Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

4039
Vragen van de leden Palland, Amhaouch, Van der Molen, Van Helvert
(allen CDA) en Van Weyenberg (D66) aan de Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over het bericht «Nederland moet ondernemers in
buitenland mogelijk toch TOZO-uitkering geven» (ingezonden 24 augustus
2020).
Antwoord van Staatssecretaris Van ‘t Wout (Sociale Zaken en
Werkgelegenheid) (ontvangen 8 september 2020).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Nederland moet ondernemers in buitenland
mogelijk toch TOZO-uitkering geven?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op de uitspraak van de Europese Commissie dat de
Tozo-regeling niet louter een bijstandsuitkering is, maar eigenschappen bevat
van een «bijzondere non-contributieve uitkering» die over de grens moet
worden uitbetaald? Hoe duidt u deze uitspraak?
Antwoord 2
Bijzondere non-contributieve uitkeringen zijn uitkeringen die kenmerken
vertonen van zowel een socialezekerheidsuitkering als van de bijstand en
vallen onder de werkingssfeer van de coördinatieverordening betreffende
sociale zekerheid (Verordening (EG) 883/2004).2
Naar aanleiding van vragen van het Europees parlement heeft de Europese
Commissie op 1 september per brief verzocht om haar te informeren of de
Tozo, naar onze zienswijze, een uitkering is die onder de reikwijdte van de
coördinatieverordening valt (de Europese Commissie heeft in afwachting van
onze reactie nog geen definitief standpunt ingenomen). Om onder deze
verordening te vallen moet een uitkering verbonden zijn met één van de
1

NOS, https://nos.nl/artikel/2344863-nederland-moet-ondernemers-in-buitenland-mogelijk-tochtozo-uitkering-geven.html, 21 augustus 2020.
2
Er moet aan een aantal cumulatieve voorwaarden worden voldaan, wil een uitkering worden
aangemerkt als een bijzondere non-contributieve uitkering. Deze voorwaarden zijn opgenomen
in artikel 70 van Verordening (EG) 883/2004.

ah-tk-20192020-4039
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

sociale zekerheidsrisico’s genoemd in artikel 3, eerste lid, van de coördinatieverordening (zoals ziekte, invaliditeit of werkloosheid).
Voor de kwalificatie van een uitkering moet worden gekeken naar het doel en
de toekenningsvoorwaarden van de regeling. De Tozo betreft een algemene
voorziening die tijdelijk bescherming biedt tegen financiële problemen als
gevolg van de coronacrisis. De uitkering wordt betaald aan zelfstandig
ondernemers woonachtig in Nederland zonder voldoende bestaansmiddelen,
als een aanvulling tot het sociaal minimum, om hen in staat te stellen deze
crisis te overbruggen.
Deze financiële problemen kunnen verschillende oorzaken hebben. Het kan
bijvoorbeeld gaan om zelfstandigen die hun activiteit als gevolg van de
coronacrisis volledig of gedeeltelijk hebben onderbroken: door quarantaine,
ziekenhuisopname, vermindering van opdrachten of om andere redenen van
economische, organisatorische of persoonlijke aard. Het kan ook gaan om
zelfstandigen die de activiteiten niet (volledig) onderbroken hebben, maar als
gevolg van de coronacrisis wel te maken hebben met een inkomstenderving
die heeft geleid tot een financieel probleem. Er gelden voor de Tozo geen
eisen met betrekking tot tijdvakken van arbeid, bijdragebetalingen, of
aansluiting bij een socialezekerheidsregeling. Wel is er een urencriterium
waaraan moet zijn voldaan.
Per saldo is het kabinet is van mening dat de toekenning van de Tozo geen
verband houdt met de risico’s zoals genoemd in artikel 3 van de coördinatieverordening. Het kabinet verwacht met het aanleveren van aanvullende
informatie de Europese Commissie ervan te overtuigen dat de Tozo geen
bijzondere non-contributieve uitkering is.
Vraag 3
Hoezeer bent u van mening dat er Europeesrechtelijk een onderscheid dient
te worden gemaakt tussen Tozo 1 (zonder partnertoets) en Tozo 2 (met
partnertoets)?
Antwoord 3
Zoals hiervoor aangegeven ben ik van mening dat de Tozo kwalificeert als
een bijstandsuitkering. Dat geldt zowel voor de Tozo 1 als voor de Tozo 2.
Vraag 4
Vindt u dat de uitspraak van de Europese Commissie een nieuwe grondslag
creëert om ondernemers die geraakt zijn door de coronacrisis, met een bedrijf
in Nederland en woonachtig in het buitenland, in aanmerking te laten komen
voor Tozo levensonderhoud?3 Bent u het met hoogleraar Verschueren van de
Universiteit Antwerpen eens dat inschrijving bij de Nederlandse Kamer van
Koophandel zorgt voor een voldoende band met Nederland? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 4
Onder vraag 2 heb ik u mijn beoordeling van de Tozo gegeven. De Tozo is
een bijstandsuitkering en kan niet gezien worden als een bijzondere
non-contributieve uitkering. De Tozo valt niet onder de materiële werkingssfeer van de coördinatieverordening en kan dus ook niet met een beroep op
deze verordening geëxporteerd worden.
Vraag 5
Deelt u de mening dat het onwenselijk zou zijn wanneer in het licht van de
uitspraak van de Europese Commissie ondernemers zelf naar de rechter
moeten stappen of de Europese Commissie een procedure tegen Nederland
moet beginnen? Bent u bereid om, gegeven de uitspraak van de Europese
Commissie, uw eerdere standpunt om ondernemers wier bedrijf in Nederland
is gevestigd en die in het buitenland wonen, bijvoorbeeld in de BelgischDuitse grenstreek, uit te sluiten van Tozo-levensonderhoud te herzien en op
korte termijn te onderzoeken hoe deze steunmaatregel alsnog voor hen kan
worden opengesteld, met terugwerkende kracht en/of als onderdeel van een
volgend steunpakket? Zo nee, waarom niet? Kunt in dat kader in kaart
brengen hoe groot de groep ondernemers is die het hier betreft?
3

Zie arrest HvJ C-287/05 D. Hendrix/UWV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Onder vraag 2 heb ik u mijn beoordeling van de Tozo gegeven. De Tozo
betreft een bijstandsuitkering en valt niet onder de materiële werkingssfeer
van de coördinatieverordening. In mijn Kamerbrief van 1 juli 2020 heeft mijn
voorganger reeds toegelicht waarom export van de Tozo-uitkering voor
levensonderhoud niet in lijn is met het karakter van een dergelijke bijstandsuitkering. De Tozo is een tijdelijke crisismaatregel, geënt op het Besluit
bijstandverlening zelfstandigen 2004 en vindt zijn grondslag in de Participatiewet. Het basisprincipe is het territorialiteitsbeginsel. Alleen personen die
rechtmatig in Nederland woonachtig zijn, kunnen aanspraak maken op sociale
bijstand en dus op de Tozo-uitkering van levensonderhoud.
Deze argumenten heeft mijn voorganger afgelopen juni bij brief gedeeld met
de Minister van Middenstand, Zelfstandigen, KMO’s, Landbouw en Maatschappelijke Integratie van België. Naar aanleiding daarvan zal ik gemeenten
in de grensregio’s vragen om mij te informeren over het aantal buitenlandse
grensondernemers die bij hen aankloppen en welke problematiek zich daarbij
voordoet.
De groep zelfstandig ondernemers die in België of Duitsland woont en in
Nederland het bedrijf heeft, komt weliswaar niet in aanmerking voor bijstand
voor levensonderhoud (Tozo), maar zij kan wel in aanmerking komen voor
andere voorzieningen in het Nederlandse steunpakket. In voornoemde brief
van 1 juli jl. is aangegeven hoe groot deze groep ongeveer is.
Er zijn naar schatting ongeveer 2,5 duizend ondernemers die wonen in België,
een bedrijf hebben in Nederland én aan het urencriterium voldoen en er zijn
ongeveer 1.000 ondernemers die wonen in Duitsland en een bedrijf hebben in
Nederland én tevens aan het urencriterium voldoen. Het is daarbij niet
mogelijk alleen aan deze groep grensondernemers woonachtig in België en
Duitsland en het bedrijf in Nederland, toegang te bieden tot de Tozo. Daar is
geen objectieve rechtvaardiging voor. Dan zouden zelfstandigen die woonachtig zijn in andere EU-landen, de EER en Zwitserland en het bedrijf in
Nederland hebben, ook toegang moeten krijgen.
De groep zelfstandig ondernemers die woonachtig is in België, Duitsland of
een andere EU-lidstaat en het bedrijf heeft in Nederland, zal zich voor
bijstand voor levensonderhoud moeten wenden tot haar/zijn woonland. Als
gevolg van de eerdere verruiming van de doelgroep kan zij wel onder
dezelfde voorwaarden als de zelfstandig ondernemers die wonen en werken
in Nederland in aanmerking komen voor een lening voor bedrijfskapitaal van
maximaal € 10.157,– tegen een verlaagd rentepercentage.
Daarnaast komen deze zelfstandig ondernemers mogelijk in aanmerking voor
de regeling «Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren (TOGS)
COVID-19 en de regeling Tegemoetkoming Vaste Lasten MKB (TVL). Ondernemers die mensen in dienst hebben, kunnen een beroep doen op de vergoeding voor arbeidstijdverkorting (NOW). Ten slotte zijn er maatregelen
getroffen voor ondernemers met betrekking tot extra kredietfaciliteiten en in
de belastingsfeer (uitstel van betalingen van belastingschulden).
Vraag 6
Kunt u deze vragen voor het afronden van de augustusbesluitvorming,
uiterlijk vóór 1 september 2020, beantwoorden?
Antwoord 6
Bij brief van 28 augustus is de Kamer geïnformeerd over het Steun- en
herstelpakket (augustusbesluitvorming). De antwoorden op de vragen zijn op
8 september verzonden. Eerder lukte niet vanwege de noodzakelijke
afstemming met de permanente vertegenwoordiger van mijn ministerie in
Brussel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3