Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

30 490

Kustwacht In Nederland

Nr. 20

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 juni 2011
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de invulling van de toezeggingen uit het Algemeen Overleg (AO) van 21 april 2010 over de tussentijdse evaluatie van de Wet markttoezicht registerloodsen (in het vervolg:
de wet) (kamerstuk 30 490, nr. 18). In de brief ga ik eerst in op de
tussentijdse evaluatie en het AO, daarna op de toezeggingen en de
invulling daarvan. Invulling van de toezeggingen leidt tot wijzigingen in
wet- en regelgeving. Alle verwachte wijzigingen, gecombineerd met een
tijdpad, staan in bijlage 1.1
Tussentijdse evaluatie en het AO van 21 april 2010
Centraal in de tussentijdse evaluatie van de wet en het AO stond het al
dan niet invoeren van marktwerking in de loodsdienstverlening. De
beslissing hierover was conform het Kabinetbesluit uit 2004 uitgesteld tot
uiterlijk 20192. De tussentijdse evaluatie toonde een nagenoeg verdwenen
draagvlak aan bij de sector (havens, reders en het havenbedrijfsleven) en
het loodswezen voor het invoeren van marktwerking en een grote
behoefte aan zekerheid op dit punt.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Brief van de minister van Verkeer en
Waterstaat aan de voorzitter van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal van 21 juni 2004,
Kamerstukken II 2003/04, 24 036, nr. 302.
3
Brief van de minister van Verkeer en
Waterstaat aan de voorzitter van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal van 1 februari
2010, Kamerstukken II 2009/10, 30 913, nr. 9.

kst-30490-20
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Daarnaast toonde de tussentijdse evaluatie een grote mate van tevredenheid aan met het toezicht van de Nederlandse Mededingingsautoriteit
(NMa) op het loodswezen. Er bestond een breed gedragen waardering
voor de resultaten van het toezicht in termen van transparantie, inzicht in
en druk op de efficiency van het loodswezen. De kwaliteit van dienstverlening van het loodswezen werd bovendien door de sector beoordeeld als
hoogstaand.
In de brief aan uw Kamer over de resultaten van de tussentijdse evaluatie
werd een beslissing over het al dan niet invoeren van marktwerking ruim
voor 2019 aangekondigd, namelijk begin 20113. Tijdens het AO met uw
Kamer op 21 april 2010 heeft uw Kamer ingestemd met het voorstel om
op dat moment, onder voorwaarden, geen marktwerking in te voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 490, nr. 20

1

Dit besluit vereist geen wetswijziging. Het invoeren van marktwerking was
namelijk een mogelijkheid waarvoor de wettelijke voorbereiding zou
starten na «positieve» besluitvorming. De oorsprong van de overgangstermijn tot 2019 ligt in het eerder genoemd Kabinetsbesluit en is
gebaseerd op de tijd die nodig is voor het vervangen van het omslagstelsel door een kapitaaldekkingsstelsel als financieringsbasis voor de
prepensioenregelingen van het loodswezen.
De overgangstermijn tot 2019 blijft voor dat doel gehandhaafd. Zolang
deze prepensioenproblematiek namelijk niet is opgelost blijft het
loodsgeldtarief belast met een opslag op de tarieven (momenteel 16%).
De NMa ziet er op toe dat deze opslag op verantwoorde wijze vóór 2019
wordt afgebouwd. De loodsgeldtarieven dalen navenant.
Toezeggingen AO 21 april 2010
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de invulling van de
voorwaarden verbonden aan het besluit om geen marktwerking in te
voeren. De voorwaarden zijn bedoeld om de loodsdienstverlening en het
toezicht daarop verder te verbeteren. Het loodswezen blijft de enige
aanbieder van loodsdiensten onder het door de wet ingestelde toezicht
van de NMa. De voorwaarden zijn:
1. Verbeteren van de innovatie en differentiatie in de loodsdienstverlening;
2. Verder flexibiliseren van de loodsplicht;
3. Terugdringen van de administratieve lasten;
4. Verbeteren van het proces van tariefvaststelling.
Daarnaast is toegezegd uw Kamer te informeren over een nieuwe aanpak
van de afbouw van de kruisfinanciering in loodsgelden tussen de
zeehavenregio’s. De huidige aanpak, gebaseerd op het advies daarover
van de NHR uit 20051, is gericht op het realiseren van kostenconforme
tarieven voor 2016, noodzakelijk voor het kunnen invoeren van
marktwerking.
Het volgen van de huidige aanpak zal leiden tot hoge tariefstijgingen in
met name de havens in het Noorden (Delfzijl/Eemshaven/Harlingen/
Terschelling/Den Helder). Om dit te voorkomen en tegelijkertijd, waar
mogelijk en op verantwoorde wijze, nog enige afbouw realiseren om de
verhouding tussen prijs en prestatie onder de huidige loodsgeldtariefstructuur te verbeteren, is een nieuwe aanpak gewenst. Deze nieuwe
aanpak wordt in onderhavige brief nader toegelicht.
De invulling van de vier voorwaarden
1. Verbeteren van de innovatie en differentiatie in de loodsdienstverlening
Het doel van deze voorwaarde is het bevorderen van een innovatief
klimaat in de loodsdienstverlening, in de organisatie en in de relatie met
de sector. De invulling van deze voorwaarde was opgedragen aan het
loodswezen en de rijkshavenmeesters. Het resultaat bestaat uit een
structureel opgezet Innovatieplatform tussen loodswezen en rijkshavenmeesters en een gezamenlijk «Innovatieplan 2.0» met als subtitel
«Openheid en samenwerking»(bijlage 2).2 Het plan is besproken in de
Nationale Havenraad (NHR).
1
Advies van de Nationale Havenraad van
12 september 2005, nr. L 021-04.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Ik beoordeel het resultaat als een positieve start. Het Innovatieplan ademt
een open en positieve houding uit. De innovatiedoelen gericht op het
verbeteren van de veiligheid en vlotheid, de efficiency, kostenreductie en
de klantgerichtheid onderschrijf ik van harte. Innovatie wordt daarnaast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 490, nr. 20

2

beoordeeld als een continu proces. Het is onderwerp van structureel
overleg met betrokkenheid van de sector. Dit laatste vind ik van groot
belang, vooral omdat de sector zo projecten kan aandragen en eventueel
in projecten kan meedraaien. Het advies van de NHR ondersteunt mijn
positieve oordeel (bijlage 3).1
De positieve start moet een vervolg krijgen. De NHR wijst hier in het
eerder genoemd advies ook op. In overleg met het Innovatieplatform is
daarom besloten om minimaal één maal in het jaar een voortgangsgesprek te voeren tussen het Innovatieplatform en mijn ministerie. Van
belang om te vermelden is dat het Innovatieplatform naast de opgenomen
projecten in het «Innovatieplan 2.0», twee aanvullende projecten heeft
geselecteerd voor een geïntegreerde uitvoering: «navigatieondersteunende techniek en loodsen op afstand» en «verdere integratie «Vessel
Traffic Service» en loodsen». Het laatste project wordt door de NHR als
prioritair beschouwd.
2. Verder flexibiliseren van de loodsplicht
Het doel van deze voorwaarde is het bewerkstelligen van meer maatwerk
in het opleggen van de loodsplicht in de zeehavenregio’s. Loodsplicht
daar waar nodig, naar het deskundig oordeel van de Rijkshavenmeester.
De invulling van deze voorwaarde was ook opgedragen aan het loodswezen en de rijkshavenmeesters. Het resultaat bestaat uit een voorstel
van het hierboven genoemde Innovatieplatform voor een herziening van
het huidige loodsplichtstelstel onder de titel «Loodsplicht Nieuwe Stijl»
(bijlage 4).1 Het voorstel is besproken in de NHR.
Ik beoordeel het resultaat als positief. Positief, ten eerste, omdat het
voorstel kan leiden tot meer maatwerk in de verschillende zeehavenregio’s. Het voorstel pleit voor een landelijk kader waarbinnen de Rijkshavenmeester in de zeehavenregio’s verantwoordelijk wordt voor een
verdere regionale invulling. Ten tweede, omdat het daarvoor voorgestelde
instrumentarium (Pilot Exemption Certificate A en B) meer mogelijkheden
kan bieden. Tenslotte, omdat de huidige regelgeving kan worden
opgeschoond. De NHR ziet ook voordelen en dringt met name aan op
tijdige en passende invulling van de plannen (zie bijlage 3).
De invulling van het voorstel in de verschillende zeehavenregio’s zal
intensief overleg vragen van mijn ministerie met de rijkshavenmeesters
en de loodsen in de zeehavenregio’s. Ik ga mij daarvoor inzetten. Daarbij
wil ik de voordelen van het voorstel ten opzichte van de huidige situatie
zoveel mogelijk realiseren. Tegelijkertijd moet het huidige niveau van
veiligheid en vlotheid gehandhaafd blijven.
In het overleg met de regio’s Rotterdam/Rijnmond en Eemshaven/Delfzijl
betrek ik ook de gevolgen van de realisatie van de Maasvlakte II en de
verruiming van de vaargeul naar de Eemshaven voor de loodsplicht. Ik
streef er naar om na de verruiming van de vaargeul naar de Eemshaven
de toezegging van mijn ambtsvoorganger om de 13 meter loodsplichtgrens op de Eems te schrappen, in te lossen.
3. Terugdringen administratieve lasten

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Het doel van deze voorwaarde is het verminderen van de administratieve
lasten als gevolg van het door de wet ingestelde toezicht. De invulling van
deze voorwaarde was belegd bij mijn ministerie door het faciliteren van
een overleg tussen de NMa en het loodswezen. Het resultaat bestaat uit
een structureel opgezet overleg en een voorstel om de verplichting tot het
tweejaarlijks uitvoeren van een benchmark door het Loodswezen uit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 490, nr. 20

3

Loodsenwet te schrappen. Het schrappen van de benchmarkverplichting
reduceert de administratieve last met 9%.
Ik beoordeel het resultaat als een eerste stap. Het terugdringen van de
administratieve lasten heeft mijn blijvende aandacht. In voornoemd
overleg is met de NMa en het loodswezen afgesproken om op korte
termijn de mogelijkheden verder te verkennen. Verdere besparingen
werden verwacht door het toenemende inzicht van de NMa in de
verhouding tussen prijs en prestatie in de loodsdienstverlening en
daarmee in de beoordeling van de meest efficiënte werkwijze. Deze
besparingen hebben zich nog niet uitbetaald. Daarvoor zijn twee met
elkaar samenhangende redenen.
Ten eerste, tegen bijna alle besluiten van de NMa is bezwaar en beroep
aangetekend door het loodswezen en (in een enkel geval) de gebruikers.
De jurisprudentie die dit heeft opgeleverd dwingt de NMa om
diepgaander onderzoek uit te voeren dan was voorzien, alvorens de NMa
haar volledige bevoegdheid kan uitoefenen voor het vaststellen van de
loodsgeldtarieven. De informatiebehoefte van de toezichthouder om goed
toezicht te kunnen uitoefenen is daardoor niet afgenomen. Ten tweede,
het Nederlandse loodswezen kent geen goed vergelijkbare organisatie in
het buitenland. Hierdoor is het niet mogelijk om het loodswezen te
vergelijken met andere organisaties.
4. Verbeteren proces van tariefvaststelling
Het doel van deze voorwaarde is het verbeteren van de indieningtermijnen van het jaarlijkse tariefvoorstel van het loodswezen en de daarbij
gebruikte ramingmethodiek door het loodswezen voor het inschatten van
het aantal loodsverrichtingen. Invulling van deze voorwaarde was ook
belegd bij mijn ministerie door het faciliteren van een overleg tussen het
loodswezen en de NMa. Het resultaat bestaat uit een voorstel om de
indieningtermijnen van het tariefvoorstel én de kwaliteitverantwoording in
de Loodsenwet te wijzigen door deze in de tijd naar achteren te schuiven
en te combineren. Daarnaast is onderzoek gedaan in opdracht van de
NMa naar de ramingmethodiek.
Ik beoordeel het resultaat als positief. De gewijzigde indieningtermijnen
voor het tariefvoorstel en de kwaliteitsverantwoording bieden het
loodswezen en de gebruikers meer ruimte voor voorbereiding en
(eenmalige) consultatie. Daardoor kunnen ook meer actuele cijfers van het
Centraal Planbureau worden gebruikt wat een meer realistische tariefstelling door het loodswezen ten goede komt. Wat de ramingmethodiek
van het loodswezen betreft blijkt uit het onderzoek dat de NMa met de
methodiek instemt. Er is objectief gezien op dit moment geen beter
alternatief voor handen.
Waar het gaat om het wijzigen van de indieningtermijnen van het
jaarlijkse tariefvoorstel van het loodswezen plaats ik de kanttekening dat
het werkbaar moet zijn voor de NMa. Tegen de achtergrond van
voornoemde jurisprudentie en lopende bezwaar en beroepsprocedures
moet de effectiviteit van het toezicht niet uit het oog worden verloren. De
NMa moet voldoende tijd hebben om het tariefvoorstel te beoordelen en
tot een verantwoord tariefbesluit te komen.
De nieuwe aanpak van de afbouw kruisfinanciering
De kruisfinanciering in loodsgelden tussen de zeehavenregio’s werd sinds
2007 afgebouwd om tot kostenconforme tarieven te komen. Dit was
noodzakelijk voor het kunnen invoeren van marktwerking in de loods-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 490, nr. 20

4

dienstverlening. De met de afbouw gepaard gaande jaarlijkse stijgingen
van het loodsgeldtarief, met name de nog te verwerken totale gemiddelde
stijging van ruim 100% in het Noorden leidde tot toenemende weerstand.
Een nieuwe aanpak is gewenst. Om die aanpak te bevorderen heeft mijn
ambtsvoorganger, zoals toegezegd aan uw Kamer, een werkgroep laten
instellen door de NHR en heb ik de afbouw van de kruisfinanciering in
2011 bevroren. Het door de werkgroep uitgebrachte advies over een
nieuwe aanpak van de afbouw kruisfinanciering is eind 2010 unaniem
vastgesteld door de NHR (bijlage 5).1 Het advies resulteert in onderstaande cijfers.
Complete afbouw kruisfinanciering

Nieuwe aanpak afbouw kruisfinanciering

Zeehavenregio’s
Totale tariefstijging in percentages

Voorgestelde totale tariefstijging
in percentages

Voorgestelde jaarlijkse
tariefstijging in percentages

+ 114,5%
+ 190,5%
+ 100,5%
+ 0,7%
+ 6,8 %
– 4,5%

+ 22,90%
+ 38,09%
+20,10%
+ 0,65%
+ 6,78%
– 1,79%

+ 4,58%
+ 7,62%
+ 4,02%
+0,13%
+1,36%
– 0,36%

Delfzijl/Eemshaven
Harlingen/Terschelling
Den Helder
Amsterdam/IJmuiden
Scheldemonden
Rotterdam/Rijnmond

In de kolom «Complete afbouw kruisfinanciering» staan de tariefstijgingen
die nu nog nodig zouden zijn om tot kostenconforme tarieven te komen
als het streven tot marktwerking nog zou gelden. In de kolom «Nieuwe
aanpak afbouw kruisfinanciering» staan de door de werkgroep voorgestelde tariefstijgingen, totaal en per jaar (2012 tot en met 2016). Ik
beoordeel het resultaat als positief en neem het unanieme advies
onverkort over.
Iedere andere uitkomst dan kostenconformiteit vereist het vinden van een
balans tussen de zeehavenregio waar de loodsdienstverlening winstgevend is (Rotterdam/Rijnmond) en de verlieslatende zeehavenregio’s
(met name het Noorden). Die balans is gevonden in de nieuwe aanpak. De
afgesproken tariefstijgingen brengen de gemiddelde loodstarieven per
schip in het Noorden op verantwoorde wijze meer in lijn met het landelijk
gemiddelde en de loodsdienstverlening in Amsterdam/IJmond en
Scheldemonden wordt kostendekkend. De verhouding tussen prijs en
prestatie onder de huidige loodsgeldtariefstructuur wordt daarmee
verbeterd.
De regio Rotterdam/Rijnmond draagt aan de nieuwe aanpak significant
bij. De regio blijft de tekorten in het Noorden voor een belangrijk deel
afdekken, waardoor de loodstarieven in het Noorden over de periode tot
en met 2016 veel minder hoeven te stijgen, en de regio accepteert een
mindere tariefdaling. Het eindadvies van de werkgroep verwacht ik na de
zomer. Dit advies gaat vooral in op de mogelijkheid tot het invoeren van
een nieuwe loodsgeldtariefstructuur en vereist intensief overleg. Ik zal uw
Kamer voor eind 2011 van het eindadvies op de hoogte stellen.
Conclusie

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

De loodsdienstverlening in Nederland draagt in belangrijke mate bij aan
het borgen van het publieke belang van een veilige en vlotte afhandeling
van de zeescheepvaart in de Nederlandse zeehavens. Dat is van groot
belang voor de internationale concurrentiepositie van de Nederlandse
zeehavens en verdient voortdurende aandacht van alle betrokken partijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 490, nr. 20

5

om in te spelen op en rekening te houden met (internationale)
ontwikkelingen.
Het verbeteren van de loodsdienstverlening en het ingestelde toezicht
zoals ingezet op de wijze als hierboven beschreven draagt daaraan bij. In
gezamenlijkheid zijn door de sector, de loodsen en de overheid de eerste
stappen gezet. Ik streef er naar de daaruit voortvloeiende voorstellen tot
wijzigingen in wet- en regelgeving in de tweede helft van 2012, en zoveel
eerder als mogelijk is, bij uw Kamer in te dienen (zie bijlage 1). Over de
verdere voortgang wil ik uw Kamer graag informeren door gebruik te
maken van de evaluatie van de Wet markttoezicht registerloodsen in 2013.
De minister van Infrastructuur en Milieu,
M. H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 490, nr. 20

6