Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

611
Vragen van de leden Arib (PvdA) en Van der Staaij (SGP) aan de
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie en de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over illegaal draagmoederschap (ingezonden 9 oktober 2014).
Antwoord van Staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie), mede namens
de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen 20 november
2014). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015, nr. 447.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de uitzending van Dit is de Dag over illegaal
draagmoederschap?1 Herinnert u zich uw antwoorden op eerdere vragen over
het bericht dat de praktijk van het draagmoederschap een ethische grens
heeft bereikt?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Heeft het toegezegde overleg met het Openbaar Ministerie (OM) over een
aanscherping van het handhavingsbeleid plaatsgevonden en wat is daarvan
het resultaat?3
Is het waar dat het OM nog nooit iemand heeft vervolgd voor de plaatsing
van een advertentie omtrent het draagmoederschap? Zo ja, deelt u de
mening dat het OM bij overtreding van de artikelen 151b en 151c van het
Wetboek van Strafrecht dient te handhaven teneinde een halt toe te roepen
aan de wildgroei van advertenties van draagmoeders en wensouders op het
internet? Zo ja, krijgt de opsporing en de vervolging van commercieel
draagmoederschap vanaf nu prioriteit bij politie en justitie? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 2 en 3
Op 16 december 2011 heb ik uw Kamer een brief4 over draagmoederschap
gestuurd waarin ik heb voorgesteld om, in samenhang bezien, op een aantal
punten het beleid aan te passen. Een van die voorstellen was om, mede
1

Dit is de Dag, Illegale draagmoeders, 6 oktober 2014
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013–2014, nr. 702
3
Kamerstuk 33 000 VI, nr. 69
4
Kamerstuk 33 000 VI, nr. 69.
2

ah-tk-20142015-611
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

gezien de voorgestelde beleidsaanpassingen, in overleg met het Openbaar
Ministerie te treden om te bezien of een aanscherping van het handhavingsbeleid mogelijk en wenselijk is. Over deze brief heeft geen debat met uw
Kamer kunnen plaatsvinden.
Met het Openbaar Ministerie is gesproken over het handhavingsbeleid.
Hieruit is naar voren gekomen dat voor zaken waarbij sprake is van overtreding van artikel 151b en 151c van het Wetboek van Strafrecht (Sr) geldt dat
het Openbaar Ministerie steeds afweegt of vervolging opportuun is gezien de
ernst van het feit, beschikbare capaciteit en het maatschappelijk belang dat
geraakt wordt door het feit. Een dergelijke afweging vindt altijd plaats in het
licht van de gedachte dat het strafrecht ultimum remedium dient te zijn.
Het Openbaar Ministerie heeft in 1996 twee verdachten vervolgd voor
overtreding van artikel 151b Sr.
Een overtreding van de artikelen 151b en 151c Sr gaat in een aantal gevallen
gepaard met strafbare feiten die met (illegaal) draagmoederschap verbonden
kunnen zijn, waaronder mensenroof. Ik verwijs hierbij naar het door het
Utrecht Centre for European Research into Family Law (UCERF) uitgevoerde
onderzoek «Draagmoederschap en illegale opneming van kinderen» uit 2011.5
Uit dit rapport blijkt dat het Openbaar Ministerie ter zake van deze feiten tot
vervolging is overgegaan.
Ik zie op basis hiervan geen aanleiding het Openbaar Ministerie te verzoeken
het huidige handhavingsbeleid ten aanzien van draagmoederschap aan te
scherpen of het meer prioriteit te geven bij de politie.
Daar komt bij dat eventuele aanscherping van dit beleid samen hangt met de
werkzaamheden van de Staatscommissie Herijking Ouderschap. De Staatscommissie bekijkt het fenomeen draagmoederschap in de volle breedte en
betrekt hierbij ook de strafbepalingen. Het lijkt mij het meest zinvol om naar
aanleiding van het rapport van de Staatscommissie, dat medio 2016 wordt
verwacht, eens met uw Kamer in de volle breedte van gedachten te wisselen
over dit complexe onderwerp, zo ook over (handhaving van) de huidige
strafbaarstellingen.
Vraag 4
Klopt het dat de Raad voor de Kinderbescherming geen zicht heeft op een
groot deel van de kinderen die door middel van een draagmoederconstructie
geboren worden? Wat vindt u hiervan? Bent u bereid om te onderzoeken
waar kinderen, die door middel van een dergelijke constructie geboren zijn,
terecht zijn gekomen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
De Raad voor de Kinderbescherming (hierna te noemen: Raad) start een
onderzoek nadat het kennis heeft genomen van een (vermoedelijke)
draagmoederschapsconstructie, bijvoorbeeld indien wensouders zelf contact
opnemen met de Raad om (uiteindelijk) het gezag over het kind te kunnen
verkrijgen of na melding van een andere instantie. Zo kan een ambtenaar van
de burgerlijke stand melding maken bij de Raad.
Dat de Raad geen zicht heeft op een deel van de kinderen die door middel
van een draagmoederschapsconstructie worden geboren, is aannemelijk. Het
vermoeden bestaat immers dat een deel van draagmoederschap buiten het
zicht van (overheids)instanties plaatsvindt. Dit werd geconcludeerd in het
eerder genoemde onderzoek van UCERF uit 2011. Een soortgelijke conclusie
trekt ook het rapport van de Haagse Conferentie voor Internationaal
Privaatrecht van maart 2014, genaamd «A study of legal parentage and the
issues arising from international surrogacy arrangements».6
Dit maakt dat het niet mogelijk is onderzoek te doen naar waar kinderen die
als gevolg van een illegale draagmoederschapsconstructie zijn geboren,
terecht zijn gekomen. Geen enkele instantie weet immers dat dit heeft
plaatsgevonden en dit was ook de intentie van deze ouders.

5
6

Kamerstuk 32 500 VI, nr. 83.
p. 59, te raadplegen op http://www.hcch.net.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Vraag 5
Bent u in het licht van voorgaande vragen nu bereid een doorzichtige
meldingsstructuur voor de verschillende instanties (zoals zorgverleners, de
Raad voor de Kinderbescherming, de ambassades en de Immigratie- en
Naturalisatiedienst) die met onderhavige problematiek in aanraking komen te
ontwikkelen om te bewerkstelligen dat in de toekomst beter vast kan worden
gesteld op welke schaal draagmoederschap en illegale opneming van
kinderen in Nederland plaatsvindt? Zo ja, hoe zou een dergelijke meldstructuur het beste geïmplementeerd kunnen worden? Zo niet, waarom niet?
Antwoord 5
Betrokken instanties werken nauw samen en wisselen waar nodig informatie
en ervaringen uit over (vermoedelijke) draagmoederschapsconstructies.
Bovendien is, zoals in antwoord op de vorige vraag aangegeven, het
vermoeden dat een deel van draagmoederschap buiten het zicht van
(overheids)instanties plaatsvindt.
Uit het rapport van UCERF kan ook worden opgemaakt dat draagmoederschap in Nederland vermoedelijk in omvang beperkt is.
Om deze redenen zie ik geen meerwaarde in de ontwikkeling van een
meldingsstructuur voor instanties.
Vraag 6
Hoe beoordeelt u de uitspraak van de NVOG dat draagmoeders en wensouders in het belang van het kind net als bij adoptie en pleegouderschap
zouden moeten worden gescreend door de Raad voor de Kinderbescherming?
Antwoord 6
Indien wensouders en draagmoeders de procedure voor hoogtechnologisch
draagmoederschap in Nederland volgen, worden zij uitgebreid gescreend
door het VUMc, dat deze behandeling verricht. Zo moeten wensouders een
verklaring omtrent gedrag overleggen en voert de draagmoeder gesprekken
met een psycholoog.
Zoals in antwoord op vraag 2 aangegeven kan de Raad eerst een onderzoek
starten na kennisname van een draagmoederschapsconstructie.
Een procedure inrichten vergelijkbaar met (interlandelijke) adoptie, waarbij de
Raad wensouders en draagmoeders vooraf screent, zou een andere rol voor
de Raad betekenen, waarvoor een wetswijziging nodig is.
Dergelijke vragen liggen voor bij de Staatscommissie Herijking Ouderschap,
waarvan ik de adviezen medio 2016 met interesse tegemoet zie.
Vraag 7
Wanneer kan de Kamer een reactie van de regering verwachten op het
eindrapport van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht over
de mogelijkheid en wenselijkheid van een mondiaal instrument op het terrein
van draagmoederschap?
Antwoord 7
Ik kan u hierbij aangeven wat de uitkomsten waren van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht. De Haagse Conferentie heeft in april 2014
twee documenten gepubliceerd, namelijk «The desirability and feasibility of
further work on the Parentage / Surrogacy Project» en de «Study of Legal
Parentage and the issues arising from International Surrogacy Arrangements»7. Hierin wordt voorgesteld een expert-groep te formeren die verder
verkent wat de mogelijkheid en wenselijkheid is voor een multilateraal
instrument.
De Algemene Vergadering van de Haagse Conferentie heeft in de vergadering
van april 2014 besloten dat de verkenning van de mogelijkheid om een
multilateraal instrument op dit gebied in te richten dient te worden gecontinueerd. De volgende Algemene Vergadering in 2015 zal definitief besluiten of
een dergelijke expert-groep geformeerd gaat worden.

7

Te raadplegen op http://www.hcch.net.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3