1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

30 180

Conferentie van Voorzitters van de parlementen
van de Europese Unie

S/ nr. 30 HERDRUK1

VERSLAG VAN EEN CONFERENTIE
Vastgesteld 29 juni 2017
Van 23–24 april 2017 vond in Bratislava, Slowakije, de Conferentie van
Voorzitters van de nationale parlementen in de Europese Unie plaats.
Hierbij treft u een verslag van de bijeenkomst.
Namens de Eerste Kamer der Staten-Generaal nam de Voorzitter,
mevrouw Broekers-Knol, deel. Zij werd ambtelijk begeleid door de Griffier,
de heer Hamilton. Namens de Tweede Kamer der Staten-Generaal nam de
eerste Ondervoorzitter, de heer Harbers, hieraan deel. Hij werd ambtelijk
begeleid door mevrouw Nollen, parlementair vertegenwoordiger bij de
EU, en de protocollair adviseur, mevrouw Pos. De delegatie brengt als
volgt verslag uit. De Voorzittersconclusies zijn als bijlage bij het verslag
toegevoegd2.
De Griffier van de Eerste Kamer der Staten-Generaal,
G.J.A. Hamilton
De Griffier van de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
R.G.K. Voss

1
2

kst-30180-30
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Ivm toekennen Eerste Kamerletter
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 30 180, nr. 30

1

Algemeen
Het belangrijkste resultaat van deze vergadering was de instelling en het
vaststellen van de contouren van de nieuwe gemeenschappelijk parlementaire toezichtsgroep voor Europol («Joint Parliamentary Scrutiny
Group», JPSG). Besloten is dat de parlementaire toezichtsgroep spoedig
bijeen zal komen in een constituerende vergadering om zijn eigen
procedureregels vast te stellen. De JPSG zal naar verwachting zijn
volledige parlementaire controle werkzaamheden in het najaar van 2017
starten. Voorts bevelen de voorzitters van nationale parlementen aan dat
na twee jaar een evaluatie van de werking van de JPSG zal plaats vinden,
en dat de conclusies van deze evaluatie zullen worden voorgelegd aan de
Conferentie van Voorzitters van nationale parlementen. Zie artikelen 17, 18
van de conclusies en Annex I- in de bijlage. Deze uitkomst was conform
de inzet van de Voorzitter van de Eerste Kamer en eerste Ondervoorzitter
van de Tweede Kamer. Tevens heeft de Voorzitter van de Eerste Kamer
een speech gehouden over het dichten van de kloof tussen burger en
politiek. De eerste Ondervoorzitter van de Tweede Kamer heeft aanvullend
op dit thema een interventie gepleegd over de positieve rol die sociale
media kunnen spelen in de relatie tussen burger en politiek.
Opening
De Voorzitter van de Nationale Raad van de Republiek Slowakije, de heer
Danko, heet zijn gasten welkom in Kasteel Bratislava en licht de agenda
toe. In de openingssessie voerden vier sprekers het woord. De eerste
spreker, de heer Fico premier van Slowakije, roemt de historische en
succesvolle economische ontwikkeling die zijn land heeft doorgemaakt.
Hij noemt Europa de beste plaats ter wereld om te leven. Tegelijkertijd
maakt hij zich zorgen over het toenemende gebrek aan respect voor de
verworvenheden van de EU. Hij vraagt zich af of politici wel genoeg doen
om de EU te steunen en de burgers laten zien waar Europa over gaat, of
dat ze te lui zijn geworden om de EU te verdedigen, nieuwe initiatieven te
starten en betere resultaten te leveren? Dat is volgens hem noodzakelijk,
net zoals het spreken met één stem tegen grootmachten zoals de VS,
Rusland of China. Hij waarschuwt dat lidstaten niet gedwongen moeten
worden meerderheidsbesluiten uit te voeren tegen hun wil. Dat ondergraaft de geloofwaardigheid van de Unie en toont een gebrek aan respect
voor de afwijkende posities van landen. Hij roept op het populisme te
bestrijden en gezamenlijk te werken aan de toekomst van Unie.
Voordat de heer Danko zijn collega uit Malta het woord geeft, blikt hij
terug op leerzame periode van het Slowaakse parlementaire voorzitterschap. Hij bedankt Nederland en Malta, de partners in het triovoorzitterschap, voor de prettige samenwerking. Hij is graag bereid zijn positieve
ervaringen te delen met toekomstige voorzitterschappen. Ook de heer
Galea, Ondervoorzitter van het Maltese Huis van Afgevaardigden,
onderstreept de goede samenwerking binnen het trio. Hij voegt eraan toe
dat Malta, geïnspireerd door het Nederlandse voorzitterschap, ook een
app heeft ontwikkeld voor alle conferenties. Hij vond het voorzitterschap
voor een klein parlement een enorme organisatorische en financiële
uitdaging.
De derde spreker was de heer Tajani, Voorzitter van het EP. Hij constateert
dat de burgers ontevreden zijn over de EU en dat dit aanleiding geeft tot
populisme en negativisme. Hij vindt dat de EU meer resultaten moet
leveren o.a. op het terrein van veiligheid, migratie en werkgelegenheid.
Hij benadrukte het belang van een actieve rol van nationale parlementen
bij de Europese besluitvorming, en de relatie tussen nationale parlementen en het EP. Parlementen moeten bij hun regeringen aandringen op

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 30 180, nr. 30

2

betere samenwerking in de EU. De Verklaring van Rome geeft volgens
Tajani de weg aan voor een krachtigere EU die dichter bij de burgers staat.
Hij roept op tot meer samenwerking om Brexit tot een goed einde te
brengen. Tot slot onderstreepte hij het belang van vrijheid van meningsuiting in de Europese beschaving. Europeanen moeten blijven opkomen
voor hun identiteit en de fundamentele waarden. Ook de laatste spreker in
de openingssessie, de heer Katainen , vicevoorzitter Europese
Commissie, wil de relatie met nationale parlementen versterken. De
nieuwe Europese Unie van 27 lidstaten heeft volgens hem actieve
eigenaren nodig, sterke betrokkenheid en nieuw enthousiasme. De
nationale parlementen spelen daarbij een belangrijke rol. Vervolgens ging
hij kort in op het Witboek van de Commissie met de vijf toekomstscenario’s. Dit is de bijdrage van de Commissie aan de 60ste verjaardag van de
EU in Rome en geeft een vervolg aan de toekomstdiscussie. Hij licht toe
dat de Commissie de komende tijd papers zal publiceren om input te
leveren aan een breed debat dat in alle lidstaten gevoerd zal worden. Hij
spreekt zijn hoop uit dat nationale parlementen zelf toekomstdebatten
gaan organiseren en daarbij het maatschappelijk middenveld betrekken.
De Europese Commissie concentreert zich op een Unie van resultaten. Ze
is bezig met de energie-unie en de digitale interne markt, er is een
investeringsfonds opgezet en een Europese grens- en kustwacht, er zijn
plannen voor de defensie-unie. De Commissie heeft een krachtige
vooruitkijkende Unie voor ogen, die gebaseerd is op de fundamentele
waarden en subsidiariteit, aldus Katainen.
Sessie I: Toekomst van de EU als een wereldspeler in de context
van de huidige veranderingen in de wereld en de rol van nationale
parlementen
Deze sessie werd ingeleid door drie Voorzitters van nationale parlementen. De heer Di Bartolomeo, Voorzitter van de Luxemburgse Kamer
van Afgevaardigden, is van mening dat de EU haar fundamentele
waarden hoog moet houden, omdat ze anders niet op een geloofwaardige
manier haar mondiale rol kan spelen. Dit uitgangspunt is voor hem
fundamenteel. Hoewel de mondiale uitdagingen groot zijn beschikt de EU
nog niet over een consistent en coherent buitenlands en veiligheidsbeleid.
De rol van de EU in de wereld is afhankelijk van hoe de wereld naar de EU
kijkt als waardengemeenschap. Hij constateert dat de EU intern verdeeld
is en doet een beroep op politici om de waarden van Unie te verdedigen.
Democratie is niet de wil van de meerderheid, maar het gaat over inclusie
en vertegenwoordiging van minderheden. EU lidstaten moeten laten zien
dat zij de democratie en fundamentele rechten serieus nemen, want
anders is de EU extern niet geloofwaardig. De Voorzitter van het
Sloveense parlement, de heer Breglez, geeft aan dat de EU zijn externe
rol vooral goed heeft opgepakt in de eigen regio. Nu het Verenigd
Koninkrijk de EU verlaat moet de EU, volgens hem, meer inspanning doen
om extern sterk te zijn en onderling meer solidariteit tonen. Want, zo zegt
Breglez, geen enkel land kan alleen meer bereiken dan de EU gezamenlijk.
Er moeten duidelijke interne en externe prioriteiten worden gesteld;
welvaart in de regio en het uitbreidings- en nabuurschapsbeleid zijn heel
belangrijk. Het uitbreidingsperspectief voor de Westelijke Balkan zorgt
voor stabiliteit. Hij merkt op dat de rol van nationale parlementen in het
EU buitenlands beleid relatief nieuw is. Parlementen kunnen het buitenlands beleid inkaderen, maar niet vormgeven. Omdat de legitimiteit van
het EU buitenlands beleid ook op nationaal niveau ligt, roept hij de Hoge
Vertegenwoordiger van de EU voor het buitenlands en veiligheidsbeleid,
mevrouw Mogherini, op alle nationale parlementen te bezoeken.
Buitenlands beleid mag niet worden misbruikt door populisten. Hij sluit af
met een citaat van Kennedy: «Domestic policy can defeat us. Foreign
policy can kill us». Daarna was het woord aan de heer Ahlin, Voorzitter

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 30 180, nr. 30

3

van het Zweedse parlement. Hij prijst het Zweedse parlementaire model
aan waar de Ministers een mandaat van het parlement krijgen om te
onderhandelen in Brussel. Dat wekt vertrouwen bij de burgers en zo zijn
parlementariërs direct betrokken bij het EU-beleid. Wat ook daaraan
bijdraagt is dat het Zweedse parlement alle Commissievoorstellen aan
een subsidiariteitstoets onderwerpt. Vervolgens betoogde hij dat de EU
parlementen veel zichtbaarder moeten zijn in andere internationale
parlementaire vergaderingen, zoals die van de IPU. Deze bijeenkomsten
zouden ook een in Europa moeten plaats vinden. De EU parlementen
zouden beter kunnen samenwerken, bekijken welke conferenties eraan
komen en bespreken welk parlement iets gaat organiseren – ook om de
kosten de delen. De Voorzitters kunnen hier een rol spelen.
In de discussie gaven veel Voorzitters een reactie op het Witboek over de
toekomst van de EU en de rol van nationale parlementen. De heer
Kuchciński, Voorzitter van het Poolse Huis van Afgevaardigden, is van
mening dat er verandering nodig is ten aanzien van de waarden. De EU
moet gebaseerd zijn op de soevereiniteit van staten, solidariteit en
christelijke waarden. Om dit te bereiken moet de rol van nationale
parlementen bij het EU-besluitvormingsproces versterkt worden.
Solidariteit tussen lidstaten vindt mevrouw Mūrniece, Voorzitter van het
Letse parlement ook belangrijk, maar er is meer nodig. Binnen de EU
moet versterkte samenwerking mogelijk zijn. Letland vindt dat de EU zich
moet concentreren op fundamentele waarden, structurele hervormingen
van de interne markt, buitenlandse handel en investeringen. Daarnaast
maken veel burgers zich zorgen over veiligheid. Letland is voorstander
van een sterke trans-Atlantische band. De heer Satonen, tweede
plaatsvervangend Voorzitter van het Finse Parlement, zegt dat het Witboek
interessante richtingen aangeeft voor de toekomst. Volgens hem hangt de
rol van de EU in de wereld vooral af van het economisch succes van de
EU. De interne markt moet sterk zijn. Verder moet aandacht worden
besteed aan interne cohesie, investeringen en groei. Op het externe
terrein zou de EU moeten inzetten op partnerschappen. De Voorzitter van
het Kroatische parlement, de heer Petrov, wijst op de veiligheidsdreigingen en terrorisme. Gezien de Brexit en het toenemende populisme in
Europa moet de EU haar waarden hoog houden en meer investeren in
gezamenlijkheid. Solidariteit tussen de EU leiders is belangrijk vooral op
het terrein van migratie. Samenwerking met derde landen en de landen
van herkomst is noodzakelijk, net zoals grensbewaking in de EU. Kroatië
wil graag toetreden tot Schengen. De heer Syllouris, Voorzitter van het
parlement van Cyprus, zegt geïnspireerd te zijn door de inleidingen van
zijn collega’s. De modus operandi moet veranderen, met als basis de
waarden van de EU intern en extern. Hij stelt voor bijeen te komen in een
rondetafel discussie om verder te praten.
De heer Katainen wijst op de noodzaak voor de EU om met één stem te
kunnen spreken ook op het terrein van internationale belastingontduiking
en klimaat. De Commissie is bezorgd over de stabiliteit in de Westelijke
Balkan, en vraagt wat de EU daar nog meer kan doen. Verder benadrukt
hij dat vrijhandel gebaseerd moet zijn op regels: «free trade by rules
based trade». Tot slot merkt hij op de nationale parlementen een
belangrijke externe rol kunnen vervullen, door in hun contacten met
andere parlementen de Europese dimensie uit te leggen. De rechtsstaat is
zeer belangrijk en moet in alle EU landen gerespecteerd worden.
Vervolgens werd de discussie voortgezet met de interventie door de heer
Hamáček, Voorzitter van de Tsjechische Kamer van Afgevaardigden, dat
de EU gezamenlijk moet blijven optrekken in de toekomst zodat er geen
nieuwe muren komen. Ook de Voorzitter van de Roemeense Senaat, de
heer Popescu-Tăriceanu, is van mening dat er niet opnieuw een ijzeren

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 30 180, nr. 30

4

gordijn in de EU moet ontstaan. Een Europa van meer snelheden zou een
grote fout zijn. Mevrouw Bures, Voorzitter van de Nationale Raad van
Oostenrijk, onderstreept dat het accent voor de toekomst van de EU moet
liggen op duurzame ontwikkeling en groei. Daarnaast is sociale rechtvaardigheid van groot belang, ook om de burgers zich meer betrokken te laten
voelen. De heer Pastor, Voorzitter Spaanse Congres van Afgevaardigden,
is positief over de toekomst van de EU die veel stabiliteit heeft gebracht in
zijn regio. Voor de toekomst moet de EU de strijd tegen werkeloosheid
aangaan, doorpakken op de digitale agenda en komen tot een energie- en
belastingunie. Veel kritischer is de Voorzitter van het Griekse parlement,
de heer Voutsis, die van mening is dat de Verklaring van Rome te ver af
staat van de werkelijkheid, waarin een hele generatie jonge mensen niet
aan het werk kan komen en de migratiecrisis niet wordt opgelost. Hij vindt
de EU niet sociaal en niet solidair. De Bulgaarse Voorzitter, de heer
Glavchech, zegt dat nationale parlementen een actieve rol moeten
spelen in de discussie over de toekomst van Europa. Bulgarije wil graag
samen verder. Nationale parlementen kunnen het bredere publiek en het
maatschappelijk middenveld betrekken in de discussie over de toekomst
en zo hun rol spelen. Karczewski, Voorzitter Poolse Senaat geeft aan dat
steun aan de Oostelijke partners en buren voor Polen bovenaan staat.
Voorts onderstreept hij dat de samenwerking met de Visegradlanden goed
loopt en dat zij een gezamenlijke verklaring hebben ingebracht voor de
Top in Rome. Het Witboek neemt volgende de Hongaarse Voorzitter
Kövér niet alle opties in acht en stapt over de inbreng van de Visegradlanden heen. Zij willen dat de EU gebaseerd wordt op respect voor de
soevereiniteit van landen. De burgers hebben volgens hem geen
vertrouwen in de EU instituties. Alleen sterkere controle door nationale
parlementen kan de kloof overbruggen. Bizet, Voorzitter van commissie
EU zaken van de Franse Senaat is juist van mening dat nationale
parlementen de EU sterker moeten verdedigen. De EU heeft grote
toegevoegde waarde op het terrein van migratie, terrorisme en handel. Hij
waarschuwt voor verder uitbreiding, eerst moet de EU de eigen zaken op
orde krijgen. Daar is de heer Hamzaçebi, plv. Voorzitter van de grote
nationale Assemblee van Turkije, het niet mee eens. Er mogen geen extra
belemmeringen voor toetreding worden opgeworpen. Het toetredingsproces met Turkije moet worden voortgezet, ook de Westelijke Balkanlanden moeten lid worden. Tot slot spreekt de heer Lammert, Voorzitter
van de Duitse Bondsdag. Hij merkt op dat de EU een gemeenschap van
waarden is, niet enkel een construct voor vrijhandel. Om het vertrouwen
te herstellen moeten landen toegeven dat zij de regels die binnen de EU
zijn afgesproken niet hebben nageleefd, als het even niet uitkwam. Regels
moeten uitgevoerd en gehandhaafd worden, dat wekt vertrouwen. In
reactie op de suggestie van de Zweedse Voorzitter over het organiseren
van een IPU conferentie, merkt hij op dat dit een organisatie is van vooral
ondemocratisch parlementen. Hij vindt dat de EU niet moet meewerken
aan ondemocratische vergaderingen.
Sessie II – Het dichterbij brengen van de parlementaire agenda tot de
burgers in de moderne tijd – delen van best practices
Drie Voorzitters van nationale parlementen gaven een inleiding voor deze
sessie. De Voorzitter van de Eerste Kamer, mevrouw Broekers-Knol, ging
in op de volgende vraag: «Om de kloof tussen burgers en politici te
overbruggen, is het belangrijk de kwestie aan te pakken die de kloof
veroorzaakt. En die kwestie is: gebrek aan vertrouwen. Hoe kunnen we het
vertrouwen van burgers in politici en in democratische instellingen
herstellen?» Zij was kritisch over de oplossing van het referendum, dat
vaak genoemd wordt. Zij besprak vier andere zaken die fundamenteel zijn
om vertrouwen te winnen: verantwoordelijkheid nemen voor je daden, zo
transparant mogelijk zijn, burgers betrekken waar en wanneer dat kan, en

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 30 180, nr. 30

5

in staat zijn tot evolutie, dat wil zeggen tot aanpassing aan moderne
tijden. Broekers zei dat te vaak politieke compromissen worden gesloten,
in Brussel of aan een andere onderhandelingstafel, waar politieke leiders
afstand van nemen als ze weer thuis zijn. Tevens benadrukte zij het belang
van onderwijs om het kennisfundament waarop democratieën gebouwd
zijn te verbreden, en om het bewustzijn van de kernwaarden van de
democratie en rechtsstaat bij de burgers te versterken. Haar Duitse
ambtsgenoot van de Bondsraad, mevrouw Dreyer, ging op de digitale
veranderingen en het effect daarvan op het politieke debat. Dat debat
vindt allang niet meer exclusief in het parlement plaats, maar in de media,
in talkshows op tv, op internetfora, via twitter. Ze vindt dat parlementen
veel zichtbaarder moeten zijn in het publieke debat en veel actiever via
verschillende de digitale mogelijkheden hun boodschap moeten
uitdragen. Dit is nodig ook als tegenoffensief tegen de hoeveelheid
desinformatie, haat en extremistische uitingen die op internet worden
gezet. De Bundesrat investeert veel in digitalisering en de boodschap die
ze wil overbrengen. De laatste inleiding werd verzorgd door de Voorzitter
van het Ierse parlement, de heer O Fearghail (Ierland), die uitlegde hoe
het Ierse parlement open, tolerant en transparant is voor de burgers. Zo
heeft het parlement bijvoorbeeld een constitutionele conventie georganiseerd met betrokkenheid van burgers om veranderingen in zijn werkwijze
te brengen. Daarnaast investeert het parlement veel in verdere
digitalisering.
Tijdens het debat deelden de parlementen voornamelijk «best practices»
met elkaar. Daarbij werd duidelijk dat de meeste parlementen volop bezig
zijn met digitalisering, het meer betrekken van de jeugd bij hun werk, het
organiseren van dialogen met de burgers en het maatschappelijk
middenveld, en het mogelijk maken van burgerparticipatie in wetgeving.
Estland loopt voorop bij onlineverkiezingen. Elke Est kan overal ter wereld
online zijn stem uitbrengen. Ook de eerste Ondervoorzitter van de Tweede
Kamer, de heer Harbers, droeg bij aan de discussie over dit thema. Hij
bracht naar voren dat de sociale media een belangrijke nieuwe vorm van
burgerparticipatie hebben mogelijk gemaakt. De moderne sociale media
geven ongekende toegang tot informatie en mogelijkheid tot communicatie. Zij hebben een belangrijke rol gespeeld in de recente verkiezingscampagnes voor de Tweede Kamer in Nederland, aldus Harbers. Mede
door de vernieuwde belangstelling was de opkomst bij de verkiezingen
het hoogst in 31 jaar.
Gemeenschappelijke Parlementaire Controle Groep Europol
De Voorzitters besloten tot instelling van een Joint Parliamentary Scrutiny
Group (JPSG) voor de controle op de activiteiten van Europol. Europol is
het rechtshandhavingsagentschap van de Europese Unie dat de
informatie-uitwisseling tussen de politiediensten van alle lidstaten van de
Europese Unie organiseert. In de annex bij de conclusies van de Speakers
Conference zijn de uitgangspunten voor de instelling van de controlegroep vastgelegd, waaronder de regel dat elk parlement het recht heeft
maximaal vier leden in de JPSG te benoemen (het Europees Parlement
maximaal 16 leden).
De Voorzitters bereikten overeenstemming over de uitgangspunten en
verwachten dat de JPSG zelf de verdere details van haar werkzaamheden
zal vastleggen, inclusief de informatierechten ten opzichte van Europol en
de mogelijke deelname van parlementen in een waarnemersrol (zoals
Noorwegen). Er wordt van uitgegaan dat de JPSG op basis van consensus
zal werken. Ook is een uitgangspunt dat de parlementen leden afvaardigen die inhoudelijke deskundigheid hebben en in beginsel in staat zijn

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 30 180, nr. 30

6

gedurende een gehele parlementaire zittingsperiode deel uit te maken van
de JPSG.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2016–2017, 30 180, nr. 30

7