Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2671

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 juli 2018
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 14 fiches, die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC). De onderhavige fiches maken onderdeel uit van het
Meerjarig Financieel Kader (2021–2027).
Fiche: MFK – Verordening Europees Fonds voor Maritieme Zaken en
Visserij (EFMZV) 2021–2027 (Kamerstuk 22 112, nr. 2663)
Fiche: MFK – Verordening Digital Europe programma (2021–2027)
(Kamerstuk 22 112, nr. 2664)
Fiche: MFK – Invest EU-programma (Kamerstuk 22 112, nr. 2665)
Fiche: MFK – Verordening programma Europees Solidariteitskorps
(Kamerstukken 22 112 en 34 738, nr. 2666)
Fiche: MFK – Verordening Douane-programma (Kamerstuk 22 112,
nr. 2667)
Fiche: MFK – Verordening Fiscalis-programma (Kamerstuk 22 112,
nr. 2668)
Fiche: MFK – EU-Ruimtevaartprogramma (Kamerstuk 22 112, nr. 2669)
Fiche: MFK – LGO-besluit (Kamerstuk 22 112, nr. 2670)
Fiche: MFK – Verordening financieel programma ontmanteling nucleaire
faciliteiten en beheer kernafval
Fiche: MFK – Verordening tot oprichting Asiel en Migratiefonds (AMF)
(Kamerstuk 22 112, nr. 2672)
Fiche: MFK – Verordening Fonds voor interne veiligheid (Kamerstuk
22 112, nr. 2673)
Fiche: MFK – Verordening voor het instrument voor grensbeheer en visa
als onderdeel van het Geïntegreerd Grensbeheerfonds (Kamerstuk 22 112,
nr. 2674)
Fiche: MFK – Verordening Instrument financiering douanecontroleapparatuur (Kamerstuk 22 112, nr. 2675)

kst-22112-2671
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2671

1

Fiche: MFK – Oprichting van het Europees Defensiefonds (Kamerstuk
22 112, nr. 2676)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2671

2

Fiche: MFK – Verordening financieel programma ontmanteling
nucleaire faciliteiten en beheer kernafval
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
COM (2018)467: Voorstel voor een verordening van de Raad tot
vaststelling van een specifiek financieel programma voor de ontmanteling van nucleaire faciliteiten en het beheer van kernafval, en tot
intrekking van Verordening (Euratom) nr. 1368/2013 van de Raad
COM (2018)466: Voorstel voor een verordening van de Raad tot
vaststelling van het bijstandsprogramma voor de ontmanteling van de
kerncentrale van Ignalina in Litouwen (het Ignalina-programma) en tot
intrekking van Verordening (EU) nr. 1369/2013 van de Raad
b) Datum ontvangst Commissiedocument
13 juni 2018
c) Nr. Commissiedocument
COM (2018)467
COM (2018)466
d) EUR-Lex
COM(2018)467: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/
?qid=1529666194933&uri=CELEX:52018PC0467
COM(2018)466: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/
?qid=1529939392769&uri=CELEX:52018PC0466
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
Niet uitgevoerd.
f) Behandelingstraject Raad
Raad Vervoer, Telecommunicatie en Energie
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
h) Rechtsbasis
COM (2018)467: Artikel 203 van het Verdrag tot oprichting van de
Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom)
COM (2018)466: artikel 3 van Protocol nr. 4 van het Toetredingsverdrag
van 2003, op grond waarvan de Unie uit solidariteit met Litouwen ook
na 2006 adequate aanvullende communautaire steun voor de
ontmanteling zal verlenen.
i) Besluitvormingsprocedure Raad
Eenparigheid
j) Rol Europees Parlement
Geen rol voorzien voor EP
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
Deze voorstellen zijn onderdeel van het pakket aan voorstellen dat de
Commissie heeft uitgebracht in het kader van het Meerjarig Financieel
Kader voor 2021–2027. De verordeningen reserveren als onderdeel van
het Meerjarig Financieel Kader bedragen voor de ontmanteling van
kernreactoren. Het gaat hier om kerncentrales met een verouderd ontwerp
in Bulgarije, Slowakije en Litouwen, en een financiële reservering voor de
ontmanteling van de onderzoeksreactoren van het Joint Research Center.
Hiertoe behoort ook de Hoge Flux Reactor in Petten. De ontmanteling van
de centrales in Litouwen, Bulgarije en Slowakije was een voorwaarde bij
toetreding van deze lidstaten tot de EU. De EU heeft zich er in de
betreffende toetredingsverdragen toe verbonden om adequate financiële
bijstand te verlenen voor de ontmanteling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2671

3

COM (2018)467:
In de verordening wordt het specifieke financiële programma voor de
ontmanteling van nucleaire faciliteiten en het beheer van radioactief afval
vastgesteld. Het betreft hier ten eerste de acties van het Joint Research
Centre (JRC) voor de veilige uitvoering van het ontmantelingsproces en
het beheer van het daarbij vrijkomende kernafval van de nucleaire
installaties van de Commissie zelf op de locaties van het JRC. Dit
programma wordt ook wel het JRC-programma voor ontmanteling en
beheer van kernafval genoemd (O&BKA-programma). Het JRC van de
Commissie is eigenaar van vier installaties voor nucleair onderzoek:
JRC-Geel (België), JRC-Karlsruhe (Duitsland), JRC-Ispra (Italië) en
JRC-Petten (Nederland). Als nucleaire exploitant en/of eigenaar is het JRC
krachtens de lokale nationale wetgeving verantwoordelijk voor de
ontmanteling van deze vier installaties en voor het veilige beheer van de
verbruikte splijtstof en het radioactief afval dat daarbij vrijkomt, van
productie tot berging. Ten tweede zal dit programma Bulgarije en
Slowakije (financieel) ondersteunen bij de veilige ontmanteling van hun
reactoren van de eerste generatie. Doel hiervan is de nucleaire veiligheid
in de regio en de EU als geheel te vergroten. Dit deel van de verordening
vervangt hiermee Verordening (Euratom) nr. 1368/2013.
COM (2018)466:
De kerncentrale van Ignalina (Litouwen) bestaat uit twee
hoog-rendementsreactoren kanaaltype (RBMK-1500-reactoren), van
hetzelfde type als de reactor in Tsjernobyl. De ontmanteling van deze
centrales draagt bij tot een grotere nucleaire veiligheid in de regio en in
de EU als geheel. De algemene doelstelling van het Ignalina-programma
is dan ook om Litouwen bij te staan bij het beheer van de problemen op
het gebied van radiologische veiligheid waarmee de ontmanteling van de
kerncentrale van Ignalina gepaard gaat. Het programma heeft bovendien
een groot potentieel voor het vergaren van kennis die de EU-lidstaten
kunnen gebruiken ter ondersteuning van hun eigen ontmantelingsprojecten, met name voor die lidstaten die grafiet gemodereerde kernreactoren moeten ontmantelen.
b) Impact assessment Commissie
Niet uitgevoerd. Voor beide voorstellen zijn wel ex-ante assessments
uitgevoerd gebaseerd op de geleerde lessen en voortgang tot nu toe.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Zoals vastgelegd in de Kamerbrief van 1 juni 2018 over de Kabinetsappreciatie van het Commissie MFK-voorstel (Kamerstuk 21 501-20,nr. 1349),
richt de Nederlandse onderhandelingspositie op het MFK zich op een
modern en financieel houdbaar MFK. Nieuwe uitdagingen vragen om een
herijking van de invulling en prioriteiten van de EU-begroting opdat het
MFK nieuwe prioriteiten zoals onderzoek en innovatie, veiligheid, migratie
en klimaat sterker reflecteert. Dit vraagt een ambitieus gemoderniseerde
begroting die de EU in staat stelt gezamenlijke uitdagingen adequaat en
tijdig te adresseren en die effectief en efficiënt optimale Europese
toegevoegde waarde genereert. Brexit vereist een neerwaartse bijstelling
van het MFK; een kleinere EU vraagt om een kleiner budget. De inzet is
om via bezuinigingen op bestaand beleid versterkte of nieuwe prioriteiten
te financieren, als ook de financiële gevolgen van het vertrek van het
Verenigd Koninkrijk op te vangen. Voorkomen moet worden dat Brexit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2671

4

leidt tot een onevenredig hoge rekening voor andere lidstaten en een
stijging van de afdrachten. De financiering van het MFK moet rechtvaardig, transparant en simpel waarbij de lasten eerlijk moeten worden
verdeeld. De Nederlandse netto betalingspositie dient ook in het komende
MFK in lijn te zijn met de positie van lidstaten met een vergelijkbaar
welvaartsniveau.
Het Nederlandse beleid ten aanzien van de ontmanteling van nucleaire
installaties en de verwerking van radioactief afval is «de vervuiler betaalt».
Voor de ontmanteling van nucleaire installaties zoals de Hoge Flux
Reactor te Petten in eigendom van het JRC dient vergunninghouder
Nuclear Research and Consultancy Group (NRG) financiële zekerheid te
stellen. De reactor is echter in eigendom van het JRC, waardoor JRC
verantwoordelijk is voor de financiële kosten van de ontmanteling.
Nederland heeft zich in eerdere programma’s van de Commissie al aan de
ontmanteling van de kerncentrales in Slowakije, Litouwen en Bulgarije
gecommitteerd. De ontmanteling van kerncentrales met een verouderd
ontwerp, en de veilige uitvoering van het ontmantelingsproces en het
beheer van het daarbij vrijkomende radioactief afval van de
JRC-installaties, dragen bij aan de waarborging van de nucleaire
veiligheid in de EU.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het feit dat de Commissie het ontmantelingsproces, het beheer van het
daarbij vrijkomende radioactief afval en bijhorende kosten van de
JRC-reactoren op zich neemt, is in lijn met de Nederlandse beleidsopvatting «de vervuiler betaalt». Deze (financiële) verantwoordelijkheid van
de Commissie werd voorheen in begrotingsbehandelingen voor het EP
opgenomen en wordt nu voor het eerst in een verordening opgenomen.
Nederland steunt dit.
Nederland beoordeelt ook de steun aan ontmanteling van verouderde
kerncentrales in Slowakije, Bulgarije en Litouwen als positief. Hiermee
wordt invulling gegeven aan de EU-toetredingsafspraken die gemaakt zijn
met de betreffende landen.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Er wordt weinig commentaar verwacht op deze voorstellen, aangezien
hiermee invulling wordt gegeven aan verdragsverplichtingen. In eerdere
verordeningen van de Commissie hebben de lidstaten zich al gecommitteerd aan de ontmanteling van de reactoren in Litouwen, Bulgarije en
Slowakije, en zijn al begrotingen voor de ontmanteling van de
JRC-reactoren voorgelegd. Eventuele vragen zullen zich richten op het
meer delen van kennis over de ontmanteling, de kosten ervan, en de
cofinanciering van de lidstaten.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
COM (2018)467: De EU heeft bevoegdheid om op te treden volgens artikel
203 van het Euratom-verdrag. Hierin is vastgelegd dat de Raad op voorstel
van de Commissie passende maatregelen kan nemen indien dit noodzakelijk is om een der doelstellingen van de Europese Gemeenschap voor
Atoomenergie te verwezenlijken, en het Euratom-verdrag niet in de
daartoe vereiste bevoegdheden voorziet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2671

5

COM (2018)466: De EU heeft bevoegdheid om op te treden volgens
Protocol nr. 4 van het Toetredingsverdrag van 2003, op grond waarvan de
Unie uit solidariteit met Litouwen ook na 2006 adequate aanvullende
communautaire steun voor de ontmanteling zal verlenen.
Nederland kan zich vinden in deze rechtsgrondslagen.
b) Subsidiariteit
Nederland beoordeelt de subsidiariteit van deze voorstellen als positief.
T.a.v. de kerncentrales in Litouwen, Bulgarije en Slowakije geldt dat de EU
zich in de toetredingsverdragen heeft verbonden aan het verlenen van
financiële bijstand voor de ontmanteling van de betrokken kerncentrales.
Met deze voorstellen wordt nader invulling gegeven aan deze Europese
afspraken. Zonder EU-medefinanciering zou het ontmantelingsproces
waarschijnlijk zeer moeizaam verlopen.
T.a.v. de JRC-reactoren geldt dat de Commissie als vergunninghouder de
exclusieve bevoegdheid heeft voor de ontmanteling van de faciliteiten van
het JRC en het beheer van het afval dat daarbij vrijkomt.
Het programma als geheel kan voor extra EU-meerwaarde zorgen, omdat
er in Europa en internationaal nog weinig kennis is opgedaan met
ontmanteling van kernreactoren. De opgedane kennis kan dus nuttig zijn
voor andere ontmantelingsprojecten en tot een veiligere EU leiden.
c) Proportionaliteit
Nederland beoordeelt de proportionaliteit van deze voorstellen als
positief. De ontmanteling van kerncentrales met een verouderd ontwerp,
en de veilige uitvoering van het ontmantelingsproces en het beheer van
het daarbij vrijkomende radioactief afval van de JRC- installaties, gaat niet
verder dan noodzakelijk om de nucleaire veiligheid in de EU te
waarborgen.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
COM (2018)467: De financiële middelen voor de uitvoering van het
programma voor de periode 2021–2027 bedragen € 466 mln. in lopende
prijzen.
COM (2018)466: De financiële middelen voor de uitvoering van het
programma voor de periode 2021–2027 bedragen € 552 mln. in lopende
prijzen.
Ten opzichte van de huidige periode (2014–2020) stelt de Commissie een
nominale daling van 38% voor het programma waarin de Bulgaarse en
Slowaakse centrales en de JRC-reactoren zijn vervat (COM (2018)467), en
een nominale stijging van 7% voor het Ignalina programma (COM
(2018)466)). Hierbij is rekening gehouden met een EU-uittreding van het
VK, door de uitgaven van de EU in het VK voor het huidige MFK af te
trekken van de omvang van het programma. Hierbij moet tevens worden
opgemerkt dat het eerstgenoemde programma sterk gewijzigd is ten
opzichte van de huidige periode, aangezien in de huidige periode de
JRC-reactoren geen onderdeel uitmaken van dit programma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2671

6

Zoals vastgelegd in de Kamerbrief van 1 juni 2018 over de Kabinetsappreciatie van het Commissie MFK-voorstel, maken de onderhandelingen over
de toekomst van de ontmanteling van de verschillende reactoren voor wat
betreft de financiële aspecten, integraal onderdeel uit van de onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2021–2027. Nederland
hecht eraan dat besprekingen over de ontmanteling van de verschillende
reactoren niet vooruitlopen op de integrale besluitvorming betreffende
het MFK. De beleidsmatige inzet van Nederland bij de ontmanteling van
de verschillende reactoren zal ondersteunend moeten zijn aan de
Nederlandse inzet in de MFK-onderhandelingen zoals hierboven toegelicht, te weten een ambitieus gemoderniseerd en financieel houdbaar
MFK. Dit vraagt scherpe keuzes, én bezuinigingen. Om het vertrek van het
Verenigd Koninkrijk op te kunnen vangen en nieuwe prioriteiten te kunnen
financieren moeten substantiële bezuinigingen worden doorgevoerd. Het
kabinet streeft naar substantiële bezuinigingen binnen traditionele
beleidsterreinen zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) en
het cohesiebeleid, waarmee een aanvullende Nederlandse bijdrage als
gevolg van Brexit vermeden kan worden en die ruimte bieden voor de
financiering van nieuwe beleidsprioriteiten. Binnen dit kader blijft
vanzelfsprekend de ruimte bestaan om op de inhoud actief in te spelen op
het verloop van de onderhandelingen.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
Eventuele budgettaire gevolgen worden ingepast op de begroting van de
beleidsverantwoordelijke departementen, conform de regels van de
budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Geen.
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Geen.
e) Gevolgen voor concurrentiekracht
Geen.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
n.v.t.
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
In artikel 3, lid 3 van beide verordeningen is opgenomen dat de
Commissie bevoegd is om de uitwerking van de specifieke doelstellingen
in de bijlagen te wijzigen door middel van uitvoeringshandelingen. Op de
vaststelling van deze uitvoeringshandelingen is de onderzoeksprocedure
van toepassing. De keuze voor de onderzoeksprocedure ligt hier voor de
hand, aangezien het gaat om maatregelen van algemene strekking.
Nederland kan akkoord gaan met deze uitvoeringshandelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2671

7

c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
Deze verordeningen treden in werking op de twintigste dag na die van de
bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie. Ze zijn
van toepassing met ingang van 1 januari 2021. Dit is haalbaar.
d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
De Commissie zal jaarlijks verslag doen aan het Europees Parlement en de
Raad over de voortgang van deze programma’s. Nederland beoordeelt dit
positief.
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
Geen
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2671

8