Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 144

Wijziging van de begrotingsstaat van het
Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) voor het
jaar 2022 (Tweede incidentele suppletoire
begroting)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
A ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikelen 1 tot en met 3
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk
afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2022 wijzigingen aan te
brengen in de begrotingsstaat van het Defensiematerieelbegrotingsfonds.
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren

kst-36144-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 144, nr. 2

1

B ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
1 Leeswijzer
De voorliggende incidentele suppletoire begroting bevat de
voorgestelde wijzigingen ten opzichte van de ontwerpbegroting
2022 van hoofdstuk K van de begroting van het Rijk.
Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande
staffel op het niveau van de financiële instrumenten (en eventueel
artikelonderdeel) toegelicht.
Omvang begrotingsartikel
(stand ontwerpbegroting) in €
miljoen
< 50
=> 50 en < 200
=> 200 < 1.000
=> 1.000

Beleidsmatige mutaties
(ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)

1
2
5
10

2
4
10
20

2 Beleid
Het uitvoeren van extra investeringen vanuit de Defensienota
vraagt om versnelling van een tweetal investeringsprojecten.
In de eerste suppletoire begroting van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) zijn de besluiten van het kabinet uit de Voorjaarsnota (€ 3
miljard) verwerkt. Zoals aangekondigd in de memorie van toelichting van
betreffende begroting worden de aanvullende investeringen (€ 2 miljard)
opgenomen in de defensiebegrotingen voor 2023, die op Prinsjesdag in
september zullen worden gepresenteerd.
Op 1 juni 2022 heeft het Kabinet u de Defensienota (Kamerstuk 36 124, nr.
1) toegestuurd. Met de Defensienota geeft Defensie invulling aan de extra
investeringen. Door deze tweede incidentele suppletoire begrotingen
(voor de begrotingshoofdstukken X en K) kunnen twee investeringsprojecten, die zijn aangekondigd in de Defensienota, deze zomer opstarten.
Het betreft concreet de bestelling van zes F-35 toestellen en vier extra
toestellen MQ-9. Ten tijde van het opstellen van de eerste suppletoire
begroting was nog niet duidelijk dat het Amerikaanse JSF Program Office
(JPO) al in de zomer 2022 een definitief akkoord wilde hebben om de zes
te bestellen F-35 toestellen mee te kunnen laten lopen in de productieserie
LOT 17. Hiervoor moet dus de eerste suppletoire begroting worden
gewijzigd en de ruimte uit het aanvullende € 2 miljard pakket eerder
beschikbaar worden gesteld. Voor de uitbreiding van de MQ-9 vliegtuigen
is ook een versnelling nodig uit de ruimte uit het aanvullende € 2 miljard
pakket omdat de productielijn van de configuratie van de MQ-9 (Type A)
die Nederland in gebruik heeft op zijn eind loopt en ook het contract via
Foreign Military Sales eindigt, is bestelling voor 31 augustus noodzakelijk.
Er kan derhalve niet worden gewacht op parlementaire goedkeuring en
wijziging van de reeds ingediende eerste suppletoire begroting en de
ontwerpbegroting 2023, temeer omdat Defensie wil voorkomen dat de
voor Nederland optimale productieseries voor deze capaciteiten misgelopen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 144, nr. 2

2

Bestelling zes F-35 toestellen
Met de negen F-35 vliegtuigen die Nederland in 2019 heeft besteld is de
basis gelegd voor een derde F-35 squadron. In de Defensienota is de
vervolmaking van het derde squadron F-35 aangekondigd. Om het derde
squadron te vervolmaken zijn nog zes F-35 toestellen nodig, naast de
aanschaf van additionele, initieel benodigde reservedelen, speciale
gereedschappen, meet- en testapparatuur en vliegtuig gebonden
apparatuur. In de geest van de motie Valstar van 21 april jongstleden wil
Defensie, mede gezien de toenemende dreigingen, zo snel mogelijk nieuw
materieel aanschaffen en onderhoudsachterstanden wegwerken.
Nederland heeft de optie om bij het Amerikaanse JSF Program Office
(JPO) zes toestellen te bestellen in de productieserie LOT 17, waarbij
levering is voorzien in 2025. Defensie heeft reeds richting het JPO
aangegeven gebruik te maken van deze optie, maar heeft daarbij kenbaar
gemaakt deze bestelling niet definitief te kunnen maken voordat parlementaire behandeling van het besluit heeft plaatsgevonden.
Gezien het feit dat het JPO en de leveranciers de contractonderhandelingen voor de productieseries LOT 15 tot en met LOT 17 op korte termijn
afronden, is het zaak dat Nederland uiterlijk in juli de zes vliegtuigen bij
het JPO bestelt. Indien Defensie deze toestellen niet tijdig bestelt, betekent
dit dat Defensie de toestellen pas op zijn vroegst in LOT 18 kan bestellen.
Als de toestellen later worden besteld, ontstaat een gat in het leveringsschema van de toestellen, waardoor de completering van het derde
squadron en de operationele voordelen die dit oplevert minimaal met
twee jaar vertraagt. Vertraging is derhalve onwenselijk.
Bestelling vier MQ-9
Met de uitbreiding van vier MQ-9 vliegtuigen naar acht toestellen wordt
de capaciteit verdubbeld ten opzichte van de initiële behoefte, zoals
vermeld in de A-brief van het project Medium Altitude Long Endurance
Unmanned Aerial Vehicle (MALE UAV).
Nederland zal echter tijdig tot aanschaf van deze toestellen over moeten
gaan. De productielijn van de configuratie van de MQ-9 (Type A) die
Nederland in gebruikt heeft loopt op zijn eind en ook het contract via
Foreign Military Sales eindigt. Daarna produceert de fabrikant een andere
configuratie van dit toestel. De verwerving van de vier MQ-9 vliegtuigen
met een afwijkende configuratie heeft negatieve gevolgen voor de
implementatie in de huidige concepten voor operatie en instandhouding.
Nederland heeft tot uiterlijk 31 augustus aanstaande de mogelijkheid om
bij het Amerikaanse MQ-9 Program Office vier MQ-9 toestellen te
bestellen met dezelfde configuratie, waarbij levering is voorzien in 2025.
De huidige configuratie kan binnen de bestaande contracten ten minste
een jaar eerder en tegen gunstiger financiële voorwaarden worden
geleverd en biedt naar verwachting de meeste operationele voordelen.
Vertraging van de verwerving van de additionele vier MQ-9 vliegtuigen is
derhalve onwenselijk en Defensie is daarom voornemens de bestelling
van de vier extra toestellen definitief te maken.
Hogere verplichtingen
Het verplichtingenbudget voor 2022 wordt verhoogd met € 1,1 miljard.
Het merendeel van de bijhorende uitgaven zal plaatsvinden in de jaren
2023 tot en met 2028.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 144, nr. 2

3

3 Artikelen
3.1 Artikel 4 Lucht materieel
Tabel 1 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 4 Lucht materieel (bedragen x € 1.000)
1e
suppletoire
begroting

Mutaties
2e ISB

Stand 2e
ISB

Mutatie
2023

Mutatie
2024

Verplichtingen

1.675.158

1.095.000

2.770.158

– 88.000

Uitgaven

1.210.083

1.210.083

19.000

1.534.629

1.534.629

19.000

Omschrijving

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

Mutatie
2028

Mutatie
2029

Mutatie
2030

Mutatie
2031

Mutatie
2032

Mutatie
2033

Mutatie
2034

Mutatie
2035

Mutatie
2036

Mutatie
2037

– 57.799

86.070

93.201

235.070

100.065

79.065

121.065

171.065

118.065

118.065

119.065

129.065

125.065

122.065

172.065

198.065

382.065

359.065

247.065

171.065

118.065

118.065

119.065

129.065

125.065

122.065

172.065

198.065

93.201

235.070

382.065

359.065

247.065

171.065

118.065

118.065

119.065

129.065

125.065

122.065

172.065

198.065

– 85.275

– 38.707

– 35.081

– 55.301

– 18.306

– 18.306

– 20.000

– 26.938

– 23.388

– 21.694

– 21.694

– 21.856

– 18.306

– 38.604

178.476

273.777

417.146

414.366

265.371

189.371

138.065

145.003

142.453

150.759

146.759

143.921

190.371

236.669

Verwerving
Opdrachten
Verwerving:
voorbereidingsfase
Verwerving:
realisatie

5.804

5.804

1.528.825

1.528.825

Instandhouding
Opdrachten

263.030

263.030

Instandhouding
Materieel

263.030

263.030

Over-/
onderprogrammering

– 587.576

– 587.576

0

0

0

0

Ontvangsten
Overige
ontvangsten
materieel

– 108.608

127.608

Toelichting
Hogere verplichtingen
Het verplichtingenbudget voor 2022 wordt verhoogd met € 1,1 miljard.
Het merendeel van de bijhorende uitgaven zal plaatsvinden in de jaren
2023 tot en met 2028.
3.2 Artikel 7 Bijdrage andere begrotingshoofdstukken Rijk
Tabel 2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 7 Bijdrage andere begrotingshoofdstukken Rijk (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

1e
suppletoire
begroting

Mutaties
2e ISB

Stand 2e
ISB

Mutatie
2023

Mutatie
2024

Mutatie
2025

Mutatie
2026

Mutatie
2027

Mutatie
2028

Mutatie
2029

Mutatie
2030

Mutatie
2031

Mutatie
2032

Mutatie
2033

Mutatie
2034

Mutatie
2035

Mutatie
2036

Mutatie
2037

Verplichtingen
Uitgaven
Ontvangsten

5.573.486

5.573.486

19.000

93.201

235.070

382.065

359.065

247.065

171.065

118.065

118.065

119.065

129.065

125.065

122.065

172.065

198.065

Ontvangsten
Ontvangsten

5.573.486

5.573.486

19.000

75.000

220.563

381.558

358.558

246.558

170.558

117.558

117.558

118.558

128.558

124.558

121.558

171.558

197.558

Toelichting
Hogere ontvangsten
Het ontvangstenbudget voor de periode 2023 – 2037 wordt verhoogd met
€ 2,6 miljard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 144, nr. 2

4