Impact analyse afschaffing
vrijstelling energiebelasting
bij elektriciteitsproductie

23-08-2023

70682-Vertrouwelijk

BELANGRIJKSTE CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

Maatregel beïnvloedt kosten, investeringsklimaat en
CO2-emissies van Nederlandse elektriciteitsproductie
Afschaffen van de inputvrijstelling op gas en kolen in elektriciteitscentrales en WKK-installaties betekent…
•

… een verslechterde concurrentiepositie van elektriciteitscentrales en warmtekrachtkoppelingen (WKK's) in Nederland t.o.v. de landen waarmee Nederland

interconnectiecapaciteit heeft. Dit zorgt voor een weglekeffect waarbij elektriciteitsproductie naar het buitenland verplaatst;
•

… dat elektriciteitsproductie door WKK's (waaronder WKK voor stadsverwarming) minder aantrekkelijk wordt. Hierdoor zullen warmtetarieven mogelijk stijgen en

back-up-(gas)ketels vaker ingezet worden voor de reguliere warmtelevering, leidend tot hogere gasvraag en minder CO2 reductie;
•

… een versnelde uitfasering van kleinschalige WKK's door de degressiviteit in de energiebelastingsystematiek. Er wordt immers meer belasting per m3 betaald
door kleinere WKK’s dan de grote centrales, waardoor kleine WKK’s onevenredig zwaar getroffen worden wat leidt tot extra concurrentienadeel tegenover grotere

centrales. Voor tuinder-WKK’s geldt dat de impact afhankelijk is van het handhaven van het verlaagd tarief glastuinbouw en de hoogte daarvan.
•

… een ongunstig investeringsklimaat voor marktpartijen die investeren in conventionele elektriciteitscentrales (regelbaarvermogen), waardoor leveringszekerheid

aangetast wordt;
•

… dat Nederlandse CO2-emissies waarschijnlijk zullen dalen vanwege weglekeffecten. Ook zullen CO 2-emissies in het buitenland (voornamelijk Duitsland)
toenemen. Hierdoor zal Europa netto meer CO2-emissies kennen doordat de elektriciteitsproductie in de meeste omliggende landen CO 2-intensiever is.

•

…een zeer beperkte stijging van de elektriciteitsprijs, waardoor de directe impact voor elektriciteitsverbruikers op korte termijn klein is.

Het afschaffen van de inputvrijstelling voor alleen kolen leidt er toe dat…
•

… op sommige dagen elektriciteitsproductie door kolen duurder wordt dan door gas met als gevolg minder CO 2-emissies door elektriciteitsproductie in Nederland;

•

… de veelal gasgestookte WKK’s dan worden ontzien en er daardoor geen negatieve effecten zijn voor stadverwarming, industrie-WKK en kleinschalige WKK;

•

… er geen vrijstelling benodigd is voor groen gas en waterstof(derivaten), zolang het verlaagde tarief voor waterstof niet in werking is;

•

… de ongunstige effecten voor het regelvermogen en de leveringszekerheid vrijwel niet optreden;

•

… er een kans is dat dit de lopende procedures tegen de Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie beïnvloedt.

Meer onderzoek nodig om exacte impact voorgestelde maatregel te bepalen
•

Er is aanvullend kwantitatief onderzoek nodig naar 1) weglekeffecten aan hand van marktsimulaties op de day-ahead en intraday markt, 2) de bezettingsgraad
van interconnectiecapaciteit, 3) de impact op leveringszekerheid en 4) de mogelijke verhoging van warmtetarieven als gevolg van de voorgestelde maatregel.

70682-Vertrouwelijk

2

HOOFDDOCUMENT

Dit onderzoek analyseert het afschaffen vrijstelling gas
en kolen voor elektriciteitsproductie aan het net
In dit onderzoek worden twee maatregelen geanalyseerd1:
1) Afschaffing van de vrijstelling op aardgas voor elektriciteitsopwekking voor het deel
dat wordt gebruikt voor elektriciteitsproductie aan het net en 2) afschaffing van de
vrijstelling op kolen voor elektriciteitsopwekking voor het deel dat wordt gebruikt voor

elektriciteitsproductie aan het net.
• Gedachte achter de huidige vrijstelling is het voorkomen van dubbele belasting: op
gas/kolen voor de opwek, en elektriciteit die wordt geleverd via het net. Dit is in lijn
met de EU energy tax directive (ETD) waarin wordt voorgeschreven dat
energiedragers ten behoeve van elektriciteitsproductie niet belast mogen worden om
dubbele belasting te voorkomen, tenzij dit vanuit het oogpunt van het milieubeleid

vereist is.
Prijs aardgas

Tarieven energiebelasting2,3

EUR/m3

1,00

Voorgesteld

Was

Schijf 1b
0,50

Schijf 1 verlaagd GTB

0,00
Groothandelsprijs

Schijf 2
2023

2025

2030

2023

2025

2030

Schijf 2 verlaagd GTB

Schijf 3

(2021)

Prijs elektriciteit
EUR/kWh

Schijf 1a

Was

0,2

Schijf 4

Tarieven energiebelasting2,3
Voorgesteld

Prijs energiedrager

0,1
0,0
Groothandelsprijs

2023

2025

2030

2023

2025

2030

(2021)
1 In deze rapportage zullen we de twee aparte maatregelen vaak als één maatregel beschouwen.

70682-Vertrouwelijk 2 Energie-inhoud aardgas is 10.8 kWh/m3, belastingtarief aardgas van 49 ct/m3 komt overeen met 4,5 ct/kWh
3 Belastingdienst.nl; Bijlage bij voorjaarsbrief 26 april 2023

Ander Nederlands beleid met grote impact op
producenten van elektriciteit voor het net
• CO2-heffing op CO2-uitstoot boven een bepaald plafond,
in aanvulling op EU-ETS.
• Inperking vrijstelling energiebelasting op aardgas voor
elektriciteitsproductie voor eigen verbruik
• Aanpassing tarieven energiebelasting (verminderen
degressiviteit, verschuiven belasting elektriciteit naar
aardgas.
• Invoeren individueel sectorsysteem glastuinbouw in
plaats van huidige sectorsysteem.
Europese wetgeving aan de basis van energiebelastingen
Europees energiebeleid
• Energy Tax Directive: Differentieert in belastingen van
energiedragers op basis van energetische waarde en
milieubelasting. De ETD stelt dat energiedragers die
worden gebruikt voor productie van elektriciteit niet
belast mogen worden, tenzij dit vanuit het oogpunt van
het milieubeleid vereist is.
• REDIII: Stelt eisen aan het aandeel hernieuwbare
energie in de energiemix.
• EU taxonomie regels: in de EU Taxonomy Delegated Act
wordt aardgas beschouwd als sustainable. Dat geldt
niet voor kolen.
Europees CO2 beleid
• EU-ETS: Beprijst fossiele CO2-uitstoot, indirecte
stimulans voor alternatieven op EU-schaal.
• Invoering ETS-2 vanaf 2027.4

4 Nieuw systeem o.b.v het EU ETS systeem, link

Zie ook BIJLAGE A en F

3

HOOFDDOCUMENT

Afschaffen inputvrijstelling leidt tot een matige stijging van
de elektriciteitsprijs, maar andere factoren zijn bepalender
Maar nog bepalender voor de elektriciteitsprijs is…

Marginale kosten €/MWh

kosten en een matige stijging van de elektriciteitsprijs
1. …de afname van het aantal

effect afschaffen
inputvrijstelling

vollasturen van conventionele

B

Elektriciteitsprijs

centrales door ingroei
hernieuwbare opwek.

Merit-order effect

Vollasturen (x1.000)

Afschaffen inputvrijstelling zorgt voor een verhoging van de marginale

6

(bio)kolencentrale
Methaancentrale
(o.a. aardgas)

4
2
0

2019 2025 2030

Ook relevant is…
Elektriciteitsprijs
Zon+wind

2. …dat elektriciteitsimport en

A

export zal plaatsvinden als er

Kernenergie

Lage
elektriciteitsvraag

WKK's

Kolen

Aardgas

Effect afschaffen
inputvrijstelling

Elektriciteitsvraag

Hoge
elektriciteitsvraag

• De prijs in de elektriciteitsmarkt wordt bepaald door de marginale
kosten van de elektriciteitsbron die de laatste eenheid elektriciteit

een prijsverschil tussen
biedingszones is en wanneer
er interconnectiecapaciteit
beschikbaar is (vaak van
toepassing)1.

produceert om in de elektriciteitsvraag te voorzien.
afhankelijk van de marginale kostprijs.
• De elektriciteitsprijs wordt hoger op het moment dat gas of

15

3. … of buitenlandse centrales
voldoende capaciteit hebben
om meer elektriciteit aan

kolencentrales prijszettend zijn als gevolg van de afschaffing van de

Nederland te leveren (dit is

inputvrijstelling.

vrijwel altijd het geval).

Vermogen in GW

• Op uren dat ze draaien zijn gas- of kolencentrales vaak prijszettend,

Elektriciteitsaanbod
bij gelijke prijs

5
10

5

Overschot
2

Tekort
Elektriciteitsvraag

8

10

0

70682-Vertrouwelijk

1 Het Nederlandse elektriciteitsnet is namelijk fysiek verbonden met omliggende landen (België, Duitsland,

Noorwegen, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk) waardoor import en export van elektriciteit mogelijk is.

NL

Buurlanden

Zie ook BIJLAGE B

4

HOOFDDOCUMENT

De voorgestelde maatregel heeft impact op de
concurrentiepositie van Nederlandse elektriciteitscentrales
Afschaffen inputvrijstelling verslechtert concurrentiepositie Nederlandse

Onderzoek Frontier Economics en CE Delft naar vaste CO2-prijs2

elektriciteitscentrales

• Dit onderzoek analyseert de impact van een vaste CO2-prijs. De vaste

• De maatregel leidt tot stijging marginale kosten bij Nederlandse
elektriciteitscentrales terwijl buitenlandse elektriciteitscentrales niet

CO2-prijs is alleen geldig wanneer de EU ETS marktprijs onder deze vaste
CO2-prijs komt.
• Het onderzoek maakt gebruik van scenario’s waarbij per scenario de EU

worden geraakt. De concurrentie van Nederlandse
elektriciteitscentrales wordt aangetast met als gevolg minder

ETS prijs varieert. In het scenario met een lage EU ETS prijs heeft de

vollasturen.

impact van de vaste CO2-prijs op de marginale kosten van
elektriciteitsproducenten een vergelijkbare ordegrootte als de impact die

• Buitenlandse elektriciteitscentrales zullen meer elektriciteit
produceren voor Nederland op momenten dat hun marginale kosten
lager zijn die van Nederlandse centrales.

het afschaffen van de inputvrijstelling op kolen en aardgas heeft op de
marginale kosten.
• Om een mogelijke de impact van de voorgestelde maateregel te

Stijging marginale kosten gas- en kolencentrales1

kwantificeren, zonder scenario-analyse zijn parallellen getrokken met het

Deze figuren geven de toename in marginale kosten voor elektriciteitsproductie door middel van gas-

Frontier Economics rapport.2

en kolencentrales in 2025 en 2030 weer.

• Door nationale CO2-prijs toe te passen stijgen de marginale kosten van

Gascentrales

8

€/MWh

80
60
40
20

+11%

17

2030

+16%

53

0

40
20
0

Brandstofkosten (aardgas)
ETS prijs

60

Energiebelasting

gascentrales in 2027 met 4,5 €/MWh, voor kolencentrales is dit 6,6

2025

80

12
22

61

100

€/MWh

100

2025

Kolencentrales

€/MWh.2 Het afschaffen van de inputvrijstelling heeft naar verwachting
+11%

5

voor kolen is dit verschil kleiner.
• Door het invoeren van de nationale CO2-prijs kan er, in 2027, naar

25

verwachting tot 22 TWh minder elektriciteit geproduceerd worden in

26

Brandstofkosten (kolen)

voor gas een groter effect dan het invoeren van een nationale CO2-prijs,

Energiebelasting

Nederland.2

ETS prijs
1 Aannames bij berekeningen: 1) Grondstofprijzen en ETS-prijs o.b.v. KEV 2022, link., 2) Energetische waarde 38,88 MJ/m3 (LHV, hoog calorisch gas) en 25 MJ/kg kolen, 3) Efficiëntie

70682-Vertrouwelijk

centrales; 55% (gas) en 45% (kolen) 4) kolenbelasting (2023 = 16,47 €/ton) is geïndexeerd voor 2025 en 2030 gebruik makende van een inflatie van 2% per jaar.
2 Frontier Economics en CE Delft. (2023). CPF for electricity generation and industry. Dit is in het geval van het scenario waar de EU ETS prijs laag is.

Zie ook BIJLAGE B

5

HOOFDDOCUMENT

Impact van maatregel verschilt sterk per sector waarin
de warmtekrachtkoppelingen (WKK's) gelokaliseerd zijn
Géén correctie voor toekomstige vermogens, toekomstige vollasturen
Vermogen &
installaties1

gevolg van degressiviteit binnen de energiebelastingsystematiek. Een
relatief groot deel van het gasgebruik valt bij kleine WKK's in de eerste
belastingschijven.

centrales

grotere centrales. Deze zullen naar verwachting worden uitgefaseerd,
omdat elektriciteitsproductie voor levering aan het net niet meer
verlaagde tarief ook wordt afgeschaft.

Industrie

Het afschaffen van de inputvrijstelling heeft effect op de warmtetarieven
• Warmteproducenten kunnen niet alle kostenstijgingen als gevolg van de
maatregel doorberekenen in hun elektriciteitsprijs, waardoor

Glastuinbouw

warmteproducenten mogelijk genoodzaakt zijn hun warmtetarieven
binnen het maximum toegestane tarief te verhogen. .

efficiënte vormen van warmteproductie. Bijvoorbeeld door frequenter
gebruik te maken van back-up (gasketels). Het gebruik van deze
alternatieven resulteert in een lagere totale efficiëntie van de installaties

Overig
(o.a. ziekenhuis)

44

226

X3-4

0%

38 MWe
26 Installaties
gem. 1,5 MWe/installatie 50%
gem. 5643 vollaturen
gem. rendement 32%
0%
8% elektriciteit aan net

met als gevolg meer CO2-emissies.
70682-Vertrouwelijk 2 Berekening op basis van gemiddelden CBS Statline (2023), Elektriciteit; productie en productiemiddelen en voorgestelde energiebelastingstarieven 2025-2030
3 Verlaagd tarief voor 2025 en 2030 berekend door verlaagd tarief in 2023 te vermenigvuldigen met verwachte procentuele toename reguliere tarieven

21

94

480

50%

100%
2954 MWe
2326 Installaties
gem. 1,3 MWe/installatie 50%
gem. 3939 vollaturen
gem. rendement 34%
65% elektriciteit aan net 0%

1 CBS Statline (2023), Elektriciteit; productie en productiemiddelen, link

13

100%

Afschaffing verlaagd tarief
1.064
140
568

75
658

300

86

39

2025
186

100%

• Een mogelijk gevolg is dat warmteleveranciers inzetten op minder

Belasting
€/MWh2,3

121 203

Schijf 1a

Schijf 3

Schijf 1b

Schijf 4

Schijf 2

210

1

1

2030

rendabel is. Voor tuinder-WKKs wordt dit effect extra groot als het

3012 MWe
112 Installaties
gem. 27 MWe/installatie
gem. 3937 vollaturen
gem. rendement 25%
44% elektriciteit aan net

Totale
belasting
in €mln2,3

2025

inputvrijstelling en krijgen dus een extra concurrentienadeel tegenover

Grootschalige
stadsverwarming-

100%
3050 MWe
13 Installaties
gem. 235 MWe/installatie 50%
gem. 3174 vollaturen
gem. rendement 44%
0%
98% elektriciteit aan net

2030

• Kleine WKK's worden dus zwaarder getroffen door het vervallen van de

Verdeling belasting
per schijf per
installatie2

2030

WKK's per
sector

2025

• Kleinere WKK's worden harder geraakt dan grootschalige WKK's als

2025

De impact op kleinere WKK's is groot door energiebelastingsystematiek

Zie ook BIJLAGE B

6

HOOFDDOCUMENT

De maatregel heeft een drukkend effect op de
leveringszekerheid en zeer beperkt op betaalbaarheid
Afschaffing inputvrijstelling zorgt voor stijging van de elektriciteitsprijs

De leveringszekerheid staat al onder druk, extra belasting versterkt het

De mate waarin deze lastenverzwaring kan worden doorberekend aan

effect

elektriciteitsverbruikers bepaalt hoeveel de elektriciteitsprijs zal stijgen.

Richting de toekomst wordt verwacht dat er extra piekvermogen nodig

Hieraan liggen drie oorzaken ten grondslag:

is. Meer dan op dit moment beschikbaar is. In de huidige markt staat

• De directe heffing van de belasting die wordt doorberekend.

het verdienmodel en investeringen in (CO2-neutraal) piekvermogen

• Het merit-order principe, waardoor ook elektriciteitsproducenten (van

onder druk. Frontier Economics schat de afname in regelbaarvermogen

o.a. zonne- en windenergie) die niet worden geraakt door de

in op 3,6 GW in 2027 en 1,4 GW in 2030.2

belastingheffing, ook meeprofiteren van de prijsstijging.
• De concurrentiepositie van Nederlandse elektriciteitsproducenten.

Hoofdoorzaken die nieuwe investeringen belemmeren zijn:
• Het groeiende aandeel van wind en zon in de elektriciteitsmix zorgen

Iedere elektriciteitsverbruiker zal deze prijsstijging merken. In de

voor steeds meer uren met lage marginale kosten en minder

onderstaande figuur is de impact op de elektriciteitsrekening van een

vollasturen van flexibel vermogen zoals gas- en kolencentrales.

gemiddeld huishoudens weergegeven. Bij consumenten is het geschatte

• Stapeling van kosten. De nettarieven van Gasunie stijgen fors.1 Ook is

effect op de energierekening beperkt tot gemiddeld ca. 32 €/jaar

er mogelijk sprake van een producententarief voor elektriciteits-

(inclusief BTW).

producenten en neemt prijs CO2-emissierechten (ETS) toe. Hier
€955

Indien de kosten
niet of beperkt
doorberekend
kunnen worden,
zal de maximum
stijging kleiner
zijn

€343

€343
€166

€315

€171

€625
-€493

€9

€315
€625 €17

-€493
Zonder belasting

70682-Vertrouwelijk

€987

Netbeheerkosten

bovenop komt mogelijk nog de afschaffing van de vrijstelling

Energiebelasting

energiebelasting op aardgas en kolen voor elektriciteitsproductie,

BTW

afschaffing vrijstelling voor WKK's, en CO2-heffingen voor industrie of

Elektriciteitskosten (contractprijs)
Vermindering energiebelasting
Impact belasting

Verhoging door merit-order effect

Met belasting

1 ACM (2022), Tarievenbesluit GTS 2023, link
2 Frontier Economics en CE Delft. (2023). CPF for electricity generation and industry.

glastuinbouw.
• Onzekerheid in investeringsklimaat. Vanwege snel veranderende weten regelgeving is er veel onduidelijk hoe het verdienmodel in de
toekomst eruit kan zien, wat nieuwe investeringen in piekvermogen
belemmert.

Zie ook BIJLAGE C

7

HOOFDDOCUMENT

Impact op concurrentiepositie bepaalt weglekeffect1
• Als de concurrentiepositie van Nederlandse elektriciteitscentrale
verslechtert, wordt er mogelijk meer elektriciteit geïmporteerd
vanuit buurlanden indien er voldoende capaciteit is op
interconnecties. Import vanuit Noorwegen is schoner dan productie
in Nederland, import uit Duitsland vervuilender. Historisch gezien

Emissies in landen met
interconnectiecapaciteit
met Nederland

Effect op het CO2-emissies is negatief vanwege weglekeffect, versnelde
ingroei hernieuwbare opwek compenseert mogelijk

uitwisselingscapaciteit het grootst.
• Volgens Frontier Economics leidt het instellen van een ambitieuze
nationale CO2-prijs tot 46% minder CO2-emissies door
elektriciteitsproductie in 2027 in Nederland. In 2030 tot 12%

Emissies in NL

werd altijd het meeste geïmporteerd uit Duitsland, daarmee is de

minder CO2-emissies.2 Echter, buiten Nederland stijgen de CO2-

De businesscase voor hernieuwbare opwek verbetert
Invoering van de maatregel zorgt voor een prijsverhogend effect over
de gehele breedte van de elektriciteitsmarkt door het ‘merit-order
effect’. Hierdoor stijgt de kale elektriciteitsprijs op momenten dat

Netto effect

emissies omdat buurlanden elektriciteit voor Nederland produceren.

( ) Negatieve impact t.o.v. huidige
situatie
De concurrentiepositie van
elektriciteitsproducenten in landen met
interconnectiecapaciteit met NL verbetert,
waardoor meer elektriciteit zal worden
geëxporteerd naar NL. Hiervoor is extra
elektriciteitsproductie benodigd wat leidt tot
meer CO2-emissie.

mogelijk.
70682-Vertrouwelijk

1 In deze slide ligt de focus op mogelijke effecten van een heffing op aardgas en kolen voor

elektriciteitsproductie vanuit CO2-perspectief. Indien er gesproken wordt over klimaatwinst, is het
meenemen van meerdere aspecten belangrijk, omdat klimaatwinst breder gezien moet worden dan
alleen CO2.
2 Frontier Economics en CE Delft. (2023). CPF for electricity generation and industry.

situatie
Er zullen geen verandering optreden op
Europese elektriciteitsmarkt door invoering van
deze maatregel, omdat het Europese speelveld
voor elektriciteitsproducenten niet aangetast
wordt.

( ) Positieve impact t.o.v. huidige
situatie

( / ) Mogelijk negatieve impact
t.o.v. huidige situatie

Meer import als gevolg van lagere
productievolumes (conventionele
elektriciteitscentrales en WKK;s) in NL. CO2emissies in NL zullen hierdoor afnemen.
Daarnaast groeit hernieuwbare opwek mogelijk
sneller in, waardoor de elektriciteitssector
eerder CO2-emissies reduceert.

Het Europese speelveld wordt niet aangetast.
Hernieuwbare opwek groeit mogelijk sneller in,
waardoor de elektriciteitssector eerder CO2emissies reduceert. Maar mogelijke uitfasering
van WKK's in sommige sectoren waardoor CO2intensiteit elektriciteitsproductie kan
toenemen.

( ) Mogelijk negatieve impact t.o.v.
huidige situatie

(?) Geen direct effect, maar mogelijk
op termijn positieve impact

Mogelijk negatieve impact door vervanging van
NLse productie door gemiddeld CO2intensievere stroom. Verwachting is dat de
import uit Duitsland het meest waarschijnlijk is
vanwege grote vermogens van de
interconnectiecapaciteit met Nederland.

Elektriciteitsproducenten in NL en landen met
interconnectiecapaciteit met NL zullen hun
productievolumes niet wijzigingen als gevolg
van deze maatregel. Hierdoor wordt er geen
verandering in CO2-emissie verwacht. Effect
van versnelde ingroei hernieuwbare opwek
heeft mogelijk positieve impact.

hernieuwbare elektriciteit niet prijszettend is. Door dit effect wordt de
businesscase van hernieuwbaar aantrekkelijk en versnelt de ingroei

( ) Neutrale impact t.o.v. huidige

Concurrentiepositie
elektriciteitsproducenten in NL verslechtert
en extra import is mogelijk

Concurrentiepositie elektriciteitscentrale
in NL blijft ongewijzigd

Scenario niet waarschijnlijk

Zie ook BIJLAGE D

8

A. Aanleiding
onderzoek/maatschappelijke
discussie

70682-Vertrouwelijk

9

BIJLAGE A: AANLEIDING ONDERZOEK

Beleid om invulling te geven aan het halen van de
klimaatdoelen wordt steeds concreter

Van een akkoord in Parijs en Europese

…naar doelstellingen op Nationaal niveau in de

…tot specifieke maatregelen per sector, voor

doelstellingen…

klimaatwet en het coalitieakkoord…

het laatst aangescherpt in de voorjaarsbrief
van 26 april 2023.

70682-Vertrouwelijk

10

BIJLAGE A: AANLEIDING ONDERZOEK

Tegelijkertijd ligt er de roep om fossiele subsidies,
geschat op 4,3–30 Miljard euro, snel af te schaffen
Toezegging op transparantie ten aanzien van ‘fossiele subsidies’

Bepalen hoogte fossiele subsidies

• De maatschappij vraagt aandacht voor verduurzaming,

• Genoemde fossiele subsidies zijn in 2020 geïnventariseerd en op een

waaronder de oproep om fossiele subsidies af te schaffen.

rij gezet.
• Het ministerie heeft in 2020 de effecten becijferd op EUR 4,3

• Het kabinet heeft toegezegd de kamer te informeren over een
‘structurele en jaarlijkse weergave van de relevante fiscale en

niet-fiscale regelingen’ naar aanleiding van een motie van Jesse

miljard per jaar (exclusief btw).
• Een rapport van minister Jetten komt uit op EUR 30 miljard in

sommige jaren (inclusief btw).

Klaver.
• Door nieuwe (verlaagde) belastingtarieven voor huishoudens zou de
hoogte van de ‘fossiele subsidies’ hoger kunnen uitvallen.

‘Fossiele subsidies’
• ‘Fossiele subsidies’ zijn veelal kortingen of vrijstellingen op
energiebelasting of accijns, die vaak aansluiten op richtlijnen vanuit
Europees verband: de Energy Tax Directive (Richtlijn
energiebelastingen).
• Het kabinet stelt de hoogtes van ‘fossiele subsidies’ vast door de,
vrijgestelde of verlaagde, belastingtarieven te benchmarken tegen de
tarieven die door huishoudens worden betaald. Hiermee volgt het
kabinet de definitie van de WTO (wereldhandelsorganisatie) voor
‘fossiele subsidies’

70682-Vertrouwelijk

11

HOOFDDOCUMENT

Dit onderzoek analyseert het afschaffen van de
vrijstelling voor productie van elektriciteit aan het net
De maatregel die in dit onderzoek wordt geanalyseerd is:
Afschaffen van de inputvrijstelling op gas en kolen in elektriciteitscentrales en WKKinstallaties, voor het deel dat wordt gebruikt voor elektriciteitsproductie aan het net.
• Gedachte achter de vrijstelling is het voorkomen van dubbele belasting: op

gas/kolen voor de opwek, en elektriciteit die wordt geleverd via het net.
• Vanuit de energy taks directive (ETD) is de richtlijn dat energiedragers die worden
gebruikt voor de productie van elektriciteit niet belast worden, tenzij dit vanuit het
oogpunt van het milieubeleid vereist is. Dit om dubbele belasting te voorkomen.
Prijs aardgas

Tarieven energiebelasting1,2
Voorgesteld

Was
EUR/m3

1,00

Schijf 1a
Schijf 1b

0,50
0,00
Groothandelsprijs

Schijf 1 verlaagd GTB
2023

2025

2030

2023

2025

2030

(2021)

Prijs elektriciteit

EUR/kWh

Voorgesteld

0,10
0,05
0,00
Groothandelsprijs

2023

2025

2030

2023

2025

2030

(2021)

70682-Vertrouwelijk

Schijf 2 verlaagd GTB
Schijf 3

Tarieven energiebelasting1,2
Was

0,15

Schijf 2

Schijf 4
Prijs energiedrager

Ander Nederlands beleid met grote impact op producenten
van elektriciteit voor het net
• CO2-heffing op CO2-uitstoot boven een bepaald plafond,
in aanvulling op EU-ETS.
• Inperking vrijstelling energiebelasting op aardgas voor
elektriciteitsproductie voor eigen verbruik
• Aanpassing tarieven energiebelasting (verminderen
degressiviteit, verschuiven belasting elektriciteit naar
aardgas.
• Invoeren individueel sectorsysteem glastuinbouw in
plaats van huidige sectorsysteem.
Europese wetgeving aan de basis van energiebelastingen
Europees energiebeleid
• Energy Tax Directive: Differentieert in belastingen van
energiedragers op basis van energetische waarde en
milieubelasting. De ETD stelt dat energiedragers die
worden gebruikt voor productie van elektriciteit niet
belast mogen worden, tenzij dit vanuit het oogpunt van
het milieubeleid vereist is.
• REDIII: Stelt eisen aan het aandeel hernieuwbare energie
in de energiemix.
• EU taxonomie regels: in de EU Taxonomy Delegated Act
wordt aardgas beschouwd als sustainable. Dat geldt niet
voor kolen.
Europees CO2 beleid
• EU-ETS: Beprijst fossiele CO2-uitstoot, indirecte stimulans
voor alternatieven op EU-schaal.
• Invoering ETS-2 vanaf 2027.

1 Energie-inhoud aardgas is 10.8 kWh/m3, belastingtarief aardgas van 49 ct/m3 komt overeen met 4,5 ct/kWh
2 Belastingdienst.nl; Bijlage bij voorjaarsbrief 26 april 2023

12

B. Impact op
elektriciteitscentrales en
WKK's

70682-Vertrouwelijk

13

BIJLAGE B: IMPACT OP ELEKTRICITEITSCENTRALES EN WKK’S

De huidige marktordening op basis van marginale
kosten bepaalt de inzet van elektriciteitscentrales
Hoe functioneert de elektriciteitsmarkt?

Afschaffen inputvrijstelling zorgt voor een prijsopdrijvend effect vooral

• De elektriciteitsprijs wordt bepaald door de marginale kosten van

op de korte termijn.

elektriciteitscentrales. Marginale kosten zijn de extra kosten voor het
effect afschaffen
inputvrijstelling

• Brandstofkosten en variabele operationele kosten beïnvloeden de
marginale kosten. Aangezien hernieuwbare elektriciteitsbronnen, zoals

zon en wind geen brandstofkosten hebben zijn de marginale kosten
zeer laag.
• Hoe efficiënter centrales zijn, hoe lager de marginale kosten. Er is
immers minder brandstof benodigd voor het produceren van één extra
eenheid elektriciteit (MWh).

Marginale kosten €/MWh

produceren van één extra eenheid elektriciteit (MWh).

B

Elektriciteitsprijs
Merit-order effect

Elektriciteitsprijs
Zon+wind

• Bij een lage elektriciteitsvraag leveren alleen elektriciteitsbronnen met

A
Kernenergie

Lage
elektriciteitsvraag

de laagste marginale kosten. Bij een hoge elektriciteitsvraag worden

WKK's

Kolen
Effect afschaffen
inputvrijstelling

Aardgas

Elektriciteitsvraag

Hoge
elektriciteitsvraag

ook elektriciteitsbronnen met hogere marginale kosten ingezet. Dit zijn
vaak gas- en kolencentrales.
• De elektriciteitsprijs wordt uiteindelijk bepaald door het evenwicht

Hernieuwbaar profiteert van hogere prijzen op moment dat centrales
aanstaan

tussen vraag en aanbod (A en B in de figuur). Deze markt

De verwachting is dat zon en windenergie een steeds groter aandeel van

functioneert niet alleen nationaal maar ook breder op de Europese

de elektriciteitsmix gaan vormen1. Voor het overige deel is nog

elektriciteitsmarkt via marktkoppeling. De grootste volumes

conventioneel vermogen benodigd. De kostprijs van elektriciteit uit

elektriciteit worden verhandeld op de day-ahead markt, waarin één

conventioneel vermogen gestookt op aardgas en kolen zal toenemen

dag van tevoren voor elk uur van de komende dag de elektriciteitsprijs

door de voorgestelde maatregel (zie figuur).

wordt vastgesteld op basis van het marginale kostenprincipe.
70682-Vertrouwelijk

1 Netbeheer Nederland (2023). Toekomstscenario’s, link

14

BIJLAGE B: IMPACT OP ELEKTRICITEITSCENTRALES EN WKK’S

De Europese market-coupling leidt tot efficiënt gebruik
van de beschikbare Europese productiecapaciteit
Interconnectie capaciteit met andere landen1,2

• Via interconnecties (hoogspanningskabels van TenneT) is
grensoverschrijdend transport van elektriciteit mogelijk. De

Vermogen
interconnectie
naar NL (GW)

Biedingszone

Nederlandse elektriciteitsmarkt maakt deel uit van de Europese

6

elektriciteitsmarkt. De biedingszones van België, Duitsland,

4

Noorwegen (NO2), Denemarken (DK1) en GB zijn aan elkaar

2

Gemiddelde belasting
interconnectie op jaarbasis
(% van max. capaciteit)

Benutting maximale
capaciteit
(aantal uren x1.000)

100%

10

50%

5

0%

0

100%

10

50%

5

0

0%

0

6

100%

10

50%

5

0%

0

100%

10

50%

5

0

0%

0

interconnectiecapaciteit niet maximaal wordt benut. Extra

6

100%

10

elektriciteitsimport is mogelijk, waardoor Nederlandse

4

50%

5

0%

0

verbonden. Hierdoor ontstaat elektriciteitsimport en –export, maar

6

ook concurrentie tussen Nederlandse en buitenlandse
DE

landen een grote invloed op de elektriciteitsprijs in Nederland. Als
bijvoorbeeld de elektriciteitsprijs in Duitsland laag is, zal er
prijs gelijk is of totdat de maximale interconnectiecapaciteit benut is.

4

NO2

• Grootschalige elektriciteitsimport naar Nederland is mogelijk omdat

elektriciteitsproducten concurreren op Europees niveau.
1 Netbeheer Nederland (2023). Toekomstscenario’s – specifiek gebruikt gemaakt van het

70682-Vertrouwelijk

klimaatakkoord (ND) scenario voor percentages, link
2 ENTSO-E (2023). Data portal & berekening Berenschot, link
3 EPEX Spot. (2023). Market data, link

2
0
6

Er is voldoende interconnectiecapaciteit beschikbaar voor additionele
elektriciteitsimport en –export

2

4

DK1

GB

Interconnectie met
NL vanaf 2019

2

2

0

2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2025
2030

elektriciteit van Duitsland naar Nederland geëxporteerd worden tot de

Grootste interconnectiecapaciteit met DE

4

elektriciteitscentrales.
• Door marktkoppeling heeft de vraag-en-aanbodbalans in omringende

0

2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023

BE

Interconnectie DE-NL zelden
maximaal belast

2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023

Interconnectiecapaciteit zorgt voor concurrentie

15

BIJLAGE B: IMPACT OP ELEKTRICITEITSCENTRALES EN WKK’S

Day-ahead prijzen in buurlanden op uurbasis in de
periode 2015-20231
Veel negatieve uurprijzen in 2023
door groot aandeel hernieuwbaar
en saldering

(NO2)

Geen negatieve uurprijzen, wel
hoge uurprijzen als gevolg van
hoge vraag in het buitenland

70682-Vertrouwelijk

1 ENTSO-E (2023). Data portal, link

Nauwelijks
negatieve uurprijzen

Zeer hoge uurprijzen
op enkele uren

(DK1)

Interconnectie
met Nederland
vanaf 2019

Nauwelijks
negatieve uurprijzen
Geen data vanaf
2021 beschikbaar

16

BIJLAGE B: IMPACT OP ELEKTRICITEITSCENTRALES EN WKK’S

De voorgestelde maatregel heeft impact op de
concurrentiepositie van Nederlandse elektriciteitscentrales
Afschaffen inputvrijstelling verslechtert concurrentiepositie Nederlandse

Onderzoek Frontier Economics en CE Delft naar vaste CO2-prijs2

elektriciteitscentrales

• Dit onderzoek analyseert de impact van een vaste CO2-prijs. De vaste

• De maatregel leidt tot stijging marginale kosten bij Nederlandse
elektriciteitscentrales terwijl buitenlandse elektriciteitscentrales niet

CO2-prijs is alleen geldig wanneer de EU ETS marktprijs onder deze vaste
CO2-prijs komt.
• Het onderzoek maakt gebruik van scenario’s waarbij per scenario de EU

worden geraakt. De concurrentie van Nederlandse
elektriciteitscentrales wordt aangetast met als gevolg minder

ETS prijs varieert. In het scenario met een lage EU ETS prijs heeft de

vollasturen.

impact van de vaste CO2-prijs op de marginale kosten van
elektriciteitsproducenten een vergelijkbare ordegrootte als de impact die

• Buitenlandse elektriciteitscentrales zullen meer elektriciteit
produceren voor Nederland op momenten dat hun marginale kosten
lager zijn die van Nederlandse centrales.

het afschaffen van de inputvrijstelling op kolen en aardgas heeft op de
marginale kosten.
• Om een mogelijke de impact van de voorgestelde maateregel te

Stijging marginale kosten gas- en kolencentrales1

kwantificeren, zonder scenario-analyse zijn parallellen getrokken met het

Deze figuren geven de toename in marginale kosten voor elektriciteitsproductie door middel van gas-

Frontier Economics rapport.2

en kolencentrales in 2025 en 2030 weer.

• Door nationale CO2-prijs toe te passen stijgen de marginale kosten van

Gascentrales

8

€/MWh

80
60
40
20

+11%

17

2030

+16%

53

0

40
20
0

Brandstofkosten (aardgas)
ETS prijs

60

Energiebelasting

gascentrales in 2027 met 4,5 €/MWh, voor kolencentrales is dit 6,6

2025

80

12
22

61

100

€/MWh

100

2025

Kolencentrales

€/MWh.2 Het afschaffen van de inputvrijstelling heeft naar verwachting
+11%

5

voor kolen is dit verschil kleiner.
• Door het invoeren van de nationale CO2-prijs kan er, in 2027, naar

25

verwachting tot 22 TWh minder elektriciteit geproduceerd worden in

26

Brandstofkosten (kolen)

voor gas een groter effect dan het invoeren van een nationale CO2-prijs,

Energiebelasting

Nederland.2

ETS prijs
1 Aannames bij berekeningen: 1) Grondstofprijzen en ETS-prijs o.b.v. KEV 2022, link., 2) Energetische waarde 38,88 MJ/m3 (LHV, hoog calorisch gas) en 25 MJ/kg kolen, 3) Efficiëntie

70682-Vertrouwelijk

centrales; 55% (gas) en 45% (kolen) 4) kolenbelasting (2023 = 16,47 €/ton) is geïndexeerd voor 2025 en 2030 gebruik makende van een inflatie van 2% per jaar.
2 Frontier Economics en CE Delft. (2023). CPF for electricity generation and industry. Dit is in het geval van het scenario waar de EU ETS prijs laag is.

Zie ook BIJLAGE B

17

BIJLAGE B: IMPACT OP ELEKTRICITEITSCENTRALES EN WKK’S

Opbrengsten voor de staat door invoering van de
maatregel wordt geschat op bijna €400 miljoen per jaar
De belastingopbrengsten uit gascentrales zijn groter dan uit

Belasting over elektriciteit door gas- en kolencentrales1,2

kolencentrales

De figuur laat de belasting zien die gas- en kolencentrales moeten betalen over de elektriciteit die

• Nederland heeft 11,3 GW aan gascentrales en 4,0 GW aan

ze produceren in 2025 en 2030. In 2030 is er een verbod op elektriciteitsproductie uit kolen.

kolencentrales.
• In 2030 wordt het verbod op kolencentrales ingevoerd, waardoor er
geen belasting meer op kolen ontvangen wordt.

M€

200

belasting betalen ten opzichte van 2025. De verwachting is dat het

100

van de energiecentrales dalen wanneer de elektriciteitsprijs gelijk
blijft.

Verbod op
elektriciteitsproductie
uit kolen.

300

• Door een verhoogd belastingtarief gaan gascentrales in 2030 meer
aantal vollasturen na 2030 verder zal dalen. Hierdoor zal de omzet

+133

400

0

2025

Gas

Kolen

2030

Gemiddeld belastingtarief

In de regel betalen kleine centrales met lage efficiëntie de meeste
belasting per geproduceerde MWh

De figuur laat het gemiddelde belastingtarief (geproduceerde energie per jaar / betaalde belasting
per jaar) zien die centrales, met een bepaald rendement (%) en met een bepaald elektrisch
vermogen (MWe) betalen.

• Grote centrales gebruiken grotere volumes gas waardoor de
gemiddelde belasting per m3 aardgas daalt, als gevolg van

Centrales met een klein vermogen betalen ondanks hoge efficiëntie nog
steeds veel belasting per MWh, omdat er een relatief kleiner deel van het
aardgas gebruik in de 1e en 2de belastingschijf valt.

EUR/MWh

EUR/MWh

degressiviteit in belastingschijven.
• Centrales met een hoge efficiëntie betalen minder belasting dan

centrales met een lager rendement omdat er minder gas nodig is om
eenzelfde eenheid elektriciteit te produceren.

Gas
Kolen

70682-Vertrouwelijk

1 Bron centrales: Wikipedia (2023). Lijst van elektriciteitscentrales in Nederland, link

1 Aannames bij berekening:

MW_e

Rendement
(%)

18

BIJLAGE B: IMPACT OP ELEKTRICITEITSCENTRALES EN WKK’S

Impact van maatregel verschilt sterk per sector waarin
de warmtekrachtkoppelingen (WKK's) gelokaliseerd zijn
Géén correctie voor toekomstige vermogens, toekomstige vollasturen
Vermogen &
installaties1

gevolg van degressiviteit binnen de energiebelastingsystematiek. Een
relatief groot deel van het gasgebruik valt bij kleine WKK's in de eerste
belastingschijven.

centrales

grotere centrales. Deze zullen naar verwachting worden uitgefaseerd,
omdat elektriciteitsproductie voor levering aan het net niet meer
verlaagde tarief ook wordt afgeschaft.

Industrie

Het afschaffen van de inputvrijstelling heeft effect op de warmtetarieven
• Warmteproducenten kunnen niet alle kostenstijgingen als gevolg van de
maatregel doorberekenen in hun elektriciteitsprijs, waardoor

Glastuinbouw

warmteproducenten mogelijk genoodzaakt zijn hun warmtetarieven
binnen het maximum toegestane tarief te verhogen. .

efficiënte vormen van warmteproductie. Bijvoorbeeld door frequenter
gebruik te maken van back-up (gasketels). Het gebruik van deze
alternatieven resulteert in een lagere totale efficiëntie van de installaties

Overig
(o.a. ziekenhuis)

44

226

X3-4

0%

38 MWe
26 Installaties
gem. 1,5 MWe/installatie 50%
gem. 5643 vollaturen
gem. rendement 32%
0%
8% elektriciteit aan net

met als gevolg meer CO2-emissies.
70682-Vertrouwelijk 2 Berekening op basis van gemiddelden CBS Statline (2023), Elektriciteit; productie en productiemiddelen en voorgestelde energiebelasting tarieven 2025-2030
3 Verlaagd tarief voor 2025 en 2030 berekend door verlaagd tarief in 2023 te vermenigvuldigen met verwachte procentuele toename reguliere tarieven

21

94

480

50%

100%
2954 MWe
2326 Installaties
gem. 1,3 MWe/installatie 50%
gem. 3939 vollaturen
gem. rendement 34%
65% elektriciteit aan net 0%

1 CBS Statline (2023), Elektriciteit; productie en productiemiddelen, link

13

100%

Afschaffing verlaagd tarief
1.064
140
568

75
658

300

86

39

2025
186

100%

• Een mogelijk gevolg is dat warmteleveranciers inzetten op minder

Belasting
€/MWh2,3

121 203

1

1

2030

rendabel is. Voor tuinder-WKKs wordt dit effect extra groot als het

3012 MWe
112 Installaties
gem. 27 MWe/installatie
gem. 3937 vollaturen
gem. rendement 25%
44% elektriciteit aan net

Totale
belasting
in €mln2,3

2025

inputvrijstelling en krijgen dus een extra concurrentienadeel tegenover

Grootschalige
stadsverwarming-

100%
3050 MWe
13 Installaties
gem. 235 MWe/installatie 50%
gem. 3174 vollaturen
gem. rendement 44%
0%
98% elektriciteit aan net

2030

• Kleine WKK's worden dus zwaarder getroffen door het vervallen van de

Verdeling belasting
per schijf per
installatie2

Schijf 1a

Schijf 3

Schijf 1b

Schijf 4

Schijf 2

210

2030

WKK's per
sector

2025

• Kleinere WKK's worden harder geraakt dan grootschalige WKK's als

2025

De impact op kleinere WKK's is groot door energiebelastingsystematiek

19

BIJLAGE B: IMPACT OP ELEKTRICITEITSCENTRALES EN WKK’S

Kleine centrales betalen meer belasting per MWh dan
grote centrales door afschaffing inputvrijstelling
Correctie voor toekomstige vermogens en vollasturen
Vermogen &
installaties 20251,2

Vermogen &
installaties 20301,2

Verdeling belasting
per schijf per
installatie3

2739 MWe
12 Installaties
gem. 228 MWe/installatie
gem. 1336 vollaturen
gem. rendement 44%
98% elektriciteit aan net

2294 MWe
10 Installaties
gem. 229 MWe/installatie
gem. 497 vollaturen
gem. rendement 44%
98% elektriciteit aan net

100%

1103 MWe
41 Installaties
gem. 27 MWe/installatie
gem. 2114 vollaturen
gem. rendement 25%
44% elektriciteit aan net

1103 MWe
41 Installaties
gem. 27 MWe/installatie
gem. 2116 vollaturen
gem. rendement 25%
44% elektriciteit aan net

3321 MWe
2615 Installaties
gem. 1,3 MWe/installatie
gem. 3939 vollaturen
gem. rendement 34%
65% elektriciteit aan net

2879 MWe
2267 Installaties
gem. 1,3 MWe/installatie
gem. 4116 vollaturen
gem. rendement 34%
65% elektriciteit aan net

38 MWe
26 Installaties
gem. 1,5 MWe/installatie
gem. 3179 vollaturen
gem. rendement 32%
8% elektriciteit aan net

38 MWe
26 Installaties
gem. 1,5 MWe/installatie
gem. 2878 vollaturen
gem. rendement 32%
8% elektriciteit aan net

gasverbruik in de lagere belastingschijven valt,

Grootschalige
stadsverwarmingcentrales

die zwaarder belast zijn.
• Het relatieve verschil in belasting per MWh
elektriciteit tussen kleinschalige en grootschalige
WKK's wordt kleiner als we naar situatie 2025 en

Industrie

2030 kijken. Hier ligt eenzelfde reden aan ten

grondslag: een relatief groter deel van het
gasverbruik in de lagere belastingschijven valt,
die zwaarder belast zijn.

Glastuinbouw

• Volgens Netbeheer Nederland2 daalt het
opgesteld elektrisch vermogen WKK's voor twee
sectoren (elektriciteits- en warmteproductie en

industrie) in 2025 en 2030. Ook neemt het
aantal vollasturen af.

Overig
(o.a. ziekenhuis)

50%

100%
122
50%

57

X1,5-2

123

57

0%

Afschaffing verlaagd tarief

100%

121

1.037

50%

66

568

75

397 35

268

0%

193

100%

213

50%
0%

2 Netbeheer Nederland (2023). Toekomstscenario’s – specifiek gebruikt gemaakt van het klimaatakkoord (ND) scenario, link

70682-Vertrouwelijk

61

57

0%

1 CBS Statline (2023), Elektriciteit; productie en productiemiddelen, link

3 Berekening op basis van gemiddelden CBS Statline (2023), Elektriciteit; productie en productiemiddelen en voorgestelde energiebelasting tarieven 2025-2030
4 Verlaagd tarief voor 2025 en 2030 berekend door verlaagd tarief in 2023 te vermenigvuldigen met verwachte procentuele toename reguliere tarieven

54
16

1

1

Schijf 1a

Schijf 3

Schijf 1b

Schijf 4

Schijf 2

2030

oorzaak is dat een relatief groter deel van het

Belasting
€/MWh3,4

2025

WKK's in 2025 en 2030. De voornaamste

2030

vermindering van het aantal vollasturen voor

Totale
belasting
in €mln3,4

2025

van het totale vermogen aan WKK's en

2030

WKK's per
sector

wanneer we rekening houden met een afname

2025

• De belasting per MWh elektriciteit neemt toe

20

BIJLAGE B: IMPACT OP ELEKTRICITEITSCENTRALES EN WKK’S

De huidige marktordening en ingroei van hernieuwbare opwek heeft de
meeste impact op conventionele elektriciteitscentrales
Marginale kosten bepalen de inzet van het type elektriciteitsbron

Aandeel hernieuwbare opwek in elektriciteitsmix (totale jaarproductie)1

• Het aandeel hernieuwbare elektriciteit neemt sterk toe richting 2030,

De onderstaande figuren laten zien dat hernieuwbare opwek een steeds groter onderdeel vormt van

waardoor de behoefte aan conventioneel opwekvermogen in de totale

de elektriciteitsmix. Voor conventionele centrales is juist een tegengesteld effect te zien.
2019

jaarproductie afneemt. Elektriciteitscentrales met hogere marginale

2030

11%

kosten, waaronder centrales op fossiele brandstoffen, gaan op

2%

jaarbasis minder elektriciteit produceren.

• Het verdienvermogen van conventionele centrales neemt af doordat het

2025

1%
23%

3%

1%

3%

1%

3%
60%

9%

17%

aantal operationele uren (ook wel vollasturen genoemd) reduceert. De

2%
2%

62%

2%

84%

transitie naar hernieuwbare elektriciteitsbronnen zorgt hierdoor voor
een onzekere businesscase bij conventionele elektriciteitscentrales.
• Dit wil expliciet niet zeggen dat conventionele elektriciteitscentrales
overbodig worden. Te allen tijde moet voorzien worden in de

elektriciteitsvraag (leveringszekerheid). Hierin spelen onder andere

Hernieuwbaar

Overig

Kolen

Biomassa

Kernenergie

Methaan (o.a. aardgas)

De onderstaande figuur laat zien dat het aantal vollasturen (aantal uren dat de centrale in bedrijf
is) sterk afneemt bij kolen- en methaancentrales. Dit is ongunstig voor de business case.
10.000

• Voor conventionele centrales geldt dat het totaal geproduceerde

8.000

vermogen (GW) moet stijgen om te voorzien in leveringszekerheid.

Olie

Vollasturen per elektriciteitsbron1

conventionele elektriciteitscentrales een cruciale rol. Zie slide 22.
volume elektriciteit significant af zal nemen, maar dat het benodigde

12%

-49%

6.000

4.000
2.000
0
2019

70682-Vertrouwelijk

2025

Wind op zee

Zon-pv

Kerncentrale

Wind op land

Biomassacentrale

Kolencentrale (bio)

1 Netbeheer Nederland (2023). Toekomstscenario’s – specifiek gebruikt gemaakt van het klimaatakkoord (ND) scenario voor percentages, link

2030

Methaancentrale (o.a. aardgas)

21

BIJLAGE B: IMPACT OP ELEKTRICITEITSCENTRALES EN WKK'S

De markt is bereid om zeer hoge elektriciteitsprijzen te
betalen om leveringszekerheid te garanderen
• Door de energietransitie neemt de elektriciteitsvraag toe, zowel in
jaarlijks volume (MWh), als de piekvraag (GW). Om te voorzien in de
piekvraag is conventioneel vermogen benodigd. Dit vermogen, ook

Maximale piekvraag naar elektriciteit (GW)1
De figuur laat zien dat piekvraag naar elektriciteit met 62% toeneemt tussen 2019 en 2030. Op
dagen zonder wind en zon, is conventionele elektriciteitscentrale + import benodigd.

wel regelbaarvermogen genoemd, kan te allen tijde worden

40

aangewend om elektriciteitsvraag- en aanbod in balans te brengen.

30

afnemen omdat de rendabiliteit van de businesscase verslechtert, als
gevolg van een afnemend aantal vollasturen. Hierdoor ontstaat een
situatie waarin het lastiger is om te voorzien in de piekvraag.
• Het effect van een groeiend aandeel hernieuwbare opwek in
combinatie met de energiecrisis is duidelijk te zien in de historische
elektriciteitsprijzen. De negatieve elektriciteitsprijzen ontstaan op

momenten met een overschot aan hernieuwbare

+62%

GW

• Het totaal aan regelbaarvermogen zal de komende jaren juist

-28%

20
10
0
2019

Piek elektriciteitsvraag

2025

2030

Regelbaarvermogen (conventioneel)

Day-ahead prijs in Nederland op uurbasis in de periode 2015-20232
De figuur laat zien dat elektriciteitsprijzen steeds volatieler worden als gevolg van hernieuwbare
opwek en de energiecrisis.

elektriciteitsproductie. De extreem hoge elektriciteitsprijzen zijn
voornamelijk het gevolg van hoge brandstofprijzen voor conventionele
elektriciteitscentrales.

Meest extreme periode
energiecrisis 2022

• Doordat elektriciteitsvraag en –aanbod altijd in balans moeten zijn is
de markt en de eindgebruiker bereid om elektriciteit af te nemen

tegen extreem hoge prijzen.
Start energiecrisis

70682-Vertrouwelijk

1 Netbeheer Nederland (2023). Toekomstscenario’s – specifiek gebruikt gemaakt van het klimaatakkoord (ND) scenario voor percentages, link

2 ENTSO-E (2023). Data portal, link

Negatieve prijzen door
hernieuwbare bronnen

22

C. Impact op
maatschappij
(Betaalbaarheid en
leveringszekerheid)

70682-Vertrouwelijk

23

BIJLAGE C: IMPACT OP DE MAATSCHAPPIJ (BETAALBAARHEID EN LEVERINGSZEKERHEID)

De maatregel kan zorgen voor structurele verhoging van
de elektriciteitsprijs
In dit onderzoek staat de kale elektriciteitsprijs centraal. Het gaat hierbij

Kostenopbouw elektriciteitsprijs

om de kale marktprijs, welke verhandeld wordt op één van de

De figuur geeft het maximum verschil in kostenopbouw van de elektriciteitsprijs voor een
huishouden door de invoering van de belastingmaatregel ten opzichte van de huidige situatie. We

elektriciteitsbeurzen. Door invoering van de maatregel neemt de kale

gaan ervan uit dat kosten van de maatregel door de elektriciteitsproducenten 1-op-1 doorberekend

elektriciteitsprijs met maximaal 10% toe1.

kunnen worden aan de verbruiker. Hierbij kijken we specifiek naar een gemiddeld huishouden.
In de figuur is uitgegaan van:

Verbruikers betalen echter ook nog andere kosten dan alleen de kale

•

markt- of contractprijs. Hieronder vallen de netbeheerkosten,

Een kostenverhogend effect van €310mln (energiebelasting)2 + ~€850mln (merit-order effect)3
door stijging kale marktprijs;

energiebelasting (voor verbruikers) en BTW. Daarnaast is er de
vermindering van energiebelasting voor huishoudens, waardoor de
impact relatieve stijging kleiner is dan de eerder genoemde 10%.

•

Een totale jaarlijkse elektriciteitsvraag in Nederland van 122 TWh4;

•

Energiebelasting op elektriciteit gebaseerd op 2023;

•

Een gemiddeld huishouden met een verbruik van 2500 kWh per jaar 5.

We zien dat extra belasting door invoering van de maatregel indien volledig doorberekend aan
de verbruiker leidt tot een beperkte stijging van de jaarlijkse energiekosten voor huishoudens.

We bekijken specifiek wat invoering van deze maatregel doet met de

energierekening (alleen elektriciteit) van een gemiddeld huishouden. De

€955

€987

figuur laat zien dat de elektriciteitsrekening voor een gemiddeld

€343

€343

huishoudens voor circa 40% bestaat uit het verbruik van elektriciteit. De
overige 60% bestaat uit netbeheerkosten, energiebelasting en BTW. De

€625

verwachte maximale impact is echter beperkt. Voor een gemiddeld

-€493

70682-Vertrouwelijk

€171
60%

€9

Elektriciteitskosten (contractprijs)
Vermindering energiebelasting
Impact belasting

-€493
Zonder belasting

Energiebelasting
BTW

€625
€17

huishouden zal de jaarlijkse elektriciteitsrekening met circa €32

(inclusief BTW) toenemen.

€315

€315
€166

Netbeheerkosten

Verhoging door merit-order effect

Met belasting

1 In deze berekening is aangenomen dat elektriciteitsproducten de volledige kosten

3 Schatting Berenschot o.b.v. analyse prijszettende centrales in 2023.

van de maatregel kunnen doorberekenen aan verbruikers en dat WKK's in de
glastuinbouw niet meer aan het elektriciteitsnet zullen leveren vanwege een te sterke
kostenstijging.
2 Schatting Berenschot o.b.v. energiebelasting tarieven 2025, aardgas en
kolenverbruik door elektriciteitscentrales op basis van ND scenario 2025 Netbeheer
Nederland

Prijsverhogend effect alleen van toepassing op uren dat gas- en kolen centrales
de marktprijs bepalen. Import/export niet meegenomen in analyse.
4 CLO (2022). Aanbod en verbruik van elektriciteit, 1990-2021, link
5 Milieucentraal (2023). Gemiddeld energieverbruik, link

Indien de kosten niet of beperkt
doorberekend kunnen worden, zal de
maximum stijging kleiner zijn

24

BIJLAGE C: IMPACT OP DE MAATSCHAPPIJ (BETAALBAARHEID EN LEVERINGSZEKERHEID)

Leveringszekerheid vraagt om voldoende
regelbaarvermogen
Het waarborgen van de leveringszekerheid, oftewel het te allen tijde

Maximale piekvraag naar elektriciteit (GW)1

kunnen voldoen aan de vraag naar elektriciteit, is van essentieel belang.

De figuur laat zien de maximale piekvraag in de toekomst groter wordt dan het opgesteld vermogen

Regelbaar vermogen, doorgaans geleverd door conventionele

aan regelbaar vermogen. Figuur is excl. batterijen en demand side response (DSR).

elektriciteitscentrales, speelt hierin een cruciale rol. De businesscase

30

wordt steeds minder aantrekkelijk. Dit geldt voor reeds bestaande

Regelbaarvermogen in 2019

20

centrales, maar ook voor nieuw te bouwen centrales. De bereidheid van

marktpartijen om te investeren in regelbaar vermogen neemt door de

10

maatregel nog verder af. Dit wordt veroorzaakt door verschillende

0

factoren:

2019

• Door het groeiende aandeel van wind en zon in de elektriciteitsmix
produceren de gas- en kolencentrales steeds minder (vollast)uren

2025

2030

Mogelijkheden om regelbaar vermogen beter af te stemmen aan piekvraag:
1) De vraag beter afstemmen op het aanbod2. Het ontsluiten van demand-

elektriciteit, waardoor hogere elektriciteitsprijzen nodig zijn om de

side response (vraagsturing) potentieel moet de eerste prioriteit zijn om de

gas- en kolencentrales rendabel te houden.

leveringszekerheid te waarborgen.

• Stapeling van kosten. De nettarieven van Gasunie stijgen fors. Ook is

2) Nieuwe investeringen in regelbaar vermogen mogelijk maken2 om

er mogelijk sprake van een producententarief voor

leveringszekerheid te kunnen handhaven in een duurzaam systeem met

elektriciteitsproducenten en neemt prijs CO2-emissierechten (ETS) toe,

wisselend aanbod van weersafhankelijke energiebronnen wind en zon. Het

afschaffing vrijstelling voor WKK's, en CO2-heffingen voor industrie of

gaat specifiek om (duurzame) centrales die te allen tijde voor een langere

glastuinbouw. Hier bovenop komt mogelijk nog de afschaffing van de

periode vermogen kunnen leveren.

vrijstelling energiebelasting op aardgas en kolen voor

3) Vergroten grootschalige batterijopslag en interconnectiecapaciteit2 om

elektriciteitsproductie.

tijds- en locatie-verschillen in vraag en opwek te verminderen.

• Onzekerheid in investeringsklimaat vanwege snel veranderende weten regelgeving.2
70682-Vertrouwelijk

1 Netbeheer Nederland (2023). Toekomstscenario’s – specifiek gebruikt gemaakt van het klimaatakkoord (ND) scenario voor percentages, link
2 TenneT (2023). Leveringszekerheid van elektriciteit in een volledig duurzaam elektriciteitssysteem, link

25

D. Klimaatimpact

70682-Vertrouwelijk

26

BIJLAGE D: KLIMAATIMPACT

Impact op concurrentiepositie bepaalt weglekeffect1
• Als de concurrentiepositie van Nederlandse elektriciteitscentrale
verslechtert, wordt er mogelijk meer elektriciteit geïmporteerd
vanuit buurlanden indien er voldoende capaciteit is op
interconnecties. Import vanuit Noorwegen is schoner dan productie
in Nederland, import uit Duitsland vervuilender. Historisch gezien

Emissies in landen met
interconnectiecapaciteit
met Nederland

Effect op het CO2-emissies is negatief vanwege weglekeffect, versnelde
ingroei hernieuwbare opwek compenseert mogelijk

uitwisselingscapaciteit het grootst.
• Volgens Frontier Economics leidt het instellen van een ambitieuze
nationale CO2-prijs tot 46% minder CO2-emissies door
elektriciteitsproductie in 2027 in Nederland. In 2030 tot 12%

Emissies in NL

werd altijd het meeste geïmporteerd uit Duitsland, daarmee is de

minder CO2-emissies.2 Echter, buiten Nederland stijgen de CO2-

De businesscase voor hernieuwbare opwek verbetert
Invoering van de maatregel zorgt voor een prijsverhogend effect over
de gehele breedte van de elektriciteitsmarkt door het ‘merit-order
effect’. Hierdoor stijgt de kale elektriciteitsprijs op momenten dat

Netto effect

emissies omdat buurlanden elektriciteit voor Nederland produceren.

( ) Negatieve impact t.o.v. huidige
situatie
De concurrentiepositie van
elektriciteitsproducenten in landen met
interconnectiecapaciteit met NL verbetert,
waardoor meer elektriciteit zal worden
geëxporteerd naar NL. Hiervoor is extra
elektriciteitsproductie benodigd wat leidt tot
meer CO2-emissie.

mogelijk.
70682-Vertrouwelijk

1 In deze slide ligt de focus op mogelijke effecten van een heffing op aardgas en kolen voor

elektriciteitsproductie vanuit CO2-perspectief. Indien er gesproken wordt over klimaatwinst, is het
meenemen van meerdere aspecten belangrijk, omdat klimaatwinst breder gezien moet worden dan
alleen CO2.
2 Frontier Economics en CE Delft. (2023). CPF for electricity generation and industry.

situatie
Er zullen geen verandering optreden op
Europese elektriciteitsmarkt door invoering van
deze maatregel, omdat het Europese speelveld
voor elektriciteitsproducenten niet aangetast
wordt.

( ) Positieve impact t.o.v. huidige
situatie

( / ) Mogelijk negatieve impact
t.o.v. huidige situatie

Meer import als gevolg van lagere
productievolumes (conventionele
elektriciteitscentrales en WKK;s) in NL. CO2emissies in NL zullen hierdoor afnemen.
Daarnaast groeit hernieuwbare opwek mogelijk
sneller in, waardoor de elektriciteitssector
eerder CO2-emissies reduceert.

Het Europese speelveld wordt niet aangetast.
Hernieuwbare opwek groeit mogelijk sneller in,
waardoor de elektriciteitssector eerder CO2emissies reduceert. Maar mogelijke uitfasering
van WKK's in sommige sectoren waardoor CO2intensiteit elektriciteitsproductie kan
toenemen.

( ) Mogelijk negatieve impact t.o.v.
huidige situatie

(?) Geen direct effect, maar mogelijk
op termijn positieve impact

Mogelijk negatieve impact door vervanging van
NLse productie door gemiddeld CO2intensievere stroom. Verwachting is dat de
import uit Duitsland het meest waarschijnlijk is
vanwege grote vermogens van de
interconnectiecapaciteit met Nederland.

Elektriciteitsproducenten in NL en landen met
interconnectiecapaciteit met NL zullen hun
productievolumes niet wijzigingen als gevolg
van deze maatregel. Hierdoor wordt er geen
verandering in CO2-emissie verwacht. Effect
van versnelde ingroei hernieuwbare opwek
heeft mogelijk positieve impact.

hernieuwbare elektriciteit niet prijszettend is. Door dit effect wordt de
businesscase van hernieuwbaar aantrekkelijk en versnelt de ingroei

( ) Neutrale impact t.o.v. huidige

Concurrentiepositie
elektriciteitsproducenten in NL verslechtert
en extra import is mogelijk

Concurrentiepositie elektriciteitscentrale
in NL blijft ongewijzigd

Scenario niet waarschijnlijk

27

BIJLAGE D: KLIMAATIMPACT

De ingroei van hernieuwbare elektriciteitsbronnen
zorgt voor verduurzaming van de elektriciteitsmix
• De totale levenscyclus broeikasgasemissies van hernieuwbare en

Life-cycle broeikasgasemissie per elektriciteitsbron1

kernenergie is aanzienlijk lager en minder variabel dan die van

De figuur laat de gemiddelde broeikasemissie intensiteit zien per elektriciteitsbron in g CO2-eq/kWh.

conventionele elektriciteitscentrales op fossiele brandstoffen.

constructie), operationele fase (o.a. brandstof en onderhoud) en ontmantelingsfase (sloop en

• Doordat hernieuwbare elektriciteitsbronnen ‘voorrang’ hebben in de

Deze berekening omvat de volledige levenscyclusuitstoot: Bouw (o.a. materiaalwinning en
recycling). Voor Nederlandse centrales kunnen de cijfers mogelijk afwijken.
2.000

elektriciteitsmix autonoom door de stage groei van hernieuwbare

1.500

opwek. Daarnaast zorgt de heffing voor een rendabelere businesscase voor hernieuwbaar wat mogelijk tot een snellere ingroei leidt.
• Op momenten dat de wind niet waait en/of de zon niet schijnt is er

g CO2-eq/kWh

merit-order vanwege lagere marginale kosten, verduurzaamt de

1.000

behoefte aan regelbaar vermogen. De elektriciteitsvraag moet te allen
middellange termijn zeer waarschijnlijk ingevuld worden door

conventioneel vermogen op fossiele energiedragers.
• De CO2-intensiteit van het regelbare vermogen bepaalt wat het
klimaateffect zal zijn indien een deel van de elektriciteitsproductie zich
naar het buitenland verplaatst.
• Doordat conventioneel vermogen steeds vaker worden ingezet op
momenten met piekbelasting en/of te weinig hernieuwbare opwek

neemt de efficiëntie van de centrales af. Het aan- en uitzetten en/of
op- en afregelen, van conventioneel vermogen komt niet ten goede
aan efficiëntie van elektriciteitscentrales.
1 NREL (2021). Life Cycle Greenhouse Gas Emissions from Electricity Generation: Update, link

0
Wind

zon-pv

Waterkracht Kernenergie

Gas

Olie

Kolen

Ingroei van hernieuwbare elektriciteitsbronnen verlagen CO2-intensiteit2,3,4
De figuur laat voor alle landen waarmee Nederland interconnectie heeft de gemiddelde historische
CO2-intensiteit van de elektriciteitsmix zien. Voor elk land is duidelijk dat de ingroei van hernieuwbare
elektriciteitsbronnen de CO2-intensiteit fors verlagen. Voor Noorwegen is alleen voor 2021 data
beschikbaar. Historisch gezien was CO2-intensiteit van elektriciteitsmix in Noorwegen altijd al laag
vanwege het grote aandeel waterkracht.
800

g CO2/kWh

tijde worden ingevuld. Dit regelbaar vermogen zal op de korte en

500

600
400
200
0
Nederland
1990

België
2000

Duitsland
2010

2021

Noorwegen

Denemarken

Verenigd
Koninkrijk

2 EEA (2023). Greenhouse gas emission intensity of electricity generation in Europe, link

70682-Vertrouwelijk

3 Staffell (2017). Measuring the progress and impacts of decarbonising British electricity, link
4 Electricitymaps (2023). Link

28

BIJLAGE D: KLIMAATIMPACT

Het productiepark in buurlanden en capaciteit op
interconnecties zijn mede bepalend voor klimaateffect
Een ongelijk speelveld zorgt in de basis voor verplaatsing van productie

Gemiddelde elektriciteitsproductie in 2021 per elektriciteitsbron in GW1

naar het buitenland.

De figuur geeft het gemiddeld vermogen per elektriciteitsbron weer per land. Vooral het

Als de maatregel leidt tot oneerlijke concurrentie voor Nederlandse

conventionele vermogen is interessant, omdat op momenten met weinig wind en zon in Nederland
de productie uit deze bronnen in het buitenland vaak ook laag is. Waterkracht is hierop een

elektriciteitsproducenten ten opzichte van hun buitenlandse concurrenten,

uitzondering. *Alle kerncentrales in Duitsland zijn inmiddels uitgefaseerd.

kan dit leiden tot verschuiving van de productie naar het buitenland. Het

Gem.
CO2-intensiteit:

klimaateffect hangt af van de CO2-intensiteit van het productiepark in het

5,5

0,4

2,4

17,1
7,5*

5,3

5,2

453 g/kWh1

aangezien niet alle landen in staat zijn om elektriciteit te exporteren.

biedingszones, waardoor extra transport niet altijd mogelijk is

6,0

1,7

0,5

0,4

4,0

1,2

27 g/kWh1

0
0,7 1,9 0,2

268 g/kWh1

0,7

-2

-4

-2

0

1

20
8

4

5

4

1

5

3

0

0

1

0

2

0

Netto export vanuit NL naar VK

0,2

1,0

-8

-8

-7

-7

-6

-4

-4

Interconnectie

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Olie

Kolen

1,2 0,4 0,6

Overig

5,6

Zon

Nucleair

2,2

Wind

5,0
267 g/kWh1

Waterkracht

2 CLO (2022) Interconnectiecapaciteit elektriciteit, 2015 – 2021, link

14

0,7

0,3

12,3

Biomassa

70682-Vertrouwelijk

1 Electricitymaps (2023). Link

16

-9

Netto import vanuit DK naar NL

mogelijk, omdat elektriciteit naar Nederland moet worden
centrales in Nederland alsnog elektriciteit moeten leveren.

-8

0,7

0,1

een deel van de opwek naar het buitenland verplaatst, is niet altijd
getransporteerd. Als er onvoldoende capaciteit is, zullen conventionele

-7

Netto import vanuit DE naar NL

6

Gas

interconnecties vaak zwaar belast. Extra transport, veroorzaakt doordat

-12
24

Netto import vanuit NO naar NL

15,5

Limiterend is de capaciteit van de interconnecties. Bij prijsverschillen
tussen biedingszones (meestal overeenkomend met landgrenzen) worden

Import-exportbalans in
TWh2

13,0

waterkracht. Ook moet rekening worden gehouden met de mogelijkheid

Maar interconnecties worden zwaar belast bij prijsverschillen tussen

2,1

0,4 1,2 0,5

152 g/kWh1

Noorse elektriciteit heeft een zeer lage CO2-intensiteit dankzij
van buurlanden om in hun eigen elektriciteitsbehoefte te voorzien,

Interconnectie
in GW

Netto export vanuit NL naar BE

buitenland. Duitsland gebruikt veel kolencentrales, wat CO2-intensief is,
terwijl België een lagere CO2-intensiteit heeft vanwege kernenergie.

Productiecapaciteit in GW

capaciteit met
NL2

29

E. Wetgeving & Europese
context

70682-Vertrouwelijk

30

BIJLAGE E: WETGEVING & EUROPESE CONTEXT

Duurzame alternatieven ook energiebelastingplichtig als
vrijstelling vervalt: noodzaak te differentiëren
Afschaffing van inputvrijstelling ook zorgt voor belasting op duurzame

Huidige situatie: duurzame alternatieven ook belast

alternatieven
Verhoogde
brandstofkosten

Duurzame energiedragers worden momenteel fiscaal gelijk behandeld
als fossiele energiedragers.
• Bij opheffing van de vrijstelling voor elektriciteitsproductie voor
aardgas worden momenteel ook groen gas en waterstof belast. Dit is

Verhoogde
marginale kostprijs

Aardgas/kolen
Groen gas

EB*

Elektriciteitscentrale

Waterstof
*Energiebelasting

contrair aan het doel van de maatregel, waarmee fossiele subsidies
worden verminderd. Dit is politiek gezien niet de bedoeling en is voor
marktpartijen moeilijk te accepteren.
• Een verlaagd energiebelastingtarief voor waterstof wordt ontwikkeld,
maar is nog niet van toepassing in de praktijk1. Dit biedt een
oplossing voor waterstof, maar niet voor groen gas en het bijmengen

van waterstof in het gasnet.

Toekomstige situatie: waterstof verlaagd, groen gas en bijmenging niet
vrijgesteld
Verhoogde
brandstofkosten

Aardgas/kolen
Groen gas

Elektriciteitscentrale

• Het is wenselijk om het verlaagd energiebelastingtarief voor waterstof
ook toe te passen op duurzame waterstofderivaten, zoals groene
ammoniak, welke ook als brandstof kunnen dienen voor
elektriciteitscentrales.
70682-Vertrouwelijk

1 Kamerbrief over voorjaarsbesluitvorming Klimaat, link

Geen effect op
productieprijs

Impact op waterstofderivaten onbekend

Wenselijke situatie: alle duurzame alternatieven vrijgesteld

waterstof te handhaven. Hierdoor stimuleer je de verduurzaming van
de elektriciteitsproductie.

Elektriciteitscentrale

EB*

Waterstof

Fiscale differentiatie tussen fossiel en duurzaam als voorwaarde
• Logisch zou dan zijn om de vrijstelling alleen voor groen gas en

Verhoogde
marginale kostprijs

Aardgas/kolen

EB*

Verhoogde
marginale kostprijs

Verhoogde
brandstofkosten
Elektriciteitscentrale

Groen gas
Elektriciteitscentrale

Waterstof

Geen effect op
productieprijs

Inclusief waterstofderivaten

31

BIJLAGE E: WETGEVING & EUROPESE CONTEXT

WKK's in de glastuinbouw krijgen te maken met
meerdere fiscale prikkels om de sector te verduurzamen
WKK's in de glastuinbouw krijgen mogelijk met meerdere verschuivingen
op fiscaal vlak te maken:
• Er staat op dit moment ca. 2.700 MWe opgesteld vermogen1. Op dit
moment wordt een groot deel van verbruikte gas niet belast.
Wetgeving is in de maak om per 2025 een aantal wijzigingen door te
voeren2:

• Afschaffen verlaagd tarief glastuinbouw
• Afschaffen inputvrijstelling eigen verbruik
• Afschaffen inputvrijstelling elektriciteit aan net.

Huidig tarief + voorgesteld tarief
energiebelasting (eurocent per m3)
Belastingschijf

Schijf 1a: 0 – 800 m3
Schijf 1b: 800 – 170.000 m3

2023

48,98

Verlaagd tarief GTB
(eurocent per m3)

2025

2030

48,98

48,98

67,2

74,3

2023

2025

2030

7,87

8,78

9,17

Schijf 2: 170.000 – 1 mln m3

9,62

28,9

57,8

3,63

10,90

12,45

Schijf 3: 1 mln – 10 mln m3

5,11

18,7

45,5

5,11

18,70

21,81

Schijf 4: > 10 mln m3

3,92

4,8

7,2

3,92

4,87

4,90

Werking WKK
Output (warmte en elektriciteit)

Input (gas)
Gas voor elektriciteitsproductie eigen verbruik

WKK

Elektriciteit eigen verbruik

Fiscale regelingen belasten gasverbruik WKK's in glastuinbouw

Gas voor elektriciteitsproductie voor net

Elektriciteit voor net

• Waar in de huidige fiscale regeling het gasverbruik (input) niet werd

Gas voor warmteproductie eigen verbruik

Warmte eigen verbruik

belast, gaat het gasgebruik door het afschaffen van de input

Belast?

vrijstellingen wél belast worden.
• De voorgestelde fiscale regelingen hebben geen gevolg voor de

Input/Output

Huidige
fiscale
regeling

Afschaffen
inputvrijstelling
eigen verbruik

Afschaffen
inputvrijstelling
elektriciteit aan net

Gas voor elektriciteitsproductie eigen
verbruik

Nee

Ja

Nee

Gas voor elektriciteitsproductie voor net

Nee

Nee

Ja

Gas voor warmteproductie eigen verbruik

Nee

Ja

Nee

Elektriciteit eigen verbruik

Nee

Nee

Nee

Elektriciteit voor net

Ja

Ja

Ja

Warmte eigen verbruik

Nee

Nee

Nee

belasting op de elektriciteit en warmte (output) die uit de WKK
komt: alleen de elektriciteit voor het net blijft belast.

70682-Vertrouwelijk

1 CBS (2021). Elektriciteit; productie en productiemiddelen. Totaal installaties met WKK, link
2 Rijksoverheid(2023). Afbouw fossiele subsidies voor bedrijven, link
3 Glastuinbouw Nederland. Integraal overzicht tarieven energiebelasting, link

32

BIJLAGE E: WETGEVING & EUROPESE CONTEXT

De EU beoogd een geharmoniseerd pakket aan maatregelen
uit te rollen waarbij dubbele belastingen worden voorkomen
Europees energiebeleid
• ETD: Differentieert in belastingen van energiedragers op
basis van energetische waarde en milieubelasting. De ETD
stelt dat alle energiedragers die worden gebruikt voor de
productie van elektriciteit niet belast mogen worden, tenzij
dit vanuit het oogpunt van het milieubeleid vereist is.
• RED III: Stelt (verhoogde) eisen voor het aandeel
hernieuwbare energie in de energiemix.

Impact van Europees energiebeleid
• ETD: Doordat elektriciteitssector op Europees niveau
gestuurd wordt door de ETS-systematiek, zijn de
vooruitzichten voor de elektriciteitssector eenduidig.
Namelijk een steeds hogere emissierechtprijs. Omdat
lidstaten zelf extra maatregelen mogen doorvoeren, kan
uitwerking nationale maatregelen sterk verschillen tussen
lidstaten.
• RED III: De behoefte aan hernieuwbare elektriciteit zal naar
verwachting sterk toenemen door de verhoogde eisen in de
RED III ten aanzien van hernieuwbare energie in de
energiemix.

(Europees) CO2 beleid
• EU-ETS: Beprijst fossiele CO2-uitstoot, indirecte stimulans
voor alternatieven op EU-schaal.
• CO2-heffing(en): Belast CO2-uitstoot, in aanvulling op ETS.
Lidstaat specifiek.

Impact van (Europees) CO2 beleid
• EU-ETS: Door toepassing van de ETS-systematiek, zijn de
vooruitzichten voor de elektriciteitssector op Europees
niveau eenduidig. Namelijk een steeds hogere
emissierechtprijs.
• CO2-heffing(en): Lidstaat specifieke CO2-heffingen leiden in
vrijwel geen enkel land tot een kostenverhoging in de
elektriciteitssector, omdat de elektriciteitssector vaak
uitgezonderd is van deze CO2-heffing of doordat de
emissierechtprijs hoger is dan de nationale CO2-heffing.

70682-Vertrouwelijk

33

BIJLAGE E: WETGEVING & EUROPESE CONTEXT

Europees energiebeleid

Energie

Energy Tax Directive (ETD)1
Is een Europees raamwerk voor de belasting van energieproducten, zoals elektriciteit, benzine en aardgas. Het raamwerk heeft als doel duurzame
alternatieven en energie-efficiëntie te stimuleren. Daarnaast beoogt de ETD het Europese speelveld gelijk te houden. De ETD legt
minimumbelastingtarieven op voor de verschillende energiedragers, die lidstaten mogen verhogen. Het raamwerk is recentelijk herzien om in lijn te
komen met het Europees klimaatbeleid. Belangrijkste factoren zijn 1) verbreden van het aantal belastbare energiedragers, 2) belastingvoet
producten in lijn brengen met energetische content en impact op klimaat, en 3) aantal uitzonderingen minimaliseren. Ten aanzien van
elektriciteitsproductie schrijft de ETD voor dat alle energiedragers die worden gebruikt voor de productie van elektriciteit niet belast
mogen worden, tenzij dit vanuit het oogpunt van het milieubeleid vereist is2.
Conclusie: Een belasting op aardgas en kolen voor de productie van elektriciteit is toegestaan volgens Europese wetgeving, maar heeft vanuit de
EU niet de voorkeur, omdat hiermee een niet geharmoniseerd pakket aan maatregelen ontstaat, welke ook mogelijk leidt tot dubbele belasting. De
ETD beoogd een geharmoniseerd pakket aan maatregelen uit te rollen waarbij dubbele belastingen worden voorkomen3. Toch laat de Europese
wetgeving ruimte aan lidstaten om energiedragers voor elektriciteitsproductie te belasten.

Renewable Energy Directive (RED III)
Geeft bindende doelen voor het aandeel hernieuwbare energie in het finaal energieverbruik. In maart 2023 zijn deze doelen opgehoogd van 35%
naar 42,5% met als streven 45% in 20303. Om deze doelen te realiseren zal een grote vraag ontstaan naar hernieuwbare energiedragers, welke
binnen de EU geproduceerd worden door middel van hernieuwbare opwek of Europa binnenkomen via import.
Conclusie: Om het ambitieuze doel van 42,5% hernieuwbare energie in het finaal energieverbruik te realiseren zal een grote vraag ontstaan naar
hernieuwbare energiedragers, welke binnen de EU geproduceerd worden door middel van hernieuwbare opwek of import. De REDIII stimuleert
daarmee indirect de vraag naar hernieuwbare elektriciteit.

1 KPMG (2021). Energy Taxation Directive, link

70682-Vertrouwelijk

2 PWC (2021). Proposed Changes Energy Tax Directive, link
3 European Parliament (2022). Revision of the Energy taxation Directive: Fit for 55 package, link
4 ECEEE (2023). Renewable Energy Directive, link

34

BIJLAGE E: WETGEVING & EUROPESE CONTEXT

Europees emissiebeleid

Emissie

EU-Emission Trading System (ETS)
EU-ETS zorgt voor gestage afbouw van emissies door het aantal emissierechten door de tijd te laten afnemen. Dit geldt voor een gedefinieerd aantal
sectoren, waaronder de elektriciteitssector. Doordat handel in deze rechten mogelijk is, ontstaat een marktprijs voor de emissie van fossiele CO2.
Hierdoor is het vermijden van uitstoot, door de inzet van duurzame alternatieven rendabeler geworden of wordt de onrendabele top verkleind. Vanaf
2026 wordt de uitgifte van ‘gratis’ emissierechten afgebouwd, wat de stimulansen zal vergroten.
Conclusie: Het EU-ETS beprijst de inzet van fossiele energiedragers voor elektriciteitsproductie al in alle Europese lidstaten. Door de systematiek
van EU-ETS worden emissierechten naar verwachting steeds duurder waardoor elektriciteitsproductie op basis van fossiele energiedragers ook
duurder wordt in verhouding tot hernieuwbare elektriciteitsproductie.

CO2(equivalente) heffingen
In aanvulling op het ETS hebben zo’n twintig lidstaten (waaronder Nederland), CO2-heffingen in een of andere vorm. EU-lidstaten variëren in de
mate waarin verschillende sectoren en broeikasgassen worden belast en tegen welk bedrag. Prijzen variëren tussen 122 €/ton2 (2023, Zweden) en
0,07 €/ton1 (2022, Polen). Ook het percentage van de broeikasgassen varieert. Zo zijn in Spanje alleen gefluoreerde gassen belast (zo’n 2% van de
totale broeikasgasemissies) en wordt in Liechtenstein zo’n 81% van de broeikasgasemissies belast.
Welke sectoren betrokken zijn, varieert ook. In Nederland zijn de EU-ETS-sectoren aangevuld met een aantal specifieke sectoren. Voor de ETSsectoren dient de heffing als een minimumprijs voor de CO2. In andere landen (Zweden) zijn ETS-sectoren vrijgesteld van nationale heffingen.
Conclusie: Lidstaten nemen in verschillende mate zelf het voortouw om emissies verder te drukken. Voor de elektriciteitssector blijft veelal het EUETS leidend, waardoor een CO2-heffing niet van toepassing is op deze sector. Lidstaat specifieke heffingen staan enigszins op gespannen voet met
de ETD, vanwege het ontbreken van uniformiteit in belastingregimes ten aanzien van energiedragers tussen lidstaten.

1 Tax Foundation (2022) Carbon Taxes in Europe, link

70682-Vertrouwelijk
2 Government Offices of Sweden (2023) Sweden’s Carbon Taks, link

35

BIJLAGE E: WETGEVING & EUROPESE CONTEXT

Nederland werkt aan omvangrijke wetgeving voor
elektriciteitssector ten opzichte van andere lidstaten
Belasting op fossiele
brandstof voor
elektriciteitsproductie

Normering
elektriciteitssector
fossielvrij

Verbod op kolenstook

CO2-heffing

Elektriciteitssect
or ETS-plichtig

Energiebelasting bij
eindgebruiker

Wordt overwogen1.

Wordt overwogen in
20352.

Ja, in 20303.

Ja4.

Ja5.

Ja, per volume5. Grootverbruikers
betalen minder belasting per
volume..

Nee6.

Nee, doelstelling om in
2035 fossielvrij te zijn7.

Ja, uiterlijk 20388.

Ja, maar elektriciteitssector
is hiervan uitgezonderd
vanwege ETS-verplichting9

Ja6.

Ja, per volume6.

Ja, o.a. voor kolen, maar
impact is zeer beperkt.
Aardgas is vrijgesteld10.

Nee.

Nee, België heeft geen
kolencentrales, waardoor
niet relevant.

Nee.

Ja10.

Ja10.

Nee11.

Nee.

Ja, in 202212. Door
energiecrisis tijdelijk
uitgesteld13.

Ja, maar elektriciteitssector
is hiervan uitgezonderd
vanwege ETS-verplichting9

Ja11.

Ja. Sommige sectoren zijn
uitgezonderd. ETS-plichtige bedrijven
betalen minder11.

Ja, maar o.a. kolen en

Nee.

Nee, maar kolencentrales
waarschijnlijk niet meer
rendabel in 203015.

Ja.

Ja14.

Ja14.

Nee.

Ja, doelstelling 202517.

Nee.

Ja16.

Ja, per volume16. Grootverbruikers
betalen minder belasting per volume.

Nee18.

Nee, doelstelling om in
2040 fossielvrij te zijn19.

Nee, Zweden heeft geen
kolencentrales meer,
waardoor niet relevant20.

Ja, maar elektriciteitssector
is hiervan uitgezonderd21.

Ja21.

Ja, per volume21.

Nee22.

Nee, doelstelling in 203023.

Nee, verwachting is uiterlijk
in 2028 geen kolencentrales
te hebben24.

Ja, maar elektriciteitssector
is uitgezonderd vanwege
ETS-verplichting25.

Ja25.

Ja. Grootverbruikers (commerciële
toepassing) betalen minder
belasting22.

aardgas zijn vrijgesteld14
Ja, o.a. voor kolen en
aardgas. Impact is maar

.

zeer beperkt16.

70682-Vertrouwelijk

36

BIJLAGE E: WETGEVING & EUROPESE CONTEXT

Bronnen bij slide 37
1 Dit onderzoek verkent de impact van een mogelijke belasting op fossiele brandstoffen voor elektriciteitsproductie

2 Rijksoverheid (2023). Extra pakket maatregelen dicht gat tot klimaatdoel 2030, link
3 Overheid (2019). Wet van 11 december 2019, houdende Regels voor het produceren van elektriciteit met behulp van kolen, link
4 NEA (2021). CO2-heffing algemeen, link
5 OECD (2019). Taxing energy use in the Netherlands, link
6 OECD (2019). Taxing energy use in Germany, link
7 Reuters (2023). Germany aims to get 100% of energy from renewable sources by 2035, link
8 Die Bundesregierung (2023). Von der Kohle zur Zukunft, link
9 CEP (2019). Carbon Pricing in France & Germany, link

10 OECD (2019). Taxing energy use in Belgium, link
11 OECD (2019). Taxing energy use in France, link
12 IEA (2021). Energy Policy Review France, link
13 RFI (2022). France reboots coal-fired power plant to boost winter electricity supplies, link
14 OECD (2019). Carbon Pricing in France & Germany, link
15 IEA (2021). Energy Policy Review Spain, link
16 OECD (2019). Taxing energy use in Italy, link
17 IEA (2023). Energy Policy Review Italy, link
18 OECD (2019). Taxing energy use in Sweden, link
19 IRENA (2020). Innovative solutions for 100% renewable power in Sweden, link
20 SMART CITY SWEDEN (2020). The last coal power plant in Sweden has closed – two years ahead of schedule, link
21 Government (2018). Sweden’s draft integrated national energy and climate plan, link
22 OECD (2019). Taxing energy use in Denmark, link
23 Denmark. Denmark is a laboratory for green solutions, link
24 Danskindustri (2021). Global Danish export potential when coal is phased out of electricity production, link
25 CEP (2022). Denmark’s Green Tax Reform: G20 Countries Should Take Notice, link

70682-Vertrouwelijk

37

F. Overzicht
elektriciteitscentrales en
WKK's

70682-Vertrouwelijk

38

BIJLAGE F: OVERZICHT ELEKTRICITEITSCENTRALES EN WKK’S

Overzicht aardgas en kolen gestookte
elektriciteitscentrales
Bedrijf

Europoort Utility
Partners

70682-Vertrouwelijk

Centrale

Type brandstof

Elektrisch vermogen (MW)

Maximum rendement (%)

Clauscentrale

Aardgas

1304

55-60

Centrale Moerdijk

Aardgas

426

50-55

Magnum

Aardgas

1320 (3x 440)

55-60

Eemshavencentrale

Steenkolen/biomassa

1560

43-48

Rijnmond Energie

Aardgas

810

55-60

Sloecentrale

Aardgas

870 (2x 435)

55-60

Maasstroom Energie

Aardgas

427

50-55

Maximacentrale

Aardgas

880 (2x 440)

55-60

Eemscentrale

Aardgas

1750 (5x 350)

50-55

Centrale Bergum

Aardgas

140 (2x 70)

37-42 & 55-60

Centrale Diemen

Aardgas

701 (435 + 266)

48-53 & 55-60

Velsen 24 & Velsen 25

Aardgas/hoogovengas

725 (350 + 375)

40-45 & 55-60

Hemweg 9

Aardgas

440

55-59

Enecogen

Aardgas

870 (2x 435)

55-60

Europoort Utility Partners

Aardgas

24

55-60

Centrale Maasvlakte

Steenkolen/biomassa

1070

43-48

Onyx Centrale

Steenkolen/biomassa

731

43-48

1 Wikipedia (2023). Lijst van elektriciteitscentrales in Nederland, link
2 Global Energy Monitor (2023). Gobal gas plant tracker, link

39

BIJLAGE F: OVERZICHT ELEKTRICITEITSCENTRALES EN WKK’S

Overzicht grootschalige aardgas gestookte
warmtekrachtkoppelingen
Bedrijf

70682-Vertrouwelijk

Centrale

Type brandstof

Type eenheid

Elektrisch vermogen (MW)

Centrale Swentibold (WKC-S)

Aardgas

STEG/WKC

230

Centrale RoCa-1, Roca-2 & Roca-3

Aardgas

Gasturbine/WKC & STEG/WKC

264 (2x 24 + 220)

Centrale Leiden

Aardgas

STEG/WKC

85

Energiecentrale Den Haag

Aardgas

STEG/WKC

107

Maasvlakte UCML

Aardgas

Gasturbine/WKC

70

Centrale Merwedekanaal (Merwede-11 & Merwede-12)

Aardgas

STEG/WKC

103 + 225

Lage Weide (Lage Weide 6)

Aardgas

STEG/WKC

248

Eurogen (ook van Airliquide)

Aardgas

Gasturbine/WKC

130

Pergen

Aardgas

Gasturbine/WKC

300

Delesto 1

Aardgas

Gasturbine/WKC

169

Delesto 2

Aardgas

Gasturbine/WKC

360

Salinco

Aardgas

STEG/WKC

60

Dow

Aardgas

Gasturbine/WKC

369 (3x123)

Helmond 1

Aardgas

STEG/WKC

25

Helmond 2

Aardgas

STEG/WKC

25

IJmond

Aardgas/hoogovengas

STEG/WKC

144

1 Wikipedia (2023). Lijst van elektriciteitscentrales in Nederland, link
2 Global Energy Monitor (2023). Gobal gas plant tracker, link

40

Uitvoerend team

Klara Schure

Max Coenen

Renze Straatsma

Bert den Ouden

Managing Consultant

Consultant

Consultant

Geassocieerd Consultant

70682-Vertrouwelijk

41

Berenschot

www.berenschot.nl
linkedin.com/berenschot

70682-Vertrouwelijk