Railveiligheidsindicatoren 2011
De ontwikkeling van de voornaamste railveiligheidsindicatoren in 2011

Railveiligheidsindicatoren 2011
De ontwikkeling van de voornaamste
railveiligheidsindicatoren in 2011

Datum

1 juni 2012

Colofon

Inspectie Leefomgeving en Transport
ILT/Rail en Wegvervoer
Nieuw Uitleg 1, Den Haag
T 088 489 00 00
www.ilent.nl
@inspectielent

Versie

1 juni 2012

3

Inhoud
1. Inleiding—5
2. Ontwikkeling Railveiligheid over 2011—6
3. Letsels—7
3.1 Letsels bij reizigers—7
3.2 Letsels bij overweggebruikers—9
3.3 Letsels bij baanwerkers—11
3.4 Zelfdodingen op het spoor—12
4. Botsingen en ontsporingen—13
4.1 Aantal botsingen—13
4.2 Aantal ontsporingen—15
5. Europese veiligheidsindicatoren—16
Berekende NRV- en MWA-waarden—16

4

1. Inleiding

Jaarlijks bracht de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) voor de zomer de
Trendanalyse Rail uit, waarin aan de hand van de indicatoren uit de Kadernota’s
Railveiligheid trends, analyses en statistieken over incidenten en ongevallen op het
spoor in Nederland werden gepubliceerd. In 2010 verscheen de Derde Kadernota
met Europese veiligheidsinidicatoren.
De ILT brengt jaarlijks in september het Nationale railveiligheidsrapport uit aan de
Europese Railway Agency. Deze rapportage vloeit voort uit de taak van de ILT als
Nederlandse Veiligheidsautoriteit op railgebied. Dit jaarverslag geeft onder meer de
staat van veiligheid van het Nederlandse spoorwegsysteem weer op de Europese
veiligheidsindicatoren.
Tussen Trendanalyse en het jaarlijkse Nationale railveiligheidsrapport zitten veel
overlaps. Zo zijn beide publicaties gebaseerd op dezelfde Europese
veiligheidsindicatoren. Beide rapportages hebben wel hun eigen sterke punten. Zo
geeft het railveiligheidsrapport een volledig beeld van het hele spoorsysteem en
geeft de Trendanalyse trendmatige ontwikkelingen weer. Besloten is beide
rapportages te combineren tot één nationaal jaarverslag met behoud van de
voordelen van beide rapporten. Dit nieuwe nationaal jaarverslag zal verschijnen in
september. Om een eerste beeld te geven over de ontwikkeling van de
spoorveiligheid in het afgelopen jaar verschijnt in mei in combinatie met de
jaarlijkse STS rapportage een rapportage over de voornaamste indicatoren (letsels,
botsingen en ontsporingen). Het eerste exemplaar van deze rapportage treft u
hierbij aan.
Naast de genoemde indicatoren wordt ook de (meerjarige) ontwikkeling
gepresenteerd van het voortschrijdend gemiddelde van de veiligheidsdoelstellingen
(Moving Weighted Average = MWA) per risicodrager getoetst aan een doelstelling
(National Reference Value = NRV). Op basis van een beslissingsdiagram wordt
bepaald of sprake is van een aanvaardbare veiligheidsprestatie of niet. De prestatie
wordt in de tabellen aangegeven door een kleur (zie de tabel hieronder voor de
kleurverklaring). Deze Europese systematiek wordt ook toegepast in de Derde
Kadernota Railveiligheid. Niet voor iedere indicator bestaat een NRV. De tabel met
de ontwikkeling van de MWA’s wordt dan ook alleen getoond daar waar een NRV
aanwezig is.
Behalve van de NRV en van de MWA wordt gebruik gemaakt van het begrip FWSI
(Fatalities and Weighted Serious Injuries) om niet-letaal letsel te kunnen wegen. De
FWSI waarde wordt bepaald door: aantal doden + (0,1 x het aantal
zwaargewonden).
Tabel Veiligheidsprestatie
Kleur

Veiligheidsprestatie
cf. 2009/460/EC, aanhangsel 2
Aanvaardbaar
Mogelijke achteruitgang
Waarschijnlijke achteruitgang
5

2. Ontwikkeling Railveiligheid over 2011

Deze rapportage beperkt zich tot de gegevens over en de trends tot en met 2011.
Een vergelijking van meerjarentrends is niet goed mogelijk door onder andere
gewijzigde definities. Dit gold al voor de Trendanalyse 2010. Om toch een indicatie
te geven wordt daar waar dit het geval is, een vergelijking tussen 2009, 2010 en
2011 getrokken.
De algehele veiligheidsprestatie over 2011 was aanvaardbaar. De railveiligheid in
Nederland vertoonde in 2011 een wisselend beeld voor wat betreft letsel. Sinds
2007 zijn geen dodelijke slachtoffers onder baanwerkers gevallen, maar helaas
vielen er in 2011 wel twee zwaargewonden tegen één in 2010 en geen in 2009. Er is
sprake van een dalend aantal letsels onder overweggebruikers. Ook het aantal
doden onder overweggebruikers ten gevolge van een treinongeval daalde. Er is wel
sprake van een stijging van het aantal lichtgewonden onder reizigers. Ook het
aantal suïciden neemt toe.
Het aantal ontsporingen en botsingen tussen treinen bleef ook in 2011 laag, in
overeenstemming met het beeld van de laatste jaren.

6

3. Letsels

3.1 Letsels bij reizigers
De Europese definitie van het begrip ‘reiziger’ luidt:
‘Iemand die een reis per spoor maakt, met uitzondering van treinpersoneel.
Voor ongevalstatistieken worden reizigers die proberen in of van een bewegende trein te stappen, meegeteld.’
Dit houdt in dat personen die letsel ondervinden op perrons of op weg van en naar
perrons volgens bovenstaande definitie gerekend worden tot de groep ‘anderen’ en
niet tot ‘reizigers’, zoals tot 2010 het geval was. Hierdoor zijn uitspraken over
trendmatige ontwikkelingen vooralsnog niet mogelijk. Voor ‘anderen’ zie tekst en
grafiek onder hoofdstuk 5.
Doelstelling
Volgens de Derde Kadernota streeft Nederland naar permanente verbetering van het
veiligheidsrisico voor treinreizigers.
Resultaat
De berekening van de referentiewaarden (NRV) en de meerjarige gemiddelden
(MWA) laten zien dat de doelstelling voor permanente verbetering werd gehaald. Er
is sprake van een aanvaardbare veiligheidsprestatie.
Het jaar 2011
In 2011 kwam geen enkele reiziger om het leven. Eén reiziger raakte door een
ongeval zwaargewond. Er werden 193 lichtgewonden geregistreerd, waarbij
aangetekend dat niet iedere lichte verwonding wordt gemeld. Voor het jaar 2010
waren deze cijfers respectievelijk 0, 5 en 145; voor 2009 0, 4 en 199.
In 2009 is gestart met het ontlenen van gegevens over gewonde reizigers aan de
databases van ProRail en NS. Daardoor zijn meer reizigersongevallen gemeld dan in
voorgaande jaren. Het betreft echter veelal kleine incidenten.
Beoordelingsjaar
2011

Nr.

Risicodrager

1.1

Reiziger

1.2

Reiziger

Omschrijving indicator

FWSI onder reizigers / jaar / mld
reizigertreinkm’s
FWSI onder reizigers / jaar / mld
reizigerkm’s

Indicat
or
bereke
nd

NRV

MWA

0,00

3,43

3,04

0,00

0,03

0,02

7

Fig. 1: Aantal reizigers gewond

250
200
150
100
50
0
2002

2003

2004

2005

2006

Aantal reizigers licht gewond

2007

2008

2009

2010

2011

Aantal reizigers zwaar gewond

Fig. 2: Aantal reizigers gedood

3

2

1

0
2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

reizigers gedood

8

3.2 Letsels bij overweggebruikers
De Europese definitie van een overweggebruiker luidt:
‘Iedereen die te voet of met een vervoermiddel van een spoorwegovergang
gebruik maakt om de sporen over te steken.’

Doelstelling
De Derde Kadernota heeft als doelstelling de veiligheid van overweggebruikers
permanent te verbeteren.
Resultaat
De berekende referentiewaarden (NRV) en meerjarige gemiddelden (MWA) laten
beide een positieve ontwikkeling zien. De doelstelling van permanente verbetering
werd behaald. Daarbij is sprake van een aanvaardbare veiligheidsprestatie.
Het jaar 2011
In 2011 zijn negen overweggebruikers om het leven gekomen. In totaal twaalf
mensen raakten gewond, van wie er drie ernstige verwondingen opliepen.
Ongevallen op overwegen waarbij sprake was van (een poging tot) zelfdoding, zijn
niet in de analyse betrokken. Ze zijn opgenomen bij het onderwerp suïcide.
Over de laatste vijf jaar is het totaal aantal dodelijke slachtoffers van 19 (2007)
gedaald tot negen doden in 2011.
Onderdeel van de berekening van de FWSI is het aantal spoorwegovergangen. Dit
daalt gestaag. Het aantal beveiligde overgangen daalde over de laatste vijf jaar van
2066 in 2007 naar 1928 in 2011. Het aantal onbeveiligde overgangen daalde van
654 in 2007 naar 628 in 2011.

Beoordelingsjaar 2011

Nr.

Risicodrager

Omschrijving indicator

3.1

Overweggebrui
ker

3.2

Overweggebrui
ker

FWSI onder
overweggebruikers / jaar / mld
treinkm's
FWSI onder
overweggebruikers / jaar /
((treinkm’s*aantal
overwegen)/ lijnkm’s)

Indicat
or
bereke
nd

NRV

MWA

76,51

106,92

85,79

87,36

117,02

94,79

9

Fig. 3: Aantal overweggebruikers gedood bij een treinongeval

30
25
20
15
10
5
0
2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Aantal overweggebruikers gedood bij treinongeval

Fig. 4: Ontwikkeling aantallen beveiligde en onbeveiligde spoorwegovergangen

2500

2000

1500

1000

500

0
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
beveiligde spoorwegovergangen

onbeveiligde spoorwegovergangen

10

3.3 Letsels bij baanwerkers
Doelstelling
De Derde Kadernota heeft als doelstelling permanente verbetering voor wat betreft
het terugdringen van het aantal aanrijdingen van baanwerkers. Er is geen separate
NRV voor baanwerkers.
Het jaar 2011
De doelstelling voor 2011 werd niet bereikt, er is sprake van twee zwaargewonden1
ten opzichte van één in 20102 en 0 in 2009. Sinds 2007 zijn er geen dodelijke
slachtoffers onder baanwerkers gevallen.
Fig. 5: Letsels onder baanwerkers

14
12
10
8
6
4
2
0
2002

2003

2004

2005

2006

Aantal baanwerkers gewond

2007

2008

2009

2010

2011

Aantal baanwerkers gedood

1

Beide gewonden werden in eerste instantie als licht gewond geclassificeerd, maar op basis van nieuwe informatie
geherclassificeerd (naar zwaar gewond.
2
In Trendanalyse 2010 werd deze gewonde abusievelijk genoemd als lichtgewond.

11

3.4 Aantal zelfdodingen op het spoor
De Europese definitie van zelfdoding luidt:
‘Daad van opzettelijke zelfverwonding die de dood tot gevolg heeft, zoals
door de bevoegde nationale instantie geregistreerd en gekwalificeerd.’
De politie is de nationale instantie die bevoegd is om suïcide te kwalificeren. De
Inspectie Leefomgeving en Transport is de bevoegde nationale veiligheidsautoriteit
om zelfdodingen op het spoor te registreren.
Doelstelling
De Derde Kadernota hanteert als doelstelling het aantal zelfdodingen zo laag
mogelijk te houden (oftewel ALARP, ‘As low as reasonably practicable’). Er is geen
NRV voor suïciden.
De nationale doelstelling ALARP wordt bepaald op basis van de genomen
maatregelen van de afgelopen jaren. ProRail onderzoekt aanvullende maatregelen
op praktische uitvoerbaarheid.
Het jaar 2011
Het aantal suïciden (215) is gestegen ten opzichte van 2010 (201). Over de laatste
vijf jaar is een stijging van het aantal te zien (2011: 215; 2007: 193). Dit is
weergegeven in figuur 6.

Fig. 6: Aantal spoorsuïciden

250
200
150
100
50
0
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
Aantal suïciden

12

4. Botsingen en ontsporingen

4.1 Aantal botsingen
De Europese definitie van treinbotsingen (inclusief botsingen met obstakels binnen
het profiel van vrije ruimte) luidt:
‘Een frontale botsing, een kop-staartbotsing of een zijlingse botsing tussen een deel
van een trein en een deel van een andere trein, of met:
1) rollend materieel dat wordt gerangeerd;
2) vaste of tijdelijk op of nabij de rails aanwezige voorwerpen (behalve op
spoorwegovergangen, indien zij door een overstekend voertuig of een gebruiker zijn verloren).’
Doelstelling
De Derde Kadernota heeft als doelstelling ‘permanent verbeteren’. Er is geen NRV
voor botsingen.
Het jaar 2011
In 2011 deden zich in totaal 42 botsingen voor volgens de Europese definitie.
Daarbij vielen geen doden, geen zwaargewonden en drie lichtgewonden.
Vier botsingen vielen conform de Europese definitie in de categorie ‘ernstig ongeval’.
Ze vonden plaats in Zevenaar, de Betuweroute-Kijfhoek, AmsterdamWatergraafsmeer en Zutphen. In 2010 was dit aantal vijf.
De categorie ‘overig materieel’ wordt pas sinds 2010 als aparte categorie gevolgd.
Er deed zich één botsing tussen reizigerstreinen voor. In 2009 en 2010 kwam dit
niet voor. Botsingen tussen goederentreinen doen zich incidenteel voor. Dat geldt
ook voor botsingen tussen reiziger- en goederentreinen.

13

Fig. 7: Aantal botsingen tussen treinen

8
7
6
5
4
3
2
1
0
2002

2003

Voorwerpen

2004

2005

Overig materieel

2006

2007

2008

Botsing Goederentreinen

2009

2010

2011

Botsing Reizigertreinen

14

4.2 Aantal ontsporingen
De Europese definitie van ontsporingen luidt:
‘Alle gevallen waarin ten minste één wiel van een trein uit de rails loopt.’
Doelstelling
De Derde Kadernota heeft als doelstelling ‘permanent verbeteren’. Er is geen NRV
voor ontsporingen.
Het jaar 2011
In 2011 deden zich in totaal 39 ontsporingen voor die voldeden aan de Europese
definitie. 15 daarvan waren ontsporingen van goederentreinen en 16 ontsporingen
van rangeerdelen op emplacementen en 8 werkvoertuigen. Er is geen letsel als
gevolg van de ontsporingen ontstaan.
Van deze 39 ontsporingen voldoen drie ontsporingen ook aan de Europese definitie
van een ernstig ongeval. Twee daarvan vallen ook in de categorie ‘overige
incidenten’ (dit betreft Kijfhoek en Lage Zwaluwe; de derde was Oldenzaal).
Het aantal ontsporingen is gelijk aan dat van 2010 en 2009.
Fig. 8: Aantal ontsporingen van treinen

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

Ontspoorde Reiziger- en Goederentrein

Ontspoorde Reizigertrein

Ontspoorde Goederentrein

Ontspoord overig materieel

2011

15

5. Europese veiligheidsindicatoren

De tabel met berekende NRV- en MWA-waarden geeft een overzicht van de
ontwikkeling van de Europese veiligheidsindicatoren. De ontwikkeling van de overall
indicator is aanvaardbaar, evenals alle individuele indicatoren, met uitzondering van
die rond ‘Onbevoegden’ en ‘Anderen’. De toelichting op deze beide categorieën treft
u hieronder aan.
Toelichting Onbevoegden:
Dit betreft alle personen die zich op spoorwegterreinen bevinden, terwijl dat
verboden is, met uitzondering van gebruikers van een spoorwegovergang. Het
voortschrijdend gemiddelde voor deze categorie geeft aan dat sprake lijkt van een
lichte vooruitgang van de veiligheidsprestatie.
Toelichting Anderen:
Dit betreft alle personen die niet onder de categorieën ‘Reizigers’, ‘Werknemers’
(met inbegrip van personeel van aannemers), ‘Gebruikers van spoorwegovergangen’
of ‘Onbevoegden’ vallen. De ontwikkeling van het voortschrijdend gemiddelde geeft
een waarschijnlijke achteruitgang van de veiligheidsprestatie aan.
Het jaar 2011
Het absolute aantal doden in de categorie ‘Anderen’ bedroeg in 2011 drie personen
en het aantal zwaargewonden bedroeg negen personen, respectievelijk twee en één
in 2010. De wijziging van de definitie in 2010 zorgde voor een optisch minder
stabiele situatie sinds 2010. Met ingang van dat jaar werden de perrongewonden
volgens de Europese definitie onder de categorie reizigers gerekend.

Berekende NRV- en MWA-waarden

Nr.

Risicodrager

1.1

Reiziger

1.2

Reiziger

2

Personeel

3.1

Overweggebruiker

3.2

Overweggebruiker

Omschrijving indicator

FWSI onder reizigers / jaar /
mld reizigertreinkm’s
FWSI onder reizigers / jaar /
mld reizigerkm’s
FWSI onder spoorpersoneel /
jaar / mld treinkm’s

Beoordelingsjaar 2011

2010

Indicator
berekend
0,00

NRV
3,43

MWA
2011
3,04

MWA
2010
3.42

0,00

0,03

0,02

0.03

0,67

1,27

1,15

1.22

106,92

85,79

105.84

117,02

94,79

115.32

76,51
FWSI onder
overweggebruikers / jaar / mld
treinkm's
87,36
FWSI onder
overweggebruikers / jaar /
((treinkm’s*aantal
overwegen)/ lijnkm’s)

16

4

5
6

Anderen

FWSI onder onbevoegden op
het spoor / jaar / mld
treinkm’s
Onbevoeg- FWSI onder “anderen
den
(derden)” / jaar / mld treinkm’
Overall
Totaal FWSI / jaar / mlrd
treinkm’s

26,27

2,38

8,72

2,38

6,74

4,09

4,22

4,09

110,47

120,90

98,85

119,83

17

Dit is een uitgave van de

Inspectie Leefomgeving en Transport
Postbus 16191| 2500 bd Den Haag
www.ilent.nl | Twitter:: @inspectieLenT
Juni 2012 | v56-611230