Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-20

Europese Raad

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 1535

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 mei 2020
Op 23 april jl. hebben de leden van de Europese Raad afgesproken om de
top met de landen van de Westelijke Balkan via videoconferentie te
houden op 6 mei aanstaande. De videoconferentie volgt op de Sofia Top1
in 2018 waar besloten werd om de samenwerking tussen de EU en de
Westelijke Balkan-landen op het gebied van connectiviteit, veiligheid en
de rechtsstaat te versterken.
Minister-President Rutte is helaas verhinderd. De Luxemburgse premier
Bettel zal hoogst waarschijnlijk mede namens Nederland en België
interveniëren. Naast de onderwerpen zoals uiteengezet in de geannoteerde agenda die uw Kamer reeds toekwam, zal premier Bettel ook
ingaan op het belang van regionale samenwerking, in tijden van crisis
maar vooral ook daarna.
Op 29 april jl. presenteerde de Commissie een mededeling over steun aan
de Westelijke Balkan in de bestrijding van Covid-19 en het post pandemie
herstel (COM(202)315) ter voorbereiding op de Top. Middels deze brief wil
ik uw Kamer informeren over deze mededeling en de grondhouding van
het kabinet2. Omwille van tijdige informatievoorziening en gelet op de
snelheid van het Brusselse besluitvormingsproces vervangt deze brief het
BNC-fiche over de mededeling. Een bredere mededeling over economische vooruitgang en investeringen in de Westelijke Balkan, initieel
voorzien voorafgaand aan deze top, zal in het najaar worden gepubliceerd.

1

Zie voor Geannoteerde agenda: Kamerstuk 21 501-20, nr. 1324 en verslag: Kamerstuk
21 501-20, nr. 1341.
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

kst-21501-20-1535
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-20, nr. 1535

1

Mededeling steun aan de Westelijke Balkan in de bestrijding van Covid-19
en het post-pandemie herstel
De Westelijke Balkan is een integraal onderdeel van Europa en een
geostrategische prioriteit van de EU, schrijft de Commissie. Het is in het
EU-belang om de stabiliteit en welvaart van de regio te blijven bevorderen
en op onze gedeelde strategische belangen voort te bouwen, aldus de
Commissie.
De EU heeft een steunpakket van meer dan EUR 3,3 mld. gemobiliseerd
voor de burgers van de Westelijke Balkan, grotendeels bestaande uit
leningen. In het steunpakket worden middelen van de EU-instellingen,
lidstaten en financiële instellingen, met name de Europese Investeringsbank, gecombineerd.
Het pakket bestaat uit de volgende onderdelen:
– EUR 38 mln. voor onmiddellijke noden voor de gezondheidssector uit
reallocaties van pre-accessiegelden;
– EUR 4,5 mln. aan onmiddellijke humanitaire hulp voor kwetsbare
vluchtelingen en migranten voor bescherming, steun aan alleenreizende minderjarigen en gezondheidszorg (waaronder Covid-19
paraatheid);
– EUR 8 mln. noodhulp aan in de Westelijke Balkan gestrande migranten
en vluchtelingen vanuit het Instrument voor bijdrage aan stabiliteit en
vrede (IcSP);
– EUR 389 mln. voor sociale en economische herstelbehoeften, o.a.
gefinancierd vanuit reallocaties van pre-accessiefondsen;
– EUR 455 mln. voor een economisch herstelpakket voor de regio in
nauwe samenwerking met de Internationale Financiële Instellingen
(IFI’s);
– een voorstel voor EUR 750 mln. aan macro-financiële bijstand die
bijdraagt aan het oplossen van betalingsbalansproblemen waarover
uw Kamer een separate appreciatie ontvangt; en
– een steunpakket van EUR 1,7 mld. van de Europese Investeringsbank
(EIB).
Het EU Solidariteitsfonds, open voor landen die de toetredingsonderhandelingen hebben aangevangen, kan daarnaast nu ook voor crises op het
gebied van de volksgezondheid worden ingezet.
Sinds de Covid-19 uitbraak hebben Westelijke Balkan-landen het Union
Civil Protection Mechanism (UCPM) voor noodhulp na rampen geactiveerd. Deelnemende landen kunnen bijdragen en steun ontvangen
middels dit mechanisme, zoals bevoorrading van medische apparatuur.
Middels het UCPM zijn gestrande burgers uit de Westelijke Balkan
gerepatrieerd. De Commissie spreekt in de Mededeling haar waardering
uit voor de waardevolle steun die de Westelijke Balkan heeft geleverd aan
de EU en directe buurlanden op het gebied van medisch personeel en
apparatuur.
Daarnaast vindt er gezamenlijke aanbesteding van medische apparatuur
plaats. De regio is uitgezonderd van het export autorisatie mechanisme
voor persoonlijke beschermingsmiddelen en de landen ontvangen
testmateriaal van het European Commission’s Joint Research Centre. Ook
zijn de green lanes uitgebreid naar de Westelijke Balkan, om spoedige
doorloop van essentiële goederen in de regio te verzekeren.
De Westelijke Balkan zal voortdurende steun nodig hebben om de impact
van de Covid-19 crisis het hoofd te kunnen bieden schrijft de Commissie.
Nadat de directe noden om de pandemie in te dammen verlicht zijn, zal
een nieuwe fase van nauwe samenwerking beginnen om de zware

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-20, nr. 1535

2

socio-economische impact van de crisis aan te pakken. Later dit jaar zal de
Commissie een economisch- en investeringsplan voor de regio publiceren, waarmee onder andere private-sector ontwikkeling, connectiviteit,
digitalisering, de groene agenda, het tegengaan van braindrain en sociale
investeringen ondersteund zullen worden. Hierover zal uw Kamer te zijner
tijd een appreciatie ontvangen.
Het herstel van de huidige crisis vereist van de landen in de regio dat zij
hun hervormingsverplichtingen nakomen en tastbare resultaten boeken in
de implementatie. Dit is tevens cruciaal om hun Europees perspectief te
realiseren, aldus de Commissie. Naast voortdurende economische
hervormingen vereist dit een sterkere focus op de rechtsstaat, het
functioneren van democratische instanties en openbaar bestuur, zo
schrijft de Commissie. Specifiek is het van groot belang dat de noodmaatregelen die tijdens de crisis genomen worden niet ten koste gaan van
fundamentele principes en waarden en dat de maatregelen proportioneel
en tijdelijk zijn en onderworpen aan democratisch toezicht, aldus de
Commissie. Daarnaast stelt de Commissie dat het essentieel is om de
actieve betrokkenheid op het gebied van veiligheid, migratie en grensbeheer voort te zetten.
Appreciatie
Het kabinet onderschrijft het belang van stabiliteit en welvaart in de
Westelijke Balkan voor de EU. Tevens ondersteunt het kabinet het
Europees perspectief van de landen in de Westelijke Balkan. Hiertoe
hanteert het kabinet, zoals uw Kamer bekend, een strikte en faire
benadering t.a.v. uitbreiding.
Het kabinet is solidair met de Westelijke Balkan in deze crisis en
verwelkomt het alomvattende EU-steunpakket voor de regio, gefinancierd
uit bestaande middelen. De COVID-19 crisis heeft niet alleen geleid tot een
ongekende druk op de gezondheidsstelsels in de regio, maar brengt ook
aanzienlijke economische schade mee. De Wereldbank schetst momenteel
een recessie in de regio met een krimp van 3,1% tot 5.7% afhankelijk van
de duur van de maatregelen, terwijl zonder de Covid-19 crisis juist een
groei van 3.2% tot 4.1% werd verwacht. Daar waar de economie afhankelijk is van toerisme is de schade nog groter. De Westelijke Balkan-landen
hebben dan ook economische maatregelen genomen gericht op liquiditeit
van het bedrijfsleven en het tegengaan van werkloosheid.
Het kabinet is positief over het feit dat verschillende EU-instanties hebben
samengewerkt bij de totstandkoming van dit omvangrijke pakket.
Daarnaast verwelkomt het kabinet de combinatie van EU-instrumenten in
het pakket. Door binnen de EU intensief samen te werken wordt de
slagkracht van de EU vergroot en neemt de zichtbaarheid in de regio toe.
Door goed af te stemmen wordt duplicatie voorkomen en wordt versnippering tegengegaan. Hierbij is het van groot belang dat iedere betrokken
instelling handelt vanuit de eigen expertise en toegevoegde waarde, zodat
de acties van instellingen elkaar versterken en concurrentie wordt
voorkomen. Het kabinet steunt het vrijspelen van middelen middels
herallocatie van bestaande EU-middelen. Daarnaast verwelkomt het
kabinet in het bijzonder de aandacht in het pakket voor de behoeften van
kwetsbare groepen als vluchtelingen en irreguliere migranten.
Ook onderschrijft het kabinet de nadruk die de Commissie legt op het
belang van rechtsstaatshervormingen in de regio. Buitengewone
maatregelen in het kader van de bestrijding van Covid-19 zijn in de ogen
van het kabinet geoorloofd en wenselijk vanuit het oogpunt van de
bescherming van de volksgezondheid. Maar het kabinet acht het, net als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-20, nr. 1535

3

de Commissie, van belang dat de noodmaatregelen die tijdens de crisis
genomen worden voldoen aan vereisten van noodzakelijkheid, proportionaliteit en tijdelijkheid en tevens fundamentele rechten respecteren en
onderworpen zijn aan democratische controle. Dergelijke maatregelen
dienen daarnaast de fundamentele waarden en beginselen van internationale verdragsverplichtingen te respecteren.
Het kabinet is het eens met de Europese Commissie dat tegelijkertijd
langere termijn agenda’s zoals de groene en digitale transities en de
connectiviteitsagenda richting moeten blijven geven aan de inzet. De
Commissie komt in het najaar met een mededeling over een economischen investeringsplan voor de regio waarin deze agenda’s worden meegenomen. Zoals uw Kamer bekend is het kabinet van mening dat het
verbeteren van de socio-economische omstandigheden van belang is
voor het toekomstperspectief van de bevolking van de Westelijke Balkan
en kan bijdragen aan meer evenwichtigere samenlevingen. Daarnaast kan
het kansen bieden aan het Nederlandse bedrijfsleven en is het van belang
om irreguliere migratie tegen te gaan. Zoals uw Kamer bekend steunt het
kabinet ook de inspanningen van de Commissie ter verbetering van de
transport- en energieverbindingen en ter bevordering van digitalisering in
de Westelijke Balkan. Het is dan ook goed dat hier in deze en de toekomstige mededeling aandacht voor is.
Bevoegdheid, subsidiariteit, proportionaliteit
Het kabinet heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de
bevoegdheid voor deze mededeling. Op het terrein van economische,
financiële, en technische samenwerking met derde landen is sprake van
een gedeelde bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten (zie artikel 4,
lid 1, VWEU). Het kabinet heeft een positieve grondhouding ten aanzien
van de subsidiariteit van de mededeling. Ondersteuning voor de
zorgstelsels en het herstel van (macro-)economische stabiliteit in de
Westelijke Balkan-landen kan niet in afdoende mate worden bereikt door
bijstand door afzonderlijke lidstaten, maar kan beter worden bereikt door
de Europese Unie als geheel vanwege de grotere slagkracht van de Unie.
Het kabinet heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de
proportionaliteit. Het pakket aan hulpmaatregelen van de Commissie gaat
niet verder dan noodzakelijk en het kabinet acht het geschikt om de
Westelijke Balkan-landen te ondersteunen in gezondheidszorg en
economisch herstel in tijden van de Covid-19 pandemie. Ook is er
rekening gehouden met de bijdragen die andere multilaterale instellingen
zullen leveren.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-20, nr. 1535

4