Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2512
Vragen van het lid Lodders (VVD) aan de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit over standpuntbepaling in het Europees parlement over een
hoger toegestaan restgehalte van neonicotinoïden (ingezonden 25 februari
2019).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 15 mei 2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2018–2019, nr. 2003.
Vraag 1
Bent u bekend met het voorstel van de Europese Commissie om het
maximaal toegestane restgehalte van bepaalde gewasbeschermingsmiddelen
op producten te verhogen?1
Antwoord 1
Ja, ik ben bekend met het voorstel. Het voorstel bevat nieuwe Maximale
Residu Limieten (MRL’s) voor acht actieve stoffen, waaronder één neonicotinoïde (clothianidin). Daarnaast bevat het voorstel de opname van één stof
(Metschnikowia fructicola strain NRRL Y-27328) in een lijst met stoffen
waarvoor geen MRL’s nodig zijn. In vijf gevallen gaat het om de verhoging
van MRL’s, vanwege de toelating van het gebruik bij enkele gewassen. De
MRL wordt in die gevallen, aangezien dat veilig kan, verhoogd van de waarde
bij niet-gebruik (standaard gesteld op een niveau van 0,01 mg/kg) naar een
waarde die bij gebruik van de stof haalbaar is bij goed landbouwkundig
gebruik. In drie gevallen gaat het hierbij om MRL’s ten behoeve van de eisen
van het internationale handelsverkeer voor ingevoerde producten (invoertoleranties). Het voorstel voor de verhoging van de bestaande EU-MRL van 0,03
naar 0,3 mg/kg clothianidin in aardappel betreft een invoertolerantie
gebaseerd op landbouwkundig gebruik van deze werkzame stof in Canada.
Vraag 2
Wat vindt u van dit voorstel van de Europese Commissie?

1

ah-tk-20182019-2512
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Commission Regulation amending Annexes II, III and IV to Regulation (EC) No 396/2005 of the
European Parliament and of the Council as regards maximum residue levels for clothianidin,
cycloxydim, epoxiconazole, flonicamid, haloxyfop, mandestrobin, mepiquat, Metschnikowia
fructicola strain NRRL Y-27328 and prohexadione in or on certain products (D059754/02 –
2019/2520)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft namens
Nederland ingestemd met het voorstel. Het voorstel is immers gebaseerd op
(negen) in 2018 gepubliceerde risicobeoordelingen van European Food Safety
Authority (EFSA), die aangeven dat de nu voorgestelde MRL’s geen reden
geven voor zorg voor de voedselveiligheid. De Nederlandse deskundigen
kunnen zich vinden in deze conclusies van EFSA.
Vraag 3
Kunt u aangeven wanneer u voor het eerst kennis heeft genomen of kennis
heeft kunnen nemen van het initiatief om te komen tot dit voorstel?
Antwoord 3
De basis van de aanpassingen ligt in ontvangen verzoeken die belanghebbenden hebben gedaan op basis van artikel 6, lid 2 van Verordening (EG)
nr. 396/2005. Die verzoeken zijn op verschillende momenten in de jaren 2017
en 2018 bij de voor die stoffen aangewezen lidstaten ontvangen en in
behandeling genomen. De EFSA-opinies over de evaluaties van de lidstaten
zijn op verschillende momenten in 2018 gepubliceerd. Dit is het moment dat
ook anderen formeel kennis hebben kunnen nemen van de aanvraag.
Het Commissievoorstel op basis hiervan is tijdens de vergadering van het
Permanent Comité voor de Voedselketen en Diergezondheid – pesticideresiduen (PCVD-pr) van 26 en 27 november 2018 besproken. De lidstaten hebben
op 27 november 2018 unaniem met dit voorstel ingestemd.
Vraag 4
Zijn Nederlandse experts betrokken bij de voorbereiding van dit voorstel? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, wat is het Nederlandse standpunt geweest en hoe
zijn de voorbereidende gesprekken verlopen?
Antwoord 4
De voorbereiding van het voorstel is een taak van de Europese Commissie,
die zich daarbij baseert op de opinie van de EFSA. Deskundigen uit de
lidstaten – anderen dan zij die werken in dienst van de Europese Commissie
en de EFSA – spelen hierbij geen rol. Nationale experts – in Nederland
deskundigen van het Ministerie van VWS, van de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA) en van het College toelating gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) – zijn wel betrokken bij de behandeling van het
voorstel in het Permanent Comité voor de Voedselketen en Diergezondheid,
sectie pesticideresiduen (PCVD-pr). Deze deskundigen konden zich vinden in
de bevindingen van de EFSA. Het Ministerie van VWS heeft daarop geconcludeerd dat de veiligheid van de consument in het voorstel voldoende
beschermd is en heeft het voorstel daarom gesteund.
Vraag 5
Klopt het dat het middel clothianidin niet toegestaan is voor gebruik in
Europa? Zo ja, wat is de reden dat dit middel niet is toegestaan en wat is de
reden dat een hogere residuwaarde op producten wel wordt toegestaan?
Antwoord 5
In mei 2018 is de goedkeuring van de stof clothianidin ingeperkt tot enkel
toepassingen in kassen. Ik heb uw Kamer hier op 24 april 2018 over
geïnformeerd (Kamerstuk 27 858, nr. 421). De aanvrager heeft daarna
besloten de verlenging van de goedkeuring van deze stof niet langer te
ondersteunen, waardoor deze goedkeuring per 31 januari 2019 geheel is
vervallen.
Als een stof op Europees niveau niet is goedgekeurd als werkzame stof in
gewasbeschermingsmiddelen, geldt in de Europese Unie dat residuen van de
stof niet aantoonbaar mogen zijn in dat gewas (bij een standaardniveau van
0,01 mg/kg). Als gebruik in een derde land wél is toegelaten, heeft een
belanghebbende in dat land, zoals in het voorliggende geval heeft plaatsgevonden, de mogelijkheid een hogere MRL (een zogenaamde «invoertolerantie») aan te vragen. Deze invoertolerantie wordt verleend, als uit een
risicobeoordeling blijkt dat voedsel en diervoeder ook met een hogere MRL
veilig is voor consumptie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 6
Vindt u het verdedigbaar dat u landen buiten Europa in staat stelt om het
middel te blijven gebruiken, waarbij een hogere residuwaarde op het product
geen probleem is, terwijl dit middel voor de Nederlandse en Europese boeren
verboden is en kunt u aangeven hoe u voor deze maatregel en het beoogde
besluit draagvlak kan vinden bij de Nederlandse boeren?
Antwoord 6
De inperking van het gebruik van clothianidin is niet ingesteld vanwege een
risico voor de volksgezondheid, maar vanwege de risico’s van de stof voor
het milieu, in het bijzonder de bijen. De aanvrager heeft daarna besloten de
verlenging van de Europese goedkeuring van deze stof niet langer te
ondersteunen, waardoor deze goedkeuring per 31 januari 2019 geheel is
vervallen. De residuwetgeving betrekt de mogelijke schadelijkheid voor het
milieu in derde landen niet in de residubeoordeling; dit is een verantwoordelijkheid van het land waar het middel wordt toegepast.
Vraag 7
Klopt het dat alle lidstaten inclusief Nederland voor het verhogen van de
maximale residulimiet (MRL) gestemd hebben omdat er geen gevaar is voor
de volksgezondheid?
Antwoord 7
Ja. Zie ook het antwoord op vraag 3.
Vraag 8
Herinnert u zich dat u het verzoek tot tijdelijke vrijstelling van het gewasbeschermingsmiddel Cruiser SB heeft afgewezen?2
Antwoord 8
Ja, ik heb uw Kamer hier op 28 januari 2019 over geïnformeerd (Kamerstuk
27 585, nr. 443).
Vraag 9
Herinnert u zich dat met het niet toestaan van een tijdelijke vrijstelling van
het gewasbeschermingsmiddel Cruiser SB boeren aangewezen zijn op andere
en meer milieubelastende middelen (dat laatste omdat er vaker een behandeling moet plaatsvinden)?
Antwoord 9
Ik heb eerder aan uw Kamer gemeld dat de alternatieve werkzame stoffen
voor de drie ingeperkte neonicotinoïden niet per se een lager risicoprofiel
hebben. De Europese Commissie is hierop in het besluitvormingsproces
gewezen door enkele lidstaten – waaronder Nederland (Kamerstuk 27 858,
nr. 396). De feitelijke milieubelasting is afhankelijk van de plaagdruk, de
gekozen alternatieve werkzame stoffen en de hoeveelheid en frequentie van
het gebruik ervan.
Vraag 10
Wat is uw argument om de Nederlandse boeren op te zadelen met beperkingen van een aantal gewasbeschermingsmiddelen terwijl deze in de ons
omringende landen wel gebruikt mogen worden en er door een onafhankelijke organisatie de landbouwkundige noodzaak is aangetoond (voorbeeld:
suikerbietenteelt) terwijl u andere, niet-Europese landen in de gelegenheid
stelt producten met een hoger residu te leveren en hoe verhoudt dit zich tot
een gelijk en eerlijk speelveld?
Antwoord 10
De restricties op het gebruik van de drie neonicotinoïden zijn ingesteld
wegens de risico’s voor bijen. Om de bijen in Nederland te beschermen heb
ik ingestemd met de Europese restricties op het gebruik van drie neonicoti-

2

Verzoek tot tijdelijke vrijstelling van het gewasbeschermingsmiddel Cruiser SB, 2019D03163,
p. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

noïden. Over de situaties en overwegingen van niet-EU landen kan ik geen
uitspaken doen.
Bij het instemmen van Nederland met de aanpassing van de MRL van
clothianidin is conform de wetgeving alleen het waarborgen van de veiligheid
van de consument in overweging genomen.
Vraag 11
Als de steun van Nederland voor het betreffende voorstel is gelegen in de
afspraak uit het regeerakkoord om invulling te geven aan een nationaal beleid
dat erop gericht is om zo efficiënt mogelijk aan de Europese eisen te voldoen
en een gelijk speelveld tussen producenten in de verschillende EU-landen
vereist dat er zo min mogelijk zogeheten nationale koppen op Europese
regels zijn, deelt u dan de mening dat de tijdelijke vrijstelling van Cruiser SB
gerechtvaardigd zou zijn nu de Belgische bietentelers een behoorlijk voordeel
hebben op de Nederlandse bietentelers? Zo nee, hoe is het gelijke speelveld
geborgd nu u kennis kunt nemen van de gewasbeschermingsplannen die
door veel boeren op dit moment worden besproken en opgesteld, waarbij
alternatieven voor de bietenteelt worden gezocht?
Antwoord 11
Ik wil u verwijzen naar mijn brief naar uw Kamer over mijn beslissing om
geen tijdelijke vrijstelling te verlenen voor het gewasbeschermingsmiddel
Cruiser SB (Kamerstuk 27 585, nr. 443). Het verlenen van tijdelijke vrijstellingen is een nationale bevoegdheid en zorgt per definitie voor een ongelijk
speelveld. Zo is in Duitsland recentelijk een aanvraag voor een tijdelijke
vrijstelling van dit middel afgewezen.
Ik wil u daarnaast melden dat ik recent tijdelijke vrijstelling heb verleend voor
een alternatief gewasbeschermingsmiddel tegen de bietenvlieg in de teelt van
suikerbieten. Hiermee krijgen telers voor de korte termijn de mogelijkheid om
de bietenvlieg in de teelt van suikerbieten te bestrijden. Op lange termijn
moeten door innovatie op het gebied van weerbare teeltsystemen, maatregelen en laag-risicomiddelen alternatieve vormen van bescherming tegen
plagen in de teelt van suikerbieten beschikbaar komen. Ik zal hier in het
uitvoeringsprogramma van de «Toekomstvisie gewasbescherming 2030»
verdere aandacht aan geven.
Vraag 12
Kunt u een overzicht geven van het aantal controles op residuen bij producten zoals groente, fruit en aardappelen en de geconstateerde waarden en de
toegestane normen (graag een overzicht per jaar over de afgelopen vijf jaar,
een uitsplitsing naar gangbare landbouw en biologische landbouw, naar
chemische middelen en toegestane biologische middelen en naar de diverse
productgroepen en producten in Nederland, Europa en de rest van de
wereld)?
Antwoord 12
Een antwoord dat voldoet aan uw specificaties vergt een uitzonderlijk
omvangrijk rapport of een verwijzing naar de elf bronnen waarin de
gevraagde informatie al openbaar gemaakt is. Ik kies voor de tweede optie.
Het aantal monsters dat in Nederland op residuen van gewasbeschermingsmiddelen wordt onderzocht en de resultaten daarvan, zijn opgenomen in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

rapportages van de NVWA3, 4, 5, 6, 7, in totaal 62 pagina’s. De geldende
toegestane normen (Maximale Residu Limieten, MRL’s) zijn opgenomen in
Verordening 396/2005. De lijst met MRL’s voor alle producten is opgenomen
in bijlagen II, III en V van deze verordening. In de laatste geconsolideerde
versie van de verordening8 is deze lijst 2801 pagina’s lang; het aantal MRLs
is meer dan 100.000.
EFSA brengt jaarlijks een samenvattend overzichtsrapport9, 10, 11, 12, 13 uit met
de belangrijkste resultaten van het residuonderzoek in alle lidstaten van de
EU. Deze rapportage omvat de resultaten van het onderzoek uit het gecoördineerde monitoringplan van de Europese Unie en samenvattingen van de
resultaten van de nationale controleprogramma’s van de lidstaten. Deze
rapporten, die over de laatste vijf jaar in totaal ruim 700 pagina’s beslaan,
besteden eveneens aandacht aan de onderzoeksresultaten van biologische
producten. Daarbij wordt ook een vergelijking gemaakt met gangbare
producten. Een onderscheid of een middel met een MRL biologisch is of in de
biologische teelt is toegelaten, wordt daarbij niet gemaakt; dat is immers niet
relevant voor de residumonitoring. Wat producten uit derde landen betreft:
de EFSA-rapporten bevatten ook overzichten van de uitgevoerde controles
van deze producten.
Het meest recente EFSA-rapport laat onder meer zien dat 96,2% van alle
controles voldoet aan de EU-limieten. Het percentage overschrijdingen was
2,4% bij producten uit EU-landen (inclusief IJsland en Noorwegen) en 7,2%
bij producten uit derde landen.
Van de onderzochte producten van biologische landbouw bevatte 83,1% geen
meetbare residuen; 15,6% had residuen die voldeden aan de wettelijke
limieten en 1,3% voldeed niet aan de wettelijke limieten.

3

NVWA 2013. Residuen van gewasbeschermingsmiddelen op groente en fruit (juli 2012 – juni
2014), zie https://www.nvwa.nl/onderwerpen/inspectieresultaten-bestrijdingsmiddelen-invoedingsmiddelen/documenten/consument/eten-drinken-roken/bestrijdingsmiddelen/
publicaties/residuen-van-gewasbeschermingsmidddelen-op-groente-en-fruit-overzicht-vanuitkomsten-nvwa-inspecties-juli-2012-juni-2014
4
NVWA 2014. Residuen van gewasbeschermingsmiddelen op groente en fruit (juli 2013 – juni
2015), zie https://www.nvwa.nl/onderwerpen/inspectieresultaten-bestrijdingsmiddelen-invoedingsmiddelen/documenten/consument/eten-drinken-roken/bestrijdingsmiddelen/
publicaties/residuen-van-gewasbeschermingsmiddelen-op-groente-en-fruit-juli-2013-juni-2015
5
NVWA 2015. Residuen van gewasbeschermingsmiddelen op groente en fruit (januari 2014 –
december 2015), zie https://www.nvwa.nl/onderwerpen/inspectieresultatenbestrijdingsmiddelen-in-voedingsmiddelen/documenten/consument/eten-drinken-roken/
bestrijdingsmiddelen/publicaties/voortgangsrapportage-bestrijdingsmiddelen-op-groente-enfruit-januari-2014-december-2015
6
NVWA 2016. Residuen van gewasbeschermingsmiddelen op groente en fruit (januari 2015 –
december 2016), zie https://www.nvwa.nl/onderwerpen/inspectieresultatenbestrijdingsmiddelen-in-voedingsmiddelen/documenten/consument/eten-drinken-roken/
bestrijdingsmiddelen/publicaties/voortgangsrapportage-residuen-bestrijdingsmiddelen-januari2015---december-2016
7
NVWA 2017. Residuen van gewasbeschermingsmiddelen op groente en fruit (januari 2016 –
december 2017), zie https://www.nvwa.nl/onderwerpen/inspectieresultatenbestrijdingsmiddelen-in-voedingsmiddelen/documenten/consument/eten-drinken-roken/
bestrijdingsmiddelen/publicaties/voortgangsrapportage-residuen-bestrijdingsmiddelen-januari2016-december-2017
8
Geconsolideerde versie van 26 januari 2019 van de Verordening (EG) Nr. 396/2005 van het
Europees parlement en de raad van 23 februari 2005 tot vaststelling van maximumgehalten
aan bestrijdingsmiddelenresiduen in of op levensmiddelen en diervoeders van plantaardige en
dierlijke oorsprong en houdende wijziging van Richtlijn 91/414/EG van de Raad (Voor de EER
relevante tekst) (PB L 70 van 16.3.2005, blz. 1), zie https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/
TXT/PDF/?uri=CELEX:02005R0396-20190126&qid=1553087272428&from=NL
9
EFSA 2014. The 2012 European Union report on pesticide residues in food. EFSA Journal
2014;12(12):3942, 156 pp., zie https://doi.org/10.2903/j.efsa.2014.3942
10
EFSA 2015. The 2013 European Union report on pesticide residues in food. EFSA Journal
2015;13(3):4038, 169 pp., zie https://doi.org/10.2903/j.efsa.2015.4038
11
EFSA 2016. The 2014 European Union report on pesticide residues in food. EFSA Journal
2016;14(10):4611, 139 pp., zie https://doi.org/10.2903/j.efsa.2016.4611
12
EFSA 2017. The 2015 European Union report on pesticide residues in food. EFSA Journal
2017;15(4):4791, 134 pp., zie https://doi.org/10.2903/j.efsa.2016.4791
13
EFSA 2018. The 2016 European Union report on pesticide residues in food. EFSA Journal
2018;16(7):5348, 139 pp., zie https://doi.org/10.2903/j.efsa.2018.5348

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5

Vraag 13
Wilt u de vragen een voor een beantwoorden?
Antwoord 13
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

6