Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 912

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 15 juni 2021
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de brief van 14 december 2020 over de
reactie op de Monitor Arbeidsvoorwaarden Promovendi 2019 (Kamerstuk
31 288, nr. 888).
De vragen en opmerkingen zijn op 11 februari 2021 aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 10 juni 2021
zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Tellegen
De griffier van de commissie,
De Kler

kst-31288-912
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

1

Inhoud
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de SP-fractie
• Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

2
2
2
3
4
7
8
9

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de reactie van
de Minister op de Monitor Arbeidsvoorwaarden Promovendi 2019 en
hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden lezen dat een totale duur van vier jaar het uitgangspunt blijft.
Hoe verklaart de Minister dat uit de Monitor blijkt dat maar 59,0% van de
overige zorginstellingen een contract aanbiedt van deze duur?
De leden van deze fractie merken op dat de Minister het belang van
loopbaanbegeleiding bij promovendi onderschrijft. Echter blijkt uit het
Promovendi Netwerk Nederland (PNN) PhD Survey 2020 dat maar 43,3%
van de promovendi deze begeleiding ontvangt. Hoe verklaart de Minister
dat? Welke stappen is de Minister bereid te nemen om meer promovendi
van loopbaanbegeleiding te voorzien, zo vragen zij.
De leden van voornoemde fractie lezen dat de Minister de Vereniging van
Universiteiten (VSNU) en PNN heeft verzocht om in gesprek te treden over
het mogelijk vastleggen van een maximum aan onderwijstaken. Kan de
uitkomst van dit gesprek met de Kamer worden gedeeld? Hoe wordt er
oog op gehouden dat promovendi niet over dit maximum gaan? Verder
zijn deze leden benieuwd hoeveel procent van de onderwijstaken
niet-officieel zijn, zo vragen deze leden.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de reactie van de Minister op de Monitor Arbeidsvoorwaarden
Promovendi 2019. Deze leden steunen de lijn en aanpak van de Minister.
Tevens hebben zij nog enkele vragen.
In juni 2019 is de motie van het lid Van der Molen c.s. aangenomen over
top-uppers niet in de evaluatie van het experiment promotieonderwijs
meenemen.1 Deze motie verzocht de regering, onder andere, om fictieve
verloning van deze aanvullende beurzen bij alle instellingen in heel
Nederland vanaf dat moment te regelen. Eind juni 2019 gaf de Minister in
een brief aan: «In deze motie wordt ook gevraagd om fictieve verloning
van aanvullende beurzen bij alle instellingen te regelen. Ik zal het gesprek
met de VSNU aangaan hierover.»2 Graag horen de leden van de
CDA-fractie hoe de fictieve verloning van de aanvullende beurzen bij alle
instellingen in heel Nederland geregeld gaat worden.
1
2

Kamerstuk 29 338, nr. 199.
Kamerstuk 31 288, nr. 764.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

2

Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de Minister omtrent de jaarlijkse Monitor Arbeidsvoorwaarden
Promovendi 2019 en de Vervolgreactie van PNN.3 Deze leden waarderen
de belangrijke bijdrage die promovendi leveren aan wetenschappelijk
onderzoek en wensen te zien dat zij als volwaardige medewerkers worden
behandeld. Zij willen de Minister enkele vragen en opmerkingen
voorleggen.
De leden van deze fractie lezen dat de Minister om een reactie op de
uitkomsten van de Monitor heeft gevraagd bij de Vereniging Nederlandse
Universiteiten (VSNU), de Koninklijke Nederlandse Akademie van
Wetenschappen (KNAW), de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en de Nederlandse Federatie van Universitair
Medische Centra (NFU). Zij lezen dat PNN na een gesprek met de VSNU
kritisch blijft ten aanzien van twee genoemde uitzonderingen op het
uitgangspunt van een promovendi-contract van vier jaar, te weten: de
Marie Curie-posities en de verlenging van de tweejarige research master.
PNN blijft deze overeenkomsten ook na de reactie van de Minister als
dubieus beoordelen. Hoe staat de Minister in deze discussie? In welke
mate beschouwt de Minister een landelijke universitaire richtlijn voor het
financieren van een vierde jaar in het geval van Marie Curie-posities
wenselijk en haalbaar? De leden lezen namelijk dat Nederlandse universiteiten ervoor kunnen kiezen om het vierde jaar van een Marie Curiebursaal te financieren, maar daartoe niet verplicht zijn. Welke voor- en
nadelen ziet de Minister bij het verplichten van het financieren van een
vierde jaar na afloop van een Marie Curie-beurs?
De leden van de voornoemde fractie constateren dat de Minister
vertrouwt op verdere afhandeling van bovenstaande uitzonderingen door
de partijen zelf met PNN in gesprek te laten blijven. Op welke wijze blijft
de Minister in gesprek met de partijen omtrent dit onderwerp? Op welke
termijn wordt de volgende Monitor verwacht, zo informeren zij.
De leden constateren dat het van belang wordt geacht dat het voor
aanstaande promovendi helder is welke verwachtingen en instroomeisen
gepaard gaan met de kortere duur van het dienstverband. In het
verlengde daarvan zou het een vanzelfsprekendheid moeten zijn dat de
werkgevers in hun vacatures voor promovendi helder zijn over de
arbeidsvoorwaarden. Zij lezen dat NWO, de KNAW en de NFU het
uitganspunt van de Minister delen dat elke promovendus recht heeft op
een arbeidscontract die hem of haar in staat stelt om op een verantwoorde manier promotieonderzoek te doen. Toch blijkt dit volgens de
Monitor nog niet altijd zo te zijn. Ook lezen de leden dat PNN meermaals
aan de bel heeft getrokken over beurspromovendi. Verschillende
opiniestukken en persberichten van PNN uiten de bezorgdheid dat er niet
wordt geluisterd naar argumenten vanuit PNN tegen het experiment
promotieonderwijs.4 Herkent de Minister de kritiek die PNN levert op het
experiment promotieonderwijs? Op welke wijze rijmt het uitgangspunt dat
elke promovendus recht heeft op een verantwoord arbeidscontract met
het experiment?

3
4

Brief PNN aan de vaste commissie voor OCW over de Monitor 2019 d.d. 10-02-2021.
https://www.scienceguide.nl/2020/09/rug-bestuurders-zijn-doof-voor-zorgen
studentpromovendi/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

3

Deze leden lezen in het manifest tegen het experiment promotieonderwijs
dat de ondertekenaars de universiteiten vragen om te voldoen aan drie
eisen betreffende de rechten van beurspromovendi.5 Heeft de Minister
kennisgenomen van het manifest? Hoe beoordeelt de Minister het
manifest? Is de Minister op de hoogte hoe de aan het experiment
deelnemende universiteiten met het manifest omgaan en daar al dan niet
uitvoering aan geven? In hoeverre acht de Minister het wenselijk dat
universiteiten gehoor geven aan deze eisen? Op welke manier kan er
samen met de werkgeverorganisaties worden gekeken naar een omschakeling van beurspromovendi naar werknemer, zodat beurspromovendi
niet langer benadeeld worden in hun positie, zo vragen zij.
De leden van de D66-fractie wensen de Minister enkele vragen te stellen
over de afronding van het experiment promotieonderwijs. De leden Van
den Berge, Paternotte en Van den Hul hebben hier al eerder schriftelijke
vragen over gesteld aan de Minister.6 De Minister heeft toentertijd
aangekondigd de eindevaluatie, voorzien in 2021, af te wachten om te
beoordelen of de promotiestudent structureel zal worden ingebed. Is de
Minister bereid de opzet van de eindevaluatie met de Kamer te delen?
Wanneer verwacht de Minister de evaluatie aan de Kamer te doen
toekomen? Als uit deze evaluatie blijkt dat beurspromovendi inderdaad,
zoals eerder aangegeven door onder andere PNN, zijn benadeeld op het
gebied van arbeidsvoorwaarden, wat zijn dan de vervolgstappen om deze
lichtingen beurspromovendi te compenseren?
De leden van voornoemde fractie constateren dat promovendi vertraging
oplopen als gevolg van de coronacrisis. Zowel beurspromovendi als
promovendi met een werknemerscontract kunnen daardoor hun
onderzoek wellicht niet in de vastgestelde periode afronden. Zij vragen de
Minister of er zicht is op het aantal promovendi dat op het moment
vertraging op hebben gelopen als gevolg van de Covid-19-crisis. Wat zijn
de gevolgen voor promovendi die vertraging oplopen in hun onderzoek?
In hoeverre ondersteunen de kennisinstellingen promovendi die
vertraging oplopen, bijvoorbeeld door beursverlenging of verlenging van
de contractduur, zo willen zij weten.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de fractie van GroenLinks hebben met belangstelling
kennisgenomen van de brief van de Minister inzake de jaarlijkse monitor
arbeidsvoorwaarden Promovendi 2019.
Voornoemde leden willen graag enkele vragen en opmerkingen
voorleggen aan de Minister.
Transparantie vacatureteksten
De leden van deze fractie lezen in de brief van de Minister dat volgens de
VSNU, de KNAW en NWO het aandragen transparantiekenmerken door
PNN in de vacatureteksten over het algemeen wel worden benoemd,
maar dat in sommige gevallen verbetering mogelijk is. In haar reactie
hierop schrijft PNN dit beeld van incidentele misstanden niet te
herkennen. Deze leden onderschrijven de constatering van PNN dat er
nog steeds vacatures worden geplaatst die onvoldoende helder, onvolledig en in het ergste geval misleidend zijn. Slechts 3% van alle 1.872
vacatures kon voldoen aan het vermelden van alle basale criteria, zoals de
geldende cao, contractomvang, salariëring, en aanwezigheid van
5

https://hetpnn.nl/wp-content/uploads/2019/12/Manifest-tegen-experiment-promotieonderwijssamenvatting.pdf.
6
Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 1451.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

4

onderwijstaken. Is, tegen deze achtergrond, een gesprek hierover met de
werkgevers niet te vrijblijvend, zo vragen de leden. Zo ja, hoe kunnen de
werkgevers verder gestimuleerd worden om vacatureteksten te verbeteren? Zo nee, waarom niet?
PNN heeft een checklist opgesteld met criteria waaraan een vacature zou
moeten voldoen om potentiele promovendi van benodigde informatie te
voorzien. In hoeverre wordt gebruik gemaakt van deze checklist door de
universiteiten? Is het mogelijk om het gebruik van de criteria wettelijk vast
te leggen? Zo nee, waarom niet?
Wat is de appreciatie van de Minister inzake het besluit van PNN om de
fellowships binnen het Marie Sklodowska-Curie programma en het
driejarig promotietraject als verlenging van de tweejarige researchmaster
als dubieus te blijven beoordelen? Is de Minister het eens met het besluit
van PNN en begrijpt zij de overwegingen van PNN ten aanzien van het
dubieus blijven oordelen? Zo nee, waarom niet?
Voornoemde leden zijn ook benieuwd naar het proces inzake het opstellen
van vacatureteksten in het algemeen. Zo is bekend dat bepaald jargon in
vacatureteksten potentiële vrouwelijke werknemers kan afschrikken of
juist mannen ertoe kan aanzetten om te reageren.7 Hoewel het aandeel
vrouwelijke wetenschappers stijgt in alle sectoren en universitaire
functies, blijft het laag vergeleken met andere Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) landen laag.8 In haar
Balans van de wetenschap 2020 stelt het Rathenau Instituut dat natuurwetenschappen en techniek het laagste percentage vrouwelijke promovendi
telt met respectievelijk 37% en 28%. Wordt in het opstellen van de
vacatureteksten in deze sectoren, ook specifiek gekeken naar het
onbewuste gebruik van ingesleten jargon, bestaande uit stereotype
mannelijke woorden? Zo nee, waarom niet?
Loopbaanbeleid
Terecht stelt de Minister dat het loopbaanbeleid van de werkgevers ten
aanzien van hun promovendi ook een aandachtspunt is. Deelt de Minister
de mening dat het zorgelijk is dat slechts 43,3% van de promovendi
loopbaanbegeleiding krijgt? Zo ja, hoe kan de regering werkgevers
ondersteunen om loopbaanbeleid een vast onderdeel te maken van de
begeleiding van jonge onderzoekers?
Werkdruk promovendi
De Minister stelt in haar brief als stelselverantwoordelijke oog te hebben
voor het welzijn van promovendi. Voor de leden van de GroenLinks-fractie
valt hieronder ook het aanpakken van de hoge werkdruk. 60% van de
promovendi ervaart een hoge werkdruk en bijna 40% van de promovendi
heeft last van burn-outklachten.9 Bovendien maakt 63% van de promovendi overuren. Deelt de Minister de mening dat het onwenselijk is dat er
zo’n sterke samenhang is tussen het pomoveren en het last hebben van
burn-out klachten? Zo ja, is de Minister bereid om concrete acties te
ondernemen hiertegen? Is bekend hoeveel promovendi stoppen met hun
onderzoek door voornoemde klachten?

7

https://eenvandaag.avrotros.nl/item/lizzy-werkt-in-de-bouwsector-maar-dat-was-niet-dankzij-destoere-mannentaal-in-de-vacaturetekst/.
8
Rathenau Instituut, Balans van de wetenschap 2020.
9
PNN (2020). PNN PhD Survey. Asking the relevant questions.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

5

Een veelgehoorde klacht is dat promovendi in de knel komen door de
beperkte tijd die is gereserveerd voor de onderwijstaken. Is gekeken naar
het verschil tussen het aantal uren dat in de vacaturetekst staat voor
onderwijstaken en de daadwerkelijke hoeveelheid uren die een promovendi in de praktijk gebruikt voor het uitvoeren van de onderwijstaken? Zo
nee, is de Minister bereid dit te onderzoeken? Zijn promovendi meer uren
kwijt aan (het voorbereiden van) de onderwijstaken door de uitbraak van
het coronavirus, zo vragen deze leden.
Experiment beurspromovendi
De leden van de fractie van GroenLinks zijn van mening dat promovendi
en andere wetenschappers goede arbeidsvoorwaarden verdienen. Zij
maken zich zorgen over het gebrek aan zekerheid en doorgeschoten
flexibilisering, waar onderzoekers in toenemende mate mee te maken
krijgen. Het experiment beurspromovendi is daar wat deze leden betreft
een dieptepunt in. Zij willen de Minister – nu het kabinet demissionair
geworden is – verzoeken geen onomkeerbare stappen te zetten ten
aanzien van de verlenging van het experiment. Het liefst zouden deze
leden zien dat het experiment helemaal gestopt wordt en dat de
deelnemers alsnog een volwaardig arbeidscontract krijgen. Wat is de
laatste stand van zaken van het experiment beurspromovendi? Is de
Minister voornemens dit experiment te verlengen, zo informeren zij.
Werkdruk hoger onderwijs
De leden van voornoemde fractie maken zich ook al langer zorgen over de
hoge werkdruk in het hoger onderwijs, waar bijna twee derde van het
personeel een hoge of zeer hoge werkdruk ervaart.10 Deze leden wijzen
hierbij ook op het feit dat de instroom van het aantal studenten in het
hoger onderwijs fors is toegenomen, met een recordaantal van ruim
817.000 studenten.11 Hoe wordt het onderwijspersoneel in hoger
onderwijs bijgestaan bij deze forse toename van het aantal studenten? Is
de Minister bereid om de financiering van het onderwijs structureel te
laten stijgen? Zo nee, waarom niet?
Deelt de Minister de mening dat extra financiële middelen absoluut
noodzakelijk zijn om de hoge werkdruk door de coronamaatregelen en de
toename van studenten het hoofd te bieden? Zo nee, waarom niet? Hoe
worden de effecten op het onderwijspersoneel van deze toename
gemeten? Wat doet het kabinet momenteel om de extreem toegenomen
werkdruk onder het personeel te verlichten? Zouden bepaalde investeringsgelden naar voren gehaald kunnen worden om meer docenten aan te
stellen?
Ook maken de leden van deze fractie zich zorgen over het aantal onderzoekers en onderwijsgevend personeel met een tijdelijk contract. Neemt
het aantal werknemers met een tijdelijk contract nog steeds toe?12 Kan de
Minister voor de verschillende onderwijssectoren en verschillende
functies aangeven wat de verhouding vaste en tijdelijke contracten is? Zijn
er verschillen in aanstelling tussen mannen en vrouwen? Is bekend of er
een relatie tussen werkdruk en burn-out klachten en wijze van aanstelling,
zo informeren zij.
10

Ministerie van BZK (2020), Kernrapport WERKonderzoek 2019,
https://kennisopenbaarbestuur.nl/media/256876/kernrapport-werkonderzoek-2019.pdf.
11
NOS (2021), Recordaantal studenten aan Nederlandse universiteiten en hogescholen
https://nos.nl/artikel/2367263-recordaantal-studenten-aan-nederlandse-universiteiten-enhogescholen.html.
12
Vereniging Hogescholen, 2019, Factsheet personeel 2019,
https://www.vereniginghogescholen.nl/system/knowledge_base/attachments/files/000/001/105/
original/factsheet_personeel_2019.pdf?1582876690.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

6

Bovendien wordt steeds meer hybride onderwijs gegeven, waardoor
docenten zowel op de campus als onlineonderwijs geven aan kleinere
groepen. De onderwijsvoorbereiding en -uitvoering zijn hierdoor zeer
tijdrovend. Een grote groep wetenschappers is daarnaast belast met
zorgtaken (voor bijvoorbeeld kinderen en/of ouders). Er zijn sterke
signalen dat zij hierdoor, en door de algehele druk van het hybride en
onlineonderwijs, geheel uitgeput raken. Kan het kabinet een algemene
regeling treffen om wetenschappers (incl. promovendi) Covid-19-verlof te
geven in het geval van zorgtaken, zo vragen deze leden.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de reactie op de
Monitor Arbeidsvoorwaarden Promovendi 2019. Deze leden maken zich
zorgen over de positie van jonge wetenschappers, vooral nu in de
coronacrisis. De coronacrisis benadrukt maar weer dat wetenschap van
groot belang is en dat jonge wetenschappers gekoesterd moeten worden.
Het is daarom van belang dat promovendi onder fatsoenlijke omstandigheden hun onderzoek kunnen doen. De leden hebben hierover nog enkele
vragen en opmerkingen.
Door de coronacrisis hebben veel wetenschappers hun activiteiten
moeten aanpassen of in sommige gevallen annuleren. Voor veel
wetenschappers met een vast contract was dit haalbaar, maar voor
wetenschappers die werken op basis van tijdelijke contracten, zoals
promovendi en postdocs, niet. Velen van hen kunnen nu hun onderzoek
niet afronden met alle gevolgen van dien. De leden van de SP-fractie
waarderen de inzet van de Minister om via NWO 20 miljoen euro uit te
trekken voor onderzoekers met een tijdelijk contract die door corona
vertraging hebben opgelopen. De leden vrezen echte dat dit niet genoeg
is. Eerder eisten PNN, PostdocNL en de Jonge Akademie al
350 miljoen euro voor deze groep wetenschappers met flexcontracten en
vertraging vanwege corona. In hoeverre is de 20 miljoen euro al terecht
gekomen waar het hoort, zo vragen de leden. Daarnaast zijn deze leden
benieuwd of de Minister erkent dat er meer geld nodig is, zoals PNN,
PostdocNL en de Jonge Akademie stellen.
PNN heeft een checklist opgesteld met criteria waaraan een PhD-vacature
zou moeten voldoen om aankomende promovendi van de juiste informatie te voorzien. Een dergelijke checklist zou volgens de leden van deze
fractie een hulpmiddel kunnen zijn voor universiteiten bij het uitzetten van
vacatures. Zo kunnen er geen misverstanden over de informatie in
vacatures ontstaan. Deze checklist is al verspreid onder de Human
Resources-afdelingen van universiteiten. Deze leden vragen in hoeverre
universiteiten deze checklist als nuttig ervaren en op welke wijze de
Minister ervoor zorgdraagt deze checklist gebruikt wordt.
In de Monitor 2019 stelt PNN dat een promotietraject een aanstelling van
1,0 fte voor een periode van ten minste vier jaar moet zijn. In sommige
gevallen kan daarvan worden afgeweken, zo meent PNN. De leden vragen
of de Minister de mening deelt dat een aanstelling van 1,0 fte voor een
periode van vier jaar de standaard moet zijn en dat daar enkel van mag
worden afgeweken in uitzonderlijke gevallen.
Het doet deze leden goed te lezen dat de Minister aan de slag gaat met
een aantal van de aanbevelingen. De leden constateren echter ook dat het
kabinet demissionair is en het niet lang meer duurt voor het reces
aanbreekt. Zij vragen de Minister wat er in deze korte periode nog voor
promovendi gedaan kan worden om hun soms precaire situatie te
verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

7

De leden maken zich nog steeds ernstige zorgen over het aantal flexcontracten onder promovendi en jonge wetenschappers in het algemeen. Zij
vragen wat nu de stand van zaken is hieromtrent. In hoeverre heeft de
Minister het aantal flexcontracten in de academische wereld terug weten
te dringen en wat kan er nog verwacht worden van de Minister als het
gaat om flexibele contracten?
Ten slotte meent PNN dat loopbaanbegeleiding voor promovendi
gemakkelijk wordt afgedaan of zelfs wordt ontmoedigd. Slechts 43,3% van
de promovendi krijgt loopbaanbegeleiding. De leden van de SP-fractie
vinden dit zorgelijk, aangezien 70% van de promovendi actief is buiten de
wetenschap. Loopbaanbegeleiding is daarom essentieel voor de verdere
carrière van promovendi. De leden zien dat er op dit gebied flinke stappen
gezet moeten worden. Daarom vragen deze leden welke stappen de
Minister gaat zetten en of ze bereid is om met werkgevers in gesprek te
gaan om loopbaanbegeleiding voor promovendi te bevorderen.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderhavige brief. Zij willen de trend keren waar wetenschappers
met onzekere aanstellingen moeten woekeren met hun tijd en dat heeft
tevens consequenties voor de arbeidsvoorwaarden zoals die moeten
gelden voor promovendi.
De VSNU, NWO en de KNAW gaan net als PNN uit van de regel dat een
promovendus voor vier jaar op basis van één fte wordt aangesteld, maar
in de praktijk is een aantal uitzonderingen op deze regel nog altijd
mogelijk. Naar aanleiding van de Monitor hebben de VSNU en PNN met
elkaar gesproken en in het vervolg zal PNN PDEng en 1,5+2,5 situaties in
zijn Monitor niet meer kwalificeren als «dubieus». De Minister constateert
niettemin dat PNN kritisch blijft ten aanzien van twee andere uitzonderingen op het voorgenoemde uitgangspunt: het Europese Marie Curieprogramma en de verlenging van een tweejarige researchmaster (waarbij
een driejarig dienstverband mogelijk is). De Minister is nu van mening dat
het gewenst is dat de VSNU – en ook NWO, de KNAW en de NFU – over
de twee uitzonderingen in gesprek blijven met PNN om te zorgen dat
driejarige promotieaanstellingen op een toereikende manier worden
vormgegeven. Heeft de Minister ook een deadline gesteld over de termijn
waarop dit gesprek iets moet opleveren, zo vragen de leden van deze
fractie. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat het gesprek verwordt tot
een praktijk van PNN aan het lijntje houden, zonder dat concrete substantiële stappen gestalte krijgen?
De VSNU, NWO en de KNAW hebben de Minister laten weten dat het in
de meeste gevallen goed gaat met de helderheid van de arbeidsvoorwaarden voor promovendi, maar dat zij erkennen dat er verbetering
mogelijk is. PNN drukt zich in dezen sterker uit en schrijft over zijn
ervaring dat er «nog steeds veelvuldig sprake [is] van vacatures die
onvoldoende helder, onvolledig, of in het ergste geval, misleidend zijn.»
Nu erkent de Minister het belang van helderheid voor aanstaande
promovendi over welke verwachtingen en instroomeisen gepaard gaan
met de kortere duur van het dienstverband. De Minister verwacht dat de
VSNU, NWO en de KNAW hun verantwoordelijkheid pakken en hiermee
verder aan de slag zullen gaan. Bedoelt de Minister dit slechts als een
inspanningsverplichting? Of staat haar ook een termijn voor ogen
waarbinnen de helderheid over de verwachtingen en instroomeisen
adequaat moet zijn geregeld, zo vragen de leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

8

Terecht schrijft de Minister ook over het belang van de toekomstige
ontwikkeling van promovendi. PNN meldt over loopbaanontwikkeling in
rapport 9 van PNN PhD Survey 2020, specifiek gewijd aan open science en
loopbaanontwikkeling, dat slechts 43,3% van de promovendi loopbaanbegeleiding krijgt, waarbij deze het minst wordt ontvangen bij medische- en
gezondheidswetenschappen (34,7%), maar dat de meerderheid van
promovendi deze begeleiding wel graag zou ontvangen. Wat kan en wil de
Minister ondernemen teneinde de mogelijkheden van kwalitatief goede
loopbaanbegeleiding voor alle promovendi te borgen, zo vragen de leden
van de PvdA-fractie. Zal de sociale veiligheid van promovendi ook deel
uitmaken van deze inzet? Immers, juist wanneer er sprake is van een
machtsrelatie is het lastig om eventueel grensoverschrijdend gedrag te
melden.
II Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Ik dank de leden voor de vragen en opmerkingen inzake de reactie op de
Monitor Arbeidsvoorwaarden Promovendi 2019.
Allereerst vragen de leden van de VVD-fractie hoe ik verklaar dat uit de
Monitor blijkt dat maar 59% van de overige zorginstellingen (niet-umc’s
waar medische promovendi werkzaam zijn) een contract aanbiedt van vier
jaar. In de medische wereld promoveren veel artsen. Zij vormen een
aanzienlijk deel van de totale promovendi populatie bij universitair
medische centra en zorginstellingen. Volgens de Nederlandse Federatie
van Universitair Medische Centra (hierna: NFU) worden arts-promovendi
vaker aangesteld voor een periode van minder dan vier jaar. Dit heeft
uiteenlopende redenen. Zo kan er bijvoorbeeld vaker worden aangesloten
op lopende onderzoekslijnen. Daarnaast is een promotietraject onderdeel
van een reeds lang traject tot medisch specialist. Dit verklaart waarom er
bij zorginstellingen in een groot aantal onderzochte vacatures een
contract voor minder dan vier jaar wordt aangeboden.
De leden van de VVD-, GroenLinks-, SP en PvdA-fractie vragen naar de
loopbaanbegeleiding van promovendi. Het is belangrijk dat universiteiten
en onderzoeksinstituten als goed werkgever tijdens de promotiefase
aandacht besteden aan het carrièreperspectief van promovendi na hun
promotie en hun loopbaanmogelijkheden buiten de wetenschap. De
Vereniging van Universiteiten (hierna: VSNU), de Koninklijke Nederlandse
Akademie van Wetenschappen (hierna: KNAW), de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (hierna: NWO) en NFU hebben
onderschreven dat het begeleiden van jonge onderzoekers in hun
loopbaan een vast onderdeel dient te zijn van het beleid. In mijn brief van
december 2020 inzake de Monitor heb ik een beknopt overzicht gegeven
van het loopbaanbeleid van de werkgevers. Aanvullend kan ik het
volgende melden over de manier waarop de VSNU, de KNAW, NWO en de
NFU hieraan invulling geven:
• De VSNU geeft aan dat promovendi de tijd krijgen om binnen hun
dienstverband kwalificaties voor een verdere carrière in de wetenschap
te behalen. Daarnaast is er ruimte om vaardigheden te ontwikkelen die
leiden tot een breder arbeidsmarktperspectief. Universiteiten zetten
zich actief in om promovendi naar werk te begeleiden.
• De KNAW heeft een voorstel voor een traject uitgewerkt om de
loopbaanbegeleiding een meer vaste vorm te geven. Binnen dit traject
neemt iedere promovendus ruim voor afloop van het dienstverband
deel aan een aantal workshops om zo goed mogelijk voorbereid te zijn
op diens volgende stap. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om schrijfvaardigheid en wetenschapscommunicatie.
• NWO faciliteert individuele verzoeken van promovendi om tijdens hun
promotietraject tijdelijk bij een mogelijk toekomstige werkgever te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

9

•

werken. NWO biedt promovendi ook de mogelijkheid om een deel van
hun tijd bij de universiteit ervaring op te doen met onderwijstaken.
Deze periode elders worden doorgaans gecompenseerd met een
betaalde verlenging van hun dienstverband bij de betreffende
NWO-instelling.
De NFU geeft aan dat zeer veel promovendi tegenwoordig in een
Graduate School staan ingeschreven. Graduate Schools zijn onderdeel
van een organisatiemodel waarin master- en promotietrajecten
worden aangeboden, met voldoende ruimte voor ondersteuning en
aandacht voor loopbaanoriëntatie. Daarnaast hebben veel Graduate
Schools bij umc’s een mentor- of coachsysteem.

De afgelopen jaren is er door VSNU, NWO, KNAW en NFU meer aandacht
gecreëerd voor loopbaanbegeleiding binnen het promotietraject. Ik
waardeer de bovengenoemde (niet limitatieve) stappen die de werkgevers
nemen om dit beter vorm te geven. Het begeleiden van promovendi naar
werkplekken buiten de wetenschap behoeft blijvende aandacht. Dit bleek
recent ook uit een enquête van Promovendi Netwerk Nederland (hierna:
PNN).13 Ik blijf het belangrijk vinden dat universiteiten en onderzoeksinstellingen als goed werkgever tijdens het promotietraject oog hebben
voor de periode na de promotie. Ik heb de werkgevers daarom verzocht
om in gesprek te blijven met PNN over loopbaanoriëntatie en de
informatievoorziening hierover.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of het mogelijk is om een
maximum aan onderwijstaken vast te leggen. Verder vragen de leden van
de VVD-fractie hoeveel procent van de onderwijstaken niet-officieel zijn.
VSNU en NFU geven aan dat deze onderwijstaken in samenspraak met de
promovendi tot stand komen, bijvoorbeeld in jaargesprekken, of het
«training en supervisie plan». Daarbij heeft voortgang op het onderzoeksvlak altijd prioriteit. Hoewel onderwijs een belangrijke component is
van een wetenschappelijke carrière en daarom ook geïntegreerd is in een
promotietraject, lijkt het mij verstandig als het aantal onderwijstaken aan
een maximum is gebonden. Dan houden promovendi genoeg tijd over om
aan het onderzoek te werken. Het is aan de werkgevers om hier afspraken
over te maken. De VSNU heeft aangegeven dat ze op mijn verzoek de
werkbaarheid van het maximeren van onderwijstaken gaan verkennen, in
overleg met PNN. De concrete aanbevelingen die uit deze gesprekken
voorvloeien, zullen door de VSNU worden meegenomen in het vervolg op
de handreiking «een gezonde praktijk in het Nederlandse promotiestelsel». De werkgevers hebben aangegeven geen zicht te hebben op de
daadwerkelijke percentages onderwijstaken die promovendi dienen uit te
voeren. Ik acht het van belang dat de universiteiten en umc’s het zicht op
deze niet-officiële onderwijsverplichtingen vergoten. Ik zal de VSNU en
NFU verzoeken om dit aspect mee te nemen in hun gesprekken met PNN.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe fictieve verloning van de
aanvullende beurzen bij alle instellingen in heel Nederland geregeld gaat
worden. Op 26 maart 2021 heeft uw Kamer een brief ontvangen over het
onderwerp waarin deze vraag wordt beantwoord.14 Ik heb in deze brief
aangegeven dat het ik fictief verlonen van aanvullende beurzen niet
stelselbreed kan regelen. Dit aangezien de feitelijke invulling van de relatie
van de promovendus met de universiteit bepalend is voor hun fiscale
behandeling door de Belastingdienst. Het uitvoeren van deze motie zou
betekenen dat OCW aan alle universiteiten voorschrijft hoe zij de relatie
met hun promovendi vorm moeten geven. Dit past niet bij de autonomie
13

https://hetpnn.nl/wp-content/uploads/2020/08/PNN-PhD-survey-report-Criteria-Recognitionand-rewards-Open-science-Career.pdf.
14
Kamerstuk 29 338, nr. 243.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

10

van de instellingen en het gemengde promotiestelsel dat Nederland altijd
heeft gekend.
De leden van de D66-fractie vragen of een landelijke universitaire richtlijn
voor het financieren van een vierde jaar in het geval van Marie Curieposities wenselijk en haalbaar is. De leden van de Groenlinks-fractie
vragen daarnaast naar het besluit van PNN om de fellowships binnen het
Marie Sklodowska-Curie programma als «dubieus» te blijven beoordelen.
Het Marie Skłodowska Curie-programma kent verschillende typen
beurzen. In dit geval gaat het om internationale trainingsnetwerken,
waarvoor universiteiten als onderdeel van een internationaal consortium
een subsidieaanvraag kunnen indienen. De begunstigden ontvangen een
bijdrage van de Europese Commissie voor een standaardperiode van drie
jaar, ten behoeve van het salaris van de promovendi die worden opgeleid
binnen het netwerk. Het is aan de deelnemers in een consortium zelf om
te zorgen dat het promotietraject voldoet aan de nationale kwaliteitseisen.
Daarbij hoort voor Nederlandse deelnemers in principe ook de financiering van een vierde jaar, aangezien dat in Nederland de standaard is. In
uitzonderlijke gevallen kan gekozen worden voor een driejarig traject,
bijvoorbeeld wanneer een aanstaande promovendus eerder aan dezelfde
instelling of met dezelfde begeleider heeft gewerkt. Het is aan de
universiteiten om in goed overleg met de promovendus hier een
duidelijke en transparante afweging in te maken. Als dit niet zorgvuldig
wordt gedaan, ben ik het met PNN eens dat dat deze aanstellingsvorm
niet wenselijk is. Het uitgangspunt blijft dat de promotieduur in beginsel
vier jaar bedraagt. Het is hierbij van belang dat het voor aanstaande
promovendi helder is welke instroomeisen gepaard gaan met de kortere
duur van het promotietraject.
De leden van de D66- en PvdA-fracties vragen op welke wijze ik in gesprek
blijf met de partijen omtrent dit onderwerp en op welke termijn de
volgende Monitor wordt verwacht. De volgende Monitor verschijnt
aankomende zomer. Het is de verantwoordelijkheid van de werkgevers
om met PNN in gesprek te blijven over toereikende arbeidsvoorwaarden
voor promovendi. NWO, KNAW en NFU hebben aangegeven dat zij met
PNN in gesprek blijven over de uitzondering en de verbeterpunten die uit
de Monitor voortvloeien. De VSNU heeft een periodiek overleg met PNN
ingesteld om het promovendibeleid beter vorm te geven.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de laatste stand van zaken
van het experiment promotieonderwijs. Daarnaast vragen de leden van de
D66-fractie of ik bereid ben de opzet van de eindevaluatie met de Kamer te
delen. Het experiment promotieonderwijs duurt formeel tot en met
31 augustus 2024 en wordt dit jaar geëvalueerd. In het Besluit experiment
promotieonderwijs (hierna: Besluit) is bepaald dat het merendeel van de
promotiestudenten uiterlijk in 2018 zou starten met het promotieonderwijs. De reden dat de eindevaluatie nu plaatsvindt, terwijl het
experiment doorloopt tot in 2024, is om de laatste cohorten promotiestudenten de gelegenheid te geven hun promotietraject af te ronden. In
artikel 13 van het Besluit is omschreven op welke onderzoeksvragen en
onderwerpen de eindevaluatie in ieder geval dient in te gaan, waaronder
de opvattingen en ervaringen van de promotiestudenten. PNN en de
VSNU worden bij de evaluatie betrokken. De resultaten van de eindevaluatie zal ik eind 2021 met uw Kamer delen. Op basis hiervan zal een
nieuw kabinet besluiten of promotieonderwijs wettelijk verankerd wordt.
Als wordt besloten af te zien van een wettelijke verankering, zullen de
promotiestudenten die hun promotie nog niet hebben afgerond door de
universiteit in staat worden gesteld om als werknemer-promovendi de
promotie af te ronden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

11

Conform artikel 14, tweede lid, van het Besluit kan ik beslissen om het
experiment geheel of gedeeltelijk te beëindigen, indien het experiment
ernstige nadelige effecten op het onderzoeksklimaat bij een of meer
universiteiten tot gevolg heeft. Hierbij kan worden gedacht aan de positie
van promovendi, waaronder eventuele achteruitgang in de kwaliteit van
de proefschriften of proefontwerpen, of als de deelnemende universiteiten
het promotieonderwijs als kostenbesparend middel inzetten. Uit de
tussenevaluatie van het experiment en de review daarvan blijkt dat het
experiment vooralsnog geen van deze ernstige nadelige effecten heeft. Er
is daarom geen aanleiding om het experiment geheel of gedeeltelijk stop
te zetten, ondanks de kritiek van PNN.
Ik neem de zorgen van PNN inzake het experiment promotieonderwijs
serieus en blijf daarom ook met hen in gesprek. Dat geldt ook voor de
Rijksuniversiteit Groningen waar het experiment wordt gehouden. De
universiteit heeft mij laten weten zich in te zetten voor betere informatievoorziening. Hierbij gaat het onder andere om betere informatievoorziening richting promotiestudenten en hun begeleiders over de positie
van de promotiestudent en verbetering in de communicatie tussen
promotiestudenten en de instelling. Daarnaast gaat het ook om het strikter
toezien op de naleving van de voorwaarden van het experiment,
waaronder de voorwaarde dat het geven van onderwijs door een
promotiestudent niet verplicht kan worden gesteld.
Ook vragen de leden van de D66-fractie naar het Manifest tegen het
experiment promotieonderwijs, in het bijzonder of ik heb kennisgenomen
van het manifest en hoe ik dit beoordeel. Zij vragen of ik op de hoogte ben
hoe de aan het experiment deelnemende universiteiten met het manifest
omgaan en daar al dan niet uitvoering aan geven, en in hoeverre ik het
wenselijk acht dat universiteiten gehoor geven aan deze eisen. Ik heb
kennisgenomen van het manifest en ik neem, zoals hiervoor aangegeven,
de zorgen van de studentpromovendi en PNN serieus. Ik blijf daarom met
PNN en de RUG in gesprek over de voortgang van de verbeterpunten. Ik
acht het wenselijk dat vooral de universiteiten en promotiestudenten met
elkaar in gesprek blijven over de verschillende onderwerpen die in het
manifest naar voren worden gebracht.
De leden van de D66- en de SP-fractie vragen of er zicht is op het aantal
promovendi dat vertraging heeft opgelopen als gevolg van de Covid-19crisis en wat de gevolgen daarvan zijn. Veel onderzoekers, waaronder ook
promovendi, ondervinden inderdaad hinder door de coronacrisis. Er zijn
op dit moment nog geen definitieve cijfers beschikbaar. Een door
kennisinstellingen en wetenschapsfinanciers aangeleverde raming van de
gemiddelde vertraging is drie maanden, bij meer dan 20.000 onderzoekers
met een tijdelijke aanstelling op universiteiten, universitair medische
centra, NWO- en KNAW-instituten en hogescholen. Hieronder vallen naar
schatting circa 13.000 promovendi.
Door mitigerende maatregelen hebben kennisinstellingen en onderzoekers een deel van deze vertraging budgetneutraal opgelost, bijvoorbeeld door het bijstellen van onderzoeksopzet. Ook is een aanzienlijk deel
van de vertraging reeds door financiële maatregelen opgevangen door
werkgevers en werknemers.
Door universiteiten en NWO is in 2020 uit eigen middelen € 26 miljoen
vrijgemaakt (€ 20 miljoen via cao-universiteiten, € 6 miljoen NWO), en
OCW heeft NWO middels een algemene aanwijzing in de vorm van een
beleidsregel verzocht om € 20 miljoen uit de bestaande middelen vrij te
maken voor vertraagd onderzoek. Voor een deel van de kosten, zoals de
verlenging van een contract van onderzoekers of materiële kosten ten
behoeve van hun onderzoek, zijn geen budgetten beschikbaar bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

12

werkgevers (universiteiten, universitair medische centra, hogescholen,
KNAW en NWO) voor de jaren 2021 en 2022. Ik heb daarom met het
Nationaal Programma Onderwijs € 162 miljoen vrijgemaakt om deze
instellingen te helpen om hun onderzoekers in staat te stellen om hun
onderzoek af te ronden. Daarmee wordt ernaar gestreefd om onderzoeksresultaten voor de toekomst veilig te stellen en het negatieve effect van de
Covid-19-crisis op de carrière van jonge onderzoekers zoveel mogelijk te
beperken.
De leden van de GroenLinks- en de PvdA-fractie vragen naar de
helderheid van vacatureteksten en hoe de werkgevers dit verder gaan
verbeteren. Ik acht het van belang dat universiteiten en onderzoeksinstellingen in hun vacatures voor promovendi helder zijn over de arbeidsvoorwaarden en de instroomeisen ten aanzien van een promotietraject. VSNU,
NWO, KNAW en NFU ondernemen actie om vacatures transparanter vorm
te geven. De jaarlijkse Monitor geeft ons de mogelijkheid om de vorderingen van de universiteiten, onderzoeksinstellingen en umc’s op dit
terrein te volgen. Ik volg daarom de inzet van de werkgevers nauwgezet
en verwacht verbetering.
De leden van de GroenLinks- en de SP-fractie vragen ook naar de
PNN-checklist om vacatureteksten beter vorm te geven. De PNN-checklist
is gedeeld en besproken met de werkgevers, in het bijzonder met de
directeuren human resources van de universiteiten, alsook met de KNAW
en met NWO. De werkgevers hebben mij laten weten dat HR-afdelingen
de checklist gebruiken om de volledigheid van vacatureteksten te toetsen.
Daarnaast heeft NWO naar aanleiding van de aanbevelingen uit de
Monitor besloten tot het instellen van een online platform waarop de
gevraagde informatie te vinden is. In de vacatures voor promotieplaatsen
zal hier standaard naar worden verwezen.
Verder vragen de leden van de GroenLinks-fractie of de verlenging van de
tweejarige onderzoeksmaster terecht als «dubieus» wordt beoordeeld. In
principe duurt een promotietraject vier jaar. PNN heeft echter aangegeven
dat een driejarig aanstelling bij het verlengen van een onderzoeksmaster
niet als «dubieus» bestempeld dient te worden als er een basis is gelegd
voor het promotieonderwerp, vergelijkbaar met de uitkomsten van een
eerste promotiejaar. PNN onderstreept hierbij het belang dat de promotie
plaatsvindt op dezelfde instelling en met dezelfde begeleider. Ik sta hier
achter. Ik vind dit geen probleem als de onderzoeksmaster een fundament
biedt voor het promotietraject.
Ook vragen de leden van de GroenLinks-fractie of bij het opstellen van
vacatureteksten rekening wordt gehouden met ingesleten jargon,
bestaande uit stereotype mannelijke woorden. Universiteiten werken
continu aan het verder ontwikkelen van hun diversiteitsbeleid. Het
taalgebruik maakt daar op een aantal universiteiten ook deel van uit. Ik
juich dit van harte toe, maar het opstellen van vacatureteksten is primair
een aangelegenheid van de universiteiten. Ik zal hier in mijn gesprekken
met de universiteiten aandacht voor vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de sterke samenhang
tussen het pomoveren en het last hebben van burn-out klachten. Iedere
promovendus heeft recht op een gezonde werkomgeving die hem of haar
in staat stelt om op een verantwoorde manier promotieonderzoek te doen.
Daarnaast is het belangrijk dat promovendi deze problemen kunnen
aankaarten. De VSNU, NFU, KNAW en NWO benadrukken dat er stappen
worden gezet om het mentale welzijn van promovendi te verbeteren.
Promovendi kunnen terecht bij vertrouwenspersonen, promovendipsychologen en -decanen binnen de universitaire zorgstructuur. Ook bij umc’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

13

zijn er mentoren, vertrouwenspersonen en promovendipsychologen.
Daarnaast wordt er meer aandacht besteedt aan de werk-privé balans. Bij
KNAW- en NWO-onderzoeksinstituten kunnen promovendi die mentale
druk ervaren dit aankaarten bij o.a. vertrouwenspersonen, personeelsadviseurs en bedrijfsmaatschappelijk werkers. Verder kunnen promovendi een
afspraak voor een arbeidsomstandigheden spreekuur maken met de
bedrijfsarts om mentale druk (preventief) te bespreken. Het is niet bekend
hoeveel promovendi vroegtijdig hun promotietraject onderbreken door
burn-out klachten. Het is aan de universiteiten, onderzoeksinstellingen en
universitair medische centra in hun hoedanigheid als werkgever om het
zicht op deze groep promovendi te vergroten, hieruit lessen te trekken en
zoveel mogelijk te voorkomen dat promovendi burn-out-klachten krijgen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of promovendi meer uren kwijt
zijn aan (het voorbereiden van) de onderwijstaken door de uitbraak van
het coronavirus. Er zijn op dit moment nog geen definitieve cijfers bekend
over de extra onderwijslast voor onderzoekers. De VSNU heeft aangegeven dat de omslag naar hybride en digitaal onderwijs extra tijd én
vaardigheden vraagt van de wetenschappers in kwestie. Dat geldt ook
voor promovendi. Doordacht digitaal onderwijs vraagt een andere
didactische benadering, specifieke vaardigheden en andere instrumenten.
Ik heb bewondering voor de inzet en het aanpassingsvermogen van al
onze wetenschappelijke docenten in de omschakeling naar het digitaal
onderwijs. De extra tijd en vaardigheden die dat vraagt van een wetenschapper worden ook geadresseerd in het Nationaal Plan Onderwijs.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe docenten worden
bijgestaan bij de forse stijging van het aantal studenten in studiejaar
2020–2021 en of ik bereid ben hier structurele financiering voor te regelen
vanwege de stijgende werkdruk die dit met zich meebrengt. In het
Nationaal Programma Onderwijs is voor de stijging van studentaantallen
in het hoger onderwijs structureel ruim € 780 miljoen vrijgemaakt voor
het geven van onderwijs op hogescholen en universiteiten. Om de stijging
van de studenten al in 2021 te kunnen opvangen is in het NPO
€ 400 miljoen aan extra budget gereserveerd voor het aannemen van
meer personeel om onderwijs te verzorgen en de werkdruk van docenten
te verlagen. Voor de korte termijn konden hogescholen en universiteiten
ook gebruik maken van de subsidieregeling coronabanen. De subsidie
zorgt ervoor dat instellingen ondersteunende banen mogelijk kunnen
maken. Hogescholen en universiteiten kunnen in de tweede helft van 2021
ook aanvullend gebruik maken van de regeling Handen in de Klas,
waarvoor in het NPO € 30 miljoen is vrijgemaakt voor het hoger
onderwijs. Daarnaast is in het NPO geregeld dat er extra middelen
beschikbaar komen in 2021 en 2022 om te zorgen voor extra ondersteuning voor docenten.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het aantal werknemers met
een tijdelijk contract nog steeds toeneemt en wat de verhouding vaste en
tijdelijke contracten is. Daarnaast vragen zij of er verschillen zijn in
aanstelling tussen mannen en vrouwen en naar de relatie tussen
werkdruk, burn-out klachten en wijze van aanstelling. Het is niet bekend of
er een relatie is tussen werkdruk, burn-out klachten en wijze van
aanstelling. Er zijn wel cijfers beschikbaar over de verhouding vaste en
tijdelijke contracten. Het aantal tijdelijke contracten bij universiteiten blijft
ongewenst hoog. In 2019 had 26% van alle werknemers in Nederland een
tijdelijk contract. Universiteiten zitten daar met gemiddeld 41% boven. Als
promovendi buiten beschouwing worden gelaten ligt het percentage
(29%) dichter bij het Nederlands gemiddelde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

14

Het totale percentage tijdelijke contracten varieert sterk tussen de
Nederlandse universiteiten: van 26% % tot 52%. De verschillen zijn
onverklaarbaar groot volgens het Rathenau Instituut.15 Zo heeft bijna geen
van de universitaire docenten bij de Technische Universiteit Delft een
tijdelijk contract. Daarentegen heeft bijna 60% van de universitaire
docenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam een tijdelijk contract. Uit
onderzoek van het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren is gebleken
dat vrouwen vaker een tijdelijk contract hebben.16
Promovendi hebben per definitie een tijdelijk contract. Dit aangezien de
aanstelling gebonden is aan de duur van het promotietraject. Verder is er
voornamelijk in de periode na de promotie sprake van veel tijdelijke
contracten. Gemiddeld zijn postdocs 37 jaar als ze een vast contract
krijgen. Het is goed dat er steeds meer aandacht is voor de arbeidsmarktpositie en werkomstandigheden van deze groep jonge onderzoekers. Ik
heb oog voor hun positie en zal mij blijven inzetten om dit onder de
aandacht te brengen.
Ten slotte vragen de leden van de GroenLinks-fractie of het kabinet een
algemene regeling kan treffen om wetenschappers (inclusief promovendi)
Covid-19-verlof te geven in het geval van zorgtaken. Ik vind het niet
wenselijk om een algemene regeling te treffen. Dit is namelijk een
onderwerp waar werkgevers en werknemers samen afspraken over
moeten maken. In het antwoord op de Kamervragen van de leden Van der
Molen en Geluk-Poortvliet heb ik uw Kamer geïnformeerd dat de
verschillende soorten promovendi specifieke rechten hebben ten aanzien
van zorgverlof.17 Voor zorgtaken kunnen werknemerpromovendi en
promotiestudenten zorgverlof opnemen. Dit geldt niet voor promovendi
(beurs- en buitenpromovendi) die geen arbeidsrechtelijke verhouding
hebben met de instelling waar zij werken. Zij hebben geen recht op
zorgverlof via de universiteit of onderzoeksinstelling waar ze onderzoek
verrichten. Het is door de financieringsvorm van beurspromovendi niet
mogelijk om een generieke regeling te treffen. Goed werkgeverschap
vraagt in het geval van beurspromovendi met zorgverplichtingen om
maatwerk.
De leden van de SP-fractie vragen of een aanstelling van 1,0 fte voor een
periode van vier jaar de standaard moet zijn en dat daar enkel van mag
worden afgeweken in uitzonderlijke gevallen. Een promovendus heeft
recht op een aanstellingsvorm die hem of haar in staat stelt om op een
verantwoorde manier het promotietraject af te ronden. Ik onderschrijf dat
in de regel een promovendus voor vier jaar op basis van één fte wordt
aangesteld, maar dat goed beargumenteerde uitzonderingen mogelijk
zijn. De VSNU, KNAW, NWO en NFU delen dit uitgangspunt.
Tot slot vragen de leden van de PvdA-fractie of sociale veiligheid van
promovendi ook deel uitmaakt van mijn inzet om de werkomstandigheden
van promovendi te verbeteren. Ik blijf mij samen met de universiteiten
inzetten om een veilige werk- en leeromgeving voor jong onderzoekers te
borgen. Samen met de sector heb ik mij gecommitteerd om een veilige
onderzoekomgeving te creëren aan de hand van de doelstellingen uit het
nationale actieplan voor meer diversiteit en inclusie in het hoger
onderwijs en onderzoek. Daarnaast heb ik de KNAW verzocht om een
15

https://www.rathenau.nl/nl/wetenschap-cijfers/wetenschappers/personeel-aan-deuniversiteiten-en-umcs/tijdelijke-contracten-bij.
16
https://www.lnvh.nl/a-3042/verborgen-verschillen-in-werktaken-hulpbronnen-enonderhandelingen-over-arbeidsvoorwaarden-tussen-vrouwelijke-en-mannelijkewetenschappers-in-nederland.
17
Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 2211.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

15

advies uit te brengen over de preventie en aanpak van ongewenst gedrag
in de academische wereld en die ertoe kunnen bijdragen dat op een
(meer) preventieve wijze gewerkt kan worden aan een veilig en duurzaam
academisch klimaat. Dit advies verschijnt eind 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 288, nr. 912

16