Rapportage Informatiepunt Verkiezingen
Tweede Kamerverkiezing 2012

Colofon
Kiesraad
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
1070-426 6266
f 070-426 6089
e informatiepunt@kiesraad.nl
i www.kiesraad.nl
Bezoekadres :
Herengracht 21
Den Haag

Inhoudsopgave
1. Inleiding

4

2. Organisatie van het Informatiepunt

5

3. Gebruik Filemaker Pro

6

4. Tweede Kamerverkiezing 2012
4.1 Totaal aantal vragen
4.2 Herkomst vragen
4.3 Vragen per trefwoord
4.4 Belangrijkste binnengekomen vragen per actor
4.5 Bezoekers website
4.6 Sociale media

7
7
8
10
11
13
13

5. Aanbevelingen

14

1. Inleiding
Deze rapportage heeft betrekking op de werkzaamheden van het Informatiepunt voor de Tweede
Kamerverkiezing van 12 september 2012 (hierna: Informatiepunt). Het Informatiepunt is een
gezamenlijk initiatief van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (hierna:
BZK) en de Kiesraad.
Het Informatiepunt heeft tot doel om vragen over kiesrecht en de organisatie van verkiezingen te
beantwoorden. Tevens is het Informatiepunt betrokken bij de advisering over
uitvoeringstechnische kwesties die betrekking hebben op de organisatie van de verkiezingen en
vormt het het eerste aanspreekpunt voor gemeenten, burgers en politieke partijen in geval van
vragen en onregelmatigheden op de dagen van kandidaatstelling en stemming.Tenslotte levert het
Informatiepunt een bijdrage aan de inhoud van de website www.kiesraad.nl.
Deze rapportage behandelt de periode van begin juni 2012 tot en met eind september 2012. In
deze evaluatie wordt ingegaan op de organisatie van het Informatiepunt (hoofdstuk 2), het gebruik
van het registratiesysteem Filemaker Pro (hoofdstuk 3) en de concrete werkzaamheden m.b.t. de
Tweede Kamerverkiezing 2012 (hoofdstuk 4).

4

2. Organisatie van het Informatiepunt
Het Informatiepunt is geen doorlopend samenwerkingsverband van de Kiesraad en BZK, maar
wordt iedere verkiezing tijdelijk ingesteld en is standaard gehuisvest in het gebouw van de
Kiesraad. Het Informatiepunt bestond wat betreft de Tweede Kamerverkiezing van 12 september
2012 uit drie tijdelijk extern ingehuurde fulltime medewerkers en één medewerker van de Kiesraad
die in deeltijd op het Informatiepunt werkzaam was.
De organisatorische aansturing lag in handen van de plv, secretaris-directeur van de Kiesraad en
inhoudelijk was er ondersteuning van de juristen van het secretariaat van de Kiesraad. Een eerste
medewerker van het Informatiepunt was het aanspreekpunt voor alle overige aangelegenheden.
Daarnaast werd er samengewerkt met het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (directoraat-generaal Bestuur en Koninkrijksrelaties / directie Bestuur,
Democratie en Financiën). Afstemming vond plaats bij bijzondere vragen of vragen die raakten
aan de verantwoordelijkheid van de minister van BZK met betrekking tot de verkiezing.
Technische vragen over Ondersteunende Software Verkiezingen (OSV) werden waar nodig
doorgeleid naar de helpdesk van l VU (softwareleverancier). De meeste vragen van de pers
werden afgehandeld door de persvoorlichter en de secretaris-directeur van de Kiesraad. In een
enkel geval werd doorverwezen naar de persvoorlichter van BZK.
Het Informatiepunt was bereikbaar van 9.00 tot 17.00 uur. Op de dag van stemming 12 september
2012 was het Informatiepunt van 7.00 tot en met 22.00 uur bereikbaar. Het Informatiepunt was
telefonisch te bereiken op een speciaal telefoonnummer (070-426 73 29). Vragen konden ook per
mail worden gesteld via lnformatiepunt@kiesraad.nl en via het contactformulier op de website
www.verkiezingen2012.nl.. een tijdelijk speciaal voor de Tweede Kamerverkiezing door de
rijksoverheid ingerichte website.
Tevens was het mogelijk contact op te nemen met het Informatiepunt via het algemeen
telefoonnummer van het secretariaat van de Kiesraad en het contactformulier op www.kiesraad.nl

3. Gebruik Filemaker Pro
Het Informatiepunt heeft tijdens de Tweede Kamerverkiezing 2012 intensief gebruik gemaakt van
Filemaker Pro (FMP). Dit programma maakt het mogelijk het aantal en de thematiek van de
binnengekomen vragen te registreren. Ook vragen die rechtstreeks binnenkwamen bij de
medewerkers van het secretariaat van de Kiesraad zijn in FMP opgenomen.
Het Informatiepunt heeft in FMP een onderscheid gemaakt tussen telefonische en per e-mail
binnengekomen vragen, die op herkomst ('afzenders') en op trefwoord zijn gesorteerd. Het
onderscheid tussen actoren maakt inzichtelijk wie de vragen stelde, en het onderscheid op
trefwoord geeft aan wat de inhoud was van de vragen. Er zijn vijf verschillende soorten afzenders
van vragen te onderscheiden: gemeenten, politieke partijen, burgers, organisaties en pers. Aan
elke vraag werd in FMP een trefwoord toegekend.

4. Tweede Kamerverkiezing 2012
4.1 Totaal aantal vragen
Het totale aantal binnengekomen vragen in de periode 1 juni tot en met 21 september 2012
bedroeg 3.518.
Uit onderstaande tabel blijkt een scherpe toename in het aantal vragen in aanloop naar de dag
van stemming. Daarna nam het aantal vragen af. De piekbelasting in de week van stemming bij
het Informatiepunt was vergelijkbaar met andere verkiezingen.

Juni 2012

Juli 2012

Augustus 2012

September 2012

Figuur 1 Aantal vragen per e-ma//, per telefoon en in totaal, uitgesplitst per maand

In de verkiezingsweek waren de vragen als volgt over de verschillende dagen verdeeld:

Dag
10 september 2012
11 september 2012
12 september 2012
13 september 2012
14 september 2012
TotaalC

Vragen

160
127
345
52
35
* ,719
Tabel 1 Totaal aantal vragen in de week van de verkiezingen

Een vergelijking met voorgaande verkiezingen levert het volgende beeld op:

GR 2006

TK2006

GR 2010

TK2010

PS EK 2011

TK 2012

Figuur 2: Vergelijking totaal aantal vragen voorgaande verkiezingen
GR: gemeenteraadsverkiezingen
TK: Tweede Kamerverkiezing
PS: provinciale statenverkiezing
EK: Eerste Kamerverkiezing

Uit figuur 2 blijkt dat het Informatiepunt bij deze verkiezing beduidend meer vragen ontving dan bij
de twee voorgaande Tweede Kamerverkiezingen. In relatie tot de Tweede Kamerverkiezing van
2010 werden in totaal 2.337 vragen gesteld. Thans bedroeg dit aantal 3.518, hetgeen neerkomt op
een stijging van ruim 50%.

4.2 Herkomst vragen
Aan het Informatiepunt werden door diverse groepen afzenders vragen gesteld. De herkomst van
de vragen is opgesplitst naar vijf groepen: gemeenten, burgers, politieke partijen, pers en
organisaties. Een overzicht van alle binnengekomen vragen is te vinden in tabel 2a en 2b.

Tweede Kamerverkiezing 2012

Ü!
Per e-mail
Per telefoon

1412

40%
60%

2106

Tabel 2 a: Overzicht binnengekomen vragen per e-mail, per telefoon en in totaal

Tweede Kamerverkiezing 2012
*!iMSS«*ss!*aaafc

Burger
1827
52%
Gemeente
902
26%
Politieke partijen
377
11%
Organisatie
89
3%
Pers
245
7%
Overige
78
2%
Tabel 2 b: Overzicht binnengekomen vragen per categorie afzender

Het merendeel (60%) van de vragen is telefonisch gesteld. De meeste vragen waren afkomstig
van burgers (52%), gevolgd door gemeenten (26%), politieke partijen (11%), pers (7%) en overige
organisaties (2%).
Een vergelijkend overzicht van aantallen vragen en afzenders m.b.t. de verkiezingen sinds 2006 is
te vinden in de navolgende tabellen 3a en 3b.
TK 2006

Totaal
Per e-mail •
1
133%
Per telefoon
67%

PS 2007

EP 2009

GR 2010

TK2012

24%

40%

76%

60%

ii
39%
61%

41%
III 59%

TK 2006

PS2007

EP 2009

GR 2009

TK2010

TK2012

44%

43%

42%

12%

35%

52%

32%

35%

41%

69%

43%

26%

13%
4%

11%

10%

6%

7%

2%

5%

5%

18%
l 82%
Tabel 3a: Vergelijking binnengekomen vragen per e-mail, per telefoon en in totaal

Totaal
Burgers
Gemeenten
Partijen
Pers
Overig

TK2010

§

ffl

14%

10%

6%

5%

7%

4%

6%

5%

StaSspSS 707
SJÉjfeliï ''o

11

Tabel 3b: Vergelijking binnengekomen vragen per categorie afzender
GR: gemeenteraadsverkiezingen
TK: Tweede Kamerverkiezing
PS: provinciale statenverkiezing
EP: verkiezing Europpees Parlement
EK: Eerste Kamerverkiezing

Bij de Tweede Kamerverkiezing 2012 werden, net als bij daaraan voorafgaande verkiezingen, de
meeste vragen telefonisch gesteld. Ten opzichte van de Tweede Kamerverkiezing 2010 zijn
echter meer vragen via de mail ontvangen Er werden, vergeleken met de Tweede
Kamerverkiezing van 2010, bovendien aanzienlijk meer vragen gesteld door burgers. Het aantal
vragen van politieke partijen en pers bleef min of meer constant.
4.3 Vragen per trefwoord

Het Informatiepunt heeft iedere binnengekomen vraag per trefwoord gerangschikt in het
programma FMP. De trefwoorden en vragen per trefwoord zijn in tabel 4 weergegeven.
Vragen Tweede Kamerverkiezing op trefwoord Aantal
jSïemmeoi>fVofmacfïf
* 4ël
Stempas
392
f
274
Kiezerspbs, •*, ,
-" f
4^
260
Kiezers uit het buitenland
SiemnJïngfcfF
2J10
180
Kandidaatstelling
179
SteMjpf€Ki|gu!ier, rhobilr^ bijzonder)
'"/
134
Vaststellen uitslag
Kié||èrpWg<fhélt
i
"<
120
Ondersteuningsverklaringen
120
r1
f09
fteglslfatie^aajrfduidijng*
105
Identificatieplicht algemeen
104
inleveren kandidatenlijsten
83
OSV
Curatele bewfridvqering
78
69
Campagne BZK
56
Overige' / „
/
56
Campagnevoering
Toewijzëpjifels ,
«• *
*f~
t 35
Klachten stemming
35
4/fêWite
»
,<:,,
„
31
23
Identificatieplicht volmacht
19
Hoofdstirribureair ^ x,
13
Incidenten
12
Samenwerking partijen
"'"*>* ^
11
BES
Be|<ert8rnaking Uitslag
5
5
Waarborgsom
SGFtEgfi!
-^
-'* -j
'-,
»., 4
4
Stempas (foutieve bezorging)
2
Modellen * -,. " ^
Begin en verandering in lidmaatschap
1

Percentage
13,10%
11,14%
7,79% '
7,39%

*m$>

5,12%
l$9%
3,81%
3,41% , , "
3,41%
3,10% *
2,98%
2,96%
2,36%
2,22%
1,96%
1,59%
1,59%
0,99%
0,99%
Ï0r88% , «
0,65%
0,51%'
0,37%
0^4%
0,31%
0,f4%
0,14%

<vh%0,11%
0,06%
0,03%

10

Overige vragen op trefwoord

Aantal
106^

InformatiêvëÉ^ifeh
Overig

84
26 ,v
26

% f

Tussentijdse vacatures

& "'

Databank
^mg****>*

i»»!

$&?&$"?•&

i

A 'y*?,

f ~%,

Tydeljjkefacatuje^ */• ,

.f

.£ ,/

"ïsjA

1 "r

^

^

Percentage

%r8^v

'

2,39%

i--

•'- 47,4^ <
0,74%

*• ;PF
-i

Herindelingsverkiezingen

*

8

0,23%

Tafce/ 4. Totaal aantal vragen per trefwoord

Uit deze tabel blijkt dat ruim 90% van het aantal binnengekomen vragen betrekking had op de
Tweede Kamerverkiezing. Veruit de meeste vragen hadden betrekking op het stemmen bij
volmacht (13,1%) en de stempas (11,14%).
4.4 Belangrijkste binnengekomen vragen per actor
Om inzicht te krijgen in de soorten vragen die de vijf groepen stelden ten aanzien van de
verkiezing volgt hierna een overzicht van de belangrijkste binnengekomen vragen per categorie
afzender. Bij iedere groep is steeds de top drie van meest besproken onderwerpen weergegeven.
Burgers

Vragen van burgers hadden het meest betrekking op de stempas ('Wanneer moet die uiterlijk
worden verzonden? Wat moet ik doen als ik geen stempas heb gekregen? Wat te doen wanneer
de tenaamstelling niet klopt?'). Ook over het stemmen bij volmacht waren er veel vragen.
Kiezers in het buitenland namen vaak contact met het Informatiepunt op over de
registratieprocedure bij de gemeente Den Haag.

TotaiT
"'
Per e-mail
Per telefoon

*

Top drie trefwoorden
1. Stempas
2. Stemmen bij volmacht
3. Kiezers in het buitenland

Aantal
•f827 o
1098
729
f

--t

%

Percentage
S'

<

f

^~

'100%
60%
40%
v*

•"*#"*

330
328
232

18%
18%
12%

Tabel 5' Aantal vragen 'burgers'

Gemeenten
Ook veel vragen van gemeenten gingen over het stemmen bij volmacht. Daarnaast waren er de
nodige vragen over problemen rond het gebruik van de kiezerspas ('De gemeente zegt een
kiezerspas te hebben verzonden, maar ik heb niets ontvangen.'). Gemeenten stelden tot ook veel
vragen over de inrichting van het stembureau en over de toelaatbaarheid van hulp aan kiezers in
het stemhokje.

11

Totaal *
Per e-mail
Per telefoon

''

**

v!

Aantal
£ ^tri^-si 902

Percentage
k 400%
23%
77%

203
699

^pWie-tïffwooralri " ^A
•"••** "*
1. Stemmen bij volmacht
2. Kiezerspas
3. Stembureau (regulier, mobiel, bijzonder)

tt ' ,
14%

126
118
63

*

13%
7%

Tabel 6 Aantal vragen 'gemeenten'

Politieke partijen

De meeste vragen van politieke partijen betroffen de procedures rondom de kandidaatstelling, het
afleggen van ondersteuningsverklaringen en het registreren van een nieuwe aanduiding

Totaal
Per e-mail
Per telefoon
Top drie trefwoorden
1. Kandidaatstelling
2. Ondersteuningsverklaringen
3. Inleveren kandidatenlijsten

Aantal

Percentage

377"
57
320

100%
15%
85%
Jv

86
69
65

'^

23%
18%
17%

Tabel 7 Aantal vragen 'politieke partijen'

Pers
De meeste vragen vanuit de pers betroffen de (procedure van) kandidaatstelling en de (wijze van)
vaststelling van de uitslag Daarnaast waren er veel vragen van algemene aard
Aantal

Totaal
Per e-mail
Per telefoon
Top drie trefwoorden
1. Informatieverzoeken
2. Vaststellen uitslag
3. Kandidaatstelling

245
17
228

Percentage
100%
t,
7%
93%

* 4 ty*

%xi/

25
26
26

10%
11%
11%

^*~ ^

Tabel 9 Aantal vragen 'pers'

12

4.5 Bezoekers website

De site van de Kiesraad (www.kiesraad.nl) is in de verkiezingsperiode (juni tot en met
september 2012) bezocht door in totaal 94.950 'unieke bezoekers'. Op de dag van
stemming is de website door 16.349 mensen bezocht. Wat betreft de
informatieverstrekking door de Kiesraad wordt de website van de Raad steeds
belangrijker.
4.6 Sociale media

Het gebruik van sociale media lijkt niet meer weg te denken uit het verkiezingsproces.
De Kiesraad maakt hier (Twitter) tot op heden beperkt gebruik van, m.n. om te
attenderen op nieuwsberichten op de website van de Raad. Medewerkers van het
Informatiepunt hebben gedurende het verkiezingsproces de berichtgeving omtrent de
Tweede Kamerverkiezing op de sociale media gevolgd, geanalyseerd en in
voorkomende gevallen voorstellen gedaan voor nadere berichtgeving op de website van
de Kiesraad.

13

s. Aanbevelingen
Op basis van de ervaringen en de meldingen die zijn binnengekomen, doet het Informatiepunt de
volgende aanbeveling.
Een loketbenadering
De Kiesraad en het ministerie van BZK stellen al vele jaren gezamenlijk een
Informatiepunt Verkiezingen in om daarmee tegemoet te komen aan een in de praktijk
gebleken behoefte onder burgers, overheden, politieke partijen en media aan informatie
m.b.t. het verkiezingsproces. In deze informatieverstrekking speelt de website van de
Kiesraad een belangrijke rol. Daarnaast pleegt de rijksoverheid bij landelijke
verkiezingen nog vaak een eigen - andere - website in het leven te roepen met daarop
informatie voor m.n. kiezers. Ook via die website is het dan mogelijk om vragen te stellen
over het kiesrecht en de verkiezingen. Was dat in 2010 de website
www.uheefthetvoorhetzeggen.nl. in 2012 was het de website www.verkiezingen2012.nl.
Het Informatiepunt heeft dit ook dit jaar weer als verwarrend ervaren, zowel voor zichzelf
als - belangrijker nog - voor de burgers zelf, ook al was het dit jaar voor het eerst zo dat
vragen die schriftelijk door burgers werden gesteld via laatstgenoemde website
doorgeleid werden naar het Informatiepunt Verkiezingen. Het Informatiepunt wijst op de
inefficiëncy van het naast elkaar bestaan van twee informatiebronnen vanuit de
rijksoverheid, mei twee mogelijkheden voor het stellen van vragen over een en dezelfde
verkiezing en bepleit voor toekomstige landelijke verkiezingen een één loketbenadering.

14