Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 A

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Infrastructuurfonds voor het jaar 2013

Nr. 44

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 21 januari 2013
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu heeft op 11 december
2012 overleg gevoerd met minister Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus van Infrastructuur en Milieu en staatssecretaris Mansveld
van Infrastructuur en Milieu over MIRT.
(De volledige agenda is opgenomen aan het einde van het
verslag.)
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Paulus Jansen
De griffier van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Sneep

kst-33400-A-44
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

1

Voorzitter: Jansen
Griffier: Israel
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Bashir, Dik-Faber, Elias,
Jansen, Klein, Kuiken, Ouwehand, en Van Veldhoven,
en minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus van Infrastructuur en
Milieu en staatssecretaris Mansveld van Infrastructuur en Milieu, die
vergezeld zijn van enkele ambtenaren van hun ministerie.
Aanvang 17.00 uur
De voorzitter: Ik open dit algemeen overleg. Ik heet de minister, de
staatssecretaris, hun medewerkers en de belangstellenden op de tribune
welkom. Ik stel voor om uit te gaan van een spreektijd van acht minuten
en twee interrupties.
De heer Klein (50PLUS): Voorzitter. Ik spreek over twee onderwerpen. De
uitwerking van het MIRT krijgen komt nog in het notaoverleg aan de orde,
dus daarop hoeven wij nu niet te veel in te gaan. Het eerste onderwerp is
de brief van 14 november jl. over het wegaanpassingsbesluit voor de
afslag Hoevelaken op de A1 in het kader van het aanpassingsbesluit voor
de A28. Het gaat met name om de afsluiting van de afslag Hoevelaken
vanuit de richtingen Zwolle en Amsterdam. Dit is toch wel een heel
merkwaardige zaak. Ten opzichte van de oude cijfers zou de verkeersintensiteit met 57% toenemen waardoor het ineens noodzaak is om de afslag
Hoevelaken vanaf de A1 te sluiten. Waarop baseert de minister op dat de
verbindingsboog van de A28 naar de A1 van één baan een dubbele baan
wordt en dat de afslag vanuit Amsterdam moet komen te vervallen? Zijn
er geen betere alternatieven om ervoor te zorgen dat de verkeersveiligheid niet in gevaar wordt gebracht? De verkeersveiligheid wordt als
argument gebruikt omdat er een weefsituatie ontstaat, terwijl je feitelijk
overweegt om de scenario’s die ook veilig zijn, af te wijzen. De minister
geeft aan dat de afslag nu wordt afgesloten en afgesloten blijft tijdens de
reconstructie van het verkeersknooppunt Hoevelaken, die zeven jaar
duurt. Is het niet veel logischer om de afslag open te houden en te
bekijken of je tijdelijk iets moet veranderen als de reconstructie begint?
Het belangrijkste punt is dat het onderliggend wegennet niet extra belast
gaat worden door verkeer dat via Vathorst, De Wieken, Amersfoort of
Nijkerk rijdt. De 50PLUS-fractie vindt kortom de brief van 14 november
2012 merkwaardig. Deze is in strijd met eerdere gebeurtenissen en met
wat in de nota van antwoord staat over de vervolgacties. Wij verzoeken de
minister dringend om te onderzoeken of het niet beter is om de afslag
Hoevelaken vanaf de A1 voor de richtingen Amsterdam en Zwolle open te
houden.
Mijn tweede opmerking gaat over de Blankenburgtunnel. Die zal vandaag
ongetwijfeld aan de orde komen. Wij hebben er deze middag een petitie
over gekregen. In het regeerakkoord staat nadrukkelijk dat een infrastructureel project moet worden uitgevoerd als er een gunstige verhouding is
tussen maatschappelijke baten en kosten. In deze casus kun je je afvragen
of aantasting van natuur, recreatie en leefbaarheid versus 1 miljard euro
voor de uitgaven voor de aanleg van de Blankenburgtunnel een gunstige
verhouding is. Wellicht is het mogelijk om natuur, recreatie en
leefbaarheid te sparen door de tunnel wel aan te leggen. Zoals het zich
echter nu laat aanzien, zeker gelet op de reacties vanuit Midden-Delfland
en Natuurmonumenten, hoeft de aanleg niet plaats te vinden omdat er
geen gunstige maatschappelijke baten- en kostenverhouding is.
De heer Bashir (SP): Voorzitter. Wij zijn bijna halverwege december en
dan houdt de Tweede Kamer traditioneel het debat over het Meerjarenpro-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

2

gramma Infrastructuur, Ruimte en Transport. Ik ben blij dat wij hier zitten,
want dat leek even niet te gebeuren. Door de extra bezuinigingen op
infrastructuur was het onduidelijk welke projecten geschrapt zouden
worden. Het voorstel was dan ook om dit debat niet te houden, maar de
Kamer kan natuurlijk zelf richtingen aangeven in dit debat. Zij kan zeggen
welke projecten wel of niet geschrapt moeten worden. Daarom lijkt het
mij goed dat wij hier zitten.
Er gaat veel bezuinigd worden. Dat er bezuinigd moet worden begrijpt
iedereen en dat daarbij de infrastructuur niet wordt ontzien is heel logisch.
Ook de SP bezuinigde in haar verkiezingsprogramma flink, zeg maar
gerust fors, op infrastructuur. Wij deden dat echter niet voor het spoor en
de binnenvaart. Daarin investeerden wij juist. Wij zijn verbolgen over de
bezuinigingen die het kabinet voorstelt en over het feit dat de minister op
voorhand zegt dat zij alle projecten tegen het licht gaat houden, behalve
de Blankenburgtunnel en het verbeteren van de A27 bij Utrecht. De
minister verschuilt zich achter het regeerakkoord. Toen echter het
regeerakkoord werd getekend, was de extra bezuiniging van 250 miljoen
euro helemaal niet bekend. Is bij de onderhandelingen over de bezuiniging van 250 miljoen euro op infrastructuur expliciet afgesproken de
Blankenburgtunnel en de verbreding van de A27 bij Utrecht te ontzien?
Dat lijkt mij niet logisch. De extra bezuiniging was een aanpassing van het
regeerakkoord en het lijkt mij eerlijk en logisch dat alle projecten tegen het
licht worden gehouden om te bekijken welke geschrapt kunnen worden,
dus ook de Blankenburgtunnel en het verbreden van de A27 bij Utrecht.
Graag een reactie van de minister.
Volgens de SP-fractie kun je de bezuinigingen makkelijk opvangen door
een paar grote projecten te schrappen. Bij schrappen denken wij aan de
Blankenburgtunnel, het verbreden van de A27, maar ook aan het
doortrekken van de A15. Naast het argument dat de bezuiniging hiermee
gemakkelijk ingevuld is, is er inhoudelijk ook veel te zeggen voor het
schrappen van bijvoorbeeld de Blankenburgtunnel. De vraag is namelijk
of dit project wel zo rendabel is. Het College van Rijksadviseurs maar ook
de ANWB zeggen dat het alternatief, de Oranjetunnel, een veel robuustere
oplossing voor de verkeersproblemen is. 1 miljard euro uitgeven aan een
tunnel in tijden van extra bezuinigingen, waarvan nut en noodzaak niet is
aangetoond, lijkt ons een besluit waarmee de minister zich belachelijk
maakt. Kan de minister ingaan op de groeicijfers die worden gehanteerd?
Zijn deze cijfers nog opportuun nu wij een trend zien van afnemend
verkeer en minder autobezit bij jongeren? Kan de minister ingaan op de
Mobiliteitsbalans 2012 van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid
(KiM) waaruit blijkt dat de verkeersgroei sinds 2005 stagneert?
Ik merk op dat in het regeerakkoord een feitelijke onjuistheid staat. Er
staat dat ook in de afgelopen jaren de mobiliteit is gegroeid ondanks de
economische crisis. Dit klopt gewoon niet. In de Mobiliteitsbalans 2012
staat heel duidelijk dat de verkeersgroei al sinds 2005 stagneert. Is de
minister bereid om deze feitelijke onjuistheid in het regeerakkoord te
corrigeren?
Ik hoop oprecht dat de minister vandaag het lef heeft om de Blankenburgtunnel ter discussie te stellen. Zij zou zich daarmee mateloos populair
maken bij de vele mensen die terecht zeggen dat zij geen dure tunnel
willen die de leefomgeving aantast en waarvan het nut onduidelijk is. Ik
ben ook erg benieuwd of de PvdA-fractie de Blankenburgtunnel voor
zoete koek gaat slikken. Het is toch ondenkbaar dat mevrouw Kuiken, die
een paar maanden geleden nog vond dat investeren in de Blankenburgtunnel weggegooid geld was en vervolgens haar hand in klei drukte om
zich daarmee «kleihard» uit te spreken tegen de Blankenburgtunnel, nu
ermee akkoord gaat dat de Blankenburgtunnel niet eens ter discussie mag
worden gesteld. Mocht mevrouw Kuiken het zich niet meer herinneren,
dan heb ik deze foto voor haar meegenomen. Ik heb er niet op bespaard
en hem extra groot laten afdrukken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

3

De voorzitter: Ik geef toe dat het een mooie foto is, maar dit schijnt
volgens het Reglement van Orde niet te mogen. Wilt u uw betoog
vervolgen?
De heer Bashir (SP): Ik wilde de foto eigenlijk overhandigen aan mevrouw
Kuiken, maar dat doe ik niet zolang de Blankenburgtunnel niet geschrapt
is. Tot dat moment neem ik deze foto overal mee naartoe, ook naar de
volgende debatten. Ik zal hem niet laten zien, maar netjes neerzetten.
Mocht mevrouw Kuiken zich toch aan haar woord houden, dan mag zij
deze foto hebben en hem een mooie plek geven op haar kamer.
De SP-fractie heeft nooit staan juichen over het doortrekken van de A15,
vooral omdat er voor een brug over het Pannerdensch Kanaal is gekozen.
Dit project bezorgt omwonenden slapeloze nachten. Ik begrijp dat er geen
Kamermeerderheid tegen het doortrekken van de A15 is, maar ik vraag de
minister toch te kiezen voor een open aanbesteding zodat een tunnel ook
een kans krijgt. Nu lijkt het net of de minister alles op alles zet om de brug
te krijgen, ook als een tunnel kostentechnisch mogelijk zou zijn. Een
tunnel is waarschijnlijk goedkoper; er hoeven minder kabels verlegd te
worden en er hoeft geen hoog viaduct over de Betuweroute te komen.
Daarbij zullen er op termijn lagere kosten zijn voor het onderhoud. Wat is
er op tegen om voor een open aanbesteding te kiezen? Graag een reactie.
Voor de A9 zijn ook plannen voor een tunnel. De SP-fractie vindt dat in dit
geval een goed plan waarmee overlast en fijnstof voor de omwonenden
worden beperkt. Wordt er ook een filtersysteem in de plannen meegenomen? Anders komt alle troep bij de tunnelmonden naar buiten en zijn
de mensen in de omgeving de klos. Graag een reactie.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Voorzitter. Bij de begrotingsbehandeling
van Infrastructuur en Milieu drie weken geleden ging het natuurlijk over
bezuinigen, bezuinigen en bezuinigen. Wat D66 betreft staat dan één
vraag voorop: hoe verdelen wij die beperkte middelen zo slim mogelijk?
Helaas is er geen brief gekomen met een heldere knip, zoals was
toegezegd tijdens de begrotingsbehandeling. Mijn fractie beschouwt dit
AO dan ook als een voortgangsgesprek. Dat is prima, maar laat het helder
zijn: wij beslissen nu niet om wel of niet geld uit te geven, maar wij zorgen
ervoor dat er geen onnodige vertraging van lopende trajecten ontstaat.
De bodem van de schatkist raakt in zicht, maar ook de mobiliteitsgroei
vlakt af. Dat betekent dat wij ons geld zo slim mogelijk moeten inzetten,
namelijk daar waar het de meeste problemen oplost. Daarbij denk ik niet
alleen aan infrastructuur, maar ook aan veiligheid en milieu. Hierop zou
door middel van MKBA’s moeten worden toegezien, maar in de praktijk
levert dat vaak geen brede vergelijkingsmogelijkheid op tussen bijvoorbeeld ov en investeringen in wegen. Ook wordt behoud van natuur niet
aan het lijstje toegevoegd. Herkent de minister deze beperkingen en is zij
bereid om dit instrument kritisch onder de loep te nemen en te bekijken of
het kan worden aangevuld zodat kan worden gekomen tot een reële
afweging?
Als het geld schaars is, ligt het voor de hand om no-regretmaatregelen te
nemen en pas over te gaan naar een dure structurele aanpak wanneer
andere opties ontbreken. Voor mijn fractie is een goede inpassing een
sine qua non voor elk project. Is de minister dat met mij eens?
In de stukken zie ik een aantal tegen- en meevallers, maar ook budget dat
binnen een regio van het ene naar het andere project wordt doorgeschoven. Kan dat? Wat is het saldo van de mee- en tegenvallers voor het
Rijk? In 2014 worden maatregelen van Beter Benutten gerealiseerd. Blijft
de minister inventariseren of er nieuwe ideeën zijn of is dat loket dan
eigenlijk gesloten? Over de N59 wordt bijvoorbeeld gemeld dat er veel
stoplichten staan en dat die beter benut kunnen worden. Ten aanzien van
de Green Deal Fiets kijkt mijn fractie uit naar concrete resultaten. Ten
aanzien van de geelblauwe muur die in sommige gemeenten zal ontstaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

4

door het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) vraag ik de
staatssecretaris of er voor het PHS en de inzet van het Programma
Spoorse Doorsnijdingen voldoende oplossingen zijn gevonden. Ik hoor
graag van de staatssecretaris wanneer zij de startbeslissing voor een
verkenning van een duurzame oplossing voor het PHS in Vught met Vught
zal ondertekenen, zoals was toegezegd, en welk tijdpad zij daarna voor
ogen heeft.
Met het geld dat vrijkomt door het vervallen van op- en afritten voor de
A59, zou een project van vele partijen van de grond kunnen komen. Dit
speelt al lang. Kunnen zij rekenen op dat niet al te grote bedrag? In
Dordrecht vormt het vervoer van gevaarlijke stoffen nog altijd een
probleem. Hierover is al eens gesproken in het AO over externe veiligheid.
Welke gedachte ontwikkelt de minister om niet alleen op korte maar ook
op langere termijn de knelpunten aan te pakken? Ik realiseer mij dat dit nu
misschien onder de staatssecretaris valt.
Hoe zien de minister en de staatssecretaris Food Valley? Welke fysieke
ruimtelijke maatregelen overweegt de minister om de concurrentiekracht
te versterken? In Zevenaar en Lansingerland zijn veel problemen door
trillingen. Dit geldt ook voor andere plaatsen. In de SWUNG-wetgeving
staat een haakje om dit probleem aan te pakken. Wanneer horen wij daar
meer over? Voorziet de minister regelgeving voor de trillingen? Ik sluit mij
wat betreft de A15 kortheidshalve aan bij de oproep van de SP om de weg
van de open aanbesteding niet af te sluiten. Als wij gaan voor innovatie
lijkt mij dat het minste wat wij kunnen doen. In juli jl. is de motieVerhoeven aangenomen om burgerinitiatieven een eerlijker kans te geven.
Kan de minister aangeven hoe het staat met de uitvoering van deze
motie?
Na al deze belangrijke maar korte punten het pièce de resistance: de A27
bij Amelisweerd en de Blankenburgtunnel. Mijn fractie is er nog niet van
overtuigd dat het nodig is om nu te investeren in 2x7 rijstroken. Wij zijn
daarom blij met het aanvullend onderzoek dat de minister heeft aangekondigd. Ik heb een aantal vragen die ik al eerder heb gesteld op een rij
gezet. Ik overhandig de vragen aan de minister zodat zij kan beoordelen of
zij daarop in kan gaan.
De voorzitter: Het is wel gebruikelijk dat u eventuele vragen gewoon
stelt.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik zal ze ook stellen.
Het gaat mijn fractie niet alleen om het nog een keertje laten doorrekenen
van een en ander, maar ook om een doorrekening inclusief kostenplaatje
van de varianten met de one lane bypass, de 2x6 bij een alternatieve
snelheid binnen de bak – op de ring mag men 100 km/u, dus ook bij
90 km/u of 80 km/u – en het opstellen van een lijstje
no-regretinvesteringen waarmee doorstroming op de ring Utrecht bij
Amelisweerd voor de komende periode wordt verbeterd zonder een
verbreding op termijn uit te sluiten of vast te leggen. Voor alle varianten
geldt de evenwichtssituatie, dat wij rekening houden met het fenomeen
dat asfalt auto’s aantrekt. Dan zou je ook voor alle varianten minimaal het
GE- en RC-scenario moeten uitrekenen. Het PBL adviseert zelfs om alle
scenario’s uit te rekenen, maar laten wij het in ieder geval voor deze twee
doen. Voor alle varianten geldt ook: onderzoek voor de verschillende
varianten de mogelijke win-winrelaties met de lopende MIRT-studie Regio
Utrecht en de mate waarin ze aansluiten bij de visie Utrecht Aantrekkelijk
en Bereikbaar 2030. Wij moeten de beslissing over de ring niet onafhankelijk nemen van de verdere gedachteontwikkeling in de regio zelf. Het
gaat mijn fractie niet alleen om de berekening van de afwijking van de
NoMo-norm, maar ook om het aantal voertuigverliesuren op zowel het
hoofd- als het onderliggende wegennet en de totale uitkomst van de
MKBA, inclusief natuur en eventuele effecten op luchtkwaliteit en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

5

geluidshinder. Dit geeft samen met de concrete kosten een goed beeld
van de maatschappelijke winst per geïnvesteerde euro op dit traject. Ik
vraag de staatssecretaris of deze kosten nader gespecificeerd en vergeleken kunnen worden op basis van de methodologie De prijs van een reis.
Ik wil de minister vragen om een poging te doen om het risico van het
doorboren van de folie te kwantificeren en de MKBA waarover zij sprak
tijdens de begrotingsbehandeling nogmaals aan de Kamer te zenden.
Mijn fractie begrijpt heel goed dat er behoefte is om de mainport
Rotterdam, een belangrijk economisch hart van ons land, beter te
ontsluiten. De Blankenburgtunnel is echter niet het ei van Columbus. Het
verkeer moet goed worden afgehandeld om filedruk te verminderen, maar
wij moeten het gebied dat kwetsbaar is qua groen en recreatie ontzien. De
Oranjetunnel behaalt op al die facetten een beter resultaat. Een aantal
maanden geleden zei mevrouw Kuiken dat ook. Mijn fractie heeft, net als
de PvdA toen, gezien de afvlakking van de verkeersgroei twijfels over de
noodzaak en het nemen van een besluit op korte termijn. Is de Blankenburgtunnel dan echt hetgeen dat als allereerste met de allergrootste
prioriteit moet worden aangepakt? In de brief las ik dat als het tot de
Blankenburgtunnel komt, er 200 miljoen euro extra wordt vrijgemaakt
voor de inpassing – daar ben ik blij mee – en van tol wordt afgezien. Is de
PvdA bereid om samen met D66 ervoor te pleiten dat, als er toch een
besluit wordt genomen voor de Blankenburgtunnel, het extra geld in zijn
geheel wordt ingezet voor een betere inpassing? Wij zullen de plaats van
deze tunnel op de ranglijst van de minister, die nut en noodzaak van
investeringen tegenelkaar afweegt, dan ook kritisch bezien. En het
regeerakkoord? Ach, ik zou bijna zeggen: wat is daar nog niet aan herzien?
Als er meer projecten zijn dan er geld is, laten wij het dan slim besteden
en geen luchtkastelen bouwen. Kan de minister in de toegezegde brief
over criteria de Kamer glashelder informeren over de methodiek van
prioriteren? Alleen dan komen wij met elkaar tot een heldere afweging
van het beste maatschappelijke rendement. Is zij bereid daarbij ook
adoptieve planning een plaats te geven?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Voorzitter. Tijdens dit algemeen overleg doen
wij niet het gebruikelijke rondje Nederland waarin wij spreken over de
wegen, de vaarwegen en het spoor. Dat zal pas gebeuren in een latere
fase, als helder is hoe de 250 miljoen euro aan bezuinigingen neerslaan en
welke projecten wel en niet doorgaan of gefaseerd worden. Ik beperk mij
in dit overleg tot de bezuinigingen, de A27, de Blankenburgtunnel en het
knooppunt Hoevelaken.
250 miljoen euro is geen bedrag dat wij zomaar wegzetten. Dat betekent
dat wij heel kritisch moeten bekijken welke projecten wel door kunnen
gaan en welke niet. In een brief heeft de minister aangegeven welke
criteria daarbij leidend zijn en in die criteria kunnen wij ons vinden.
Belangrijk is wel dat bij het beoordelen van de MKBA zowel het
hogegroeiscenario als het lagegroeiscenario inzichtelijk zijn zodat een
keuze gemaakt kan worden op grond van de rentabiliteit van de projecten.
Beide zijn van belang om een oordeel te kunnen geven over het langetermijnperspectief.
In een vorig debat hebben wij gepleit voor een onafhankelijk onderzoek
naar de A27 om te toetsen of de 2x6-variant binnen de bak echt niet
mogelijk is. Ik denk dat iedereen aan tafel het erover eens is dat wij zo
goed mogelijk files willen oplossen. 2x6 heeft als voordeel dat je niet
buiten de bak hoeft te gaan en dat je 400 miljoen euro kunt besparen. Als
echter uit dat onderzoek blijkt dat een 2x6-variant niet rendabel en
haalbaar is, moeten wij kiezen voor een 2x7-variant. Ik breng het
klip-en-klaar zodat het voor iedereen helder is hoe wij hierin staan. De
minister schrijft dat zij aan de commissievoorzitter de opdracht heeft
meegegeven om met behulp van de bestaande verkeersmodellen te
onderzoeken of een 2x6-variant mogelijk is en ook de bypass lane, zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

6

D66 die aangeeft, mee te nemen. Kijk daarbij ook naar het lagegroeiscenario en of fasering mogelijk is. De commissie gaat met behulp van de
verkeersmodellen bekijken of de minister tot de juiste conclusie is
gekomen, of dit een andere conclusie moet zijn, dan wel of gegevens
ontbreken. Het is dus aan de commissie om een weging te maken van wat
tot dusver op tafel ligt. Het is voor mijn partij heel belangrijk dat het geen
afvinklijstje is, maar dat ook wordt gekeken naar de verkeersmodellen en
welke weging wij daaraan geven. Graag een reactie van de minister.
De heer Bashir (SP): Het zou heel erg jammer als de A27 bij Utrecht bij
Amelisweerd verbreed zou worden. De heer Elias heeft bij de begrotingsbehandeling duidelijk gemaakt dat de VVD dit onderwerp eigenlijk al
binnen heeft, want volgens hem wordt die A27 hoogstwaarschijnlijk
verbreed. Hoe serieus moeten wij dat onderzoek dan nemen?
Mevrouw Kuiken (PvdA): De heer Elias zegt dat hij ervan uitgaat dat de
onderzoeken die tot dusver door de minister zijn gedaan sluitend zijn en
dat daar maar één conclusie uit kan rollen: de 2x7. Ik ga er echter nog
steeds vanuit dat een 2x6-variant binnen de bak mogelijk is en dat
daarmee de files worden opgelost met als bonus dat er minder geld wordt
uitgegeven en natuur bespaard. De heer Elias zal bevestigen dat wij dat
onafhankelijke onderzoek afwachten. Het is niet voor niets onafhankelijk.
De commissie heeft de opdracht gekregen om te wegen wat tot dusver is
gevonden. Als er nieuwe feiten of gegevens boven tafel komen, moeten
die terug naar de Kamer die daarover een nieuw politiek oordeel zal
vellen. Ter aanvulling: de heer Elias mag natuurlijk gewoon denken dat
wat er tot nu toe ligt, dat klopt.
De heer Bashir (SP): Ik hoop dat wij geen onderzoek doen om een
onderzoek te doen. Dan houden wij onszelf bezig. Wat zijn dan de criteria
voor mevrouw Kuiken? Stel dat er uitkomt dat de 2x6 wel mogelijk, maar
de 2x7 iets beter is? Waarvoor kiest de PvdA dan?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Dit is een herhaling van zetten. Wij doen niet
aan als-danscenario’s maar aan onafhankelijk onderzoek. Daar ben ik blij
mee. Ik ben ook blij met de voorzitter en de commissie die dit gaat doen.
Op basis van het onderzoek kunnen wij een goede politieke weging
maken. Nogmaals, ik hoop dat een 2x6-variant mogelijk is. Niet alleen uit
principe maar omdat wij daarmee natuur kunnen sparen en bovendien
heel veel geld besparen. Wij moeten echter wel kijken naar de feiten en
die wacht ik rustig af.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Mijn fractie waardeert het heel erg dat
de PvdA achter het onafhankelijk onderzoek blijft staan. Ik neem aan dat,
als de uitkomst anders is dan de heer Elias verwacht, er de bereidheid is
om tot een andere conclusie te komen. Daarbij speelt wel de vraag welke
plaats dit project inneemt in de prioritering. Als blijkt dat bij het invullen
van de bezuinigingen er met 400 miljoen euro een heel klein beetje winst
gemaakt kan worden op de filedruk, maar dat wij met die 400 miljoen euro
ook heel veel andere problemen kunnen oplossen waardoor wij veel meer
winst maken, hoe is dan het afwegingskader van de PvdA?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Die politieke afweging moeten wij later maken.
De commissie toetst eerst wat er tot op heden is gevonden, geeft een
oordeel en geeft een richting aan voor de weging, en uiteindelijk komt dat
weer bij ons. Ik kan niet van tevoren zeggen wat daar uitkomt. Men kan de
vraag ook terugstellen. Als dat onderzoek aangeeft dat 2x7 echt nodig is,
is D66 dan bereid om te zeggen dat die variant er moet komen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

7

Mevrouw Van Veldenhoven (D66): Het wordt zo een interessant
spelletje. Voor mijn fractie – en het is winst dat dit ook voor de fractie van
mevrouw Kuiken geldt – is de uitkomst van het onderzoek medebepalend
voor de plaats van de ring van Utrecht op het prioriteitenlijstje. Als wij
beperkte middelen hebben, moeten wij het uitgeven waar ze het hardst
nodig zijn. De vraag hoeveel winst je kunt maken ten opzichte van 2x6 met
2x7 en een nieuwe bak, is medebepalend voor ons standpunt. Geldt dat
ook voor de PvdA? Ik hoorde mevrouw Kuiken net zeggen dat zij dit ziet
als een politieke afweging. Dat zie ik als een opening dat die politieke
afweging nog gemaakt gaat worden.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Het is duidelijk dat wij het fileknelpunt willen
oplossen. Wij doen dat met een 2x6- of met een 2x7-variant. Er moet wel
een oplossing gevonden worden. De commissie weegt het totaal af en op
basis daarvan moeten wij verder handelen. Dat is precies wat D66
aangeeft.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Moet de oplossing goudgerand zijn?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Goudgerand is een subjectief begrip. Dat zullen
wij echt af moeten wachten. Nogmaals, ik heb de minister gevraagd te
bevestigen wat ik hierover heb gezegd. Wij hechten erg aan dat onderzoek
omdat wij het nodig hebben om een goede afweging te maken. Het gaat
over grote belangen voor mensen die er wonen en om natuur en
recreatie. Daar moeten wij niet lichtzinnig mee omgaan.
Er zitten veel mensen in de zaal die een direct belang hebben bij de
Blankenburgtunnel omdat het gebied waar de Blankenburgtunnel
aangelegd wordt hun achtertuin is. Die zijn op dit moment niet blij met mij
omdat er in het regeerakkoord staat dat de Blankenburgtunnel er komt.
Dat is een gegeven. Het enige wat mij rest is de vraag hoe wij die
Blankenburgtunnel gaan inpassen. In de vorige periode zijn er aan het
CDA en de PVV toezeggingen gedaan. Een betrof de overkluizing en een
andere het wegnemen van de tol voor personenvervoer. Mijn partij staat
achter de overkluizing, die is heel belangrijk. Is er ruimte om het
wegnemen van de tol te heroverwegen en geld vrij te maken voor groen
en recreatie in het gebied? Ik denk dat dit kan helpen. Niet om de
boosheid hierover weg te nemen, maar wel om een landschap te
behouden dat rechtdoet aan de mensen in Vlaardingen, Maassluis en de
omgeving. Graag een reactie van de minister.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Het gaat natuurlijk niet alleen om mensen
die daar toevallig wonen. Er is een bredere taak voor het parlement en het
kabinet om ervoor te zorgen dat de leefomgeving van iedereen in orde
blijft. In het regeerakkoord staat dat projecten waarvan de kostenbatenanalyse gunstig is doorgaan, zoals de Blankenburgtunnel. Je kunt
het wel opschrijven in het regeerakkoord en suggereren dat er een
gunstige kosten-batenanalyse is, maar dat maakt het nog niet waar. Ik heb
de minister in het plenaire debat over de begroting gevraagd naar de
effecten op natuur en milieu en ik heb ook gevraagd of die zijn meegenomen. Dan blijkt het realistische scenario in de MKBA voor de Blankenburgtunnel helemaal niet positief. De PvdA is toch zeker wel bereid om in
ieder geval eerlijk naar die kosten en baten te kijken? Of is het ook
onderdeel van het regeerakkoord dat dat verboden is?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Ik zat niet aan de onderhandelingstafel, maar de
Blankenburgtunnel staat in het regeerakkoord. De Blankenbrugtunnel is
ook niet meegenomen in de extra bezuiniging van 250 miljoen euro en
wordt daarvan uitgesloten. De Blankenburgtunnel gaat dus door.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

8

Mevrouw Ouwehand (PvdD): De PvdA legt zich wel heel erg makkelijk
neer bij de trucjes van de VVD, want er ligt een opening in het regeerakkoord. In het regeerakkoord staat: als de kosten-batenanalysen gunstig
zijn, zoals bij de Blankenburgtunnel. Aan die conclusie kun je nieuwe
vragen verbinden. Die kans heeft de PvdA en die pakt zij niet.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Elke strohalm wordt terecht aangepakt, maar
die is er gewoon niet. De Blankenburgtunnel wordt aangelegd. Dat
hebben wij afgesproken in het regeerakkoord en ik kan het niet mooier
maken dan het is.
De heer Bashir (SP): Ik herinner mij dat mevrouw Kuiken tijdens de vorige
kabinetsperiode een debat voerde met de heer De Rouwe van het CDA.
Die had in het verkiezingsprogramma staan dat de Oranjetunnel er moest
komen, maar hij was voor de Blankenburgtunnel. De heer De Rouwe
wordt nu blijkbaar vervangen door mevrouw Kuiken. Hoe kijkt zij terug op
het moment dat zij haar hand in de klei drukte en daarmee de mensen die
in de zaal zitten beloofde dat zij zich hard ging maken voor de Oranjetunnel en niet voor de Blankenburgtunnel? Zou zij dat nog een keer doen?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Het wordt bijna een filosofische sessie. Als je
alles van tevoren wist, zou je nooit wat doen in het leven. Ik leg de heer
Bashir maar even uit, want hij heeft dat nog nooit meegemaakt, dat een
regeerakkoord bestaat uit het met elkaar maken van afspraken. Er zijn
afspraken waar je helemaal achter staat, afspraken waaraan je twijfelt en
afspraken waar je niet zo gelukkig mee bent. Ik laat in het midden waar dit
onder valt, maar zo werkt een regeerakkoord en dat is in dit geval ook
gebeurd.
De heer Bashir (SP): Mevrouw Kuiken geeft geen antwoord op de vraag
of zij nog een keer haar hand in de klei zou drukken. Uiteraard begrijp ik
dat je bij het vormen van een nieuwe regering concessies moet doen,
maar als ik de begroting van Infrastructuur en Milieu erop nasla, kan ik
eigenlijk niets vinden dat de PvdA heeft binnengehaald. Dat is een vraag
die blijft hangen. Mijn hoofdvraag was echter: zou mevrouw Kuiken nog
een keer haar hand in de klei drukken en zeggen dat zij tegen de Blankenburgtunnel is?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Dat zou ik zeker doen, want met die inzet zijn
wij de onderhandelingen ingegaan. Wij waren voorstander van de
Oranjetunnel. Die bleek om allerlei redenen niet haalbaar en er is
afgesproken om de Blankenbrugtunnel aan te leggen. Wij zijn altijd
overtuigd geweest van de noodzaak van een westelijke oeververbinding,
in tegenstelling tot de PvdD of GroenLinks die überhaupt geen tunnel
wilden.
De heer Bashir (SP): Dan weten wij wat een belofte waard is.
Mevrouw Kuiken (PvdA): De criteria voor de 250 miljoen euro zijn helder.
Nu moet met de regio het gesprek aangegaan worden over de invulling.
De Blankenburgtunnel komt er, of je het leuk vindt of niet. Het gaat nu
over de vraag hoe die ingepast gaat worden. Daarover krijg ik graag een
reactie van de minister.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Mevrouw Kuiken gaf aan mogelijkheden te zien door het heffen van tol. Daar kun je van alles van vinden,
maar het levert extra middelen op om te investeren in groen en recreatie
in de omgeving. Is het niet een veel beter idee om die mogelijke extra
middelen te investeren in een geboorde variant? De omgeving geeft aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

9

dat zij de Blankenburgtunnel helemaal niet ziet zitten, maar als het dan
toch moet, dan liever een geboorde variant.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Ook wij hebben de afgelopen weken heel
intensief gekeken naar de geboorde variant. Die blijkt echter technisch niet
mogelijk omdat je met een waterkering zit. Dat is ook wettelijk afgekaart.
Gelet op de veiligheid, die de ChristenUnie ook altijd ontzettend belangrijk
vindt, is het niet mogelijk. Ik heb het dan niet over het hellend vlak, want
ik denk dat daar wel een oplossing voor is. De plek en de waterkering
maken dat er volgens de wet niet geboord mag worden. Helaas, ik had het
ook graag op die manier gezien.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): De ChristenUnie heeft veiligheid
uiteraard hoog in het vaandel, maar ik denk dat ik over andere informatie
beschik dan mevrouw Kuiken. Volgens mij is het wel mogelijk. Wellicht
dat wij op een ander moment hier nader over kunnen debatteren.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Een van de eerste debatten die mevrouw
Dik-Faber en ik samen hebben gevoerd, ging over tunnelveiligheid. Juist
in de richtlijn over tunnelveiligheid is geregeld dat de geboorde variant
niet kan. Ik had het graag anders gezien, maar het is een gegeven.
De heer Klein (50PLUS): Ik begreep dat mevrouw Kuiken ook iets zou
zeggen over het knooppunt Hoevelaken/A28. Kan zij daar nog duidelijkheid over geven?
Mevrouw Kuiken (PvdA): Het niet werken met spreekteksten heeft als
nadeel dat je soms iets vergeet. Kan de minister mij helder uitleggen
waarom het knooppunt Hoevelaken überhaupt afgesloten moet worden?
De regio vraagt of het mogelijk is om de tweede baan voor de aansluiting
van de A28 op de A1 wel aan te leggen maar nog niet open te stellen,
zodat men ondertussen kan werken aan de reconstructie en er geen
veiligheidsproblemen optreden.
De heer Elias (VVD): Voorzitter. De Kamer heeft twee brieven van de
minister ontvangen. In haar brief van 4 december jl. gaat de minister in op
de extra bezuinigingen van 250 miljoen euro. Wij vinden het goed dat
zwart-op-wit staat dat die bezuiniging evenredig zal worden verdeeld over
de weg, het spoor en het water. Deze structurele bezuiniging en die uit het
Lenteakkoord betekenen dat er tot en met 2028 6,4 miljard euro minder in
het Infrastructuurfonds zit. Welke projecten geschrapt, gefaseerd of
versoberd gaan worden is volgens de minister op dit moment nog niet te
zeggen. Nog niet alle bestuurlijke overleggen, waarin het Rijk en de
regionale en lokale bestuurders afspraken maken over de infrastructurele
projecten, zijn gevoerd. Uiterlijk in maart 2013 wordt de Kamer geïnformeerd. In de brief van 7 december jl. meldt de minister mede namens de
staatssecretaris dat nu geen stappen worden gezet wat betreft de
definitieve besluitvorming over de projecten. Dat begrijpen wij, maar ik
zeg nadrukkelijk tegen al die mensen die ons volgen dat dit niet betekent
dat die projecten niet doorgaan. Er is daarover veel ongerustheid. Ze
staan nu stil en er wordt later over besloten. Dat wil ook niet zeggen dat ze
allemaal doorgaan, maar er is nog geen besluit genomen. Een uitzondering vormen de projecten die in 2013 in de realisatiefase zitten.
Voor de uitwerking van de bezuinigingsopgave geeft het kabinet een
aantal voorbeelden van criteria die de minister gaat hanteren, zoals
prioriteiten uit het regeerakkoord, bijdrage van projecten aan de
robuustheid van het wegen- en spoornet, economisch rendement en
maatschappelijke kosten-batenanalyse. Dit strookt allemaal goed met de
opvatting die ik tijdens de begrotingsbehandeling noemde. De VVD
overweegt om de rol van de regio’s enigermate mee te laten spelen in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

10

prioritering. Als een regio substantieel bijdraagt aan projecten, kan dat
natuurlijk helpen in de prioritering. Wat vindt de minister in dit opzicht van
het vrij concrete voorstel van de Eindhovense VVD-wethouder Helms en
de PvdA-wethouder Fiers, dat vandaag per e-mail aan de leden van de
commissie is verstuurd, om prioriteit te geven aan projecten waarin het
bedrijfsleven actief financieel participeert en aan projecten waaraan
regionale overheden minimaal een derde bijdragen als het gaat om het
rijkswegennet of minimaal twee derde als het gaat om grootschalige
regionale projecten? Kan dat soort criteria eventueel meewegen?
Ik beperk mijn inbreng enigszins, want in maart spreken wij verder.
Vandaag zouden wij lang kunnen spreken over projecten die zich in de
uitvoeringsfase bevinden, maar het enige wat ik daarover wil zeggen is
dat deze projecten vooral voortvarend moeten worden afgerond. Er zijn
nog wel een paar projecten uit het regeerakkoord die al zijn langs
gekomen. Mijn fractie is verheugd dat de minister de ring rond Utrecht, de
Blankenburgtunnel, het project Beter Benutten, de invoering van het
nieuwe spoorveiligheidssysteem en de aanpak van spoorwegovergangen
voortvarend gaat oppakken. Zullen deze projecten dan niet getroffen
worden door de bezuinigingen? Graag herhaal ik de nadrukkelijke steun
van de VVD voor de Blankenburgtunnel. De bereikbaarheid van de
Rotterdamse regio over de weg is nu problematisch. Daarom zijn
investeringen in nieuwe wegen nodig. Niet als hobby van de VVD, maar
ten behoeve van het verdienvermogen van Nederland en het ontsluiten
van de Tweede Maasvlakte. Ik heb geluisterd naar wat mevrouw Kuiken
daarover zei. Mede aan de hand daarvan hoop en verwacht ik dat
SP-collega Bashir nog jarenlang met die megafoto moet rondzeulen.
Over de A27 kan ik kort zijn. Op pagina 37 van het regeerakkoord staat dat
de besluitvorming over de verbreding van de ring Utrecht tot
2x7-rijstroken wordt afgerond. Ja, ik heb gezegd dat er 1% kans is dat het
onafhankelijke onderzoek uitwijst dat de minister op grond van de
rapporten haar huidige keuze beter niet had kunnen maken. Die
mogelijkheid is theoretisch aanwezig, maar mijn taxatie is dat dit voor
99% doorgaat.
Ik geef de minister nogmaals de top vijf van prioriteiten van de VVD door,
die ik ook tijdens de begrotingsbehandeling noemde: 1. het doortrekken
van de A15 naar de A12 tussen knooppunt Ressen en bij Zevenaar, goed
voor de doorstroming naar Duitsland; 2. de A1/A6/A9 Schiphol–
Amsterdam–Almere; 3. A13–A16 Rotterdam–Berkel en Rodenrijs naar het
Terbregseplein; 4. Knooppunt Hoevelaken, maar dan bedoel ik het
knooppunt zelf, en 5. de N35 Nijverdal–Wierden, de fuik bij Nijverdal op de
weg Zwolle–Almelo die ook wel het karrenspoor wordt genoemd.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Als die ene procent zich voordoet, is de
VVD dan bereid haar standpunt te wijzigen?
De heer Elias (VVD): Dan volgt een nieuwe politieke afweging.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Dat is heel mooi. Dus er is nog ruimte. Ik
denk dat iedereen die met mij zegt dat wij vooral slim moeten bekijken
waar wij ons geld aan uitgeven, blij is met die toezegging van de VVD.
De heer Elias (VVD): Dat is niets nieuws. Dat is in eerder debatten ook
gezegd.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Wilt u diezelfde lijn, het slim inzetten
van geld, doortrekken naar de situatie rondom Rotterdam? Wij kunnen
ons afvragen of van alle projecten die je kunt aanpakken om de bereikbaarheid van de Rotterdamse haven te verbeteren, de Blankenburgtunnel
de eerste prioriteit moet zijn. Voor het oplossen van het knelpunt op de
A15 is de Oranjetunnel eigenlijk een betere oplossing. Aan de noordrand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

11

zijn ook grote problemen en die los je niet op met de Blankenburgtunnel.
Waarom is het voor de heer Elias nou zo belangrijk dat de Blankenburgtunnel bovenaan staat?
De heer Elias (VVD): De Kamer heeft uitgebreid over de Blankenburgtunnel gedebatteerd. Wat mij betreft is het een gelopen race, maar ik wil
best nog een keer onze argumenten geven. Laten wij dan niet dat gehele
debat overdoen, want wij worden het toch niet eens. De Blankenburgtunnel heeft een veel grotere verkeerskundige meerwaarde. Bij de
Oranjetunnel blijven in de spits files bij de Beneluxtunnel staan. Bij de
Blankenburgtunnel zijn de dagelijkse files voorbij. Als het project
A15–Maasvlakte-Vaanplein af is, wordt de doorstroming op de A15 goed
en daar is het effect van de Blankenburgtunnel het grootst. Bij de aanleg
van de Blankenburgtunnel zal het greenportverkeer vanuit het Westland
van en naar het zuiden en het oosten gebruik gaan maken van de tunnel.
De aanleg van de westelijker gelegen Oranjetunnel heeft nauwelijks effect
op de doorstroming van en naar de greenport vanuit het zuiden en het
oosten. Zo kan ik nog een hele tijd doorgaan. Dit is de keuze die wij op
grond van verkeerskundige overwegingen en het verdienvermogen van
Nederland hebben gemaakt en daar zijn wij niet van af te brengen. Het
spijt mij, maar wij hebben een keus gemaakt.
Ik was bij de vijf prioriteiten. Ik wil graag van de minister weten wat er
gebeurt met de uitkomsten van de bestuurlijke overleggen die reeds
plaats hebben gevonden of zouden plaatsvinden in november en die over
de projecten in 2013 gaan. Wat kunnen wij daarmee en wat doen wij
daarmee? Ik vraag specifiek aandacht voor de N35 en de A15. Wat is wat
betreft de A15 nu precies opgeschort en voor hoe lang? In de bijlage van
de brief van 4 december lees ik dat de ondertekening van de bestuurlijke
overeenkomst voor de doortrekking van de A15 bij Ressen naar de A12 bij
Oudbroeken wordt opgeschort. In diezelfde bijlage staat dat inzake de N35
de beslissing over de verdeling van de resterende kosten wordt
opgeschort in afwachting van de uitwerking van de nieuwe bezuinigingen.
Kan de minister over beide projecten iets meer meedelen?
Ik heb nog een punt voor de staatssecretaris. Ik zou bijna zeggen dat het
een running gag is als de situatie niet zo serieus was. Wij wachten nog
steeds op het rapport over de geluidshinder bij Lansingerland. Ik heb dat
punt al een aantal keer naar voren gebracht en dat rapport moet er
langzamerhand wel zo’n beetje zijn.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Er is goed nieuws en helaas ook
een heleboel slecht nieuws. Je doet het niet bij een dame, maar ik zou aan
de minister willen vragen hoe oud zij precies is, want autorijden blijkt echt
iets te zijn voor 40-plussers. Dat is uit en niet hip.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: 42 jaar.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Misschien kan zij zich met een jeugdige
geest scharen in het groeiende rijtje van mensen onder de 40 die zeggen:
een auto is eigenlijk alleen maar lastig, wat moet ik met zo’n ding, een
rijbewijs is duur, ik woon in de stad, waar kan je hem parkeren, doe mij
maar een fiets en een trein. Dat is goed nieuws omdat dat betekent dat die
enorme noodzaak om overal snelwegen aan te leggen omdat het anders
vast zou lopen, die ons altijd maar wordt aangewreven, in de toekomst
wel mee blijkt te vallen. Ik durf het hem niet te vragen, maar ik schat in dat
de woordvoerder van de VVD boven de 40 is.
De heer Elias (VVD): 57.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dan bent u de grens van mensen die hier
serieus oor naar hebben wel gepasseerd. Betekent dit voor de minister dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

12

dit een serieuze heroverweging op een aantal trajecten mogelijk maakt? Ik
kan mij niet voorstellen dat een kabinet zich doof, dom en blind wil
houden voor nieuwe ontwikkelingen en feiten die een verstandige
beslissing maken of juist in de weg zitten.
De heer Elias (VVD): U gebruikt zware woorden als «doof», «dom» en
«blind». Is het u ontgaan dat zowel deze minister als de VVD met
overtuiging steun heeft uitgesproken voor het project Beter Benutten en
dat wij voorstander zijn van multimodaliteit en noem het maar op? Ik
wens niet door u in een hokje te worden gestopt.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik wens ook een aantal dingen niet, maar
soms is het leven gewoon zo. Laat ik het zo uitdrukken: wij kunnen
concluderen dat het er alle schijn van heeft dat de VVD heel erg graag die
Blankenburgtunnel en die 2x7 bij Amelisweerd wil en dat de VVD-fractie
niet snel onder de indruk is van feiten die, ook al presenteer je ze op een
gouden dienblaadje, deze wensenlijstjes doen schuren. Die schijn heeft
het wel een beetje.
De heer Elias (VVD): Dat weerspreek ik. Ik gaf net een aantal argumenten
voor de Blankenburgtunnel. U gaat niet in op wat ik zei over Beter
Benutten en dat wij het wel degelijk goed vinden dat dat soort dingen
gebeurt. Ik heb bij de begrotingsbehandeling een motie van de
ChristenUnie gesteund over het verbeteren van P&R-faciliteiten zodat
verstokte automobilisten sneller de trein zullen nemen. U moet niet
zeggen dat wij daar geen oog voor hebben. Wij maken op een aantal
punten een andere afweging, dat is ons goed recht, maar het is niet zo dat
wij geen oog hebben voor andere varianten dan het gebruik van de auto.
Als wij pleiten voor asfalt is dat omdat dat goed is voor het verdienvermogen van Nederland. Al die wensen die u op tal van terreinen heeft,
moeten betaald worden en dat geld wordt door ondernemend Nederland
opgebracht.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Het is grappig om dit te horen uit de mond
van iemand die zegt zelf niet in een hoekje te willen worden gestopt. Nee,
ik ben niet overtuigd. Ik heb nadrukkelijk gezegd dat het er alle schijn van
heeft dat de VVD deze projecten gewoon graag wil en de feiten die
onwelgevallig zijn liever niet ten volle accepteert. Ik ben niet overtuigd
van het tegendeel. Als je kijkt naar het realistische scenario voor de
Blankenburgtunnel en alle kosten eerlijk meeneemt, bijvoorbeeld de
kosten voor het verlies van biodiversiteit en natuur en wat dat betekent
voor mensen, dan is de uitkomst helemaal niet positief. Als je je eigen
regeerakkoord serieus neemt, moet je die Blankenburgtunnel schrappen.
Is de minister bereid om serieus te kijken naar de nieuwe ontwikkelingen?
Jongeren gaan minder autorijden. De mobiliteitsgroei neemt af. Volgens
het rapport van de Gezondheidsraad heeft stikstof een nog negatievere
invloed op de volksgezondheid dan we tot nu toe wisten. Wil zij deze
ontwikkelingen combineren met de natuurdoelstellingen en de waarde die
wij daaraan moeten toekennen, ook voor de gezondheid van mensen?
Dan komen de in het regeerakkoord beschreven kosten-batenanalyses, die
gunstig moeten zijn voor een project doorgaat, in een aantal gevallen
misschien wel anders uit. Dat geldt al voor de Blankenburgtunnel. Ik ben
zeer teleurgesteld dat de PvdA blijft vasthouden aan de wens van de VVD,
terwijl er wel degelijk mogelijkheden liggen om die kosten-batenuitkomst
beter te bekijken.
Ik ben blij dat mevrouw Van Veldhoven een aantal vragen heeft gesteld
over Amelisweerd waarbij ik mij kan aansluiten. Hier geldt toch ook dat
alle kosten zorgvuldig in kaart moeten worden gebracht, net als het verlies
aan biodiversiteit in combinatie met het inschatten van het realistische
scenario? Hoe ziet de minister het voor zich dat een ehs-gebied wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

13

aangetast? Het gaat om een groot maatschappelijk belang dat niet op een
andere manier kan worden ingevuld. Daar moet je in een vroeg stadium
duidelijkheid over geven. Als die toets pas wordt gedaan als de 2x7 wordt
doorgedrukt, gaan wij daar problemen krijgen. Heeft zij dit al onderzocht?
Ik ken de ambities van Beter Benutten, maar wij moeten de resultaten
daarvan nog wel zien. Die moeten hun uitwerking hebben in de besluiten
over de doorgang van andere projecten. Ik dring bij de minister aan op
een verdere uitwerking en versterking van het nationale fietsbeleid. Er zijn
berichten dat mensen die in de stad of in de buurt van de stad wonen en
graag op de fiets naar hun werk willen, niet weten waar ze hun elektrische
fiets moeten laten zonder dat die gestolen wordt of kapot gaat. Er zijn ook
mensen die best met een elektrische fiets naar het werk willen, maar in
hun eigen woonomgeving onvoldoende parkeerruimte zien. Wat doet de
minister met dit soort knelpunten? In Utrecht zijn er fietsfiles en dat is
zonde, want die kunnen mensen van de fiets af- en de auto injagen. Graag
een reactie.
Ik wil een reactie van de minister op het onderzoek van de Gezondheidsraad over de invloed van stikstof op de gezondheid. Wij hebben veel
te veel stikstof in het milieu. Landbouw, veehouderij en verkeer zijn de
grootste veroorzakers. De Gezondheidsraad zegt dat een steviger
stikstofbeleid moet worden gevoerd. Dat laat zich moeilijk rijmen met de
aanleg van nieuwe snelwegen. Over de veehouderij kom ik met een
andere bewindspersoon wel weer te spreken.
De Raad van State heeft prejudiciële vragen gesteld over de extra
stikstofuitstoot door de aanleg van de Buitenring Parkstad Limburg. Kan
de minister zeggen hoe zij daarnaar kijkt? De provincie lijkt haar huiswerk
opnieuw te moeten doen. De weg kost de provincie al miljoenen meer en
wij weten nog niet of de minister de beloofde miljoenen van het Rijk gaat
leveren. Dat zijn veel problemen bij één weg. Ik zou zeggen dat het
misschien tijd is om het project te stoppen. Ik haal twee dingen door
elkaar. Die prejudiciële vragen zijn over de A2 gesteld. Wat verwacht de
minister van Den Bosch–Eindhoven? Dat is toevallig een gebied waar
stikstof een groot probleem vormt vanuit de veehouderij, maar daar komt
stikstof vanuit asfalt bij. Kunnen wij wachten op de uitkomst van de
procedure? Wie gaat de boel betalen als het project moet worden
stilgelegd of als er ingegrepen moet worden in de aanwezige veehouderij? Ik ben daar in dit stadium al erg benieuwd naar.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Voorzitter. De ChristenUnie is niet blij
met de forse bezuinigingen op de infrastructuur. Het is niet goed voor de
mobiliteit in ons land, voor de ov-reiziger, voor de automobilist en ook
niet voor onze economie waarin de bouw al zo veel klappen heeft
gekregen. De coalitie is bang voor pijnlijke boodschappen over projecten
die niet door kunnen gaan en neemt daarom een nog grotere hypotheek
op de toekomst door al het geld tot 2028 te willen beleggen. Er moet een
grens komen aan het nemen van grepen uit de begrotingskas van de
toekomst. Besluitvorming over projecten zal met de omgevingswet steeds
sneller gaan. Is er dan niet alle reden om juist minder in plaats van meer
vooruit te budgetteren? Graag een reactie van de minister.
Het is duidelijk: er gaat bezuinigd worden. Is deze regering bereid om de
verschillende bezuinigingsvarianten ook aan de Kamer te presenteren? Of
worden deze straks in achterkamertjes binnen de coalitie dichtgetimmerd
en heeft de oppositie geen enkele inbreng in dit proces? De ChristenUnie
wil geen handjeklap, maar een slim afwegingskader. Ik heb daarom tien
punten opgesteld die helpen bij het stellen van prioriteiten en het
schrappen van projecten voor het versoberde MIRT. Projecten die op
meerdere van deze punten slecht scoren, moeten de laatste prioriteit
krijgen. Ik overhandig deze tien punten graag aan de minister. Zij mag ze
zien als de aanzet voor een nieuwe Schultz-norm. De tien punten gaan
over de mobiliteitsladder, het nemen van meerdere kleine maatregelen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

14

plaats van enkele grote en samenhang met regionale projecten. Als ik de
tien punten toepas op de Blankenburgtunnel scoort deze tunnel op al deze
punten ronduit slecht. Het plan is niet robuust, heeft onvoldoende
draagvlak, is niet toekomst- en gebiedsgericht, verplaatst alleen maar
mobiliteitsproblemen enzovoorts. Waarom niet wat langer sparen voor de
Oranjetunnel of ten minste kiezen voor de geboorde variant? De Rijnlandroute kan nu immers ook geboord worden. Ik roep de minister op hier
opnieuw naar te kijken.
Is de minister bereid om bij te dragen aan de benodigde bruggen voor de
fietssnelwegen Houten–Bunnik, Alkmaar–Hoofddorp en Nijmegen–Cuijk?
Ook het fietsparkeren bij stations wil de ChristenUnie hoog op de politieke
agenda houden. In Amsterdam komen 10.000 plekken, maar die
vervangen de bestaande tijdelijke plekken. Denkt de minister hiermee echt
het knelpunt op te lossen, helemaal nu de ov-studentenkaart vrijwel wordt
wegbezuinigd?
De ChristenUnie is ontevreden met de onderzoeksopdracht voor de
second opinion over de A27 bij Amelisweerd. Er wordt alleen naar
onderzochte varianten gekeken en niet gezocht naar de meest optimale
variant binnen de bestaande bak Amelisweerd. Bovendien heeft de
minister het steeds over het halen van de reistijdstreefwaarden op een
stukje weg van slechts een paar kilometer. Het is natuurlijk veel interessanter om te kijken naar het aantal voertuigverliesuren op het gehele
netwerk in de regio.
Al ruim een jaar ligt de Portway-versie 2012 op de plank. Die is volledig
doorgerekend en scoort beter dan de A13–A16. De minister negeert deze
echter volledig en verwijst te gemakkelijk naar oude brieven en oude
versies en haalt ze zelfs door elkaar. Wanneer pakt de minister
daadkrachtig dit kansrijke burgerinitiatief op? Liever nu met een quickwin
de files op de A20 aanpakken en de tijd nemen om de Portway-variant
goed uit te werken.
De ChristenUnie is ontevreden met de aanpak van het spoorknelpunt
Zwolle–Herfte. Dit project staat onder aan het lijstje van de Koopmansgelden, terwijl het juist het grootste knelpunt is. Waarom kijkt het nieuwe
onderzoek alleen naar een fly-over of dive-under bij Herfte en niet naar
een vlakbij station Zwolle waar ook de treinen uit Enschede gebruik van
kunnen maken?
Waar blijft de handtekening voor het spoor Eindhoven–Aken? Er ligt ruim
20 miljoen euro op de plank door een amendement van de Kamer. Wat
ons betreft wordt dit ingezet voor een goede intercityverbinding tussen
Eindhoven en Aken.
De ChristenUnie heeft zorgen over de aangekondigde bezuinigingen op de
sluisbediening van de Maas. Is de economische schade niet veel groter?
Wij roepen de minister op om met de sector in gesprek te gaan over de
bediening van de sluizen op afstand of om deze vraaggestuurd te
bedienen. Laat in ieder geval niet de schepen voor een dichte sluis komen.
De vergadering wordt van 18.10 uur tot 18.55 uur geschorst.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Voorzitter. Een van
de Kamerleden zei dat dit eigenlijk een soort tussenoverleg is. Ik had heel
graag het MIRT-overleg willen houden, maar door de extra maatregelen in
het regeerakkoord van 250 miljoen euro kunnen wij voor projecten in de
toekomst nog met onvoldoende zekerheid zeggen in welke fase zij nu
verkeren. Daarom nu een soort verkort MIRT voor 2013.
Ik ga in op de bezuinigingen in algemene zin en op criteria, processen en
dergelijke. Vervolgens zeg ik iets over groeiscenario’s en de vragen die
gesteld zijn door diverse Kamerleden over andere tijden en of je daar in
de projecten rekening mee moet houden. Vervolgens ga ik in op de
Blankenburgtunnel, de A13–A16, de A27, Hoevelaken, de A9 en op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

15

Oost-Nederland met de A15 en de N35. Tot slot beantwoord ik de overige
vragen.
Het is duidelijk dat de staatssecretaris en ik nog enige tijd nodig hebben
om een goed afgewogen besluit te nemen over de vraag welke projecten
gecontinueerd of getemporiseerd moeten worden en of er projecten
moeten afvallen die in de huidige lijsten staan. De projecten uit het
regeerakkoord zijn hiervan uitgezonderd. Het is niet voor niets dat die
nadrukkelijk in het regeerakkoord als te realiseren projecten zijn gepresenteerd. De Blankenburgtunnel en het besluit over de A27 zijn genoemd,
maar het betreft natuurlijk ook het ERTMS, de overwegen en het
programma Beter Benutten. Waar wij aan de ene kant moeten bekijken op
welke manier wij de bezuinigingen waar gaan maken, zullen wij aan de
andere kant het ERTMS, Beter Benutten en de overwegen moeten
inplannen. Voor de andere projecten waren al reserveringen gemaakt.
Met betrekking tot de prioriteiten hebben de staatssecretaris en ik tot nu
toe de volgende keuzes gemaakt. Allereerst kijken wij naar de bezuinigingen en intensiveringen en hoe wij die evenredig kunnen verdelen.
Daarbij kijken wij naar de historische verdeling over de verschillende
modaliteiten. Het tweede uitgangspunt is dat wij beheer en onderhoud
buiten beschouwing willen laten omdat wij het ongelofelijk belangrijk
vinden om beheer en onderhoud door te laten gaan. Als je daarop gaat
bezuinigingen, heb je in de toekomst alleen maar zwaardere opgaven en
investeringen voor de boeg. Dat betekent dat er een bepaald bedrag
overblijft en daar zullen wij onze criteria op toepassen. Ik heb de projecten
in de begroting in algemene zin genoemd en herhaal ze hier, ook omdat
het allemaal niet technisch vast te leggen is. Ten eerste zijn dat de
projecten uit het regeerakkoord, ten tweede de robuuste projecten,
nieuwe doorsnijdingen die ervoor zorgen dat ons wegennet en ons
spoorwegennet minder afhankelijk zijn van de bestaande doorsnijdingen.
Robuust en veilig horen bij elkaar en daaronder vallen ook bijvoorbeeld
EMTRS, overwegen en dat soort elementen. Ten derde is er het economische rendement; waar komt de euro het best tot zijn recht? Diezelfde
criteria hanteren wij in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR)
en daarmee zijn wij consistent met de aanpak in het verleden.
Verschillende Kamerleden hebben opmerkingen gemaakt over en
gevraagd naar eventuele andere criteria. Er is gevraagd naar de gevolgen
van een regionale bijdrage. De heer Elias noemde specifiek de A58.
Natuurlijk kijken wij naar de regionale bijdrage, maar ik kan niet
toezeggen dat elk project met een regionale bijdrage op voorhand positief
wordt beoordeeld. Ik zou dan als regio wel weten wat ik moest doen: als
de wiedeweerga een regionale bijdrage leveren. Het zal wel onderdeel
uitmaken van onze besluitvorming. Dat maakt eigenlijk dat er naast de
drie genoemde criteria, het regeerakkoord, robuust en veilig en het
economisch rendement, een vierde criterium van bestuurlijke afweging is.
Uiteindelijk zullen staatssecretaris Mansfeld en ik een bestuurlijke
afweging moeten maken als wij de bezuinigingslijst hebben: wat betekent
het in totaliteit voor de regio’s, hoe is het erover verdeeld, hoe zit het met
de bijdragen die ze doen en wat kan daar de betekenis van zijn? Dit
criterium is moeilijk vast te leggen. Het betreft een politieke afweging
waar de Kamer ons op kan bevragen en afrekenen. Ik geef aan dat wij veel
kunnen vastleggen, maar dat niet alles even grijpbaar zal zijn. Wij zullen
alles meewegen, maar wat je ook doet en gaat realiseren, je moet bekijken
of de projecten die echt moeten nog uitgevoerd kunnen worden.
Uiteindelijk is het een kwestie van afwegen.
Mevrouw Van Veldhoven vraagt of er rekening wordt gehouden met
adaptief programmeren. Als wij in 2013 met onze afwegingen komen,
zullen wij daaraan voorafgaand het proces van de prioritering beschrijven
en nader ingaan op de rol van een adaptieve aanpak. Een adaptieve
aanpak geeft aan wat gezien de omstandigheden het eerst nodig is. Dat
speelt natuurlijk mee. Er is ook gevraagd wat het gevolg is van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

16

bezuinigingen en de afspraken die zijn gemaakt in de afgelopen
MIRT-overleggen. Met een aantal regio’s heb ik overleg gehad, maar met
twee niet. Dat overleg was afgezegd vanwege de algemene beschouwingen. Wij hebben het overleg daarna niet meer doorgezet omdat de
andere MIRT-overleggen niet leidden tot het nemen van nieuwe beslissingen. Als gevolg van de afspraken die wij met de andere regio’s
gemaakt hebben, hebben wij alles on hold gezet. On hold zetten betekent
niet dat de voorbereiding niet doorgaat. Dat wij de A15 of de N35 on hold
zetten, betekent niet dat er niets wordt gedaan totdat in maart een besluit
wordt genomen. On hold zetten betekent dat wij wel voorbereiden, maar
geen beslissing nemen totdat wij alles afgewogen hebben. Als er dan toch
voor de projecten gekozen wordt, heeft het on hold zetten geen gevolgen
voor de voortgang van het project. Dat is belangrijk om te weten.
Mevrouw Van Veldhoven vroeg wat het saldo is van de tegen- en
meevallers en hoe die kunnen worden ingezet. De begrotingsregels van
het Rijk stellen dat meevallers gebruikt mogen worden bij tegenvallers. De
omvang van de mee- en tegenvallers van de afgelopen jaren is ongeveer
gelijk geweest. Er kan ook gesaldeerd worden tussen regio’s. Er zijn
natuurlijk budgetten die bestemd zijn voor regio’s, maar als projecten
veranderen kan er geschoven worden tussen regio’s. Men heeft geen
recht op een bepaald deel van het budget.
De ChristenUnie heeft mij een lijst gegeven met criteria, waarop onder
andere staan:het toepassen van de mobiliteitsladder, «klein is fijn» en
«robuustheid is belangrijker dan schakels». Klein is fijn, oftewel schrap
liever een paar grote projecten dan heel veel kleintjes, past natuurlijk niet
in het criterium voor de robuuste netwerken. Nieuwe projecten betekenen
nieuwe infrastructuur ten opzichte van bestaande en dat brengt veel
kosten mee. Wij maken daar een andere keuze. Er staat ook: multimodaal
is mobiliteit 2.0. Wij zijn daarover positief, want wij gebruiken het
programma Beter Benutten. Een ander criterium van de ChristenUnie is
dat draagvlak mee moet tellen in de score van een project. Het is heel
belangrijk dat er goede participatie plaatsvindt, dat wij goed luisteren en
dat de Elverding-procedure voeren, maar uiteindelijk moet je een
bestuurlijke keuze maken. Het is niet zo dat dit een showstopper kan zijn.
Bij alle projecten is sprake van een meerderheid en de discussie waarom
je de minderheid niet mee hebt kunnen krijgen. De ChristenUnie noemt
als criterium: gebiedsgericht anders doen wij het niet. Wij werken met
gebiedsagenda’s. Een volgend genoemd criterium is kwaliteit voor de
leefomgeving voor kwantiteit. Economisch rendement is natuurlijk een
heel belangrijke pijler van de SVIR en dat wordt net zo goed meegenomen
als de leefomgeving. Het is niet zo dat het een voor het ander gaat. In het
kader van de gebiedsagenda’s wordt gelet op de samenhang met
regionale projecten. Vervolgens noemt de ChristenUnie het criterium
bouw gefaseerd en toekomstgericht. Waar mogelijk doen wij dat, maar
soms moet je iets in een keer aanleggen. Soms kun je niet een weg in
delen aanleggen. Dat een robuust netwerk belangrijk is dan losse
schakels, is conform onze criteria. Het laatste criterium is de mobiliteitsladder. Wij kiezen natuurlijk niet voor beprijzen, maar wel voor verbetering van openbaar vervoer. Een aantal elementen hanteren wij wel en
een aantal niet. Voor de helderheid noem ik nogmaals de criteria waarmee
wij de uiteindelijke projecten beoordelen: regeerakkoord, robuust en veilig
en economisch rendement. Een soort vierde criterium is de bestuurlijke
afwegingen waarvan regionale bijdragen een onderdeel uitmaken.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik ben blij dat de minister aanknopingspunten in de notitie ziet voor haar eigen afweging. Ik deel haar
opmerking niet dat «klein is fijn» niet zou leiden tot een robuust netwerk.
Zij koppelt dan een groot project aan robuust, terwijl ook kleine ingrepen
kunnen leiden tot robuuste netwerken. Zij gaf een aantal criteria aan die zij
zelf zal hanteren. Wat ontbreekt zijn natuur en kwaliteit van leefomgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

17

Ik vind het ontzettend jammer dat die niet worden meegenomen. Als de
minister in 2013 haar prioriteitenlijstje aan de Tweede Kamer stuurt, kan
zij dan inzichtelijk maken op welke manier deze criteria per project worden
meegewogen, zodat er voor de Tweede Kamer mogelijkheid is tot
discussie en tot het komen van een eigenstandige afweging? Wellicht is
het zelfs mogelijk om aan de Kamer verschillende opties voor te leggen.
Dan kan de Kamer de integrale afweging maken waar de bezuinigingen
het best terecht kunnen komen.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: De Kamer had
natuur en milieu nog tegoed. Ook mevrouw Van Veldhoven vroeg hoe
deze meegenomen worden in de MKBA. Natuur- en milieuaspecten
worden altijd meegewogen. Er wordt gebruikgemaakt van effecten op
natuurlandschap, op lucht en op geluidskwaliteit. Dit wordt inzichtelijk
gemaakt in bijvoorbeeld de MER-rapporten en maakt deel uit van de
verschillende onderzoeken die wij altijd doen bij projecten. Als wij
prioriteren conform het voorgestelde lijstje, kunnen wij voor de Kamer de
plussen en de minnen inzichtelijk maken. Wij hebben bij het vorige AO
MIRT ook aangeven hoe wij tot bepaalde prioriteringen gekomen zijn. Dat
zijn uitgebreide beschrijvingen per project en van de plussen en minnen
die worden gescoord. Ook over de ongeschreven vierde regel van de
bestuurlijke afweging kunnen wij dan misschien wat zeggen. Het hangt er
een beetje vanaf wat precies de overweging geweest is, maar daar kan de
Kamer ons natuurlijk altijd op bevragen.
Ik stuur geen verschillende varianten. Het is de opzet dat wij met de regio
in gesprek gaan en aangeven wat wij conform de criterialijst denken te
kunnen laten doorgaan, te faseren en af te laten vallen. Naar aanleiding
van de gesprekken met de regio zal misschien nog een en ander veranderen, maar met die lijst komen wij naar de Kamer. Voor de regio moet er
natuurlijk ook enige zekerheid zijn. Vervolgens kan de Kamer zeggen dat
zij het niet goed vindt, het anders wil of een project op een andere manier
ingevuld wil hebben. Wij zullen als bestuurders de verantwoordelijkheid
moeten nemen om een min of meer gedragen voorstel neer te leggen en
niet met verschillende varianten te komen. Het wordt een complex proces
als wij die in deze commissie moeten uitruilen.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Als oud-Statenlid juich ik het
natuurlijk alleen maar toe dat de minister het gesprek met de regio’s gaat
voeren. Het is wel ontzettend belangrijk dat er straks helderheid komt op
projectniveau en over de wijze waarop de verschillende voorstellen
scoren. Dan kan de Kamer een eigenstandige afweging maken en wordt
het geen voorstel van: nou, ik heb hier project A t/m X; dat is het, u kunt er
ja of nee tegen zeggen. Het zou de Kamer de mogelijkheid geven om te
kijken naar de afwegingscriteria die de minister hanteert en de eigen
afwegingscriteria in de discussie in te brengen om een project te
schrappen en een ander toe te voegen. Ik vind het ontzettend belangrijk
dat de Kamer die informatie krijgt om zo’n afweging te maken.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik zei toe dat de
score op de criteria naar de Kamer komt. Daarmee kunt u die afweging
maken. Ik ken de Kamer langer dan vandaag; zij zal zeker aangeven dat zij
bepaalde dingen op een andere manier gedaan wil hebben en bekijken
wat de mogelijkheden daarvoor zijn. Het moet echter wel pragmatisch en
praktisch zijn en voor iedereen werkbaar en inzichtelijk. Ik zoek eenzelfde
soort model als wij eerder gekozen hebben voor het prioriteren van de
MIRT-projecten.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Voor mijn fractie is het belangrijk dat in de
matrix alle varianten van het hoge- en het lagegroeiscenario beschikbaar
zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

18

Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Voor alle projecten
vanaf 2011 hebben wij een hoge- en lagegroeiscenario. Voor de projecten
in het verleden was dat geen eis en bestaan ze niet.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Zijn er nog veel trajecten waarvoor dat
lagegroeiscenario niet beschikbaar is?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Dat weet ik nu niet
uit mijn hoofd. Er zijn een heleboel trajecten die al jaren geleden ingezet
zijn. Voor 2012 kende de Kamer de afspraak over de GE- en RC-scenario’s.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Dat aan het eind van een criteriumlijstje
altijd een bestuurlijke afweging wordt gemaakt, is een gegeven. Het gaat
erom dat dat stukje zo beperkt mogelijk is en dat de Kamer zo veel
mogelijk objectieve informatie krijgt om de prioriteitsstelling van de
bewindspersonen te toetsen. De effecten op natuur en milieu worden
altijd meegenomen in een MKBA, maar het voorkomen van natuurverlies
heeft niet echt een waarde, zoals voertuigverliesuren enzovoorts. De
vergelijking van dit soort verschillende grootheden wordt niet in de MKBA
meegenomen. Er wordt wel aangegeven dat er effect is en dat het
gecompenseerd moet worden, maar het is geen disqualifier voor een
project. Daarom vind ik het heel belangrijk dat het effect op de leefomgeving als criterium wordt meegenomen. Is de minister daartoe bereid?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Het is juist wel een
disqualifier. Natuur en milieu moeten altijd in kaart gebracht worden. Als
je ze niet kunt compenseren, is dat een disqualifier voor een project. Wij
hebben dus al wet- en regelgeving die daarop toeziet. Wij geven MKBA’s
al jarenlang op dezelfde manier vorm en die worden regelmatig herzien
en geactualiseerd naar nieuwe inzichten. Alle projecten moet je kunnen
vergelijken. Wij gaan bezuinigen en moeten afwegen wat je eerst of later
of niet meer wilt doen, maar ik ga niet alle projecten een nieuwe rekenmethode meegeven. Er is dus een disqualifier. Binnen de ehs, Natura 2000 en
noem maar op zijn beperkingen en daarmee wordt de waarde van natuur
verdedigd ten opzichte van ruimtelijke projecten.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Dat is de guillotinebepaling. Er zijn
regels die zeggen: als iets niet te compenseren is, mag het niet. Het gaat
juist om het afwegen van verschillende varianten bij het aanpakken van
een bepaald knelpunt en dat de vermeende schade voor de leefomgeving
geen gewicht heeft in de afweging. Dat gewicht zou die wel kunnen
krijgen. Niet door alle MKBA’s opnieuw te laten uitvoeren, maar door het
effect op de leefomgeving als een apart criterium mee te laten wegen
wanneer u uw prioriteitsstelling opstelt. Daarvoor is alleen uw appreciatie
van de bestaande MKBA’s nodig, en dat lijkt mij niet zo veel moeite, zodat
wij dat aspect kunnen betrekken in het maatschappelijk rendement van
onze geïnvesteerde euro. Is de minister daartoe bereid?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik verschil van
mening dat natuur en milieu niet genoeg wordt meegenomen. Die
discussie is nadrukkelijk aan de orde. Wij hebben een hele discussie
gehad over de Blankenburgtunnel en de vraag welke variant meer of
minder schade aanricht aan het gebied. Je probeert altijd de minst
kwetsbare variant te kiezen. Je kunt bediscussiëren dat je een project
helemaal niet moet uitvoeren. Dat zou een variant zijn die geen gevolgen
heeft, maar uiteindelijk is dat natuurlijk niet hoe de keuze gemaakt wordt.
Binnen de projecten worden natuur- en milieuwaarden meegenomen,
wordt een MER-onderzoek gedaan, moet het gecompenseerd worden en
zijn er showstoppers als je daaraan niet voldoet. Ook al kun je compenseren, je probeert ook altijd de minst schadelijke variant te kiezen. Ik kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

19

op dat vlak niet heel veel meer doen. U kunt straks in de projecten die wij
geprioriteerd hebben en op een rij hebben gezet zien welke effect ze
hebben op de omgeving. Dat weten wij eigenlijk ook wel, want dat zijn
ook degene die hier het meest in discussie zijn.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): De minister onderstreept met haar
antwoord alleen maar waarom het zo handig en nuttig zou zijn als wij bij
het invullen van het prioriteitenlijstje dit expliciete punt meenemen. Bij
het ene project is het namelijk wel een discussiepunt en bij het andere
niet. Als je dan op het punt komt dat er gelijke geschiktheid is, is het toch
logisch dat je dit aspect laat meewegen in de bepaling van de uiteindelijke
prioriteitsstelling? Dat er veel discussie over is, onderstreept het belang
om dit naast veiligheid en economisch rendement mee te nemen en om
helder en inzichtelijk te maken hoe de minister haar bestuurlijke afweging
maakt. Het maakt het inzichtelijk en het is onderdeel van het maatschappelijk debat. Waarom toch deze bezwaren van de minister?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Omdat wij met
elkaar hebben afgesproken hoe wij infrastructurele projecten beoordelen,
waar een MKBA uit bestaat en wat daarin afgewogen wordt. Daar maken
natuur en milieu deel van uit. Om ze daarna, als je dat allemaal al gedaan
hebt, nog een keer een plus of min te geven, vind ik een vreemde
constructie. Dat betekent dat je daaraan extra waarde hecht. Dat doe ik
niet. Ik weeg ze integraal, zoals ook de andere elementen integraal in de
MKBA worden afgewogen. Dat houdt niet in dat wij geen oog hebben
voor de leefomgeving. In die discussie wil ik niet vervallen. Het is de
verantwoordelijkheid van dit ministerie om die zo goed mogelijk in het
oog te houden. Ik ga niet de MKBA daarop aanpassen en een plus en min
neerzetten voor leefomgeving. Leefomgeving kan verschillend geïnterpreteerd worden. Dat zou bijna subjectief worden.
Ik kom bij de groeiscenario’s, de discussie daarover en de rol van de
MKBA. Er is onlangs een rapport uitgegaan van het KiM, een onderdeel
van het ministerie dat de mobiliteitsgroei monitort. In het rapport staat dat
de mobiliteit nog steeds groeit. Ik zeg dit specifiek tegen de heer Bashir,
die zei dat de mobiliteit stagneert en het regeerakkoord niet klopt. Hij
groeit nog steeds, maar hij neemt inderdaad af. Die afname volgen wij
zeer intensief. Zij is niet op alle plekken gelijk. Juist rondom de steden
vindt nog een heel sterke groei plaats en in de grootstedelijke gebieden
hebben wij veel van onze opgaves op het gebied van verkeer en vervoer,
maar ook ruimte en duurzaamheid. Daarmee wordt het in die gebieden
eigenlijk alleen maar complexer. Het zou mooi zijn als de groei daar zou
afnemen, want dat zou het wat gemakkelijker maken. Het is daarom
noodzakelijk om ons beleid meer adaptief vorm te geven, zoals mevrouw
Van Veldhoven zei, zodat de projecten goed aansluiten bij de maatschappelijke trend. Het KiM weet nog niet waarom de groei afvlakt. Er is
discussie over geweest of dat is omdat jongeren op een andere manier
gebruikmaken van het verkeer dan in het verleden en minder snel in een
auto stappen. Dat zijn de eerste dingen die wij zien, maar wij weten niet of
die doorzetten. Wij houden dat zeker in de gaten.
Wij rekenen sinds 2011 altijd met lage- en hogegroeiscenario’s. Dat
hebben wij in een NMCA gedaan en dat doen wij ook op projectniveau,
zowel voor de prognoses voor auto- en treingebruik als voor de
verhouding tussen kosten en baten. Iedere vier jaar kijken wij of de NMCA
opnieuw gedaan moet worden zodat wij ons aanpassen aan nieuwe
trends. Dit is ook een antwoord op de vraag van de PvdD of wij onze ogen
sluiten voor nieuwe ontwikkelingen. Zeker niet, want wij willen die
nauwkeurig in de gaten houden, zowel als er minder verkeer komt en de
groei relatief daalt als wanneer er meer verkeer komt. De groei doet zich
dus nog steeds voor, maar is wat afgevlakt. Tot nu toe ondersteunt dat
nog steeds de MKBA en de economische tools die wij hebben voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

20

grote projecten, maar als de groei in de toekomst afvlakt, moeten wij
iedere keer opnieuw bekijken of wij ons beleid moeten aanpassen.
Voor mij is Beter Benutten een heel erg belangrijk project. Ik stimuleer zelf
dat mensen minder gebruikmaken van de auto en meer van het openbaar
vervoer, in ieder geval in de spits maar als het even kan ook op andere
momenten. Ik stimuleer ook vervoerders van goederen om vaker gebruik
te maken van het water of spoor zodat daarmee de weg ontlast wordt en
de groei minder hoog is. Vanuit dat aspect bekijken wij ook hoe er minder
druk kan komen op het wegennet waardoor wij uiteindelijk minder hoeven
te investeren dan wanneer de groei maar doorgaat. Per wegproject zijn er
milieueffectrapportages en houden wij in de gaten wat de effecten zijn. De
Beter Benutten-initiatieven zijn weliswaar klaar voor het eerste project,
maar in het regeerakkoord staat dat wij die graag willen doortrekken. Ik
bekijk daarom welk budget wij vrij zullen maken voor de jaren na 2014,
zodat nieuwe groei-ideeën aan de orde kunnen komen.
De heer Bashir (SP): De minister geeft aan dat zij heel veel berekeningen
uitvoert en zo nodig haar beleid daarop aanpast. Ik vond vraag 75, die aan
de analisten is voorgelegd, interessant. Daarin wordt gevraagd om de
I/C-verhouding, de intensiteit gedeeld door de capaciteit die de weg heeft,
aan te geven. Daardoor kun je weten of het verkeer vast komt te staan. De
gegevens die de minister geeft, zijn best schokkend: als de projecten voor
de A4 worden aangelegd, raakt het verkeer tussen Den Haag en Schiedam
verstopt. Met andere woorden: Den Haag zal dan onbereikbaar zijn, want
alle wegen die op de A4 uitkomen, zijn onbereikbaar. Het Prins Clausplein
zal verstopt raken, net als het knooppunt Ypenburg, het Ketelplein en het
verkeer dat vanuit zuidelijke en noordelijke richting naar Den Haag rijdt.
Wat gaat zij doen nu zij weet dat die projecten tot gevolg hebben dat het
verkeer volkomen vast komt te staan?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik heb onlangs een
integrale studie over de Zuidvleugel naar de Kamer gestuurd omdat
dezelfde vragen gesteld werden: wat betekent wat u bij A doet, voor B, C
en D? In die studie kan de Kamer lezen dat al die projecten volkomen in
samenhang zijn opgesteld en worden gerealiseerd en dat zij een capaciteit
oplossend vermogen hebben in plaats van een opstoppend vermogen.
Wij doen dat altijd tot een bepaalde periode, wij rekenen bijvoorbeeld tot
2020. Als een project op een latere datum start of als zich nieuwe
capaciteitsproblemen voordoen, bekijken wij ook weer hoe wij die moeten
oplossen. Ik neem aan dat u doelt op de Blankenburgtunnel, de A13–A16
en de A15. Die projecten zijn in samenhang bekeken. Ik heb die studie op
1 september 2012 op verzoek van de Kamer gestuurd.
De heer Bashir (SP): Ik verwijs ook naar die studie. Als u alle projecten die
u graag wilt ook aanlegt, wat betekent dat dan voor het verkeer? U schrijft
aan de Kamer dat het verkeer tussen Delft en Den Hoorn in 2030
volkomen vast zal zitten als alle wegen worden aangelegd. U geeft een
I/C-verhouding aan van 1. Bij 1 staat alles vast. Het blijkt uit uw eigen
cijfers dat het verkeer vast komt te staan als u al uw wegprojecten aanlegt.
Wat gaat u doen om te voorkomen dat uw droomscenario niet de realiteit
wordt?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: De heer Bashir zegt
het precies andersom. Als je niets doet, loopt het volstrekt vast. Aan de
cijfers kun je zien dat het door de voorziene groei ook in de latere periodes
nodig blijft om te investeren. De cijfers gelden voor het hoogscenario
2030 en dat betekent dat je echt nu aan de slag moet. Het is juist een
ondersteuning voor de noodzaak om te investeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

21

De voorzitter: Ik wijs de leden op het voortschrijden van de tijd. Ik denk
dat wij per onderwerp de interrupties moeten opsparen tot aan het eind
van het blok zodat wij onze tijd gestructureerder benutten.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Over het project
Blankenburg hebben wij al veel gesproken. Ik begrijp best dat iedere keer
de discussie over nut en noodzaak aan de orde komt omdat een aantal
fracties geen voorstander is van het project, maar de beoordeling van de
Blankenburgtunnel is zorgvuldig toegelicht en vastgelegd in onderzoeken
en in de MIRT-verkenning. Ik heb geconstateerd dat de keuze voor de
Blankenburgtunnel met het tracé Krabbeplas-West wordt gesteund door
een meerderheid van de regionale partijen en dat er draagvlak is. De
NWO’s staan opgenomen in het regeerakkoord en daarmee is het voor mij
een project met de hoogste prioriteit. 50PLUS vraagt of in de MKBA
rekening is gehouden met natuur en leefbaarheid en dergelijke. Dat maakt
deel uit van een MKBA. Er heeft een zorgvuldige afweging van alle
aspecten, inclusief die leefbaarheid, plaatsgevonden. De waardering in de
MKBA is op basis van de gangbare systematiek en dus ook vergelijkbaar
met andere investeringsprojecten.
Er is even discussie geweest over de inpassing, want na het besluit om de
Blankenburgtunnel aan te gaan leggen conform het tracé, komt natuurlijk
de inpassingsfase. Mevrouw Kuiken vroeg wat ik nog kan doen met het
tolbudget. Ik heb daarover de afgelopen dagen nagedacht. Tijdens het
vorige overleg gaf ik aan dat wij de tol voor het personenvervoer zouden
kwijtschelden, maar sindsdien ben ik ingehaald door bezuinigingen. Ik kan
dat geld natuurlijk heel goed gebruiken om minder te hoeven schrappen
en te temporiseren. Ik denk dat wij de tol moeten laten staan, zowel voor
het vracht- als voor personenvervoer. Dat betekent dat er een bedrag
vrijkomt. Ik moet eerst bekijken wat de inpassingsmogelijkheden of
-wensen zijn voordat ik daarop in kan spelen. Ik vraag van mevrouw
Kuiken de ruimte om daarnaar te kijken. De inpassing wordt vastgelegd in
de structuurvisie en ik kan mij voorstellen dat wij nog iets kunnen doen
met een deel van het tolgeld. Ik kom hier bij de commissie op terug.
Er is gevraagd naar de geboorde tunnelvariant. Ben ik bereid om die te
onderzoeken? Zowel in het debat in april 2012 als schriftelijk heb ik
verschillende malen aangegeven dat wij de varianten bekeken hebben en
dat de boortunnel om een aantal redenen niet mogelijk is. De redenen
hebben te maken met regels omtrent de verkeersveiligheid, zoals het niet
voldoen aan de richtlijnen omtrent hellingspercentages, de externe
veiligheid, aan de zuidkant moet onder de kabels- en leidingenstrook van
het havenindustrieel gebied doorgegraven worden, en de waterveiligheidsrisico’s met betrekking tot de coupurekering. De coupurekering is
voor het wegvervoer een onbekende techniek en heeft een hogere
faalkans dan een traditionele keerdijk. Hij is ook kostbaarder. Een
quickscan van het bureau Witteveen+Bos heeft de kosten begroot op
1,4 miljard euro en dat is een stuk duurder dan de getoetste raming voor
de Blankenburgtunnel. Ik blijf bij het standpunt dat een geboorde tunnel
niet reëel is.
De heer Elias (VVD): De minister formuleert het een beetje op kousenvoeten. Ik wil even goed verifiëren of nu een nieuw punt op tafel komt,
namelijk dat zij het voornemen heeft om ook tol te gaan heffen op
personenwagens. Dat zou een nieuw punt zijn dat niet in de brief stond.
Heb ik het goed gehoord?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Het is niet nieuw ten
opzichte van het oorspronkelijke voorstel, want daarin stond tol voor
personenvervoer en vrachtauto’s. In een van de voorgaande commissievergaderingen heb ik op een vraag van de PVV geantwoord dat ik bereid
ben om de tol voor personenvervoer niet door te voeren, maar daarover is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

22

uiteindelijk niet in deze commissie besloten. Ik zit erover te denken om die
tol weer toe te voegen omdat wij forse bezuinigingen op ons af zien
komen. Ik kan het geld goed gebruiken om minder te hoeven schrappen
en temporiseren.
De heer Elias (VVD): Gaat u erover denken of gaat u dat doen? Hoe moet
ik deze mededeling wegen?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Laat ik daar helder
over zijn: het is mijn idee. Ik heb het nog niet ingebracht omdat wij nog
over de totale bezuinigingen denken, maar nu deze vraag op tafel komt,
ben ik er helder over. Ik wil de tol toch weer opleggen voor vracht- en
personenvervoer in plaats voor alleen het vrachtvervoer, zodat ik dat
budget kan gebruiken om eventuele problemen in de begroting te dekken.
De heer Klein (50PLUS): Dit is nieuw. Ik vraag mij in relatie tot het
criterium robuustheid af wat het effect is op de verkeersstromen als er tol
wordt geheven. Dat staat mij niet helemaal voor ogen.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Dat staat ons wel
helemaal voor ogen, want wij hebben daarover rapporten laten maken.
Daarin zijn allerlei effecten van tol doorgerekend, ook voor andere wegen
en of partijen zullen omrijden of niet. Daarna hebben wij gezegd dat wij de
personenvervoertol niet zouden opleggen. Alle cijfers zijn bekend.
De heer Klein (50PLUS): Het is goed om een afweging te maken over het
vervolg en wat het oplevert. Het aanleggen van een tunnel moet verkeerstechnisch iets opleveren. In dit verband zal ik uiteraard naar de cijfers
kijken, maar als lid van de nieuwe 50PLUS-fractie heb ik die nog niet zo op
het netvlies.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: We hebben alles
inclusief de volledige tol berekend en het was een kloppend verhaal.
Daarna is er in de commissie een discussie gevoerd over het niet
opleggen van de tol voor het personenvervoer. Het effect zou zijn dat
meer mensen gebruikmaken van de Blankenburgtunnel dan wij in de
oorspronkelijke rapporten voorzien hebben. Als ik de tol wel hef, gelden
de oorspronkelijke cijfers die wij hebben neergelegd in de Kamer.
Door de ChristenUnie is gevraagd naar de Portway-variant. Wanneer
pakken wij dit burgerinitiatief op? Ook dit antwoord is reeds in een brief
aan de Kamer gemeld. De variant is een inspraakreactie geweest op de
Trajectnota/MER uit 2009. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft
deze variant laten toetsen. Uiteindelijk scoort die minder op kosten en
baten dan de A13–A16. Ook de ingediende aanpassing scoorde minder.
Dat hebben wij ook in een brief aan de Kamer in 2011 laten weten.
Daarmee is de Portway-variant afgevallen.
De D66- en de PvdA-fractie vragen wat de commissie specifiek onderzoekt. D66 herhaalt zichzelf ten opzichte van de vorige keer, maar ik wil
mijzelf ook nog wel een keer herhalen. Ik heb de vorige keer op een aantal
zaken ja gezegd en deze in de onderzoeksopdracht meegegeven. Ik heb
echter ook op een aantal dingen nee gezegd en dat zal ik nu weer doen.
Ja, de variant met de onelane bypass wordt onderzocht, net als 2x6 met
een alternatieve snelheid binnen de bak. Het opstellen van een lijstje van
no-regretinvesteringen heeft pas zin als je eerst bekijkt of de 2x7 nodig is.
Dus die is voor nu niet nodig. Ik heb in een brief aan de Kamer aangegeven dat er sprake is van een evenwichtssituatie als je kunt zeggen dat
die er op een bepaald tijdstip op een bepaalde dag in een bepaald jaar is.
Zo werkt onze rekenmethodiek niet. Er wordt altijd met MKBA’s gewerkt
die aangeven in welke periode de doorstroming tot stilstand komt. D66
meent dat het voor alle varianten van belang is om minimaal het GE- als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

23

RC-scenario uit te rekenen. In de periode dat alleen het GE-scenario
berekend werd, is dit voor Utrecht gedaan. Voor Utrecht is wel een ander
project, de Kracht van Utrecht, berekend. Dat kun je min om meer
meerekenen als het lagegroeiscenario, maar daar zal de commissieSchoof een uitspraak over doen. Als de commissie zegt dat het voldoende
is, is het voldoende en als zij zegt dat het onvoldoende is, zullen wij meer
moeten leveren. De afwijking van de NoMo-norm en de voertuigverliesuren brengen wij in kaart, inclusief de effecten op natuur, luchtkwaliteit en
geluidshinder.
Er werd gevraagd of ik een risicokwantificatie van het doorboren van folie
in kaart kan brengen. Dat hebben wij meegenomen in het risicodossier.
Wij hebben daarbij verwezen naar de website waarop dat allemaal te zien
is. Er werd ook gevraagd of ik de MKBA waarover ik tijdens de begroting
sprak nogmaals naar de Kamer zenden. Dat kan niet. Ik gaf aan dat die
nog gemaakt moet worden. Een MKBA maak je pas als de projectkosten
bekend zijn en die weet je pas als je je tracékeuze hebt gemaakt.
Mevrouw Kuiken vroeg of de commissie een onafhankelijke weging kan
maken. De commissie moet mij onafhankelijk advies geven over de
gemaakte keuzes en de gebruikte scenario’s en zeggen of de analyse
adequaat was, of wij de wegverbreding binnen de bak voldoende
onderzocht hebben en of wij die terecht hebben afgewezen. De heer
Schoof kan op al die punten aangeven hoe hij daarover oordeelt. Als hij
zegt dat iets onvoldoende onderzocht is of dat ik op basis van het
onderzoek een onjuiste conclusie heb getrokken – dan gaat het niet over
de conclusie 2x7 of 2x6 maar over iets wat ik niet heb kunnen herleiden –
kunnen er een paar dingen gebeuren. Of wij moeten een conclusie herzien
of wij moeten nader onderzoek doen. Daar zal ik dan ook mee komen. Ik
heb al eerder gezegd dat ik hier volledig transparant in sta. Ik denk dat wij
echt heel veel onderzocht hebben, maar mocht blijken dat wij verkeerd
zitten dan moeten wij dat gewoon kunnen erkennen en zal ik zorgen voor
aanvullende informatie. De uiteindelijke keuze is altijd een politieke keuze.
De commissie maakt die niet, maar die maak ik in samenspraak met de
Kamer. Voor mij is het belangrijk dat de commissie voor eens en altijd zegt
of alle info er ligt die nodig is om de juiste keuze te kunnen maken.
Mevrouw Ouwehand vroeg of wij niet van tevoren naar de effecten van de
ehs moeten kijken. Die worden van tevoren bekeken aan de hand van de
MER-toets zodat je weet wat de gevolgen zijn en wat je al dan niet als
compensatie moet doen.
Waarom is de afsluiting van de afrit bij Hoevelaken nodig? Dit is in het
verleden in een convenant afgesproken met de regio. Het heeft niets te
maken met de reconstructie van het knooppunt Hoevelaken, maar met de
dubbele verbindingsstrook van de A28 naar de A1 die nodig is om de
doorstroming vanaf de verbrede A28 te faciliteren. Als je de afrit
openhoudt, ontstaat een onveilige situatie omdat er een file van 2 tot
8 kilometer ontstaat. De regio heeft bij ons aan de bel getrokken omdat
men de afrit graag open wil houden en wij hebben hier heel veel over
gesproken. De opstelling is echter zo dat vrij snel daarna een andere
afslag komt. Wij hebben van alles en nog wat bekeken en gepast en
gemeten of er iets geregeld kon worden, maar dat was niet te doen.
Daarom hebben wij uiteindelijk gezegd dat de afslag dicht moet. Wij
willen in de toekomst wel bekijken wat de mogelijkheden zijn. Het project
erna start echter pas in 2017 en wij willen niet al die jaren een onveilige
situatie laten voortbestaan. Ik hoorde iemand opperen dat je dan de
tweede rijstrook van de A28 moet afsluiten in plaats van de afslag, maar
die hebben wij natuurlijk niet voor niets aangelegd. Er was echt een
capaciteitsprobleem en de doorstroming moest gerealiseerd worden. In
samenspraak met de regio zeggen wij voor nu «nee» en voor de toekomst
«misschien». Het blijft altijd complex. In Nederland hebben wij ongelofelijk veel afslagen en die zijn heel erg slecht voor de doorstroming. Het
blijft iedere keer lastig; wij waren er al een paar keer uit dat sommige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

24

afslagen moesten verdwijnen, maar het bleef toch altijd heel erg gevoelig
omdat een aantal mensen dan moet omrijden. Wij bekijken samen met de
regio wat de gevolgen zijn voor het onderliggend wegennet en of er vanaf
2017 nog een mogelijkheid bestaat. Maar nu moet in het kader van de
veiligheid de afrit echt dicht.
De SP vroeg mij hoe het staat met de luchtfilter voor de Gaasperdammerweg. Uit het luchtonderzoek in de planuitwerkingsfase is gebleken dat
een luchtfiltersysteem niet nodig was om aan de normen te voldoen.
Daarom is destijds besloten om dat systeem niet op te nemen in de
tunnel.
De heer Klein (50PLUS): Toevallig was ik Statenlid op het moment dat wij
te maken hadden met het convenant-Vathorst waar u op doelt. Daarin was
echter sprake van een volledige afsluiting van de afrit Hoevelaken. Dat is
na overleg met de regio niet doorgegaan en die afrit is volledig opengebleven. Daarom begrijp ik uw opmerking in relatie tot het convenant niet,
want daar heeft het eigenlijk niets mee van doen. U zegt dat het
openhouden van de afrit niet mogelijk is vanwege de verkeersveiligheid
en het ontstaan van 2 tot 8 kilometer file op de A28, maar ik begrijp dat
niet in relatie tot de eerdere berekeningen waaruit blijkt dat het wel zou
kunnen. Slechts een laatste berekening, die op 3 december jl. in Hoevelaken gepresenteerd is, geeft aan dat er een verhoogde congestiecapaciteit van 57% nodig is. Dat was in eerdere modellen niet aangegeven.
Daarnaast zijn er alternatieven aangegeven door de gemeente Amersfoort, de provincie Utrecht, de provincie Gelderland en de gemeente
Nijkerk, die los staan van de reconstructie. Daaruit blijkt dat het niet nodig
is om de afrit nu af te sluiten en in 2017 eventueel weer open te stellen.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik heb begrepen dat
in het verleden over volledige afsluiting is gesproken en dat uiteindelijk is
gekozen voor gedeeltelijke afsluiting. Daarmee is er verbetering ten
opzichte van de vorige afspraak. De lus voor de A28 was echt nodig om
doorstromingsproblemen op te lossen en zal ook weer extra verkeer
aantrekken. Daar zal uw 57% vandaan komen. Het verkeer moest beter
doorstromen, vandaar de verbreding en de gedeeltelijke afsluiting van de
afrit. De lus van de A28 moest ook verbreed worden omdat er verkeer was
op het onderliggend wegennet. Wij brengen alleen in kaart of de afslag
open kan in het kader van de verkeersveiligheid. Wij oordelen dat dat niet
het geval is. Na herziening van het knooppunt Hoevelaken kan het
misschien in de toekomst wel.
De heer Klein (50PLUS): Het gaat niet om de afsluiting van de afrit, maar
om het verkeer vanuit Amsterdam dat niet door kan rijden. Ik vraag de
minister om dit na te kijken, want het argument over de belasting van het
onderliggend wegennet is heel belangrijk, maar die ontstaat juist omdat
de toerit vanuit Amsterdam er niet meer is. Mijn vraag is om te
overleggen en naar de regio te kijken, want de regio dacht er juist heel
anders over.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Tot nu toe werd veel
gebruikgemaakt van het onderliggend wegennet omdat het verkeer op het
hoofdnet vast zat. Dan krijg je sluipverkeer. Vandaar dat de verbreding tot
stand is gekomen. Als de gedeeltelijke afsluiting er is, zullen de mensen
die in de wijk wonen en die snel naar de snelweg willen een klein stukje
over het onderliggend wegennet moeten rijden. Wij zijn intensief in
gesprek met de regio, ook over de toekomst rond het knooppunt en de
korte termijn. Wij hebben intensief met de regio bekeken wat de mogelijkheden zijn om de afrit open te laten en die hebben wij uiteindelijk niet
kunnen vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

25

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Mij is nog niet duidelijk hoe scherp het
onderzoek naar de A27 zal zijn. Wordt er gereflecteerd op de probleemanalyse en op de vraag of die wel klopt? Wordt in het onderzoek gekeken
naar de vraag wat bereikt kan worden door in te zetten op Beter Benutten
en het op die manier oplossen van de problemen? Er is discussie over de
manier waarop de variant binnen de bak destijds is afgevallen. Wordt
door de commissie onderzocht hoe dat onderzoek is gegaan zodat daar
geen twijfels meer over zijn?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik heb de projectopdracht naar de Kamer gestuurd en daarin staat precies wat onderzocht
wordt en wat de commissie meegekregen heeft. De commissie gaat naar
dat laatste punt kijken en niet naar de vraag of er alternatieven zijn vanuit
het programma met Beter Benutten enzovoort. Wij kiezen voor de aanpak
van dit punt omdat het deel uitmaakt van de ring van Utrecht. Met die ring
zijn wij bijna klaar, alleen met dit stukje nog niet. Ik heb aan de Kamer
voorgesteld om 2x7 rijstroken aan te leggen en de Kamer heeft in
meerderheid gezegd dat zij graag nader onderzoek wil omdat zij nog niet
van overtuigd is dat 2x6 geen mogelijkheid is. De commissie zal zich
richten op wat wij in kaart gebracht hebben en de alternatieven wegen en
bekijken of verschillende berekeningen en scenario’s adequaat zijn
geweest en of de 2x6 op een juiste wijze is afgevallen. Daar zal de
commissie een oordeel over geven. Als de commissie zegt dat het
onderzoek nog niet voldoet, dan moet ik misschien een nader onderzoek
aanleveren. Als de commissie zegt dat de conclusie niet voldoet, hebben
wij een andere discussie. De commissie bekijkt niet of dit allemaal met
Beter Benutten opgelost kan worden. Dan stellen wij het gehele project
weer ter discussie en dat willen wij niet.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Die laatste opmerking vind ik jammer. Het
AO hierover was voordat het regeerakkoord gereed was. Je wilt toch
weten wat de potentie van Beter Benutten is voor je een omstreden weg
aanlegt?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik heb met de regio
Utrecht de afspraak dat er door het programma Beter Benutten 20%
minder file op de knelpunten zal staan. Daarmee is dit probleem niet
opgelost. Het maakt deel uit van een grotere ring en een groter geheel.
Wij zijn bijna klaar met de ring, maar er zijn nog stukjes over en dit is een
heel belangrijk stukje. In mijn optiek moet je daar de weg met 2x7
rijstroken verbreden om het laatste knelpunt in de ring op te lossen. Daar
denken wij niet hetzelfde over. Ik wil heel graag transparant laten zien hoe
ik tot mijn mening gekomen ben. Daar kijkt de commissie naar. Dat
betekent niet dat ik Beter Benutten niet serieus neem, maar het is niet zo
dat je met Beter Benutten dit soort grootschalige vraagstukken kunt
oplossen. Beter Benutten is aanjagen, gedragsverandering van mensen,
zorgen dat je meer goederenvervoer van de weg krijgt en verdeling van
verkeer over verschillende tijdstippen. Daarmee hebben wij de capaciteitsknelpunten niet op korte termijn opgelost.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): De minister gaf in het overzichtje aan
dat D66 zichzelf herhaalt. Dat was precies de bedoeling. Ik wilde de vragen
helder op een rij zetten om aan te geven welk antwoord volgens D66 uit
het onderzoek moet komen. Wat winnen of verliezen wij met een
investering van 400 miljoen euro in de A27? Is dat het waard als je ziet wat
je met minder investeringen kunt bereiken of wat je verliest als je
helemaal niet investeert? De minister heeft een punt als zij zegt dat
helemaal niets doen geen optie is. De minister zegt dat zij niet aan de slag
gaat met de evenwichtssituatie, maar voor wij aan dit discussiepunt
begonnen gaf zij aan dat extra asfalt auto’s aantrekt. Daarom is het van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

26

belang om dat principe hierbij te betrekken. Ik zag in de onderzoeksopdracht en in de beantwoording van de vragen over de evenwichtssituatie
niet terug dat dit principe meegenomen wordt. Ik ben blij dat de minister
erkent dat dit principe bestaat en ook zo werkt, maar zie ik het graag terug
in dit onderzoek.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Latente groei zit in
onze modellen, als dat is wat mevrouw Van Veldhoven met evenwicht
bedoelt. Ik dacht – dat is lastig bij zo’n woord waar je je allemaal wat bij
kunt voorstellen – dat zij doelde op welk moment, welke maand en welke
dag. Zo werken wij natuurlijk niet. In de MKBA staat ook altijd latente
groei. Het afwegingskader van mevrouw Van Veldhoven is wat wij winnen
of verliezen met 400 miljoen euro aan investeringen en of wij die niet
beter elders kunnen inzetten. Zij moet dan ook in haar afwegingskader
meenemen dat in de ring heel veel is geïnvesteerd. Het gaat er uiteindelijk
ook om in hoeverre investeringen in andere onderdelen zinvol zijn of niet.
De discussie gaat straks niet alleen over capaciteit, maar ook over
veiligheid. De 2x6-discussie ging erover of je verkeer, zonder het goed te
ontweven, wel op die manier kunt afwikkelen. Dat speelt een grote rol in
de afweging. Tot slot gaat het er natuurlijk niet alleen maar om of wij
vandaag de dag een afzwakking hebben. Wij investeren altijd voor de
komende 20, 30 jaar in projecten en dan gebruik je voor je doorkijk naar
de toekomst de CPB-cijfers en cijfers van andere instanties die dit
doorrekenen. Die elementen wil ik aan de D66-fractie meegeven.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Wat ik onder evenwichtssituatie versta,
verstaat de minister onder latente groei. Dat is dus opgelost; dat punt
wordt meegenomen. Als je het hebt over de vraag wat wij winnen of
verliezen met 400 miljoen euro aan investeringen, neem je daarbij
natuurlijk mee wat er al aan investeringen is gedaan. Dat lijkt mij helder.
Het tweede blokje uit de vraagstelling aan de externe deskundigen kun je
echter als volgt vertalen: als je naar de blokkendoos van een kind kijkt,
welk blokje past dan in het vierkantje? Het vierkantje. Dat moet het nu juist
niet zijn. Het is logisch dat andere oplossingen op bepaalde punten
afwijken van de uitkomsten van de 2x7. Dan is de vraag of dit die
400 miljoen euro extra waard is. Het belangrijkste voor mijn fractie is dat
het onderzoek ons inzicht geeft in het rendement van de investering en in
wat wij aan rendement zouden hebben als wij een andere oplossing
kiezen. Ik hoop dat de minister kan bevestigen dat de uitkomst van het
onderzoek daar een antwoord op geeft.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: De commissie kijkt
opnieuw naar de alternatieven die er waren, dus een alternatief als de
Kracht van Utrecht wordt door de commissie bekeken.
De heer Bashir (SP): Ik kom terug op de tunnel bij Amsterdam. Wij willen
graag dat daar een filtersysteem in gebouwd wordt. Die tunnel bouw je
niet alleen maar tegen de overlast, maar ook tegen het fijnstof. Als je bij
de tunnelmonden niets doet, komt daar alle troep uit. Als je daar toevallig
woont, ben je de pineut. Heeft de minister dat onderzoek dat zij noemde
laten doen bij de tunnelmonden of in de tunnel zelf?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Dat kijken wij na. Dit
is in de tijd van de heer Eurlings of misschien al in de tijd van mevrouw
Peijs besloten. Ik heb de informatie gekregen dat uit het luchtonderzoek in
de planuitwerkingsfase is gebleken dat een luchtfiltersysteem niet nodig
was om te voldoen, maar ik check hoe dat onderzoek gedaan is.
De heer Bashir vroeg om te kiezen voor een open aanbesteding voor de
A15. Ik heb de Kamer 22 juni jl. per brief laten weten waarom een open
aanbesteding voor een oeververbinding, een brug of een tunnel niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

27

realistisch wordt geacht. De meerkosten van een tunnel bedragen
210 miljoen euro ten opzichte van doortrekking met de brug. De extra
proceskosten van deze variant bedragen 20 miljoen euro en leggen een
extra claim op het taakstellend budget. Het is onrealistisch te denken dat
de markt komt met een bieding voor een tunnel binnen budget. Daarnaast
wordt er door deze constructie pas begin 2015 duidelijkheid verkregen.
Dat betekent tweeënhalf jaar langer onzekerheid en anderhalf jaar
vertraging van de start van de realisatie. Eerder dit jaar is hier een motie
over ingediend en die is niet aangenomen. Ik neem aan dat wij het
onderwerp hiermee afgekaart hebben.
Welke ruimtelijke maatregelen gaan wij nemen om de concurrentiekracht
van Food Valley verder te versterken? De ruimtelijke maatregelen voor
Food Valley zijn van belang om die kracht op termijn te kunnen garanderen. Er is een MIRT-onderzoek Food Valley en de uitkomsten zijn medio
2013 beschikbaar. Voor korte termijn gebruik ik het kader van Beter
Benutten-maatregelen die naar verwachting de afstroom van de A1 naar
de A30 zullen verbeteren. Wij actualiseren met de regio de gebiedsagenda. Voor lange termijn kan ik nog niets zeggen, want daar zijn geen
specifieke verzoeken uitgekomen. Zoals de Kamer begrijpt, moet er ook
nog geld voor verzoeken zijn, maar wij zetten het Beter Benuttenprogramma in.
De PvdD vroeg of het project Parkstad Limburg niet beter gestopt kan
worden omdat het onzeker is dat er geld is voor de weg. Dit is een
provinciaal project dat in de procedure door de Raad van State is
stilgelegd. Het project vertoont samenhang met het maatregelenpakket in
Limburg. Ik kan het project dus niet stopzetten omdat het een provinciaal
project is. De PvdD vroeg ook naar de prejudiciële vragen die door de
Raad van State zijn gesteld aan het Europese Hof van Justitie over de A2
Den Bosch–Eindhoven. Die vragen zijn gesteld over de uitleg van de
Habitatrichtlijn. De Raad van State zegt daarmee eigenlijk dat hij het zelf
ook niet weet. Voor mij is het heel moeilijk om te voorspellen wat daaruit
gaat komen. Ik hoop natuurlijk dat wij de richtlijn goed hebben uitgelegd.
De Raad van State heeft het tracébesluit niet geschorst en gezegd dat het
aan mij is om te bepalen of ik in die periode gebruikmaak van de extra
rijstrook. Daar heb ik voor gekozen en dat risico ligt dus ook bij mij.
De ChristenUnie heeft gevraagd of ik in gesprek ga over de bediening van
de Maas. Ik ben daarover continu in gesprek geweest met Limburg en heb
gezegd dat ik voor 2013 nog een aantal dingen wil doen, maar niet alles
waar Limburg om vraagt. Ook hiervoor geldt dat het onderdeel is van de
totale kosten op het gebied van vaarwegen, wegen en spoorwegen die
nog bediscussieerd worden.
Ik wist nog niet dat het een probleem was om je elektrische fiets te
parkeren. Wij doen veel met het Actieprogramma Fiets waarvoor
200 miljoen euro is gereserveerd. Dat is veel geld waar heel veel mee kan
gebeuren en het is ook weer onderdeel van de heroverweging. Wij
hebben al veel gedaan tussen 1999 en 2010. Er zijn 250.000 stallingsplaatsen gebouwd en gemoderniseerd. Ik weet dat er bij fietsenstallingen
rekening gehouden wordt met specifieke vormen van fietsen en dus ook
met de wat bredere elektrische fiets. Er is ook gevraagd wat ik doe met het
nationaal fietsbeleid en of ik investeer in fietssnelwegen. Ik heb eerder
geïnvesteerd in fietssnelwegen en als stimulans er zestien in de afgelopen
jaren betaald. Het is, zoals gezegd, aan de regionale overheden om het
voort te zetten. Met de green deal ondersteun ik de kennisontwikkeling op
dit vlak, maar ik heb geen budget voor nieuwe fietssnelwegen.
Mevrouw Van Veldhoven vroeg naar de stand van zaken van de motieVerhoeven over de Code Publieksparticipatie Sneller & Beter. Ik wil
publieksparticipatie beter vastgelegd hebben in onze procedures zodat wij
niet iedere keer de situatie hebben dat iemand met iets komt en wij
zeggen dat wij het al uitgezocht hebben. Wij zijn op dit moment in gesprek
met een aantal partijen waaronder een aantal indieners van projecten. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

28

Centrum Publieksparticipatie is bezig om die motie op te pakken door de
Code Publieksparticipatie te herschrijven. Wij hebben overleg op het
ministerie waarbij honderd maatschappelijke organisaties en ervaringsdeskundigen zijn uitgenodigd. Die hebben wij gevraagd om te reageren.
Wij doen het ook met een aantal specifieke mensen. D66 is een van de
leden van de Zoeterwoudse raad die als burgerparticipant meedoet. Ik wil
de komende tijd benutten om dat traject verder uit te werken en in het
voorjaar van 2013 kan ik de Kamer over een nieuwe code berichten. Ik doe
dat graag omdat wij dan kunnen afhechten wanneer volgens de Kamer
iets voldoende is meegenomen en wanneer niet.
Staatssecretaris Mansveld: Voorzitter. Er zijn wat minder vragen over het
spoor, maar wij zien elkaar daar deze week nog menig uur over. Mevrouw
Van Veldhoven vroeg naar de geelblauwe muur en of het PHS en het
Programma Spoorse Doorsnijdingen voldoende oplossing bieden. Met
het spoordoorsnijdingenprogramma en het PHS wordt een fors aantal
overwegen aangepakt. Verbeteringen van veiligheid en bereikbaarheid in
relatie tot overwegen blijft belangrijk, vandaar dat het opgenomen is in
het regeerakkoord. In het voorjaar zal ik de Kamer informeren over de
plannen voor de overwegen.
De heer Elias vroeg of het EMTRS en de overwegen overeind blijven.
Zoals wij in de brief over het MIRT hebben aangegeven, vormen de
prioriteiten uit het regeerakkoord een belangrijk criterium. Hiermee
onderschrijf ik nog eens het belang dat ik hecht aan de invoering van het
EMTRS en de aanpak van veiligheid en bereikbaarheid als gevolg van
overwegen.
Mevrouw Van Veldhoven vroeg of er voldoende oplossing voor de
spoordoorsnijding in Vught in het PHS is en wanneer ik een startbeslissing neem. Er is al een beslissing over de MER genomen en in het
kader van de MER Meteren-Boxtel zijn er meerdere varianten met en
zonder een verdiepte ligging in Vught in studie. In 2014 komt duidelijkheid
over deze verschillende varianten. Daarnaast hangt de oplossing in Vught
samen met de oplossing voor de N65. De minister neemt de N65 mee in
haar besluit over de bezuinigingen. De startbeslissing over de N65 wordt
dus aangehouden.
De Kamer vroeg ook naar de gevaarlijke stoffen in Dordrecht: welke
maatregelen worden er genomen om dat probleem op te lossen? Er is
nog overleg gaande tussen het ministerie en de gemeente over eventuele
aanvullende maatregelen. De planning is om daar in het voorjaar van
2013 uit te zijn.
De heer Elias vroeg naar het rapport over geluidshinder in Lansingerland.
Wij willen dit zo snel mogelijk doen, maar het moet zorgvuldig gebeuren.
Er is inmiddels een aantal dagen gemeten, maar de laatste meting moet
nog plaatsvinden op een daarvoor geschikte dag. Toen ik dat hoorde
dacht ik: wat is dan een geschikte dag? Dat blijkt te maken te hebben met
de wind die voor de geluidsmeting uit een bepaalde hoek moet komen.
Alle resultaten zullen verwerkt worden in een rapport, dat ongeveer acht
weken na de laatste meting af is. Het rapport zal aan de Kamer worden
gezonden.
Mevrouw Dik-Faber vroeg met betrekking tot Zwolle–Herfte of ik een
oplossing kon meenemen die dichterbij Zwolle ligt. De verschillende
oplossingen worden nu uitgewerkt door ProRail. Daarna volgt overleg met
de regio. Ik weet niet of er een variant dichterbij Zwolle bij zit, maar ik zal
de vraag meenemen. In het voorjaar volgt de keuzeoplossing in relatie tot
het beschikbare budget. Mevrouw Dik-Faber vroeg ook wanneer het
besluit over Eindhoven–Aken wordt genomen. Wij werken toe naar een
besluit in het voorjaar van 2013.
Mevrouw Ouwehand verwees naar het rapport van de Gezondheidsraad.
Ik heb dat gisteren ontvangen. Als zij het goed vindt, lees ik het eerst.
Daarna formuleer ik een reactie die ik de Kamer zal doen toekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

29

De voorzitter: Ik stel voor dat eventuele vervolgvragen worden meegenomen in de tweede termijn. Ik stel voor een spreektijd van twee minuten,
waarbij de leden elkaar niet meer interrumperen.
De heer Bashir (SP): Voorzitter. Ik ben heel erg teleurgesteld in de
beantwoording van de minister. Als je zo’n grote bezuinigingsopgave
hebt, moet je niet op voorhand al een aantal projecten ontzien. Het gaat
om grote projecten waarbij je in een klap de gehele bezuinigingsopgave
kunt opvullen. Het lijkt mij dat je naar die projecten moet kijken. Daarnaast
wijzen de cijfers die de minister aanlevert erop dat de ingeslagen weg
misschien niet zo verstandig is. Wil de minister, als zij straks onderweg
naar huis is, nog een keer de schriftelijke vragen en de antwoorden erbij
pakken en naar vraag 75 en de antwoorden kijken? De weg die wij hebben
ingeslagen leidt er alleen maar toe dat wij in 2 030 nog steeds knelpunten
op de weg hebben. Als je kijkt naar de verhouding tussen intensiteit en
capaciteit zijn er heel veel wegvlakken waar het straks vast komt te staan.
Er zijn alternatieven die ik eerder naar voren heb gebracht, bijvoorbeeld
een A54 die het verkeer niet naar de knooppunten leidt maar ervan af. Ik
verzoek de minister om daarnaar te kijken. Ik wil de Kamer toch een
uitspraak laten doen over de vraag of het verstandig is om de Blankenburgtunnel en de A27 te ontzien bij de bezuinigingen. Ik verzoek dus om
een VAO.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Voorzitter. As je in tijden van bezuinigingen keuzes moet maken, is het voor het draagvlak in het land heel
belangrijk dat er heldere criteria zijn, dat iedereen kan zien dat de
afwegingen die gemaakt worden helder zijn en dat niet de politieke
verdeling maar de wijze waarop de euro wordt ingezet de leidraad is
geweest bij het maken van moeilijke keuzes. Er zullen heel veel mensen
teleurgesteld zijn en heel weinig mensen blij zijn als wij de gehele lijst met
elkaar vaststellen. Het is in dat licht dat mijn fractie extra kritisch is op wat
uit het onderzoek naar de A27 moet komen. Ook daar geldt dat wij moeten
weten wat de investering ons oplevert.
Ik ben wat betreft de Blankenburgtunnel blij met het antwoord van de
minister op de vraag over de tolgelden en de inzet daarvan. Ik vind het
jammer om te horen dat zij het geld wellicht bedacht heeft voor andere
dingen, maar ik ben blij met de opening om het in te zetten voor een
betere inpassing. Als er dan een meerderheid in de Kamer is voor de
Blankenburgtunnel, laten wij dan zorgen dat die goed wordt ingepast. De
minister zei daar wellicht nog suggesties voor te inventariseren. Een van
de dingen die al eerder is genoemd is de aanleg van «oortjes» om
luchtkwaliteit en geluidsniveaus in omliggende wijken te verbeteren. Ik
vraag de minister om die in de afweging mee te nemen.
Ik had nog een vraag over de SWUNG en de geluidstrillingen en wanneer
wij daarover wetgeving kunnen verwachten.
Mevrouw Kuiken (PvdA): Voorzitter. Ik dank de minister voor de
toezegging over de nadere duiding van het onderzoek naar de A27. Ik
vraag de minister om het verslag van dit AO naar de commissie te
geleiden zodat duidelijk is hoe de parlementariërs over het onderzoek
hebben gesproken. Dat geeft denk ik veel helderheid.
De PvdA is niet dol op tol. Tol hef je alleen als het noodzakelijk is. Als ik
echter moet kiezen tussen een betere inpassing en het heffen van tol voor
het personenvervoer, kies ik voor een betere inpassing. De minister zegt
dat zij openstaat voor de suggestie om een deel van de tol daarvoor te
benutten. Ik hoor graag wanneer wij daarop een reactie krijgen. Ik neem
aan dat die komt ruim voordat wij daarover de volgende keer spreken.
Veel regio’s maken zich zorgen over de 250 miljoen euro. Er zijn trajecten
die mensen graag door willen laten gaan. De criteria zijn helder. Daarnaast
moeten ze ingepast worden en moet de Kamer duidelijk gemaakt worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

30

op basis van welke afwegingen een traject wel of niet doorgaat. Dan is het
uiteindelijk aan de Kamer om daarin een keuze te maken. Ik vind het goed
dat dit samen met de regio’s wordt gedaan, want zij kunnen het beste
aangeven waar hun prioriteiten liggen.
De heer Elias (VVD): Voorzitter. Er is voor ons nog een springend punt: de
tolheffing. Hoe je het ook wendt of keert, de facto was de tolheffing voor
personenauto’s van tafel en de facto ligt die daar ineens weer op. Dat is
voor ons een nieuw fenomeen waarvan ik niet zo een-twee-drie kan
zeggen dat ik daarmee akkoord ben. Het is waar dat ik in het debat en op
andere plaatsen heb gezegd: liever een weg met tol voor vrachtvervoer en
personenauto’s dan geen weg, maar dit gaat allemaal wel erg snel. Ik
moet dit echt in mijn fractie bespreken voordat ik kan zeggen dat de
minister dit pad op kan gaan. Het komt ook een tikje onverwacht. Ik maak
een nadrukkelijk voorbehoud en ik kom erop terug. Ik neem aan dat wij
nader worden geïnformeerd.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Ik heb een sprankje hoop als de
Blankenburgtunnel ook bij de VVD-fractie controversieel lijkt te worden.
Zover laat de heer Elias het vast niet komen.
De heer Elias (VVD): Niet in de zin die u bedoelt.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Jammer.
Ik ben niet gerust op de manier waarop de minister uitlegt hoe natuur en
kwaliteit van de leefomgeving een plaats hebben in de afweging. Het blijkt
ook dat het niet werkt. Wij hebben internationaal afspraken gemaakt dat
wij het verlies aan biodiversiteit twee jaar geleden al moesten stoppen.
Dat is niet gelukt. Dan kun je internationaal wel afspreken dat wij dat dan
in 2020 doen, maar je ziet dat die doelen iedere keer niet worden gehaald.
De staatssecretaris zegt dat zij komt met een reactie op het rapport van de
Gezondheidsraad dat gisteren is uitgebracht. Ik begrijp dat, maar ik wil
graag van de minister weten of dit een vast criterium wordt in de
kosten-batenanalyse. De Gezondheidsraad zegt letterlijk: er moet een
intensivering komen van het stikstofbeleid. Wij weten wat de gevolgen
kunnen zijn voor de gezondheid. Het kan natuurlijk niet zo zijn dat de
minister die gaat over de aanleg van wegen doorgaat met haar bestaande
modellen en dat dan de staatssecretaris van Milieu met een houtjetouwtje- en «we-gaan-de-rommel-opruimen»-stikstofbeleid komt. Ik wil
graag de toezegging dat de bevindingen en de aanbevelingen van de
Gezondheidsraad en het integrale natuurbeleid een goede plek krijgen bij
de beslissingen. Wij weten nu al dat wij een stapje meer moeten zetten in
plaats van doorgaan met de oude modellen omdat wij de doelen steeds
niet halen. Amelisweerd en de Blankenburgtunnel zijn twee mooie
symboolprojecten waarmee wij kunnen laten zien dat wij menen dat wij
de volksgezondheid willen beschermen en de natuurdoelen willen halen.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Voorzitter. Vanwege de tijd sluit ik
mij wat betreft de criteria aan bij mijn collega van D66. De ChristenUnie is
en blijft fel tegenstander van de Blankenburgtunnel. Ik ben in Vlaardingen
geweest en heb toen al gezegd dat de Blankenburgtunnel geen oplossing
biedt voor de verkeersproblematiek. Het is een bypass van de Beneluxtunnel. De minister geeft aan dat zij een robuust verkeerssysteem wil. De
Blankenburgtunnel maakt het systeem niet robuust. De Oranjetunnel doet
dat wel, die is veel meer toekomstgericht. Mijn fractie zegt: kies daarvoor
en niet voor de Blankenburgtunnel.
Als dan toch voor die Blankenburgtunnel wordt gekozen, kies dan voor
een geboorde variant. Ik ben er niet van overtuigd dat die variant niet
haalbaar is. De ChristenUnie zou het liefst zien dat hiernaar een onafhankelijk onderzoek komt, maar ik vrees dat daar geen politieke meerderheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

31

voor bestaat. Ik ben wel blij met het kleine beetje compensatie dat er komt
voor inpassing, maar eerlijk gezegd krijg ik het gevoel dat het een beetje
schaamgroen is. Met de Blankenburgtunnel wordt de omgeving zo veel
geweld aangedaan, dat wij dat eigenlijk niet acceptabel vinden. Welke
maatregel je ook treft, het gebied zal onherstelbare schade toegebracht
worden.
De minister gaf aan dat zij een brief heeft gestuurd over de Portwayvariant. Volgens mij wordt daarin ingegaan op verouderde varianten uit
2009 en 2011. Wij vragen daarom of de minister de nieuwe variant 2012,
die al een jaar op het ministerie ligt, wil toetsen. Die variant kan op meer
draagvlak rekenen. Graag een reactie.
Ik was blij dat de staatssecretaris aangaf om maatregelen dichterbij
Zwolle te checken. Is zij bereid de Kamer daarover te informeren in een
brief?
De heer Klein (50PLUS): Voorzitter. De minister heeft nuances aangebracht bij het criterium «klein is fijn», dat de ChristenUnie heeft
ingebracht. Het is juist om die nuances en die relativering aan te brengen.
Klein kan natuurlijk heel vaak fijn zijn, maar dit terzijde. In het licht van de
totale discussie is de af- en oprit vanaf Amsterdam natuurlijk ook klein. Er
zitten wat nuances in en ik zou mij graag op een later moment met de
minister willen verstaan over de manier waarop dit beter opgelost kan
worden. Het gaat uiteindelijk om een robuuste omleiding, ook al is die
heel kleinschalig.
30 jaar geleden ben ik als raadslid in Nijmegen met de doortrekking van
de A15 bezig geweest. Er zijn in de loop van de jaren heel wat trajecten en
projecten voorbijgekomen waaronder ook de tunnelvariant in allerlei
soorten en maten. Wij zijn blij dat met de regio een oplossing is gevonden
voor de brug, want die tunnel was eigenlijk wel heel erg duur. Er was ook
een tunnelvariant met tol die afviel omdat de verkeersstromen anders
gingen lopen. Wellicht kan ik zo een kanttekening maken bij de mogelijke
effecten van tol voor de Blankenburgtunnel. Wij zijn in ieder geval
verheugd dat er na 30 jaar een oplossing voor de A15 komt.
De voorzitter: Ik stel voor dat bij de toezeggingen als termijn wordt
aangehouden: ruim voor het notaoverleg MIR, dat waarschijnlijk eind
maart gepland wordt, en in ieder geval na de invulling van de 250 miljoen
euro. Als van deze termijn wordt afgeweken, moet dat gemeld worden.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Voorzitter. De
toezegging over inpassing en tol en de duidelijkheid die daarover gegeven
moet worden, zal al eerder gestand worden gedaan.
De SP wees nog een keer op vraag 75. Die schriftelijke beantwoording heb
ik eerder gegeven. Het beeld dat de heer Bashir schetst, klopt niet. Het
kaartje van de verkeersanalyse van de Zuidvleugel schetst de problematiek conform het GE-scenario met de A4 Delft–Schiedam, A15
Maasvlakte-Vaanplein en de A13–A16, maar zonder de voorkeursvarianten
Haaglanden en Rotterdam Vooruit. Bijna alle wegdelen scoren lager dan
0,9. Slechts enkele wegvakken op de A4 en A13 scoren 0,9 of hoger. Het
resultaat van de investering kan de heer Bashir zien op de laatste pagina
van het rapport waarop de projecten van rood naar geel gaan. Wat betreft
het luchtfilter op de A9-Gaasperdammerweg informeer ik over de manier
waarop dat precies is gegaan. Er is in 2009 door TNO windtunnelonderzoek gedaan voor de Gaasperdammertunnel. Dit onderzoek wees uit
dat de concentraties NOx en fijnstof bij de tunnelmonden onder de norm
zaten en maatregelen om die concentraties te verlagen niet nodig waren.
Het ontwerp is zodanig dat de tunnelmonden van de hoofdbuis en
wisselbaan voorbij de wijken van Amsterdam Zuid-Oost eindigen zodat
deze woonwijken niet met een verhoogde concentratie NOx en fijnstof
worden geconfronteerd. In het windtunnelonderzoek is ook een alternatief
meegenomen waarbij 70% van de lucht uit de tunnel via een schoorsteen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

32

werd afgevoerd. Het alternatief had geen significant voordelig effect op de
woonomgeving en daarom is destijds besloten om geen luchtfilter aan te
leggen. Ik kan het onderzoek aan de Kamer sturen als daaraan behoefte
bestaat.
D66 wees nog een keer op de helderheid van de criteria bij bezuinigingen
en benadrukte dat men moet kunnen zien hoe die keuzes gemaakt
worden. Ik denk dat ik daar voldoende over heb gezegd. Mevrouw Van
Veldhoven gaf aan dat zij blij is dat de invoering van tol wordt heroverwogen. De PvdA heeft gezegd dat zij geen voorstander is van tol, maar dat
als het dan toch moet, het ter discussie kan staan. Datzelfde geldt voor
mij. Ik ben geen voorstander van tol, maar er zijn drie projecten van voor
mijn tijd waarvoor tol opgelegd was waarmee de financiering van de
projecten rondgemaakt moest worden: de Blankenburgtunnel, de
A13–A16 en de doortrekking van de A15. De heer Klein sprak over de tol
voor de tunnel, maar zelfs voor de brug is er een tolvariant. De heer Elias
gaf aan dat de tol voor hem nieuw is en dat hij daarop geen akkoord kan
geven. Ik kom hier nog op terug. Ik zal bekijken of ik daarmee iets kan
doen rond de inpassing. Dat zal zeker niet het gehele bedrag betreffen.
Dat is een flink bedrag en dat hebben wij echt hard nodig in de bezuinigingen. Inpassingen voor natuur en milieu hebben natuurlijk veel lagere
kosten dan de inpassingen die wij nu al gedaan hebben. Vergis u niet, wij
hebben al voor 200 miljoen euro aan inpassingen gedaan rondom dit
gebied met de verlengde tunnel en allerlei andere varianten. Ik kom voor
het VAO erop terug of ik daar een mogelijkheid toe zie.
De PvdD maakt zich zorgen of natuur en kwaliteit en de leefomgeving wel
voldoende meegenomen worden. Zij geeft aan dat een aantal natuurdoelen die wij ons stellen niet gehaald worden of in de tijd naar achteren
worden geschoven. Dat geldt helaas ook voor een aantal verkeersdoelen.
Ook die worden niet gehaald en in de tijd naar achteren geschoven. Ik blijf
echter van mening dat wij in MKBA’s en op andere plekken proberen om
de verschillende belangen in evenwicht te houden, waarbij aan de ene
kant mensen behoefte hebben om zich te verplaatsen en aan de andere
kant wij de natuur en het milieu goed moeten beschermen. Mevrouw
Ouwehand doelde ook op de gezondheid. De staatssecretaris heeft
gevraagd om haar tijd te geven om het rapport te bekijken. Mevrouw
Ouwehand koppelde dat meteen aan de Blankenburgertunnel en de A27,
terwijl ik zie dat volksgezondheidsproblemen het meest ontstaan in het
stedelijke gebied en bij het onderliggende wegennet waar mensen veel
dichterbij de wegen wonen. Als het rapport bestudeerd is, zal er een
reactie van onze kant komen.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Neemt de minister in haar brief over de
maatregelen die zij stuurt voor het VAO ook het idee van de oortjes mee?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Ik hoorde u dat
zeggen, maar het project met oortjes dat aan de orde is geweest, waren
oortjes die de gemeente Vlaardingen aan de weg wilde om daarmee een
bedrijventerrein te ontsluiten. Ik heb daar toen niet enthousiast op
gereageerd omdat je dan door drie putten heen moet. Dat maakt het er
niet beter op. U vraagt om een betere inpassing en dan wordt het
ernstiger. Ik wou er eigenlijk niet op ingaan, maar als ik wat doe, wil ik
aangeven of ik een bedrag beschikbaar stel voor een inpassing en dan
vind ik dat de regio daar zelf naar moet kijken.
De ChristenUnie zegt dat de Oranjetunnel beter en toekomstgerichter is
dan de Blankenburgertunnel. Ik vind dat absoluut niet. De Blankenburgtunnel is gewoon verkeerskundig en financieel beter en daarmee ook
robuuster dan de Oranjetunnel. De ChristenUnie vroeg of wij de Portwayvariant 2012 willen uitrekenen. Daarom ben ik zo blij dat wij een code voor
burgerparticipatie krijgen. Ik wil niet dat iedere keer dat wij een burgervariant doorrekenen en aangeven waarom die minder goed is dan de variant

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

33

die op tafel ligt, er weer een nieuwe variant komt die wij ook afwijzen en
daarna weer een. Zo kunnen wij eindeloos bezig blijven. Ik ben dus niet
van plan om ook weer Portway-variant 2012 door te rekenen, want als die
niet blijkt te werken, komen misschien de varianten voor 2013 en 2014. Zo
kunnen wij nooit tot besluitvorming komen. Ik ben zelf ook heel erg
gebaat bij een code voor dit soort projecten.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik heb er alle begrip voor dat u niet
keer op keer op keer burgerinitiatieven wilt doorrekenen, maar nu worden
in de brief varianten uit 2009 en 2011 door elkaar beoordeeld, terwijl er
een variant 2012 ligt. Ik vraag om een correcte brief waarin de variant
2012 wordt beoordeeld.
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: We hebben zowel de
variant 2009 als de variant 2011 los van elkaar beoordeeld, dus niet door
elkaar heen. Wij hebben op inhoudelijke gronden geen beter alternatief
gevonden dan het alternatief dat voorgelegd werd. De inhoudelijke
afweging is gemaakt en daarom ben ik niet van zin om een variant 2012 te
beoordelen.
De heer Klein heeft een aantal opmerkingen gemaakt over de historie van
de A15. Ik laat mij graag nog eens bijpraten over de finesses van
Hoevelaken, want daarin heeft hij volgens mij veel inzicht.
Staatssecretaris Mansveld: Voorzitter. Er resten mij nog twee vragen. Die
van mevrouw Van Veldhoven gaat over geluidstrillingen en de relatie met
de SWUNG. Het antwoord op de vraag of de trillingen een verband
hebben is «nee», maar ik heb begrepen dat trillingen een ingewikkelde
materie is. Er vindt momenteel onderzoek plaats naar de mogelijkheid van
wetgeving. Er is wel een beleidsregel die wij toepassen bij het aanleggen
van nieuwe projecten. Voor Zevenaar en Lansingerland vormt SWUNG
het normenkader voor het geluid.
Mevrouw Dik-Faber vroeg of wij kunnen berichten over de suggestie om
dichterbij Zwolle een oplossing te vinden. Bij de beantwoording van de
keuze kan deze vraag meegenomen worden door degene die de alternatieven onderzoekt.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Mijn vraag was juist wanneer wij meer
horen over het onderzoek naar de mogelijkheid van wetgeving.
Staatssecretaris Mansveld: Daar heb ik geen antwoord op. Ik laat u
daarover schriftelijk berichten.
De voorzitter: Mijn suggestie is om het VAO na het kerstreces te plannen.
Voor het VAO ontvangen wij de brief van de minister over de besteding
van het geld als er tol voor de Blankenburgtunnel geheven wordt.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Als mensen moties willen indienen over de
opzet voor de A27 moet dat nog mogelijk zijn.
De voorzitter: Kan de minister aangeven of het nog effect heeft als wij
medio januari een Kameruitspraak doen?
Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus: Dat is wel heel laat
omdat de commissie in maart moet rapporteren. Ik weet natuurlijk niet
wat voor moties de Kamer gaat indienen, maar als die effect hebben op
de bezuinigingen, moeten wij die gaan vormgeven. In januari wil ik naar
de regio’s toe. Ik heb gelezen dat de agenda van de Kamer heel erg vol zit,
maar dit zijn elementen die ervoor pleiten om het voor het kerstreces te
doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

34

De voorzitter: Wij proberen voor het kerstreces een VAO te plannen. De
volgende toezeggingen zijn gedaan:
− De minister van Infrastructuur en Milieu neemt een matrix op in de
brief over de wijze waarop de bezuinigingen neerslaan op de MIRTprojecten. De Kamer ontvangt deze brief in maart 2013. In die matrix
zullen per project de scores worden weergegeven voor de gehanteerde
criteria.
− De minister van Infrastructuur en Milieu komt terug op de wijze
waarop het geld wordt besteed dat vrijkomt als voor de Blankenburgtunnel tot tol wordt besloten. Dit gebeurt voor het VAO.
− In het voorjaar van 2013 zal de Kamer de Code Publieksparticipatie
Sneller & Beter ontvangen die is opgesteld ter uitvoering van de
motie-Verhoeven.
− De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu zal de Kamer in het
voorjaar van 2013 nader informeren over de aanpak van overwegen.
− De minister van Infrastructuur en Milieu zal de Kamer het onderzoek
naar de luchtkwaliteit van de A9-tunnelmonden in Amsterdam
toesturen, dat in het verleden is uitgevoerd.
− De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu zal de Kamer het
rapport sturen over het geluidsonderzoek in Lansingerland.
− De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu zal de Kamer nader
informeren over het knelpunt Zwolle–Herfte.
− De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu zal de Kamer een
schriftelijke reactie doen toekomen op rapport van de Gezondheidsraad over de invloed van stikstof op de gezondheid.
− De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu zal de Kamer informeren over een eventueel voornemen om een wetgevend kader op te
stellen voor trillingshinder.
− De minister van Infrastructuur en Milieu stuurt het verslag van deze
vergadering door naar de commissie-Schoof.
De voorzitter: Ik dank iedereen voor zijn of haar aanwezigheid en sluit de
vergadering.
Sluiting 13.25 uur
Volledige agenda
1. MIRT projectenboek 2013 (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte
en Transport)
33400-A-3 – brief regering d.d. 1 oktober 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
2. Reactie naar aanleiding van de vragen tijdens de procedurevergadering
van de vaste commissie van Infrastructuur en Milieu van 5 december 2012
33400-A-23 – brief regering d.d. 7 december 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
3. Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden inzake het
Infrastructuurfonds (Kamerstuk 33 400 A)
33400-A-8 – brief regering d.d. 30 oktober 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
4. Lijst van vragen en antwoorden inzake het MIRT Projectenboek 2013
33400-A-9 – brief regering d.d. 30 oktober 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

35

5. Bestuurlijke Overleggen MIRT najaar 2012
33400-A-20 – brief regering d.d. 4 december 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
6. Antwoorden op vragen van de commissie, gesteld tijdens het algemeen
overleg van 10 oktober 2012, over de verbreding van de A27
33400-A-12 – brief regering d.d. 7 november 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
7. Nieuwe Westelijke Oeververbinding Rotterdam
32 598-4 – brief regering d.d. 23 januari 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
8. Antwoorden op vragen van de commissie inzake de Nieuwe Westelijke
Oeververbinding (NWO)
32 598-5 – brief regering d.d. 23 januari 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
9. Stand van zaken m.b.t. de Nieuwe Westelijke Oeververbinding in
verband met de Ontwerp-Rijksstructuurvisie Bereikbaarheid Regio
Rotterdam en Nieuwe Westelijke Oeververbinding, t.b.v. het AO op
13 maart a.s.
32 598-7 – brief regering d.d. 8 maart 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
10. Lijst van vragen en antwoorden inzake de stand van zaken m.b.t. de
Nieuwe Westelijke Oeververbinding in verband met de OntwerpRijksstructuurvisie Bereikbaarheid Regio Rotterdam en Nieuwe Westelijke
Oeververbinding
32 598-8 – brief regering d.d. 29 maart 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
11. Lijst van vragen en antwoorden inzake de Nieuwe Westelijke Oeververbinding (NWO)
32 598-9 – brief regering d.d. 3 april 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
12. Beantwoording aanvullende vragen t.b.v. de tweede termijn van het
AO over de Nieuwe Westelijke Oeververbinding
32 598-10 – brief regering d.d. 19 april 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
13. Aanbieding verkeersrapport Nieuwe Westelijke Oeververbinding
32 598-11 – brief regering d.d. 24 april 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
14. Onderbouwing lengte landtunnel NWO
32 598-13 – brief regering d.d. 25 april 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

36

15. Hoofdlijnen van besluiten prioritaire infrastructuurprojecten in de
Zuidvleugel die de komende periode nader zullen worden uitgewerkt en te
zijner tijd aan de Kamer zullen worden gezonden
33000-A-45 – brief regering d.d. 7 december 2011
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
16. Aanbieding van de toegezegde Integrale Verkeersanalyse Zuidvleugel
Randstad
32 598-15 – brief regering d.d. 31 augustus 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
17. Afrit Hoevelaken in WAB A28 Utrecht-Amersfoort
29 385-74 – brief regering d.d. 14 november 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
18. Voorlopig advies van de commissie voor de milieueffectrapportage
MER inzake de Rijnlandroute
33400-A-18 – brief regering d.d. 21 november 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
19. Definitief advies commissie MER Rijnlandroute
33400-A-24 – brief regering d.d. 7 december 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
20. Uitstel besluitvorming OV SAAL en RRAAM
2012Z21430 – brief regering d.d. 7 december 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
21. Aanbieding van de tekst Green Deal Fiets in het woon-werkverkeer
33 043-13 – brief regering d.d. 3 december 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
22. Informatie over laatste stand van zaken subsidie Spoorse Doorsnijdingen
33400-A-11 – brief regering d.d. 31 oktober 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
23. Fietsparkeren bij stations
29 984-317 – brief regering d.d. 24 oktober 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
24. Voortgangsrapportage realisatie toegankelijkheid spoor
29 984-331 – brief regering d.d. 15 november 2012
staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, W.J. Mansfeld
25. Voortgang van de gebiedsontwikkeling Bloemendalerpolder
32 660-56 – brief regering d.d. 15 november 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

37

26. Antwoorden op vragen van de commissie inzake de Monitor Infrastructuur en Ruimte 2012 nulmeting van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)
32 660-55 – brief regering d.d. 5 november 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
27. Aanbieding publicatie Mobiliteitsbalans 2012 van het Kennisinstituut
voor Mobiliteitsbeleid (KiM)
31 305-201 – brief regering d.d. 16 november 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
28. Actieagenda architectuur en ruimtelijk ontwerp 2013–2016
31 535-10 – brief regering d.d. 18 september 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus
29. Beantwoording vragen commissie over de derde Voortgangsrapportage van het Groot Project RRAAM en de resultaten van de marktuitvraag ecologie
2012Z21486 – brief regering d.d. 10 december 2012
minister van Infrastructuur en Milieu, M.H. Schultz van Haegen-Maas
Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 A, nr. 44

38