Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 709

Evacuatie Nederlandse staatsburger uit Libië

Nr. 2

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 maart 2011
Op 14 maart 2011 heeft de Commissie van Toezicht betreffende de
Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD), mede naar aanleiding van
een mondeling verzoek daartoe van de voorzitter van de Vaste Commissie
voor Buitenlandse Zaken van de Tweede Kamer, een onderzoek aangekondigd naar de (eventuele) rol van de MIVD en de AIVD bij de evacuatiecommissie in Libië van 27 februari 2011, waarbij naast twee evacués drie
Nederlandse militairen zijn vastgehouden.
Gelet op het spoedeisende karakter heeft de CTIVD besloten om voorshands haar bevindingen ten aanzien van de rol van de diensten bij de
voorbereiding en uitvoering van de evacuatie missie kenbaar te maken.
Ik stuur u de brief van de CTIVD hierbij toe (zie bijlage). Deze brief zal ik
betrekken bij de nadere evaluatie en de te trekken lessen voor de
voorbereiding en besluitvorming over toekomstige evacuaties zoals ik heb
aangegeven in de brief van 21 maart 2011 over de evacuatie van een
Nederlandse staatsburger uit Sirte.
De minister van Defensie,
J. S. J. Hillen

kst-32709-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 709, nr. 2

1

BIJLAGE

Aan de minister van Defensie
Den Haag, 23 maart 2011
Op 14 maart 2011 heeft de Commissie van Toezicht betreffende de
Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (verder te noemen: de Commissie),
mede naar aanleiding van een mondeling verzoek daartoe van de
voorzitter van de Vaste Commissie voor Buitenlandse Zaken van de
Tweede Kamer, een onderzoek aangekondigd naar de (eventuele) rol van
de MIVD en de AIVD bij de evacuatiemissie in Libië (Sirte) van 27 februari
2011, waarbij naast twee evacués drie Nederlandse militairen werden
vastgehouden.
De Commissie heeft achterliggende dossiers bestudeerd bij zowel de
MIVD als de AIVD. Gelet op het spoedeisende karakter heeft de
Commissie besloten om bij deze brief voorshands haar bevindingen ten
aanzien van de rol van de diensten bij de voorbereiding en uitvoering van
de evacuatiemissie kenbaar te maken. De Commissie is doende de
betrokkenheid van de beide diensten in de periode tussen de vasthouding
en het vrijkomen van de gevangen genomen Nederlandse militairen te
onderzoeken. De Commissie zal hiervoor ook betrokken medewerkers van
de diensten moeten horen. Zij zal op korte termijn over het hele feitencomplex rond de evacuatiemissie rapporteren.
De feiten
Op 27 februari 2011 is vanaf Hr. Ms. Tromp een evacuatiemissie ingezet
om met de boordhelikopter een Nederlands staatsburger uit de Libische
havenstad Sirte1 te halen. Aan de Libische autoriteiten is vooraf geen
toestemming gevraagd om met de helikopter het Libische luchtruim
binnen te vliegen. De evacuatiemissie is ingezet voor het invallen van de
duisternis. Bij aankomst in Sirte is de bemanning van de helikopter
geconfronteerd met een groep gewapende personen. Deze personen
maakten het de helikopter onmogelijk om weer te vertrekken. Zowel de
bemanning van de helikopter, de Nederlandse evacué als een Zweeds
staatsburger, die inmiddels aan de groep was toegevoegd, zijn vastgehouden. Enkele dagen later zijn de twee evacués overgedragen aan de
Nederlandse ambassade in de Libische hoofdstad Tripoli, vanwaar zij per
vliegtuig naar Nederland zijn overgebracht. De drie bemanningsleden van
de helikopter bleven vastgehouden. Op 11 maart 2011 zijn ook deze drie
bemanningsleden vrijgelaten en overgedragen.
Bevindingen van de Commissie
De Commissie stelt vast dat de AIVD niet bij de voorbereiding en
uitvoering van de evacuatiemissie betrokken is geweest. Zij richt zich
hierna dus enkel op de MIVD.
De Commissie stelt vast dat de MIVD de gespannen situatie in Libië,
sedert het uitbreken van de opstand aldaar, is gaan volgen. Regelmatig
zijn producten uitgebracht waarin inlichtingen werden verstrekt over de
actuele stand van zaken in Libië. Dit varieerde van algemene beschrijvingen betreffende de politieke stabiliteit van het land tot specifieke
dreigingsanalyses over een bepaalde stad of regio ten behoeve van de
krijgsmacht. Wat betreft deze dreigingsanalyses verdient het opmerking
dat de MIVD vooral vraaggestuurd heeft geopereerd.

1

Ook wel genoemd Sirt, Syrthe of Surt.
Alle tijdsaanduidingen zijn weergegeven in
Nederlandse tijd.
2

De Commissie constateert dat Hr. Ms. Tromp op zondag 27 februari om
14.18 uur2 een verzoek om inlichtingen heeft ingediend bij de MIVD

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 709, nr. 2

2

aangaande een voorgenomen evacuatiemissie uit Sirte. Het bericht kwam
enkele minuten later aan bij de MIVD.
Eerder was een soortgelijk verzoek gedaan met het oog op een mogelijk in
Misrata uit te voeren evacuatiemissie. Op dat verzoek is door de MIVD
uitgebreid geantwoord. Er werd ten aanzien van Misrata een dreigingsanalyse afgeleverd die betrekking had op de mogelijke inzet van een
civiele boot waarmee Hr. Ms. Tromp met toestemming zou worden
bereikt. Daarbij is onder meer aangegeven dat het ontbreken van
toestemming van de Libische autoriteiten een dreigingsverhogende factor
is.
In het verzoek van Hr. Ms. Tromp voor Sirte werd waardering uitgesproken over de verstrekte inlichtingen inzake Misrata en werd om
soortgelijke inlichtingen gevraagd. Daarbij is in het bijzonder de aandacht
gevraagd voor het punt van mogelijke landingsplaatsen voor een
helikopter dan wel aanlegplaatsen voor rigid-hulled inflatable boats
(RHIBS).
Het verzoek is binnengekomen via het beveiligde mailsysteem tussen de
MIVD en Hr. Ms.Tromp. Buiten reguliere werkdagen is de MIVD beperkter
bezet en vindt geen constante monitoring van de binnenkomende
berichten plaats. Het is de Commissie niet gebleken dat de MIVD
telefonisch of anderszins voorafgaand aan de evacuatiemissie op de
hoogte is gebracht van het feit dat dit verzoek zou worden verstuurd en
dat de beantwoording daarvan urgent was.
Enkele uren na het indienen van het verzoek, en zonder het antwoord van
de MIVD af te wachten, is de evacuatiemissie vanaf Hr. Ms. Tromp ingezet.
Blijkens de bijlage bij de gezamenlijke brief van de minister van Buitenlandse Zaken en de minister van Defensie aan de Tweede Kamer is het
besluit om de evacuatiemissie uit te voeren genomen om 15.41 uur en
vertrok de helikopter vanaf het dek van Hr. Ms. Tromp om 16.15 uur1.
Diezelfde dag rond 20.00 uur is de MIVD telefonisch door Defensie op de
hoogte gesteld van het verzoek van Hr. Ms. Tromp. Op basis van dit
telefonisch contact heeft de MIVD op 28 februari 2011 om 00.47 uur een
antwoord verstuurd aan Hr. Ms. Tromp. De Commissie constateert dat op
het moment dat het verzoek door de MIVD werd beantwoord de evacuatiemissie reeds was mislukt. Op 28 februari 2011 om 07.02 uur heeft de
MIVD kennisgenomen van het op 27 februari 2011 om 14.18 uur door Hr.
Ms. Tromp verstuurde verzoek om inlichtingen, dat op basis van eerder
genoemd telefonisch contact reeds op 28 februari 2011 om 00.47 uur was
beantwoord.
De Commissie concludeert dat de door de MIVD als antwoord op het
verzoek verstrekte inlichtingen betreffende een mogelijke evacuatiemissie
uit Sirte niet van invloed is geweest op de voorbereiding en uitvoering
van die evacuatiemissie.
De Commissie verzoekt u deze brief zo spoedig mogelijk door te geleiden
aan de Tweede Kamer.
Hoogachtend,
Voorzitter CTIVD,
A. H. van Delden
Secretaris CTIVD,
N. Verhoeven
1
Brief van 21 maart 2011 met kenmerk
DVB/CV/085/11 (bijlage), p. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 709, nr. 2

3