Aan de minister voor Rechtsbescherming
Aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Den Haag, 29 juli 2021

Betreft: Advies op het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
Op 26 april 2021 is het concept Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming in consultatie gegaan.
Aan de Kinderombudsman is gevraagd hierop te reageren.1 Ik heb het toekomstscenario met
belangstelling gelezen, waarbij ik er in het bijzonder op heb gelet of de rechten van het kind in het
beoogde stelsel beter dan nu gewaarborgd zullen zijn (bijlage 1). Het ontwikkelingsbelang van het kind
moet hierbij voorop staan. Graag wil ik een aantal zorgpunten aan u meegeven.
Vooropgesteld, er staan veel goede ideeën in het toekomstscenario. Een lokaal team, waarbinnen een
brede blik wordt gehanteerd en basiskennis aanwezig is over jeugd- en volwassenenproblematiek, hulp,
bestaanszekerheid, voorschoolse voorzieningen, onderwijs, huisvesting en de vrouwenopvang, zal het
benodigde integraal werken kunnen stimuleren. En ook een vast gezicht voor het gezin zal als positief
worden ervaren. Net als het beschikbaar stellen van rechtsbijstand voor ouders bij gedwongen
overheidsingrijpen. Ik herken ook dat in het huidige systeem de beschermingsketen (te) lang is en
complex kan zijn. Daarom steun ik de beweging de keten eenvoudiger te maken en te verkorten. Toch
heb ik ook een aantal zorgpunten die aandacht behoeven en die maken dat ik nog niet uitgesproken
positief ben over de plannen. Ik vraag mij af of het ontwikkelingsbelang van kinderen, zoals het
Kinderrechtencomité dit vraagt, met dit voorgelegde scenario het best is gediend. Hieronder ga ik in op
mijn zorgpunten.
Is opnieuw een stelselwijziging een oplossing voor de huidige knelpunten
Ik zie te weinig onderbouwing dat de stelselwijziging een oplossing gaat zijn voor de huidige knelpunten
die kinderen en ouders ervaren. De voorgestelde aanpassingen in het stelsel zijn ingrijpend, terwijl de
laatste stelselwijziging vrij kortgeleden is doorgevoerd. De transformatie is zelfs nog volop gaande. Het
hoofddoel om het stelsel nu opnieuw ingrijpend te veranderen, kan dan ook alleen maar zijn het beter
borgen van de rechten en belangen van kinderen. Dat kinderen door de stelselwijziging beter
beschermd worden en wél tijdig passende hulp kunnen krijgen terwijl dit nu vaak niet het geval is. Dat
de kwaliteit van de jeugdhulp en jeugdbescherming zal verbeteren. Dit vraagt om een gedeeld beeld van
de huidige knelpunten en een grondige analyse of het toekomstscenario hiervoor een oplossing gaat
bieden. Deze zie ik nog te weinig terug in dit toekomstscenario.
Advies: Stel een gedeeld beeld op van de huidige knelpunten en analyseer of het toekomstscenario hier
daadwerkelijk een oplossing voor gaat bieden, en wat hier dan voor nodig is.

1

De Kinderombudsman heeft als taak te bevorderen dat kinderrechten worden nageleefd. Dit onder meer door
het geven van gevraagd en ongevraagd advies aan de regering en de Tweede Kamer over wetgeving die en beleid
dat de rechten van jeugdigen raakt.
voor de rechten van kinderen en jongeren

blad 1 van 6

Indachtig het recente advies van de Raad van State, vraag ik mij af of gemeenten de komende
kabinetsperiode wederom met aanvullende decentralisaties moeten worden belast.2 Weer een nieuwe
stelselwijziging zorgt voor veel onrust en in de periode ernaartoe ook voor extra knelpunten voor de
kinderen en hun ouders. Opnieuw een grote stelselwijziging zou een ultimum remedium moeten. Zijn
alle andere minder ingrijpende oplossingen al voldoende uitgedacht en benut? Is de met de invoering
van de Jeugdwet beoogde samenwerking overal al écht tot stand gekomen? Wat kan binnen de huidige
structuur al worden opgelost?3 Is deze herziening nodig als andere knelpunten worden aangepakt? Deze
vragen moeten mijns inziens beantwoord worden voordat opnieuw tot een zeer ingrijpende
stelselwijziging wordt besloten.
Advies: Blijf binnen het huidige stelsel zoeken naar oplossingen die een alternatief kunnen zijn voor een
nieuwe stelselwijziging en nut deze uit.
Zorgen over overheidsingrijpen op decentraal niveau en samenvoegen beschermingstaken in een
regionaal veiligheidsteam
Of het samenvoegen van de taken van de Raad voor de Kinderbescherming, Veilig Thuis en de
Gecertificeerde instellingen in één organisatie een verbetering is voor de kinderen en hun ouders, en
daarmee in hun belang is, betwijfel ik.
Verregaande decentralisatie van overheidsingrijpen
De grootste organisatorische verandering die volgt uit dit toekomstscenario is de totstandkoming van
Regionale Veiligheidsteams, onder decentrale aansturing. De taken van de Raad voor de
Kinderbescherming, de Gecertificeerde Instellingen en Veilig Thuis zullen opgaan in de kerntaken van de
te vormen Regionale Veiligheidsteams. Ik wil een aantal principiële punten adresseren. Het eerste is een
rechtsstatelijk punt, namelijk de vraag tot op welk decentraal niveau overheidsingrijpen kan en mag
worden belegd. Dit ook indachtig de verantwoordelijkheden die volgen uit internationale verdragen,
rechtsgelijkheid en rechtsbescherming. Het tweede punt is dat gemeenten bepaalde taken
bovenregionaal zullen gaan beleggen in de veiligheidsteams. Wat betekent dit voor de democratische
legitimatie? Op welke manier kan de burger hierop invloed uitoefenen? En wie is aanspreekbaar en
verantwoordelijk?
Advies: Voer eerst een brede discussie, gevoed door (juridisch) experts, tot op welk niveau
overheidsingrijpen belegd mag en kan worden, en wie hiervoor dan aanspreekbaar en verantwoordelijk
is.
Samenvoegen beschermingstaken in één organisatie
Het in één organisatie onderbrengen van de taken van de Raad voor de Kinderbescherming en Veilig
Thuis kan in mijn ogen. Waar ik mij zorgen over maak, is het samenbrengen van de onderzoeksfunctie
en uitvoering van de jeugdbescherming in één organisatie. Het is belangrijk een scheiding te hebben
tussen wie het onderzoek doet en wie de uitvoering. Dit onderzoek moet kwalitatief zeer goed zijn,
zonder dubbelingen, met uitgangspunten voor interventies. Het is mij niet duidelijk wat er de
meerwaarde van is zowel het onderzoek als de uitvoering ervan onder te brengen in één organisatie.
Terwijl ik wel risico's zie, zoals het verloren gaan van expertise en vermindering van rechtsbescherming
voor ouders en kinderen.
2
3

Samenvatting voorlichting over interbestuurlijke verhoudingen - Raad van State
Zie hiervoor bijvoorbeeld de pilot Blijvend Veilig in Amsterdam.
voor de rechten van kinderen en jongeren

blad 2 van 6

Advies: Breng nog eens duidelijk in kaart wat de positieve en negatieve effecten zullen zijn indien alle
beschermingstaken ondergebracht worden in één organisatie.
Zorgen over beschikbaarheid van passende gespecialiseerde zorg
Een groot knelpunt in de jeugdhulp en jeugdbescherming is op dit moment de beschikbaarheid van
passende gespecialiseerde zorg. Hier biedt het toekomstscenario geen oplossing voor, maar het is wel
een essentiële randvoorwaarde voor het slagen van ieder stelsel, ook het huidige. Een wijziging van het
stelsel zal niet voor een positieve verandering zorgen als niet óók of juist geïnvesteerd wordt in het
vergroten van de beschikbaarheid van zorg, in het bijzonder de gespecialiseerde zorg.
Advies: Zorg voor voldoende aanbod van passende kwalitatief goede zorg voor kinderen en hun ouders,
in het bijzonder gespecialiseerde zorg.
Zorgen over rechtsbescherming en rechtswaarborgen
Klachtrecht
De Regionale Veiligheidsteams zullen zijn gepositioneerd op regionaal niveau en opereren vanuit een
nieuwe publiekrechtelijke regionale organisatie. Wat nog verder uitgewerkt moet worden is hoe het
klachtrecht in het nieuwe stelsel geborgd zou moeten worden.4 Het borgen van het klachtrecht moet
vanaf het begin van uw planvorming aandacht krijgen. De Nationale ombudsman, de Kinderombudsman
en de gemeentelijke jeugd- en kinderombudsmannen denken hier graag over mee.
Advies: Positioneer en borg het klachtrecht aan het begin van het herzieningstraject.
Kwaliteit onderzoeken en dossiers
Als er ingegrepen moet worden door middel van een maatregel van kinderbescherming, dan moet daar
een transparante procedure voor zijn, die proportionaliteit en subsidiariteit, rechtsgelijkheid, verbod
van willekeur, rechtszekerheid en uniformiteit waarborgt. Dit betekent volgens het toekomstscenario
onder meer dat een maatregel feitelijk onderbouwd moet zijn en zorgvuldig voorbereid moet worden.
En dat is juist op dit moment nog steeds niet goed op orde. Heldere kwaliteitseisen ontbreken.
Onvoldoende kwaliteit van het onderzoek en de dossiers, kan zelfs betekenen dat ten onrechte
gedwongen hulp wordt opgelegd en ingegrepen wordt in het leven van de kinderen en ouders, of ten
onrechte niet. Dit knelpunt los je met een stelselwijziging niet op. Dit thema is in het toekomstscenario
nog onderbelicht, maar in mijn ogen essentieel.
Advies: Blijf inzetten op het verbeteren van het feitenonderzoek en het diagnostische onderzoek naar de
noodzaak van eventuele gedwongen maatregelen, onder andere door het opnemen van heldere
kwaliteitseisen.
Toetsende taak en tegenspraak
In het toekomstscenario wordt de toetsende taak die nu bij de Raad voor de Kinderbescherming ligt, bij
het Regionaal Veiligheidsteam neergelegd. Om te voorkomen dat ongefundeerd wordt ingegrepen in
het gezin, wordt bij de inzet van hulp en steun en ten behoeve van rechtsbescherming, altijd toetsing en
tegenspraak georganiseerd. Indien sprake is van verzoeken om juridische maatregelen, wordt toetsing
en tegenspraak uitgevoerd door niet bij het gezin betrokken professionals uit een ander Regionaal
Veiligheidsteam dan dat waar de casus speelt, ondersteund door juristen en gedragswetenschappers. Ik
4

Zie hiervoor ook de reactie van de Nationale ombudsman en Kinderombudsman op het wetsvoorstel verbetering
beschikbaarheid zorg voor jeugdigen d.d. 3 september 2020.
voor de rechten van kinderen en jongeren

blad 3 van 6

vraag mij ten zeerste af of hiermee de toetsende taak voldoende geborgd wordt. Het zijn immers
collega's (er zal regelmatig over en weer worden getoetst), met soortgelijke taken. De vraag is of deze
collega's op voldoende afstand zullen staan. Het risico bestaat dat kinderen en ouders zich niet serieus
genomen zullen voelen en partijdigheid ervaren. Om de toetsende taak goed te kunnen uitvoeren is ook
een bepaalde expertise nodig, die dan overal geborgd gaat moeten zijn. Wat is dan nog het voordeel ten
opzichte van het huidige systeem?
Advies: Maak inzichtelijk wat de voordelen en nadelen zijn van het weghalen van de toetsende taak bij
de Raad voor de Kinderbescherming. Ga ook in op de expertise die nodig is deze taak goed te kunnen
uitoefenen en betrek hierbij de visie en ervaringen van kinderen en ouders.
Vertegenwoordiging van de belangen en stem van de betrokken kinderen
Visie van het kind
Het is goed dat in het toekomstscenario staat dat bij een gedwongen maatregel er specifiek en op maat
aandacht moet zijn voor vertegenwoordiging van de belangen en de stem van de betrokken kinderen.
Wat bedoeld wordt met 'op maat', is niet helemaal duidelijk. Ik ga ervan uit dat hiermee bedoeld wordt
dat rekening moet worden gehouden met de leeftijd en de ontwikkelende vermogens van een kind
(artikel 12 IVRK).
Aandacht hebben voor de belangen en de stem van kinderen moet overigens niet alleen in het
gedwongen kader, maar altijd en overal. Voor een goed en zorgvuldig besluitvormingsproces moet de
visie van het kind altijd worden meegenomen als één van de elementen om het belang van het kind te
kunnen bepalen. Dit geldt voor álle besluiten die over kinderen worden genomen. Het belang van het
kind moet hierbij voorop staan. Het stappenplan 'Het beste besluit' van de Kinderombudsman kan
hiervoor als leidraad dienen.
Advies: Borg dat bij alle besluiten die worden genomen, het belang van het kind daadwerkelijk voorop
staat. Bij het bepalen van het belang van het kind, moet altijd om de visie van het kind zelf worden
gevraagd. Het stappenplan 'Het beste besluit' kan als leidraad dienen voor het nemen van een besluit
conform het Kinderrechtenverdrag.
Eigen rechtsbijstand
Verder merk ik nog op dat op dit moment alleen kinderen die te maken krijgen met een verzoek tot
uithuisplaatsing in een gesloten instelling, een eigen advocaat toegevoegd krijgen. Kinderen die te
maken krijgen met ander gedwongen overheidsingrijpen, zoals een 'gewone' uithuisplaatsing en een
ondertoezichtstelling, krijgen dit dus niet. De rechtspositie van deze kinderen is dan ook minder goed
geborgd. In het toekomstscenario staat als uitgangspunt dat er bij de inzet van een gedwongen
maatregel voor de ouders rechtsbijstand beschikbaar is. Aangezien de belangen van kinderen en ouders
tegenstrijdig kunnen zijn, zeker daar waar het gaat om gedwongen ingrijpen, vind ik het belangrijk dat
ook de kinderen eigen rechtsbijstand wordt aangeboden.
Advies: Geef kinderen die te maken krijgen met gedwongen overheidsingrijpen, eigen rechtsbijstand.

voor de rechten van kinderen en jongeren

blad 4 van 6

Kortom
Of een nieuwe stelselwijziging de huidige problemen in het jeugdstelsel gaat oplossen betwijfel ik. En ik
vraag mij dan ook af of de rechten van het kind in het beoogde stelsel beter gewaarborgd zullen zijn dan
nu het geval is. Knelpunten, zoals onvoldoende samenwerking en een te lange keten, gebrek aan
kwaliteit van onderzoek en capaciteit van behandelaanbod moeten worden aangepakt, maar dit kan ook
binnen het huidige stelsel.
Indien u ervoor kiest dit toekomstscenario verder uit te werken en in te voeren, dan adviseer ik u hier de
belangen van kinderen steeds voorop te stellen. Stel hierbij steeds de vraag of de belangen en rechten
beter geborgd zullen zijn dan nu het geval is.
Mocht er behoefte zijn aan een nadere toelichting, dan sta ik hier natuurlijk voor open.

Met vriendelijke groet,
Margrite Kalverboer
De Kinderombudsvrouw

Medeondertekenaars zijn:
Yvette Nass
Anne Martien van der Does
Stans Goudsmit

gemeentelijke Jeugdombudsman Den Haag
gemeentelijke Kinderombudsman Amsterdam
gemeentelijke Kinderombudsman Rotterdam

voor de rechten van kinderen en jongeren

blad 5 van 6

Bijlage 1: Kinderrechtenkader
Het Kinderrechtenverdrag heeft vier kernartikelen van waaruit de overige bepalingen dienen te worden
uitgelegd en die de kern van het IVRK weergeven, zijnde de artikelen 2, 3, 6 en 12 IVRK. Deze artikelen
dienen in onderlinge samenhang te worden bezien. Dit houdt volgens het Kinderrechtencomité in dat bij
besluiten rond kinderen hun belangen voorop staan (artikel 3 lid 1). Deze belangen zien toe op een
gunstige ontwikkeling tot volwassenheid (artikel 6). Kinderen worden hierbij gelijk behandeld (artikel 2).
Voor het vaststellen van hun ontwikkelingsbelang, is het noodzakelijk om de visie van de kinderen die
door het besluit geraakt worden te horen en hieraan passend gewicht toe te kennen (artikel 12). Alle
overige bepalingen uit het kinderrechtenverdrag dienen vanuit dit kader bezien te worden.
Als het gaat om kinderen en ouders die te maken krijgen met jeugdhulp en jeugdbescherming, zijn nog
andere artikelen uit het IVRK belangrijk. Zoals dat een kind recht heeft op bescherming tegen alle
vormen van kindermishandeling en verwaarlozing (artikel 19). De ouders zijn primair verantwoordelijk
voor de opvoeding van hun kind. De overheid moet de ouders hierbij op passende wijze ondersteuning
bieden (artikel 5 en 18). Kinderen die niet met het eigen gezin kunnen wonen, hebben op grond van
artikel 20 recht op bijzondere bescherming en bijstand. Plaatsing in een gezinsomgeving heeft de
voorkeur boven plaatsing in een instelling.

voor de rechten van kinderen en jongeren

blad 6 van 6