De dreiging tegen Nederland en Europa is in de loop van 2016 toegenomen. Dominant
is de terroristische dreiging die samenhangt met de strijd in Syrië en Irak. Daarnaast zag
de AIVD het afgelopen jaar dreigingen voor de Nederlandse politieke besluitvorming
via digitale aanvallen en heimelijke beïnvloeding.

Meer informatie over de onderzoeken en activiteiten van de AIVD in 2016 op www.aivd.nl/jaarverslag2016

Uitreizigers, terugkeerders en thuisblijvers
Het aantal Nederlandse jihadisten dat is uitgereisd naar Syrië en Irak is in 2016 nog wel
toegenomen, maar de stijging was minder dan de jaren daarvoor. De AIVD verwacht dat
het aantal terugkeerders geleidelijk zal toenemen vanwege de druk op ISIS in Syrië en Irak.

uitreizigers en terugkeerders

280

90*

volwassenen

kinderen

uitgereisd nman | nvrouw

nmeegenomen

teruggekeerd nman | nvrouw

ndaar geboren

noverleden

nteruggekeerd

thuisblijvers

Er zijn vele honderden personen die sympathiseren met ISIS of
Al Qaida, maar niet kunnen of willen uitreizen. Een deel van hen
voert de strijd hier, daarbij geïnspireerd en soms ook gestimuleerd
door oproepen van jihadistische groeperingen.

* Het daadwerkelijke aantal Nederlandse kinderen in Syrië en Irak ligt waarschijnlijk hoger, omdat het lastig is vast
te stellen hoeveel kinderen er geboren zijn.

Jihadistische dreiging in Nederland en Europa
Bij de aanslagen in het Westen waren vaak jihadisten betrokken die direct vanuit ISIS-gebied
(aan)gestuurd werden. De aanslagen waren gericht tegen niet of nauwelijks beveiligde en dus
makkelijk te trefen doelwiten. De getrofen doelwiten in bijvoorbeeld Brussel, Istanbul, Nice
en Berlijn waren publieke locaties zoals winkelcentra, luchthavens en uitgaansgebieden. Ook in
Nederland zorgde dreiging voor extra beveiligingsmaatregelen.

Roterdam 27 maart

Schiphol 30 juli

Een man wordt aangehouden
die zeer waarschijnlijk deel
uitmaakt van een Frans/
Belgische terroristische cel.

De Nederlandse overheid neemt extra
beveiligingsmaatregelen rond Schiphol in
verband met een signaal over mogelijke
terroristische dreiging.

Roterdam 9 december
Bij een man wordt een kalasjnikov
met munitie en ISIS-propaganda
aangetrofen.

Internationale ontwikkelingen
en nationale veiligheid
Politieke ontwikkelingen in landen aan de grenzen van Europa droegen in 2016 bij aan het
verslechterde dreigingsbeeld. Politieke ambities en optreden van staten kunnen direct of indirect
een bedreiging vormen voor de veiligheidsbelangen van Nederland. De AIVD heef ook in 2016
de regering over dit soort ontwikkelingen geïnformeerd.

Digitale dreiging
Steeds meer landen voeren digitale aanvallen uit. Digitale
aanvallen zijn daarbij steeds omvangrijker, complexer en
professioneler. Statelijke actoren gebruiken deze aanvallen
voor strategische doelen, zoals het beïnvloeden van
conficten en verkiezingen.
Digitale aanvallen brengen enorme kosten met zich mee:
diefstal en sabotage van economische topsectoren
bedreigen ons innovatie- en concurrentievermogen
en tasten het verdienvermogen van Nederland aan.

Heimelijke politieke beïnvloeding
Een veel voorkomende vorm van spionage door
buitenlandse overheden is de heimelijke politieke
beïnvloeding van besluitvormingsprocessen,
beeldvorming en publieke opinie. Dit manifesteerde
zich nadrukkelijk en bij herhaling in 2016.
Het verspreiden van desinformatie en propaganda
spelen hierbij een belangrijke rol. Door internet heef
dit middel een veel groter bereik gekregen en kan de
impact groter zijn.

Internationale samenwerking

24/7

24/7 informatie uitwisseling tussen alle EU landen, Noorwegen en Zwitserland
Binnen de Counter Terrorism Group is een een fysiek platform opgericht waarbinnen
inlichtingenofcieren van veiligheidsdiensten van de Europese Unie, Noorwegen en Zwitserland
elkaar dagelijks trefen. Daarnaast is een database ingericht waarin deelnemende diensten
hun informatie over onderkende Europese buitenlandse strijders plaatsen. Deze samenwerking
heef in 2016 geleid tot operationele successen.

Veiligheidsonderzoeken
De AIVD en de mandaathouders (Nationale Politie en Koninklijke Marechaussee) hebben in 2016
ruim 35.000 veiligheidsonderzoeken uitgevoerd naar personen die een vertrouwensfunctie
(wilden gaan) vervullen. De AIVD zelf heef ruim 8000 besluiten genomen over een verklaring
van geen bezwaar (VGB). In ongeveer 800 gevallen is geen VGB verleend.

1.747

5.853

27.257

659

A-niveau

B-niveau

B-niveau

C-niveau

door de AIVD

door de AIVD

gemandateerd

door de AIVD

npositieve besluiten | nnegatieve besluiten

AIVD-producten
inlichtingenrapporten

152

457

118

ambtsberichten

dreigingsproducten
overige 22
risicoanalyse 3

overige 9

11 mededeling

dreigingsanalyse 14

Buitenlandse
Zaken 55

63 Openbaar
Ministerie

burgemeesters 13

12 Immigratie- en
Naturalisatiedienst

68 dreigingsinschating

Mensen en middelen
De AIVD verwelkomde in 2016 meer dan 240 nieuwe collega’s. Het kabinet had in 2015
extra geld vrijgemaakt voor capaciteitsuitbreiding omdat ons land te maken kreeg met
toenemende dreigingen.

formatie

uitgaven

2016
‘16

1.768 fe
Een uitgave van: Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties | april 2017

229 miljoen