Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 270

Reclasseringsbeleid

Nr. 123

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 maart 2018
Hierbij bied ik u mijn beleidsreactie aan op het rapport «Gewogen risico»
van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen
Kinderen (hierna NR). De NR heeft hierover in twee delen gerapporteerd.
Deel 1, «Communiceren over recidive in zedenzaken», is op 24 februari
2017 door de toenmalige Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie aan
uw Kamer aangeboden.1 Deel twee, «Behandeling opleggen aan
zedendelinquenten» is door de toenmalige Minister van Veiligheid en
Justitie aan uw Kamer aangeboden op 24 oktober 2017.2
Algemeen
De rechter en de officier van justitie maken in zedenzaken gebruik van de
adviezen die de reclasseringswerkers en de gedragsdeskundigen van het
NIFP geven. Een onderdeel van dat advies is de inschatting van het risico
op recidive. Ik vind het belangrijk dat deze risico-inschatting maatwerk is
en op een transparante manier wordt vastgesteld met wetenschappelijk
onderbouwde methoden. Daarmee wordt het advies aan de officier van
justitie en de rechter beter. Dat is in het belang van een zorgvuldige en
rechtvaardige rechtsgang en een veilige samenleving.
Rapport Gewogen risico
In het rapport Gewogen Risico onderzoekt de NR in hoeverre de Nederlandse praktijk van het opleggen van behandelingen aan plegers van
seksueel geweld tegen kinderen het risicoprincipe volgt. Het risicoprincipe
houdt in dat de daders met het hoogste risico op recidive ook de zwaarste
behandeling krijgen opgelegd.
Het rapport gaat in op:

1
2

kst-29270-123
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Kamerstuk 29 270, nr. 117
Kamerstuk 29 270, nr. 121

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 270, nr. 123

1

•
•
•

de wijze waarop het risico op recidive van zedendelinquenten in
Nederland wordt vastgesteld;
de wijze waarop ketenpartijen onderling communiceren over recidive
in zedenzaken;
de vraag in hoeverre de opgelegde behandeling aansluit op het
risiconiveau van de verdachte.

De NR beveelt mij aan erop toe te zien dat informatie over recidiverisico
adequaat wordt vastgesteld en gebruikt binnen het strafproces, zodat deze
optimaal benut wordt bij het beslissen over de behandeling van zedendelinquenten. Deze algemene aanbeveling vindt uitwerking in zeven
aanbevelingen. De aanbevelingen in het eerste deel van het onderzoek
gaan over de kennis bij en communicatie tussen de betrokken partijen om
tot een goede beslissing te komen. De aanbevelingen in het tweede deel
gaan over de wijze waarop het risiconiveau wordt vastgesteld en de
aansluiting van geadviseerde en opgelegde behandeling op het risiconiveau van de verdachte.
Het opvolgen van de aanbevelingen leidt volgens de NR tot een systeem
waarin het duidelijk is welke zedendelinquenten het grootste risico
vormen en waarin hen een bij dit risico passende behandeling wordt
opgelegd, zodat de kans op recidive wordt verminderd.
Beleidsreactie
Communicatie over het risico op recidive
Uit het rapport van de NR blijkt dat de reclassering, het NIFP, de officier
van justitie en de rechter in de strafrechtketen veelgebruikte termen bij het
communiceren over het recidiverisico op verschillende manieren
interpreteren. Dit vertroebelt de communicatie. De NR adviseert gezamenlijke definities en formats te gebruiken om de communicatie te verbeteren.
In 2016 is het zogenaamde ketenoverleg zeden opgericht. In dit overleg
spreken het OM, de politie, de reclassering, Raad voor de Kinderbescherming, NIFP, GGZ Nederland en De Waag over hoe de beschikbare
instrumenten op het gebied van risicotaxatie van zedenverdachten en
zedendaders optimaal kunnen worden ingezet om de kans op herhaling
van zedenfeiten te verminderen.
Een eenduidige interpretatie van risicotaxaties is van groot belang voor
een goed advies aan de rechter. Daarom wil ik dat de communicatie
tussen ketenpartners nog verder verbetert. Ik heb het ketenoverleg
gevraagd in de eerste helft van 2018 afspraken te maken over hoe op
uniforme wijze gecommuniceerd kan worden tussen de verschillende
partners die betrokken zijn bij de beslissing tot het opleggen van een
behandeling. Hierbij gebruiken zij het rapport van de NR als aanknopingspunt voor het ontwikkelen van een gezamenlijke taal en formats.
Over de gemaakte afspraken voor het verbeteren van de communicatie zal
ik uw Kamer informeren.
Kennis over het risico op recidive
De afgelopen jaren is door het NIFP en door de reclassering al flink
geïnvesteerd in de kennis over het vaststellen van het risico op recidive bij
zedendelinquenten. De zedendeskundigen binnen het NIFP en de
reclassering volgen een training die ziet op alle aspecten van het taxeren
van het risico op recidive van zedendelinquenten. Zedenzaken worden
zoveel mogelijk aan gedragsdeskundigen toegewezen die deze training
succesvol hebben doorlopen. In de opleiding van rechters wordt reeds
aandacht besteed aan de mogelijkheden en beperkingen van forensisch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 270, nr. 123

2

gedragsdeskundig onderzoek en het beoordelen en waarderen van
gedragsdeskundige rapportages. Daarnaast worden werkbezoeken
gebracht aan rapporterende instanties en behandelaars. De rechtspraak
heeft een expertgroep forensische expertise die kennisoverdracht
bevordert en themadagen organiseert voor rechters. Hier acht ik aanvullende maatregelen niet noodzakelijk.
Risicotaxatie voor zedendelinquenten
In de praktijk wordt gebruik gemaakt van vele soorten risicotaxatieinstrumenten om een voorspelling te doen over toekomstig crimineel
gedrag. Volgens de NR is voor het voorspellen van zedendelicten de SSA
(static-99, stable and acute) het beste instrument. De NR geeft bovendien
aan dat de uitkomst van dit instrument leidend moet zijn bij de risicoinschatting. Er is dan – anders dan in de huidige praktijk het geval is –
geen ruimte voor een professioneel oordeel. Dit is de zogenaamde
actuariële methode.
Zowel de reclassering en het NIFP hebben toegezegd het recidiverisico in
zedenzaken zoveel mogelijk te taxeren met behulp van de SSA.3 De SSA is
tevens geïncorporeerd in het nieuwe risicotaxatie-instrument van de
reclassering. De aanbeveling van de NR op dit punt is daarmee voor een
groot deel praktijk geworden. Toch geeft de aanbeveling van de NR
aanleiding voor een aanpassing van de werkwijze. Een transparante
risicotaxatie is onderdeel van een goed advies aan de rechter en de
officier van justitie. Daarom heb ik de reclassering en het NIFP gevraagd
de uitkomsten van de SSA altijd op te nemen in hun rapportages en
adviezen.
De NR doet de aanbeveling geen ruimte te bieden voor een professioneel
oordeel over het risico op recidive. Hier volg ik de NR niet. Ik vind dat de
deskundige in de rapportage of het advies de rechter en de officier van
justitie dient te voorzien van alle mogelijk relevante informatie over het
risico op toekomstig crimineel gedrag. De rapportage of het advies moet
maatwerk zijn. Dit betekent concreet dat de uitkomsten van het
risicotaxatie-instrument én de overwegingen en de toelichting van de
deskundige deel zullen uitmaken van de rapportages en adviezen.
Er is bovendien nog een reden om een plek voor het professioneel
oordeel te houden. De voorspellende waarde van de static-99 (onderdeel
van de SSA) is in statistische analyses groot maar in individuele gevallen
laag. Omdat een rechter in individuele gevallen moet oordelen over
behandelingen en interventies, is het belangrijk dat een deskundige zoveel
mogelijk informatie over de verdachte kan opnemen in zijn advies of
rapportage aan de rechter en officier van justitie. Ook kan de uitkomst van
een risicotaxatie-instrument in een enkel geval evident onjuist zijn,
bijvoorbeeld bij een verdachte met fysieke beperkingen. Dan kan het niet
zo zijn dat er geen ruimte is om informatie hierover in het advies op te
nemen.
Door deze maatregelen krijgen de rechter en de officier van justitie inzicht
in de uitkomsten van de gevalideerde instrumenten die ten grondslag
liggen aan de inschatting van het recidivegevaar van een zedendelinquent/verdachte. Daarnaast krijgen zij inzicht in de overwegingen van
deskundigen indien wordt afgeweken van de uitkomst van dit instrument.

3

De bevindingen van de NR zijn gestoeld op zaken uit 2012–2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 270, nr. 123

3

Weigerende observandi
Tijdens de wetsbehandeling van de Wet Forensische Zorg (Kamerstuk
32 398) in de Eerste Kamer op 15 en 16 januari 2018 (Handelingen II
2017/18, nr. 14, item 3 en Handelingen I 2017/18, nr. 15, item 3) heb ik
toegezegd het rapport «Gewogen Risico» te betrekken bij mijn onderzoek
naar mogelijke maatregelen rondom de problematiek van weigerende
observandi. Deze toezegging doe ik hierbij ook aan uw Kamer. Het rapport
verkent de interessante denkrichting om het risico op recidive een grotere
rol te laten spelen bij het opleggen van een tbs-maatregel. Ik heb de
Eerste Kamer laten weten dat het tijd vraagt om dit soort denkrichtingen
te bestuderen op conformiteit met grondrechten en ook de praktische
uitvoerbaarheid. Ik kom voor het zomerreces met een eerste verkenning
van alle voorstellen rondom de aanpak van «weigerende observandi»,
waar de inzet van risicotaxatie-instrumenten er één van is.
Tot slot
Met de in deze brief aangekondigde maatregelen wil ik voortbouwen op
de goede ontwikkeling die door het veld de afgelopen jaren is ingezet.
Door verbeteringen door te voeren aan het begin van de keten wordt de
rechter in staat gesteld de juiste behandeling op te leggen, met minder
recidive als gevolg. Om hier zeker van te zijn wil ik de maatregelen die in
de eerste helft van 2018 worden ingevoerd na één jaar laten evalueren om
te bezien of de nieuwe rapportages en het verbeteren van de onderlinge
communicatie rechters en officieren van justitie inderdaad beter ondersteunen in hun werkzaamheden.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 270, nr. 123

4