Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-31

Raad voor de Werkgelegenheid, Sociaal Beleid,
Volksgezondheid en Consumentenzaken

Nr. 298

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 november 2012
Hierbij bied ik u de verslagen aan van de formele EU Gezondheidsraad
van 22 juni
2012 te Luxemburg en de informele EU Gezondheidsraad die van
10-11 juli te
Nicosia (Cyprus) plaats hebben gevonden.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

kst-21501-31-298
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-31, nr. 298

1

Verslag informele Gezondheidsraad EPSCO 10-11 juli 2012
Nicosia
1. Orgaandonatie
Het Cypriotische voorzitterschap opent de vergadering en geeft aan het
onderwerp orgaandonatie te hebben geagendeerd vanwege het urgentiebesef dat nodig blijft rond dit thema. De Europese Commissie (CIE) heeft
met haar actieplan 2009–2015 gezorgd voor een betere coördinatie.
Vandaag zullen allereerst voorbeelden van grensoverschrijdende
uitwisseling worden besproken en daarna het onderwerp «levende
transplantatie». Donatie bij leven kan een belangrijke bijdrage leveren aan
het verminderen van het tekort aan orgaandonoren binnen Europa.
Bovendien is de kwaliteit van een nier van een levende donor hoger dan
van een postmortale nier en kan de ontvanger daardoor langer profiteren
van het gedoneerde orgaan. Een praktijkvoorbeeld van een dergelijke
uitwisseling komt in de vergadering aan de orde bij monde van een gever
en ontvanger (zus en broer) die vertellen over hun ervaringen met donatie
bij leven. De CIE dankt het voorzitterschap voor het agenderen van dit
onderwerp en ziet haar rol voornamelijk in het helpen van lidstaten en het
versterken van samenwerking. Komend jaar zal er een Joint Action
opgestart worden op het gebied van levende orgaandonatie; in het
bijzonder de nieren en lever.
Vrijwel alle lidstaten geven aan uitwisseling van organen van belang te
vinden. Een aantal lidstaten geeft daarnaast aan actief te zijn in een
orgaanuitwisselingsorganisatie. Zo zijn Zweden en Denemarken lid van
Scandiatransplant (Scandinavië) en het Verenigd Koninkrijk van
UK-transplant. Nederland is lid van Eurotransplant, samen met België,
Luxemburg, Duitsland, Oostenrijk, Slovenië en Kroatië. Genoemde
lidstaten zijn allen actief op het gebied van donatie bij leven en zijn van
mening dat het van belang is hier actief op in te zetten. Uit de bijdrage van
een aantal lidstaten blijkt enigszins aarzeling om in te zetten op orgaandonatie bij leven; zo geeft Italië bijvoorbeeld aan dat orgaandonatie bij
overledenen niet uit het oog verloren mag worden en de focus niet te
eenzijdig mag liggen op orgaandonatie bij leven.
Waar het gaat om grensoverschrijdende uitwisseling van best practices
komt met name het belang van de organisatie in ziekenhuizen naar voren.
Lidstaten als Spanje, België, Cyprus en het Verenigd Koninkrijk geven aan
hoezeer het van belang is dat er in de ziekenhuizen voldoende aandacht
en begeleiding is voor families van donoren; dit zorgt voor een toename
van het vertrouwen en daardoor van een toename van het aantal concrete
donaties. Ook een strikte coördinatie is van groot belang voor de (kwaliteit
van de) donatie.
Een aantal lidstaten (Ierland, Duitsland, Tsjechië, Nederland) geeft aan dat
er ook in financiële zin aandacht moet zijn voor donatie bij leven, in de zin
dat donateurs bijvoorbeeld een vergoeding zouden kunnen ontvangen
voor de tijd die zij niet hebben kunnen werken of de onkosten die zij
hebben gemaakt.
Waar het gaat om het systeem van orgaandonatie geeft een aantal
lidstaten (Finland, Kroatië, Luxemburg) aan dat de zogenaamde
«presumed consent» (veronderstelde toestemming) goed blijkt te werken.
Duitsland geeft daarnaast aan verzekeraars een rol te hebben gegeven bij
het werven van donoren, omdat alle verzekerden via de verzekeraar van
tijd tot tijd worden aangeschreven. Luxemburg vraagt bij het aanvragen
van een paspoort aandacht van haar burgers voor orgaandonatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-31, nr. 298

2

Het voorzitterschap rondt af door te stellen dat de internationale uitwisseling van belang is, omdat er bij een grotere patiëntenpool meer kans is
op een optimale match tussen donororgaan en ontvanger.
2. Grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen: Risico- en
Crisiscommunicatie
Het voorzitterschap informeert de lidstaten over de resultaten van de
expertconferentie die op 5 en 6 juli heeft plaatsgevonden in Nicosia die
ging over overdraagbare ziekten in relatie tot de EU en nabuurlanden.
Daar bleek een grote commitment is om de IHR-regels (International
Health Regulations van de WHO) uit te voeren en dat er noodzaak is om
aan capaciteitsopbouw te doen vooral ook in de zuidelijke nabuurlanden.
Tijdens de conferentie werd tevens vastgesteld dat de financiële crisis een
grote impact heeft op de «responseplanning» en de financiering van het
noodzakelijke onderzoek over de capaciteitsopbouw. Internationale
samenwerking en goede communicatie zijn noodzakelijk om tot een goed
antwoord op grensoverschrijdende bedreigingen door overdraagbare
ziekten te komen waarbij tevens goede regionale verbanden tussen EU en
WHO nodig zijn.
De CIE gaat vervolgens in op risico- en crisiscommunicatie. De CIE brengt
in herinnering dat uit de H1N1 pandemie en recentelijk uit die van de
E-coli is gebleken hoe belangrijk communicatie is in het reageren op en in
een crisis. Ook is gebleken dat het gewenst is zich in bepaalde gevallen op
specifieke groepen te richten en na te denken hoe dat precies te doen en
dat social media een nadrukkelijke en belangrijke rol dienen te spelen.
Dit geldt op nationaal niveau maar ook tussen lidstaten en op het niveau
van de EU en de WHO. Het is bovendien van groot belang om beroepsgroepen in het gezondheidsdomein te betrekken bij de boodschappen aan
de bevolking.
De WHO-Euro geeft een presentatie waarbij duidelijk naar voren wordt
gebracht dat risicocommunicatie een «key public health tool» is. Daarbij
wordt aangegeven dat de communicatie over de IHR op basis van de 3T’s
moet worden gevoerd: «trustful, timely and transparant». De WHO-Euro
geeft als advies mee dat het national focal point voor de IHR hetzelfde zou
moeten zijn als de te benoemen experts in de verschillende expertgroepen en dat de experts in de verschillende netwerken gecoördineerd
moeten communiceren zodat dezelfde boodschappen worden gegeven.
Tot slot meldt WHO-Euro dat de Europese landen vanuit de WHO worden
ondersteund bij communicatie ten tijde van crisis. Ook worden zij
ondersteund bij de capaciteitsopbouw. Er bestaat tenslotte een nauwe
samenwerking tussen de WHO-Euro, de CIE en met het ECDC (European
Centre for Disease Prevention and Control).
Binnen de EU ligt een ontwerpbesluit ter tafel waarmee wordt beoogd de
reactiesnelheid en voorbereiding van de lidstaten te versterken in
samenwerking met de CIE. De CIE zal dan ook actief deelnemen aan de
discussie die het voorzitterschap vandaag op interactieve wijze aan de
hand van een 3-tal vragen wil voeren.
Nadat de ministers in een zestal groepen over 3 vragen hebben gediscussieerd wordt hierover kort mondeling teruggekoppeld waarna een aantal
conclusies wordt getrokken:
• Er bestaan geen grenzen in geval van gezondheidsbedreigingen bij
crises op gebied van de volksgezondheid. Daarom is er ook behoefte
aan- en noodzaak tot communicatie.
• Er dient sprake te zijn van een coherente benadering op het niveau van
de EU en de WHO waarbij de nationale bevoegdheid van de lidstaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-31, nr. 298

3

•

•

en de eerste verantwoordelijkheid van de nationale ministers voor de
volksgezondheid moet worden gerespecteerd.
De boodschap moet evidence-based zijn, geloofwaardig en consistent
met het ECDC en de WHO en moet op een begrijpelijke manier worden
gepresenteerd.
De boodschap dient aangepast te zijn aan de nationale omstandigheden omdat die kunnen verschillen.

Doelgroepen zijn de bevolking in het algemeen, maar ook de verschillende beroepsgroepen in de zorg zoals artsen en verplegers waarbij de
vraag moet worden gesteld op welke manieren zij het beste kunnen
worden benaderd. Social media dienen daar een belangrijkere rol in te
spelen.
AOB informatiepunten
Denemarken vraagt aandacht voor het fenomeen dat er in Denemarken
geadverteerd wordt voor stamcelbehandelingen, terwijl die niet evidence
based zijn. Dit is een kwalijke ontwikkeling waar actie op genomen zou
moeten worden. De CIE geeft aan dat de richtlijn vervalste geneesmiddelen hopelijk uitkomst biedt op dit vlak omdat in de database die in dit
kader ontwikkeld wordt geneesmiddelen van een keurmerk worden
voorzien die voldoen aan criteria van rechtmatigheid.
Verslag Formele Gezondheidsraad EPSCO 22 juni 2012
Luxemburg
Stand van zaken «Health for Growth», het derde meerjaren
actieprogramma op het terrein van gezondheid voor de jaren
2014–2020
Commissaris Dalli geeft aan op een aantal punten van mening te
verschillen met de voorliggende tekst. Ten eerste de titel: de Commissie
(CIE) houdt vast aan haar opvatting dat de titel moet spreken over Health
and growth, omdat hiermee uitgedrukt wordt dat groei een belangrijk
element is in de gezondheidszorgsector, onder andere waar het gaat om
het creëren van banen. Ten tweede verschilt de CIE van mening met de
lidstaten over een artikel over de instelling van Joint Actions (JA’s). Wat
de CIE betreft dienen zoveel mogelijk lidstaten te participeren, en zij is dan
ook bang dat het voorstel dat nu voorligt ervoor zorgt dat die deelname
beperkter wordt. Ten derde gaat de Commissaris in op het punt van harm
reduction en drugs; dat hoort volgens hem thuis in het Justitieprogramma, omdat het Health for growth programma zich richt op
gezondheidsaspecten.
Het Voorzitterschap (VZP) geeft het woord aan de lidstaten. Hongarije
vraagt als eerste het woord en vindt dat alle lidstaten in staat gesteld
moeten worden om te participeren in JA’s. Het gaat wat Hongarije betreft
niet alleen over geld, maar ook over creativiteit en het stimuleren van
lidstaten die beperktere mogelijkheden hebben. Daarnaast wordt
aangestipt dat salarissen van onderzoekers die meewerken aan JA’s vele
malen lager liggen in bijvoorbeeld Oost-Europese landen.
Frankrijk, Portugal en Nederland vragen aandacht voor het ontbreken van
«harm reduction» en drugs in dit programma. De Commissaris verwijst
naar het Justitie-programma, maar daaruit is dit punt nu juist verwijderd.
Het VK, Letland en Italië steunen het voorstel en complimenteren het
voorzitterschap en de CIE met het bereikte compromis. Deze lidstaten zijn
het daarnaast tevens eens met Hongarije en vinden het belangrijk dat een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-31, nr. 298

4

breed scala aan lidstaten in de gelegenheid wordt gesteld deel te nemen
aan JA’s.
Gedachtewisseling inzake het voorstel voor een besluit inzake
serieuze
grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen
Het voorzitterschap geeft aan dat het hier gaat om een voorstel om snel te
kunnen reageren in geval van een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid. De uitkomsten van de oriënterende gedachtewisseling zullen
door het Cypriotisch voorzitterschap verder uitgewerkt worden.
Commissaris Dalli geeft aan dat Ministers naar aanleiding van de
grieppandemie aangegeven hebben grensoverschrijdende risico’s voor de
volksgezondheid beter afgedekt te willen hebben en het Health Security
Committee (HSC) dat nu nog een informeel gremium is te formaliseren.
Met dit voorstel wordt beoogd om de coördinatie van de lidstaten en de
CIE te verbeteren zodat de EU goed is voorbereid op mogelijke risico’s.
Als voorbeeld dient daarbij het systeem zoals dat nu bestaat bij
overdraagbare ziekten. Het voorstel bevat ook een gemeenschappelijke
aanbesteding van vaccins waaraan lidstaten op vrijwillige basis kunnen
deelnemen. Commissaris Dalli wijst op het belang van het hebben van
een juridische basis om in uiterste gevallen gemeenschappelijke
noodmaatregelen af te kunnen kondigen. Deze maatregelen komen niet in
de plaats van die van de lidstaten maar vormen een vangnet en zijn
bedoeld om zaken als reisadvies, communicatieboodschappen en
dergelijke te kunnen geven. Het gaat zeker niet om maatregelen als het
sluiten van scholen en quarantainemaatregelen.
De lidstaten danken het Deens voorzitterschap voor dit voorstel en dat
zoals het nu ter tafel ligt in de goede richting gaat. Nadere samenwerking
en consultatie is belangrijk waarbij wel goed rekening moet worden
gehouden met de nationale bevoegdheden die de lidstaten hebben op het
terrein van de volksgezondheid. Meerdere lidstaten zijn van mening dat
de CIE geen zaken mag opleggen (Zweden, Finland, Duitsland en Spanje).
Andere lidstaten verwijzen minder nadrukkelijk naar de nationale
bevoegdheid en merken op de coördinerende taak van de CIE als
belangrijk te beschouwen, evenals een intensievere voorbereiding en
afstemming van de paraatheidsplanning en informatie-uitwisseling tussen
de lidstaten (Polen, Slovenië, Estland, Litouwen en Ierland).
Nederland geeft aan dat, voordat de nationale plannen worden opgesteld,
het informeren en consulteren een goed plan is. Daarbij moet wel worden
voorkomen dat hierdoor vertraging optreedt in de planning. Ook de
coördinatie, het uitwisselen van informatie en wederzijdse consultatie met
als doel om de voorbereidingen te versterken vindt Nederland een goede
zaak waarbij ervan wordt uitgegaan dat dit gebeurt in goed overleg tussen
de CIE en de lidstaten in het HSC. Aangegeven wordt dat Nederland hecht
aan een scherpe scheiding tussen de wetenschappelijke risico-inschatting,
de bestuurlijke voorbereiding op besluiten en de daadwerkelijke besluitvorming door het bevoegd gezag. Het voorgestelde besluit voorziet
daarin.
Wat betreft de tijdelijke noodmaatregelen te nemen door de CIE reageert
het overgrote deel van de lidstaten dat dit te ver gaat – er is geen basis
voor in het Verdrag, het gaat om bindende maatregelen, het is onnodig en
het kan via reeds bestaande mechanismen. Ook Nederland vindt dat het
betreffende art. 12 geschrapt kan worden. Het besluit moet zich richten op
de coördinerende taken van de Unie bij grensoverschrijdende gezond-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-31, nr. 298

5

heidsbedreigingen en mogen geen betrekking hebben op de bestrijding
binnen een afzonderlijke lidstaat.
Ten aanzien van het HSC geven de lidstaten aan dat het formaliseren
daarvan een goed idee is. Een aantal lidstaten vinden dat dit een
Permanent Comité op Hoog niveau moet zijn (Frankrijk, Luxemburg, Italië,
Malta, Ierland en Griekenland). Een aantal lidstaten wensen flexibiliteit in
de samenstelling van het HSC zodat ook experts kunnen worden
ingeschakeld (Verenigd Koninkrijk, Zweden, Letland, Cyprus, Slowakije en
België). Ook moet overlap of doublures met bestaande systemen worden
voorkomen.
Nederland geeft aan dat het voor de samenwerking in het HSC van groot
belang is dat er vaste vertegenwoordigers en eventueel vervangers uit de
volksgezondheidssector zijn die elkaar kennen en kunnen vinden. Daarbij
is het noodzakelijk om de mogelijkheid te hebben om vertegenwoordiging
uit andere bestuurlijke sectoren zoals milieu en transport mee te nemen.
De Lidstaten moeten op zodanig niveau vertegenwoordigd zijn dat
bestuurlijke beslissingen in het HSC kunnen worden voorbereid.
Eurocommissaris Dalli besluit dat hij de steun van de lidstaten heeft voor
de formalisering
van het HSC tot een permanent comité op Hoog niveau. De CIE zal blijven
werken om de
voorbereidingscapaciteit van de EU ten aanzien van grensoverschrijdende
gezondheidsbedreigingen te versterken. Hij wijst daarbij indirect op art. 12
dat hij slechts
als een rechtsgrondslag ziet in relatie tot een uiterst niveau van dreiging.
Als er niets in het
besluit inzake serieuze grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen
zou staan, dan kan
er in noodgevallen volgens Dalli ook niets gedaan worden.
De voorzitter concludeert dat er steun is voor de versterking van de
samenwerking door consultatie en informatie als daarbij geen sprake is
van een bindende consultatie. Wat betreft tijdelijke gemeenschappelijke
bindende maatregelen (art. 12) constateert de voorzitter veel steun om dat
te schrappen. Tenslotte stelt het voorzitterschap vast dat het HSC door de
lidstaten wordt beschouwd als het juiste forum voor consultatie en
coördinatie. Dat het een permanent comité op hoog niveau moet zijn
waarbij door veel lidstaten ook is gewezen op gewenste flexibiliteit en
vermijding van doublures.
Raadsconclusies inzake de impact van antibioticaresistentie in de
menselijke
gezondheidszorgsector en dierlijke sector
Het voorzitterschap wijst er op dat er jaarlijks in de EU duizenden mensen
overlijden als gevolg van antimicrobiële resistentie (AMR). Het doel van
deze raadsconclusies is om hier aandacht voor te vragen en te streven
naar minder gebruik van en betere afstemming tussen de humane en
veterinaire sector. Daarom heeft Denemarken hier een conferentie over
georganiseerd in Kopenhagen die uiteindelijk heeft geleid tot Raadsconclusies. Deze zijn reeds in de Landbouwraad van 18 juni geagendeerd en
goedgekeurd en liggen nu ook hier ter tafel. Commissaris Dalli dankt het
voorzitterschap en merkt op dat AMR een van de grootste uitdagingen is
en hij is verheugd dat alle lidstaten de conclusies steunen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-31, nr. 298

6

AOB informatiepunten
Het voorzitterschap informeert de Raad over de door het voorzitterschap
georganiseerde conferenties. Daarnaast informeert de Commissie de
Raad over het strategische implementatie plan (SIP) van het Europees
partnerschap voor innovatie in het kader van actief ouder worden en een
goede gezondheid. Tenslotte presenteren Frankrijk en Luxemburg de Raad
een notitie over de «supply of raw materials for pharmaceutical use in the
European Union». De reden van de hier geagendeerde notitie is dat er op
dit moment een gebrek aan bepaalde grondstoffen voor medicijnen in de
EU is, waardoor de levering van veilige en betrouwbare medicijnen in
gevaar kan komen. Richtlijn 2011/62 over vervalste geneesmiddelen lost
dit probleem maar voor een beperkt deel op. Om proactief te handelen op
het moment dat er daadwerkelijk tekorten ontstaan, is het nodig om
vooruit te lopen op acties die genomen kunnen worden om de industrie te
stimuleren. België, Roemenië en Polen steunen het voorstel en roepen de
CIE op om dit punt serieus ter harte te nemen. De CIE geeft aan dat de
Richtlijn 2011/62 over vervalste geneesmiddelen in juli 2013 geïmplementeerd dient te zijn. De Commissaris geeft aan in gesprekken over dit
onderwerp met derde landen de urgentie ervan te zullen aankaarten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-31, nr. 298

7