Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2740

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 20 oktober 2023
De vaste commissie voor Europese Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 10 oktober 2023 over de geannoteerde agenda voor de Raad
Algemene Zaken van 24 oktober 2023 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2718) en
over de brief van 9 oktober 2023 over het verslag van de informele Raad
Algemene Zaken van 27 en 28 september 2023 (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 2717).
De vragen en opmerkingen zijn op 10 oktober 2023 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 18 oktober 2023 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Bromet
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

kst-21501-02-2740
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

1

I Vragen en opmerkingen uit de fracties en reactie van de
Minister
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD hebben met interesse kennis genomen van de
geannoteerde agenda voor de Raad Algemene Zaken d.d. 24 oktober
2023. Ze hebben nog enkele vragen.
Deze leden maken zich zorgen over de situatie in Oekraïne. Steun aan
Oekraïne is van levensbelang in de strijd tegen Rusland. Zij zijn benieuwd
hoe de Minister oordeelt over de politieke onrust die ontstaan is in de
Verenigde Staten (VS). Is de kans aanwezig dat steun aan Oekraïne vanuit
de VS zal verminderen? Wat zijn hiervan de consequenties?
1. Antwoord van het kabinet
Sinds de invasie van Oekraïne door Rusland op 24 februari 2022
hebben de Verenigde Staten een leidende rol gespeeld in het
leveren van onder andere militaire steun aan Oekraïne. Deze
steun is, in combinatie met steun vanuit andere bondgenoten en
partners, cruciaal geweest voor de Oekraïense verdediging tegen
Russische agressie en voortzetting blijft van het grootst
mogelijke belang. De Verenigde Staten en andere Westerse
landen blijven zich volledig inzetten voor de soevereiniteit en
territoriale integriteit van Oekraïne. Dit bleek andermaal tijdens
de bijeenkomst van de NAVO Ministers van Defensie op 11 en
12 oktober jl. in Brussel en tijdens de bijeenkomst van de Ukraine
Defence Contact Group (UDCG) op 11 oktober jl. Ook in het
Amerikaanse Congres is nog altijd brede steun, van zowel de
democraten als de republikeinen, voor Oekraïne. Onlangs heeft
de regering Biden een nieuw steunpakket van 24 miljard Amerikaanse dollar aangekondigd.
Ook zijn voornoemde leden benieuwd of al duidelijk is hoeveel Russische
bevroren tegoeden in Nederland en de Europese Unie (EU) aanwezig zijn.
Kan Nederland ook zelfstandig deze tegoeden naar Oekraïne doen
toekomen? Waarvoor (specifiek) wil de EU de bevroren tegoeden
gebruiken, mits het mogelijk is deze voor Oekraïne in te zetten?
2. Antwoord van het kabinet
In de laatste Kamerbrief over de Stand van Zaken sanctienaleving1 is uw Kamer geïnformeerd over de hoogte van de
bevroren financiële tegoeden in Nederland. Inmiddels is door
financiële instellingen ruim 650 miljoen euro aan Russische
financiële tegoeden bevroren (stand oktober 2023). Op basis van
openbare rapportages is binnen de EU in totaal ruim 20 miljard
euro aan Russische economische middelen bevroren door
lidstaten en ruim 200 miljard euro aan publieke middelen van de
Russische Centrale Bank geïmmobiliseerd. In EU-verband wordt
verkend hoe opbrengsten uit het geïmmobiliseerde publieke
Russische vermogen ingezet kunnen worden voor de wederopbouw van Oekraïne. Nederland draagt actief bij aan het
onderzoeken hiervan. Nederland zet daarbij in op een ambitieuze
houding waarbij gehecht wordt aan een juridisch en financieel
zorgvuldige oplossing in samenwerking met internationale
partners. Nederland loopt daartoe dan ook niet vooruit op de
1

Kamerstuk 36 045, nr. 158.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

2

precieze bestemming van deze gelden en volgt de stapsgewijze
aanpak die hiertoe in EU-kader afgesproken is. Uw Kamer wordt
op korte termijn in een brief van de Minister van Buitenlandse
Zaken nader geïnformeerd.
Ook zijn de aan het woord zijnde leden benieuwd of de opstelling van
Hongarije omtrent het blokkeren van steun aan Oekraïne omzeild kan
worden. Zijn er mogelijkheden om EU-steun zo te organiseren dat een
Hongaars veto geen invloed heeft?
3. Antwoord van het kabinet
De voorgestelde Oekraïne-faciliteit is onderdeel van het Commissievoorstel voor de tussentijdse herziening van het Meerjarig
Financieel Kader (MFK) van 2021 tot en met 2027. Besluitvorming
hierover vindt plaats op basis van unanimiteit. Op dit moment is
het te vroeg om vooruit te lopen op besluitvorming, aangezien de
onderhandelingen nog gaande zijn. Samen met andere
EU-lidstaten blijft het kabinet het belang van gezamenlijk
EU-steun aan Oekraïne benadrukken.
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen om de rechtsstaat in
enkele EU-lidstaten. Recentelijk zijn er artikelen verschenen die berichten
dat de Europese Commissie overweegt om 13 mld. euro aan bevroren
EU-fondsen beschikbaar te maken voor Hongarije. Dit in de hoop dat
Hongarije hierna haar positie ten opzichte van steun aan Oekraïne
verandert. Voornoemde leden maken zich ernstige zorgen over deze
berichtgeving. Kan de Minister de inhoud hiervan bevestigen? Overweegt
de Europese Commissie inderdaad dit bedrag vrij te maken? Hoe staat het
ervoor met de mijlpalen die zijn gezet voor de Hongaarse rechtsstaat? Zijn
deze behaald? Deze leden keuren chantage, waar de opstelling van
Hongarije de schijn van heeft, af. Deelt de Minister deze afkeuring? Hoe
ziet het speelveld eruit? Zijn andere lidstaten bereid de Europese
Commissie in deze keuze te ondersteunen?
4. Antwoord van het kabinet
Voor een recent overzicht van de stand van zaken rondom de
inzet van het financiële instrumentarium in Hongarije wordt
verwezen naar de Kamerbrief van 13 juni jl.2 Zoals ook vermeld in
het RAZ-verslag van 26 september jl., heeft Hongarije binnen het
kader van de inzet van de Common Provisions Regulation (CPR)
op 18 juli jl. bij de Commissie het verzoek ingediend voor een
formele beoordeling van de door Hongarije genomen maatregelen
om gedeeltelijk te voldoen aan de horizontale randvoorwaarde
met betrekking tot het Handvest van de Grondrechten EU,
namelijk waar het gaat om eisen op het terrein van rechterlijke
onafhankelijkheid.3 Recent is bekend geworden dat de
Commissie aanvullende vragen heeft gesteld aan Hongarije.
Hierdoor wordt de beoordelingstermijn van drie maanden van de
Commissie tijdelijk opgeschort. Indien de Commissie oordeelt dat
de hervormingen op het terrein van rechterlijke onafhankelijkheid
voldoende zijn om aan de genoemde horizontale randvoorwaarde
uit de CPR te voldoen, vervalt de opschorting van ca. 13 miljard
euro aan EU-cohesiemiddelen. Daarover beslist de Commissie
zelfstandig. De Raad heeft hier geen rol. Het kabinet blijft het
belang van een zorgvuldige toets bij de Commissie benadrukken.
Samen met andere EU-lidstaten blijft het kabinet het belang van
2
3

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1970.
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2713.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

3

een sterke rechtsstaat en gezamenlijke EU-steun aan Oekraïne
onderstrepen, zowel in EU-verband, als in bilaterale gesprekken
met EU-lidstaten.
Bij de recente Slowaakse verkiezingen is de SMER-partij van oud-premier
Fico als winnaar verschenen. De aan het woord zijnde leden keuren de
anti-Oekraïne retoriek en pro-Russische houding van oud-premier Fico af.
Deze leden zijn benieuwd hoe de Minister kijkt naar de verkiezingsuitslag.
Brengt een mogelijke coalitie met SMER risico’s met zich mee voor steun
aan Oekraïne en voor de rechtsstaat? Kan oud-premier Fico EU-steun aan
Oekraïne beïnvloeden? Hoe beïnvloedt dit het Europees speelveld,
specifiek de positie van Hongarije en Polen? Hoe kijken de Europese
Commissie andere EU-lidstaten hiernaar? Kan de Minister haar zorgen
hierover uitspreken bij haar collega’s?
5. Antwoord van het kabinet
De partij van Robert Fico, SMER, heeft een akkoord gesloten over
een te vormen coalitie met de SNS en HLAS. Het is nog niet vast
te stellen welke koers deze coalitie gaat volgen. Samen met
andere EU-lidstaten blijft het kabinet het belang van een sterke
rechtsstaat en gezamenlijke EU-steun aan Oekraïne onderstrepen,
zowel in EU-verband, als in bilaterale gesprekken met
EU-lidstaten.
De leden van de VVD-fractie lezen dat op dit moment ambtelijke discussie
plaatsvindt over de mogelijke herziening van het Meerjarig Financieel
Kader (MFK). Zij steunen de positie van het kabinet. De uitdagingen en
verplichtingen moeten binnen de kaders van het huidige MFK worden
opgevangen. Steun aan Oekraïne geniet hierbij een speciale positie. Hoe
groot acht de Minister de kans dat de herziening aan bod komt bij de
RAZ?
6. Antwoord van het kabinet
Het voorstel voor de tussentijdse herziening van het MFK staat op
de agenda van de komende RAZ. Het is op dit moment nog niet
bekend hoe het Voorzitterschap de bespreking zal vormgeven. Er
is geen besluitvorming voorzien. Het kabinet zal zich in de
discussie opstellen conform het BNC-fiche4 dat uw Kamer op 25
augsustus jl. toegekomen is.
Kan de Minister toezeggen naast de Kamer te informeren ook de Kamer te
betrekken bij besluitvorming? In hoeverre is een akkoord op het MFK bij
de eerstvolgende Europese Raad realistisch?
7. Antwoord van het kabinet
Het kabinet zal de Kamer via de geannoteerde agenda en
verslagen van de Raad op de hoogte houden van ontwikkelingen
rondom de tussentijdse herziening van het MFK. Bij nieuwe
ontwikkelingen zal de Minister de Kamer tussentijds per brief
informeren. Het kabinet verwacht niet dat er op dit dossier
voldoende voortgang geboekt zal zijn voor een akkoord bij de
eerstvolgende Europese Raad van 26 en 27 oktober 2023.

4

Kamerstuk 22 112, nr. 3757.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

4

Voornoemde leden lezen dat migratie als apart agendapunt op de agenda
van de ER zal staan. Zij achten het van groot belang dat dit vooraan op de
Europese agenda blijft staan. Hoe kijkt de Minister naar de vorderingen op
het gebied van het Asiel- en Migratiepact? Kan de Minister een schets
geven van de lopende onderhandelingen? Gaan deze onderhandelingen
naar schatting nog voor de verkiezingen van het Europees Parlement
geconcludeerd worden?
8. Antwoord van het kabinet
Zoals reeds aan de Kamer gemeld in het verslag van de Raad
Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ-raad) van 28 september jl.,
heeft het kabinet ingestemd met de Raadspositie voor de
Crisisverordening (Kamerstuk 32 317, nr. 853). Daarmee zijn
Raadsposities vastgesteld voor alle onderdelen van het Asiel en
Migratiepact. Inmiddels zijn triloogonderhandelingen tussen de
Raad en het Europees Parlement (EP) op alle onderdelen van het
Asiel- en Migratiepact gaande. Het kabinet hecht ten zeerste aan
voortgang in de onderhandelingen over het Asiel- en Migratiepact. Zowel de Raad als het EP streven naar een afronding van
de onderhandelingen voor de EP-verkiezingen van 2024.
Ten slotte maken de leden van de VVD-fractie zich zorgen over de
veiligheidssituatie in Kosovo. De berichtgeving over de aanslag in
Noord-Kosovo is verontrustend. Klopt het dat de EP-rapporteur voor
Kosovo uitgaat van Servische betrokkenheid? Hoe oordeelt het kabinet
hierover? Deze leden achten de voortzetting van de dialoog van groot
belang. Op welke manier wordt de Kosovaarse regering ondersteund in
een constructieve dialoog met haar Kosovaars-Servische burgers? Hoe
vindt deze dialoog plaats?
9. Antwoord van het kabinet
De EU en het kabinet hebben de terroristische aanslag in Banjska
(Noord-Kosovo) op 24 september jl. sterk veroordeeld. De
Kosovaarse politie, onder monitoring van de European Union Rule
of Law Mission (EULEX) en de Kosovo Force (KFOR), doet
momenteel onderzoek naar de toedracht en daders van de
aanslag. Het kabinet wacht de uitkomsten van dit onderzoek af.
Het kabinet acht het van groot belang dat de door de
EU-gefaciliteerde dialoog tussen Servië en Kosovo wordt voortgezet en dringt consistent bij beide partijen aan op een constructieve houding in deze dialoog. Het kabinet steunt de inspanningen van de EU Speciaal Vertegenwoordiger Lajčak in dit
verband.
Het kabinet acht het herstel van vertrouwen tussen de
Kosovaarse-Albanese meerderheid en Kosovaars-Servische
minderheid in Kosovo van groot belang. In het slaan van bruggen
tussen beide gemeenschappen hebben zowel de Kosovaarse
regering als de leiders van de Kosovaars-Servische gemeenschap
een rol. Het kabinet roept beiden op die verantwoordelijkheid
meer te nemen. Via diverse MATRA-projecten levert het kabinet
een bijdrage om de dialoog tussen de verschillende gemeenschappen in Kosovo te bevorderen.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda Raad Algemene Zaken van 24 oktober 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

5

Deze leden spreken ten eerste hun afschuw en afkeuring uit tegen de
terroristische aanval van Hamas. Zij betuigen hun medeleven met de
slachtoffers en nabestaanden van dit opnieuw oplaaiende conflict, en
verzoeken de Minister zich op alle mogelijke manieren in te spannen
teneinde meer onnodig menselijk leed te voorkomen. Voor de aan het
woord zijnde leden is het helder dat Israël het recht heeft zich te verdedigen tegen terroristische aanslagen. Daarbij dient wel door alle betrokken
partijen het oorlogsrecht in het oog gehouden te worden. Zal de Minister
dit punt ook bespreken tijdens de Raad? Hoe gaat de EU zich inspannen
om er voor te zorgen dat het oorlogsrecht zoveel mogelijk gerespecteerd
gaat worden?
10. Antwoord van het kabinet
Tijdens de informele (video-)conferentie van de Europese
Ministers van Buitenlandse Zaken van 10 oktober jl. heeft
Nederland steun uitgesproken voor Israël en benadrukt dat Israël
het recht heeft zich te verdedigen tegen de aanvallen van Hamas,
met inachtneming van het internationaal recht. Uiteraard dienen
het humanitair oorlogsrecht en universele mensenrechten
gerespecteerd te worden. Nederland blijft zich hierover
uitspreken, ook in EU-verband. De EU blijft zich onder andere
inspannen voor een politieke oplossing van het conflict, in lijn
met het Peace Day Effort dat enkele weken geleden werd
aangekondigd bij de Algemene Vergadering van de VN in New
York. Samenwerking tussen de EU en de Arabische Liga, SaudiArabië, Egypte en Jordanië om via dit initiatief een politieke
oplossing te realiseren is juist nu van groot belang. Tot slot blijft
het wat Nederland betreft van belang dat humanitaire hulp en
ontwikkelingssamenwerking van de EU aan de Palestijnse
Gebieden wordt voortgezet.
Tevens zijn voornoemde leden van mening dat het collectief straffen van
inwoners van Gaza, waarbij de Israëlische autoriteiten toegang tot water
en voedsel voor ongeveer 2 miljoen mensen hebben afgesloten, niet in
lijn is met oorlogsrecht en de humanitaire situatie aanzienlijk verslechtert.
Verwacht de Minister dat op dit punt overeenstemming gevonden kan
worden in de Raad? Deelt de Minister deze positie?
11. Antwoord van het kabinet
Het is cruciaal dat het humanitair oorlogsrecht wordt gerespecteerd door beide partijen. Burgers en humanitaire hulpverleners
mogen nooit doelwit zijn van geweld. Ook moet er ongehinderde
toegang zijn voor humanitaire hulpverleners en hulpgoederen.
Het kabinet is zeer bezorgd over de humanitaire situatie in Gaza.
Nederland blijft zich hierover uitspreken, ook in EU-verband.
Op Europees niveau is de afgelopen 24 uur gesproken over het bevriezen
van steun aan de Palestijnse gebieden. Unilateraal besloot de Hongaarse
Eurocommissaris Oliver Varhelyi de steun op te schorten. Wat vindt de
Minister hiervan? Is dit een kwestie waar de Europese Commissie zonder
ruggenspraak van de Raad over kan beslissen?
12. Antwoord van het kabinet
Het kabinet verwelkomt de rectificatie op de uitspraak van
Eurocommissaris Várhelyi en heeft kennisgenomen van de
doorlichting van EU-programmering voor de Palestijnse Gebieden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

6

door de Commissie, waarbij stopzetten van de programmering
niet aan de orde is.
Wat deze leden betreft, is het Europees buitenlands beleid alleen
daadkrachtig als de EU met een mond kan spreken. Na de invasie van
Oekraïne is de EU erin geslaagd daadkrachtig en met een stem te spreken.
Voornoemde leden zouden graag zien dat de EU ook in dit conflict zich
eendrachtig opstelt, om zo snel mogelijk als waardig bemiddelaar tussen
de partijen op te kunnen treden. Deelt de Minister die inzet? Zal zij de
Hongaarse Eurocommissaris aanspreken op zijn unilaterale uiting?
13. Antwoord van het kabinet
Het kabinet onderschrijft het belang van EU-eenheid om een
geloofwaardige en effectieve bijdrage te kunnen leveren aan een
politieke oplossing voor het conflict. Het kabinet constateert dat
de Raad eensgezind is over solidariteit met Israël, over het recht
van Israël om zichzelf te verdedigen in lijn met internationaal
recht en over het belang van regionale de-escalatie en
bescherming van burgers. In deze context heeft Nederland in
EU-verband reeds aangestipt dat inconsistente berichtgeving over
het al dan niet continueren van EU-ontwikkelingssamenwerking
schadelijk is voor de Unie.
Zowel de Palestijnse- als de Israëlische Minister van Buitenlandse Zaken
zijn uitgenodigd voor de Raad. Zullen zij beiden ook aanwezig zijn?
14. Antwoord van het kabinet
Op het moment van schrijven is het onbekend of de Palestijnse
en Israëlische Ministers van Buitenlandse Zaken bij de RBZ zullen
zijn. Tijdens de informele videoconferentie van de Europese
Ministers van Buitenlandse Zaken van 10 oktober jl. waren beide
Ministers uitgenodigd, maar is uiteindelijk geen van beiden
aangeschoven.
Wat betreft de leden van de D66-fractie moet er zo snel mogelijk gewerkt
gaan worden aan een politieke oplossing voor dit conflict. Een oplossing
waarin Israël zich veilig weet en waar ook Palestijnen serieus perspectief
hebben. De EU kan hier een grote rol in spelen. Kan de Minister zich
inspannen tijdens deze Raad om zo snel mogelijk dialoog gericht op een
oplossing tussen de twee partijen te organiseren?
15. Antwoord van het kabinet
Het kabinet verwelkomt de doorlopende inzet van de EU om toe
te werken naar de-escalatie en een politieke oplossing van het
conflict. De EU blijft zich, samen met de Arabische Liga en
landen in de regio inspannen voor dialoog, in lijn met het «Peace
Day effort» dat enkele weken geleden werd aangekondigd bij de
Algemene Vergadering van de VN in New York.
Zal de Minister ook tijdens of en marge van de Raad haar Palestijnse- en
Israëlische collega aanspreken op hun verantwoordelijkheid het oorlogsrecht in acht te nemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

7

16. Antwoord van het kabinet
Het is cruciaal dat alle partijen het humanitair oorlogsrecht
respecteren. Hiertoe roept het kabinet op via verschillende
diplomatieke kanalen. In gesprekken met de Minister van
Buitenlandse Zaken van Israël Eli Cohen, de Minister van Buitenlandse Zaken van de Palestijnse Autoriteit Riyad Malki en de
Hoge Vertegenwoordiger van de Europese Unie Josep Borrell
heeft het kabinet het belang van handelen in overeenstemming
met internationaal humanitair recht meermaals benadrukt.
Nederland blijft in overeenstemming met het internationaal
humanitair recht partijen waar nodig aanspreken op schendingen.
De EU is de grootste financiële donor aan de Palestijnen. Dit geld gaat
naar inwoners. De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de steun
aan de Palestijnen doorgezet dient te worden. Zij begrijpen de terughoudendheid van de Europese Commissie en delen de inzet dat bij iedere
euro gecontroleerd moet worden of die niet in handen van Hamas
terechtkomt. Tegelijk zouden zij graag zien dat de Europese Commissie
inzet op zo snel mogelijk steun bieden aan Palestijnse burgers die
slachtoffer zijn geworden van dit opnieuw opgelaaide conflict. Alle steun
die gericht is op het organiseren van humanitaire basisvoorzieningen en
die kan bijdragen aan het voorkomen van menselijk leed, moet wat deze
leden betreft wel zo snel mogelijk beschikbaar komen. Deelt de Minister
de opvatting dat er scherpe controle moet komen op geldstromen richting
de Palestijnen, maar dat die geldstromen wel door moeten gaan omdat
anders burgers onnodig geraakt worden? Is zij bereid dit op te brengen in
de Raad? Zal zij ook met haar Palestijnse collega de mogelijkheden voor
controle op die steun bespreken?
17. Antwoord van het kabinet
Het kabinet verwelkomt de rectificatie op de uitspraak van
Eurocommissaris Várhelyi en heeft kennisgenomen van de
doorlichting van EU-programmering voor de Palestijnse Gebieden
door de Commissie, waarbij stopzetten van de programmering
niet aan de orde is. Voor verdere toelichting op doorzetten van
steun aan de Palestijnse bevolking verwijs ik u naar de Kamerbrief over de situatie in Israël en de Palestijnse Gebieden van
11 oktober jl.5
Ook hopen de leden van de D66-fractie dat de Minister aandringt op
Europese aandacht voor bescherming van de Joodse gemeenschap in
Europa in het licht van de recente gebeurtenissen. In het Verenigd
Koninkrijk hebben we de eerste geweldsplegingen tegen de Joodse
gemeenschap al gezien. We weten ook uit eerdere escalaties in dit
conflict, dat dit antisemitisme in de Europese samenleving aanwakkert. Zij
verzoeken de Minister om zich in te zetten voor nauwe (intelligence)
samenwerking met haar Europese collega’s om eventuele escalatie
binnen de Europese Unie te voorkomen. Is de Minister van Buitenlandse
Zaken hierover in gesprek met haar collega’s op andere departementen?
Zal zij zich hierover ook in de Raad uitspreken?
18. Antwoord van het kabinet
De gebeurtenissen treffen in het bijzonder de Joodse gemeenschap in Nederland. In het verleden is gebleken dat antisemitisme
in Nederland toeneemt wanneer het Israëlisch-Palestijns conflict
5

Kamerstuk 23 432, nr. 496.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

8

oplaait. Nederland is extra alert op de bescherming van de
Joodse gemeenschap en staat hiermee in nauw contact. Op
9 oktober jl. sprak de Minister-President samen met de Nationaal
Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB) met verschillende
vertegenwoordigers van Joodse organisaties. Ook staat de NCAB
in contact met zijn Europese collega’s.
De leden van de D66-fractie ondersteunen de inzet van Nederland om
voorstander te blijven van het blijvend steunen van Oekraïne. Echter,
maken deze leden zich zorgen over de berichten dat Hongarije dwarsligt
met een veto op het MFK, waardoor de steun voor Oekraïne dreigt stil te
staan. Bovendien is het zorgwekkend dat ook Slowakije zich mogelijkerwijs aansluit bij dit rijtje gezien de verkiezingsuitslagen daar.
Deze leden zijn benieuwd hoe de Minister de ontwikkelingen met
betrekking tot Hongarije analyseert. Het lijkt erop dat sommige
EU-lidstaten willen zwichten voor de chantage van de Hongaarse
Minister-President Orbán. Namelijk dat lidstaten nu overwegen een deel
van het geblokkeerde geld voor Hongarije, in verband met het rechtsstatelijkheidsmechanisme, te deblokkeren. Klopt deze berichtgeving en wat is
het standpunt van Nederland hierop? Deelt de Minister de mening dat dit
dansen is naar de pijpen van Minister-President Orbán, waarmee de
Europese Unie haar rechtsbeginselen verkwanselt? Wat zijn volgens de
Minister goede alternatieve stappen/maatregelen tegen Hongarije om
ervoor te zorgen dat de Europese steun voor Oekraïne niet in gevaar
komt?
19. Antwoord van het kabinet
Voor de beantwoording van deze vraag wordt verwezen naar het
antwoord op vraag 4.
Inbreng van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van
het voornemen van het Raadssecretariaat om nationale parlementen de
toegang tot het delegates portal te ontzeggen. Dit digitale portaal is de
enige mogelijkheid die nationale parlementen hebben om een vinger aan
de pols te houden over wat er achter gesloten deuren op EU-niveau
besloten wordt. Mocht de toegang technisch of juridisch onmogelijk
worden gemaakt, is de Minister dan bereid de Permanente Vertegenwoordiging van Nederland bij de Europese Unie de opdracht te geven proactief
en onverwijld, tenminste de commissie Europese Zaken en tevens overige
relevante Kamercommissies, de limité stukken te delen teneinde de
democratische controle op de Brusselse besluitvorming te kunnen
behouden? Zo nee, waarom niet?
20. Antwoord van het kabinet
Voor het kabinet is de toegang voor de Kamer(s) tot het
Delegates Portal een belangrijk onderdeel van de
EU-informatievoorziening. Het kabinet heeft daarom aangedrongen op besprekingen over het voornemen van het Raadssecretariaat om alleen accounts van ministeries en Permanente
Vertegenwoordigingen van lidstaten te accepteren, en niet (meer)
van de nationale parlementen. Dit is een achteruitgang op
transparantievlak en de EU-informatiemogelijkheden voor
nationale parlementen. De Nederlandse inzet is om te
waarborgen dat toegang tot deze informatie blijft bestaan, zodat
nationale parlementen de limité stukken in kunnen blijven zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

9

De besprekingen zijn pas gestart en zijn nog gaande. De Kamer
zal op de hoogte worden gehouden van relevante ontwikkelingen
in deze besprekingen, conform de toezegging zoals gedaan door
de Minister van Buitenlandse Zaken tijdens het commissiedebat
informele RAZ van 26 september jl. (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 2716).
De leden van de PVV-fractie lezen met verbazing dat het kabinet het van
belang acht dat huidige migratieafspraken worden geïmplementeerd,
waaronder de reeds geldende Dublin afspraken. Als het kabinet dit echt
meent, zou dit dan moeten impliceren dat ze zelf ook begint zich aan de
positieve kanten van de Dublin afspraken te houden, dat dus inhoudt dat
Nederland asielzoekers die via de grens met Duitsland of België,
Nederland zijn binnengekomen terugstuurt naar Duitsland, respectievelijk
België? Zo nee, hoe rijmt dit dan met het standpunt van het kabinet dat
regels dienen te worden nageleefd?
21. Antwoord van het kabinet
Het feit dat een asielzoeker door een andere lidstaat is gereisd, is
onder de Dublin verordening geen zelfstandig criterium om de
verantwoordelijkheid voor een asielaanvraag aan een andere
lidstaat over te dragen. België en Duitsland kunnen wel op basis
van andere criteria verantwoordelijk zijn voor een asielverzoek,
bijvoorbeeld als een asielzoeker daar een eerste asielaanvraag
heeft gedaan. Het kabinet vraagt in bilateraal en Europees
verband voortdurend aandacht voor de implementatie van
migratieafspraken zoals de Dublin-verordening.
In dat licht, kan de Minister een overzicht geven van het aantal Dublin
«take charge» en «take back»-verzoeken die het de eerste 9 maanden van
2023 heeft gedaan aan België en Duitsland en welk aandeel deze
verzoeken hadden op het totale aantal inkomende asielverzoeken?
22. Antwoord van het kabinet
In de eerste negen maanden van 2023 ging het om 2020
ingediende verzoeken aan Duitsland, en om 370 ingediende
verzoeken aan België. De Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid informeert uw Kamer binnenkort nader over de actuele
situatie in de asielketen.
De leden van de PVV-fractie zijn teleurgesteld te lezen dat het kabinet de
klimaatinzet van de EU steunt en het naleven van ambitieuze klimaatactie
onderstreept. Heeft het kabinet dan niets geleerd van de desastreuze
gevolgen van deze pseudowetenschappelijke klimaat- prietpraat voor de
energieprijzen en de inflatie waarmee de Nederlander in de armoede
wordt geduwd? Deze leden zouden graag zien dat het kabinet zich in haar
demissionaire staat terughoudend opstelt in het doen van dergelijke
boude uitspraken. Is de Minister bereid om een toontje lager te zingen?
23. Antwoord van het kabinet
Het kabinet neemt maatregelen om Nederland te beschermen
tegen de gevolgen van klimaatverandering en om de CO2-uitstoot
te verminderen. Daarbij is het van belang dat ook andere landen
meer actie ondernemen op het terrein van klimaatverandering.
Dat is ook een inzet van NL en de EU bij de aanstaande COP28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

10

Bij de ontwikkeling van het klimaatbeleid worden de impact van
deze maatregelen op de koopkracht van individuele burgers en
het verdienvermogen van bedrijven constant meegewogen. Een
koplopersrol bij de klimaat- en energietransitie biedt ook
economische kansen voor Nederland. Het kabinet blijft zich
inspannen om de klimaatdoelen die nationaal en internationaal
zijn afgesproken te verwezenlijken.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de Raad Algemene Zaken van 24 oktober aanstaande. Dit
leidt bij deze leden tot een aantal vragen en opmerkingen.
Een deel van de bespreking zal gaan over de Russische inval in Oekraïne.
Met het kabinet veroordelen voornoemde leden de illegale invasie van
president Poetin in Oekraïne. De inzet van steun aan Oekraïne kunnen
deze leden op hoofdlijnen onderschrijven. Wel hebben zij vragen over het
langetermijnperspectief in deze oorlog. De inzet vanaf februari 2022 is
geweest om de Russische agressie te beëindigen door middel van
militaire steun aan Oekraïne en sancties. Nu we ruim anderhalf jaar verder
zijn, lijkt de oorlog in Oekraïne steeds meer vast te komen zitten in een
langdurige loopgravenoorlog. Hoe realistisch acht de Minister het
scenario dat Rusland door deze maatregelen zal inbinden? Wat gebeurt er
op diplomatiek vlak? Ziet de Minister kansen op een staakt het vuren?
24. Antwoord van het kabinet
Het is nog te vroeg om conclusies te trekken over het verloop van
de oorlog. De situatie op de grond is en blijft veranderlijk.
Rusland kan deze oorlog morgen stoppen door de vijandelijkheden te staken en zijn troepen terug te trekken. Helaas zijn er
op dit moment geen indicaties dat Rusland terugkeert naar de
beginselen van het internationaal recht. Ook de kansen op een
snelle diplomatieke oplossing of een staakt-het-vuren lijken
uiterst gering. Moskou toont geen bereidheid tot serieuze
onderhandelingen. Het is aan Oekraïne om te bepalen wanneer en
onder welke voorwaarden onderhandelingen zouden kunnen
worden gehouden.
Tegen die achtergrond blijft het voortzetten van onze steun aan
Oekraïne cruciaal. Het land vecht voor zijn voortbestaan. Het
kabinet zal Oekraïne steunen voor zolang als nodig is. Dat
gebeurt door voortzetten van militaire, humanitaire en financiële
steun, maar ook door het vormgeven van veiligheidsarrangementen voor Oekraïne conform de G7 verklaring die Nederland
hierover ondertekende.6
Ten aanzien van een vredesproces steunt Nederland zowel het
10-puntenplan van president Zelensky als de afspraken die zijn
gemaakt op 5 augustus jl. tijdens de internationale National
Security Advisors-bijeenkomst in Jeddah om verdieping en
samenwerking te zoeken in het vredesproces voor Oekraïne,
inclusief met landen buiten de EU en NAVO.

6

G7: Joint declaration of support for Ukraine – Consilium (europa.eu).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

11

De leden van de SP-fractie maken zich grote zorgen over de snelle
militarisering van de Europese Unie. Een grote zorg hierbij gaat over de
Europese Vredesfaciliteit (EPF). Dit construct om Europese defensieuitgaven te doen buiten de Europese verdragen en de Europese begroting
om, achten deze leden in strijd met deze afspraken. Hoe kijkt de Minister
hier naar? Op welke manier valt de EPF te rijmen met artikel 41.2 van het
Verdrag van Europese Unie?
25. Antwoord van het kabinet
De Europese Vredesfaciliteit (EPF) is in lijn met de EU Verdragen.
In artikel 41, tweede lid van het Verdrag van de Europese Unie
(VEU) is immers bepaald dat beleidsuitgaven die voortvloeien uit
operaties op militair of defensiegebied niet uit de EU-begroting
worden gefinancierd, maar ten laste komen van de lidstaten op
basis van een verdeelsleutel gebaseerd op het Bruto Nationaal
Product (BNP). De EPF staat daarom buiten de EU-begroting en
wordt door de lidstaten gefinancierd. Dit EU-instrument is, als
onderdeel van het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid, opgericht om de internationale veiligheid te versterken,
onder meer middels de financiering van levering van militaire
uitrusting en materieel.
De aan het woord zijnde leden verzetten zich tegen het voorstel van de
Europese Commissie om het MFK te verhogen. Los daarvan, hoeft de
50 mld. euro steun voor Oekraïne wat deze leden betreft niet eerst langs
de Europese Commissie, die hiervoor ook nog eens 885 fte extra voor wil
inhuren. De extra bijdrage aan het Europese defensiefonds is een verdere
militarisering van de Europese Unie en daarmee onwenselijk. Bovendien
worden er in dit voorstel middelen gereserveerd voor Europese Asielmaatregelen die nog niet zijn geformuleerd, zoals de Minister zelf ook
toegaf in de discussie rondom het BNC-fiche. Deze leden zijn van mening
dat met dit voorstel de oorlog in Oekraïne wordt gebruikt om meer
financiële middelen voor de Europese Commissie te reserveren, buiten
een breed maatschappelijk debat met de bevolking om. Kan de Minister
hier op reflecteren?
26. Antwoord van het kabinet
Het kabinet vindt dat de mogelijkheid van een tussentijdse
herziening van het MFK met terughoudendheid moet worden
gebruikt en alleen in uitzonderlijke en onvoorziene gevallen.
Uitgaven die voorzienbaar waren tijdens de onderhandelingen
over het huidige MFK passen niet bij een tussentijdse herziening.
Alleen onvoorziene omstandigheden die niet binnen het plafond
kunnen worden opgevangen dienen in overweging te worden
genomen. Dit is het geval bij de oorlog in Oekraïne. Het kabinet
herkent zich niet in het geschetste beeld dat het voorstel voor de
Oekraïne-faciliteit gericht zou zijn op het reserveren van meer
financiële middelen voor de Commissie. De middelen uit deze
faciliteit kunnen niet voor andere doeleinden worden ingezet. De
bewering dat de Commissie 885 fte zou willen inhuren voor de
steun aan Oekraïne is onjuist. Deze zaken staan los van elkaar.
Het verzoek van de instellingen om 885 extra fte is gebaseerd op
impact assessments van recent aangenomen wetgeving, bijvoorbeeld in het kader van Fit-For-55. Deze fte zijn volgens de
Commissie nodig om de extra werkzaamheden die daarbij horen
te kunnen uitvoeren. Het kabinet kijkt kritisch naar de voorgestelde verhoging van het budget en de uitbreiding van het aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

12

medewerkers en is op dit moment niet overtuigd van de
noodzaak.
De voorgestelde Oekraïne-faciliteit beoogt Oekraïne voor de
periode van 2024 tot en met 2027 te voorzien van financiële
steun gericht op herstel, wederopbouw en modernisering in het
licht van het Oekraïense EU-toetredingstraject. Militaire steun
maakt hier geen deel van uit. In lijn met de inzet van het kabinet
voor blijvende solidariteit met Oekraïne en in lijn met de moties
van de leden Piri7 en Amhaouch8, staat het kabinet in beginsel
positief tegenover respectievelijk het structureler vormgeven van
de financiële EU-steun aan Oekraïne en een Europees herstelprogramma gericht op het herstel en de wederopbouw van Oekraïne.
De door de Commissie voorgestelde ophoging van het Europees
Defensiefonds in het kader van het platform voor strategische
technologieën is gericht op onderzoek en ontwikkeling van
Europese defensietechnologie en betreft evenmin militaire steun.
Ten aanzien van het belang van een maatschappelijk debat, merkt
het kabinet op dat de voorstellen onderwerp zijn van publieke
discussie, onder andere door de debatten met de Kamer en de
formele betrokkenheid van het EP bij de besluitvorming.
Inbreng van de leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties spreken hun grote afschuw
uit over de dood van Israëlische kinderen door toedoen van terroristen
evenals over de dood van Palestijnse kinderen – slechts een paar
kilometer verderop – door bombardementen. Israël heeft het recht zich te
verdedigen en haar burgers te beschermen. Zonder duurzame oplossing
is veiligheid voor Israëliërs en Palestijnen echter een illusie. Zonder
de-escalatie komt er geen einde aan de spiraal van geweld. Het ontzeggen
van water en voedsel voor de ruim 2 miljoen inwoners van Gaza is
immoreel en druist in tegen internationaal recht. Collectief straffen van
Palestijnen voor de barbaarse terreurdaden van Hamas leidt alleen tot nog
meer onschuldige slachtoffers. Deze leden vragen hoe er vanuit
Nederland en de EU wordt toegezien op respect voor het internationaal
recht. Zij vragen de Minister of het kabinet het ermee eens is dat het
afsluiten van water en voedsel voor de bevolking van Gaza een vorm van
collectief straffen is en niet in lijn is met het internationaal recht.
27. Antwoord van het kabinet
Het is cruciaal dat alle partijen het humanitair oorlogsrecht
respecteren. Burgers en humanitaire hulpverleners mogen nooit
doelwit zijn van geweld. Ook moet er ongehinderde toegang zijn
voor humanitaire hulpverleners en hulpgoederen. Het kabinet is
zeer bezorgd over de door Israël afgekondigde blokkade en roept
op tot het instellen van een humanitaire corridor en benadrukt de
noodzaak van volledige toegang tot humanitaire voorzieningen
voor Palestijnse burgers. Nederland blijft zich hierover
uitspreken, zowel in bilateraal als EU-verband.

7
8

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1829.
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1768.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

13

Inbreng van de leden van de BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de Raad Algemene Zaken van 24 oktober 2023. Daarover
hebben zij een aantal vragen en opmerkingen.
Deze leden zijn het ermee eens dat een herziening van het MFK
momenteel een brug te ver is en dat eerst moet worden gekeken naar het
efficiënt gebruikmaken van reeds bestaande budgetten. Hoe ligt de
dynamiek op dit gebied tussen de EU-lidstaten? Welke lidstaten lopen
voorop in het willen herzien van het MFK en liggen er voldoende kansen
voor Nederland om binnen de EU (weer) op zoek te gaan naar een coalitie
van prudentere lidstaten?
28. Antwoord van het kabinet
Het EU-krachtenveld is sterk verdeeld over de voorgestelde
herziening van het MFK. Er is in de Raad op hoofdlijnen brede
steun voor het voorstel voor een Oekraïne-faciliteit. Er is onder
lidstaten erkenning dat de hoger dan voorziene rentekosten voor
het EU-herstelinstrument opgevangen dienen te worden, maar er
is nog veel discussie over een gepaste aanpak. Ten aanzien van
de voorgestelde hogere beleidsuitgaven (migratie, extern beleid,
strategische technologieën) is het krachtenveld verdeeld. Er is
weinig steun voor het voorstel om het plafond voor de administratieve uitgaven te verhogen. Ten aanzien van het STEP-voorstel
is er verdeeldheid over de noodzakelijkheid van extra middelen.
Wel is een grote groep lidstaten voorstander van vergaande
flexibilisering van cohesiefondsen. In dat kader heeft het
voorzitterschap onder andere een verbreding van het Commissievoorstel voor 100% cofinanciering voorgesteld. Dat wil zeggen
dat lidstaten geen eigen bijdrage meer hoeven te doen voor
projecten binnen het cohesiebeleid. Nederland en verschillende
gelijkgestemde lidstaten zijn hier geen voorstander van, omdat
dit het eigenaarschap bij de lidstaten verkleint en de totale
hoeveelheid investering hierdoor afneemt.
Het kabinet ziet in de Nederlandse inzet voldoende aanknopingspunten voor samenwerking met gelijkgezinde lidstaten en geeft
daar in deze onderhandelingen actief invulling aan.
Ziet het kabinet de extra financiële steunpakketten aan Oekraïne als een
«suppletoire begroting» binnen het MFK? En zijn er voldoende democratische middelen om de uitvoering te controleren van de financiële
EU-steun aan Oekraïne en het Europees herstelprogramma gericht op het
herstel en de wederopbouw van Oekraïne?
29. Antwoord van het kabinet
In het Commissievoorstel is de Oekraïne-reserve opgenomen in
de MFK-verordening. Deze wordt daarmee onderdeel van het
MFK. De beoogde uitgaven uit de faciliteit worden echter buiten
de MFK-plafonds geplaatst. Deze constructie is niet uniek en
geldt bijvoorbeeld ook voor een aantal bestaande speciale
instrumenten zoals de reserve voor solidariteit en noodhulp. De
steun die Oekraïne niet terug hoeft te betalen (subsidies en
garanties) wordt gefinancierd via de EU-afdrachten. De steun in
de vorm van leningen wordt gedekt met een garantie op basis
van de budgettaire ruimte binnen het Eigenmiddelenbesluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

14

Het Commissievoorstel tot instelling van een Oekraïne-faciliteit
voorziet op verschillende momenten betrokkenheid van de Raad
en het EP na inwerkingtreding. Het bedrag voor
niet-terugbetaalbare steun moet jaarlijks worden vastgesteld
door het EP en de Raad als onderdeel van de jaarlijkse begrotingsprocedure. Ook worden het Europees Parlement en de Raad
op verschillende momenten geïnformeerd door de Commissie. De
Commissie brengt jaarlijks verslag uit over de voortgang in de
realisatie van de doelstellingen van de faciliteit en over de
uitvoering van steun verleend onder de investeringspijler van de
faciliteit. Tot slot wordt een ex-post evaluatie van de verordening
uitgevoerd. De Commissie zendt de bevindingen en conclusies
hiervan en haar opmerkingen aan het EP, de Raad en de lidstaten.
Deze evaluatie kan op verzoek van de lidstaten worden
besproken.
Voornoemde leden zijn het ermee eens dat er meer aandacht moet zijn
voor het verbeteren van het Europese investeringsklimaat en het
reduceren van regeldruk voor het MKB. Het is goed dat de RAZ ter
voorbereiding op de ER hier extra aandacht voor heeft, maar ziet de
Minister ook mogelijkheden voor concrete plannen of doelstellingen? Zou
er bijvoorbeeld een ambitieuze doelstelling kunnen zijn – zoals dit kabinet
ook maar al te graag doet op het reduceren van CO2- en stikstofuitstoot –
om bijvoorbeeld de MKB-regeldruk te reduceren met een nog nader te
noemen percentage? Kan de Minister hier wellicht een visie op geven en
een percentage dat volgens haar haalbaar doch ambitieus is? Kan de
Minister binnen de RAZ zich hard maken om een concrete doelstelling af
te spreken op regeldrukreductie richting de ER?
30. Antwoord van het kabinet
Naar verwachting zal de Commissie in de aankomende maanden
met de eerste wetgevingsvoorstellen komen om de rapportageverplichtingen op Europees niveau met 25% te verminderen. Het
kabinet verwelkomt deze ambitieuze en concrete doelstelling.
Het is positief dat de Commissie actief wil werken aan een
regelgevingskader dat geschikt is voor concurrentievermogen en
groei. Daarnaast zal de Commissie naar verwachting een
MKB-gezant van de EU benoemen. Deze kan de Commissie van
advies en begeleiding over MKB-vraagstukken voorzien en de
belangen van het MKB extern behartigen.
Tot slot, een toekomstbestendige demografische aanpak kan interessant
zijn, maar het is de vraag of dit wel op Europees niveau bedacht en
besloten moet worden. Ieder land kent zijn eigen culturele en demografische uitdagingen. Wat is de visie van de Minister op deze «geïntegreerde
aanpak van demografische uitdagingen»? Voldoet dit aan de toetsing wat
betreft subsidiariteit en kan de Minister in haar volgende brief verder over
deze «aanpak» uitweiden?
31. Antwoord van het kabinet
Hoewel demografische uitdagingen per lidstaat verschillen,
kunnen mitigerende maatregelen grensoverschrijdende implicaties hebben, bijvoorbeeld op de interne markt. Daarom hecht
het kabinet meerwaarde aan een breder gesprek binnen de EU
over een geïntegreerde demografische aanpak. De toolbox biedt
voornamelijk een overzicht van bestaande Europese handvatten,
regels en maatregelen waaruit lidstaten kunnen putten bij de
aanpak van demografische uitdagingen. Het kabinet zal de Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

15

informeren over de aangekondigde voorstellen conform de
informatieafspraken. Een subsidiariteitstoets is daar onderdeel
van.
Is het nog democratisch correct om een demissionair kabinet de eerste
bouwstenen te laten leggen aan een demografisch plan op EU-niveau wat
misschien langdurige effecten kan hebben op onze maatschappij? Is de
Minister het ermee eens dat dit soort plannen beter aan een volgend
kabinet kunnen worden gelaten?
32. Antwoord van het kabinet
Het kabinet acht het in het Nederlands belang om bij te dragen
aan de besprekingen over de toolbox. Hierbij baseert het kabinet
zijn inzet waar mogelijk op staand beleid.
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda voor de Raad Algemene Zaken d.d.
24 oktober en het verslag van de informele Raad Algemene Zaken d.d. 27
en 28 september. Zij hebben de volgende vragen.
Voedselzekerheid is cruciaal. In dat kader is de inzet op graanvervoer en
op «EU Solidarity Lanes» een goed voornemen. Wat is de inzet om de
veiligheid hiervan te garanderen?
33. Antwoord van het kabinet
Momenteel werken de Commissie, de EU-lidstaten die aan
Oekraïne grenzen en Oekraïne zelf hard om de capaciteit van de
solidarity lanes te vergroten en uitvoer vanuit Oekraïne zoveel
mogelijk te faciliteren. Het gaat daarbij onder meer om het
uitbreiden van de capaciteit van transportnetwerken. Het is zaak
om manieren te vinden om graan en andere landbouwproducten
op een zo veilig mogelijke manier uit Oekraïne te exporteren. Zo
kwamen op 3 oktober jl. Polen, Oekraïne en Litouwen tot
overeenstemming om graanexport uit Oekraïne naar de wereldmarkt via Litouwen te bespoedigen. Vanwege aanhoudende
Russische agressie kan veiligheid van transport aan Oekraïense
zijde echter niet altijd worden gegarandeerd. Daarom is blijvende
diplomatieke, financiële en militaire steun aan Oekraïne van
groot belang. Ook in EU-verband blijft het kabinet het belang van
gezamenlijke steun benadrukken.
De aan het woord zijnde leden beamen dat waakzaamheid is geboden
rondom verlenging van het tijdelijke crisis en transitie staatssteunkader
(TCTF). Betekent dit ook dat het kabinet daadwerkelijk tegen is of dat zij
zich flexibel zal opstellen in deze? En kan het kabinet een inschatting
geven van het krachtenveld? Welke lidstaten willen het TCTF verlengen?
34. Antwoord van het kabinet
Het kabinet ziet gezien de huidige economische vooruitzichten
geen noodzaak voor verlenging van het crisisdeel van het tijdelijk
crisis- en transitiekader (TCTF). Bovendien kan dit schadelijk zijn
voor het gelijke speelveld op de interne markt. De bevoegdheid
om de staatssteunkaders te verlengen ligt echter bij de
Commissie. Op basis van de uitkomsten van een recente consultatie van de lidstaten heeft de Commissie aangegeven dat er geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

16

eenduidige conclusie is te trekken over de wenselijkheid van
verlenging van het crisisdeel van het TCTF. Een groot deel van de
lidstaten heeft aangegeven dat zij in meer of mindere mate een
verlenging van het crisisdeel uit het TCTF noodzakelijk acht. De
Commissie heeft aangegeven in oktober een knoop door te
hakken over het al dan niet verlengen van het crisisdeel van het
TCTF wanneer ook nieuwe gegevens over de daadwerkelijke
uitgaven van de lidstaten op basis van het TCTF bekend zijn.
Conform de door de Kamer en het kabinet overeengekomen
EU-informatieafspraken gaat het kabinet niet in op posities van
specifieke lidstaten.
Het kabinet wil blijkens de geannoteerde agenda graag de gevolgen van
uitbreiding van de EU goed overzien en vindt het belangrijk om die
gevolgen in kaart te brengen. Zal dit leiden tot een rapport of notitie en
kan die naar de Kamer gestuurd worden?
35. Antwoord van het kabinet
De discussie in EU-verband over de gevolgen van toekomstige
uitbreiding bevindt zich op dit moment nog in een verkennend
stadium. De Kamer wordt via de geannoteerde agenda’s voor en
verslagen van de RAZ en de Europese Raad geïnformeerd over de
laatste stand van zaken, inclusief de Nederlandse inzet. Wanneer
ontwikkelingen daartoe nopen zal het kabinet uw Kamer hierover
informeren.
Het verslag stipt de beraadslagingen aan over het vaker gebruiken van
gekwalificeerde meerderheid zonder verdragswijziging. Dit stond ook in
de stukken voor de begroting Buitenlandse Zaken voor 2024, maar zonder
nadere uitleg. De leden van de SGP-fractie vragen wat de concrete inzet is
van het kabinet.
36. Antwoord van het kabinet
Op dit moment is de meest gebruikelijke stemprocedure in de
Raad die van de gekwalificeerde meerderheid. Voor enkele
terreinen geldt eenparigheid van stemmen (unanimiteit). Zoals
eerder met uw Kamer gedeeld in de Kamerbrief van 17 mei
20219, bieden de Verdragen mogelijkheden om via zogenoemde
passerelleclausules over te schakelen van unanimiteitsbesluitvorming naar besluitvorming per gekwalificeerde meerderheid.
Het gebruik van een passerelleclausule vereist unanimiteit in de
Raad, maar vergt dus niet het gebruik van de gewone verdragswijzigingsprocedure. In de meeste gevallen geldt dat goedkeuring
van het EP vereist is, en dat nationale parlementen binnen zes
maanden bezwaar kunnen aantekenen. Het kabinet is voorstander
van het vergroten van de effectiviteit van de EU en het frequenter
gebruiken van besluitvorming per gekwalificeerde meerderheid
op het terrein van het Gemeenschappelijk Buitenlands- en
Veiligheidsbeleid van de EU (GBVB) waar het gaat om sancties,
mensenrechtenschendingen en civiele missies.
De Minister noemt dat het afbouwen van afhankelijkheden voor Europese
Strategische Autonomie samen moet gaan met het versterken van onder
andere het geopolitieke handelingsvermogen van de Unie. Welke concrete
ideeën heeft het kabinet om dit te versterken?

9

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2347.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

17

37. Antwoord van het kabinet
Het versterken van het geopolitiek handelingsvermogen van de
EU maakt de Unie meer weerbaar en verstevigt haar positie in
een wereld die gekenmerkt wordt door strategische competitie
en complexe veiligheidsuitdagingen. Het kabinet zet hierbij onder
andere in op het vertalen van de economische macht die de
interne markt meebrengt, naar diplomatiek en geopolitiek
handelingsvermogen. Dit ziet zowel op het versterken van het
GBVB, waaronder het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB), als EU-interne instrumenten die de Unie
weerbaarder maken. Voorbeelden hiervan zijn de implementatie
van het Strategisch Kompas, waarmee de Europese defensiecapaciteiten en -samenwerking worden vergroot, nieuwe initiatieven
voor investeringen in de defensie-industrie, het EU anti-dwang
instrument waarmee de EU economische dwang door een derde
land tegen de EU of een lidstaat tegen kan gaan, en het vergroten
van de effectiviteit van economische sancties, bijvoorbeeld door
meer capaciteit binnen de EU te creëren om sanctie omzeiling
tegen te gaan. Ook zet het kabinet in op het vergroten van de
effectiviteit van de EU en het frequenter gebruiken van besluitvorming per gekwalificeerde meerderheid op het terrein van het
GBVB waar het gaat om sancties, mensenrechtenschendingen en
civiele missies. Tot slot steunt het kabinet de EU-inspanningen
om de samenwerking met en investeringen in derde landen te
versterken via bijvoorbeeld de EU Global Gateway. Al deze
initiatieven moeten leiden tot de versterking van het geopolitieke
handelingsvermogen van de Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2740

18