Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 368

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 november 2022
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de stand van zaken van de
SDE++. Conform het Coalitieakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77)
richt het kabinet zich bij de uitwerking van beleidsmaatregelen op een
emissiereductie van 60% in 2030. De SDE++ levert een belangrijke
bijdrage aan het kosteneffectief realiseren hiervan. Ik sta in deze brief
achtereenvolgens stil bij het verloop van de openstelling van de SDE++ in
2022, de huidige energieprijzen en de gevolgen voor de SDE++, de
evaluatie van het model van de kasuitgavenramingen en ten slotte een
toezegging over bij- en meestook van biomassa in kolencentrales.
Verloop openstelling SDE++ 2022
Van 28 juni tot 6 oktober vond de openstelling in 2022 van de SDE++
plaats. Hiervoor was een openstellingsbudget van € 13 miljard
beschikbaar. Gedurende de openstelling zijn 2.296 subsidieaanvragen
ingediend, met een budgetclaim van in totaal ca. € 13,9 miljard. Tabel 1
bevat een overzicht van alle aanvragen per categorie.
Het grootste deel van het budget is aangevraagd voor projecten voor
CO2-afvang en -opslag (CCS) (namelijk ca. € 7,1 miljard) en CO2-afvang en
gebruik (CCU) voor in de glastuinbouw (ca. € 600 miljoen). Dit betreft voor
een deel projecten waarvoor in 2021 al een aanvraag voor subsidie was
ingediend, maar geen subsidie is verleend (door intrekking of afwijzing).
Daarnaast valt op dat er voor ca. € 2,5 miljard is aangevraagd voor
geothermieprojecten (hernieuwbare warmte én CO2-warmte inclusief
warmtepomp). Een behoorlijk deel hiervan is voor geothermie voor
stadsverwarming. Deze SDE++-ronde biedt daarmee een belangrijke
stimulans voor de warmtetransitie. Voor een deel van de geothermieprojecten was al een subsidiebeschikking afgegeven, maar daarvoor is
opnieuw SDE++-subsidie aangevraagd, omdat zij in de knel kwamen met
hun realisatietermijn. Deze groep heeft daarmee gebruik gemaakt van de
oplossingsrichting waarover ik uw Kamer eerder in mijn reactie op de
motie van de leden Grinwis en Erkens (Kamerstuk 31 239, nr. 357) heb

kst-31239-368
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 368

1

geïnformeerd (Kamerstuk 31 239, nr. 364). Ten slotte valt op dat het
aangevraagde budget voor zon-PV grofweg is gehalveerd ten opzichte van
2021. Dit kan verschillende oorzaken hebben. Zo is er in steeds een groter
deel van Nederland sprake van netcongestie. In die gebieden krijgt een
subsidie-aanvrager geen transportindicatie van de netbeheerder, wat een
vereiste is om een subsidiebeschikking te kunnen krijgen. Daarnaast was
er voor zon-op-dak in 2022 voor het eerst een verklaring van een
constructeur over de dakconstructie vereist om zo de realisatiekans te
vergroten. Ten slotte verwachten aanvragers gezien de recente marktontwikkelingen mogelijk hogere kosten en wachten zij daardoor met het
aanvragen van subsidie voor hun project tot een latere subsidieronde. De
afgelopen jaren is de non-realisatie van zon-PV-projecten met een
SDE++-beschikking hoog. Ik ga ervanuit dat nu vooral aanvragen voor
kansrijke projecten zijn ingediend, waardoor deze projecten nu juist een
grotere kans op realisatie hebben.
Tabel 1: Overzicht aanvragen SDE++ 2022
Categorie

Hernieuwbare elektriciteit
Zon-PV op dak
Zon-PV op veld
Windenergie
Zon-PV op water
Hernieuwbare warmte en WKK
Geothermie
Biomassa warmte en WKK
Zonthermie
Compostering
Hernieuwbaar gas
Biomassa gas
CO2-arme warmte
Geothermie
Elektrische boiler
Aquathermie
Restwarmte
Industriële warmtepomp
CO2-arme productie
CO2-afvang en -opslag
CO2-afvang en -gebruik
Waterstofproductie uit elektrolyse
Eindtotaal

Aantal

2.052
1.944
77
11
20
116
14
98
3
1
42
42
62
8
16
5
7
26
24
10
11
3
2.296

Budgetclaim

Vermogen1

CO2-reductie
per jaar

Gemiddelde
subsidieintensiteit2

[€ mln.]

[MW]

Mton CO2/jr]

[€/tCO2]

1.262
747
387
108
20
2.083
1.349
726
5
3
561
561
2.071
1.161
609
143
98
60
7.890
7.125
584
180
13.867

2.344
1.275
955
75
38
508
271
225
10
2
123
123
478
152
231
33
34
29
42

0,24
0,12
0,09
0,03
0,00
0,89
0,58
0,30
0,00
0,00
0,19
0,19
0,64
0,34
0,21
0,03
0,03
0,02
3,41
3,13
0,24
0,04
5,37

113
65
160
156
168
150
141
171
207
62
210
210
196
211
164
284
178
165
137
135
137
291
147

42

1
NB: het vermogen voor de categorie «CO2-afvang en -opslag» en CO2 afvang en -gebruik» verwijst naar het CO2-reducerend vermogen en is uitgedrukt in tCO2/uur. Het aangevraagde vermogen bedraagt 512 tCO2/uur voor «CO2-afvang en -opslag» en 84 tCO2/uur voor «CO2-afvang en -gebruik».
2
De subsidie-intensiteit is bepaald aan de hand van de verwachte subsidie-uitgaven over de looptijd van de subsidie per gereduceerde ton CO2.

De eerste resultaten wijzen op een goed verloop van de openstellingsronde. Hoewel de aanvragen op dit moment nog door de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) beoordeeld worden op volledigheid en op
technische en financiële haalbaarheid, valt de grote interesse vanuit de
markt op. Dat is goed nieuws, gelet op de stappen die nog gezet moeten
worden om de uitstoot van CO2 te reduceren. Het laat zien dat veel
bedrijven en andere organisaties mogelijkheden zien om te verduurzamen
of om bij te dragen aan de verduurzaming van anderen. Ten slotte valt op
dat de productieplafonds in de regeling voor hernieuwbare elektriciteit,
CCS en geavanceerde hernieuwbare brandstoffen niet zijn bereikt en dat
er dus om die reden geen aanvragen hoeven te worden afgewezen.
Momenteel wordt gewerkt aan de openstellingsronde van de SDE++ in
2023. Ik streef ernaar om deze ronde geheel voor de zomer van 2023 te
laten plaatsvinden. Momenteel wordt nog getoetst of dit voor RVO goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 368

2

uitvoerbaar is. Als alternatief zou de regeling wel voor de zomer
opengaan, maar pas na de zomer sluiten. Over de precieze invulling van
de openstellingsronde wordt uw Kamer begin 2023 geïnformeerd.
Huidige energieprijzen en gevolgen SDE++
Sinds 2008 wordt door de SDE++ en haar voorgangers de productie van
hernieuwbare energie en de reductie van CO2 gestimuleerd. De SDE++ en
haar voorgangers zijn een belangrijk instrument voor de energietransitie
in Nederland. De regeling wordt periodiek geëvalueerd. Over de meest
recente evaluatie heb ik uw Kamer op 18 maart jl. geïnformeerd
(Kamerstuk 31 239, nr. 343). Hieruit blijkt onder andere dat qua doeltreffendheid de SDE+ op verschillende vlakken goed presteert of, waar
verbeteringen mogelijk waren, dat de nodige maatregelen ter verbetering
reeds genomen zijn. Uit de evaluatie volgt bovendien dat de regeling een
kosteneffectief instrument is in vergelijking met instrumenten van
buurlanden. Ook de Europese Commissie is positief over de SDE++ en er
is ook veel interesse uit andere landen voor de vormgeving van de SDE++.
De SDE++ is door de jaren heen enkele keren aangepast en reageert
hiermee op ontwikkelingen op het gebied van energie en klimaat. Zo is de
SDE+ naar de SDE++ verbreed in 2020, zijn technieken toegevoegd in 2021
en 2022 en worden de hekjes in 2023 geïntroduceerd. De sterk gestegen
energieprijzen stellen de SDE++ opnieuw voor een uitdaging, omdat bij
het ontstaan van de regeling en bij de opeenvolgende openstellingen
dergelijke extreme marktomstandigheden niet zijn voorzien. Dit heeft
enkele effecten, die ik hieronder beschrijf.
Voorschotten
De SDE++ is een exploitatiesubsidie: de ondernemer ontvangt een
subsidiebedrag voor elke hoeveelheid geproduceerde hernieuwbare
energie of gereduceerde CO2. De Minister verstrekt een voorschot op
basis van de verwachte marktprijzen vastgesteld voor 1 november van het
voorgaande jaar. Het is wenselijk om te werken met een voorschot, omdat
ondernemers gedurende het jaar kosten maken om hun productieinstallatie in stand te houden (onderhoud, aflossing, inkoop van biomassa
of stroom). Na afloop van het kalenderjaar (vanaf april) volgt een
bijstelling van het voorschot op basis van de daadwerkelijke marktprijzen
(definitief correctiebedrag) en de daadwerkelijke productie. Voor het
bepalen van zowel het voorlopige als het definitieve correctiebedrag
baseer ik me op adviezen van het Planbureau voor de Leefomgeving
(hierna: PBL). Door de sterk stijgende energieprijzen in 2021 blijken de
voorlopige correctiebedragen (die zijn vastgesteld in november 2020) flink
lager te zijn geweest dan de definitieve correctiebedragen (die zijn
vastgesteld in april 2022). Hierdoor hebben projecten een te hoog
voorschot gekregen, omdat de SDE++-systematiek er vanuit gaat dat zij
meer inkomsten konden krijgen uit de verkoop van energie. Ik heb u
daarover eerder geïnformeerd in de beantwoording van vragen van het lid
Bontenbal (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, 1620).
De SDE++-projecten hebben over 2021 totaal ca. € 900 miljoen te veel
voorschot ontvangen, waarvan inmiddels al zo’n € 400 miljoen is
teruggestort. RVO heeft de ontvangende partijen per brief gewezen op het
feit dat teveel betaalde voorschotten zullen worden verrekend en uiterlijk
bij de vaststelling terugbetaald moeten worden. De teveel betaalde
voorschotten zijn naar verwachting, na aftrek van reeds gedane terugbetalingen, per 1 oktober 2022 opgelopen tot € 1,2 miljard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 368

3

RVO zal in eerste instantie trachten deze te veel betaalde voorschotten te
verrekenen met toekomstige betalingen. Door de aanhoudend hoge
energieprijzen in 2022 blijkt dat voor nagenoeg alle categorieën van
hernieuwbare energieproductie de voorlopige correctiebedragen voor
2023 dusdanig hoog zijn, dat zij in 2023 geen voorschot krijgen. RVO heeft
daardoor in 2023 ook nauwelijks de mogelijkheid om deze te veel
verstrekte voorschotten te verrekenen. Ik verken daarom de komende tijd
samen met RVO hoe hiermee het beste kan worden omgegaan, ook of een
dwingender aanpak nodig is, mede met het oog op de continuïteit van
hernieuwbare energieprojecten en doelmatige uitgaven van de
rijksbegroting.
Hoge winsten bij projecten zonder subsidie
In de SDE++ wordt de onrendabele top van projecten vergoed, waarbij de
subsidie wordt gecorrigeerd voor de daadwerkelijke marktprijs. Bij de
huidige marktomstandigheden geldt echter voor veel categorieën niet
alleen dat er geen subsidie betaald hoeft te worden, maar zelfs dat
projecten hoge winsten kunnen behalen, zonder dat zij subsidie
ontvangen. De projecten mogen deze winsten in principe houden, ook als
zij op een later moment bij lagere marktprijzen gedurende de looptijd van
de beschikking weer subsidie ontvangen. Ten principale wil ik voorkomen
dat projecten met subsidie overwinsten realiseren over de gehele looptijd
van het project. Het uitgangspunt is om enkel de onrendabele top te
vergoeden. Ik onderzoek daarom of het mogelijk is om de SDE++ aan te
passen om deze overwinsten te voorkomen. Daarbij denk ik in ieder geval
aan een systeem waarbij pas subsidie wordt uitgekeerd nadat rekening is
gehouden met eventueel eerdere overwinsten. Daarnaast wil ik ook een
systeem van «contract for difference» extern laten onderzoeken. Hierbij
wordt uitgegaan van een bepaalde marktprijs. Wanneer de daadwerkelijke
marktprijs hoger is, ontvangt de overheid het surplus. In tegenstelling tot
een subsidie, kan de overheid bij een «contract for difference» netto ook
geld ontvangen. Daartegenover staat dat dit een grotere ingreep in de
markt is en significante gevolgen heeft voor de risicoverdeling tussen de
overheid en de markt.
Samenvattend
Ik kijk constant naar mogelijke verbeteringen in de vormgeving van de
SDE++ om eventuele ongewenste effecten aan te pakken. Waar nodig
worden aanpassingen gedaan, zoals de verbreding van de regeling, de
introductie van hekjes vanaf 2023 of de aanpassingen die in 2022 op het
gebied van geothermie en CCS zijn gedaan. Uit de in deze brief gepresenteerde resultaten van de 2022 ronde blijkt dat reeds gedane aanpassingen
het gewenste effect hebben. Hiermee is de SDE++ een robuust
instrument, dat zoveel mogelijk inspeelt op marktontwikkelingen binnen
de grenzen van stabiliteit en uitvoerbaarheid. In de kamerbrief over de
SDE++ 2023 ga ik nader in op gewenste aanpassingen.
Evaluatie model kasuitgavenramingen SDE++
RVO voert twee keer per jaar een meerjarige uitgavenraming uit voor de
SDE++ (en haar voorgangers) op basis van de energieprijsscenario’s van
het PBL, inschattingen over de realisatiegraad van projecten en de
verwachte verdeling van toekomstige openstellingsbudgetten over de
verschillende technieken en gebruikt hiervoor een ramingsmodel. In het
Verantwoordingsonderzoek 2020 over het Ministerie van EZK heeft de
Algemene Rekenkamer geadviseerd om dit model periodiek te laten
evalueren (Kamerstuk 35 830-XIII, nr. 2). Ik heb PwC de opdracht gegeven
deze evaluatie uit te voeren en deze evaluatie is inmiddels afgerond. PwC

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 368

4

heeft een review uitgevoerd op de consistentie, juistheid en robuustheid
van het ramingsmodel en concludeert dat het ramingsmodel op correcte
wijze de kasuitgaven raamt. PwC heeft daarnaast aanbevelingen gedaan
om het model gebruiksvriendelijker en minder foutgevoelig te maken.
Deze aanbevelingen zijn door RVO opgevolgd. Het rapport van PwC is als
bijlage bijgevoegd.
Toezegging bij- en meestook biomassa
Op 28 september 2021 heeft het lid Van der Lee (GroenLinks) aan de
Staatssecretaris voor Klimaat en Energie verzocht om inzichtelijk te maken
welk gedeelte van de beschikkingen voor bij- en meestook van biomassa
nog doorlopen na 2027. Uit onderstaand overzicht blijkt dat op één,
relatief kleine, beschikking na, alle installaties in 2026 of 2027 hun
reguliere einddatum bereiken. Als installaties voor deze tijd niet hun
volledige subsidiabele productie hebben benut, kunnen zij binnen een
extra jaar nog maximaal 25% van de productie inhalen en hierover
subsidie ontvangen (banking). Deze uiterste termijnen verstrijken tussen
1 september 2027 en 1 juni 2029.
Beschikking

Aanvrager

Startdatum
subsidie

Reguliere einddatum
subsidie = startdatum
+ 8 jaar

Einddatum subsidie =
startdatum + 8 jaar + 1 jaar
t.g.v. banking

SDE1693517

RWE Eemshaven Holding II B.V.

1-10-2019

1-10-2027

1-10-2028

SDE1626567
SDE1640163
SDE1623123

RWE Generation NL B.V.
RWE Generation NL B.V.
RWE Generation NL B.V.

1-7-2019
1-9-2018
1-12-2019

1-7-2027
1-9-2026
1-12-2027

1-7-2028
1-9-2027
30-11-2028

SDE1648907
SDE1724670

Power Plant Rotterdam B.V.
Power Plant Rotterdam B.V.

1-7-2019
1-6-2020

1-7-2027
1-6-2028

1-7-2028
1-6-2029

SDE1620600

Uniper Benelux N.V.

1-10-2019

1-10-2027

1-10-2028

De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 239, nr. 368

5