Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 085

Wijziging van de Remigratiewet (heroverweging
Remigratiewet)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 20 maart 2012
Met belangstelling heb ik kennis genomen van het verslag van de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken belast met het voorbereidend
onderzoek naar het wetsvoorstel tot wijziging van de Remigratiewet. In
het navolgende wordt ingegaan op de vragen en opmerkingen uit het
verslag. Op onderdelen zijn vragen van gelijke strekking samengevoegd.
Inhoudsopgave
Blz.
1. Inleiding
2. Wijziging van de Remigratiewet
3. Verhoging van de leeftijdsgrens
4. Verlenging van de termijn verblijfsduur
5. Termijn voor het indienen van aanvragen
6. Afbakening van de doelgroepen
7. Geen recht op remigratievoorzieningen voor voortvluchtelingen en gedetineerden
8. Opheffen van de basisvoorzieningen
9. Bestuurlijke boete en het opschorten, intrekken en
terugvorderen van de remigratievoorzieningen
10. Advies van het Landelijk Overleg Minderheden (LOM)
11. Financiële gevolgen en uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
Artikelsgewijs
Bijlage: Overzicht van de uitgekeerde bedragen van
2001–2011 per bestemmingsland

1
4
10
13
14
14
16
17
18
22
23
24
25

1. Inleiding
De leden van de PvdA-fractie vragen zich in algemene zin af hoeveel
mensen op dit moment op jaarbasis een beroep doen op de Remigratiewet. Deze leden vragen of de regering een overzicht kan geven van de
bedragen die de afgelopen tien jaar zijn uitgekeerd aan zowel de

kst-33085-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

1

basisvoorziening als de remigratievoorziening, uitgesplitst naar het land
waarnaar remigranten zijn vertrokken?
Onderstaande tabel biedt een overzicht van het aantal personen dat een
beroep deed op de Remigratiewet in de jaren 2008, 2009, 2010 en 20111
(verdere toelichting over onder meer de nihil-voorziening volgt na de
tabel).

Soort voorziening:
– Remigratievoorziening (incl.nihil) per
jaarultimo
– Remigratievoorziening (excl.nihil) per
jaarultimo
Basisvoorziening waarvan:
– vergoeding verhuiskosten en eenmalige
overbruggingsuitkering
– vergoeding verhuiskosten en start
maandelijkse remigratievoorziening

2011

2010

2009

2008

11 876

11 386

10 923

10 542

5 322

5 003

4 758

4 575

1 023
304

943
315

1 101
291

1 011
339

719

628

810

672

In de afgelopen vier jaar zijn er jaarlijks gemiddeld 312 aanvragen voor
enkel de basisvoorzieningen en 707 aanvragen voor de remigratievoorzieningen met de basisvoorzieningen alleen voor de overtocht gehonoreerd.
In de regel worden de aanvragers bij remigratie vergezeld van hun partner
en eventuele kinderen.

1

Bron: Sociale verzekeringsbank

Voor een goed begrip is het noodzakelijk de toepassing van de vigerende
Remigratiewet toe te lichten. Op basis van artikel 3 van de Remigratiewet
kan een remigrant die niet over voldoende middelen beschikt om
zelfstandig te kunnen remigreren een basisvoorziening aanvragen. Om in
aanmerking te komen voor een basisvoorziening dient de remigrant te
behoren tot de doelgroep van de Remigratiewet en volgens het Uitvoeringsbesluit Remigratiewet gedurende ten minste één jaar onafgebroken
rechtmatig verblijf in Nederland te hebben gehad, geen beschikking te
hebben over een rendementsgrondslag van meer dan 91 000 euro als
bedoeld in artikel 5.3 van de Wet inkomstenbelasting 2001 en niet eerder
een basisvoorziening of voorziening op basis van de Basisremigratiesubsisdieregeling te hebben ontvangen. Verder dient de remigrant zijn
schulden aan het Rijk te hebben afgelost, een schriftelijk bewijs voor te
leggen dat hij en voor zover van toepassing zijn partner en kinderen
worden toegelaten tot het bestemmingsland en indien hij niet over de
nationaliteit van het bestemmingsland beschikt moet hij verklaren dat hij
alles in het werk zal stellen om deze nationaliteit zo spoedig mogelijk te
verwerven. De basisvoorziening houdt volgens het Besluit voorzieningen
Remigratiewet in een vergoeding voor de reis- en verhuiskosten en een
eenmalige bijdrage in de kosten van hervestiging in het bestemmingland
die gelijk is aan tweemaal het bedrag van de maandelijkse remigratieuitkering ter overbrugging van de eerste twee maanden van het verblijf in
het bestemmingsland. De doelgroep die in aanmerking komt voor een
basisvoorziening is groter dan de groep die een maandelijkse remigratieuitkering kan aanvragen.
Voor het ontvangen van de maandelijkse remigratie-uitkering op grond
van artikel 4 van de Remigratiewet gelden andere regels. Een remigrant
dient te behoren tot de doelgroep van de Remigratiewet en ten minste 45
jaar oud te zijn. Het Uitvoeringsbesluit Remigratiewet voegt als verdere
voorwaarden toe dat de remigrant ten minste drie jaar rechtmatig verblijf
moet hebben in Nederland en ten minste zes maanden een uitkering moet
ontvangen. Verder moet de remigrant en zijn eventuele partner de
schulden aan het Rijk hebben voldaan, de remigrant moet een schriftelijk
bewijs voorleggen dat hij en voor zover van toepassing zijn partner en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

2

kinderen worden toegelaten tot het bestemmingsland en indien hij niet
over de nationaliteit van het bestemmingsland beschikt moet hij alles in
het werk stellen om deze nationaliteit zo spoedig mogelijk te verwerven.
Indien de remigrant een andere exporteerbare uitkering op basis van de
sociale zekerheidswetgeving vanuit Nederland ontvangt, wordt deze in
mindering gebracht op de remigratie-uitkering volgens artikel 11 van het
Besluit voorzieningen Remigratiewet. In een aantal gevallen is die
uitkering gelijk of hoger dan de remigratie-uitkering, dan is er sprake van
een zogenoemde nihil-uitkering. Hoewel de remigrant dus wel zijn recht
op een remigratie-uitkering behoudt, komt dat recht niet tot uitkering.
Ten slotte moet nog worden opgemerkt dat de bedragen zowel voor de
basisvoorziening als voor de remigratie-uitkering gebaseerd zijn op het
woonlandbeginsel en dus per bestemmingsland verschillen. Deze
bedragen zijn vastgesteld in de Regeling vaststelling bedragen Remigratiewet en worden uitgekeerd in euro’s. De maandelijkse remigratieuitkering is lager dan een bijstandsuitkering.
In de tabel in de bijlage wordt een overzicht gegeven van de bedragen die
in de afgelopen tien jaar zijn uitgekeerd aan zowel de basisvoorziening als
de remigratievoorziening uitgesplitst per bestemmingsland. Daarbij moet
opgemerkt worden dat vreemdelingen die over een verblijfsvergunning
asiel beschikken op basis van artikel 1, vierde lid, van de Remigratiewet,
kunnen emigreren naar iedere veilige bestemming terwijl de overige
remigranten uitsluitend kunnen remigreren naar hun land van herkomst.
Uit de tabel in bijlage blijkt dat de grootste gebruikersgroepen personen
zijn uit Bosnië-Herzegovina, Marokko, Spanje, Suriname en Turkije.
Voorts vragen de van de PvdA-fractie of de regering tevens een
inschatting kan geven van de uitgaven die de komende tien jaar voortvloeien uit de voorstellen uit het voorliggende wetsvoorstel?
Aangezien het besluit om te remigreren een persoonlijk en vrijwillig
besluit is, is het moeilijk een betrouwbare inschatting te geven over een
lange periode zoals tien jaar. Een besluit om te remigreren wordt immers
beïnvloed door tal van externe wisselende factoren. Zo is het erg moeilijk
om te voorspellen hoe de re-integratie over tien jaar voor deze doelgroep
zal zijn, zeker als we mogen aannemen dat er steeds meer vergrijzing
komt. Als daardoor krapte ontstaat op de arbeidsmarkt kunnen misschien
ook laaggeschoolde oudere werknemers van allochtone afkomst
gemakkelijker een baan vinden. Bovendien wordt de pensioengerechtigde
leeftijd verhoogd. Daarom wordt op basis van de huidige remigratiegegevens en rekening houdend met de voorgestelde wetswijzigingen een
prognose gemaakt voor de komende vijf jaar. In deze prognose1 is geen
rekening gehouden met mogelijk grotere instroom indien de bedragen
van de remigratievoorzieningen worden aangepast zoals is toegezegd in
de brief van de voormalige minister voor Wonen, Wijken en Integratie op
13 november 20092 en verder wordt uitgegaan van de kenmerken van het
bestaande bestand, zoals de samenstelling naar bestemmingslanden. In
de prognose voor 2012 is wel rekening gehouden met een eventuele
toename van het aantal aanvragen vooruitlopend op deze wetswijziging
door personen die nog voor deze wetswijziging een aanvraag voor
remigratievoorzieningen zullen indienen, omdat ze daarna geen recht
meer zullen hebben op basis- of remigratievoorzieningen. Ten slotte
worden in de prognose de uitvoeringskosten gebaseerd op gelijkblijvende
kosten per klant (inclusief nihil-uitkeringen) zoals die begroot zijn voor de
Remigratiewet in 2012. De bedragen in onderstaande tabel zijn in
miljoenen euro’s.
1

Bron: Sociale verzekeringsbank
Kamerstukken II 2009–10, 32 123 XVIII,
nr. 29, punt 3.5.2.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

3

ongewijzigd beleid
– remigratievoorziening
– basisvoorziening
– uitvoeringskosten
totaal
wetsvoorstel
– remigratievoorziening
– basisvoorziening
– uitvoeringskosten
totaal
inclusief wetsvoorstel
– remigratievoorziening
– basisvoorziening
– uitvoeringskosten
totaal

2012

2013

2014

2015

2016

2017

29,9
2,2
2,3
34,3

31,5
2,1
2,3
35,9

33,2
2,1
2,4
37,7

34,8
2,2
2,5
39,5

36,5
2,2
2,5
41,2

38,3
2,2
2,6
43,1

0,9
1,3
2,2

0,6
– 2,1
0,1
– 1,4

– 1,4
– 2,1
0,0
– 3,5

– 3,2
– 2,2
0,0
– 5,5

– 5,0
– 2,2
0,0
– 7,2

– 6,8
– 2,2
– 0,1
– 9,1

30,8
3,5
2,3
36,5

32,1
0,0
2,4
34,5

31,8
0,0
2,4
34,2

31,6
0,0
2,4
34,0

31,5
0,0
2,5
34,0

31,5
0,0
2,5
34,0

Door de voorgestelde wijziging worden vanaf 2013 de uitgaven voor de
basis- en remigratievoorzieningen afgebouwd. Dit is in de eerste plaats
een gevolg van het afschaffen van de basisvoorziening, maar ook de
instroom van nieuwe remigranten met een remigratie-uitkering wordt
verminderd. De verdere daling is ook een gevolg van natuurlijk verloop
(overlijden van personen met een remigratievoorziening en de nihilstelling of lagere remigratievoorziening indien de remigrant de leeftijd van
65 jaar bereikt en een AOW-uitkering ontvangt). Verder wordt de
doelgroep gefixeerd bij inwerkingtreding van de wetswijziging. Zonder
wetswijziging zouden de bedragen, die thans worden uitgekeerd op basis
van de Remigratiewet, blijvend stijgen of de sterfte zou de instroom
moeten overtreffen.

2. Wijziging van de Remigratiewet
De leden van de VVD-fractie vragen de regering hoe het voorliggende
wetsvoorstel zich verhoudt tot het verschil tussen mensen die een
verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd en mensen die een verblijfsvergunning asiel voor onbepaalde tijd hebben gekregen.
In de Remigratiewet wordt geen onderscheid gemaakt tussen personen
met een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde of onbepaalde tijd. Op
basis van de huidige Remigratiewet is het al mogelijk na één jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

4

rechtmatig verblijf de basisvoorzieningen en na drie jaar rechtmatig
verblijf de remigratievoorzieningen aan te vragen. Door de voorliggende
wetswijziging wordt de laatstgenoemde termijn verlengd naar acht jaar en
komen de basisvoorzieningen te vervallen. In beginsel beschikt na acht
jaar iedere asielgerechtigde die met remigratievoorzieningen uit
Nederland wenst te vertrekken over een verblijfsvergunning asiel voor
onbepaalde tijd. Immers de verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd
wordt na vijf jaar omgezet in een vergunning voor onbepaalde tijd, indien
de situatie in het land van herkomst niet is gewijzigd in een voor
betrokkenen veilige situatie. Indien de situatie binnen vijf jaar wel als
veilig kan worden aangemerkt, komt de grondslag voor de vergunning
asiel voor bepaalde tijd te vervallen (artikel 32, eerste lid, aanhef en
onderdeel c van de Vreemdelingenwet 2000). Dit betekent dat betrokkenen
dienen terug te keren naar hun herkomstland.
Door de voorgestelde verlenging van de termijn van rechtmatig verblijf in
Nederland naar acht jaar zullen in beginsel dus enkel asielzoekers met een
verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd van ouder dan 55 jaar die langer
dan één jaar uitkeringsgerechtigd zijn van de Remigratiewet gebruik
kunnen maken. De groep personen van wie de verblijfsvergunning asiel
voor bepaalde tijd wordt ingetrokken omdat de situatie in het land van
herkomst veilig is, vallen buiten de doelgroep van de Remigratiewet,
aangezien hun verblijf in Nederland op dat moment niet meer rechtmatig
is.
Er zijn geen gegevens bekend over het aantal remigranten dat met een
verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd en het aantal remigranten dat
met een verblijfsvergunning asiel voor onbepaalde tijd is geremigreerd
omdat de Sociale verzekeringsbank (hierna: SVB) enkel registreert of er al
dan niet een asielstatus is, maar niet welke asielstatus dit betreft. Voor de
Remigratiewet is dat gegeven immers irrelevant.
De leden van de VVD-fractie vragen of bij het eventueel toekennen van
een remigratie-uitkering door de SVB niet alleen wordt gekeken naar de
uitkeringsduur, maar ook of de belanghebbende wel voldoende heeft
meegewerkt aan re-integratie? Zij willen graag weten of het zo is dat,
voordat een remigratie-uitkering wordt toegekend, ook de mate van
medewerking aan re-integratie als voorwaarde geldt.
Het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (hierna: UWV) en de
gemeenten zijn verantwoordelijk voor de re-integratie van uitkeringsgerechtigden op de arbeidsmarkt. Indien een uitkeringsgerechtigde
onvoldoende meewerkt aan zijn re-integratie, kunnen daarop sancties
volgen zoals het korten op of stopzetten van de uitkering. Op het moment
dat een migrant wenst te remigreren moet hij ten minste één jaar
uitkeringsgerechtigd zijn. In die periode zal hij dus moeten voldoen aan de
eisen die hem gedurende het re-integratietraject zijn opgelegd. Het feit dat
een uitkeringsgerechtigde voldoende meewerkt aan de re-integratie is dus
al verdisconteerd in de vaststelling dat hij op het moment van de
aanvraag van de remigratievoorzieningen een uitkering ontvangt. Tevens
is niet gebleken dat personen die wensen te remigreren hieraan voorafgaand niet of onvoldoende zouden meewerken aan de re-integratie.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of er ten aanzien van het
voorliggende wetsvoorstel ook andere voorstellen zijn overwogen,
bijvoorbeeld het slechts toekennen van een basis- dan wel remigratievergoeding aan remigranten die langer dan een jaar in een uitkeringssituatie
zitten en vluchtelingen, eventueel aangevuld met een bedrag om de
eerste maanden van verblijf te overbruggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

5

Er zijn verschillende opties overwogen. Aangezien door het huidige
wetsvoorstel de remigratievoorzieningen uitsluitend kunnen worden
toegekend aan personen van de doelgroep die ouder dan 55 jaar zijn, is
het geen reële optie om enkel een basisvoorziening toe te kennen voor de
reis- en verhuiskosten aangevuld met een bedrag om de eerste maanden
van verblijf in het bestemmingsland te bekostigen. Deze remigranten
kunnen gezien hun leeftijd in het bestemmingsland geen baan meer
verwerven. In vele bestemmingslanden is de pensioengerechtigde leeftijd
immers lager dan in Nederland. Daardoor zijn de remigranten voor hun
inkomen afhankelijk van een maandelijkse remigratie-uitkering en zou het
uitsluitend beschikbaar stellen van een basisvoorziening geen reële optie
zijn voor de doelgroep om te remigreren naar het land van herkomst.
De leden van de PvdA-fractie vragen ook of de regering inzicht kan geven
in de financiële gevolgen indien bijstandsgerechtigden eerst in Nederland
van een bijstandsuitkering op Nederlands niveau moeten sparen alvorens
te kunnen remigreren. Deze leden vragen zich af of dan de kostenbesparing als gevolg van de remigratie niet zo lang achterwege blijft dat het
afschaffen van de basisvoorziening juist geld kost in plaats van oplevert.
Voorts verzoeken deze leden de regering om uit te rekenen wat het
verschil is in kosten voor de Nederlandse staat tussen het geven van een
eenmalige vergoeding voor verhuis- en reiskosten (uitgaande van een
gemiddeld bedrag van 2 100 euro) en het verstrekken van de bijstand aan
remigranten gedurende de periode waarin het waarschijnlijk is dat
remigranten deze kosten zelf bij elkaar sparen.
Het uitgangspunt is dat iemand die wenst te remigreren een eigen
verantwoordelijkheid heeft en dat het sparen voor de reis- en verhuiskosten het doen van een weloverwogen besluit bevordert.
Het is niet mogelijk om te berekenen hoelang iemand moet sparen
alvorens hij een bedrag van 2 100 euro bij elkaar heeft vergaard. Dit
varieert per individu.
Op de eerste plaats kunnen potentiële remigranten verschillende soorten
uitkeringen ontvangen. De hoogte van de uitkering kan daardoor erg
verschillend zijn. Naast een aantal migranten met een bijstandsuitkering
zijn er ook migranten die een hogere WW- of WAO-uitkering genieten.
Op de tweede plaats is het niet mogelijk om in het algemeen aan te geven
hoelang een remigrant moet sparen voor dit bedrag aangezien dit voor
een groot deel afhankelijk is van de individuele leefsituatie. Factoren die
daarbij een rol spelen zijn onder meer de gezinssamenstelling, de kosten
voor huisvesting, etc.
Ten slotte dient benadrukt te worden dat het verlangen tot remigratie niet
van vandaag op morgen ontstaat, maar in de loop der jaren groeit en de
potentiële remigrant dus de kans heeft de nodige middelen te sparen of
roerende of onroerende goederen te gelde te maken. Vanaf het moment
dat een persoon daadwerkelijk het proces van de remigratie in gang zet
tot het moment van het daadwerkelijke vertrek verloopt vaak al meer dan
een jaar. De behandeling van de aanvraag duurt gemiddeld vier maanden
en het feitelijke vertrek kan nog plaatsvinden tot zes maanden na de
goedkeuring van de aanvraag. Aangezien een remigrant zich volledig
oriënteert op zijn terugkeer mag worden aangenomen dat hij alles in het
werk zal stellen om dit bedrag te sparen.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich voorts af of de regering heeft
overwogen om voor vluchtelingen die terug willen keren naar hun
moederland of een ander land een voorziening overeind te houden,
aangezien vluchtelingen er anders dan andere migranten niet vrijwillig
voor hebben gekozen hun moederland te verlaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

6

Voor asielzoekers en vluchtelingen die moeten terugkeren naar hun land
van herkomst bestaan er andere mogelijkheden. De Internationale
Organisatie voor Migratie in Nederland (IOM) voert onder andere het
REAN-programma (Return and Emigration of Aliens from the Netherlands) en de Herintegratieregeling terugkeer (HRT) uit. Onder het
REAN-programma kunnen in principe vreemdelingen onder voorwaarden
gebruik maken van de ondersteuning door IOM bij hun terugkeer naar het
land van herkomst. Deze ondersteuning kan bestaan uit het regelen en
financieren van een vliegticket en het regelen en vergoeden van vervangende reisdocumenten. Asielgerechtigden met een vergunning voor
bepaalde of onbepaalde tijd die geen of onvoldoende middelen hebben
om hun terugkeer te kunnen regelen, kunnen in specifieke gevallen ook in
aanmerking komen voor ondersteuning door IOM.
Onder de HRT kunnen ex-asielzoekers onder voorwaarden in aanmerking
komen voor een aanvullende financiële ondersteuning van maximaal
1 750 euro. Sinds december 2011 kunnen organisaties projecten – voor
het bieden van ondersteuning in natura bij herintegratie in het land van
herkomst – indienen bij de Dienst terugkeer en vertrek (DT&V). De
ondersteuning die geboden wordt, is bedoeld voor uitgeprocedeerde
afgewezen asielzoekers of asielzoekers die nog een aanvraag voor verblijf
hebben lopen maar waar nog niet over is beslist. Toegelaten asielzoekers
komen in principe niet aanmerking voor HRT of ondersteuning in natura.
Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie zich af of de regering bij de
voorstellen rond de remigratievoorziening een afweging heeft gemaakt
tussen de rechten en plichten voor mensen die in Nederland in een
uitkeringssituatie zitten en remigranten die vanaf hun 45ste dan wel 55ste
levensjaar met een uitkering in het buitenland gaan wonen onder een
ander uitkeringsregime dan het Nederlandse. Deze leden willen graag
weten of daarbij bijvoorbeeld een afweging is gemaakt tussen het feit dat
Nederlandse bijstandsgerechtigden een sollicitatieplicht hebben en maar
een beperkt aantal dagen in het buitenland mogen verblijven en
remigranten die niet aan dergelijke eisen hoeven te voldoen en zo ja, of de
regering kan beargumenteren op welke gronden, anders dan financiële,
dit gerechtvaardigd is. Deze leden vragen tevens of de regering heeft
overwogen om ook Nederlanders die in een uitzichtloze uitkeringssituatie
zitten de mogelijkheid te geven om al dan niet tijdelijk tegen lagere kosten
met een remigratievoorziening in het buitenland te verblijven. Deze leden
willen van de regering weten of zij kan aangeven of ook dit potentieel
financiële voordelen voor de Nederlandse staat oplevert. Ten slotte vragen
deze leden of de regering eveneens kan ingaan op de spanning die deze
leden zien tussen enerzijds het financiële voordeel dat de Nederlandse
staat kan hebben van remigratie vanwege de lagere uitkeringskosten en
anderzijds het morele aspect dat voormalige immigranten bevoordeeld
worden ten opzichte van geboren Nederlanders die aan strengere eisen
moeten voldoen om aanspraak te kunnen blijven maken op een uitkering.
Op de eerste plaats is er in dat geval geen sprake van remigratie
aangezien autochtone Nederlanders niet naar Nederland geïmmigreerd
zijn. Hun herkomstland is immers Nederland. Er zou hoogstens sprake
kunnen zijn van emigratie.
Voorts dient opgemerkt te worden dat de Remigratiewet geen onderdeel
uitmaakt van het sociale zekerheidsstelsel. Het karakter, de doelgroepen
en de doelstellingen van de Remigratiewet en van de sociale zekerheidswetten verschillen fundamenteel. Het sociale zekerheidsstelsel is erop
gericht om personen die geen of onvoldoende inkomen op de arbeidsmarkt kunnen verwerven een voorziening te bieden om in hun levensbehoeften te voorzien in Nederland. Zolang migranten in Nederland
verblijven, dienen zij net als alle andere Nederlanders te voldoen aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

7

gestelde eisen voor het ontvangen van een uitkering. De doelstelling van
de Remigratiewet is anders namelijk aan personen voor wie Nederland
vanuit het verleden een bijzondere verantwoordelijkheid op zich heeft
genomen en die zich nu in een uitzichtloze uitkeringssituatie bevinden en
een sterke wens hebben om terug te keren naar hun land van herkomst,
de mogelijkheid te geven om te remigreren. Deze personen hebben vaak
nog familie en een sociaal netwerk in het land van herkomst, terwijl
autochtone uitkeringsgerechtigde Nederlanders meestal geboren zijn in
Nederland, hier zijn opgegroeid en hier over familie en een sociaal
netwerk beschikken. Het is om die reden ook dat de Remigratiewet
beperkt wordt tot de eerste generatie van migranten uit de doelgroep van
deze wet. Verder zijn remigranten geboren in het land van herkomst en
dienen ze te beschikken of te hebben beschikt over de nationaliteit van het
bestemmingsland, waardoor ze worden toegelaten tot dat land.
De doelgroep van de Remigratiewet is voorts beperkt tot een specifieke
groep van migranten van de eerste generatie waarvoor Nederland op de
een of andere wijze een bijzondere verantwoordelijkheid heeft en de
mogelijkheid tot het aanvragen van remigratievoorzieningen wordt
beperkt tot 1 januari 2025. In de memorie van toelichting is uitvoerig
ingegaan op basis van welke feiten de doelgroep is aangewezen.
Daarnaast zijn de remigratievoorzieningen vastgesteld volgens het
woonlandbeginsel en hierdoor lager dan een bijstandsuitkering in
Nederland.
Er vindt geen ongerechtvaardigd onderscheid plaats tussen de
doelgroepen van de sociale zekerheid en die van de Remigratiewet. Het
betreft immers ongelijke gevallen die niet gelijk behandeld moeten
worden. Een werkloosheidsuitkering is een inkomensvoorziening voor
werknemers die tijdelijk geen loonvormende arbeid verrichten. Een
voorwaarde is dat men tracht wederom passende arbeid te verkrijgen.
Remigranten nemen echter afscheid van Nederland en verlaten definitief
de Nederlandse arbeidsmarkt. Voor personen met een werkloosheidsuitkering heeft een sollicitatieplicht wel zin evenals de beperking van de
periode dat ze in het buitenland mogen verblijven. Deze eisen hebben
voor remigranten geen zin nu aan hen de band met de Nederlandse
arbeidsmarkt is komen te ontbreken1. Aan alle uitkeringsgerechtigden op
basis van de sociale zekerheid worden dezelfde eisen gesteld, net zoals
alle remigranten op basis van de Remigratiewet moeten voldoen aan
dezelfde voorwaarden. Voormalige immigranten worden dus ook niet
bevoordeeld ten opzichte van geboren Nederlanders.
De leden van de SP-fractie stellen dat in 2009 is aangekondigd bij de
bespreking van de brief van de toenmalige minister voor Wonen, Wijken
en Integratie over de visie op remigratie2 dat de bedragen van de
remigratie-uitkering zouden worden geïndexeerd. De hoogte van de
remigratie-uitkering werd namelijk maar voor de helft aangepast aan de
inflatie, zo bleek uit een rapport van Regioplan uit 2009. Deze leden
vragen zich af of de genoemde indexering inmiddels heeft plaatsgevonden en zo ja, wanneer.

1

Zzie oordeel 2011–190 van de Commissie
Gelijke Behandeling.
2
Kamerstukken II 32 123, XVIII, nr. 29.

De indexering van de remigratie-uitkeringen vindt al plaats sinds de
inwerkingtreding van de Remigratiewet in het jaar 2000. Op basis van
artikel 8, eerste lid, van het Besluit voorzieningen Remigratiewet worden
de bedragen jaarlijks aangepast met de helft van het percentage waarmee
de bijstandsnormen in het voorafgaande kalanderjaar zijn gewijzigd. Er is
gekozen voor een indexering met de helft van het percentage waarmee de
bijstandsnormen zijn gewijzigd, omdat bij de remigratie-uitkeringen
uitgegaan wordt van het woonlandbeginsel en dus niet gelijk oplopen met
de welvaartsontwikkeling in Nederland. Het is ook ondoenlijk jaarlijks alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

8

bestemmingslanden op hun kostenontwikkeling te volgen. De remigratieuitkeringen worden berekend in euro’s.
De leden van de SP-fractie ontvangen graag een toelichting op de in het
voorliggende wetsvoorstel gemelde herziening van de uitkeringshoogten.
Sinds de inwerkingtreding van de Remigratiewet in 2000 zijn de basisbedragen van de uitkeringen voor de bestemmingslanden niet aangepast
aan de kostenontwikkeling van het bestaan daar. Indertijd waren er circa
30 bestemmingslanden. Ondertussen zijn er ongeveer 90 bestemmingslanden. De uitkeringsbedragen, als er nieuwe bestemmingslanden door
asielgerechtigden en vluchtelingen werden gekozen, worden ad hoc
vastgesteld, waarbij het ene jaar meer en het andere jaar minder of geen
nieuwe bedragen hoeven te worden bepaald. Ongeveer een derde van de
circa negentig bestemmingslanden dateert dus van het jaar 2000. Voor
deze bestemmingslanden is daarom een eventuele herziening geïndiceerd. Naar aanleiding van de heroverweging van de Remigratiewet
zullen in de ministeriële regeling voornoemde basisbedragen worden
geactualiseerd.
De leden van de D66-fractie vragen zich af op welke wijze de «Evaluatie
van de Remigratiewet. Een kwantitatieve evaluatie» van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum in de argumentatie van de
regering om tot een heroverweging van de Remigratiewet te komen een
rol heeft gespeeld. Deze leden wijzen er hierbij op dat de regering destijds
geen aanleiding zag voor beleidswijzigingen. Wat is de reden dat hier nu
wel voor gekozen wordt, vragen deze leden.
Door de leden van de D66-fractie wordt waarschijnlijk gedoeld op het
onderzoek van het ITS uit 2005 in opdracht van het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentiecentrum (WODC)1. Dit was een kwantitatief
onderzoek op grond van de evaluatiebepaling, bedoeld in artikel 9 van de
Remigratiewet. Dit onderzoek geeft inzicht in het gebruik van de Remigratiewet in de periode 2001 tot en met 2004. Zeer kort samengevat was de
toenmalige conclusie dat de Remigratiewet in kwantitatieve zin
doeltreffend was omdat deze wet aan meer personen de mogelijkheid gaf
om terug te keren naar het land van herkomst dan de oude remigratieregelingen. De uitkomsten van dit onderzoek dateren echter al van 2005 en
zijn dus niet meer actueel. Tevens hebben zich ondertussen – onder meer
de volgende – maatschappelijke en politieke ontwikkelingen voorgedaan.

1
M. van den Wijngaart en H. van den Tillaart,
Evaluatie van de Remigratiewet, Een
kwantitatieve evaluatie, ITS, Radboud
Universiteit Nijmegen, 2005.
2
Kamerstukken II 2008/09, 31 700 XVIII, nr. 20.
3
Kamerstukken II 2009/10, 32 123 XVIII, nr. 29.
4
Kamerstukken II 2010/11, 32 500 VII, nr. 39.

Met de motie Van Toorenburg2 in 2008 is verzocht tot heroverweging van
de Remigratiewet. Dit heeft geleid tot een brief aan de Tweede Kamer in
november 2009 met een aantal voornemens tot aanpassing van de
Remigratiewet3. In deze brief is onder andere het voornemen tot de
verhoging van de leeftijdsgrens voor de remigratievoorziening, de
verlenging van de verblijfsduur, de verlenging van de periode van
uitkeringsgerechtigdheid en het schrappen van de basisvoorziening al
aangekondigd.
Het Regeerakkoord van september 2010 legde onder meer een zwaarder
accent op de eigen verantwoordelijkheid van de burger en de beperking
van export van uitkeringen.
In december 2010 kwam de motie Dibi4 erbij, die vroeg om de Remigratiewet te beperken tot de eerste generatie migranten. Deze uitgangspunten en de actuele behoefte aan het gebruik van de Remigratiewet
hebben ertoe geleid, dat de regering heeft besloten tot wijziging van de
Remigratiewet in de huidige vorm.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

9

3. Verhoging van de leeftijdsgrens
De leden van de PvdA-fractie vragen of zij ervan mogen uitgaan dat de
regering van mening is dat bijstandsgerechtigden die ouder zijn dan 55
jaar en meer dan een jaar in de bijstand zitten, maar fysiek nog goed in
staat zijn te werken, nog altijd arbeidsperspectief hebben, gelet op de
uitlatingen van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Zij
vragen of de regering duidelijk kan maken waarom dat dan niet geldt voor
voormalige immigranten en of de regering naar geboren Nederlanders
kan verdedigen dat zij gezien worden als potentiële arbeidskracht als zij
ouder zijn dan 55 jaar en meer dan één jaar bijstandsgerechtigd zijn,
terwijl dit uitgangspunt niet zou gelden voor voormalige immigranten die
gebruik willen maken van de remigratievoorziening.
In de motie Van Toorenburg1 heeft de Tweede Kamer verzocht de
leeftijdsgrens voor de remigratievoorzieningen te heroverwegen omdat
door de huidige leeftijdsgrens van 45 jaar mensen te vroeg voor de
arbeidsmarkt worden «afgeschreven». De regering kan zich hierin
volkomen vinden. Tevens is het beleid van de regering om de pensioengerechtigde leeftijd te verhogen en de potentiële arbeidscapaciteit ten volle
te benutten. Daarom wordt de leeftijdsgrens in dit wetsvoorstel verhoogd
naar 55 jaar.
Alle uitkeringsgerechtigden, zowel geboren Nederlanders als voormalige
immigranten, die ouder zijn dan 55 jaar en fysiek in staat zijn te werken
worden geacht arbeidsperspectief te hebben. Daarom zijn er ook
verschillende re-integratietrajecten om deze mensen te begeleiden naar
een betaalde baan op de arbeidsmarkt. Hierbij wordt geen onderscheid
gemaakt tussen immigranten en geboren Nederlanders.
Op basis van het onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek in
opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid2 is
informatie beschikbaar over de uitstroom naar werk in 2010 als uitkeringsgerechtigde vanuit de Wet Werk en Bijstand (WWB) en de Wet Investeren
in Jongeren (WIJ), voor 55–64 jarigen totaal en voor 45–64 jarigen van
etnische herkomst. Overeenkomstige informatie is beschikbaar voor
uitstroom vanuit een Statistiek Re-integratie door Gemeenten (SRG)traject (exclusief uitstroom uit Loonkostensubsidie) en voor uitstroom
vanuit een Loonkostensubsidie (LKS)-traject. Er zijn echter geen cijfers
beschikbaar voor de leeftijdgroep 55–64 jaar van etnische herkomst.

1

Kamerstukken II 2008/09, 31 700 XVIII, nr. 20.
John Kartopawiro e.a., Labour Market Policy
database, Centraal Bureau voor de Statistiek,
Den Haag, 24 oktober 2011
2

Uit dit onderzoek blijkt dat de uitstroomkansen van 55–64 jarigen vanuit
de WWB globaal de helft bedragen van de totale groep 45–64 jarigen, en
circa tweederde van de uitstroomkansen uit een SRG- of LKS-traject.
Verder blijkt dat de uitstroomkansen van oudere (45-plus) niet-westerse
allochtonen lager zijn dan die van autochtonen. Dit geldt voor zowel de
uitstroomkansen vanuit de WWB/WIJ-, als die uit de SRG- en
LKS-trajecten. Hierbij dient echter een kanttekening gemaakt te worden.
De groep allochtonen is bij deze statistische gegevens omschreven als:
personen van wie minstens één ouder in het buitenland geboren is. Deze
groep allochtonen is veel ruimer dan de doelgroep van de Remigratiewet
en omvat ook personen die in Nederland geboren zijn en hier een
opleiding hebben gevolgd (tweede generatie). De doelgroep van de
Remigratiewet is beperkt tot de eerste generatie migranten uit een beperkt
aantal specifiek omschreven landen. De doelgroep van de Remigratiewet
heeft minder kansen gehad op inburgering omdat indertijd de inburgeringsfaciliteiten nog ontbraken en deze groep nadien ook minder zelf het
initiatief tot inburgering en integratie in de Nederlandse samenleving
heeft genomen. Hierdoor spreekt het grootste deel van de groep de
Nederlandse taal niet of gebrekkig. Daarom mag worden aangenomen dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

10

de re-integratie van personen ouder dan 55 jaar uit de doelgroep van de
Remigratiewet op de arbeidsmarkt, na één jaar uitkeringsgerechtigdheid
nog lager zal liggen. Tevens is het zo dat zowel personen uit de doelgroep
van de Remigratiewet als geboren Nederlanders geacht worden alles in
het werk te stellen om alsnog een betaalde baan op de arbeidsmarkt te
vinden om hun uitkering te behouden zolang zij in Nederland verblijven.
De leden van de SP-fractie hebben enkele vragen over de door de
regering genoemde effectieve instrumenten ter re-integratie van
uitkeringsgerechtigden waarbij maatwerk plaatsvindt. Welke effectieve
instrumenten worden hier bedoeld en vindt maatwerk nog plaats in alle
gemeenten nu wordt bezuinigd op de re-integratie, of zijn er ook
gemeenten in Nederland waar men ervoor kiest om alleen nog de
zogeheten kansrijken door middel van instrumenten naar werk toe te
leiden. Deze leden willen voorts weten welke instrumenten de regering
dan gaat inzetten om alsnog deze doelgroep van migranten tot 55 jaar
met een uitkering naar arbeid te bemiddelen.
Uitgangspunt van het huidige kabinetsbeleid is dat wie kan werken ook
participeert op de arbeidsmarkt. Het is de eigen verantwoordelijkheid van
uitkeringsgerechtigden om een baan te zoeken. De gemeenten blijven tot
taak hebben om werkzoekenden zo nodig te ondersteunen bij het vinden
van arbeid. Het UWV gaat zijn bemiddelingstaken voor werkzoekenden
grotendeels digitaal uitvoeren. Speciaal voor oudere werkzoekenden
ontwikkelt UWV digitale modules gericht op ondersteuning bij het zoeken
naar werk. Gemeenten hebben de beschikking over een
re-integratiebudget om de arbeidsdeelname te bevorderen. Het kabinet
vindt het van belang dat er door de gemeenten wordt geïnvesteerd in een
efficiënte persoonlijke dienstverlening met instrumenten, die gericht
worden ingezet om de individuele belemmeringen en problemen die
werkzoekenden ervaren, te reduceren met als doel iemand zo snel en
duurzaam mogelijk naar een betaalde baan te bemiddelen. Dit geldt in
gelijke mate voor oudere werkzoekenden met een niet-westerse achtergrond als voor andere werkzoekenden. Gemeenten hebben daarbij de
beschikking over een breed aanbod aan instrumenten, zoals loonkostensubsidies, jobcoaching, scholing, participatieplaatsen en duale trajecten.
Het rijk stimuleert de effectiviteit van de re-integratiedienstverlening met
het door Divosa1 en Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) uit te
voeren programma »impuls vakmanschap en professionalisering».
De leden van de SP-fractie vragen voorts waarom de leeftijdsgrens voor
arbeidsgehandicapten ook naar 55 jaar is verhoogd en of er een
mogelijkheid is om de leeftijdsgrens van de groep van 100% arbeidsgehandicapten te handhaven op 45 jaar door ze in het wetsvoorstel uit te
zonderen van de verhoging van de leeftijdsgrens naar 55 jaar, aangezien
hier niet de gevolgde redenering van re-integratie naar arbeidsparticipatie
van toepassing is.

1
Divosa is de Nederlandse vereniging van
gemeentelijke managers op het terrein van
participatie, werk en inkomen.

De uitkering voor honderd procent arbeidsgehandicapten op basis van de
Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) en de Wet op de
arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) is exporteerbaar indien dat in
een bilateraal sociaal verzekeringsverdrag is overeengekomen en is niet
leeftijdsgebonden. Indien een persoon, die honderd procent arbeidsongeschikt is, wenst te remigreren kan hij dit met behoud van die uitkering.
Daarvoor hoeft hij geen beroep te doen op de Remigratiewet. Deze
uitkering is meestal hoger dan een remigratie-uitkering. In het geval een
honderd procent arbeidsgehandicapte die ouder dan 55 jaar is een
remigratie-uitkering zou aanvragen, zou de uitkering die hij ontvangt op
basis van zijn arbeidsongeschiktheid worden afgetrokken van de
remigratie-uitkering. In dat geval komt het recht op de Remigratiewet niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

11

tot uitkering. Enkel indien de arbeidsongeschiktheidsuitkering lager zou
zijn dan de remigratie-uitkering zou hij op basis van de Remigratiewet een
aanvullend bedrag ontvangen tot het niveau van de remigratie-uitkering.
Dit is echter slechts in uitzonderlijke situaties het geval. Daarom is het niet
nodig om deze groep uit te zonderen van de leeftijdsverhoging.
Volgens de leden van de D66-fractie is er bij de leeftijdsverhoging te
weinig aandacht voor de significant lagere kansen van potentiële
re-integranten uit deze doelgroep op de arbeidsmarkt. Zij vragen de
regering dan ook te reflecteren op enerzijds de wens om deze migranten
te behouden voor de arbeidsmarkt, terwijl deze anderzijds meer drempels
ondervinden om toe te treden tot diezelfde markt. Deze leden vragen de
regering te onderbouwen dat personen uit de doelgroep tussen de 45 en
55 jaar veelal nog re-integreerbaar zijn. Deze leden zouden cijfers willen
zien die aantonen hoeveel van de potentieel re-integreerbare personen uit
de doelgroep ook daadwerkelijk succesvol re-integreren, en hoe zich dit
verhoudt tot de re-integreerbaarheid van personen die niet tot de
doelgroep behoren.
Het is een prioriteit van dit kabinet dat mensen die kunnen werken ook
daadwerkelijk participeren op de arbeidsmarkt. Dit is een uitgangspunt dat
geldt voor zowel autochtonen als voor personen uit de doelgroep van de
Remigratiewet. Het gehele re-integratiebeleid is daarop gericht. Zoals al
eerder aangegeven bestaan er op dit moment geen specifieke cijfers over
de re-integratie van de doelgroep van de Remigratiewet tussen 45 en 55
jaar. Uit de beschikbare cijfers blijkt dat de uitstroom van niet-westerse
allochtonen (personen van wie minstens één ouder in een niet-westers
land geboren is) naar de arbeidsmarkt iets minder is dan die van Westerse
(afkomstig uit Europa met uitzondering van Nederland en Turkije,
Noord-Amerika, Indonesië, Japan en Oceanië) allochtonen of autochtonen
(personen van wie beide ouders in Nederland geboren zijn). Wel mag
worden aangenomen dat het voor een persoon uit de doelgroep van de
Remigratiewet over het algemeen moeilijker is om uit te stromen omdat
hij tot de eerste generatie migranten behoort die minder inburgeringskansen heeft gekregen. Ook mag niet vergeten worden dat een persoon
uit de doelgroep slechts in aanmerking komt voor een remigratievoorziening op het moment dat hij langer dan één jaar uitkeringsgerechtigd is.
Dit betekent dat hij dus in dat jaar ook actief gezocht heeft naar een baan
in Nederland en veelal een re-integratietraject gevolgd heeft, waarbij
aandacht is besteed aan het wegwerken van belemmeringen voor het
vinden van werk.
De leden van de D66-fractie vragen zich af wat het effect van de verhoging
van deze leeftijd zal zijn voor de kansen op de arbeidsmarkt in het
bestemmingsland.
Personen die geremigreerd zijn naar het land van herkomst met een
remigratievoorziening zijn ouder dan 55 jaar. Van hen wordt niet verwacht
dat zij nog kansen hebben op een baan op de arbeidsmarkt in het
bestemmingsland.
De leden van de D66-fractie ontvangen graag een reactie betreffende het
feit dat de inverdieneffecten ten gevolge van de koppeling van remigratieuitkeringen aan de veelal lagere kosten voor levensonderhoud in het
bestemmingsland een argument kunnen zijn om de huidige regeling te
handhaven, zeker in combinatie met de veelal moeilijkere re-integratie van
personen uit de doelgroep. Deze leden verwachte dat daarbij duidelijk
wordt gemaakt wat de verwachte extra kosten zijn voor het verhogen van
de leeftijdsgrens naar 55 jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

12

Het verhogen van de leeftijd van 45 naar 55 jaar en de afschaffing van de
basisvoorziening zullen volgens de prognose van de SVB op basis van de
kenmerken van het huidige bestand vanaf 2013 jaarlijks circa 20% minder
aanvragen als gevolg hebben. Dit leidt in beginsel voor gerechtigden met
een uitkering op grond van de sociale zekerheidswetgeving, behorende
tot de doelgroep van de Remigratiewet, als deze niet alsnog re-integreren
op de arbeidsmarkt, tot een langer gebruik van de uitkering uit het sociale
zekerheidsstelsel tot 55 jaar. Er blijven hierdoor potentieel ook meer
mensen beschikbaar voor re-integratie.
4. Verlenging van de termijn verblijfsduur
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af wat de ratio is van het
verlengen van de termijn voor legaal verblijf in Nederland voor vluchtelingen voordat zij in aanmerking komen voor een remigratievoorziening.
De leden willen graag weten of de regering met hen van mening is dat het
argument voor het verlengen van deze termijn niet persé op gaat voor
vluchtelingen en dat het beter is om vluchtelingen al eerder, bijvoorbeeld
na drie jaar, de mogelijkheid te geven om aanspraak te maken op een
voorziening. Immers, vluchtelingen zijn naar Nederland gekomen
vanwege gevaar in hun eigen land. Als dat gevaar is geweken, kan voor
hen het moment zijn aangebroken om weer terug te willen keren naar het
land van herkomst. Na drie jaar zal die stap veel makkelijker gezet worden
dan na acht jaar. De leden vragen of de regering duidelijk kan maken hoe
zij tegen deze redenering aankijkt.
De regering streeft zoveel mogelijk naar generiek beleid.
Zoals al eerder uiteengezet krijgen asielgerechtigden gedurende de eerste
vijf jaar van hun verblijf in Nederland een verblijfsvergunning asiel voor
bepaalde tijd. Indien de situatie in hun land van herkomst veilig is, kan
deze verblijfsvergunning worden ingetrokken. Deze personen kunnen dan
terugkeren met ondersteuning door IOM. Een specifieke regeling op basis
van de Remigratiewet voor deze groep is niet meer mogelijk omdat één
van de voorwaarden om ervoor in aanmerking te komen rechtmatig
verblijf in Nederland is.
Voor asielgerechtigden die al lange tijd in Nederland verblijven en een
verblijfsvergunning asiel voor onbepaalde tijd hebben gekregen gelden
dezelfde voorwaarden als voor de andere doelgroepen van de Remigratiewet en de Wet inburgering. Er is geen reden voor deze groep een
uitzondering te maken.
Alle migranten, dus ook vluchtelingen en asielgerechtigden, hebben een
inburgeringsplicht. De termijn van rechtmatig verblijf in Nederland in de
Remigratiewet is zo bepaald dat iedereen voldoende gelegenheid heeft
gehad voor inburgering en integratie in de Nederlandse samenleving.
Verder zijn de inspanningen voor inburgering en integratie gericht op een
blijvende vestiging in Nederland. Het zou contraproductief kunnen werken
als aan personen die niet tot de eerste generatie behoren de mogelijkheid
geboden zou worden om te remigreren.
De leden van de D66-fractie merken op dat de termijn voor het halen van
het inburgeringexamen met een half jaar wordt ingekort, maar dat de
termijn van rechtmatig verblijf in Nederland alvorens men remigratievoorzieningen aan kan vragen verhoogd wordt naar acht jaar. Alhoewel deze
leden onderschrijven dat integratie van een persoon niet beoordeeld kan
worden binnen een termijn van drie jaar, menen zij dat de nieuwe termijn
van acht jaar arbitrair lijkt. Graag ontvangen deze leden een nadere
onderbouwing van deze termijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

13

Er is geen directe relatie tussen het verhogen van de termijn van
rechtmatig verblijf in Nederland en de verkorting van de termijn voor het
behalen van het inburgeringsexamen. De termijn van 8 jaar rechtmatig
verblijf is gebaseerd op zowel het doorlopen van het inburgeringstraject
als de daarop volgende integratie in de samenleving.
5. Termijn voor het indienen van aanvragen
De leden van de SP-fractie merken op dat de termijn voor het aanvragen
van nieuwe remigratievoorzieningen wordt beperkt tot de eerste generatie
migranten en bepaald tot 1 januari 2025, met als beoogde datum van
inwerkingtreding van de wet per 1 juli 2012.
De asielgerechtigden en vluchtelingen die zich na inwerkingtreding van de
wet of na de beoogde einddatum van 1 januari 2025 in Nederland
vestigen kunnen volgens deze leden geen aanspraak maken op remigratievoorzieningen. Deze leden constateren dat er hier geen sprake is van
eerste generatie migranten en vragen de regering of zij bereid is om voor
deze groep additionele regels toe te voegen.
Het is inderdaad zo dat de mogelijkheid tot het aanvragen van nieuwe
remigratievoorzieningen wordt beperkt tot de eerste generatie migranten,
die voor inwerkingtreding van dit wetsvoorstel naar Nederland zijn
geïmmigreerd en dat er een einddatum voor het indienen van aanvragen
is bepaald op 1 januari 2025. Daarmee wordt dus de Remigratiewet
uitgefaseerd.
Ten tijde van het ontstaan van de remigratieregelingen waren de
basisvoorzieningen geschikt om asielgerechtigden na relatief korte tijd
een remigratiemogelijkheid te bieden. Daarom is destijds in de Remigratiewet de termijn voor gebruik met het oog op dit doel verkort van drie
jaar naar één jaar rechtmatig verblijf. Op dit moment krijgen asielgerechtigden eerst een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd. Indien de
toestand in hun land van herkomst binnen vijf jaar weer veilig is, wordt
deze verblijfsvergunning ingetrokken. Dit betekent dat ze dan moeten
terugkeren naar hun land van herkomst. Hierbij kunnen ze ondersteuning
van de IOM krijgen.
Van asielgerechtigden die een verblijfsvergunning asiel voor onbepaalde
tijd hebben, mag worden aangenomen dat ze volkomen ingeburgerd zijn.
Voor deze groep geldt als voor andere migranten die na de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel naar Nederland zijn geïmmigreerd dat ze
moeten inburgeren en integreren en geen behoefte meer hebben aan
remigratievoorzieningen.
6. Afbakening van de doelgroepen
Met betrekking tot de nieuwe regels rondom de doelgroepen die in
aanmerking komen voor een remigratievoorziening vragen de leden van
de PvdA-fractie zich af waarom niet is gekozen voor andere objectieve
criteria voor remigranten anders dan het land van herkomst. Zo willen
deze leden graag weten of bijvoorbeeld overwogen is om deze te
beperken tot remigranten die in een uitzichtloze uitkeringssituatie zitten en
vluchtelingen. In plaats van te kiezen voor de definitie dat de voorziening
openstaat voor alle voormalige migranten die langer dan een jaar
bijstandsgerechtigd zijn, had de regering ook kunnen kiezen voor de
definitie dat mensen daadwerkelijk geen perspectief meer hebben om
weer aan het werk te gaan. Deze leden willen vragen de regering waarom
daar niet voor is gekozen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

14

Een brede voorziening voor allochtonen die geen perspectief meer
hebben om weer aan het werk te gaan, gaat voorbij aan de doelstellingen
van de Remigratiewet. Personen van de tweede generatie zijn hier
geboren en opgegroeid. Deze groep heeft dezelfde opleiding gevolgd als
autochtonen en heeft dan ook geen of slechts een beperkte band met het
herkomstland van de ouders of grootouders.
Het ontbreken van feitelijk perspectief op arbeid is een moeilijk te
objectiveren criterium, zeker als dit geldt voor een zeer brede heterogene
groep. Voor de eerste generatie migranten boven de 55 jaar die tot de
doelgroep van de Remigratiewet behoren, kan worden aangenomen dat
zij onder meer door hun vaak gebrekkige kennis van de Nederlandse taal,
na één jaar werkloosheid moeilijker kunnen instromen op de arbeidsmarkt
dan autochtonen.
Daarom is ervoor gekozen zo dicht mogelijk te blijven bij de oorspronkelijke doelstellingen van de Remigratiewet. De doelstelling van de
Remigratiewet en de daarvoor geldende remigratieregelingen is om
personen, die naar Nederland zijn geïmmigreerd en waarvoor Nederland
op de een of andere wijze een bijzondere verantwoordelijkheid heeft, de
kans te bieden indien ze in een uitzichtloze uitkeringsafhankelijke positie
zijn terecht gekomen, terug te keren naar hun land van herkomst. Een
wettelijke bepaling voor de aanwijzing van de doelgroepen moet
plaatsvinden op basis van objectieve criteria, waarbij mogelijk onderscheid gerechtvaardigd kan worden op basis van een bijzondere verantwoordelijkheid die het Rijk heeft voor bepaalde groepen migranten.
Gezien de mogelijkheden die nu aan immigranten geboden wordt om in
te burgeren en zich in de Nederlandse samenleving te integreren wordt de
doelgroep van de Remigratiewet beperkt tot de oorspronkelijke
doelgroep. De uitfasering van de Remigratiewet is verder in lijn met het
streven van de regering tot de versobering van de overheidsuitgaven, de
beperking van export van uitkeringen en het belang dat de regering hecht
aan inburgering en integratie.
De leden van de SP-fractie constateren dat de regering kiest voor een
beperkte, nader omschreven doelgroep. De regering noemt de motie Dibi1
om de remigratievoorzieningen te beperken tot personen van de eerste
generatie en het besluit van het kabinet het remigratiebeleid te faseren en
de aanvragen in tijd te beperken, als reden om geen gehoor te geven aan
de vraag om de doelgroepen uit te breiden, zoals eerder voorgesteld in
een brief van de toenmalige minister voor Wonen, Wijken en Integratie2.
Deze leden willen graag weten wat volgens de regering in deze brief
precies de tegengestelde belangen zijn die worden genoemd als reden om
dit verzoek tot uitbreiding van doelgroepen niet uit te voeren?
De belangrijkste reden voor de beperking van de doelgroep is het streven
de mogelijkheid tot het aanvragen van een remigratievoorziening te
beperken tot die doelgroep, waarvoor de Remigratiewet oorspronkelijk
bedoeld was, namelijk migranten voor wie het Rijk een bijzondere
verantwoordelijkheid heeft. Een verdere uitbreiding van de doelgroep zou
in strijd zijn met het streven van de regering naar een beperking van de
export van uitkeringen en de uitfasering van deze wet.
De leden van de D66-fractie vragen de regering nader toe te lichten
waarom bij de herziening van de doelgroepen geen regeling is getroffen
voor Arubanen, Curaçaoënaars en Sint Maartenaren.
1

Kamerstukken II 2010/11, 32 500, VII, nr. 39.
Kamerstukken II 2009/10, 32 123, XVIII,
nr. 29.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

15

Arubanen, Curaçaoënaars en Sint Maartenaren zijn onderdanen van het
Koninkrijk en beschikken over de Nederlandse nationaliteit. Er is voor deze
personen de mogelijkheid om zich vrij te vestigen binnen het Koninkrijk.
Deze personen hebben daarom ook nooit tot de doelgroep van de
Remigratiewet behoord. Wel konden in het verleden Arubanen en
personen afkomstig van de Nederlandse Antillen op basis van de destijds
geldende remigratieregelingen van de basisvoorzieningen gebruik maken
indien ze wilden remigreren. Deze mogelijkheid is beëindigd in 1993,
omdat het risico op oneigenlijk gebruik van de basisvoorzieningen te
groot was gebleken. Bij de uitfasering van de Remigratiewet en het
fixeren van de doelgroepen ziet de regering noch de noodzaak, noch de
wenselijkheid van het uitbreiden van de doelgroep voor deze personen.
7. Geen recht op remigratievoorzieningen voor voortvluchtigen
en gedetineerden
De leden van de VVD-fractie constateren dat door de regering gemeld
wordt dat de remigrant geen recht op een remigratie-uitkering heeft
zolang deze zich onttrekt aan de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf
of vrijheidsbeperkende maatregel of rechtens zijn vrijheid is ontnomen.
Graag willen deze leden weten hoe het voorliggende wetsvoorstel zich
verhoudt tot het wetsvoorstel ten aanzien van het aanscherpen van de
glijdende schaal. Temeer omdat in het laatste wetsvoorstel een veroordeling voor een misdrijf kan leiden tot beëindiging van de verblijfsvergunning van rechtmatig verblijvende vreemdelingen. Voorts vragen deze
leden zich af of de remigratievoorziening ook geldt voor de partner die
medeplichtig is bij het plegen van een misdrijf door zijn/haar wederhelft.
Er is geen verband tussen het vervallen van recht op remigratievoorzieningen voor gedetineerden en voortvluchtigen en het aanscherpen van de
glijdende schaal. Dit laatste heeft betrekking op het uitbreiden van de
mogelijkheid om verblijfrecht te beëindigen van vreemdelingen die
veroordeelt zijn voor een misdrijf. Het gaat hier echter niet om een
wetswijziging maar om een wijziging van een algemene maatregel van
bestuur. Om te bepalen of een opgelegde veroordeling consequenties
heeft voor het rechtmatig verblijf wordt gebruik gemaakt van het principe
van de «glijdende schaal» zoals staat verwoord in artikel 3.86 van het
Vreemdelingenbesluit 2000 (Vb 2000). Door middel van de glijdende
schaal wordt er een verband gelegd tussen de duur van de opgelegde
straf en de duur van het rechtmatig verblijf in Nederland. Hoe langer de
vreemdeling rechtmatig in Nederland verblijft, hoe zwaarder de straf moet
zijn om tot beëindiging van het rechtmatig verblijf over te kunnen gaan.
De voorgestelde bepaling in de Remigratiewet om enerzijds het
aanvragen van een remigratievoorziening onmogelijk te maken voor
gedetineerden en voortvluchtigen en anderzijds het vervallen van het
recht op remigratievoorzieningen voor voortvluchtigen of gedetineerden
die al een remigratie-uitkering ontvangen, heeft geen relatie met het
verblijfsrecht. Deze regeling is in lijn met de overige sociale zekerheidswetten1 en heeft als primair doel dat veroordeelden niet hun straf
ontlopen door te remigreren en dat veroordeelden die al geremigreerd
zijn niet met behoud van hun remigratievoorziening zich langer zouden
onttrekken aan de hun opgelegde straf. Tevens wordt hierdoor aan
voortvluchtigen de mogelijkheid ontnomen om de maategel in de sociale
zekerheidswetgeving te omzeilen door een uitkering op basis van de
Remigratiewet proberen te verkrijgen.
1
Wet van 1 december 2011 tot wijziging van
enkele wetten van het Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (Verzamelwet SZW
2011), Stb. 2011, nr. 618.

De regeling is zowel van toepassing op de remigrant zelf als op de partner
van de remigrant. Indien de partner medeplichtig is aan een misdrijf en
daarvoor veroordeeld is zal ook het recht op een remigratievoorziening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

16

voor deze persoon worden stopgezet. Een veroordeling heeft altijd
betrekking op een bepaalde persoon, het zou daarom onbillijk zijn om
ingeval de remigrant voortvluchtig is ook de partner indien deze niet
voortvluchtig of gedetineerd is, geen enkele vorm van uitkering te geven
omdat deze in het buitenland verblijft en daar geen beroep kan doen op
een bijstanduitkering om in het levensonderhoud te voorzien. Indien de
partner niet medeplichtig is, zal deze dus een remigratie-uitkering
ontvangen als ware deze alleenstaande. Hetzelfde geldt indien de partner
voortvluchtig of gedetineerd is en de remigrant zelf niet gedetineerd of
voortvluchtig is. In dat geval ontvangt de remigrant een remigratieuitkering als ware hij alleenstaande.
8. Opheffen van de basisvoorzieningen
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de regels voor de terugkeerregeling ook zullen worden aangepast.
De regering acht een aanpassing van de terugkeerregeling van de
Remigratiewet niet nodig. Deze regeling werkt goed sinds het jaar 2000 en
kent slechts een beperkt gebruik namelijk; gemiddeld 1 tot 5 gevallen per
jaar.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of het systeem van de
remigratievoorziening in zijn geheel is heroverwogen. Graag willen deze
leden weten of bijvoorbeeld overwogen is om de langdurige uitkering te
vervangen door een eenmalige tegemoetkoming in reis- en verblijfskosten
aangevuld met een bedrag om de eerste periode in het nieuwe woonland,
bijvoorbeeld drie maanden, te overbruggen en zo ja, of de regering kan
aangeven waarom hier niet voor is gekozen. Zo dit niet overwogen is
vragen deze leden of de regering bereid is om zowel inhoudelijk op deze
mogelijkheid in te gaan als op de mogelijke financiële implicaties hiervan,
waaronder ook de kosten van handhaving.
Een eenmalige tegemoetkoming in reis- en verblijfskosten aangevuld met
een bedrag om de eerste periode in het nieuwe woonland te overbruggen
is voor personen die 55 jaar en ouder zijn geen optie. Gelet op hun leeftijd
kan niet worden verwacht, dat zij in hun bestemmingsland nog een baan
kunnen verwerven omdat de pensioengerechtigde leeftijd in de bestemmingslanden veelal lager is dan in Nederland. Indien remigranten enkel
een tegemoetkoming in de reis- en verhuiskosten ontvangen, aangevuld
met een bedrag om de eerste maanden in het bestemmingsland te
overbruggen, zouden ze niet kunnen remigreren aangezien ze geen
middelen van bestaan hebben in het bestemmingsland. Personen uit de
doelgroep van de Remigratiewet met een niet-exporteerbare uitkering
zouden dan in het geheel niet kunnen remigreren.
De leden van de SP-fractie vragen hoe lang het volgens de regering duurt
voordat iemand met een uitkering de reis- en verhuiskosten ter hoogte
van 2 100 euro bij elkaar heeft gespaard. Verder willen deze leden weten
of de regering het met de leden van SP-fractie eens is dat mensen die
langdurig in een uitkeringssituatie verkeren, niet voor niets een langdurigheidtoeslag krijgen omdat zij niet in staat zijn om te sparen voor grote
uitgaven. En wat vindt de regering van de stelling van de Raad van State
dat dit ook strijdig is met de Remigratiewet die de doelstelling onderschrijft dat remigranten in een uitzichtloze situatie de mogelijkheid tot
terugkeer geboden moet worden wanneer zij zelf hun remigratie niet
kunnen bekostigen? De leden van de D66-fractie zijn niet overtuigd van de
opmerking dat mogelijke remigranten in een uitzichtloze situatie eenvoudigweg kunnen sparen voor hun remigratie, zeker wanneer het gezinnen
betreft die afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering. Daarnaast vragen zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

17

de regering het genoemde gemiddelde bedrag van 2 100 euro nader te
onderbouwen.
Zoals eerder aangegeven, is het niet mogelijk een betrouwbaar inzicht te
geven in de duur dat remigranten moeten sparen om de reis- en verhuiskosten te kunnen bekostigen. Dit is immers afhankelijk van de individuele
inkomens- en de leefsituatie, alsmede van de financiële tegoeden en
andere bezittingen die ze hebben opgebouwd tijdens hun verblijf in
Nederland.
In het nader rapport is uiteengezet dat de uitzichtloosheid waarop de
Afdeling advisering van de Raad van State doelt, geen betrekking heeft op
de financiële positie van de migrant, maar op de mogelijkheid om een
inkomen te verwerven op de arbeidsmarkt. Het is niet zo dat alleen
mensen met een bijstandsuitkering remigreren. Ook personen met onder
andere een werkloosheids- of arbeidsongeschiktheidsuitkering, die bijna
steeds hoger is dan een bijstandsuitkering, maken gebruik van de
Remigratiewet.
Vooropgesteld moet worden dat de afschaffing van de basisvoorzieningen
in eerste instantie is ingegeven door het regeringsbeleid dat een sterkere
nadruk legt op de eigen verantwoordelijkheid van de burger. Het
verlangen tot remigratie ontstaat niet ineens, maar is in de loop van jaren
ontstaan en gegroeid. Zodra men deze gedachte heeft opgevat, mag
verwacht worden van de potentiële remigrant dat hij zich volledig
oriënteert op zijn remigratie en hiervoor de nodige reserveringen maakt
en eventuele roerende of onroerende goederen te gelde maakt.
Het genoemde gemiddelde bedrag van 2 100 euro is als volgt berekend.
De totale reiskostenvergoedingtegemoetkoming in 2010 bedroeg
1 977 000 euro. In 2010 bedroeg het aantal remigranten dat met een
basisvoorziening is vertrokken 943. Hiermee bedragen de gemiddelde
reiskosten over 2010 ongeveer 2 100 euro per remigrant. De volgende
kosten komen in aanmerking voor tegemoetkoming via de basisvoorzieningen:
• de kosten van het vervoer van de remigrant, zijn partner en hun
kinderen;
• de kosten van het vervoer van de bagage;
• de kosten van het vervoer van een bedrijfsinventaris;
• de kosten van het vervoer van een personenauto of andere hulpmiddelen voor een gehandicapte.
Binnen het gemiddelde bedrag van 2 100 euro is het niet mogelijk om het
gemiddelde verder uit te splitsen. De hoogte van de verschillende
tegemoetkomingen verschillen per land en zijn vastgesteld in de regeling
vaststelling bedragen Remigratiewet.
9. Bestuurlijke boete en het opschorten, intrekken en terugvorderen van de remigratievoorzieningen
De leden van de VVD-fractie vragen uit welke gegevens moet blijken of de
remigrant zijn hoofdverblijf weer in Nederland vestigt. Betekent dit ook
dat de remigrant, die in weerwil van de afspraak, toch weer naar
Nederland komt, per direct weer terug naar zijn land van herkomst moet
gaan?
Vooreerst moet opgemerkt worden dat de Remigratiewet geen betrekking
heeft op de verblijfsstatus, daarover gaat de Vreemdelingenwet en de
daarop gebaseerde regelgeving. Of een remigrant zich al dan niet
opnieuw in Nederland kan vestigen is geheel afhankelijk van de Vreemdelingenwetgeving. Of een remigrant al dan niet bij terugkeer naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

18

Nederland direct moet terugkeren naar zijn land van herkomst is eveneens
afhankelijk van de Vreemdelingenwetgeving en niet van de Remigratiewet.
Wel is het duidelijk dat de remigratie-uitkering per direct wordt stopgezet
indien een remigrant om welke reden dan ook zich opnieuw in Nederland
vestigt . Het verplaatsen van het hoofdverblijf naar Nederland moet
gemeld worden door de remigrant zelf. Volgens artikel 5a van dit
wetsvoorstel zijn de remigrant, en voor zover van toepassing, zijn partner
en hun kinderen, verplicht onverwijld uit eigen beweging alle feiten en
omstandigheden waarvan hem redelijkerwijs duidelijk moet zijn dat zij
van invloed zijn op het recht op of de hoogte van de remigratievoorzieningen te melden aan de SVB. Indien de remigrant dit nalaat kan hem een
bestuurlijke boete worden opgelegd op basis van artikel 6b, zoals dit in dit
wetsvoorstel is opgenomen en kunnen de eventueel onverschuldigd
betaalde bedragen op hem worden teruggevorderd (artikel 6 e) of worden
verrekend met andere uitkeringen die hij geniet (artikel 6f).
Ook kan blijken uit de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA) of de
gegevens van de Immigratie- en naturalisatiedienst (IND) dat de persoon
zich opnieuw gevestigd heeft in Nederland. Als een remigrant wordt
toegelaten, anders dan op basis van een visum voor een verblijf van
maximaal drie maanden (toeristenvisum), moet hij zich inschrijven in de
GBA. Dit maakt het onmogelijk dat iemand die zich opnieuw vestigt in
Nederland zijn remigratie-uitkering zou kunnen behouden. De SVB
ontvangt immers een signaal van de GBA indien een remigrant zich bij de
GBA inschrijft. Ook komen er signalen vanuit de GBA en de IND bij
aanvragen voor een verblijfsvergunning en bij de toekenning van een
verblijfstitel.
Voorts beoordeelt de SVB iemands hoofdverblijf aan de hand van de
feitelijke situatie. De feitelijke situatie wordt beoordeeld op zijn intentie
om duurzaam in Nederland te verblijven, een duurzame woning en alle
andere feiten en omstandigheden die van belang zijn voor de vaststelling
van een duurzame band van persoonlijke aard met Nederland. Mocht
blijken dat de remigrant en of diens meegeremigreerde familieleden zijn
teruggekeerd naar Nederland, wordt het recht op de voorzieningen
ingetrokken dan wel herzien en wordt ook de eventueel ontvangen
basisvoorziening teruggevorderd.
De beoordeling of de teruggekeerde remigrant per direct moet terugkeren
naar het land van herkomst behoort niet tot taken van de SVB. Dit hangt
immers samen met zijn verblijfsstatus waarvoor de IND verantwoordelijk
is.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of nader uiteen kan worden
gezet in welke gevallen de remigratievoorziening gedeeltelijk achterwege
kan blijven.
De SVB bepaalt aan de hand van de voorwaarden of iemand (nog steeds)
recht heeft op een remigratie-uitkering. Indien iemand niet meer voldoet
aan de voorwaarden dan wordt de uitkering ingetrokken of herzien in het
geval van bijvoorbeeld een echtscheiding. Op basis van het voorgestelde
artikel 6f van de Remigratiewet wordt het voor de SVB eveneens mogelijk
om bedragen die ten onrechte zijn uitgekeerd of een opgelegde bestuurlijke boete op basis van het voorgestelde artikel 6b te verrekenen met nog
uit te betalen remigratievoorzieningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

19

De memorie van toelichting meldt dat eventueel misbruik moet kunnen
worden voorkomen en dat daarom wordt voorzien in een sluitend stelsel
in de formele wet en dat zoveel als mogelijk is aangesloten bij de
bestaande stelsels in de sociale zekerheidswetten. Graag ontvangen de
leden van de VVD-fractie een nadere uiteenzetting waarom op een aantal
punten niet is aangesloten bij de bestaande stelsels.
Onder de huidige Remigratiewet zijn de regels van opschorting, terugvordering of intrekking van uitkeringen opgenomen in het Uitvoeringsbesluit
Remigratiewet. In navolging van het advies van de Afdeling advisering
van de Raad van State dat het wenselijk is om een sluitend systeem in de
wet zelf op te nemen, zijn de mogelijkheden tot opschorting, terugvordering en intrekking in de Remigratiewet opgenomen. Voor de inhoud
daarvan is aangesloten bij de regels zoals deze zijn opgenomen in het
Uitvoeringsbesluit Remigratiewet. Op basis van de uitvoeringspraktijk van
de SVB concludeert de regering dat deze voldoen. Voor de introductie van
de bestuurlijke boete is aangesloten bij de sociale zekerheidswetgeving,
waarmee de SVB ook al enige ervaring heeft opgebouwd. Hierdoor kan de
SVB aansluiten bij de bestaande stelsels, wat onnodige extra uitvoeringslasten voorkomt. Dus er wordt aangesloten bij de bestaande stelsels.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of er gegevens beschikbaar zijn
over (het vermoeden van) misbruik van de remigratievoorziening.
In de grote remigratielanden (Turkije, Marokko, Suriname en Spanje) is
een SVB-attaché van Sociale Zaken aanwezig die verbonden is aan de
Nederlandse Ambassade. Deze SVB- attaché is verantwoordelijk voor
voorlichting, begeleiding en handhaving van de wetten die de Sociale
verzekeringsbank uitvoert. Indien er twijfels zijn over de juistheid van
gegevens kan de attaché gevraagd worden om de situatie ter plekke te
controleren. De attaché in Suriname begeleidt ook regelmatig
remigranten bij het verkrijgen van de Surinaamse nationaliteit.
In landen waar de SVB geen vertegenwoordiging heeft, zullen vanaf 2012
onderzoeken worden uitgezet via de Directie Consulaire Zaken en
Migratiebeleid (DCM) van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hierover
zijn onlangs afspraken gemaakt tussen de SVB en het ministerie van
Buitenlandse Zaken. Onderzoeken voor de Remigratiewet kunnen ook
meegegeven worden aan het internationale onderzoeksteam van de SVB.
Dit onderzoeksteam bezoekt gemiddeld ongeveer vijf tot zes landen per
jaar om de rechtmatigheid van de uitkeringen te controleren.
Indien er getwijfeld wordt aan de rechtmatigheid van een uitkering of als
er twijfel is of iemand (nog) aan de voorwaarden voldoet om in
aanmerking te komen voor een remigratievoorziening kan er een
onderzoek ingezet worden. In Nederland worden deze onderzoeken
uitgevoerd door de sociaal rechercheurs van de SVB. In Turkije, Marokko,
Suriname en Spanje kan het onderzoek bij de attaché van Sociale Zaken
verbonden aan de buitenlandse post uitgezet worden. Het betreft onder
andere de volgende onderzoeken:
• onderzoek naar samenleefsituatie (bijvoorbeeld als partners samen
remigreren en vervolgens in het bestemmingsland aangeven dat ze
duurzaam gescheiden zijn);
• onderzoek naar het hoofdverblijf in de aanvraagfase of na vertrek;
• onderzoek naar het in leven zijn van de remigrant;
• terugkeer of verblijf in Nederland.
Sinds de inwerkingtreding van de Remigratiewet is slechts in incidentele
gevallen een vermoeden van misbruik of oneigenlijk gebruik vastgesteld.
Het betreft met name de basisvoorzieningen waarbij personen met
tijdelijk verblijf, zoals (Spaanse) studenten, bij hun terugkeer hiervan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

20

gebruik maakten, alsmede bij Arubanen en Antillianen, die in het verleden
ten tijde van de remigratieregelingen, nog gebruik maakten van de
basisvoorziening. Het is mede om deze reden dat de basisvoorzieningen
nu in zijn geheel worden afgeschaft. Over het algemeen is het handhavingsrisico bij de Remigratiewet beperkt.
Tenslotte vragen de leden van de VVD-fractie of de regering een overzicht
van het gebruik per doelgroep (wervingsovereenkomst, speciale historische band met Nederland, asielgerechtigden, etc.) kan geven, alsmede
een inschatting van het toekomstige gebruik van deze doelgroepen bij
mogelijke inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel.
Onderstaande tabel1 en grafiek geven een overzicht van het historische
gebruik van de basis- en remigratievoorzieningen per doelgroep van 2007
tot en met 2011. De aantallen in de onderstaande tabel betreffen gerechtigde personen van de Remigratiewet.
2011

Arbeidsmigranten wervingslanden
Voormalige
koloniën
(Suriname en
Indonesië/
Molukken)
Vluchtelingen
en asielzoekers
Totaal

2010

2009

2008

2007

Rem.
voorz.

Basis.
voorz.

Rem.
voorz.

Basis
voorz.

Rem.
voorz.

Basis
voorz.

Rem.
voorz.

Basis
voorz.

Rem.
voorz.

Basis
voorz.

586

883

496

803

644

925

522

848

565

927

104

110

104

108

138

144

114

126

165

179

29

30

28

32

28

32

36

37

40

41

719

1 023

628

943

810

1 101

672

1 011

770

1 147

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

21

Zoals al eerder toegelicht kunnen de basisvoorzieningen door een grotere
groep migranten uit de doelgroep van de Remigratiewet worden
aangevraagd dan de remigratievoorzieningen met een maandelijkse
uitkering, die alleen door uitkeringsgerechtigde migranten uit de
doelgroep van de Remigratiewet vanaf 45 jaar kunnen aangevraagd
worden. Aangezien alle remigranten die een periodieke uitkering
aanvragen ook de basisvoorzieningen aanvragen zijn in de aantallen van
de basisvoorzieningen de aanvragen voor de periodieke uitkering
meegenomen.
Wat betreft de basisvoorzieningen zijn de meeste remigranten arbeidsmigranten afkomstig uit landen waarmee Nederland in het verleden een
wervingsovereenkomst (86 %) heeft afgesloten. Op de tweede plaats komt
de groep Surinamers en personen die opgenomen zijn in het Rietkerkregister (Molukkers) (11 %). Hierbij moet de opmerking gemaakt worden dat
de groep Molukkers zeer beperkt is en het dus voor het merendeel gaat
om personen die naar Suriname remigreren. Bij de groep asielgerechtigden en vluchtelingen gaat het om verhoudingsgewijs geringe aantallen
(3%). Hetzelfde patroon zien we ook bij de remigratievoorzieningen. 82%
van de remigranten komt uit de landen waarmee een wervingsovereenkomst gesloten is, 14 % zijn van Suriname en de Molukken en 4 % zijn
asielgerechtigden.
Voor wat betreft het maken van een prognose van het toekomstige
gebruik van de Remigratiewet per doelgroep moet altijd rekening
gehouden worden met een aantal aannames.
Voor de prognose van 2012 is rekening gehouden met het feit dat het tot
de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel nog mogelijk is een basisvoorziening aan te vragen. Verder is er bij de prognose van 2012 ook rekening
gehouden met het feit dat er een hausse (piek) van aanvragen kan
plaatsvinden vóór de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel van personen
die na de inwerkingtreding ervan geen recht meer hebben op een basisof remigratievoorziening. Er is bij de prognose geen rekening gehouden
met een mogelijk hogere instroom indien de hoogte van de remigratieuitkeringen zullen worden aangepast.
In onderstaande tabel1 wordt de prognose gemaakt voor 2012 en voor de
periode 2013 tot en met 2016. Voor deze laatste periode betreffen het de
aantallen die per jaar gebruik zullen maken van de remigratievoorziening.
prognose 2012

prognose
2013–2016

rem.
basisvoorziening voorziening

remigratievoorziening

Arbeidsmigranten wervingslanden
Voormalige koloniën (Suriname en Indonesië/Molukken)
Vluchtelingen en asielzoekers

760
150
50

1 060
155
55

300
50
20

Totaal

960

1 270

370

10. Advies van het Landelijk Overleg Minderheden (LOM)
De leden van de D66-fractie herhalen hier hun opmerkingen en vragen
betreffende het opheffen van basisvoorzieningen en herhalen dat ze de
argumentatie mager vinden.
1

Bron: Sociale verzekeringsbank

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

22

Voor de antwoorden betreffende het afschaffen van de basisvoorzieningen wordt verwezen naar paragraaf acht.
11. Financiële gevolgen en uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
De leden van de PvdA-fractie vragen zich met betrekking tot de
handhaving af in hoeverre de regering middelen en instrumenten heeft
om toe te zien op naleving van de Remigratiewet door remigranten in het
buitenland. Kan de regering een overzicht geven van de handhavingskosten van het voorgestelde model ten opzichte van de bestaande
praktijk. Deze leden willen graag weten of de regering tevens een
overzicht kan geven van het aantal geconstateerde overtredingen en de
daarop volgende sancties van de Remigratiewet in de afgelopen vijf jaar.
Voorts hebben de leden van de D66-fractie vragen over de handhaafbaarheid van deze nieuwe regels. Deze leden willen graag weten op welke
wijze handhaving en uitvoering van deze regels in de praktijk vorm krijgen
en of hierbij alle verantwoordelijkheid bij de SVB ligt.
De belangrijkste activiteiten op het gebied van handhaving zijn:
• het proces van de levensbewijzen (versturen, evt. rappelleren en
controleren);
• het controleren van de inspanningsverplichting om de nationaliteit van
het bestemmingsland te verkrijgen;
• het uitzetten van onderzoeken.
De kosten van deze handhavingsactiviteiten zijn moeilijk los te maken van
de uitvoeringskosten. De uitvoeringskosten en hiermee ook de kosten
voor handhaving hangen samen met het aantal remigranten. Het huidige
wetsvoorstel leidt tot een afname van het aantal aanvragen en tot een
afname van het totale aantal remigranten op termijn. Met deze afname
zullen op termijn de uitvoeringskosten dalen waaronder ook de kosten
voor handhaving.
De belangrijkste handhavingsrisico’s in het buitenland van de Remigratiewet zijn of:
• de remigrant (en/of diens gezinsleden) nog in leven is;
• er zich wijzigingen in de samenleefsituatie hebben voorgedaan;
• de remigrant er alles aandoet om de nationaliteit van het bestemmingsland te verwerven.
Vooreerst dient opgemerkt te worden dat volgens dit wetsvoorstel de
remigrant, zijn partner en hun kinderen, verplicht zijn onverwijld uit eigen
beweging alle feiten en omstandigheden waarvan hen redelijkerwijs
duidelijk moet zijn dat die van invloed zijn op het recht op of de hoogte
van de remigratievoorzieningen te melden aan de SVB. Indien de
remigrant dit nalaat kan hem een bestuurlijke boete worden opgelegd en
kunnen de eventueel onverschuldigd betaalde bedragen op hem worden
teruggevorderd of worden verrekend met andere uitkeringen die hij heeft.
Om de leefsituatie en het in leven zijn te controleren wordt jaarlijks een
levensbewijs door de remigranten naar de SVB gestuurd. Het levensbewijs dient in het bestemmingsland van de remigrant door een lokale
autoriteit (gemeente of notaris) ondertekend te worden. De remigrant, die
nog de nationaliteit van het bestemmingsland moet bemachtigen, dient
de SVB periodiek van de voortgang hierin op de hoogte te houden. De
SVB controleert ook actief of dit gebeurt onder meer door sociale
rechercheurs in Nederland, door SVB-attachés van Sociale Zaken in
Turkije, Marokko, Suriname en Spanje en door middel van het uitzetten
van onderzoeken via de Directie Consulaire Zaken en Migratiebeleid van
het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

23

Overigens is gebleken dat het handhavingsrisico voor de Remigratiewet
beperkt is en dat het aantal daadwerkelijk geconstateerde overtredingen
eveneens gering is. Het mogelijke misbruik of oneigenlijk gebruik van de
basisvoorziening komt door het afschaffen ervan geheel te vervallen.
De uitvoering van de Remigratiewet gebeurt door de SVB. Daarbij is er
nauw contact met andere instanties zoals het UWV, het College voor
zorgverzekeringen (CVZ), de gemeenten, het Centraal Justitieel Incassobureau en buitenlandse zusterorganen van de SVB.
Artikelsgewijs
Artikel I, Onderdeel A
De leden van de D66-fractie menen dat de begripsomschrijving «kind»
ongelukkig geformuleerd is. De opmerking dat het kinderen betreft die zijn
«meegeremigreerd» met de remigrant sluit niet aan bij het vervolg dat het
kinderen betreft die in het land van herkomst of bestemming woonden,
alvorens de remigrant remigreerde. Dan is er volgens deze leden geen
sprake van meeremigratie. Graag zien deze leden deze definitie helderder
geformuleerd worden dan wel de toelichting eenduidiger geformuleerd.
In de Remigratiewet wordt een onderscheid gemaakt tussen kinderen die
meeremigreren vanuit Nederland naar het land van herkomst en kinderen
die op het moment van de remigratie reeds in het bestemmingsland
verblijven. De kinderen die hier verblijven vóór de remigratie vallen onder
de meeremigrerende kinderen. Deze kinderen hebben op basis van de
Remigratiewet andere rechten dan de kinderen, die al in het bestemmingsland verbleven. Deze laatste groep heeft ook verplichtingen zoals –
bij de wijziging in de leefsituatie – dit te melden aan SVB.
Artikel 2a
De leden van de VVD-fractie constateren dat de memorie van toelichting
meldt dat het vijfde lid het mogelijk maakt dat bij ministeriële regeling
nadere eisen gesteld kunnen worden aan onder meer de verklaring.
Daarbij wordt ook vermeld dat hierbij gedacht kan worden aan het
vaststellen van een formulier voor de verklaring. Zijn er nog meer nadere
eisen?
Momenteel maakt de SVB al gebruik van een standaard verklaring waarin
een remigrant verklaart bereid te zijn al hetgeen te doen wat in
redelijkheid voor hem mogelijk is, om de nationaliteit van het bestemmingsland met bekwame spoed te verkrijgen. De huidige verklaring
voldoet. Vooralsnog is er geen behoefte aan nadere eisen.
De minister voor Immigratie, Integratie en Asiel,
G.B.M. Leers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

24

Bijlage: Overzicht van de uitgekeerde bedragen van 2001–2011 per bestemmingsland
land

2011

2010

2009

2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

Rem.
voorz.

Basisvoorz.

Totaal
uitgekeerd

Rem.
voorz.

Basisvoorz.

Totaal
uitgekeerd

Rem.
voorz.

Basisvoorz.

Totaal
uitgekeerd

Rem.
voorz.

Basisvoorz.

Totaal
uitgekeerd

Griekenland
Italië
Portugal
Spanje
Slovenië
BosniëHerzegovina
F.R. Joegoslavië
Kosovo
Kroatië
Macedonië
Montenegro
Servië
ServiëMontenegro
Marokko
Kaapverdië
Tunesië
Turkije
Suriname
Indonesië
China
Hongkong
Overige landen

364 135
339 253
445 965
1 073 896
29 993

84 258
112 924
123 382
392 262
0

448 393
452 176
569 347
1 466 158
29 993

240 340
304 117
367 914
1 065 069
29 525

62 974
95 624
166 684
396 059
0

303 314
399 740
534 598
1 461 128
29 525

211 158
314 653
351 649
1 072 294
32 140

60 828
77 353
114 373
326 167
1 775

271 986
392 007
466 022
1 398 461
33 915

173 355
280 083
334 500
1 003 075
23 877

56 549
63 967
135 299
466 718
990

229 904
344 050
469 799
1 469 793
24 867

3 797 122

93 535

3 890 657

3 710 059

99 149

3 809 207

3 593 277

101 413

3 694 690

3 439 022

110 650

3 549 672

0
62 558
962 888
139 917
27 450
706 080

0
5 531
42 197
9 160
2 482
61 463

0
68 089
1 005 085
149 077
29 932
767 543

0
49 935
948 017
138 772
21 678
254 825

0
2 621
53 598
5 020
1 311
45 533

0
52 556
1 001 615
143 792
22 989
300 358

0
42 447
948 296
130 212
13 547
155 855

0
9 274
50 865
1 775
16 845
29 340

0
51 722
999 161
131 987
30 392
185 195

0
0
898 012
118 346
5 432
71 009

0
0
46 767
7 954
990
28 867

0
0
944 779
126 300
6 421
99 876

467 757
5 465 270
66 905
388 669
9 015 078
3 729 869
22 485
170 979
161 219
1 288 412

0
175 037
5 314
9 946
709 359
255 977
0
20 159
14 240
72 553

467 757
5 640 307
72 220
398 616
9 724 437
3 985 847
22 485
191 138
175 459
1 360 966

778 129
5 591 211
53 818
411 956
8 039 574
3 329 363
23 400
101 348
119 319
1 208 797

0
196 780
6 363
34 011
655 785
286 716
2 012
34 023
23 003
86 160

778 129
5 787 992
60 181
445 967
8 695 359
3 616 079
25 413
135 371
142 322
1 294 957

825 883
5 328 953
36 711
372 071
7 228 409
3 024 901
16 628
66 350
42 227
1 101 546

0
141 354
5 576
17 988
527 300
268 239
10 089
36 851
10 185
69 293

825 883
5 470 307
42 286
390 059
7 755 710
3 293 140
26 717
103 201
52 411
1 170 839

857 378
5 205 808
48 949
367 606
6 760 430
2 804 167
7 591
0
3 744
1 048 848

0
129 535
11 098
7 571
447 079
283 688
8 481
0
0
71 346

857 378
5 335 343
60 048
375 177
7 207 509
3 087 855
16 072
0
3 744
1 120 193

Totaal

28 725 902

2 189 780

30 915 682

26 787 166

2 253 426

29 040 592

24 909 208

1 876 881

26 786 089

23 451 233

1 877 547

25 328 780

25

land

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

Griekenland
Italië
Portugal
Spanje
Slovenië
BosniëHerzegovina
F.R. Joegoslavië
Kosovo
Kroatië
Macedonië
Montenegro
Servië
ServiëMontenegro
Marokko
Kaapverdië
Tunesië
Turkije
Suriname
Indonesië
China
Hongkong
Overige landen
Totaal

2007

2006

2005

2004

Rem.
voorz.

BasisVoorz.

Totaal
Uitgekeerd

Rem.
voorz.

Basisvoorz.

Totaal
uitgekeerd

Rem.
voorz.

Basisvoorz.

Totaal
uitgekeerd

Rem.
voorz.

Basisvoorz.

Totaal
uitgekeerd

150 937
249 186
277 222
965 875
24 625

70 970
94 542
136 064
489 658
1 020

221 907
343 728
413 286
1 455 533
25 645

109 465
209 502
236 788
910 506
23 967

64 163
77 922
155 990
581 533
2 145

173 628
287 424
392 779
1 492 039
26 112

107 532
193 672
217 568
822 995
13 799

59 113
74 280
105 006
669 572
1 224

166 645
267 951
322 573
1 492 567
15 023

92 009
145 270
190 770
779 516
11 176

55 648
111 171
86 012
802 833
3 508

147 657
256 441
276 782
1 582 348
14 684

3 232 860

131 551

3 364 411

3 065 033

111 940

3 176 973

2 944 384

180 893

3 125 277

2 426 926

358 933

2 785 859

0
0
860 717
131 760
0
0

0
0
66 601
6 138
0
0

0
0
927 318
137 898
0
0

0
0
820 933
136 398
0
0

0
0
65 920
3 218
0
0

0
0
886 853
139 616
0
0

0
0
731 108
133 138
0
0

0
0
51 118
4 897
0
0

0
0
782 225
138 035
0
0

46 873
0
622 398
120 325
0
0

0
0
125 476
15 145
0
0

46 873
0
747 874
135 470
0
0

891 677
5 270 955
23 916
361 584
6 238 190
2 531 037
1 363
1 197
3 779
927 519

0
157 726
9 619
17 734
564 523
389 261
0
0
1 301
83 542

891 677
5 428 680
33 535
379 318
6 802 713
2 920 298
1 363
1 197
5 081
1 011 061

865 679
5 617 228
21 690
348 926
6 062 809
2 124 995
677
0
0
831 695

0
194 200
4 593
6 734
510 065
385 866
1 647
0
0
102 090

865 679
5 811 429
26 283
355 660
6 572 873
2 510 861
2 323
0
0
933 785

742 005
5 626 672
9 109
345 236
6 107 686
1 629 388
1 182
0
0
665 970

0
233 379
5 243
8 029
546 438
404 209
0
0
0
151 318

742 005
5 860 051
14 352
353 264
6 654 123
2 033 597
1 182
0
0
817 288

562 200
6 157 355
11 523
321 547
5 797 887
1 158 819
1 166
0
0
551 240

0
352 433
5 890
23 853
636 706
434 701
4 223
0
0
181 924

562 200
6 509 788
17 413
345 401
6 434 592
1 593 520
5 389
0
0
733 164

22 144 399

2 220 250

24 364 649

21 386 291

2 268 027

23 654 318

20 291 443

2 494 718

22 786 161

18 997 000

3 198 455

22 195 455

26

land

2003

2002

2001

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 085, nr. 6

Griekenland
Italië
Portugal
Spanje
Slovenië
Bosnië-Herzegovina
F.R. Joegoslavië
Kosovo
Kroatië
Macedonië
Montenegro
Servië
Servië-Montenegro
Marokko
Kaapverdië
Tunesië
Turkije
Suriname
Indonesië
China
Hongkong
Overige landen

Rem.
voorz.
86 648
141 828
202 469
762 727
15 332
1 874 463
567 543
0
566 142
78 689
0
0
0
6 732 439
7 079
342 390
6 703 160
864 084
0
0
0
412 007

Basisvoorz.
31 956
63 323
54 344
591 753
2 080
176 119
47 187
0
59 261
5 332
0
0
0
158 649
0
10 161
202 233
259 633
0
0
0
61 985

Totaal
uitgekeerd
118 604
205 151
256 813
1 354 480
17 412
2 050 582
614 730
0
625 404
84 021
0
0
0
6 891 088
7 079
352 551
6 905 394
1 123 717
0
0
0
473 992

Rem.
voorz.
74 854
102 369
176 168
650 461
14 553
1 469 916
468 752
0
477 646
59 899
0
0
0
6 510 553
7 079
307 470
7 076 450
594 102
0
0
0
358 728

Basisvoorz.
39 574
94 646
60 319
514 279
2 904
111 677
45 475
0
44 132
7 821
0
0
0
179 802
0
13 138
191 402
315 583
0
0
0
41 455

Totaal
uitgekeerd
114 428
197 015
236 487
1 164 740
17 458
1 581 594
514 227
0
521 778
67 720
0
0
0
6 690 355
7 079
320 607
7 267 852
909 685
0
0
0
400 183

Rem.
voorz.
67 270
59 007
180 886
620 539
8 445
1 222 420
384 038
0
438 755
46 472
0
0
0
6 902 282
15 783
294 520
7 611 953
250 579
0
0
0
343 332

Basisvoorz.
38 062
56 439
38 995
343 163
1 681
197 591
45 083
0
49 081
1 681
0
0
0
257 911
0
25 263
357 728
228 274
0
0
0
43 556

Totaal
uitgekeerd
105 332
115 446
219 881
963 703
10 126
1 420 011
429 120
0
487 837
48 154
0
0
0
7 160 193
15 783
319 783
7 969 681
478 853
0
0
0
386 888

Totaal

19 357 000

1 724 017

21 081 017

18 349 000

1 662 209

20 011 209

18 446 281

1 684 509

20 130 790

27