2023D33779

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestond bij
enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te leggen
aan de Minister voor Langdurige Zorg en Sport over de brief «IBO-rapport
ouderenzorg» (Kamerstuk 29 389, nr. 118).
De voorzitter van de commissie,
Smals
De adjunct-griffier van de commissie,
Bakker

nds-tk-2023D33779

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUniefractie
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
II. Reactie van de Minister
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister over het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO)-rapport Ouderenzorg «Niets doen is geen optie». Deze leden
hebben de volgende vragen en opmerkingen. Zij steunen de inzet van de
Minister om de financiële houdbaarheid van de ouderenzorg te verbeteren
en vragen de Minister welke stappen zijn gezet om het maatschappelijk
gesprek met ouderen, zorgverleners, mantelzorgers, zorginstellingen,
verzekeraars en andere belanghebbenden aan te gaan over de toekomst
van de ouderenzorg en welke rollen en verantwoordelijkheden alle
belanghebbenden hierin hebben of kunnen innemen. Voorts vragen deze
leden welke stappen worden ingezet om de doelen met betrekking tot
woningbouw te halen.
Genoemde leden lezen dat de Minister verschillende maatregelen uit het
rapport het komende jaar in beeld wil brengen. Verwacht de Minister
daarbij nieuwe uitdagingen tegen het lijf te lopen? Welke acties zet de
Minister in om het verstevigen van de randvoorwaarden om tot houdbare
ouderenzorg te komen, te concretiseren en te versnellen?
De leden van de VVD-fractie vinden het belangrijk dat ouderen kunnen
rekenen op zorg die bestaat uit bewezen effectieve interventies, die
bijdragen aan de kwaliteit van leven. Zij vragen de Minister wanneer het
aan ZonMw gevraagde onderzoeksprogramma voor passende zorg in de
Wet langdurige zorg (Wlz) gereed en afgerond zal zijn.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief
aangaande het zogenoemde IBO Ouderenzorg. Allereerst zijn deze leden
verheugd het rapport ontvangen te hebben, al is de oorspronkelijk
gestelde opleverdatum sterk overschreden. Kan de Minister toelichten
waar deze vertraging door ontstaan is? De relevantie van het rapport is
daarmee des te urgenter geworden. Genoemde leden hebben nog enkele
vragen. Aangezien het kabinet nog een inhoudelijke reactie zal geven op
de voorgestelde maatregelen, zullen deze leden slechts vragen stellen
over de analyse binnen het IBO-rapport.
Kan de Minister reflecteren in hoeverre zij, in demissionaire staat, de vijf
aanbevelingen kan uitvoeren? Kan de Minister daarbij ook aangeven
wanneer de ambtelijke werkgroep, de technische werkgroep macrobeheersing zorguitgaven (TWMZ), naar verwachting maatregelen verder kan
uitwerken?
In de analyse van de zorg en ondersteuning aan ouderen in hoofdstuk 3
lezen de leden van de D66-fractie dat de ouderen in de toekomst

2

gemiddeld meer te besteden zullen hebben en vermogender zullen zijn,
dan de ouderen van nu. In hoeverre vindt de Minister het eerlijk (en
aannemelijk) dat ouderen die inderdaad meer vermogen en besteedbaar
inkomen hebben, meer meebetalen aan de zorg die zij ontvangen? Ook
constateren deze leden dat de eigen betalingen in de ouderenzorg
vergeleken met andere landen in Nederland laag liggen. Hoe reflecteert de
Minister hierop? Aanvullend wordt een verklaring van de hoge kosten in
de langdurige zorg gegeven dat Nederland beschikt over een in
verhouding groot aantal bedden in instellingen, waarbij ook wonen,
maaltijden en activiteiten collectief worden betaald. Op basis waarvan is
het huidige aantal verpleeghuisplekken (waar nu een groeistop op is
gezet) vastgesteld? Wanneer komt er duidelijkheid voor wie die verpleeghuisplekken precies zijn? Genoemde leden maken zich zorgen over de
mensen die nu in Zorgzwaartepakket (ZZP) 4 vallen. Hoeveel van deze
groep mensen staan nu volgens de Minister op een wachtlijst voor een
verpleeghuisplek? En hoeveel van deze mensen kunnen als kwetsbaar
worden beschouwd? Deelt de Minister de analyse dat juist kwetsbare
mensen met ZZP 4 bij een eventuele afschaffing van de toegang tot het
verpleeghuis een risico hebben tussen wal en schip te vallen?
Deze leden lezen ook dat er een kostenverschil van 7% door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) bij aanbieders van verpleeghuiszorg is
geconstateerd. In hoeverre zijn deze kostenverschillen uitlegbaar volgens
de Minister? Deelt de Minister ook de analyse dat het stellen van
maximumtarieven onvoldoende werkt als financiële prikkel om doelmatiger te werken?
Het rapport laat er geen misverstand over bestaan: de inzet van arbeidsbesparende technologie is niet alleen effectief, het is ook noodzakelijk.
Deelt de Minister de analyse dat de inzet hiervan te vrijblijvend is en
daarom onvoldoende op gang komt? Welke stappen heeft zij zelf
genomen om de vrijblijvendheid hiervan te verminderen en heeft dit
volgens haar tot concrete verbetering geleid?
De leden van de D66-fractie lezen dat er wordt gekeken naar het beter
benutten van gemeenschapskracht. In hoeverre is de Minister van mening
dat dat de gemeenschapskracht beter benut kan en moet worden en zijn
initiatieven als buurthuizen wat haar betreft hier goede voorbeelden van?
In hoeverre ziet de Minister kansen om het mantelzorg potentieel te
verhogen en welke maatregelen kunnen daartoe genomen worden
volgens haar?
Genoemde leden zien dat ook in het IBO-rapport beramingen zijn gemaakt
van de maatregel uit het coalitieakkoord om wonen en zorg te scheiden.
Kan de Minister toelichten welke stappen zij in dit traject heeft genomen?
In hoeverre zijn daar nog wetswijzigingen voor nodig door een volgend
kabinet?
Binnen het IBO staat ook dat vanwege de onrendabele top er stimuli
nodig zijn om woningcorporaties te verleiden om meer geclusterde
woonvormen voor ouderen te realiseren. Hoe rijmt de Minister dit met het
verlagen van de normatieve huisvestingscomponent (nhc)? In hoeverre
heeft zij al uitvoering gegeven aan de motie van het lid Sahla1?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben zowel de brief over het IBO-rapport
Ouderenzorg als het rapport gelezen en maken graag van de gelegenheid
gebruik om enkele verduidelijkende en aanvullende vragen te stellen. Het
rapport en de brief van de Minister schetsen een verontrustend beeld over
de betaalbaarheid van de ouderenzorg en het probleem voldoende
werknemers in de zorg te houden en te vinden. We krijgen er natuurlijk
wel wat voor terug. Dat is kwalitatief goede zorg voor ouderen thuis en in
1

Kamerstuk 31 765, nr. 782.

3

het verpleeghuis. Genoemde leden vinden dat die andere kant niet uit het
oog moet worden verloren.
Ook blijkt dat ouderen later en korter in het verpleeghuis verblijven, zo
begrijpen deze leden. De Inspectie hoort steeds vaker dat cliënten
gemiddeld nog maar acht maanden in een verpleeghuis wonen met een
zwaardere zorgvraag. Hoe kijkt de Minister tegen deze verandering aan?
Genoemde leden lezen in de brief dat het aantal ouderen de komende
jaren gaat groeien. Nederland vergrijst en staat aan het begin van de
vergrijzingsgolf terwijl andere landen al veel verder zijn. Wat kan
Nederland van die andere landen leren? Welke lessen zijn er te trekken om
voor de Nederlandse situatie verstandige keuzes te maken?
Het aantal mensen dat in de zorg kan of wil werken zal dalen, maar ook
zullen er in de toekomst minder potentiële mantelzorgers per 65-plusser
zijn. Dit vinden de leden van de CDA-fractie een verontrustend toekomstbeeld. Wij lijken in een soort van klem te zitten. Ziet de Minister dit ook?
Wat gaat de Minister doen om werken in de ouderenzorg aantrekkelijker te
maken, zeker gezien de administratieve lasten waar verzorgenden en
verplegenden zich voor gesteld zien? Het programma Ontregel de Zorg
levert vooralsnog niets op in de praktijk. Op basis van de Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS)-cijfers is de regeldruk grofweg gelijk gebleven in
de afgelopen twee jaar. Wanneer is het onderzoek van de Raad van voor
Volksgezondheid en Samenleving klaar met hun onderzoek? Kan de
Minister aangeven hoe het staat met de uitvoering van de motie Werner
d.d. 28 maart 20232?
Genoemde leden lezen in de brief over administratieve lastendruk dat
zorgaanbieders uitgenodigd worden om, samen met alle relevante
partijen, in het kader van dit experiment in te zetten op het zo maximaal
mogelijk vereenvoudigen van deze regelgeving. Hebben zorgaanbieders
en zorgkantoren de handschoen al opgepakt? Zo nee, wat gaat de Minister
doen om zorgaanbieders te motiveren? Daarnaast stelt de Minister dat het
aantal zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) dat nu werkzaam is voor
zorgorganisaties niet proportioneel is en dat zij nadenkt/ komt met een
norm. Kan de Minister aangeven waar zij aan denkt? Valt de ouderenzorg
dan ook onder die norm?
Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie aandacht voor het feit dat
er dus straks minder werkenden in de zorg zijn en minder mantelzorgers
beschikbaar zijn. Deze constatering roept voor de praktijk van alledag veel
vragen op. Want men kan wel professionele zorg stopzetten omdat het
duur is of er geen medewerkers meer zijn, maar als er vervolgens geen
netwerk is van familieleden en/of mantelzorgers die het kan opvangen,
wat dan? Moet hier niet meer onderzoek naar gedaan worden? Genoemde
leden vinden dit probleem onderbelicht. Er kan onderzoek worden gedaan
om het pakket te verkleinen, eigen bijdragen verhogen etc., maar de
informele zorg loopt blijkbaar ook tegen de grenzen aan. Ook stelt het
IBO-onderzoek dat de decentralisaties in 2015 de verwachting dat
informele zorg een gedeelte van de zorgvraag zou opvangen, niet heeft
waargemaakt. Wat vindt de Minister van deze constatering? Daarnaast
wordt er aan verschillende kanten van de mantelzorger getrokken. Ze
werken, ze zorgen voor ouders/andere familieleden en doen vrijwilligerswerk. De overheid kijkt nu alleen naar de ouderenzorg, maar de
werkelijkheid van de mantelzorger is veel complexer. Hoe kijkt de Minister
tegen dit probleem aan?
Het rapport benadrukt dat een houdbare ouderenzorg inzet vergt van
opeenvolgende kabinetten, aldus de brief van de Minister. Nu is de
situatie van het kabinet sinds de brief en het uitkomen van het
IBO-rapport, veranderd. Vervolgens lezen de leden van de CDA-fractie dat
2

Kamerstuk 31 765, nr. 752.

4

het IBO-rapport oproept nader onderzoek te doen naar een aantal
vraagstukken. Kan de Minister schetsten hoe zij dit proces nu verder voor
zich ziet?
Daarnaast rept het IBO-onderzoek ook over de komst van het wetsvoorstel
Domein-overstijgende samenwerking dat naar de Kamer zou komen. Hoe
staat het met de voorbereiding van dit wetsvoorstel, waar staat het nu
precies? Met name omdat het IBO-rapport constateert dat schottenproblematiek in het huidige stelsel leidt tot afwentelingsmogelijkheden en
investeringen in preventie en samenwerken lastiger maakt.
De leden van de CDA-fractie missen wel enkele punten in de brief van de
Minister over het IBO en het IBO-onderzoek zelf en vragen daar een
reflectie van de Minister op. De potentie van gemeenschapskracht
bijvoorbeeld. Genoemde leden kunnen zich voorstellen dat als meer
geïnvesteerd wordt in welzijnsactiviteiten voor ouderen in gemeenten, dit
ervoor zorgt dat er minder of later zorg nodig is. Wat kan de Minister doen
om dit te bevorderen? Dan constateert de NZa kostenverschillen van
ongeveer 7% in de ouderenzorg en stellen dat zorgkantoren onvoldoende
kunnen sturen op uitgavenbeheersing. Deelt de Minister dit punt en zo ja,
wat kan hieraan worden gedaan? Wat moet er gebeuren om zorgkantoren
wel in deze positie te brengen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling de brief over het
IBO-rapport Ouderenzorg gelezen. Deze leden hebben al vaker gewezen
op de noodzaak van een krachtig beleid in plaats van te kiezen voor
bezuinigingen in de langdurige zorg en zorgkantoren die moeten sturen
op langer thuis wonen, zonder dat voldoende zorg thuis is gegarandeerd.
Zij worden hierin bevestigd door het IBO-rapport. Om de door het rapport
noodzakelijk geachte ombuigingen te kunnen invullen worden drie typen
maatregelen genoemd, gericht op meer doelmatigheid, beperking van
collectief gefinancierde zorg en meer eigen betalingen. Genoemde leden
vragen in hoeverre een politieke keuze een rol speelt, over wat wij
collectief willen betalen voor ouderenzorg, op welke wijze deze collectieve
betaling (meer) solidair kan worden ingevuld en wat de mening van de
Minister in deze is.
Deze leden lezen dat om het pad richting houdbare ouderenzorg op te
kunnen gaan, er randvoorwaarden gelden, die in deze kabinetsperiode
worden verstevigd. Wat is er nu concreet gedaan, en gewijzigd ten
opzichte van voor deze kabinetsperiode, ten aanzien van de versterking
van de organisatie van het sociale netwerk en de ondersteuning en zorg
voor ouderen? De leden van de PvdA-fractie vragen sinds wanneer de
door de Minister geschetste ontwikkeling bekend is, dat het aantal
ouderen en de vraag naar ouderenzorg de komende jaren flink zal
toenemen. Deze leden vragen wat in deze kabinetsperiode concreet, in de
dagelijkse praktijk, is bereikt op het gebied van de ouderenzorg, anders
dan dat er veel programma’s, werkgroepen en overlegstructuren zijn
ingezet en plannen zijn gemaakt.
Welke maatregelen heeft dit kabinet, gezien de grote problemen in de
ouderenzorg, die alleen maar dreigen toe te nemen, alvast genomen om
de zorg ten minste niet extra te belasten? Waarom geldt er nog steeds
marktwerking in de ouderenzorg, waarom worden huisarts en wijkverpleging via concurrentie ingekocht en waarom is er nog aanbesteding in
de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)? Waarom is nog steeds
sprake van ingewikkelde regelingen die mensen die zorg nodig hebben
niet begrijpen, waarom is er sprake van overlap en afschuifgedrag in de
drie wetten (Zorgverzekeringswet (Zvw), Wlz en Wmo) en is er niet één
loket waar mensen die ouderenzorg nodig hebben terecht kunnen?
Waarom wordt nu pas gedacht aan een inkomensafhankelijke eigen
bijdrage in ouderenzorg? Is ooit gedacht aan het verhogen van de

5

vermogenstoets? Kan aangegeven worden wat de gevolgen zijn van
verhoging van het percentage? Waarom is nog steeds het abonnementstarief niet afgeschaft, terwijl de aanzuigende werking voldoende bewezen
is en mensen gebruikmaken van huishoudelijke zorg terwijl zij dat zelf
gemakkelijk kunnen betalen? Waarom wordt het aantal verpleeghuisplekken niet afgestemd op de te verwachten vraag en waarom wordt geen
alternatief ontwikkeld voor het niet kunnen voldoen aan voldoende
woningen (clusterwoningen) voor ouderen? Waarom wordt het beleid niet
meer gericht op buurtgerichte zorg thuis, werken met home teams waarin
huisarts, wijkverpleegkundige en maatschappelijk werk samen werken?
Waarom worden innovatieve zorgconcepten zoals Multidisciplinaire
Eerstelijnsouderenzorg met een Specialist Ouderengeneeskunde
(MESO)-zorg van mevrouw Bertolet (samenwerking huisarts en specialist
ouderengeneeskunde) en de Wijkkliniek van Cordaan in Amsterdam
(acute zorg voor ouderen en nadruk op revalidatie en terug naar huis) niet
structureel gefinancierd? Wat is er concreet gedaan aan het zorgen voor
meer ruimte voor informele zorg en initiatieven van burgers, zoals
bijvoorbeeld «voorzorgcirkels» waar gezonde vitale ouderen samen met
buurtbewoners, familieleden en vrijwilligers ondersteuning en zorg
bieden aan mensen die dat wel nodig hebben? Wat is er concreet gedaan
om te zorgen voor voldoende specialisten ouderenzorg in de wijk? Wat is
er concreet gedaan aan structurele ondersteuning voor mantelzorgers en
vrijwilligers? Wat is er concreet gedaan en bereikt ten aanzien van het
salaris en het imago van het beroep wijkverpleegkundige? Wat is er
gedaan en bereikt ten aanzien van het aantal stageplekken en het behoud
van medewerkers voor de zorg? Wat is er precies gedaan en bereikt wat
betreft preventie om gezondheidsproblemen bij ouderen te voorkomen of
om mensen te wijzen op anticiperen op het ouder worden?
Deze leden zijn op de hoogte van het Wonen en Zorg voor Ouderen
(WOZO)-programma, het IZA, preventieprogramma’s en het programma
Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg & Welzijn (TAZ), maar zij vragen
wat er concreet is bereikt, anders is dan voorheen, of wat binnen
afzienbare tijd behaald wordt: niet in papieren programma’s, maar in de
praktijk. Wat is tot nu toe, c.q. binnen afzienbare termijn, de concrete,
meetbare opbrengst van de in het coalitieakkoord genomen maatregelen
als het scheiden van wonen en zorg, doelmatiger organiseren van
behandeling binnen de langdurige zorg, meerjarige contracteren,
valpreventie en het doorontwikkelen van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg?
De leden van de PvdA-fractie lezen telkens de nieuwe norm van dit
kabinet: «thuis als het kan, zelf als het kan, digitaal als het kan». Zij kunnen
echter nergens vinden hoe deze «norm» wordt ingevuld in de praktijk. Wie
bepaalt of iemand thuis «kan» en door welke factoren wordt dat bepaald?
Gaat het om medische factoren of ook om omgevingsfactoren? Zo ja, op
grond van welke objectieve criteria wordt dan bepaald of iemand thuis
«kan» blijven wonen met voldoende levenskwaliteit? Hetzelfde geldt voor
de andere twee onderdelen van de norm, «zelf als het kan» en «digitaal
als het kan». Deze leden zien dit graag eens ingevuld door deze Minister
en wijzen in dit verband ook op de conclusie van de NZa, dat de manier
waarop de langdurige zorg nu is georganiseerd niet langer houdbaar is.
De NZa roept de Minister op om duidelijke keuzes te maken. Genoemde
leden gaan ervan uit dat de Minister deze keuzes nu graag door zal
schuiven naar een volgend kabinet, maar vragen tenminste de voorbereiding voor deze keuzes wel voortvarend uit te voeren. Zij vragen de
Minister aan te geven welke keuzes aan de orde zijn, welke opties er zijn
en welke gevolgen deze (kunnen) hebben. Wat moet bijvoorbeeld precies
veranderen in de betaaltitels en het kwaliteitskader om niet het institutionaliseren te stimuleren maar de eigen regie van mensen?
De NZa vindt dat de uitgangspunten van het WOZO: «zelf als het kan,
thuis als het kan, digitaal als het kan» concreter in de wet omschreven

6

moeten worden. Het moet volgens de NZa duidelijk zijn welke zorg, voor
welke doelgroep en in welke setting, wel of juist niet meer via de Wlz
geleverd kan worden. Deze leden vragen het kabinet deze invulling op te
stellen aan de hand van de huidige stand van zaken en de beschikbare
rapporten en programma’s. Het is dan aan een volgend kabinet dat over te
nemen of er wijzigingen in aan te brengen. Op deze manier wordt geen
tijd verloren door politieke procedures, nu het om een inhoudelijk
belangrijk probleem gaat dat voor veel mensen bepaalt of en hoe zij nog
zorg kunnen krijgen als zij dat nodig hebben.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe realistisch de genoemde
aantallen ten aanzien van de versnelling van woningbouw zijn. Hoe
realistisch is het om nog steeds te benoemen dat er in 2030 minstens
290.000 nieuwe woningen voor ouderen zijn? Hoge inflatie, gestegen
rente, hogere bouwprijzen en onzeker overheidsbeleid zorgen ervoor dat
op veel plaatsen sprake is van een bouwstop. Wat heeft dit voor gevolgen
en hoe wordt daarop geanticipeerd?
Genoemde leden vragen een uitgebreid en duidelijk overzicht van hoe
andere landen in Europa de problemen in de ouderenzorg oplossen,
welke landen in meer of mindere mate vergelijkbaar zijn met Nederland
en welke van die oplossingen in Nederland toegepast zouden kunnen
worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken. Deze leden hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
Zij zijn zeer kritisch op het gepubliceerde IBO-rapport over de
ouderenzorg. Kan de Minister toezeggen dat geen van de genoemde
beleidsopties doorgang zal vinden tijdens het huidige kabinet?
Genoemde leden zijn het eens met de strekking dat «Niets doen geen
optie is». De ouderenzorg is vastgelopen. Het is niet moeilijk om schokkende verhalen te vinden van ouderen die urenlang in hun eigen vuil op
bed liggen. Ondertussen geven medewerkers in de ouderenzorg aan dat
hun werk kapot is gemaakt, dat de werkdruk immens is en dat ze steeds
vaker overwegen om te stoppen of al gestopt zijn. Tegelijkertijd zijn dit
allemaal mensen die destijds bewust voor het vak hebben gekozen en
aangeven dat het werken met ouderen prachtig is, maar niet op deze
manier. Het is daarom teleurstellend dat dit IBO-rapport zo nauw
ingestoken is. Er wordt alleen gekeken naar het huidige stelsel en er is
bijvoorbeeld niet gekeken naar beleidsopties die inzetten op het verhogen
van de vitaliteit van de ouderen van de toekomst. Verder worden zaken als
de huishoudelijke hulp en dagbesteding voornamelijk neergezet als
kostenposten waar eventueel op bespaard zou kunnen worden. Dat de
eventuele besparingen van het afschaffen van de huishoudelijke hulp en
dagbesteding op de totale zorgkosten tegen kunnen vallen, wordt
overigens nog wel in de tekst van het rapport benoemd. Zo staat in het
rapport over het afschaffen van de huishoudelijke hulp: «Daarnaast kan
het leiden tot een grotere (en duurdere) zorg en ondersteuningsvraag op
een later moment. De huishoudelijke hulp die wekelijks bij een oudere
over de vloer komt heeft ook een (vroeg)signalerende rol». Genoemde
leden zijn daarom verbaasd dat deze bezuinigingsmaatregel, ondanks
deze kritiek van de schrijvers zelf, toch nog steeds genoemd wordt als
beleidsoptie in het rapport. Hoe kijkt de Minister zelf naar deze kanttekeningen die bij verschillende beleidsopties in het rapport zijn gezet? Hoe
bruikbaar zijn de beleidsopties die voorgesteld zijn in dit rapport als deze
kanttekeningen niet meegewogen zijn in de budgettaire effecten?
Ondertussen staat het kabinet achter het mantra «thuis als het kan, zelf als
het kan, digitaal als het kan». Dit lezen genoemde leden ook weer terug in
de brief. Het schept een idyllisch beeld. Genoemde leden gunnen ouderen

7

die in hun eigen huis willen blijven wonen uiteraard die mogelijkheid,
maar er zijn veel ouderen die dit niet kunnen of willen en aan hen wordt
geen perspectief geboden. Het scheiden van wonen en zorg heeft de
wooncomponent zoveel mogelijk geprivatiseerd. Doordat de overheid niet
meer opdraait voor deze woonkosten wordt dit als een besparing gezien,
hoewel het de zorg niet efficiënter heeft gemaakt. Een zorgverlener die
verschillende huizen moet bezoeken is namelijk inefficiënter dan een
zorgverlener die in een geclusterde woon-zorgcomplex zijn/haar werk kan
verrichten. Daarnaast zorgt het scheiden van wonen en zorg voor een
aantrekkelijk verdienmodel. Private equity investeert volop in commerciële woon-zorgcomplexen. Ouderen worden vervolgens geconfronteerd
met hoge huren en servicekosten voor deze woningen. Ouderen die dit
niet kunnen betalen, moeten alsnog gedwongen thuis blijven wonen.
Verder trekken commerciële woon-zorgcomplexen ook personeel weg bij
niet-commerciële zorginstellingen. Commerciële woon-zorgcomplexen
kunnen namelijk betere arbeidsvoorwaarden aanbieden in de vorm van
meer loon en minder zwaar werk. Hoe kijkt de Minister tegen deze
neveneffecten van het scheiden van wonen en zorg aan?
Genoemde leden zijn teleurgesteld dat dit kabinet niet gekomen is met
een duidelijke visie op de ouderenzorg en dat dit rapport hiervoor ook
geen handvaten geeft. Hoe aan de ouderenzorg in de toekomst vorm zal
worden geven is natuurlijk voor elk toekomstig kabinet een uitdaging,
maar de ouderenzorg simpelweg wegzetten als een kostenpost waarop
continu bezuinigd moet worden, is mensonterend en getuigt van een
gebrek aan lef en visie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het van belang te
benadrukken dat onze samenleving er rijker van wordt als we ouderen
zoveel mogelijk onderdeel laten zijn van onze samenleving en zij in het
midden van de gemeenschap waardig oud kunnen worden. Goede zorg
voor de meest kwetsbaren is wat deze leden betreft onderdeel van dit
waardig ouder worden. Met die blik zullen deze leden de opties vanuit het
IBO beoordelen. Zij lezen in het IBO vooral maatregelen die ingaan op de
financiële opgave in de ouderenzorg. Is dat wat betreft de Minister ook de
grootste en meest urgente opgave, of is de personele opgave wellicht
groter en urgenter?
In de beleidsreactie op het IBO lezen genoemde leden over de maatschappelijke dialoog die gestart wordt over de toekomst van de ouderenzorg.
Deze leden vinden het belangrijk dat deze dialoog gevoerd wordt in de
hele breedte van de samenleving, zodat mensen met wisselende
inkomenssituatie, woonsituatie, netwerk en gezondheid meedenken. Op
welke manier gaat de Minister deze dialoog organiseren en hoe zorgt zij
ervoor dat deze dialoog in de volle breedte van de samenleving gevoerd
wordt?
De leden van de ChristenUnie-fractie wijzen erop dat de beleidsrichting
van het WOZO-programma er een is van «langer thuis wonen». Tegelijk
zien zij dat het Zorginstituut Nederland (het Zorginstituut) in de
Pakketagenda ter discussie stelt of eerstelijnszorg thuis qua personele
inzet en financiën te verkiezen is boven intramurale zorg, in het bijzonder
als een cliënt geen of nauwelijks een eigen netwerk heeft. Hoe kijkt de
Minister tegen de inschatting van het Zorginstituut aan en hoe gaat zij met
deze spanning om?
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van de brief van de
(inmiddels demissionair) Minister voor inzake het IBO-rapport
ouderenzorg. Zij heeft hierover een aantal vragen en opmerkingen. De

8

werkgroep brengt in kaart wat de budgettaire opgave is om in 2029 de
uitgavengroei voor de ouderenzorg te beperken tot de demografische
groei en de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Kan de
Minister aangeven waarom deze criteria als uitgangspunt zijn gekozen en
niet het oplossen van de huidige verstopping van de zorgketen, de veel te
lange wachtlijsten en het reeds aanwezige verlies van kwaliteit van leven?
De maatregelen worden in onderlinge samenhang en in nauwe samenwerking met het veld uitgewerkt onder de paraplu van het
WOZO-programma3. In dit programma en het IZA4, inclusief een
versterking van de eerste lijn, wordt gewerkt aan de invulling van
randvoorwaarden, die nodig zijn om verdergaande maatregelen, zoals in
het IBO-geschetst, mogelijk te maken en ouderen perspectief te geven. In
beide trajecten wordt bijgedragen aan het versterken van de zorg thuis en
het sociaal domein, wat nodig is om de «beweging naar de voorkant» te
faciliteren. Ook is, in het kader van de voorjaarsnotabesluitvorming 2023,
besloten tot het herintroduceren van de inkomensafhankelijke eigen
bijdrage Wmo-breed, dus behalve voor hulp bij het huishouden ook voor
alle andere Wmo-voorzieningen waarop het abonnementstarief nu van
toepassing is. Daarbij is het uitgangspunt dat de Staatssecretaris van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport bij de uitwerking zoveel
mogelijk aansluit bij de vormgeving van de eigen bijdrage zoals die
voorheen was, met oog voor inkomenseffecten en het beroep dat wordt
gedaan op de Wmo.
Nu al is er echter sprake van zorgmijding bij een op de vijf Nederlanders.
Zorgmijding vanwege financiële redenen. Zoals bijvoorbeeld het mijden
van tandartszorg doordat mensen niet meer in het basispakket hiervoor
verzekerd zijn. Uit onderzoek blijkt dat goede mondzorg essentieel is voor
algehele mentale en fysiek gezondheidszorg. Het lid van de BBB-fractie
vraagt de Minister dan ook of zij het belang van goede mondzorg
onderschrijft. En zo ja, of zij het net als het genoemde lid verstandig zou
vinden om er alles aan te doen om zorgmijding op dit terrein te bestrijden.
Het lid van de BBB-fractie vindt het uit het basispakket halen van
mondzorg «penny wise and pound foolish», oftewel een zeer onverstandige bezuiniging die netto helemaal geen bezuiniging is. Voorkomen
is beter dan genezen.
De Minister geeft aan: «We kunnen, moeten én willen anders. De nieuwe
norm is dan ook: thuis als het kan, zelf als het kan, digitaal als het kan.»
Genoemd lid vindt dit ook een mooi streven, maar vraagt wel of het
realistisch is. Juist omdat er zoveel druk zit op het eerst punt: thuis als het
kan. We willen meer arbeidsparticipatie van de Nederlander. Dat gaat ten
koste van mantelzorg. Mantelzorg die juist essentieel is om mensen
langer thuis te kunnen houden. Mensen langer thuis houden vraagt ook
om meer mensen in de thuiszorg, meer eerstelijnszorg, meer tijd voor
eerstelijnszorg en voor adequate huisvesting. Het lid van de BBB-fractie
vraagt de Minister dan ook waar zij op baseert dat er genoeg extra
mantelzorgers zullen komen, genoeg medewerkers in de thuiszorg en
voldoende eerstelijnszorg met ook voldoende tijd voor de burger met een
hulpvraag en voor voldoende passende huisvesting.
II. Reactie van de Minister

3
4

Kamerstuk 29 389, nr. 111.
Kamerstuk 31 765, nr. 655.

9