Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 700 A

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Infrastructuurfonds voor het jaar 2009

Nr. 86

BRIEF VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR VERKEER EN WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 maart 2009
In opdracht van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat heeft het
Bureau Onderzoek en Rijksuitgaven van de Tweede Kamer der StatenGeneraal (BOR), een quick scan uitgevoerd naar het besluitvormingstraject tunnelveiligheidseisen A73.
In haar procedurevergadering van 18 maart 2009 heeft de vaste
commissie voor Verkeer en Waterstaat besloten de notitie waarin de
bevindingen van het BOR zijn neergelegd, tot haar notitie te maken en de
notitie openbaar te maken.
Hierbij bied ik u een exemplaar van deze notitie aan.
De Voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
Jager

KST129318
0809tkkst31 700-A-86
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 A, nr. 86

1

Quick scan besluitvormingstraject tunnelveiligheidseisen A73
Den Haag, 12 maart 2009
1. Samenvatting
–

Uit de onderzochte informatie is niet exact te herleiden wat het
verband is tussen de besluitvorming over de tunnelveiligheid en het
aantal deelsystemen in de tunnels. Als de commissie dit wel wil weten,
zou ze de minister hiernaar kunnen vragen.

–

De beschikbare informatie biedt wel een overzicht van hoe de besluitvorming rond tunnelveiligheid is gelopen. In algemene zin zijn er voor
de besluitvorming drie periodes te onderscheiden: de periode met
vluchtstroken (tot 2003), de periode met drukluchtschuimblussysteem
(DLS, tot 2006) en de periode met watermistsysteem (WMS,
vanaf 2006).

–

Het is niet duidelijk waarom de vluchtstroken aanvankelijk wel in het
oorspronkelijk ontwerp van de tunnels zijn opgenomen. Dit lijkt in
tegenspraak met de latere uitspraak van de minister (in 2003) dat het
«standaard uitvoeringspraktijk» was om tunnels uit te voeren zonder
vluchtstroken.

–

De minister heeft aangegeven dat het besluit tot het schrappen van de
vluchtstroken geen bezuinigingsmaatregel was, maar het is niet duidelijk wat dan wel het motief was voor het schrappen van de vluchtstroken.

–

Het besluit om over te stappen van DLS naar WMS was eveneens een
besluit op initiatief van de rijksoverheid, ook hier is niet duidelijk wat
het exacte motief was.

–

Er bestaat geen duidelijk beeld van de uiteindelijke budgettaire
gevolgen van de scopewijzigingen. De voorziene besparing van € 40
mln., verbonden aan het schrappen van de vluchtstroken, lijkt in ieder
geval niet te zijn gerealiseerd.

–

De minister heeft de Kamer wel expliciet geïnformeerd over het besluit
om de vluchtstroken te schrappen, onder meer naar aanleiding van
Kamervragen.
Het BOR heeft echter geen informatie gevonden waaruit blijkt dat de
Kamer door de minister expliciet is geïnformeerd over de switch van
DLS naar WMS toen dat besluit in 2006 is genomen. De Kamer heeft
daar overigens ook geen vragen over gesteld.

2. Inleiding
In de procedurevergadering van 4 maart 2009 heeft de vaste commissie
voor Verkeer en Waterstaat het BOR verzocht in kaart te brengen hoe de
besluitvorming over het aantal tunneltechnische installaties in de tunnels
van de A73 is verlopen. In de procedurevergadering is daarover het
volgende besluit genomen:
Het BOR verzoeken binnen een week een overzicht te maken van het besluitvormingstraject dat heeft geleid tot de nu geldende tunnelveiligheidseisen en tot de installatie van
de 52 deelsystemen in de tunnels in de A73.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 A, nr. 86

2

In deze notitie vindt u de uitwerking van dit besluit. Deze notitie is opgesteld door het BOR, in overleg met de staf van de vaste commissie
Verkeer en Waterstaat.
Om aan het verzoek van de commissie te kunnen voldoen, heeft het BOR
de volgende stappen ondernomen:
1. Een quick scan van de beschikbare informatie uit Kamerstukken.
2. Een quick scan van overige openbaar beschikbare informatie.
De centrale vragen van de quick scan zijn:
– Is uit de beschikbare informatie te herleiden hoe het aantal deelsystemen is toegenomen van 33 tot 52 deelsystemen?
– Is uit de beschikbare informatie te herleiden hoe het besluitvormingsproces rond de tunnelveiligheidseisen is verlopen?
Voor deze notitie zijn uitsluitend openbaar te raadplegen documenten
gebruikt. Behalve Kamerstukken, is ook een aantal documenten van de
provincie Limburg en de lokale overheden (m.n. de gemeente Roermond)
gebruikt om een compleet beeld te krijgen van de casus. Het betreft hier
uitsluitend openbare, via internet terug te vinden bronnen. Indien nodig
wordt verwezen naar de bron van de informatie.
Om te bepalen hoe de Kamer door de minister is geïnformeerd is uitsluitend gekeken naar Kamerstukken.
De contra-expertise over het migratieplan tunnels A73 van professor
Horvat is door de Kamer op donderdagavond 12 maart 2009 ontvangen,
maar vanwege de late ontvangst niet bij deze notitie betrokken.
Deze notitie kent de volgende indeling:
– paragraaf 3 biedt een overzicht van de informatie die de Tweede
Kamer van de minister heeft ontvangen,
– in paragraaf 4 wordt een beeld gegeven van de informatie uit andere
openbare bronnen,
– in paragraaf 5 worden de centrale vragen van de quick scan beantwoord en worden overige bevindingen weergegeven.
3. Overzicht van de informatie aan de Tweede Kamer
Om een beeld te krijgen van het besluitvormingstraject dat heeft geleid tot
de nu geldende tunnelveiligheidseisen en tot de installatie van de 52
deelsystemen in de tunnels in de A73, heeft het BOR allereerst in kaart
gebracht welke informatie hierover door de minister aan de Kamer is
gegeven. Het gaat daarbij zowel om schriftelijke informatie (brieven,
beantwoording van Kamervragen, etc.) als om mondelinge informatie
(algemene overleggen en plenaire debatten).
Het BOR heeft zich specifiek gericht op die informatie die inzicht geeft in
de besluitvorming over de tunnelveiligheidseisen (periode 2003–najaar
2007). Het merendeel van de beschikbare informatie beslaat echter de
periode van najaar 2007 tot heden, maar die informatie gaat vooral over
de verlate en gedeeltelijke openstelling van de tunnels. Deze informatie is
voor deze quick scan niet relevant, omdat deze informatie niet in gaat op
de oorzaken maar vooral gaat over de (on)mogelijkheden en oplossingen
om tot een zo snel mogelijke algehele openstelling te komen. Alle Kamerstukken vanaf het najaar van 2007 zijn door het BOR wel bekeken en
gescand op relevante informatie over de voorgaande besluitvorming,
maar alleen gebruikt voor zover deze relevante informatie bevatten over
de oorzaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 A, nr. 86

3

Wat is er dan met de Kamer gewisseld over de besluitvorming die uiteindelijk heeft geleid tot de 52 deelsystemen in de tunnels? In onderstaande
tabel staat allereerst een schematisch overzicht van de informatie die door
het BOR relevant wordt gevonden.
Datum

Kamerstuknummer

Soort document

Inhoud

6-6-2003

Handelingen II, 2002–2003, aanhangsel nr. 1394

Aanhangsel van de Handelingen

20-10-2003

29 200 A, nr. 7

Lijst van vragen en antwoorden

28-11-2003

29 200 A, nr. 14

Lijst van vragen en antwoorden

8-9-2005

29 644, nr. 14

11-10-2007
14-07-2008

Handelingen II, 2007–2008, 12,
776–788
3 1200 A, nr.92, bijlage 2

Kamerbrief (uitvoeringsagenda n.a.v.
beleidsnota)
Handelingen

23-9-2008

Handelingen II, 2008–2009, 4, 205–209

Beantwoording vragen van het lid
Hessels (CDA) over vluchtstroken bij de
A73-tunnel te Roermond
Antwoorden op schriftelijke vragen over
de begroting van het Infrastructuurfonds voor 2004
Antwoorden op schriftelijke vragen over
het MIT 2004 en het MIT/SNIP
projectenboek 2004
Uitvoeringsagenda Nota Mobiliteit
(paragraaf over veiligheid in tunnels)
Verslag debat over de vertraging
rondom de A73
Auditrapport vertraging tunnelcontract
A73
Verslag debat A73 tijdens Vragenuur

Kamerbrief
Handelingen

Na deze overzichtstabel wordt hieronder in chronologische volgorde (van
oud naar nieuw) beschreven wat de inhoud van de betreffende informatie
is:

1

Dagblad De Limburger, 14 mei jl.

–

Op 6 juni 2003 ontving de Kamer de antwoorden op vragen van
het lid Hessels (CDA) aan de minister van Verkeer en Waterstaat over
vluchtstroken bij de A73-tunnel te Roermond. Het lid Hessels vroeg of
de minister op de hoogte was «van de plannen van Rijkswaterstaat
Limburg om de vluchtstroken in de toekomstige Roertunnel van de
A73-Zuid te schrappen als onderdeel van bezuinigingsmaatregelen
binnen het A73-Zuid project?1» en welke effecten dat zou hebben op
de veiligheid in de tunnels.
De minister antwoordde «dat het de standaard uitvoeringpraktijk is om
tunnels uit te voeren zonder vluchtstroken. Dit staat dus los van
bezuinigingsmaatregelen» en benadrukte dat de aanwezigheid van
vluchtstroken volgens hem geen invloed zou hebben gehad op de
grote ongelukken in Europese tunnels.

–

Op 20 oktober 2003 ontving de Kamer de antwoorden op haar
vragen over de begroting voor 2004 van het Infrastructuurfonds. Eén van deze vragen betrof het schrappen van de vluchtstroken
in de tunnels van de A73-Zuid:
Vraag 2: Welke overwegingen hebben ten grondslag gelegen aan het
schrappen van de vluchtstroken in de tunnels van de A73-Zuid? Hoe
beoordeelt de regering de vier effecten – strijdigheid met de bestuursovereenkomst, strijdigheid met vastgestelde bestemmingsplannen,
vermindering van het veiligheidsniveau en vertraging van de aanbesteding en realisering – die volgens de provincie Limburg het gevolg
zijn van deze aanpassing in de uitvoering van het project?
Antwoord: De tunnels in het hoofdwegennet moeten alle voldoen aan
de eisen die daaraan vanuit veiligheid worden gesteld. Het uitgangspunt is om het vereiste veiligheidsniveau te bereiken zonder vluchtstroken, waardoor de tunnelbreedte minder groot hoeft te zijn. Dit
drukt de kosten. Tot nu toe is dat bij alle tunnels mogelijk gebleken.
Ook bij de A73 Zuid is een zodanig pakket aan veiligheidsvoorzieningen voorzien, zowel in de uitrusting van de tunnel als in het
toekomstig gebruik, zodat de aanleg van vluchtstroken niet noodzakelijk is. Ik heb binnenkort met de regio overleg over een aanpassing
van de bestemmingsplannen, teneinde de met de provincie afge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 A, nr. 86

4

sproken oplevertermijn van eind 2007 voor het gehele project te halen.
Ik acht de kans zeer reëel dat deze termijn nog steeds haalbaar is.
–

Op 28 november 2003 ontving de Kamer de antwoorden op haar
vragen over het MIT 2004 en het MIT/SNIP projectenboek
2004. Eén van deze vragen betrof het schrappen van de vluchtstroken
in de tunnels van de A73-Zuid:
Vraag 175: Welke besparingen worden gerealiseerd door het
schrappen van de vluchtstroken in de tunnels in de A73 bij Swalmen
en Roermond? Welke extra uitgaven c.q. lagere inkomsten brengt dit
naar verwachting met zich mee? Wat zijn de effecten op de eindplanning? Indien deze planningstermijn (gereed uiterlijk 2007) wordt
overschreden, welke gevolgen heeft dit dan voor de regiobijdrage van
50 miljoen euro?
Antwoord: In overleg met de bestuurders van de provincie Limburg en
de gemeenten Ambt-Montfort, Roermond en Swalmen is een optimaal
pakket aan veiligheidsvoorzieningen bepaald. Het treffen van extra
maatregelen in de vorm van de vluchtstroken vormt daarvan geen
onderdeel. De meerkosten en besparingen zijn inpasbaar binnen het
taakstellend projectbudget. De planning, die uitgaat van openstelling
van de weg, ultimo 2007, hoeft niet te worden aangepast.

–

Op 8 september 2005 heeft de Kamer de Uitvoeringsagenda van
de Nota Mobiliteit ontvangen. In deze Uitvoeringsagenda is een
paragraaf opgenomen over veiligheid in tunnels (p.70), waarin de A73
als voorbeeld wordt genoemd: «Bij de A73 wordt een innovatief drukluchtschuimblussysteem in een tunnel bij Roermond-Swalmen geïnstalleerd. Belangrijk veiligheidsvoordeel hierbij is dat branden veel
sneller geblust kunnen worden. Daarnaast wordt een belangrijke
besparing gerealiseerd, aangezien er geen vluchtstroken in de tunnel
aangelegd hoeven worden. Het project is in nauwe samenwerking
tussen de brandweer, regionale overheden en het rijk opgestart.»

–

In het debat van 11 oktober 2007 heeft de minister verschillende
vragen beantwoord over de oorzaken van de vertraagde openstelling.
De minister is daar niet expliciet ingegaan op de besluitvorming die
heeft geleid tot de 52 tunneltechnische installaties. Wel heeft hij
gezegd:
«[...] Daarnaast zijn er eventuele aanvullende veiligheidssystemen,
zoals watermistsystemen en drukluchtschuimsystemen. Na allerlei
rampen, zoals bijvoorbeeld in Kaprun in de Alpen, hebben wij in
Nederland met elkaar de tunnelveiligheid op een hoger niveau gelegd
in onze nieuwe wet daarvoor. Het niveau is internationaal gezien heel
hoog. [_]Als je iets nieuws doet en een tunnel aanlegt die op dit niveau
maar één keer eerder, in Oostenrijk, min of meer is gerealiseerd, dan
krijg je met nieuwe technologie te maken. Dat moeten wij ons wel
realiseren [...].
En even verderop:
«[...] Oplevering, besturing en koppeling van de vijftig tunneltechnische installaties, inclusief het WMS en DLS, zeg maar het mistsysteem en het schuimsysteem, waren veel complexer dan men had
ingeschat».
En even verderop in hetzelfde debat:
«De aannemer redt het niet, omdat het systeem complex is. Met de
Wet tunnelveiligheid ligt de lat heel hoog. [_] Er zijn meer dan vijftig
systemen, waaronder een watermistsysteem en een schuimsysteem.
De regio heeft in het bijzonder voor de lange tunnel een hoog
veiligheidsniveau geëist. Dat is juridisch vastgelegd [...].»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 A, nr. 86

5

–

In het Auditrapport over de vertraging van het tunnelcontract
A73, dat de minister op 14 juli 2008 naar de Kamer heeft gestuurd,
wordt uitgebreid ingegaan op de oorzaken die ten grondslag liggen
aan de vertragingen van de openstelling van de tunnels. Hieronder
wordt er een aantal bevindingen uit gelicht die voor deze quick scan
relevant zijn:
• De opdrachtnemer wijt de vertraging aan de zeer trage besluitvorming en vele scopewisselingen (o.a. ten aanzien van het blussysteem).
• Die wijzigingen zijn volgens de opdrachtnemer geïnitieerd door de
opdrachtgever (Rijkswaterstaat), op aandrang van de lokale overheden en de centrale overheid.
• De minister kiest eind juli 2006 definitief voor het WMS-systeem in
plaats van het DLS-systeem, DLS wordt alleen op kleine schaal
geïnstalleerd als handblussysteem voor de brandweer.
• De opdrachtnemer stelt dat WMS niet één op één toepasbaar is in
de A73-tunnels en schat in dat de keuze voor WMS een grote
impact heeft op de rest van het ontwerp van de tunneltechnische
installaties. De opdrachtgever zegt dat WMS past binnen het
bestaande ontwerp van de tunneltechnische installaties en dus
geen knelpunt hoeft te zijn.
• De toenmalige projectmanager van de opdrachtgever geeft aan dat
de switch van DLS naar WMS wel invloed heeft gehad op het integrale ontwerp van de tunneltechnische installaties. Uiteindelijk
heeft het zo’n 8 maanden geduurd (van eind juli 2006 tot maart
2007) voor de switch ook contractueel was vastgelegd.

–

In het vragenuurtje van 23 september 2008 zei minister Eurlings
over de besluitvorming: «Wij hebben de tunnelwetgeving hier zelf
vastgesteld. Er is lang geleden besloten tot die meer dan 50 systemen;
die zijn door de belastingbetaler betaald en in de tunnel gesleuteld. Nu
komt het aan op de eindtest: werken zij ook allemaal? Het zou jammer
zijn als de druk van spoed, die wij allemaal voelen, zou leiden tot
onzorgvuldigheid en toegeven op veiligheid.»

4. Overzicht van de informatie uit andere openbare bronnen
In aanvulling op de informatie die aan de Kamer is gestuurd, heeft het
BOR een aantal andere relevante openbare documenten bekeken. Hieronder volgt eerst weer een tabel met een schematisch overzicht van de
bekeken informatie.
Datum

Referentie /kenmerk/nummer

Soort document

Inhoud

01-12-2003

DLB 2003/16957

RW 72-Zuid/ Tunnels en vluchtstroken

24-01-2006

2006/1859

Brief van minister van VenW aan
B&W Roermond (bijlage bij 2006/7804
van 14-06-2006)
Brief GS Limburg aan PS

14-06-2006

2006/7804

Begin 2007

onbekend

Brief GS Limburg en B&W Roermond/
Ambt Montfort/Swalmen aan minister
Peijs
Brief GS Limburg aan PS

5-10-2007
12-02-2008

2007/40853
2008/5875

Brief GS Limburg aan PS
Brief GS Limburg aan PS

Voortgangsrapportage 4e kwartaal 2005
van de infrastructurele projecten
Bottleneck-Infrapakket, MIT-pakket,
Buitenring Parkstad Limburg en
Ongelijkvloerse kruising N276/N294
RW73-Zuid/drukluchtblussysteem (door
GS in afschrift aan PS gezonden, nr.
2006/29 438)
Stand van zaken projecten MIT-pakket,
BNI-pakket, Ongelijkvloerse kruising
N276/N294, Tanget Klavertje 4 en
Buitenring 4e kwartaal 2006
Aanleg A73-Zuid (tunnels)
Stand van zaken tunnels A73-Zuid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 A, nr. 86

6

Hieronder wordt in chronologische volgorde (van oud naar nieuw)
beschreven wat de inhoud van de betreffende informatie is:
–

In een brief van 1 december 2003 stuurt Rijkswaterstaat in een
brief, namens de minister van VenW, een bevestiging van gemaakte
afspraken over het veiligheidsniveau in de beide A73-tunnels naar het
college van B&W van Roermond. Hieruit blijkt dat genoemde
partijen het eens zijn geworden over het voorgenomen besluit van de
minister om de vluchtstroken niet te realiseren en dat hiervoor in de
plaats een op afstand bedienbaar schuimblussysteem (DLS) wordt
toegevoegd. De exacte reden of het motief voor deze wijziging komt
uit deze brief niet duidelijk naar voren.

–

In de brief van 24 januari 2006 informeert Gedeputeerde Staten
de Provinciale Staten over de voortgangsrapportage 4e kwartaal 2005
van de infrastructurele projecten Bottleneck-Infrapakket, MIT-pakket,
Buitenring Parkstad Limburg en Ongelijkvloerse kruising N276/N294.
Hieruit blijkt (p. 3) dat in het 4e kwartaal van 2005 de opdracht voor de
tunneltechnischeen veiligheidsinstallaties voor de tunnels Roermond
en Swalmen is gegund aan Volker Wessels Tunnel Techniek voor € 37
mln. inclusief BTW.

–

In hun brief van 14 juni 2006 aan de minister van VenW, benadrukken
de regionale bestuurders (GS en colleges van B&W gezamenlijk) dat het schrappen van de vluchtstroken in 2003 een besparing van
meer dan € 40 mln. aan bouw- en inrichtingskosten opleverde. De
bestuurders beschrijven de gang van zaken rond de beslissing in 2003
om de vluchtstroken te vervangen door DLS, de uitwerking van dit
besluit tot een Programma van Eisen voor het DLS-systeem (2004) en
de voortgang van het DLS-traject en de zorgen over kostenontwikkeling in 2005. Volgens de bestuurders heeft er na augustus 2005 geen
overleg meer plaatsgevonden over de kostenontwikkeling van het
DLS-traject en blijken in februari 2006 de kosten te zijn opgelopen tot
€ 40 mln. (het oorspronkelijke budget was € 15 mln.). Daarover zijn zij
pas in april 2006 geïnformeerd, terwijl de opdracht voor de aanleg van
de technische installaties (waaronder een DLS-systeem) al is gegund
(zie ook hierboven). De regio is het niet eens met de oorzaken van de
kostenontwikkeling (een zwaar aangezet Programma van Eisen en een
vervangingsinvestering in de onderhoudskosten) en benadrukt dat zij
van mening is dat alleen met het DLS-systeem aan alle veiligheidseisen kan worden voldaan.
Hoewel in deze brief niet expliciet wordt gesproken over het watermistsysteem, ligt het voor de hand dat deze brief een reactie van de
regionale bestuurders is op het voornemen van de minister om het
DLS te vervangen door een watermistsysteem (WMS).

–

In de bestuursovereenkomst (uit 1999, VT) is voor het project A73, als
onderdeel van het totale MIT-pakket, € 594 mln. gereserveerd. In 2006
heeft de minister aangegeven dat er sprake is van een aanbestedingsmeevaller voor de A73-Zuid van € 123 mln. Deze meevaller wordt
besteed aan de vervroegde verbreding van de A2 tussen Maasbracht
en Kerensheide (€ 100 mln.) en aan projecten in Roermond, Venlo en
Maasgouw (geluidscherm Linne).

–

In de stand van zaken projecten MIT-pakket, BNI-pakket, Ongelijkvloerse kruising N276/N294, Tangent Klavertje 4 en Buitenring 4e kwartaal 2006 meldt Gedeputeerde Staten dat de
minister van VenW de regio op 31 juli 2006 in kennis heeft gesteld van
haar besluit om in de tunnels van de A73-Zuid een watermistsysteem
(WMS) op te nemen (voor een maximaal bedrag van € 25 mln) in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 A, nr. 86

7

plaats van een drukluchtschuimsysteem. College van GS heeft de
minister vervolgens verzocht dit standpunt te heroverwegen. Over het
WMS vindt verder bestuurlijk overleg plaats.
–

In de brief van 5 oktober 2007 informeert Gedeputeerde Staten
de Provinciale Staten over het overleg tussen Rijkswaterstaat,
provincie Limburg en gemeente Roermond over de vertraging van de
openstelling van de tunnels. Voor deze quick scan is vooral de
geschetste voorgeschiedenis van belang:
• Het oorspronkelijke plan voor de A73 is vastgelegd in bestuursovereenkomst LB-5846 tussen Rijk en Provincie van 2 december
1999.
• De beveiligingssystemen zorgen ervoor dat de tunnels niet op tijd
af zijn. Volgens de minister komt dat omdat de aannemer de
complexiteit heeft onderschat, volgens GS is echter geen sprake
van overmacht. GS geeft aan te hebben gewezen op de risico’s van
de tussentijds doorgevoerde wijzigingen in het ontwerp.
• De minister van VenW heeft in 2003 besloten de vluchtstroken uit
het oorspronkelijke ontwerp te schrappen en dit te compenseren
door de aanleg van een drukluchtschuimblussysteem (DLS).
• De minister heeft in juni 2006 aangegeven het DLS te willen
vervangen door een watermistsysteem (WMS).
• Zowel bij de keuze voor DLS als bij de keuze voor WMS heeft de
regio gewezen op het risico van vertraging, de minister heeft «bij
herhaling verzekerd dat een en ander tijdig gereed zou komen».

–

In de brief van 12 februari 2008 van Gedeputeerde Staten aan
Provinciale Staten wordt vooral ingegaan op de recente gang van
zaken rond de vertraagde openstelling en het overleg dat daarover
heeft plaatsgevonden. Voor dit onderzoek is eigenlijk alleen de opmerking relevant dat Rijkswaterstaat op 14 maart 2007 de opdracht, tot het
aanleggen van een Watermistsysteem (WMS) in de tunnels bij Roermand en Swalmen heeft opgedragen aan de opdrachtnemer (Volker
Wessels Tunnel Techniek).

5. Beantwoording centrale vragen en overige bevindingen

5.1 Beantwoording centrale vragen
Allereerst worden in deze paragraaf de centrale vragen van de quick scan
beantwoord:
Vraag: Is uit de beschikbare informatie te herleiden hoe het aantal deelsystemen is toegenomen van 33 tot 52 deelsystemen?

Antwoord: Nee. De beschikbare informatie biedt wel een overzicht van hoe de besluitvorming rond tunnelveiligheid is gelopen (zie tweede vraag), maar uit de informatie is niet
exact te herleiden wat het verband is tussen deze besluitvorming en het aantal deelsystemen in de tunnels.
Als de commissie dit wel wil weten, zou ze de minister hiernaar kunnen vragen.

Vraag: Is uit de beschikbare informatie te herleiden hoe het besluitvormingsproces rond
de tunnelveiligheidseisen is verlopen?

Antwoord: Ja, de beschikbare informatie biedt wel een overzicht van hoe de besluitvorming rond tunnelveiligheid is gelopen. In algemene zin zijn er voor de besluitvorming drie
periodes te onderscheiden:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 A, nr. 86

8

1. De periode met vluchtstroken, van de eerste plannen voor de tunnels (1999) en het
oorspronkelijk ontwerp tot het besluit van de minister om de vluchtstroken te
vervangen door DLS (2003)
2. De periode met DLS, tussen eind 2003 (besluit van de minister om te kiezen voor
DLS) en april 2006 (besluit om te kiezen voor WMS), de uitwerking van de keuze voor
DLS in een Programma van Eisen en de bijbehorende budgetstijgingen.
3. De periode met WMS, vanaf juni 2006: besluit van de minister om DLS te vervangen
door een watermistsysteem (WMS) en de daaropvolgende problemen die hebben
geleid tot uitstel van de openstelling.

5.2 Overige bevindingen
Naast de beantwoording van de centrale vragen, is het BOR tot een aantal
overige bevindingen gekomen naar aanleiding van deze quick scan:
Waarom wel vluchtstroken in het oorspronkelijke ontwerp?
– In juni 2003 heeft de minister aangegeven «dat het de standaard
uitvoeringpraktijk is om tunnels uit te voeren zonder vluchtstroken. Dit
staat dus los van bezuinigingsmaatregelen.»
– Toch blijkt uit de onderzochte informatie dat in het oorspronkelijke
ontwerp wel vluchtstroken waren opgenomen. Het is een expliciet
besluit van de minister geweest om deze te schrappen (na het ontwerp
en de vaststelling van het bestemmingsplan). Uit de onderzochte informatie wordt niet duidelijk waarom er wel vluchtstroken in het
oorspronkelijke ontwerp zaten.
– Het is niet duidelijk hoe het expliciete besluit van de minister zich
verhoudt tot de mededeling van de minister aan de Kamer dat het niet
aanbrengen van vluchtstroken «standaard uitvoeringspraktijk» is.
Het schrappen van de vluchtstroken: bezuiniging of niet?
– De minister heeft de Kamer wel expliciet geïnformeerd over het besluit
om de vluchtstroken te schrappen en te vervangen door DLS, o.a. in de
beantwoording van verschillende Kamervragen.
– In september 2005 benadrukt de minister dat er ook een besparingsaspect aan het schrappen van de vluchtstroken zit: «belangrijk
veiligheidsvoordeel hierbij [bij het DLS, VT] is dat branden veel sneller
geblust kunnen worden. Daarnaast wordt een belangrijke besparing
gerealiseerd, aangezien er geen vluchtstroken in de tunnel aangelegd
hoeven worden».
– De regionale bestuurders schrijven in 2006 dat het besluit om de
vluchtstroken te vervangen door DLS een besparing van meer dan
€ 40 mln. aan bouw- en inrichtingskosten opleverde.
– In 2006 blijkt dat er sprake is van een aanbestedingsmeevaller voor de
A73-Zuid van € 123 mln.
– Hierdoor rijst de vraag waarom er in 2003 een besparing op de
veiligheidssystemen van de tunnels werd gerealiseerd, terwijl het
totale budget in 2006 een zeer positief financieel beeld had (ondanks
de kostenstijging van DLS van € 15 naar € 40 mln.).
– Het is niet duidelijk wat in 2003 precies het motief voor het schrappen
van de vluchtstroken is geweest.
De switch van DLS naar WMS: wat was het motief?
– Het BOR heeft geen informatie gevonden waaruit blijkt dat de Kamer
door de minister expliciet is geïnformeerd over de switch van DLS naar
WMS toen dat besluit in 2006 is genomen. De Kamer heeft daar overigens ook geen vragen over gesteld.
– Ook voor de switch van DLS naar WMS geldt dat op basis van de
beschikbare informatie niet bekend is wat het exacte motief is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 A, nr. 86

9

–

–
–

Uit het auditrapport blijkt dat de opdrachtnemer van mening is dat
deze scopewijziging, net als de switch van vluchtstroken naar DLS, is
geïnitieerd door de opdrachtgever (Rijkswaterstaat).
In hun brief van 14 juni 2006 benadrukken de regionale bestuurders
dat ze niet willen dat DLS vervangen wordt.
Daaruit blijkt dat het initiatief (en het besluit) voor het vervangen van
DLS door WMS inderdaad door de rijksoverheid is genomen. Het is
echter niet duidelijk waarom de rijksoverheid deze scopewijziging
wilde.

Geen zicht op budgettaire gevolgen van scopewijzigingen
– In februari 2006 is gebleken dat tijdens de uitwerking van dit besluit tot
een Programma van Eisen voor DLS (2004) en de voortgang van het
DLS-traject (2005) de kosten voor DLS zijn opgelopen van € 15 mln.
(oorspronkelijk) tot € 40 mln. (2006). De regio vindt dat er toch moet
worden doorgegaan met DLS.
– De opdracht voor de tunneltechnische- en veiligheidsinstallaties voor
de tunnels Roermond en Swalmen is in het 4e kwartaal van 2005 wel al
gegund aan Volker Wessels Tunnel Techniek voor € 37 mln. inclusief
BTW.
– De minister van VenW heeft de regio op 31 juli 2006 in kennis gesteld
van haar besluit om in de tunnels van de A73-Zuid een watermistsysteem (WMS) op te nemen (voor een maximaal bedrag van € 25
mln.) in plaats van een drukluchtschuimsysteem. De regionale bestuurders geven aan het hier niet mee eens te zijn.
– Rijkswaterstaat heeft op 14 maart 2007 de opdrachtnemer (Volker
Wessels Tunnel Techniek) de opdracht gegeven tot het aanleggen van
een Watermistsysteem (WMS) in de tunnels bij Roermand en
Swalmen.
– De minister zegt in een debat in september 2008: «die meer dan 50
systemen; die zijn door de belastingbetaler betaald en in de tunnel
gesleuteld.».
– Het is echter niet duidelijk welk budget uiteindelijk nodig is geweest
voor de aanleg van het WMS. De precieze bijdrage van de belastingbetaler aan de meer dan 50 systemen is dus niet bekend. De exacte
budgettaire gevolgen van de scopewijzigingen zijn ook niet bekend, al
lijkt het wel duidelijk dat de oorspronkelijke besparing van € 40 mln.,
verbonden aan het schrappen van de vluchtstroken, niet is gerealiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 A, nr. 86

10