopen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

47

jaren en de verwachtingen voor de toekomst in de wereld die
onveiliger en instabieler wordt? Is het kabinet bereid de mogelijkheden te onderzoeken om dit budget te verhogen?
Het Budget voor Internationale Veiligheid (BIV) wordt met ingang van
2015 structureel overgeheveld van de begroting voor Buitenlandse Handel
& Ontwikkelingssamenwerking (BH&OS) naar de begroting van Defensie.
Het budget bedraagt € 293 miljoen in 2015 en € 250 miljoen structureel
vanaf 2016. Dit is exclusief het budget voor de missie in Irak. Jaarlijks
wordt besloten over de inzet van het BIV-budget.
Het BIV-budget is bestemd voor crisisbeheersingsoperaties, maar wordt
ook besteed aan bescherming van burgers in fragiele staten, opleiding en
training, hervorming van de veiligheidssector, rechtsstaatontwikkeling,
capaciteitsopbouw, oefeningen en luchttransport. Jaarlijks wordt bij
Voorjaarsnota de inzet voor de hervorming van de veiligheidssector, de
bescherming van burgers in fragiele staten, rechtsstaatontwikkeling en
capaciteitsopbouw (€ 60 miljoen) overgeheveld naar het Ministerie van
Buitenlandse Zaken en BH&OS. Tevens worden op dat moment de
middelen vanuit artikel 1 Inzet beschikbaar gesteld voor de VPD’s en aan
de operationele commando’s voor de geplande activiteiten in het kader
van het BIV (€ 59,5 miljoen in 2015). Het resterende bedrag van ongeveer
€ 130 miljoen is jaarlijks beschikbaar voor crisisbeheersingsoperaties.
In de afgelopen jaren liepen de uitgaven aan crisisbeheersingsoperaties
uiteen van de € 318 miljoen in 2010 tot € 177 miljoen in 2013. De uitgaven
aan crisisbeheersingsoperatie in 2014 zijn geraamd op ongeveer € 245
miljoen. Indien het beschikbare budget voor crisisbeheersingsoperaties in
enig jaar ontoereikend blijkt, dan zal het kabinet besluiten over de
financiering.
180
Kunt u de uitgaven aan «cyber» vanuit de MIVD en JCC vanaf
2014 tot 2018 uitsplitsen? Wanneer wordt de actualisatie van de
cyberstrategie naar de Kamer gestuurd?
Zoals is vermeld in de begroting van 2015, zal in de periode van 2015 tot
en met 2025 meer worden geïnvesteerd in de cybercapaciteiten van
Defensie. In 2014 heeft Defensie € 9,1 miljoen gereserveerd voor de
ontwikkeling van cybercapaciteiten bij het Defensie Cyber Commando,
DMO (JIVC en DMO/Operations) en de MIVD. In 2015 is dit € 20,8 miljoen.
Deze bedragen berusten op de huidige plannen.
In het algemeen overleg over digitale oorlogsvoering van 26 maart jl. heb
ik u toegezegd in februari 2015 een doorontwikkeling van de Defensie
Cyber Strategie aan de Kamer te zenden. Hier wordt op dit moment aan
gewerkt. Op grond van deze doorontwikkeling kunnen verschuivingen in
de bovengenoemde bedragen optreden en zal de verdeling van de
investeringen in de komende jaren nader worden ingevuld. Met de extra
gelden investeert Defensie in de kennis en deskundigheid van haar
personeel op het gebied van cyber, in relevante opleidingen, cyberwapens, detectiesystemen, een cyberlaboratorium en in capaciteit ten
behoeve van datavergaring en analyse. Gelet op de integrale aanpak van
de Defensie Cyber Strategie is het van belang de investeringen in de
breedte in te zetten.
181
Waarom bent u uw toezegging, om de Kamer met een aparte brief
bij de begrotingsstukken vóór Prinsjesdag 2014 te informeren
over de stand van zaken met betrekking tot de taakstelling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

48

48 miljoen euro, niet nagekomen? Wanneer bent u bereid dit
alsnog te doen?
Deze toezegging ben ik nagekomen in de brief «Voortgangsrapportage
maatregelen beleidsbrief 2011 en nota In het belang van Nederland» van
14 oktober jl. (Kamerstuk 33 763, nr. 58).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 X, nr. 12

49