Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1407
Vragen van het lid Van Gerven (SP) aan de Minister voor Medische Zorg over
de zesvoudige prijsstijging van kankermedicijn veroorzaakt door Novartis
(ingezonden 10 januari 2019).
Antwoord van Minister Bruins (Medische Zorg) (ontvangen 4 februari 2019).
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht «Farmaceut vraagt zesvoudige voor
kankermedicijn»?1
Antwoord 1
Dit is een voorbeeld van hoe het niet moet: een forse prijsverhoging zonder
onderbouwing. In het belang van patiënten mogen we van de sector nieuwe
geneesmiddelen tegen redelijke prijzen verwachten. In dit geval is er sprake
van het naar de markt brengen van een bestaande behandeling tegen een
excessief hoge prijs. Ik keur dit af.
Ik vind het positief dat een fabrikant een bestaande apotheekbereiding laat
registreren bij de geneesmiddelenautoriteiten. Het is immers een groot goed
dat bij registratie de veiligheid, werkzaamheid en kwaliteit van het geneesmiddel worden getoetst. Lutathera heeft bij die registratie de status van
weesgeneesmiddel gekregen. Dit betekent dat Novartis gedurende een
bepaalde periode marktexclusiviteit kan genieten. Deze regels zijn bedoeld
om fabrikanten te stimuleren nieuwe geneesmiddelen te ontwikkelen voor
zeldzame ziekten, en dus niet om fabrikanten excessief hoge prijzen in
rekening te kunnen laten brengen voor geneesmiddelen die al jaren bekend
zijn. Het is begrijpelijk dat een fabrikant voor een geregistreerd geneesmiddel
meer vraagt dan voor een magistrale bereiding, gezien de hogere eisen die
gesteld worden aan geregistreerde geneesmiddelen en de investeringen van
bijvoorbeeld klinische studies die hiervoor nodig zijn. De mate van prijsverhoging vind ik in dit geval discutabel.
Ik heb daarom gesprekken gevoerd met delegaties van Novartis. Novartis kon
niet precies uitleggen waarom ze deze hoge prijs vragen. Ik heb laten weten
dat ik deze handelwijze afkeur en niet wil accepteren. Het is aan Novartis om
het middel tegen een redelijke prijs aan te bieden aan ziekenhuizen in
Nederland.

1

ah-tk-20182019-1407
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://nos.nl/artikel/2266669-farmaceut-vraagt-zesvoudige-voor-kankermedicijn.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

De behandeling is in Nederland ook al langere tijd als apotheekbereiding
beschikbaar, tegen aanzienlijk lagere kosten. Ziekenhuizen moeten erop
kunnen vertrouwen dat ze dit middel kunnen blijven bereiden. Ik heb Novartis
– die ook eigenaar is van de belangrijkste leverancier van de ingrediënten
voor die bereiding – daarin ook op haar verantwoordelijkheid gewezen. Ik heb
van Novartis begrepen dat zij de levering continueren.
Novartis gaat zich naar aanleiding van de gesprekken op haar internationale
hoofdkantoor beraden, en ik ben bereid om daarna verder met hen in gesprek
te gaan.
Vraag 2
Wat verklaart volgens u de grote prijsstijging van lutetium-octreotaat?
Antwoord 2
Novartis heeft in de gesprekken dat ik met hen gevoerd heb niet precies
uitgelegd waar deze plotse prijsverhoging vandaan komt. Novartis zegt de
prijs van Lutathera te baseren op de waarde ervan voor patiënten.
Vraag 3 en 4
Kunt u reageren op de volgende uitspraak van zorgverzekeraar CZ: «We
hebben sterk het gevoel dat er misbruik wordt gemaakt van de mogelijkheden om de prijs op te drijven.»?
Kunt u reageren op de volgende uitspraak van zorgverzekeraar VGZ: «Dat
kankerpatiënten geen toegang hebben tot een geneesmiddel dat ontwikkeld is
door het ziekenhuis zelf, maar onbetaalbaar wordt door tussenkomst van een
farmaceut die niets aan die ontwikkeling heeft bijgedragen. Het is pervers.»?
Antwoord 3 en 4
Zie mijn antwoord op vraag 1.
Vraag 5
Wat is uw reactie op het feit dat de farmaceut niet alleen het medicijn, maar
ook de grondstofleverancier heeft opgekocht?
Antwoord 5
Het staat bedrijven vrij zich in te richten op een wijze die past bij de
bedrijfsvoering. Uiteraard dient Novartis zich wel aan de geldende wet- en
regelgeving te houden. In dit kader zijn met name de nationale en Europese
mededingingswetgeving relevant. Zo worden fusies en overnames door
(nationale en/of internationale) mededingingsautoriteiten getoetst op de
gevolgen voor de mededinging. Ook mogen ondernemingen met een
economische machtspositie op grond van de mededingingsregels daarvan
geen misbruik maken, bijvoorbeeld door partijen uit te sluiten of uit te buiten.
Het weigeren van de levering van grondstoffen aan een andere afnemer door
een onderneming met een economische machtspositie kan onder omstandigheden een overtreding van het verbod op misbruik van een economische
machtspositie opleveren. Of in concrete gevallen sprake is van een overtreding van de mededingingsregels is ter beoordeling aan de mededingingsautoriteit, zoals de Autoriteit Consument en Markt en de Europese Commissie.
Vraag 6
Zijn er bij u andere gevallen bekend van farmaceuten die naast een medicijn
ook de grondstofleverancier hebben ingelijfd en wat waren daar de gevolgen
van?
Antwoord 6
Andere gevallen zijn mij niet bekend.
Vraag 7
Hoe kan het dat het Erasmus MC 16.000 euro voor een kuur vraagt, Novartis
voor dezelfde kuur 90.000 euro, en deze laatste, die zowel het medicijn als de
erkende grondstofleverancier opgekocht heeft, beweert dat er geen grote
prijsverhoging komt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 7
De prijs van een apotheekbereiding is niet een op een te vergelijken met die
van het geregistreerde product. Het geregistreerde geneesmiddel kan een
hogere prijs hebben omdat fabrikanten kosten maken voor het opstellen van
een registratiedossier, het verkrijgen van de handelsvergunning en voor het
garanderen van kwaliteit en veiligheid bij het productieproces. Het productieproces vindt op grotere schaal plaats en daarvoor gelden andere eisen dan
voor een apotheekbereiding. In dit geval is de prijs echter het zesvoudige en
dat vind ik zonder goede onderbouwing discutabel.
Vraag 8
Kunt u garanderen dat ziekenhuizen het middel kunnen blijven maken, ook al
is niet met zekerheid te zeggen voor hoelang en tegen welke prijs het
Novartis, dat de grondstofleverancier heeft opgekocht, de grondstoffen zal
blijven leveren?
Antwoord 8
Garanties over de handelwijze van Novartis kan ik niet afgeven. Wel geldt dat
Novartis zich dient te houden aan de mededingingsregels. Onderdeel daarvan
is dat een partij met een economische machtspositie daar geen misbruik van
mag maken. Of in concrete gevallen sprake is van een overtreding van de
mededingingsregels is ter beoordeling aan de mededingingsautoriteit, zoals
de Autoriteit Consument en Markt en de Europese Commissie.
Vraag 9
Welke gevolgen voorziet u voor de toegankelijkheid van medicijnen voor
patiënten met andere kankersoorten, aangezien de behandelwijze van dit
medicijn op het punt staat nieuwe medische toepassingen te krijgen voor
andere kankersoorten? Kunt u zeggen om welke kankersoorten het gaat?2
Antwoord 9
Bij het op de markt komen van een nieuwe medische toepassing van dit
medicijn gelden dezelfde regels als voor andere nieuwe geneesmiddelen of
indicaties die op de markt verschijnen. Deze stroomt het verzekerde pakket in
als het voldoet aan de stand van wetenschap en praktijk. Ik verwacht dat
ziekenhuizen en/of zorgverzekeraars bij de inkoop zullen onderhandelen met
de fabrikant. Wanneer de nieuwe indicatie echter voldoet aan de wettelijke
criteria voor de pakketsluis, wordt deze indicatie in de sluis geplaatst en zal
een beoordeling door het Zorginstituut volgen en mogelijk een onderhandeling door het Bureau Financiële Arrangementen Geneesmiddelen van het
Ministerie van VWS. Op dit moment is alleen bij mij bekend dat Endocyte,
een bedrijf van Novartis, aan een behandeling werkt voor patiënten met
uitgezaaide castratieresistente prostaatkanker.
Vraag 10
Hoe gaat u ervoor zorgen dat patiënten die dit middel nodig hebben, toegang
behouden en verkrijgen, ondanks deze recente ontwikkelingen? Welke
wettelijke mogelijkheden heeft u of dienen er te komen om dit mogelijk te
maken?
Antwoord 10
Op dit moment is er toegang tot de behandeling met de werkzame stof
lutetium-octreotaat voor Nederlandse patiënten. Ik verwacht ook dat
Lutathera beschikbaar blijft. Het is aan de ziekenhuizen om te onderhandelen
over de prijs met Novartis. Ik heb eerder al aangegeven dat ik de huidige prijs
discutabel vind en dat een goede onderbouwing ontbreekt. De behandeling is
in Nederland als apotheekbereiding beschikbaar tegen een aanzienlijk lagere
prijs. Ziekenhuizen hebben dus ook de mogelijkheid om het geneesmiddel op
deze manier te verstrekken aan patiënten.
Het middel wordt toegepast binnen de medisch-specialistische zorg en valt
onder de Zorgverzekeringswet.

2

https://www.ntvg.nl/artikelen/reconstructie-lutetium-octreotaat/volledig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Vraag 11, 12 en 13
Hoe beoordeelt u de handelwijze van dokter Krenning die grote belangen had
in de Rotterdamse EMC startup Biosynthema en deze onder persoonlijk zeer
lucratieve voorwaarden heeft verkocht? Hoeveel heeft hij daar concreet mee
verdiend of gaat hij daarmee nog verdienen? Is dit niet onethisch aangezien
hier geprofiteerd wordt van publiek onderzoek voor private financiële baten?
Hoe gaat u voorkomen dat het in de toekomst nog kan voorvallen dat
startups uit de academische medische wereld die belangwekkende medicijnen ontwikkelen met behulp van publiek menselijk en financieel kapitaal
worden verkocht waarbij de winsten in private zakken verdwijnen?
Wat vindt u van het idee om een artsen- en onderzoekerscode vast te stellen
in de academische medische wereld die het onmogelijk maakt dat artsen en
onderzoekers persoonlijk financieel gewin halen uit startups die academische
medische centra opzetten? Kunt u uw standpunt nader toelichten?
Antwoord 11, 12 en 13
Ik beschik niet over gegevens over het inkomen van prof. Krenning. De
Nederlandse Federatie van UMC’s (NFU) heeft in 2009 een brochure
uitgegeven: «Naar een goede waarde; Valorisatie in de Universitair Medische
Centra van Nederland: uitgangspunten voor vorm- en regelgeving». 3 In deze
kaderregeling worden principes vastgelegd met betrekking tot onder meer de
financiële relatie tussen UMC’s, onderzoekers die voor een UMC werken en
spin-off-bedrijven. Een en ander is verder uitgewerkt in een Richtsnoer
omgang met intellectueel eigendom (2016) en een Richtsnoer omgang met
aandelenbelangen van kennisinstellingen en medewerkers in academische
startups (2018).
Een deel van de gebeurtenissen uit de reconstructie in het Nederlands
Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) dateren van voordat de kaderregeling
tot stand kwam. Volgens de reconstructie ontstond Biosynthema al in 2001.
De bestuursvoorzitter van het Erasmus MC geeft ook in het NTvG-artikel aan
dat het nu waarschijnlijk niet meer zo zou gaan. Het is goed dat er inmiddels
een kaderregeling is. Dit betekent uiteraard niet dat onderzoekers nooit meer
financieel kunnen profiteren van een belangrijke ontdekking of uitvinding die
zij zelf gedaan hebben. Ik wil dat ook helemaal niet onmogelijk maken. Het is
wel van belang dat er een redelijke verdeling is tussen de belangen van de
onderzoeker, de belangen van de afdeling en instelling waar hij werkt en het
publieke belang.

3

https://www.nfu.nl/img/pdf/16022_NFU_nGoedeWaarde.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4