Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3016

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 januari 2021
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 8 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling EU Gender Actie Plan III (Kamerstuk 22 112, nr. 3015)
Fiche: Verordening Data Governance Act
Fiche: Mededeling Actieplan Intellectueel Eigendom (Kamerstuk 22 112,
nr. 3017)
Fiche: Mededeling Bouwen aan een EU Gezondheidsunie (Kamerstuk
22 112, nr. 3018)
Fiche: Verordening ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen (Kamerstuk 22 112, nr. 3019)
Fiche: Verordening uitbreiding EMA bevoegdheden (Kamerstuk 22 112,
nr. 3020)
Fiche: Voorstel versterking ECDC (Kamerstuk 22 112, nr. 3021)
Fiche: Mededeling Farmaceutische strategie voor Europa (Kamerstuk
22 112, nr. 3022)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-3016
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3016

1

Fiche: Verordening Data Governance Act
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad
betreffende Europese data governance (Data governance verordening)
b) Datum ontvangst Commissiedocument
25 november 2020
c) Nr. Commissiedocument
COM(2020) 767
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/
?uri=CELEX%3A52020PC0767&qid=1606812899578
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
SWD(2020) 295
f) Behandelingstraject Raad
Telecomraad
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat in nauwe samenwerking
met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
h) Rechtsbasis
Artikel 114 Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie
(VWEU)
i) Besluitvormingsprocedure Raad
Gekwalificeerde meerderheid
j) Rol Europees Parlement
Medebeslissing
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
De verordening is het eerste wetgevend voorstel uit de Europese
datastrategie1 en heeft als doel om databeschikbaarheid in de EU te
faciliteren door vertrouwen in data-tussenpersonen te vergroten en
datadeelmechanismes in de EU te versterken. De verordening heeft vier
hoofdonderdelen: hergebruik van beschermde data in het beheer van
openbare lichamen, voorwaarden voor datadeeldiensten, data-altruïsme,
Europese Data Innovatie Raad. Daarnaast gaat de verordening in op
handhaving en toezicht en de internationale datastromen die verbonden
zijn aan bovenstaande onderdelen.
Hergebruik van beschermde data in het beheer van openbare lichamen
Met dit onderdeel van de verordening wil de Commissie een mechanisme
creëren om data, waarop rechten van derden op van toepassing zijn, die
in beheer zijn van openbare lichamen, breder te kunnen hergebruiken
zonder deze rechten te schenden. Het gaat om data die beschermd zijn op
grond van bescherming van persoonsgegevens, intellectuele eigendomsrechten, commerciële vertrouwelijkheid (zoals bedrijfsgeheimen) of
statistische vertrouwelijkheid (hierna: beschermde data). In de Open Data
richtlijn2, waarin lidstaten worden aangezet om overheidsdata
beschikbaar te maken voor hergebruik, zijn deze categorieën van data
uitgezonderd. Deze verordening verplicht niet de openstelling van deze
1
2

COM(2020)66.
De onderhavige verordening vormt een aanvulling op de Richtlijn inzake open data en het
hergebruik van overheidsinformatie (Open Data Richtlijn (EU) 2019/1024).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3016

2

data, maar verbiedt exclusieve overeenkomsten over het hergebruik van
deze data met derde partijen. Dit betekent dat als een openbaar lichaam
een overeenkomst sluit om deze data beschikbaar te maken aan één derde
partij (met inachtneming van de bovengenoemde rechten), andere derde
partijen ook het recht hebben om onder dezelfde voorwaarden toegang te
krijgen tot deze data. Hiermee wil de Commissie kleinere spelers op de
Europese markt ondersteunen. Bij wijze van uitzondering is een dergelijke
exclusieve overeenkomst wel toegestaan indien dit nodig is voor de
levering van een dienst of een product in het algemeen belang.
Voorwaarden voor datadeeldiensten
Om het vertrouwen in datadeeldiensten te vergroten vereist dit voorstel
dat aanbieders van datadeeldiensten alleen in de EU actief mogen zijn als
ze voldoen aan de eisen van de verordening. Een belangrijke eis is dat
deze aanbieders neutrale partijen moeten zijn. Dit houdt in dat de data die
via de aanbieders worden gedeeld niet door de aanbieder zelf mogen
worden gebruikt voor andere doeleinden dan de datadeeldienst, en dat de
metadata alleen door de aanbieder mogen worden gebruikt voor het
verbeteren van de datadeeldienst. Daarnaast moet de aanbieder van
datadeeldiensten een eigen rechtspersoonlijkheid hebben. Voor de
aanbieders wordt er een notificatieplicht geïntroduceerd over hun intentie
om een datadeeldienst in de EU aan te bieden. In de overwegingen uit de
Commissie de intentie dat deze eisen niet per definitie van toepassing zijn
op datadeling die onderdeel is van een andere dienstverlening zoals
clouddiensten en advertentiediensten. Het gaat om dienstverleners die
een directe relatie tussen de datahouder en datagebruiker organiseren.
Voorbeelden zijn datamarktplaatsen of personal data management
toepassingen.
Data-altruïsme
Data-altruïsme is het vrijwillig beschikbaar maken van data voor het
algemeen belang door individuen of organisaties. Het voorstel creëert de
mogelijkheid voor organisaties die data verzamelen voor een algemeen
belang om zich te registreren als een «data-altruïsme organisatie erkend
door de EU». De voorwaarden voor registratie zijn: 1) een rechtspersoon
zijn die is opgericht om een algemeen belang te dienen; 2) een organisatie
zonder winstoogmerk zijn; en 3) de data-altruïstische activiteiten zijn
juridisch onafhankelijk van andere activiteiten van de rechtspersoon. De
Europese Commissie kan via uitvoeringshandelingen een formulier
opstellen voor instemming met data-altruïsme, teneinde het verzamelen
van data in alle lidstaten op uniforme wijze te vergemakkelijken.
Europese Data Innovatie Raad
Er wordt een raad in de vorm van een formele expertgroep opgericht die
als doel heeft: a) beste praktijken te delen in het beschikbaar stellen van
beschermde data van openbare lichamen, b) consistentie te versterken
van notificaties die voortvloeien uit de verordening en c) het adviseren en
assisteren van de Europese Commissie in het bestuur en standaardisatie
van cross-sectoraal datadelen en de ontwikkeling van data interoperabiliteit.
Handhaving en toezicht
Het voorstel vereist dat lidstaten één of meerdere autoriteiten aanwijzen
voor toezicht en handhaving op datatussenpersonen en data-altruïsme
organisaties. Een bevoegde toezichthouder moet bij het niet naleven van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3016

3

de plichten boetes kunnen opleggen aan datatussenpersonen en deze
kunnen sluiten.
Daarnaast moeten lidstaten autoriteiten aanwijzen die openbare lichamen
technisch ondersteunen bij het beschikbaar maken van beschermde data
in het beheer van openbare lichamen, via beveiligde omgevingen, met het
inzetten van beproefde technieken die privacy borgen, en met het
verkrijgen van de juiste toestemmingen voor het doel van hergebruik.
Lidstaten kunnen eisen dat hergebruik plaatsvindt binnen een beveiligde
verwerkingsomgeving die door de overheidssector ter beschikking wordt
gesteld.
Internationale aspecten
De verordening gaat ook in op de overdracht van data naar een derde
land (buiten de EU). Een openbaar lichaam mag alleen beschermde data
beschikbaar maken aan een partij die deze data verwerkt in een derde
land als de verplichtingen uit deze verordening worden nagekomen en in
geval van betwisting van deze verplichtingen de jurisdictie over deze data
van de lidstaat van het openbare lichaam wordt erkend. De Europese
Commissie mag gedelegeerde handelingen vaststellen om bijzondere
voorwaarden te stellen aan de overdracht van zeer gevoelige data naar
derde landen. Ook moet de datahouder worden geïnformeerd over de
overdacht van data naar het derde land.
Zowel het openbare lichaam, de datatussenpersoon als de
data-altruïstische organisatie moeten technische, juridische en organisatorische maatregelen nemen om te voorkomen dat zij data overdragen naar
een derde land als dat in strijd is met Europees recht of het recht van een
lidstaat. Indien een oordeel van een rechtbank, tribunaal of andere
autoriteit uit een derde land toegang vereist tot data die waren verstrekt
door een Europees openbaar lichaam vanwege deze verordening, mag
alleen aan dit oordeel gehoor mogen gegeven indien er een relevant
internationaal verdrag aan ten grondslag ligt. Indien een verzoek uit een
derde land kan leiden tot een overtreding van het Europees recht of het
recht van een lidstaat mogen de data alleen worden overgedragen naar
het derde land indien het verzoek proportioneel en beroepbaar is en het
juridisch belang van de datahouders in Europa kan worden meegewogen
in de procedures van het derde land.
b) Impact assessment Commissie
Volgens het impact assessment is het probleem dat er nog maar beperkt
data worden gedeeld in de EU terwijl er veel potentieel voordeel zit in het
(her)gebruik van data. Dit komt door 1) het gebrek aan vertrouwen in
datadeling, 2) moeilijkheden in het hergebruiken van bepaalde publieke
sector data en het verzamelen van data voor altruïstische redenen en
3) technische obstakels voor het hergebruik van data.
Het impact assessment verwacht dat de financiële positieve gevolgen
voor de Europese data-economie tussen € 7,1 en € 10 miljard zijn.
Daarnaast wordt verwacht dat het voorstel functioneert als een katalysator
voor data-innovatie en bijvoorbeeld helpt bij het verzilveren van het
groeipotentieel van € 1,3 biljoen aan data uit het internet-der-dingen en
bij de besparing van € 120 miljard per jaar aan gezondheidszorgkosten in
de EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3016

4

3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
In de Nederlandse Digitaliseringsstrategie3 wordt het Nederlandse beleid
rondom de digitale transitie gebundeld. Databeleid is hierin een belangrijk
onderdeel. De ambitie van het kabinet is om data op een veilige en
vertrouwde manier beschikbaar te maken voor samenwerking in
waardeketens, innovatieve dataproducten en de ontwikkeling van AI. Het
is hiervoor belangrijk dat data uit verschillende sectoren kunnen samenkomen. Daarom is er op initiatief van het kabinet in mei 2019 een groep
datadeelinitiatieven, branches, bedrijven en kennisinstellingen samengebracht. De deelnemers hebben samen een open samenwerking voor
cross-sectoraal datadelen opgezet, de zogenoemde Data Sharing
Coalition.
In de kabinetsvisie op datadeling tussen bedrijven heeft het kabinet drie
uitgangspunten voor beleidsontwikkeling op datadeling tussen bedrijven
benoemd: datadeling is bij voorkeur vrijwillig, de overheid kan datadeling
faciliteren en burgers en bedrijven houden grip op gegevens.
In de beoordeling van de Europese datastrategie4 gaf het kabinet aan dat
het versterking van grip op gegevens voor burgers en bedrijven
verwelkomt. Ook achtte het kabinet het zinvol dat naar generieke
standaarden en afspraken wordt gekeken om verantwoorde datadeling te
bevorderen en betrokken partijen meer duidelijkheid over mogelijkheden,
voorwaarden en controle te geven.
In de Nederlandse Data Agenda Overheid wordt datagedreven werken en
het delen van kennis en data tussen verschillende overheidspartijen
rondom maatschappelijke opgaves gestimuleerd. Maar bij meer
datadeling moeten de bescherming van persoonsgegevens, rechten van
derden en wettelijke doelbinding wel goed zijn geborgd. Onafhankelijke
derde partijen kunnen een belangrijke rol spelen in technische ondersteuning en in het vergroten van vertrouwen tussen partijen.
In de Wet Hergebruik Overheidsinformatie en haar aankomende
herziening worden publieke datadelingsverzoeken om hergebruik verder
gestimuleerd. Hergebruik van beschermde data in het beheer van
openbare lichamen is uitgesloten in deze wet. Deze verordening gaat juist
wel op deze data in.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet verwelkomt dit voorstel als onderdeel van de uitwerking van
de Europese datastrategie. Het kabinet staat voorzichtig positief tegenover
de ambitie van de Europese Commissie. Het kabinet acht het van belang
dat er in Europees verband duidelijke kaders voor het gebruik van data tot
stand komen. Bij het huidige voorstel heeft het kabinet meerdere
kanttekeningen en zaken die verduidelijking behoeven.
Hergebruik van beschermde data in het beheer van openbare lichamen
Ten aanzien van de beschermde data merkt het kabinet op dat het hier om
overheidsgegevens gaat waarop rechten van derden van toepassing zijn
(persoonsgegevens, intellectuele eigendom, commerciële vertrouwelijkheid zoals bedrijfsgeheimen, of statistische vertrouwelijkheid). Deze
rechten zijn veelal door Nederlandse, Europese en/of internationale
regelgeving beschermd. Dit wil het voorstel expliciet onverlet laten, maar
op sommige punten is de wijze waarop volgens het kabinet nog onvol3

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/06/25/nederlandsedigitaliseringsstrategie-2020.
4
Kamerstuk 22 112, nr. 2858.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3016

5

doende duidelijk. Het is daarbij van belang dat de consistentie met
bestaande kaders wordt geborgd, zowel wat betreft de systematiek van
bestaande wetgeving wet, als de gebezigde terminologie. De zorgvuldige
omgang met gegevens zoals deze is vastgelegd in bestaande wetgeving
en tevens voortvloeit uit mensenrechtelijke kaders mag niet worden
ondermijnd.
Het is dan ook positief dat de keuze om deze data wel of niet voor
hergebruik aan te bieden aan de openbare lichamen blijft voorbehouden.
Het aanbieden van technische ondersteuning ter borging van de
veiligheid, toegangsrechten en persoonsgegevens aan openbare lichamen
sluit nauw aan bij de actuele ontwikkelingen van de Data Agenda
Overheid. Het tegengaan van exclusieve overeenkomsten is in potentie
een welkome steun in de rug voor kleinere Europese partijen. Aangezien
de impact van de verordening op instellingen voor toegepast onderzoek
(TO2) nog niet geheel duidelijk is, zal het kabinet dit nader onderzoeken en
er hierbij voor waken dat hun onderzoeksactiviteiten (met name via
exclusieve publieke-private samenwerking met bedrijven) niet gehinderd
zullen worden.
Voorwaarden voor datadeeldiensten
Ten aanzien van het onderdeel over datatussenpersonen is het voor het
kabinet nog onvoldoende duidelijk wat voor soort partijen er precies
onder de neutraliteitsverplichting valt en of de huidige tekst de beoogde
reikwijdte behelst. Het kabinet zal zich inzetten voor verduidelijking van de
reikwijdte en de aansluiting van de relevante artikelen daarop. Wel
onderschrijft zij het belang van zelfstandige datatussenpersonen om het
vertrouwen in datadeling te vergroten.
Het is in het voorstel niet volledig duidelijk welke rechtspersonen en
natuurlijke personen als datahouder zijn aangemerkt. Dit is belangrijk
omdat de datahouder wordt verondersteld het recht te hebben om data
met derden te delen. Het kabinet zet zich in om ten aanzien van persoonsgegevens het datasubject altijd grip op gegevens te laten houden, ook als
deze niet de datahouder is. Partijen die data beheren, verwerken of delen
blijven wel altijd verantwoordelijk voor het naleven van hun eigen
plichten onder de wet, en daarom wordt de focus op toezicht en
handhaving in het stuk verwelkomd.
Het kabinet ziet meer transparantie richting het datasubject of de originele
verstrekker van niet-persoonlijke data in het geval van misbruik, zoals
ongeoorloofde toegang, van de verstrekte data als mogelijkheden om het
vertrouwen te vergroten. Momenteel bevat het voorstel alleen een
meldplicht aan bevoegde autoriteiten, maar het kabinet vindt het
belangrijk dat de datahouder hier zelf ook over wordt geïnformeerd.
Data-altruïsme
Ten aanzien van data-altruïsme ziet het kabinet potentiële meerwaarde
voor maatschappelijke opgaves, maar is het kabinet van mening dat
organisaties slechts erkenning als «data-altruïsme organisatie» kan
worden toegekend door de EU als er voorwaarden aan die erkenning
gesteld worden die het vertrouwen van burgers en bedrijven in
data-altruïsmeorganisaties rechtvaardigen. Een Europees label wekt
vertrouwen bij mensen, terwijl de nu gestelde voorwaarden (slechts het
zijn van een non-profit organisatie ten dienste van een algemeen belang)
dit onvoldoende rechtvaardigen. Het kabinet zal daarom inzetten op een
verscherping van de voorwaarden zodat betrokkenen meer grip op data
hebben. Daarbij is ook hier van belang dat consistentie met bestaande
kaders wordt geborgd, bijvoorbeeld als het gaat om het verlenen van
toestemming in de zin van de AVG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3016

6

Europese Data Innovatie Raad
Voor de Europese Data Innovatie Raad ziet het kabinet ruimte voor een
duidelijkere rol. Met name om cross-sectorale interoperabiliteit te
bevorderen en de Europese dataruimtes te ontwikkelen en versterken. Om
de effectiviteit van deze Raad te versterken moet er in de taken en
samenstellingen van de Raad een duidelijk onderscheid zijn tussen de
samenwerking van de bevoegde autoriteiten enerzijds en de beheersstructuur van dataruimtes en bevorderen van interoperabiliteit anderzijds.
Handhaving en toezicht
Uit het voorstel vloeit voort dat een of meerdere bevoegde autoriteiten
worden aangewezen die toezicht houden op de naleving van dit voorstel
en de bevoegdheid hebben om overtredingen van dit voorstel te
sanctioneren. Het kabinet onderschrijft het idee dat toezicht belangrijk is
om het vertrouwen in het delen van data nog verder te versterken.
Internationale aspecten
Ten aanzien van de internationale aspecten is het kabinet in beginsel
positief. Het is wenselijk dat contracten en wettelijke plichten die in de EU
gelden, nageleefd moeten worden indien data geëxporteerd worden.
Consistentie met de kaders voor de internationale doorgifte van persoonsgegevens op grond van de AVG is hier noodzakelijk. Ook is het wenselijk
om partijen die onder de verordening vallen die zich geconfronteerd zien
met een informatieverzoek uit derde landen, bij te kunnen staan in het
voldoen aan een dergelijk verzoek. Uitgangspunten voor de voorwaarden
voor het overdragen van data naar derde landen zijn voor het kabinet
a) wederkerigheid en b) een gelijkwaardig beschermingsniveau als in de
EU. Dit doet geen afbreuk aan het standpunt van het kabinet dat er geen
protectionisme in wereldwijde datastromen moet zijn. Het kabinet zal zich
er voor inzetten dat het voorstel in het licht wordt gehouden en in
overeenstemming is met de huidige internationale verplichtingen van de
Unie. Het kabinet onderstreept ook het van de toegang tot en het gebruik
van gegevens met het oog op de opsporing en vervolg van strafbare
feiten of de tenuitvoerlegging van straffen en dat de verordening daar
geen belemmering voor mag vormen.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
In de eerste behandelingen van het voorstel lijken de meeste lidstaten
overwegend positief over het voorstel, hoewel er nog veel vragen over de
exacte betekenis en gevolgen van het voorstel zijn. Een aantal lidstaten
deelt de lichte teleurstelling dat het voorstel maar zeer beperkt in gaat op
cross-sectorale datadeling, interoperabiliteit en Europese dataruimtes.
Ook vreest een aantal lidstaten dat het voorstel datalokalisatie in de hand
werkt door voorwaarden te stellen aan de doorgifte naar derde landen.
Het Europees Parlement heeft nog geen formeel standpunt ingenomen
over dit voorstel. Angelika Niebler van de EVP is namens de commissie
Industrie, onderzoek en energie (ITRE) rapporteur over het voorstel.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
Het kabinet kan zich vinden in de voorgestelde rechtsbasis. Het voorstel
vindt haar rechtsgrondslag in artikel 114 VWEU. Op grond van dit artikel
kunnen Europees Parlement en de Raad maatregelen vaststellen inzake de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3016

7

onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen van de lidstaten die de instelling en de werking van de interne
markt betreffen. Het voorstel draagt bij aan het bevorderen van de interne
markt in de EU.
b) Subsidiariteit
De beoordeling ten aanzien van de subsidiariteit is positief. Omdat
verantwoorde toegang tot en beheer van meer en verschillende soorten
data de potentie van datagebruik kan verzilveren is het belangrijk dat er
binnen de EU geen fragmentatie ontstaat in de beschikbaarheid van data
en om deze redenen kunnen de doelstellingen uit dit voorstel beter op
Unie niveau worden bereikt. Als er verschillende regels per lidstaat zijn zal
het daardoor lastiger zijn voor innovatieve bedrijven, overheden en
kennisinstellingen om daadwerkelijk data uit verschillende lidstaten te
gebruiken en voor betrokkenen om grip op gegevens te hebben.
c) Proportionaliteit
De beoordeling ten aanzien van de proportionaliteit is positief. De in de
verordening aangekondigde maatregelen lijken geschikt voor het behalen
van de doelstelling om data beter beschikbaar te maken in de Unie door
vertrouwen in data-tussenpersonen te vergroten en datadeelmechanismes in de EU te versterken. De voorgestelde acties rond het hergebruik
van beschermde data in beheer bij openbare lichamen, het instellen van
datatussenpersonen en de Europese Data Innovatie Raad en data
altruïsme lijken eveneens voldoende geschikt om deze doelstellingen te
bereiken en lijken niet verder te gaan dan noodzakelijk. Het voorstel biedt
hiertoe een facilitair kader dat flexibiliteit biedt aan lidstaten bij de
uitvoering van de verordening, terwijl de lasten voor overheden, bedrijven
en andere organisaties daarbij naar verwachting beperkt blijven.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
Er worden geen gevolgen voor de EU-begroting verwacht. Het kabinet is
van mening dat de benodigde EU-middelen gevonden dienen te worden
binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van de EU-begroting
2021–2027 en dat deze moeten passen bij een prudente ontwikkeling van
de jaarbegroting.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
De Commissie verwacht dat het creëren van één Single Point of Contact
voor data in beheer bij openbare lichamen eenmalig € 10,6 miljoen kost
en € 600.000 jaarlijks in onderhoud. Nederland heeft al een contactpunt
voor het hergebruiken van data in beheer bij de overheid:
data.overheid.nl. Dit contactpunt kan naar verwachting ook worden
gebruikt voor het beschikbaar stellen van de in deze verordening
bedoelde data en zal de verwachte kosten significant lager laten uitvallen.
Eventuele budgettaire gevolgen voor de Nederlandse begroting worden
opgevangen op de begroting van de beleidsverantwoordelijke departementen, conform de regels discipline.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3016

8

c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Het impact assessment geeft de onderstaande financiële consequenties
van het voorstel.
Niet-exclusieve toegang tot beschermde data in beheer van openbare
lichamen brengen geen kosten mee voor bedrijfsleven behalve als
openbare lichamen kosten in rekening brengen voor het gebruik van deze
data (dit mag niet hoger zijn dan de kostprijs). De opbrengsten zijn
geraamd op € 41,8 miljoen aan directe opbrengsten, € 684 miljoen aan
kostenbesparing voor datahouders en € 49,2 miljoen per jaar aan
opbrengsten voor de datahergebruikers.
De Europese Data Innovatie Raad heeft geen directe kosten voor
bedrijfsleven of burgers maar levert € 5 miljard op aan kostenbesparing
en efficiëntie door standaardisering.
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Het eerste onderdeel leidt tot toename van administratieve lasten voor
openbare lichamen die beschermde data delen via exclusieve overeenkomsten. Deze openbare lichamen moeten deze data die via deze
overeenkomsten worden gedeeld ook beschikbaar stellen aan andere
partijen. Daarvoor moeten ze nodige juridische, technische en communicatieve voorbereidingen voor moeten treffen. Daarnaast moeten deze
openbare lichamen of een bevoegde autoriteit die is aangewezen om
openbare lichamen te ondersteunen maatregelen nemen om ervoor te
zorgen dat data die wordt overgedragen naar derde landen voldoen aan
de voorwaarden die zijn gesteld in de verordening. Voor bedrijven die
deze data ontvangen zijn er de lasten om de rechten van derde partijen
niet te schenden en te voldoen aan de voorwaarden van de verordening
om data naar derde landen over te dragen.
Voor datatussenpersonen geldt dat ze hun intentie om een datadeeldienst
in de EU te leveren moeten notificeren aan een bevoegde autoriteit. De
datatussenpersoon moet verder een juridische separate entiteit zijn en de
juridische, technische en organisatorische maatregelen treffen om te
voorkomen dat data worden misbruikt, om dataoverdrachten die tegen
Europees recht ingaan te voorkomen en een hoog niveau van veiligheid
voor dataopslag en overdracht garanderen. Lidstaten moeten een
bevoegde autoriteit aanwijzen die hierop zal toezien en die de notificaties
zal afhandelen. De eenmalige kosten voor datatussenpersonen zullen
volgens het impact assessment tussen de € 35.000 en 75.000 vallen voor
het verkrijgen van het verplichte certificaat en tussen de € 20.000 en
€ 50.000 aan jaarlijks terugkerende kosten voor het onderhouden van het
certificaat. De verwachting is dat het tot 25% tot 50% aan toegenomen
omzet en toegenomen klandizie voor datatussenpersonen zal leiden en
daarnaast tot 50% versnelling van de bedrijfsontwikkelingstijd zal leiden.
Voor data-altruïsme zijn de verwachte eenmalige gemaakte kosten nodig
voor registratie tussen de € 20.000 en € 50.000 en jaarlijks terugkerende
kosten tussen de € 20.000 en € 35.000. De verwachte opbrengsten zijn
€ 22 miljoen. De aangewezen bevoegde autoriteit moet toezien op het
juist registreren van een organisatie en het blijven voldoen aan de
voorwaarden van registratie.
De Europese Data Innovatie Raad brengt zeer beperkte lasten voor
lidstaten mee voor deelname aan de expert groep.
e) Gevolgen voor concurrentiekracht
Het impact assessment geeft aan dat het voorstel tussen de € 7,2 miljard
en € 10,9 miljard aan BBP groei voor de EU in 2028 oplevert. Hierin zijn
nog niet de voordelen van betere producten, hogere productiviteit en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3016

9

nieuwe manier van het oplossen van maatschappelijke uitdagingen
meegenomen. Op de lange termijn stelt de Commissie dat het voorstel
bijdraagt aan het creëren van een Europees model voor datadeling wat
een alternatief is voor het geïntegreerde platformmodel van datadeling.
Door grotere data beschikbaarheid van openbare lichamen kunnen
bedrijven in potentie meer innoveren en concurreren met gebruik van
data. De markt voor datatussenpersonen kan groeien door het vergrote
vertrouwen hierin. Door standaardisatie en andere maatregelen voor
interoperabiliteit die via de Europese Data Innovatie Raad te weeg kunnen
worden gebracht kunnen bedrijven makkelijker en goedkoper data
hergebruiken en daardoor tot meer innovatie (zoals AI) komen en grotere
efficiëntie in waardeketens verkrijgen.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
In de artikelen 12 (1) en 20 (1) wordt voorgeschreven dat er een of
meerdere bevoegde autoriteiten(en) moet worden aangewezen. Bij deze
autoriteit(en) wordt een aantal taken belegd, zoals het in ontvangst nemen
van de kennisgeving van datatussenpersonen en de aanmelding van
organisaties voor data-altruïsme. Ook dienen deze autoriteiten toezicht te
houden op de naleving van de in de verordening gestelde voorwaarden
voor datatussenpersonen en de organisatie voor data-altruïsme en zo
nodig handhavend te kunnen optreden (artikelen 13 en 22). In artikel 31
van het voorstel wordt bepaald dat de sancties doeltreffend, evenredig, en
afschrikkend moeten zijn.
Zowel het aanwijzen van de bevoegde autoriteiten als het creëren van hun
bevoegdheden dient op wetsniveau te geschieden. Er wordt niet
uitgesloten dat er, in aanvulling op het Nederlandse bestuursrechtelijke
kader, aanvullende sanctiemogelijkheden gecreëerd moeten worden om
aan dit voorstel te voldoen. Waar nodig zal het kabinet zich er voor
inzetten dat de bevoegdheden aansluiten bij het Nederlands bestuursrechtelijk kader. Zo is het rechtsgevolg en het besluitkarakter van een aantal
taken niet op voorhand eenduidig vast te stellen en daarmee evenmin de
mogelijkheid en noodzaak van rechtsbescherming. Bij de voorgeschreven
uitwisseling van gegevens tussen toezichthouders zal het kabinet zich er
voor inzetten dat het uitgangspunt dat de uitwisseling niet verder gaat
dan noodzakelijk voor de toezichtstaak wordt geborgd.
Een eerste inventarisatie maakt duidelijk dat dit voorstel niet zonder meer
geïmplementeerd kan worden in een reeds bestaande wet. Mogelijk dient
er een nieuwe wet te worden gecreëerd om implementatie mogelijk te
maken.
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
Het voorstel geeft de Commissie in artikel 5 (9) de bevoegdheid om
uitvoeringshandelingen vast te stellen ten aanzien van de overdracht van
data in het beheer van openbare lichamen die beschermd is als intellectueel eigendom en als bedrijfsgeheim aan derde landen. De vast te stellen
uitvoeringshandeling is erop gericht om de verordening volgens
eenvormige voorwaarden uit te voeren, waarbij zij verklaart dat de
juridische, toezichts- en handhavingsregelingen van een derde land
voldoende waarborgen bieden voor de overdracht van beschermde data
aan derde landen.
Daarnaast geeft het voorstel de Commissie de bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen in artikel 5 (11) ten aanzien van
overdracht van zeer gevoelige data aan derde landen. De Commissie krijgt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3016

10

de bevoegdheid bepaalde voorwaarden te stellen aan de doorgifte van
gevoelige data aan derde landen.
Het kabinet ziet voor beide bovengenoemde artikelen wel het belang van
het stellen van voorwaarden, maar nadere inkadering of verduidelijking is
gewenst. Het kabinet zal dat meewegen in de afweging of dit een
niet-essentieel onderdeel is van de wetgevingshandeling.
Tot slot geeft het voorstel de Commissie de bevoegdheid in artikel 22 (1)
om uitvoeringshandelingen vast te stellen ten aanzien van het vaststellen
van een Europees toestemmingsformulier voor data altruïsme. Het
kabinet is van mening dat dit een niet-essentieel onderdeel van de
wetgevingshandeling betreft en dat deze bevoegdheid aan de Commissie
kan worden verleend en volgens het kabinet is dit ook wenselijk. Dit
draagt eraan bij dat het verzamelen van gegevens op basis van gegevensaltruïsme wordt gestroomlijnd en vergemakkelijkt Aangezien het
formulier bijdraagt aan eenvormige uitvoering van de verordening ligt de
keuze voor uitvoeringshandeling voor de hand. De keuze voor de
raadplegingsprocedure ligt echter niet voor de hand omdat het gaat om
handelingen van algemene strekking. Het kabinet acht de onderzoeksprocedure daarom passend gelet op artikel 2 lid 2 van verordening (EU)
nr. 182/2011.
c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
De verordening zal 12 maanden na vaststelling in werking treden. Het
kabinet zal er op aandringen om deze termijn te verruimen, zodat er
voldoende tijd is om het voor de uitvoering benodigde wetsvoorstel
zorgvuldig tot stand te doen komen. Op wetsniveau moeten een of
meerdere bevoegde autoriteiten te worden aangewezen en moet geborgd
worden dat zij de bevoegdheden en taken uit deze verordening binnen het
Nederlands wetsbestel kunnen uitvoeren.
d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
De verordening zal vier jaar na inwerkingtreding worden geëvalueerd
door de Commissie. Het kabinet acht dit wenselijk.
e) Constitutionele toets
Niet van toepassing
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
De verordening vereist dat Lidstaten bevoegde autoriteiten aanwijst om
toe te zien of datatussenpersonen en data-altruïstische organisaties
voldoen aan de voorwaarden gesteld in de verordening. Met name voor
het toezicht op datatussenpersonen zal dit mogelijk relatief grote lasten
voor de aan te wijzen bevoegde autoriteiten opleveren. De verordening
schrijft sancties voor indien datatussenpersonen of data-altruïstische
organisaties de verordening overtreden.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Het voorstel heeft geen directe implicaties voor ontwikkelingslanden. Het
initiatief kan wel als belangrijk voorbeeld dienen om ook ontwikkelingslanden meer te laten profiteren van ontwikkelingen o.g.v. data, waaronder
op meer duurzame, democratische en inclusieve wijze.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3016

11