2015D03459

Inbreng verslag van een schriftelijk overleg
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken hebben de
onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen
aan de Minister van Economische Zaken inzake het dossier gaswinning
Groningen-veld en dan met name in het bijzonder het instemmingsbesluit
met het gewijzigde winningsplan voor de gaswinning uit het Groningenveld en de gemaakt afwegingen.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Vermeij
Adjunct-griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Thomassen

nds-tk-2015D03459

1

Inhoudsopgave
I

II
III

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUniefractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren

2
4
5
9
13
15

Antwoord / Reactie van de Minister
Volledige agenda

31
31

18
22
25

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben zich de afgelopen weken uitvoerig
nader laten informeren over de gaswinning in Groningen en alles wat
daarbij komt kijken. Zij hebben verder het instemmingsbesluit met
gewijzigde winningsplan voor de gaswinning uit het Groningenveld
gelezen. Deze leden benadrukken dat het voor hen cruciaal is dat de
veiligheid voor bewoners centraal staat en ook dat de besluitvorming
zorgvuldig en op basis van feiten gebeurt. Dat vraagt volgens de leden
van de VVD-fractie een verantwoordelijke houding van alle actoren in het
besluitvormingsproces. Kan de Minister nader toelichten welke informatie
hij heeft gewogen om tot dit besluit te komen en in hoeverre daar andere
aspecten zijn meegewogen dan het advies van het Staatstoezicht op de
Mijnen (SodM)?
Het SodM stelde in haar Advies Bevingsgevoeligheid van de Eemskanaalregio dat alleen vanuit het oogpunt van de seismiciteit er geen redenen
zijn het productieniveau (2,0 miljard Nm3/jr) te wijzigen in het Cluster
Eemskanaal, waarbij «alleen» dikgedrukt staat. Welke redenen zijn er dan
verder in dat cluster om een verlaging van het productieplafond te
overwegen? Tijdens de hoorzitting die de vaste commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer op woensdag 28 januari 2015
organiseerden, gaf het SodM aan dat zij de veiligheid in Groningen niet
kon garanderen. Wat vindt u van die uitspraak? In welk licht moeten we
die uitspraak zien? Is het niet zo dat niemand absolute veiligheid kan
garanderen, nergens in Nederland? Graag uw reactie. Kan de Minister
verder zijn opvattingen geven over de veiligheid voor bewoners?
Verder gaf het SodM aan dat een besluit rondom de gaswinning altijd ook
een politiek besluit is. Hoe moeten deze leden die uitspraak beoordelen
volgens de Minister? Is het niet zo dat juist de SodM een onafhankelijke
toezichthouder met de benodigde expertise op dit terrein is, die op basis
van de beschikbare informatie – ook al zijn er onzekerheden- een advies
moet geven?
Het SodM gaf in de hoorzitting verder aan dat het andere wetenschappers
nog beter wil betrekken bij haar onderzoeken. Hoe gaat dit vorm krijgen
en per wanneer gaat dit gebeuren?
Verschillende partijen stellen dat de gaswinning terug zou kunnen worden
geschroefd naar 30 mrd Nm3 per jaar. Graag horen de leden van de
VVD-fractie hoe de Minister daar tegenaan kijkt. Wat betekent een winning

2

van 30 mrd Nm3 voor de leveringszekerheid van gas? Wat zijn de risico’s
dat bij een stevige winter mensen dan in de kou komen te zitten? In
hoeverre heeft het verlagen van de productie tot dat niveau effect op de
seismiciteit?
Vorig jaar is ter compensatie van de schade veroorzaakt door de bevingen
een pakket van 1,2 miljard euro toegekend aan de regio. Kan de Minister
een update geven in overzichtsvorm van de besteding daarvan?
Vorig jaar is de dialoogtafel opgericht, onder voorzitterschap van Jacques
Wallage en Jan Kamminga, die werkt aan het herstel van vertrouwen
tussen bewoners, politiek en NAM in het getroffen gebied. Deze leden
lezen in de antwoorden op de feitelijke vragen dat medio 2015 de
evaluatie plaatsvindt daarvan. Kan de Minister alvast toelichten wat zijn
indrukken tot dusver zijn over het functioneren van de dialoogtafel? Zijn er
verbeteringen mogelijk en zo ja, welke? Zijn lokale partijen voldoende
aangehaakt? Hoe is de betrokkenheid van het lokale bestuur in de
besluitvorming? En andersom, pakt het lokale bestuur ook voldoende haar
rol in het betrekken van de samenleving in zowel het luisteren naar, als
ook het uitleggen van alles wat rondom de gaswinning in brede zin
relevant is?
De leden van de VVD-fractie vinden het van essentieel belang dat alle
partijen in een belangrijk en veelzijdig dossier als deze zorgvuldig hun
afwegingen maken, waarbij feiten centraal staan. Daarnaast achtten zij het
van het grootste belang dat alle partijen rondom de gaswinning werken
aan het herstel van vertrouwen van de inwoners van het gebied. Zij
denken dat vooral de NAM daar nog een paar stappen te maken heeft.
Hoe werkt de NAM aan het herstel van vertrouwen en haar imago? Welke
rol speelt de Minister hierin?
De NAM gaf in de hoorzitting aan dat zij naast de aansprakelijkheid die zij
heeft op grond van de Mijnbouwwet, ook haar verantwoordelijkheid in
bredere zin niet uit de weg gaat. Kan de Minister zijn zienswijze geven op
hoe ver die verantwoordelijkheid van de NAM zich volgens hem strekt en
of de NAM die wat hem betreft voldoende oppakt? Hoe verloopt zijn
contact met de NAM over zowel de verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid?
Er is veel aardbevingsschade in Groningen en wat betreft de leden van de
VVD-fractie is het zaak om met alle kracht in te zetten op schadeherstel, op
versteviging van gebouwen en op alle andere gerelateerde maatregelen.
Naast alle opgelopen schade is het zeker dat er de komende jaren
aardbevingen zullen zijn in Groningen. Vindt de Minister dat dit naar
behoren verloopt en op schema ligt? Welke verbeteringen zijn er
mogelijk?
Wat betreft deze leden ligt er een uiterst serieuze en belangrijke taak voor
het Centrum Veilig Wonen (CVW). Heeft de Minister het idee dat het CVW
goed uit de startblokken is gekomen en voldoende toegerust is op haar
taken? Hoe houdt hij de vinger aan de pols wat betreft het functioneren
van het CVW? Hoe borgt hij de kwaliteit van de uitvoering door het CVW?
De grootste moeilijkheden wat betreft de schadeafhandeling zit vaak bij
oude en historische gebouwen. Kan de Minister nader toelichten hoe de
afhandeling en versteviging van dit soort gebouwen verloopt? Blijven die
gebouwen in hun aanzicht en karakter behouden voor de omgeving?
De veiligheid van bewoners moet centraal staan wat betreft de leden van
de VVD-fractie. Dat geldt ten aanzien van de besluitvorming, herstel en
versteviging van gebouwen, maar ook ten aanzien van de inrichting van
hulpdiensten en protocollen omtrent mogelijke calamiteiten. Kan de
Minister toelichten hoe dit er voor staat, wie de regie voert en wie daarop
toeziet? Zij vragen verder hoe het verstevigen van gebouwen wat betreft
de Minister het beste kan worden aangepakt. Wordt deze aanpak
projectmatig gedaan, waarbij met een aannemer per project wordt
gewerkt zodat er geen verschillende behandeling kan ontstaan tussen
buren?

3

Wat betreft de normen voor aardbevingsbestendig bouwen stuurt de
Minister de Nationale Praktijkrichtlijn (NPR) in de eerste week van februari
naar de Kamer, zo begrijpen deze leden. Kan de Minister toelichten hoe er
op dit moment met nieuwbouw wordt omgegaan? Welke normen gelden
daarvoor en wordt er daarbij voldoende rekening gehouden met het feit
dat de normen aanpassing behoeven? Kan de Minister verder een
toelichting geven op de bouw- en investeringsplannen van het UMCG, de
Hanzehogeschool, de Rijksuniversiteit en anderen in relatie tot de
gaswinningsproblematiek? Hoe is zijn betrokkenheid?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief over het Winningsbesluit Gaswinning Groningenveld en
versterkingsmaatregelen. Zij hebben een aantal opmerkingen en vragen
aan de Minister.
Deze leden stellen vast dat de relatie tussen gaswinning, compactie van
de bodem – met als gevolg aardbevingen – 50 jaar lang zijn ontkend en
onderschat door de NAM en de Nederlandse overheid. In welk opzicht
wordt in het huidige besluit wel een adequate afweging gemaakt tussen
het belang van de gaswinning voor Nederland en de gevolgen daarvan
voor de inwoners van Groningen? Graag een toelichting hierop. Waarom
is er gekozen voor 39,4 miljard m3 gas? Dit veronderstelt een exactheid
waar de leden van de PvdA-fractie geen onderbouwing kunnen vinden. Zij
vragen de Minister te onderbouwen waarom de winning bij 39,4 mld m3
veilig en maatschappelijk verantwoord is. Ook vernemen deze leden graag
op welke wijze dit besluit zich verhoudt tot de verklaring van de inspecteur
– generaal van SodM dat de veiligheid van de bewoners van Groningen
op dit moment niet gegarandeerd kan worden, alsmede de verklaring van
SodM dat winningsreductie frequentie en zwaarte van de bevingen kan
doen afnemen. Hoe verhoudt dit zich tot de motie Vos c.s. (TK 33 529
nr.34) waarin wordt gesteld dat veiligheid voorop dient te staan? Op welke
aannames is de benodigde minimale leveringszekerheid van 30mld m3
gas gebaseerd? Hoeveel m3 hoogcalorisch gas kan door middel van het
bijmengen van stikstof worden geleverd en hoeveel en hoe snel kan die
capaciteit worden verhoogd? De leden van de PvdA-fractie vragen tot slot
toe te lichten op welke wijze deze hoeveelheid gas is meegenomen in de
berekening van het voor de leveringszekerheid benodigde minimum.
Hoe groot is de kans dat bij lagere winningsscenarios het Groningenveld
tijdens een strenge winter met een piekbelasting wordt geconfronteerd?
In hoeverre is het duidelijk wat de risico’s van een dergelijke piekbelasting
zijn voor de veiligheid van de bevolking van Groningen? Als dit
momenteel niet duidelijk is, dan vragen deze leden de Minister om aan te
geven hoeveel tijd er nodig is om dergelijk onderzoek te laten uitvoeren.
Waarom zijn Groningen en Hoogezand-Sappemeer niet toegevoegd aan
het aardbevingsgebied terwijl er al wel aardbevingen zijn geconstateerd in
deze gebieden?
Is de Minister bereid om scenario’s op te stellen om de gaswinning te
reduceren tot het vanuit het oogpunt van veiligheid gewenste optimum,
met dien verstande dat de leveringszekerheid niet in gevaar mag worden
gebracht?
De leden van de PvdA-fractie stellen dat het voor het vertrouwen van de
inwoners van Groningen verstandig zou zijn om het toezicht van de SodM
niet meer onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Economische Zaken te laten vallen, omdat dit ministerie ook belast is met de
gaswinning zelf. Zij stellen daarom voor om het SodM voortaan onder de
verantwoordelijkheid van een andere ministerie te laten vallen zoals
bijvoorbeeld het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Deze leden
vragen de Minister om op dit voorstel te reageren.

4

Is het waar dat dat in andere landen zoals Duitsland en het Verenigd
Koninkrijk omgekeerde bewijslast geldt met betrekking tot de schadeafhandeling? Deze leden vragen de Minister om in te gaan op de suggestie
om in Nederland de omkering van de bewijslast ook in te voeren zodat
omwonenden sneller en adequater worden geholpen. Het is voor de leden
van de PvdA-fractie duidelijk geworden dat ondanks het instellen van de
Groninger Gasombudsman en ondanks de inspanningen van TCBB
vooralsnog nog steeds bewoners van Groningen niet adequaat geholpen
worden bij door bevingen veroorzaakte schade. Is er bereidheid om het
mandaat van de Groninger Gasombudsman uit te breiden tot het totaal
van de in het akkoord overeen gekomen maatregelenpakket, teneinde om
de toenemende complexiteit van de problemen waarmee bewoners
worden geconfronteerd het hoofd te kunnen bieden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie zijn zeer geschokt over het winningsbesluit van
de Minister van Economische Zaken. In hun ogen toont de Minister geen
enkele empathie met de bewoners van het getroffen gebied en draagt zij
bij aan het destabiliseren van een complete regio, in zowel fysieke als
psychologische zin. Deze leden vinden dit van een ongekende brutaliteit
en verzoekt de Minister serieus zijn besluit te heroverwegen.
Hoe verhoudt de risicobeoordeling bij de recent gepresenteerde Deltabeslissing, om werken aan de rivier te baseren op een volstrekt imaginaire
topafvoer van 18.000 m3/sec bij Lobith met uw beslissing om Groningen
bloot te stellen aan 39,4 miljard m3 voor 2015 en 2016? Ligt daar dezelfde
zorg voor mens, dier en infrastructuur aan ten grondslag?
Heeft de Minister het in juni 2014 uitgebrachte advies van de Raad voor de
Leefomgeving en Infrastructuur (RLI)1 meegewogen in uw besluitvorming? Zo nee, waarom niet?
Hoe verhoudt de volgende passage in het RLI advies zich tot uw besluit?
«....De Rli denkt aan een afwegingskader waarin de numerieke risiconormen minder bepalend zijn voor de besluitvorming. En waarin morele
vragen over rechtvaardige verdeling van lusten en lasten en zorgen van
omwonenden over onzekerheden op een transparante wijze worden
betrokken bij de besluitvorming. Risico’s zijn zelden zeker, en een
wetenschappelijke benadering kan de onzekerheden tot op zekere hoogte
kenbaar maken. Toch hebben mensen een verwachting of een geloof over
wat die onzekerheid zal brengen. Hierin ligt de basis voor verschillende
opvattingen over risico’s in het maatschappelijk debat. Om recht te doen
aan verschillende verwachtingen en opvattingen moet het risicobeleid
zowel adaptief als transparant zijn....»
Hoe rijmt u de uitspraken van de Inspecteur-Generaal Staatstoezicht op de
Mijnen tijdens de hoorzitting van de vaste commissie voor Economische
Zaken van de Tweede Kamer op 28 januari jl., waarbij «productie,
bodemdaling en bevingen zijn aan elkaar gerelateerd» en «we weten nog
steeds onvoldoende». Als dat allebei waar is (wat de leden van de
SP-fractie ook onderschrijven), hoe kan daar dan een redelijk precies
advies van 39,4 miljard m3 uit voortvloeien? Waarom is deze dubbele
constatering geen grond de winning zover mogelijk te beperken?
Het probleem met het rapport inzake onderzoek 9 (van november 2013)2 is
dat het tot een grote geanonimiseerde brij is verworden. Zijn alle

1
2

http://www.rli.nl/publicaties/2014/advies/risicos-gewaardeerd
Rapport inzake onderzoek 9 – november 2013
Uitvoerder: GasTerra B.V. in samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken.
Om tot een zorgvuldige besluitvorming te komen met betrekking tot de gaswinning uit het
Groningenveld is de Minister van Economische Zaken een elftal onderzoeken gestart (zie brief
aan de 2e kamer van 28 maart 2013). Onderzoek 9 gaat over de langjarige exportcontracten van
GasTerra B.V. («GasTerra»).

5

genoemde lopende contracten, werkelijk alle contracten die zijn
afgesloten? Zijn hier de oude «bakstenen contracten» in verwerkt? Wat
zijn op een rijtje alle aangegane verplichtingen en hun looptijd? Zijn er
contracten gesloten met landen van buiten de Europese Unie? Zo ja,
welke landen zijn dat en wat is de inhoud van die contracten?
Ook ontvangen deze leden graag informatie over de voorwaarden
waaronder contracten opengebroken kunnen worden zoals de boeteclausules en ontbindende voorwaarden.
In genoemd rapport staat dat Gasterra (voor 50% in handen van Shell en
Exxon Mobile) exportcontracten heeft met o.a. Shell Duitsland en
Exxonmobil Duitsland. Het lijkt de leden van de SP-fractie een vreemde
zaak wanneer deze dochterbedrijven van Gasterra, bij een vermindering
van de export, het juridisch zouden gaan aanvechten wanneer Gasterra
zich op force majeur zou beroepen. Graag een reactie van de Minister
hierop.
Ondanks herhaalde verzoeken blijft het antwoord onduidelijk op de vraag
«hoeveel van het in Groningen gewonnen gas is sinds het jaar 2000 voor
binnenlands gebruik bestemd?». Dit omdat – volgens beantwoording- het
Nederlandse gassysteem wordt gemengd met hoogcalorisch gas vanuit
andere velden. Om die reden zou ook niet duidelijk zijn hoeveel gas er
sinds dat jaar, per jaar naar het buitenland is geëxporteerd. Op welk wijze
wordt een – chemische – boekhouding bijgehouden? Er moet daarbij toch
sprake zijn van een plaats waarbij producten gemengd worden? Op die
plek dient toch alleen al in het kader van veiligheid bij verwerking een
boekhouding te worden bijgehouden? Deze leden vragen de Minister om
een lijstje naar de Kamer te sturen van het volume langjarige contracten
van 2000 t/m 2012 zoals tabel 1 van onderzoek 9? Indien dit niet mogelijk
is, waarom is het niet mogelijk?
Stel dat het gas in het Groninger veld toch gewonnen kan worden, maar
in een veel trager tempo, bijvoorbeeld op een niveau van 20 miljard
m3/jaar, wat zou dan over een periode van bijvoorbeeld 30 jaar per saldo
het financiële effect op de rijksfinanciën zijn, gelet op het feit dat de
verminderde onmiddellijke inkomsten in dat geval gecompenseerd
zouden worden door uitgestelde baten?
Wat is de impact van de voorliggende wijziging van de Mijnbouwwet
(regels voor afsplitsing betreffende vergunningen voor het winnen van
koolwaterstoffen die voor 19675 zijn verleend TK 34 092) op het nu
voorliggende gaswinningbesluit? In genoemd wijzigingsvoorstel wordt de
actieve benutting van winningsvergunningen van delfstoffen bevorderd.
Naar de mening van de leden van de SP-fractie neemt dat voorstel eerder
gerezen onduidelijkheden omtrent de vergunningen die zijn verleend vóór
1965 (Schoonebeek, Tubbergen, Rijswijk, Rossum-de Lutte en Groningen)
allerminst weg. Wat is de aanleiding om vijftig jaar na dato de wet te
veranderen voor wat betreft de rechtsgevolgen van splitsing van deze vijf
vergunningen? De bijzonderheid van deze vergunningen is volgens de
tekst gelegen in het feit dat ze «in onderlinge samenhang en met de
houder zijn verankerd in de structuur van het gasgebouw». De Minister
heeft aangekondigd de voorwaarden van het gasgebouw te willen
herzien, en hier eind 2015 over aan de Kamer te berichten. Bij de
schriftelijke inbreng op die wijziging van de Mijnbouwwet zijn veel vragen
gesteld die nog niet zijn beantwoord. Kan de Minister zorg dragen voor
een spoedige reactie? Zo nee, waarom niet?
Ons omringende landen hebben een Mijnbouwwet waarbij de bewijslast
van schade als gevolg van mijnbouwactiviteiten bij de veroorzaker ligt. In
Nederland is dat niet zo. De Minister ziet dit niet als een groot probleem
gezien zijn antwoord op vraag 224 (TK 33 592 nr.92): «Het enige wat
aannemelijk moet worden gemaakt is dat de schade is ontstaan door de
bodembeweging». Is gezien alle beroering die de schadeafhandeling tot
nog toe teweeg heeft gebracht dit antwoord geen gotspe, en dan met
name de woorden «het enige»? Is de Minister alsnog bereid met een

6

voorstel te komen de Nederlandse Mijnbouwwet aan te passen op het
punt van de bewijslast? Zo ja, kunnen dan ook de inwoners van de
Parkstadgemeenten met mijnbouwschade op een schadeloosstelling
rekenen zoals hun Duitse buren? Zo nee, waarom niet?
Is de Minister bereid, analoog aan de Deltawet, met spoed een Herstelwet
voor Groningen te maken, waarin analoog aan de Deltacommissaris,
iemand met gezag en empathie wordt aangesteld om met bewoners en
instellingen aan een duurzame toekomst van de provincie te werken? Zo
ja, welk mandaat, welk budget en welk niveau van doorzettingsmacht
horen daar in grote lijnen bij? Zo nee, waarom niet?
In 2003 lag het niveau van de bevingen veel hoger dan in welk jaar
daarvoor dan ook. Het jaar 2005 eindigde op de tweede plaats, het jaar
2006 was weer erger dan 2003 (grafiek bij vraag 90 (TK 33 592 nr 92)).
Hebben NAM, SodM, TNO en/of KNMI eind 2006 aan de bel getrokken? Zo
nee, waarom niet? Het jaar 2009 werd tweede, het jaar 2011 verpulverde
het record van 2006 weer. Is er toen aan de bel getrokken? Zo nee,
waarom niet?
Gezien het feit dat in bijvoorbeeld de gemeente Slochteren 40% van de
gebouwen schade heeft, in de gemeente Groningen grote utilitaire
bouwwerken niet afgemaakt kunnen worden zonder dure preventieve
versterkingen en het voorgestelde niveau van winning het aantal
bevingen waarschijnlijk hoog zullen houden, doet zich de vraag voor of er
een bovengrens is aan de hoeveelheid schade die de NAM kan
vergoeden. Is er zo’n bovengrens en zo ja, waar ligt die ongeveer?
Kan de Minister een schatting geven hoe de derving van aardgasbaten bij
vermindering van 39,4 miljard m3 naar 30 miljard m3 en naar 20 miljard
m3 zich verhoudt tot de toename van de fysieke en psychologische schade
als gevolg een te verwachten hoger aantal bevingen, met inachtneming
van de noodzaak wel of niet tot grootschalige uitkoopregelingen te
moeten overgaan?
Wanneer huizen in een gebied schade oplopen door een beving, leidt dan
een tweede en derde beving van dezelfde kracht tot een lineaire of een
exponentiële toename van de schade?
Waarom neemt u een winningsbesluit op het moment dat de Nationale
Praktijkrichtlijn nog niet naar de Tweede Kamer is gestuurd (vraag 111, TK
33 592 nr.92)?
Waarom neemt u, zoals uit de beantwoording van de feitelijke vragen (TK
33 592 nr.92) blijkt, ieder advies van SodM over (bijvoorbeeld vraag 30, 31,
69, 70), behalve het advies eind 2013 om de gaswinning terug te brengen
omdat u toen meer informatie nodig had om tot een goed afgewogen en
gemotiveerd besluit te komen (vraag 6)? Hoeveel bevingen en schade had
het gescheeld, wanneer u juist dat advies wel zou hebben opgevolgd?
Waarom denkt u dat een risico-analyse van de NAM, die nog moet
worden opgeleverd later in het voorjaar, aanvaardbaar zou zijn voor de
bevolking van Groningen? Waarom gebeurt dit niet door een onafhankelijke partij? Waarom maakt u geen duidelijke knip tussen de hoofdtaak en
voornaamste expertise van de NAM (naar gas boren) en die van geologen
en bouwkundigen (relatie met bevingen en schade vaststellen) en hakt u
vervolgens de knoop door? Waarom neemt het CVW geen «oude» zaken
van de NAM over? Wat gebeurt er als mensen nieuwe schade krijgen
bovenop al bestaande schade? Doet de NAM dan de oude scheuren en
het CVW de nieuwe? Bent u niet van mening dat er nu een situatie is
ontstaan waarbij iedereen naar elkaar wijst cq. zich achter elkaar
verschuilt? Wat gaat de Minister doen om dit gekmakende mistgordijn te
laten verdwijnen?
De Mijnbouwwet biedt de Minister op grond van artikel 50 de
mogelijkheid om in de productie in te grijpen wanneer er sprake is van
ernstige aantasting voor onder andere de veiligheid. Waarom benut de
Minister deze mogelijkheid niet, in het licht van de uitspraak van de
Inspecteur-Generaal van SodM afgelopen 28 januari tijdens de eerder

7

genoemde hoorzitting, dat de veiligheid van Groningers niet te garanderen is?
Wordt de winning in de kleinere velden rondom het Groninger veld
opgevoerd, zoals bijvoorbeeld in De Marne en bij Lauwerzijl? Hoe groot is
het risico op een waterbedeffect? Kunt u garanderen dat ook hier niet
gefrackt wordt? Is het hierbij mogelijk een overzicht per put te geven? Zo
nee, waarom is dit niet mogelijk?
Kan de Minister volledige opening van zaken geven over de boorafvalwaterputten bij Borgsweer, aangezien de feitelijke vragen 82 en 83 (TK 33 592
nr.92) niet geleid hebben tot heldere antwoorden? Hoeveel wordt er
gestort, om wat voor materiaal gaat het, is duidelijk in welke lagen het
materiaal terecht komt, is bekend wat dat voor drukveranderingen teweeg
brengt, is het zeker dat er niet via scheuren vervuild water in bovenliggende lagen terecht komt, lopen omwonenden gezondheidsrisico’s en zo
ja, welke? Hoe wordt dit getoetst?
Het antwoord op vraag 48 (TK 33 592 nr.92) lijkt te suggereren dat het
model van de NAM geen relatie tussen productie en seismiciteit vaststelt,
terwijl het SodM, op basis van modellen van TNO en KNMI, juist vaststelt
dat dit wel zo is. Zien de leden van de SP-fractie dit goed? Zo nee, hoe zit
het dan wel? En hoe verhoudt dit zich dan weer tot het omfloerste
antwoord op vraag 85 (TK 33 592 nr.92)? Hoeveel tijd trekt de Minister uit
voor «verder onderzoek»? Wanneer bereiken we dit punt en is dit
onafhankelijk van eventuele klappen die de provincie nog krijgt in de
tussentijd? De beantwoording van dit type vragen komt op deze leden
over alsof de Minister van mening is dat hij met een laboratoriumsituatie
te maken heeft, waarin calamiteiten kunnen worden nagebootst op kleine
schaal. Dit blijkt bijvoorbeeld ook uit het antwoord op vraag 91 en 92 (TK
33 592 nr.92).
Als SodM (vraag 48 (TK 33 592 nr.92)) aangeeft dat niveau en ruimtelijke
verdeling van de seismiciteit stuurbaar lijkt via de productie (zoals ook in
positieve – Loppersum – en in negatieve – TenBoer, Hoogezand – zin is
gebleken in 2014, wat let de Minister dan om de productie zover als
mogelijk terug te schroeven en daarmee op z’n minst de Groninger
bevolking enige hoop in bange dagen te schenken?
Als de modellen van de NAM zulke grote onzekerheidsmarges kennen dat
ze de effecten van ingrepen in de productie op de seismische dreiging
overschaduwen (vraag 56, 57 (TK 33 592 nr.92)), welke grond is er dan
überhaupt om je op deze modellen te verlaten? Is dat niet juist een reden
tot maximale voorzorg over te gaan tot het moment dat de kennis van de
processen zodanig is gevorderd, dat besluiten voldoende onderbouwd
genomen kunnen worden? Is «een langere observatieperiode» (vraag 57
(TK 33 592 nr.92)) wel aan de orde, gezien het acute gevaar? Hoe verhoudt
het feit dat de NAM en SodM het «veiligheidsrisico» nog steeds als
belangrijkste factor zien in de productiefilosofie (vraag 76 (TK 33 592
nr.92)) zich tot de keuze om 39,4 miljard m3 gas te winnen in 2015. Welke
veiligheidsfilosofie ligt hieraan ten grondslag? Hoe kwantitatief is deze
filosofie, uitgedrukt in schade aan gebouwen, gewonden en doden? Wat
weerhoudt de Minister van een verlaging van de winning tot 30 miljard
m3 gas in 2015 wanneer het antwoord op vraag 136 (TK 33 592 nr.92) klip
en klaar laat zien dat de leveringszekerheid hierdoor niet wordt aangetast?
Welke mogelijkheden ziet de Minister om het komend jaar de volgende
zaken te versnellen waardoor de gaswinning in 2016 mogelijkerwijs nog
verder naar beneden bijgesteld kan worden: 1) versnelde vervangingsinvesteringen industrie; 2) versnelde isolatie woningvoorraad; 3) koolwaterstoffenheffing; 4) verplichting opleggen aan glastuinbouw om restwarmte
uit industrie het te gebruiken; 5) grootverbruiker een productiestop
opleggen bij koud weer? Graag hierop een reactie.
Welke mogelijkheden ziet de Minister om een beroep te doen op nationale
solidariteit, door bijvoorbeeld iedereen op te roepen een trui aan te
trekken in plaats van de thermostaat hoog te zetten, het licht uit te doen,

8

minder wasjes te draaien, versneld met het Energielabel aan de gang te
gaan, over te gaan op decentrale opwek, slurpende apparaten te
vervangen die stroom vreten, kortom: waarom maakt de Minister van de
nood geen deugd door de bevolking van elf provincies te stimuleren iets
concreets te doen om de twaalfde provincie te ontlasten?
Waarom is ervoor gekozen het CVW een private orderneming te laten zijn,
gezien het feit dat veiligheid van inwoners bij uitstek een publieke
verantwoordelijkheid is (vraag 165, 167 (TK 33 592 nr.92))? Kan de
Minister het CVW een aanwijzing geven in geval van conflicten bij
schadeafhandeling? Wordt het CVW niet «gesandwicht» tussen de NAM
en het Rijk, gezien het feit dat de NAM in juridische zin aansprakelijk blijft?
Wat heeft de in te stellen interbestuurlijke Rijksdienst dan weer te zeggen
over de NAM, het CVW en de Commissie Bijzondere Situaties? Wat voor
alternatieven zijn voor handen om de verantwoordelijkheden tussen
publiek en privaat inzichtelijker en overzichtelijker te maken, niet alleen
voor de leden van de SP-fractie maar ook voor alle getroffen bewoners?
Kan de Minister kort en helder aangeven wie straks waar over gaat? Is er
dan nog behoefte aan bijvoorbeeld een Tcbb of een commissie bodemdaling, die links en rechts partijen met tegengestelde belangen adviseren
en op het moment eerder als hindermacht dan als oplosser fungeren?
Is de Minister bereid, gezien het feit dat de opvattingen over de verkoopbaarheid van huizen mijlenver uiteen liggen, een ander bureau dan
ORTEC onderzoek te laten doen naar de woningmarkt in het aardbevingsgebied en pas daarna uitspraken te doen over de ernst van de situatie
(vraag 220 (TK 33 592 nr.92))? Zo nee, waarom leunt de Minister dan zo
zwaar op ORTEC terwijl signalen uit het veld een volstrekt ander beeld
schetsen?
Beseft de Minister dat zijn besluit bijdraagt aan het fundamenteel fysiek
en psychologisch destabiliseren van een complete regio in Nederland en
dat dit sinds 1953 niet eerder is voorgekomen? Heeft de Minister al een
speech klaar om na het eerste grote ongeluk zijn handen in onschuld te
wassen? Zo nee, wordt het niet tijd die te schrijven?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het definitieve
winningsbesluit Gaswinning Groningen. Zij hebben nog vragen over de
gaswinning in Groningen.
Voor deze leden staat de veiligheid voor de inwoners van Groningen
voorop. De leden van de CDA-fractie zijn teleurgesteld in het feit dat er tot
op heden nog steeds geen risicoanalyses zijn voor alle gebieden die
worden beïnvloed door de gaswinning uit het Groningen reservoir. Zij
stellen vast dat er een hoog risico is voor de veiligheid van de inwoners
van deze gebieden. Ook tijdens de hoorzitting van 28 januari jl. werd
bevestigd dat er een causale relatie is tussen de hoeveelheid gewonnen
gas en de aardbevingen. Bovendien is het afgelopen jaar zichtbaar
geworden dat de reductie van gaswinning bij het Loppersumcluster in
januari 2014 binnen enkele maanden resulteerde in minder aardbevingen.
In het gebied rondom Hoogezand-Sappemeer werd de productie
verhoogd en daar waren vervolgens ook meer aardbevingen te zien. De
leden van de CDA-fractie zijn ervan overtuigd dat de winning moet
worden teruggeschroefd naar een niveau dat vanuit het oogpunt van
leveringszekerheid nodig is.
SodM adviseerde in januari 2013 om de gasproductie uit het Groningse
gasveld zo snel mogelijk, zo veel als mogelijk en realistisch mogelijk is
terug te brengen. Deze leden stellen mede op basis van de hoorzitting
vast dat dit advies nog steeds geldig is. Zo staat dit advies ook momenteel
te lezen op de website van SodM. In reactie op dit duidelijke advies heeft
de Minister onderzoeken laten uitvoeren gedurende dat jaar. In 2013 is er
een grote hoeveelheid gas gewonnen uit het Groningenveld, bijna 54

9

miljard m3, hoger dan de geplande 49 miljard m3. In hoeverre heeft de
Minister overwogen om het advies van SodM op te volgen en de
gaswinning uit het Groningenveld in 2013 te reduceren ten behoeve van
de veiligheid? Kan de Minister toelichten op basis van welke veiligheidsoverwegingen hij heeft besloten in 2013 geen enkele stap te nemen om de
gaswinning naar beneden bij te sturen? Is de Minister in 2013 in overleg
getreden met de NAM en/of Gasterra om te bezien hoe de gasproductie
had kunnen worden gereduceerd of hoe voorkomen had kunnen worden
dat de winning niet groter zou zijn dan de geplande 49 miljard m3? Zo ja,
op basis van welke argumenten is besloten om de gasproductie uit het
Groningenveld alsnog niet te reduceren in 2013?
In 2014 is er een winningsplafond van 42,5 miljard m3 vastgesteld, welke
hoeveelheid in het voorgaande winningsplan de gemiddelde winning per
jaar was. Voor 2015 heeft de Minister aangekondigd de productiehoeveelheid uit het Groningse gasveld vast te stellen op 39,4 miljard m3 voor
het gasjaar 2015–2016. Heeft de Minister deze beslissingen gebaseerd op
een analyse van het lokaal persoonlijk risico, zoals berekend voor het
Loppersumcluster door SodM? Waarom heeft de Minister niet aan NAM
of SodM gevraagd om dit risico op deze wijze te berekenen, terwijl SodM
in december 2013 uitdrukkelijk heeft geadviseerd dat NAM op zo kort
mogelijke termijn een volledig probabilistische seismisch risicoanalyse uit
zou voeren? Waarom heeft de Minister niet de voorwaarde gesteld dat
deze risicoanalyse er zou moeten zijn voorafgaand aan het definitieve
gaswinningsbesluit? Is het waar dat de gegevens om deze seismisch
risicoanalyse naar het voorbeeld van SodM op te stellen voor het hele
gebied boven het Groningenveld, aanwezig zijn bij de NAM,? Is de
Minister bereid om te wachten op deze seismisch risicoanalyse voor het
winningsbesluit voor 2015–2016? Zo nee, is de Minister bereid om op
basis van de zo snel mogelijk uit te voeren seismisch risicoanalyse het
winningsbesluit te wijzigen? In 2013 beperkte NAM zich tot het berekenen
van het seismisch gevaar, waarop de SodM grote kritiek had. In 2014
berekende NAM opnieuw het seismisch gevaar, in plaats van het
seismisch risico. Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat een seismisch
risico berekening goed uitgevoerd gaat worden voor het hele Groningenveld? Het geduld van de leden van de CDA-fractie raakt zo op omdat
deze berekeningen er nog steeds niet zijn. Nu stelt de Minister de datum
van 1 mei 2015. Het winningsbesluit zou normaal genomen worden in
september 2014, had dan ook niet 6 maanden later in februari 2015 de
risico analyse er moeten zijn? In de beantwoording van de feitelijke
vragen (TK 33 592 nr.92) geeft de Minister aan dat er geen overeenstemming is over de berekening; waarin zitten die verschillen? Waarom
wordt niet de berekening van SodM,die is gedaan voor het Loppersumcluster, aangehouden?
In het definitieve winningsbesluit staat dat er nader onderzoek gedaan
gaat worden waarbij «de statische en dynamische ondergrondmodellen
worden betrokken en gebruik wordt gemaakt van de meetgegevens die
als gevolg van de uit te voeren gedetailleerde metingen ter beschikking
komen» (TK 33 592 nr.92, p. 11). Stelt de Minister hiermee de berekening
van het seismisch risico uit tot 1 juli 2016 voor verder onderzoek, terwijl
SodM eind 2013 het seismisch risico wel al berekend had voor het
Loppersum cluster? Wat is er volgens de Minister niet goed aan de
berekening van het seismisch risico door SodM van eind 2013 voor het
gebied bij Loppersum? Waarom staat de Minister het toe dat NAM blijft
vasthouden aan modellen die geen rekening houden met de werkelijke
metingen? De Minister heeft in september 2014 naar aanleiding van de
aardbeving in Ten Boer extra onderzoek laten uitvoeren naar het Eemskanaalcluster, maar er is geen risico analyse gemaakt voor dit gebied.
Waarom heeft de Minister geen opdracht gegeven aan NAM of SodM om
een risico analyse te maken zoals SodM had opgesteld voor het Loppersumcuster gebied?

10

De Minister is verantwoordelijk voor het bepalen van de gasproductie, het
borgen van de veiligheid en het beschermen van de rechten van inwoners
in het getroffen gebied. Hoe verhoudt zich het besluit van de Minister om
eerst niet in te grijpen in 2013 en vervolgens de gaswinning slechts
minimaal te reduceren in 2014 met de verantwoordelijkheid van de
Minister voor de veiligheid van de bewoners boven het reservoir en het
advies van SodM om de winning te reduceren zover als mogelijk is?
Waarom heeft de Minister vanuit het voorzorgsprincipe voor de veiligheid
van onze inwoners in Groningen niet besloten om de winning te
reduceren tot het niveau dat minimaal noodzakelijk is voor de leveringszekerheid?
Ziet ook de Minister de causaliteit tussen de reductie van de winning bij
het Loppersum cluster en de afname van het aantal aardbevingen in dat
gebied? Zo ja, waarom volstaat de minimale reductie bij het cluster
Hoogezand-Sappemeer, van 3,1 miljard m3 (25%), en het gelijk houden
van de winning bij het Eemskanaalcluster? Zou een verdere reductie (bij
Loppersum was het 80%) bij het cluster Hoogezand-Sappemeer en het
Eemskanaal een verdere vermindering van de seismiciteit kunnen
betekenen in deze gebieden? Zo nee, waarom niet? Is er een wetenschappelijke basis voor de door de Minister voorgestelde reducties bij het
Hoogezand-Sappemeer cluster en het Eemskanaalcluster buiten dat dit
het winningsniveau was in 2012? Zo ja, welke?
Deze leden vragen de Minister om toe te lichten op welke wijze het
drukverschil in het reservoir, meer dan 300 Atmosfeer bij de aanvang van
de winning in Groningen in de jaren ’60 en gedaald naar minder dan 100
Atmosfeer op dit moment, bijdraagt aan het optreden van compactie en
seismiciteit in de afgelopen jaren. Kan de Minister een overzicht geven
van de afname van druk in de verschillende delen van het reservoir in de
afgelopen decennia? Zou de Minister een overzicht kunnen geven van de
compactie of bodemdaling van de verschillende delen van het gebied
boven het Groningen veld?
Hoe wordt de overgang van het kalenderjaar naar het gasjaar vorm
gegeven? Welke hoeveelheid gas wordt toegestaan om te winnen in de
periode januari 2015 tot en met september 2015, zo vragen deze leden? En
welke hoeveelheid wordt toegestaan om te winnen in de periode oktober
2015 tot en met september 2016? Hoe wordt voorkomen dat in 2015 het
door de Minister ingestelde maximum van 39,4 miljard m3 niet wordt
overschreden? In hoeverre denkt de Minister dat deze nieuwe wijze van
weergeven de transparantie bevorderd? Hoe voorkomt de Minister dat
door deze wijziging het vertrouwen in transparantie gegevens verder
achteruit gaat?
Tijdens de hoorzitting kwam naar voren dat de Minister degene is die
bepaald hoeveel gas er wordt gewonnen. Herkent de Minister zich in dat
beeld?
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister om toe te lichten hoe
onafhankelijk toezicht op de veiligheid van inwoners voor mijnbouwactiviteiten momenteel geborgd is? Heeft SodM een eigen budget om
onderzoek te laten uitvoeren naar seismiciteit in relatie tot de winning van
aardgas door bijvoorbeeld TNO en KNMI? Zo nee, waarom niet? Deelt de
Minister de mening dat het opmerkelijk is dat de toezichthouder geen
eigen budget heeft om onderzoek te laten uitvoeren?
Is de Minister het eens met de stelling dat het KNMI «het» seismologisch
kennisinstituut is van Nederland? Zou de Minister een overzicht kunnen
geven van de financiering van het seismologisch onderzoek door het
KNMI in de afgelopen 15 jaar? Heeft de NAM bijgedragen aan de
financiering van seismologisch onderzoek van het KNMI in de afgelopen
15 jaar? Zo ja, hoeveel en tot wanneer? Is het waar dat het Ministerie van
Economische Zaken sinds 2013 betaald voor seismologisch onderzoek van
het KNMI? Hoe is de onafhankelijkheid van het seismologisch onderzoek
van het KNMI in de afgelopen 15 geborgd geweest? Uit het rapport van

11

het CBS van december 2014 valt op te maken dat sinds 1995 de seismiciteit elke vijf en een half jaar is verdubbeld. Was het de verantwoordelijkheid van het KNMI als Nederlandse autoriteit op het gebied van
seismologie om over deze toename van seismiciteit aan de bel te trekken?
Zo nee, waarom niet, welke verantwoordelijkheid heeft het KNMI dan? Zo
ja, waarom is dat niet gebeurd?
In de afgelopen debatten over gaswinning in Groningen van 9 oktober
2014, 5 februari 2014 en 15 februari 2013, hield de Minister vast aan het
argument dat een bepaalde winningshoeveelheid noodzakelijk zou zijn
voor de leveringszekerheid. De onderbouwing van de hoeveelheid gas die
daarvoor uit het Groningenveld noodzakelijk is, blijkt onduidelijk. Waarom
was in 2014 de hoeveelheid Groningengas van 42,5 miljard m3 noodzakelijk was voor de leveringszekerheid? Wat hield in 2014 «zo vlak mogelijk
produceren» in? Ondanks de inzet op 42,5 en een zo vlak mogelijk
produceren zijn er in 2014 evengoed schommelingen geweest in de
winningshoeveelheid tussen zomer en winter, wat is het effect dan
geweest van het zo vlak mogelijk winnen, zijn er gegevens die dat
aantonen? De leden van de CDA-fractie leiden uit onderzoek 7 «mogelijkheden kwaliteitsconversie en gevolgen voor de leveringszekerheid» af dat
de maximale conversie-inzet in de jaren 2014–2019 19 à 23 miljard m3
bedraagt. Zij lezen dat er in de periode van oktober 2013 tot september
2014 nauwelijks hoogcalorisch gas is omgezet in laagcalorisch gas door
toevoeging van stikstof en dat in 2014 0,2 miljard m3 op Groningen
kwaliteit is gebracht. Had de conversiecapaciteit ingezet kunnen worden
zodat daarmee een vlakkere productie uit het Groningenveld kon worden
gerealiseerd? Zo nee, waarom niet? Uit de beantwoording op de
schriftelijke vragen van de CDA-fractie blijkt dat de conversiecapaciteit
nauwelijks gebruikt is in de afgelopen jaren. Gezien het voorgaande
vragen deze leden of de productie van bijna 54 miljard m3 in 2013 en van
42,5 miljard m3 in 2014 noodzakelijk was voor de leveringszekerheid.
Waarom is er geen gebruik gemaakt van de conversiecapaciteit om
minder Groningengas te hoeven winnen? Kan de Minister hier een nadere
onderbouwing van geven? Is het waar dat hypothetisch in 2014 ongeveer
20 miljard m3 minder Groningengas nodig was geweest, ongeveer 22,5
miljard m3, als de conversiecapaciteit maximaal was ingezet? Waarom zou
dat niet mogelijk zijn? Via Gasterra participeert de Nederlandse overheid
in de verkoop van Nederlands gas en in de handel van gas door Gasterra,
onder andere via het TTF? Om welke reden dient de Staat deel te nemen
aan de handel in gas? Waarom zou de Staat niet alleen deelnemen in de
verkoop van Nederlands gas?
In de antwoorden van de Minister (TK 33 592 nr.92) wordt beargumenteerd dat de daling van de hoeveelheid winning Duits L-gas opgevangen
moet worden door de winning uit het Groningenveld. Zijn er lange termijn
contracten gesloten met Duitse afnemers die deze daling willen
opvangen? Is de Duitse verkoop van laagcalorisch gas en de afnemers van
Duits laagcalorisch gas niet hun zaak? Welke verantwoordelijkheid heeft
de Nederlandse Staat in deze en op welke wetsbasis?
Deze leden vragen de Minister om de tabel op pagina 41 van de beantwoording van de feitelijke vragen 220 (TK 33 592 nr.92) verder toe te
lichten. De productie en import zijn namelijk aanmerkelijk hoger (90,2
miljard m3) dan de onttrekking van het landelijk transportnet voor
regionale netten en export (72 miljard m3). Waarom tellen deze hoeveelheden niet op?
De leden van de CDA fractie maken zich grote zorgen over de langzame
voortgang in de versterking van huizen. Hoe wordt de prioritering van te
versterken huizen gesteld? Hoe wordt bepaald welke 3.000 huizen dit jaar
worden versterkt? Hoe wordt de voorgang van het versterken van huizen
bijgehouden? Is het mogelijk om de Kamer hierover maandelijks te
informeren?De leden van de CDA fractie vragen de Minister om opnieuw
een schatting te geven van het aantal woningen dat in het gebied staat en

12

hoeveel woningen daarvan versterkt zullen moeten worden. Wanneer
verwacht de Minister het gecoördineerd versterkingsprogramma voor
waterwerken in het gebied af te hebben? Wanneer wordt dit plan gedeeld
met de Kamer?
Zou de Minister een schematische weergave van het schadeafhandelingstraject kunnen geven, van melding, second opinion, onafhankelijke
raadsman, advies van tccb, tot eventuele gang naar de rechter met
mogelijke behandelings- en betalingstermijnen?
Moet eerst de onafhankelijke raadsman en/of het tccb geraadpleegd
worden voordat een inwoner met schade de stap naar de rechter kan
maken?
Als het tccb om een advies gevraagd wordt omdat de partij met schade en
de NAM er niet uitkomen, is dan het advies van de tcbb bindend? Staat
een advies van het tcbb een mogelijke gang naar de rechter in de weg?
Welk tijdsbestek verwacht de NAM nodig te hebben om de schades af te
handelen die bij NAM zijn ingediend vooraf aan de recente oprichting van
Centrum Veilig Wonen?
Wanneer verwacht de Minister dat er overeenstemming is over de
publieke regie over het CVW? Zal de publieke regie het mogelijk maken
om vanuit de overheid te beslissen om bepaalde wijken collectief aan te
pakken? Gaat de publieke regie bepalen wanneer een huis wel versterkt
worde of wanneer afgebroken? Hebben de bewoners van de desbetreffende woningen inspraak en medebeslissingsmacht of hun huis versterkt
wordt of niet en hoe het huis versterkt gaat worden?
Op welke datum worden de normen voor aardbevingsbestendig bouwen
aangeboden aan de Tweede Kamer?
Op basis van welke criteria beslist de commissie bijzondere situaties
wanneer een woning opgekocht dient te worden door de NAM? Na
hoeveel maanden waarin de woning onverkoopbaar blijkt wordt
overgegaan tot een besluit waarin de NAM wordt gevraagd de woning op
te kopen? Wanneer gaat de NAM nou eens echt ruimhartig met de
complexe schades om?
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat voor de gebieden,
gemeenten die buiten het bestuurlijk akkoord «vertrouwen op herstel en
herstel van vertrouwen» vallen, ook een compensatieregeling getroffen
dient te worden die vergelijkbaar is met de afspraken die met de negen
getroffen gemeenten zijn gemaakt. Is de Minister bereid om zich hiervoor
in te spannen? Wil de Minister een overzicht geven van de bestedingen tot
nu toe van het budget van het bestuurlijk akkoord «Vertrouwen op herstel
en herstel van vertrouwen»? Welke bedragen zijn er tot nu toe uitgegeven
aan het verbeteren van de leefbaarheid en economisch perspectief? Is de
Minister tevreden over de voortgang van de dialoogtafel?
De 100 miljoen van het bestuurlijk akkoord dekken naar verwachting niet
de extra kosten voor aardbevingbestendiger bouwen. Is NAM bereid om
met een groter bedrag over de brug te komen als dat nodig blijkt? Zal de
Minister daarop aandringen? Op RTV Noord heeft de Minister gezegd dat
hij vindt dat de NAM hiervoor zou moeten betalen, vindt de Minister dat
nog steeds en heeft hij daarover inmiddels afspraken gemaakt met de
NAM?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben met ongenoegen kennisgenomen van
het winningsbesluit en de antwoorden op de feitelijke vragen van de
Minister. De leden hebben sterk de indruk dat er door de Minister en
betrokken partijen bewust wordt aangestuurd op extra onderzoek in plaats
van grondige maatregelen. Bovendien blijkt uit het uitgelekte rapport van
de Onderzoeksraad voor Veiligheid dat de toezichthoudende instanties
niet onafhankelijk opereerden. Deze leden delen dan ook het wantrouwen

13

dat er bij de Groningers is ontstaan jegens dit kabinet en deze instanties.
Op dit moment houden zij het bij enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de PVV-fractie constateren dat niet de leveringszekerheid
een beperkende factor is geweest om de gaswinning te verminderen,
maar wel de schatkist aangezien stikstofinstallaties zowel in 2013 als 2014
vrijwel niet benut zijn. Waarom heeft de Minister de schijn opgehouden
dat verleden jaar de gaskraan niet verder dicht kon vanwege de leveringszekerheid en onze langjarige exportverplichtingen? Is de Minister nu wel
bereid om deze stikstofinstallaties te benutten of andere maatregelen te
nemen zodat wij minder Gronings gas hoeven te exporteren? Deze leden
hebben al eerder voorstellen gedaan met betrekking tot de export van
Groningergas, maar wat zou er op tegen zijn als we de Wobbe waardes
waar dit exportgas aan moet voldoen wat verruimen? Zodat wij dus
minder Gronings gas over de grens hoeven te sturen, maar bijvoorbeeld
meer gas bijgemengd met stikstof of hoogcalorisch gas? Graag een
uitgebreide, duidelijke reactie op dit punt.
De leden van de PVV-fractie ergeren zich verder aan het feit dat de
bouwnormen voor aardbevingsbestendig bouwen na twee jaar nog
steeds ontbreken. Te meer men in het buitenland al jaren ervaring heeft
met aardbevingsbestendig bouwen en er zelfs in Europa al een aardbevingsbouwnorm is. Waarom is er niet voor gekozen om een best practice
bouwnorm uit het buitenland te kopiëren? Wat is daar op tegen, waarom
moest Nederland zijn eigen bouwnorm ontwerpen? Graag een gedetailleerd en helder antwoord. Verder blijkt uit de beantwoording van de
feitelijke vragen (TK 33 592 nr.92) dat nog steeds niet duidelijk is wat er
onder aardbevingsbestendig wordt verstaan en in hoeverre de aardbevingsbestendigheid van bestaande gebouwen verhoogd kan worden.
Daarmee blijft de situatie voor mensen met onverkoopbare, beschadigde
huizen uitzichtloos. Immers wie koopt er nou een huis waarbij de kans
groot is dat je ieder jaar een paar maanden tussen de puinhopen moet
leven, omdat je woning gerepareerd moet worden. Als het überhaupt al
gerepareerd wordt, want met name de grotere schades laten jaren op zich
wachten. Terwijl ondertussen de bewoners in financiële onzekerheid en
met angst achterblijven in hun huis, wachtend op de volgende bevingen
die onvermijdelijk gaan komen. De leden van de PVV-fractie vinden deze
situatie onacceptabel, maar constateren tegelijkertijd dat tot dusverre
geen enkele partij bereid is om hier wat aan te doen. Het pleidooi van
deze leden en diverse bewonersgroeperingen als Schokkend Groningen
en de Groninger Bodem Beweging voor het invoeren van een uitkoopregeling wordt immers stelselmatig genegeerd. Terwijl dat helemaal geen
onrealistisch verzoek is aangezien dergelijke regelingen bij hoogspanningsmasten en in Moerdijk al in de praktijk worden toegepast. Bovendien
is het zo (zonder daarmee deze problematiek te willen bagatelliseren) dat
deze regelingen toch echt betrekking hebben op minder risicovolle
situaties als de aardbevingsproblematiek en bijkomend instortingsgevaar
in Groningen. Kan de Minister daarom uitleggen waarom hier wel een
uitkoopregeling wordt toegepast en voor de aardbevingen niet? En kom
bij de beantwoording niet aanzetten met het fonds voor schrijnende
situaties, want dat valt in het niet bij de budgetten die worden vrijgemaakt
om gratis zonnepanelen en glasvezelinternet uit te delen. Dat zijn wat deze
leden betreft spiegeltjes en kraaltjes om de bevolking zoet te houden die
eens te meer aantonen hoe groot de kloof is tussen de politieke elite en de
bevolking. Een kloof die overigens ook goed zichtbaar was tijdens het
rondetafelgesprek in de Kamer op woensdag 28 januari jl. Daar waar de
bewoner en bewonersverenigingen hartstochtelijk een uitkoopregeling
bepleitten hielden de bestuurders wollige betogen om dat vooral niet te
doen. Is de Minister bereid om de wens van de bewoners op te volgen en
alsnog een uitkoopregeling in te stellen?

14

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het gasbesluit
over de gaswinning in Groningen en hebben hier nog vragen over.
Zij zijn van mening dat veiligheid van de mensen in het wingebied het
eerste uitgangspunt moet zijn bij iedere beslissing ten aanzien van de
gaswinning. Deze leden constateren dat de Minister de productie tot 39,4
miljard Nm3 terugschroeft op basis van het advies van de Sodm. De
berekeningen die hieraan ten grondslag liggen zijn echter aan grote
onzekerheid onderhevig. Kan de Minister bevestigen dat ook met de
voorgestelde productievermindering de mensen in Groningen niet veilig
zijn voor aardbevingen? De voorgenoemde leden willen tevens van de
Minister weten of hij heeft overwogen de productie verder terug te
schroeven en wat daarbij de overwegingen waren. Is de Minister van
mening dat hij met het voorgestelde gasbesluit het maximale doet om de
veiligheid van de mensen te vergroten? En op welke manier komt het
voorzorgsprincipe tot uiting in het voorliggende gasbesluit?
De leden van de D66-fractie merken op dat de NAM in de winningsplannen in het verleden nauwelijks rekening heeft gehouden met de
seismische activiteit. Zij willen weten of de seismische activiteit nu wel
voorop staat in de winningsplannen en op welke manier dat tot uiting
komt.
Heeft de Minister advies gevraagd aan de landsadvocaat ten aanzien van
de redenen en de bewijslast die hij nodig heeft om tussentijd het
winningsplan uit veiligheidsoverwegingen aan te mogen passen? Zijn de
rapporten van de NAM, een advies van de Sodm of een toename aan
aardbevingen bijvoorbeeld per definitie voldoende volgens de landadvocaat?
De leden van de D66-fractie merken op dat het hoogcalorisch gas geschikt
kan worden gemaakt voor de Nederlandse markt door middel van
stikstofbijmenging. Zij lezen in onderzoek zeven van vorig jaar dat de
minimale productie van het Groningengas voor de leveringszekerheid
tussen de 21Nm3 en 35Nm3 ligt, met flexibiliteit in de wintermaanden.
Kunt u bevestigen dat deze gegevens nog steeds actueel zijn? In uw brief
van januari 2015 gaat u uit van een minimale productie voor de leveringszekerheid van 30Nm3. Waarom bent u van mening dat een minimale
productie van 30nm3 binnen de bandbreedte de juiste inschatting is? De
voorgenoemde leden lezen ook dat er tussen de 19m3 en 23Nm3
geconverteerd kan worden. Hoeveel gas is er in 2013 en 2014 geconverteerd? Kan de Minister bevestigen dat het overgrote gedeelte van de
converteringscapaciteit in deze jaren onbenut is geweest? Hoe verhoudt
deze onderbenutting van de converteringsmogelijkheden zich volgens de
Minister tot de kennis die we hebben met betrekking tot het gevaar van
hoge productie voor aardbevingen?
De leden van de D66-fractie merken op dat de bandbreedte van minimum
leveringszekerheid sterk wordt bepaald door de vraag of het Groningse
veld vlak moet produceren of dat er veel flexibiliteit kan worden
ingebouwd. Zij vragen de Minister om uiteen te zetten wat precies de
voor- en nadelen zijn, van vlak versus flexibel produceren. Zijn er redenen
om niet de volledige flexibiliteit van het veld in te zetten?
Wat zijn de meerkosten per miljard Nm3 voor de Nederlandse staat en de
Nederlandse burger wanneer we L-gas produceren door verrijking of door
convertering in plaats van dat we het uit het Groningse gasveld produceren? Bij deze berekening willen deze leden graag een uitsplitsing van de
gederfde gasinkomsten en de andere factoren die meespelen, zoals de
kosten van het converteren zelf versus de kosten van de gasproductie in
Groningen. Indien er verschillen door de jaren heen zijn, dan willen zij dit
graag in een tabel terug zien. Op welke manier kunnen de conversiekosten
verkleind worden en op welke termijn is dat mogelijk?

15

De leden van de D66-fractie merken op dat er meerdere mogelijkheden
zijn om de minimale hoeveelheid Gronings gas dat nodig is voor de
leveringszekerheid naar beneden te brengen. Zoals meer conversiecapaciteit, minder exportcontracten, meer winning uit kleine velden en een
lagere gasconsumptie. Deze leden vragen de Minister om aan te geven of
minder gasconsumptie door een versnelde omslag naar verduurzaming,
zoals meer energiebesparing in de gebouwde omgeving, onderdeel is van
de afweging. Welke mogelijkheden ziet de Minister om de gasconsumptie
in korte termijn (binnen 5 jaar) naar beneden te brengen? Zijn er ook
mogelijkheden om de gaswinning uit de kleine velden veilig te verhogen,
en zo ja, met hoeveel?
De leden van de D66-fractie merken op dat de winning uit het Groningenveld per definitie eindig is. Deze leden willen weten op welke manier
de Minister zich met betrekking tot de leveringszekerheid hierop
voorbereid, zowel met betrekking tot de overschakeling naar duurzamere
energiebronnen als de aanpassing van de Nederlandse afhankelijkheid
van laagcalorisch gas. Graag een reactie.
Zijn er in de komende drie jaar nog andere verplichtingen tot gaslevering
dan de lange termijncontracten. Zijn er andere bedrijven dan Gasterra die
lange termijncontracten voor het leveren van Gronings gas hebben?
Hoeveel gas dat op de spoedmarkt wordt gekocht, wordt gebruikt voor
verwarming en hoeveel gas wordt gebruikt voor het gebruik als
grondstof?
De leden van de D66-fractie lezen dat de gasbaten door het gasbesluit in
2014 700 miljoen euro en in 2015 130 miljoen euro minder zullen zijn. Op
welke manier zal de Minister deze verliezen in de begroting opvangen? Op
welke manier is de berekening van de gederfde inkomsten gemaakt? Deze
leden merken op dat de gederfde inkomsten van 2015 zouden uitkomen
op circa 226 miljoen euro per miljard Nm3 (700/3,1) en in 2016 op E216
miljoen euro per miljard Nm3 (130/0,6). Welke factoren, zoals een
veranderende gasprijs of ook nog andere zaken, ten grondslag liggen aan
dit verschil in gederfde inkomsten per Nm3 in 2015 versus 2016? Daarbij
vragen deze leden om aan te geven hoeveel miljoen euro gederfde
inkomsten per Nm3 verlaging kan worden gerekend in 2015, 2016, 2017
en 2018.
De leden van de D66-fractie merken op dat de berekeningen van
«onderzoek 8: Effecten van een eventuele productiebeperking op de
gasbaten» uit 2013 niet langer kloppen, omdat de gasprijs ondertussen
lager is geworden dan verwacht. Deze leden vragen de Minister om dit
onderzoek te actualiseren en aan te geven wat de gederfde gasinkomsten
in vergelijking met het nu geldende winningsbesluit (dat wil zeggen, in
vergelijking met: 42,50m3 in 2014, 42,50m3 in 2015 en 40m3 in 2016)
zouden zijn wanneer de productie wordt verlaagd naar: 35m3, 30m3,
25m3 en 20m3. De voorgenoemde leden vragen de Minister om de
uitkomsten hiervan in een tabel weer te geven lopend van 2015 t/m 2024
analoog aan de weergave in de samenvatting (p.12) van onderzoek 8.
Deze leden merken op dat tussen de miljoenennota van 2014 en de
miljoenennota van 2015 tegenvallers waren van – 1,1 miljard in 2014,
– 1,65 miljard in 2015 en – 1,45 miljard in 2016. Dit zou beteken dat
bovenop de productiereductie van het winningsplan van januari 2014 er
ook nog aanvullende aardgasbatentegenvallers van circa 0,4 miljard in
2014, 1,05 miljard in 2015 en 0,45 miljard on 2016 zijn. Waarmee zijn deze
tegenvallers gedekt? Wat betekenen deze grote fluctuaties betekenen voor
de ramingen van de tegenvallers? Hoe groot zijn de onzekerheidsmarges
bij iedere inschatting?
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister van plan is om in het
vervolg gasjaren in plaats van kalenderjaren aan te houden. Door middel
van het omzetten naar gasjaren gaat vanaf 1 oktober 2015 de teller voor
de winning weer op nul. Zij merken op dat dit najaar en begin van de
winter zacht waren en dat er dus relatief weinig gas nodig was voor

16

verwarming. Is het waar dat hiermee de NAM naar alle waarschijnlijkheid
op de korte termijn meer mag winnen dan als er nog steeds met kalenderjaren zou worden gewerkt? Welke rol heeft dit gespeeld in het besluit van
de omzetting van kalenderjaren naar gasjaren? Op welke manier zal de
omzetting van kalenderjaren naar gasjaren in de begroting verwerkt
worden? Wanneer zal er met deze omzetting een nieuw winningsbesluit
bij de Kamer liggen?
Deze leden vragen de Minister om een compleet overzicht te geven van
alle onderzoeken en rapporten die nu nog lopen, wanneer ze afgerond
zullen zijn, en wanneer de Kamer de resultaten zal ontvangen.
De leden van de D66 fractie vinden het zorgelijk dat er nog steeds geen
risico-analyses beschikbaar zijn, zodat de risico’s adequaat kunnen
worden ingeschat. Waardoor wordt het uitstel veroorzaakt en kan de
Minister garanderen dat de analyses in april 2015 er wel zijn?
Deze leden zijn van mening dat het van groot belang is om snel aan de
slag te gaan met de versterking van gebouwen en infrastructuren. Wordt
er proactief gezocht naar gebouwen die mogelijk op instorten staan, of
wordt vooral afgewacht totdat iemand zelf aanklopt met een mogelijk
risicovolle situatie? Indien er proactief naar zwakke structuren wordt
gezocht, gaat dat dan alleen via een scan aan de buitenkant of wordt er
ook binnen en onder de gebouwen (naar het fundament) gekeken? Is de
Minister van mening dat alle gebouwen in het aardbevingsgebied aan de
bouwnorm uit het bouwbesluit (dat wil zeggen een risico van 10»-5)
moeten voldoen? Wanneer zullen (vrijwel) alle gebouwen in het aardbevingsgebied die bouwnorm halen? Hoeveel gebouwen zullen per definitie
niet versterkt kunnen worden tot aan de bouwnorm, of alleen versterkt
kunnen worden met drastische gevolgen voor het aanzien (zoals
monumenten) en hoeveel procent is dat van het geheel?
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat bewoners vergoed
moeten worden voor de schade die zij lijden door de aardbevingen. Zij
vragen de Minister om uiteen te zetten welke schade allemaal per definitie
vergoedt wordt. Op welke manier wordt omgegaan met indirecte schade
zoals bijvoorbeeld de huur bij tijdelijke noodzakelijke verhuizing of de
gederfde inkomsten van een winkel die tijdelijk de deuren moet sluiten
om verstevigd te worden?
Wat is de argumentatiegrond om in de schadevergoedingsregelingen
onderscheid te maken tussen schade door aardbevingen en schade door
bijvoorbeeld compactie of een lage waterstand, wat ook het gevolg is van
de gaswinning?
Deze leden zijn ook van mening dat bewoners zoveel mogelijk moeten
worden ontzorgd. Zij hebben veel signalen ontvangen dat dit tot nu toe
niet voldoende gebeurd. Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat
bewoners niet in ellelange procedures verwikkeld raken om hun gelijk te
krijgen met betrekking tot de schade die ze hebben geleden? Hoe wordt
ervoor gezorgd dat mensen waarvan het huis versterkt moet worden of de
schade moet worden hersteld, zo min mogelijk last hebben van de
werkzaamheden? Kan de Minister daarbij bevestigen dat de wensen van
de bewoners altijd het uitgangspunt vormen bij de verbouwingen?
Wanneer een bewoner het gevoel heeft dat dit niet het geval is, bij welke
instantie kan hij dan zijn beklag doen, en welke interventiemogelijkheden
heeft die instantie in het proces?
De leden van de D66-fractie merken op dat de Minister met negen
gemeenten afspraken heeft gemaakt over de schade-afhandeling.
Inmiddels is het echter duidelijk dat ook buiten de negen gemeenten
bewoners schade door de aardbevingen kunnen hebben. Hoeveel extra
budget is er nodig om alle schadegevallen buiten de negen gemeenten
ook op te kunnen lossen?
Deze leden merken op dat de waardedaling van huizen in het aardbevingsgebied nu pas wordt vergoedt nadat het betreffende huis verkocht is.
Dit brengt grote onzekerheden met zich mee, waardoor sommige mensen

17

vast blijven zitten in een onverkoopbaar huis. Op welke manier gaat de
Minister ervoor zorgen dat dit probleem wordt opgelost?
Is het voor bewoners in Groningen inzichtelijk bij welke instantie ze
moeten zijn voor welk probleem met betrekking tot de aardbevingen. Zijn
deze niet te versnipperd? Hebben de instanties die in het leven zijn
geroepen om de belangen van de bewoners te behartigen voldoende
doorzettingsmacht om ook werkelijk resultaten te bereiken? Zijn zij
voldoende aanspreekbaar op hun resultaten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het
winningsplan Groningenveld en de maatregelen voor schadeherstel en
preventieve versterking. Genoemde leden zetten de veiligheid van de
inwoners van de provincie Groningen op de eerste plaats bij de beoordeling van het winningsbesluit, het schadeherstel en de versterkingsmaatregelen. Voor herstel van vertrouwen onder de bevolking van de provincie
Groningen is meer nodig dan het kabinet voorstelt. In het belang van de
veiligheid vinden de leden van de ChristenUnie-fractie dat de gasproductie uit het Groningerveld nog verder moet worden verlaagd, dat
schadeafhandeling en preventieve versterking onafhankelijk en onder
verantwoordelijkheid van de rijksoverheid moeten plaatsvinden en dat
herstel van schade en preventieve versterking moeten worden versneld.
Wat verstaat de Minister onder een aanvaardbaar veiligheidsniveau? Is de
Minister van mening dat op dit moment sprake is van een aanvaardbaar
veiligheidsniveau in de provincie Groningen, gezien de verwachtingen dat
voor de korte termijn rekening wordt gehouden met een maximale beving
van 4,1 op de schaal van Richter en de kans op een beving van meer dan
4,1 op de schaal van Richter van eens in de 10 jaar? Hoe ziet de Minister
deze verwachting in relatie tot de algemene veiligheidsnorm in de bouw,
waarbij wordt uitgegaan van een kans van 1 op 100.000 op overlijden
door het bezwijken van een gebouw?
Op welke manier is uitvoering gegeven aan de motie Dik-Faber c.s. (TK
33 529 nr. 48)? Welke maatregelen kunnen de komende jaren genomen
worden en zijn al genomen ter voorbereiding op een eventueel besluit tot
drastische vermindering van de aardgaswinning, indien de veiligheidssituatie daartoe aanleiding geeft? Deelt de Minister de mening dat de
veiligheidssituatie aanleiding geeft tot dergelijke maatregelen? Op welke
manier is de Minister voorbereid op tussentijdse bijstelling van het
besluit, naar aanleiding van nieuwe metingen en het nog te ontvangen
rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, zoals de motie ook
verzoekt?
Waarom zijn de onderzoeksgegevens van de NAM over de veiligheidsrisico’s voor het gehele winningsgebied nog niet bekend bij het bepalen
van de winningsplannen voor de komende jaren? In mei 2015 zal de NAM
een risicoanalyse naar het SodM sturen, waarna een advies zal volgen.
Waarom neemt deze risicoanalyse zoveel tijd in beslag? Waarom zijn de
conclusies van het SodM niet voldoende om het voorzorgsprincipe toe te
passen en de productie verdergaand te verlagen? Zo concludeert het
SodM dat het systeem mogelijk regelbaar is, dat in de regio Loppersum
afname is van de seismische activiteit na de productieverlaging in de
Loppersumclusters en dat in de regio ten noorden van Hoogezand in 2014
een aanzienlijk hogere productie is gerealiseerd en bovendien een
toename van de seismische activiteit is. Wil de Minister ieder jaar
afwachten of meer seismische activiteit plaatsvindt in bepaalde clusters
en dan pas ingrijpen? Is het vanuit het voorzorgsprincipe en het oogpunt
van veiligheid niet beter om de productie in alle clusters preventief te
verlagen?
Waarom wordt bij de aanscherping van het winningsplan gekozen voor
het referentiejaar 2012, terwijl de productie in 2012 in historisch opzicht

18

relatief hoog was en bovendien de zware beving bij Huizinge plaatsvond?
Is het niet beter om bij het winningsplan te redeneren vanuit het principe
van veiligheid van bewoners, in plaats van de aanvraag van de NAM?
De leden van de ChristenUnie-fractie wijzen op de keuze om een aantal
clusters meer te laten produceren in het winningsplan van 2014, als
compensatie van de reductie in het Loppersumcluster. In het
winningsplan voor 2015 wordt juist weer besloten om de hogere
productie in de Zuid-Westregio (rond Hoogezand) terug te draaien. Sluit
de Minister hogere productie in bepaalde clusters als compensatie voor
verlaging van de productie uit andere clusters in de toekomst uit? Zo nee,
waarom niet?
Deze leden vragen een reactie van de Minister op de productiepiek in
december 2014 bij Loppersum. Het SodM heeft de Minister vorig jaar
geadviseerd om de productie in dit gebied stop te zetten. De Minister
heeft in zijn brief van 16 december 2014 (Kamerstuk 33 529, nr. 91) gemeld
dat «het kabinet op basis van de meest recente analyse van de aardbevingen in het winningsgebied constateert dat de gerichte verlaging van de
winning rond Loppersum het gewenste effect lijkt te hebben». Niet alleen
is gekozen om de productie nog voor 20% te behouden, maar bovendien
is in zeer korte tijd veel gas geproduceerd uit dit veld. Vindt de Minister
deze keuze wenselijk? Hoe ziet de Minister de hoge productie in de maand
december in verhouding tot het advies van het SodM om de productie
stop te zetten? Is de Minister van mening dat een piek in de productie juist
moet worden voorkomen om de intensiteit en frequentie van bevingen
terug te dringen?
Waarom dient 2012 als referentiejaar bij het bepalen van het
winningsplan, behalve voor de oostelijke regio? De productie ligt in deze
regio hoger, terwijl tussen 2012 en 2015 immers ook sprake was van
seismische activiteit in deze regio. De productie is sinds 2012 bovendien
jaarlijks verhoogd in deze clusters. Waarom wijkt de Minister bij de
oostelijke regio af van het referentiejaar 2012?
Op welke manier wordt rekening gehouden met de reeds opgetreden
compactie in productieclusters bij het bepalen van de maximale
productie? In 2014 heeft TNO aangegeven dat door de verhoging van de
productie in het zuidelijk cluster mogelijk extra compactie op zou treden
van 0,4 cm. Wat is de daadwerkelijk opgetreden extra compactie in het
zuidelijk cluster?
Vindt de Minister het wenselijk dat de NAM en Gasterra sturen op de
hoeveelheid gas die per jaar gewonnen mag worden volgens het
productieplafond? Erkent de Minister dat het winningsplafond in de
praktijk een richthoeveelheid is, ongeacht de omstandigheden van
noodzaak en van veiligheid? Vindt de Minister het onwenselijk dat in 2014
42,5 miljard m3 gas is gewonnen uit het Groningerveld, terwijl deze
productieomvang niet noodzakelijk was voor de leveringszekerheid,
bijvoorbeeld door de relatief zachte winter? Is het niet in het belang van
de veiligheid om de productie zoveel als mogelijk terug te dringen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister om een nadere
toelichting te geven op het belang van het Gronings gas voor de
leveringszekerheid ten behoeve van Nederlandse huishoudens. In 2014 is
17,4 miljard m3 gas ingevoerd op regionale distributienetten. Dit gas is
bestemd voor huishoudens en de kleinzakelijke afnemers. Hiervan komt 8
tot 10 miljard m3 voor rekening van huishoudens. Waarom verdedigt de
Minister het productieplafond van 39,4 miljard m3 met het argument dat
de leveringszekerheid niet in gevaar mag komen, gezien bovenstaande
cijfers?
De leden vragen tevens nadere onderbouwing van de mogelijkheid om de
productie uit het Groningenveld terug te brengen tot 30 miljard m3 per
jaar (beantwoording feitelijke vragen, 33 529, nr. 92, vraag 46). Welk deel
van deze 30 miljard m3 is bestemd voor langjarige contracten met het
buitenland en welk deel voor de binnenlandse vraag? Kan de Minister een

19

meerjarig overzicht geven van de minimaal benodigde productiecapaciteit
voor de leveringszekerheid, aangezien de langetermijncontracten de
komende jaren een steeds lagere afname van laagcalorisch gas vereisen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het opmerkelijk dat in 2013
en 2014 niet volledig gebruik is gemaakt van de conversiecapaciteit om
hoogcalorisch gas om te zetten in laagcalorisch gas. Wat is de maximale
conversiecapaciteit per jaar? Hoeveel laagcalorisch gas is door middel van
conversiecapaciteit in 2013 en 2014 geproduceerd? Waarom is deze
conversiecapaciteit niet maximaal benut? Erkent de Minister dat hierdoor
niet alles is gedaan om de gasproductie in het Groningerveld zo snel en zo
veel als realistisch mogelijk terug te brengen? Hoe groot is de uitbreiding
van de conversiecapaciteit in de komende jaren en wat betekent dit voor
het jaarlijkse productieplafond van het Groningerveld? Kan de uitbreiding
van conversiecapaciteit worden versneld?
Waarom zijn tot enkele jaren geleden nog langetermijncontracten met
buitenlandse klanten afgesloten? De Onderzoeksraad voor Veiligheid heeft
geconstateerd dat veiligheid geen enkele factor is geweest bij besluiten
over gaswinning. Is de veiligheid ook bij het afsluiten van deze langetermijncontracten niet aan de orde geweest?
Deze leden vragen nadere toelichting op de leveringszekerheid voor
Nederlandse huishoudens. Met buitenlandse klanten zijn door Gasterra
een aantal jaar geleden nog langetermijncontracten afgesloten, in
tegenstelling tot Nederlandse klanten. Betekent dit ook dat buitenlandse
afnemers hiermee voorrang hebben bij een tekort aan productie van
laagcalorisch gas? Zo ja, wat wil de Minister aan deze onwenselijke
situatie doen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de uitvoering van de
motie Dik-Faber c.s. (33 529, nr. 6), die verzoekt een visie op te stellen
waarin duidelijk wordt gemaakt op welke manier het Groningse gas
bijdraagt aan de duurzame energiedoelstellingen van het kabinet. De
gasvoorraad in Groningen is immers over ongeveer 15 jaar op. Gezien de
lengte van de langetermijncontracten lijkt het leegproduceren van het
Groningenveld binnen ongeveer 15 jaar de strategie te zijn. Kan de
Minister dit bevestigen? Zo nee, welke strategie hanteert het kabinet? Zo
ja, hoe past deze strategie in de periode van energietransitie? Is het in
technisch opzicht en in het kader van veiligheid mogelijk om binnen een
beperkte periode deze productieomvang vol te houden, wanneer het veld
uitgeput raakt en de bodemdaling zal toenemen?
Wat zal de totale opgave worden van preventieve versterking van huizen,
gebouwen en infrastructuur in de provincie Groningen? Klopt de
inschatting van gedeputeerde Moorlag dat de opgave mogelijk 15 tot 20
miljard euro gaat kosten voor versterking van alle infrastructuur en
gebouwen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de ChristenUnie-fractie betreuren de situatie dat de
verantwoordelijkheid voor schadeherstel en preventieve versterking nog
steeds niet altijd duidelijk is of wordt doorgeschoven. Het is belangrijk dat
schadeherstel en preventie onafhankelijk van de NAM gaat plaatsvinden,
terwijl gekozen is om het CVW niet volledig onafhankelijk van de NAM te
laten opereren. Leidt dit niet juist tot dezelfde problemen en het
doorschuiven van verantwoordelijkheid? Op welke manier komt er
verandering en versnelling bij de aanpak van complexe en schrijnende
gevallen? Op welke manier worden lange procedures voorkomen,
bijvoorbeeld over de vraag in hoeverre achterstallig onderhoud de schade
heeft veroorzaakt?
Deze leden vinden dat een robuuste Rijksdienst nodig is om de grote
opgaven van schadeherstel en versteviging van gebouwen en infrastructuur te realiseren. Het herstel en de preventie van schade als gevolg
van gaswinning in de provincie Groningen zijn immers een nationale
verantwoordelijkheid. Welke bevoegdheden wil de Minister geven aan
deze Rijksdienst? Krijgt de Rijksdienst een commissaris met doorzettings-

20

macht? Op welke manier wordt het uitvoeringsprogramma in samenspraak met provincie en gemeenten opgezet?
Gaat u de overeenkomst met negen gemeenten uitbreiden naar andere
gemeenten die getroffen zijn door aardbevingen, waaronder de stad
Groningen? Is de Minister van mening dat andere gemeenten ook recht
hebben op compensatie vanwege schade, waardedaling en preventieve
versterking? Om welke gemeenten gaat het volgens de Minister? Hoeveel
extra geld is nodig om deze gemeenten ook te compenseren?
Hoe wil de Minister omgaan met preventieve versterking van gebouwen
in de stad Groningen. Hoe groot is deze opgave en welke financiële
investering is nodig? Hoe wil de Minister omgaan met nog geplande
investeringen in nieuwe gebouwen, zoals het Forum? Op welke manier
kan het Forum voldoen aan de nieuwe bouwnormen en hoeveel extra
investeringen zijn hiermee gemoeid? Wat zijn de gevolgen van een beving
die groter is dan 4,1 op de schaal van Richter voor de stad Groningen en
vitale infrastructuur? Wat zijn de gevolgen van een dergelijke beving voor
het UMCG en de benodigde medische voorzieningen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke manier de motie
Dik-Faber c.s. (33529, nr. 77); is uitgevoerd. De motie vraagt onder meer
om bewoners en de Kamer voor het einde van 2014 hierover duidelijk te
informeren. Is de Minister van mening dat de bewoners voor het einde
van 2014 duidelijk geïnformeerd zijn over versnelling en verbetering van
schadeafhandeling en over de aanpak van preventieve versterking van
woningen en gebouwen? Hoe wil de Minister de blijvende onrust onder
de bevolking over de maatregelen die de komende jaren nodig zijn
wegnemen?
Hoe kijkt de Minister aan tegen een «ventiel» op de woningmarkt voor
uitzonderlijke gevallen? Hoe wordt omgegaan met mensen die bijvoorbeeld om psychische redenen het gebied willen verlaten? Hoe wordt
omgegaan met onverkoopbare huizen als gevolg van de bevingen?
Hoe wordt omgegaan bij het aankopen van een woning in het gebied?
Geldt hierbij het uitgangspunt dat een aangekochte woning verkocht moet
kunnen worden, zoals deze in een onverstoorde woningmarkt verkocht
zou worden? Zo nee, op welke manier kunnen kopers vertrouwen op de
woningmarkt in het gebied?
De leden van de ChristenUnie-fractie wijzen op de vaak moeizame
procedures die bewoners moeten voeren om de schade als gevolg van
gaswinning aan te tonen. Bewoners voelen zich soms machteloos
tegenover de NAM in het aantonen van de schade. Hoe kijkt de Minister
aan tegen het invoeren van een «omgekeerde bewijslast»?
Bij wie ligt de aansprakelijkheid voor herstel en preventie bij publieke
gebouwen, zoals scholen? Gaat de nieuwe Rijksdienst ook garantstellingen verlenen richting onder meer gemeenten voor publieke gebouwen?
De leden van de ChristenUnie-fractie wijzen op de onduidelijkheid over de
nog te ontvangen NPR en de maatregelen die nu al nodig zijn. Zo worden
de schades als gevolg van de beving bij Woudsbloem nu al hersteld, maar
kan nog geen rekening worden gehouden met de nieuwe NPR. Geldt bij
schadeherstel wel het uitgangspunt dat woningen bestand moeten zijn
tegen een beving met een kracht van 5 op de schaal van Richter?
Waarom nemen onderzoeken naar de gevolgen van aardbevingen voor de
(chemische) industrie zo lang in beslag? Op basis van welke informatie
kan de Veiligheidsregio zich voorbereiden op eventuele calamiteiten? Is
het niet nodig om veel sneller inzicht te krijgen in de risico’s voor de
(chemische) industrie?
Wat zijn de gevolgen van bodemdaling en aardbevingen door gaswinning
voor monumentale gebouwen en kerken in de provincie Groningen? Het
gaat om cultureel erfgoed, dat bovendien belangrijk is voor het toerisme.
In de provincie Groningen is al sprake van ongeveer zestig beschadigde
kerken. De schatting is dat de schade in totaal 6 miljoen euro is. Schadeherstel en preventie tasten vaak de bijzondere bouw en kenmerken van de

21

gebouwen onherstelbaar aan, zoals de 15e-eeuwse fresco’s. Bij de NAM
en ook het CVW is weinig kennis aanwezig over schadeafhandeling en
preventieve versterking bij monumenten. Op welke manier wordt
specialistische kennis betrokken? Kan de Minister toezeggen dat de
Rijksdienst een specifieke aanpak zal hebben voor monumentale
gebouwen? Op welke termijn worden monumenten en kerken preventief
versterkt? Is het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
hierbij betrokken? Op welke manier wordt bij preventieve versterking van
monumenten rekening gehouden met de bijzondere bouw en kenmerken
van de gebouwen en de waarde van het cultureel erfgoed?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van het
instemmingsbesluit van de Minister. Zij kunnen niet instemmen met de
hoogte van het winningsplafond, met de wijze waarop deze is onderbouwd en ook niet met het besluitvormingsproces. Zij hebben nog vele
vragen, ook omdat zij ontevreden zijn over de beantwoording van enkele
feitelijke vragen (TK 33 592 nr.92). In de ogen van deze leden heeft de
Minister het advies van SodM uit januari 2013, om de winning zo snel
mogelijk en zo veel mogelijk als realistisch is, te verlagen, niet opgevolgd.
De aangepaste winningsplafonds zijn kleine variaties op het plan om het
gasveld volledig leeg te pompen. Terwijl de aardbevingen alleen maar
heviger en ernstiger worden, is er geen enkele duidelijkheid over het
risico van de nieuwe winningsplannen. Het enige dat duidelijk is, is dat
een substantiële verlaging van de productie tot minder aardbevingen zou
leiden. De Minister geeft hieraan geen gevolg. De leden van de
GroenLinks-fractie zijn van mening dat de Minister hiermee het voorzorgprincipe veronachtzaamt. Over de veiligheid in het gaswinningsgebied
hebben de leden de volgende vragen: Deelt de Minister de mening van de
NAM dat de gaswinning nu veiligheid biedt aan de bewoners van het
winningsgebied? Is het waar dat de SodM nu niet kan zeggen of de
Groningers nu veilig zijn? Bij welke hoeveelheid gaswinning is wel
voldaan aan de definitie van veiligheid volgens het SodM? Waaruit
concludeert de Minister dat een winning van 39,4 veilig genoeg is voor de
bewoners? Wat is hiervoor de onderbouwing?
Heeft de Minister overwogen vanuit het voorzorgsprincipe het
winningsplan af te wijzen, mede gezien de adviezen van de SodM dat de
veiligheidsanalyses van de NAM niet deugen?
Hanteert de Minister het voorzorgsprincipe? Wat verstaat de Minister
hieronder?
Hoe verhoudt de in de antwoorden op de feitelijke vragen (TK 33 592
nr.92) genoemde kans op een aardbeving van 5 en hoger op de schaal van
Richter zich tot de in het instemmingsbesluit genoemde kans op 4,1 met
10% overschrijding?
Kan de Minister figuur 2 («number of earthquakes equal or larger than a
particular threshold magnitude plotted against time of occurrence») en
figuur 6 («Annual cumulative frequency for two time periods (1991–2003
and 2003–2012)») uit het rapport Reassessment of the probability of
higher magnitude van SodM actualiseren met de gegevens van 2013 en
2014 of SodM verzoeken dit te doen?
Op welke omvang van de schade in termen van aantallen doden,
aantallen gewonden en aantallen ingestorte gebouwen en huizen zijn de
rampenoefeningen van de veiligheidsregio Groningen als gevolg van een
aardbeving gebaseerd?
Is het waar dat de veiligheidsfilosofie van de Minister gebaseerd is op
«Redelijk en begrijpelijk Groninger aardbevingsbeleid», een overkoepelend adviesrapport van Helsloot & Melssen, dat een bijlage was bij het
kabinetsstandpunt van 17 januari 2014? Is de Minister er van op de hoogte
dat dit rapport is bekritiseerd door C.A.J. Charles Vlek en Robert Geerts in

22

hun rapport «Evenwichtig omgaan met aardbevings-risico’s van
gaswinning in Groningen: analyse en verdieping van «redelijk risicobeleid» door de overheid.» (Ruimtelijke veiligheid en risicobeleid Jrg 5.
Nr. 15)?
Hoe beoordeelt de Minister de kritiek van C.A.J. Charles Vlek en Robert
Geerts op het rapport van Helsloot en Melssen? Onderschrijft de Minister
dat daarmee de beweringen van Helsloot en Melssen als onjuist
beschouwd kunnen worden en dat daarmee een belangrijke hoeksteen
van het kabinetsbeleid vervalt? Zo ja, welke gevolgen heeft dit voor de
beoordeling van aardbevingsrisico’s door de Minister? Zo nee, kan de
Minister uiteenzetten waarom de verschillende argumenten van Vlek en
Geerts niet juist zijn?
Op de website van het Nederlandse Olie- en Gasportaal (nlog.nl) is een
rapport van TNO over Geïnduceerde aardbevingen in Groningen uit 2009
te vinden (AGE 09–10 100_Rapport Aardtrillingen Groningenveld_PUBLIEK_NLOG.pdf). Hoe apprecieert de Minister dit rapport? Voor wie was
het bestemd en wat is er met de informatie gedaan?
Ten aanzien van de aanvullende veiligheidsmaatregelen in Groningen
vragen de leden waarom de NEN bouwnorm er nog steeds niet is. Wat
betekent dit voor preventief versterken?
Over de mogelijkheid tot het verminderen van de gaswinning hebben de
leden de volgende vragen: Is het mogelijk en acceptabel voor de Minister
wanneer de NAM zou besluiten aanzienlijk minder gas te winnen uit het
Groningen-veld dan het overeengekomen plafond?
Wat zouden hiervoor acceptabele redenen zijn? Zou dit ook mogelijk zijn
vanuit overwegingen van maatschappelijk verantwoord ondernemen? Is
het waar dat noch overwegingen van leveringszekerheid en contracten,
noch de overwegingen met betrekking tot veiligheid ten grondslag liggen
aan het winningsbesluit? Is het waar dat de enige reden dat de winning
niet verder verlaagd wordt gelegen is in financiële overwegingen? Is de
Minister van mening dat vermindering van de gaswinning tot 30 miljard
m3 niet kan worden opgevangen door de schatkist? Is het openbreken van
exportcontracten mogelijk als de Minister ook in eigen land maatregelen
neemt om de gasvraag omlaag te brengen? Is de Minister bereid de
lengte van nieuwe gasexportcontracten te begrenzen tot een jaar of een
half jaar? Ziet de Minister in de aardbevingsproblematiek een aanleiding
om Nederland versneld van de afhankelijkheid van gas af te brengen? Is
de Minister bereid om maatregelen te nemen als het stimuleren of
verplicht stellen van nieuwbouw zonder gasaansluiting of het verder
stimuleren van duurzame warmteproductie? Is het waar dat een deel van
het geëxporteerde gas niet bestemd is voor direct gebruik, maar wordt
opgeslagen, bijvoorbeeld door injectie in een leeg gasveld in Duitsland?
Waarom zijn in het huidige besluit en winningsplan niet die gasvelden, die
in direct contact staan met het Groningenveld opgenomen, zoals in het
besluit Wijziging Winningsplan Groningen van 21 december 2007 onder
art. 3 voor het Winningsplan 2013 werd bepaald?
Over de omzetting van kalenderjaren naar gasjaren hebben de leden van
de GroenLinks-fractie de volgende vragen: Hoeveel gas mag de NAM
volgens het winningsbesluit winnen van januari 2015 tot oktober 2015?
Hoe verhoudt zich dat tot het oude gasjaar als de NAM in 2015 alleen die
39.4 had mogen winnen? Geldt het plafond van 39,4 ook voor het gasjaar
van 1 oktober 2014 tot 1 oktober 2015? En geldt het plafond voor het
kalenderjaar 2015 van 1 januari 2015 tot 1 januari 2016? Of mag de NAM
in het kalenderjaar 2015 boven de 39,4 uitkomen? Hoeveel was de
winning in 2014 uitgesplitst per maand? Is het waar dat in de clusters rond
Loppersum in december 2014 tezamen 2,59 miljard m3 is gewonnen, zoals
namplatform.nl vermeldt? Is het waard dat alle andere clusters in
december 2014 slechts 2,78 miljard m3 hebben geproduceerd? Zo nee,
klopt het totale winningscijfer over 2014 dat de NAM heeft gepubliceerd
wel?

23

Welke aanpassingen in metingen en vergunningen moeten gedaan
worden voor de aanpassing?
Kan de Minister de winning, gasbaten en aardbevingen van voorgaande
kalenderjaren ook omrekenen tot gasjaren om vergelijking mogelijk te
maken?
Wat zijn de consequenties van de omzetting voor het afgesproken
tienjarenplafond?
Is het tienjarenplafond ingetrokken of wordt het permanent verlaagd met
het nieuwe winningsbesluit?
Over het energiegebruik van de NAM hebben de leden enkele vragen
omdat er onduidelijkheid over bestaat. Hoeveel compressoren staan er
opgesteld op het Groningen-veld en bij de gasopslagen, hoeveel
vermogen hebben ze en hoe groot is het energieverbruik per jaar? Is het
waar dat het CBS rapporteert dat 2 procent van het geproduceerde gas
voor de gaswinning wordt gebruikt? Waar wordt dit gas precies voor
gebruikt?
Is het waar dat de NAM ongeveer 1 miljard m3 gas per jaar verbruikt,
zonder hierover af te dragen aan de staat? Waarom hoeft de NAM hier
niet voor te betalen? Deelt de Minister de mening dat een extra financiële
incentive nuttig kan zijn om de NAM zuiniger te laten omspringen met
gas? Hoe hoog zouden de extra gasbaten zijn als de NAM geen gas zou
verbruiken?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben vragen bij de beantwoording
van de feitelijke vragen over de gasbaten (TK 33 592 nr.92). De Minister
stelt hierin dat een vermindering van de gaswinning in het
Groningen-veld met 7% ongeveer 700 miljoen kost en dat dit logisch is,
aangezien dit gelijk staat aan 7% van 10,5 miljard. Ook stelt de Minister
dat de gasbaten uit het Groningen-veld niet geraamd zijn op 10,5 of 10,7
miljard, maar op 8,45 miljard. 7% hiervan is geen 700 miljoen, maar
ongeveer 590 miljoen. Kan de Minister dit verschil verklaren? Kan de
Minister de achterliggende berekening van de gederfde inkomsten door
het lagere winningsplafond voor 2015 en 2016 (700 miljoen en 130
miljoen) delen? Met welke productie houdt de Minister rekening bij de
raming van de gasbaten over de jaren na 2016?
Over de onafhankelijkheid van het toezicht van de partijen die profijt
hebben van gaswinning en ook de besluitvorming op het Ministerie van
commerciële partijen die aan gaswinning verdienen zijn grote twijfels
gerezen. Deze leden hebben hierover een aantal vragen: Ziet de Minister
dit probleem ook en is hij van plan maatregelen te nemen om de
onafhankelijkheid te vergroten? Hoeveel ambtenaren die onder de
Minister ressorteren hebben een tijdelijke aanstelling, stage of ander
werkverband bij Shell, ExxonMobil of de NAM. Hoeveel hebben dit
gehad? Hoeveel medewerkers van Shell, ExxonMobil of de NAM hebben
een tijdelijke aanstelling, stage of ander werkverband bij het ministerie of
één van de organisaties, zoals SodM, die onder de verantwoordelijkheid
van de Minister vallen? Hoeveel hebben dit gehad?
Is de Minister bereid het Staatstoezicht op de Mijnen bij een ander
ministerie onder te brengen om de onafhankelijkheid te vergroten? Is er
een onafhankelijke organisatie die de druk en het volume van het
gewonnen gas zal bijhouden?
Wetenschappers geven aan dat voor onafhankelijk onderzoek naar de
relatie tussen gaswinning en bodembeweging een aantal gegevens nodig
zijn, die niet op NAMplatform terug te vinden zijn, zoals:
– de maandelijkse productie per put van 1959 tot nu;
– de gemeten en van deze metingen afgeleide reservoirdruk per put,
ongeacht productie of observatie status, van 1959 tot nu;
– de methodiek en formules, waarmee reservoirdruk per gridcell worden
afgeleid van metingen in de put;

24

–

de in situ gemeten en daarvan afgeleide reservoircompactie per put
van 1959 tot nu;
– de methodiek en formules, waarmee compactie per gridcell worden
afgeleid van metingen in de put.
Is de Minister bereid er bij de NAM op aan te dringen deze gegevens
beschikbaar te stellen?
Is in het winningsbesluit voldoende rekening gehouden met de
drukbalans in het gehele veld? Is in het huidige besluit voldoende
rekening gehouden met het feit dat de TCBB op 13 januari 2014 in een
aanvullend advies in de ontwerpfase, heeft gewezen op het feit dat
verplaatsing van productie naar andere clusters dan de Loppersumclusters als voorgestelde maatregel niet in lijn is met de door NAM
nagestreefde drukegalisatie van het veld? Zo nee, waarom niet? Wat
kunnen hier van mogelijke consequenties zijn voor die regio’s van het veld
waar de productie is opgevoerd? Tenslotte vragen de leden van de
GroenLinks-fractie de Minister de ombudsfunctie te verstevigen en met
vijf jaar te verlengen in plaats van één jaar. Is de Minister hiertoe bereid?
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de Dieren
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben met verbijstering
kennisgenomen van het besluit van het kabinet om de NAM toestemming
te geven in 2015 en 2016 jaarlijks in totaal maar liefst 39,4 miljard m3 gas
te pompen uit het Groningenveld. Hoewel de Minister deze productiehoeveelheid reeds had aangekondigd, vragen de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie zich in alle ernst af hoe het mogelijk is dat een regering de
talrijke noodkreten van bewoners en bestuurders in Groningen, en
indringende waarschuwingen van wetenschappers zo opzichtig wenst te
negeren. Voorgenoemde leden zijn van mening dat de gaskraan veel
verder dicht moet en hebben hier vragen en opmerkingen over.
Zij stellen vast dat de regering onverantwoorde risico’s neemt met de
veiligheid van de bevolking van Groningen en maken hier ernstig bezwaar
tegen. De regering neemt deze risico’s bovendien welbewust, wat het
verzet van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie nog verder
bekrachtigt. De Minister zal zijn besluit ingrijpend moeten herzien en de
gaswinning zo snel mogelijk zo ver mogelijk terug moeten brengen,
anders blijft hij in gebreke in zijn verantwoordelijkheid om de bevolking
van Nederlandse burgers te beschermen tegen voorzienbare én
afwendbare gevaren, veroorzaakt door economische activiteiten van een
commerciële partij. De leden van de Partij voor de Dieren-fractie roepen
de Minister met klem op het hier niet op aan te laten komen en de
veiligheid van de Groningers daadwerkelijk voorop te stellen. Dat kan
alleen als het besluit dusdanig wordt gewijzigd dat het risico op aardbevingen door gaswinning zo klein mogelijk wordt gemaakt. Risico’s groter
laten zijn dan nodig is, is verwijtbaar, willen de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie de Minister maar in herinnering brengen.
Deze leden zijn op basis van alle rapporten die zijn verschenen over de
gasproductie en de invloed daarvan op het ontstaan van aardbevingen,
aangevuld met de artikelen en mondelinge inzichten die experts met de
Kamer hebben gedeeld, van mening dat vaststaat dat gasproductie uit het
Groningenveld aardbevingen kan veroorzaken en dat de omvang van de
productie zowel invloed heeft op de frequentie als de zwaarte van de
bevingen die als gevolg hiervan ontstaan. Onderschrijft de Minister deze
conclusie? Zij willen hier graag een helder antwoord op ontvangen van de
Minister, dat begint met «ja» of «nee». Indien de Minister het laatste
antwoordt, dan ontvangen deze leden graag een heldere onderbouwing
van zijn conclusie dat de gasproductie géén invloed zou hebben op het
ontstaan van aardbevingen, wederom onderscheidend naar frequentie en
zwaarte.

25

De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn zeer ontevreden over de
schimmige besluitvormingsconstructies rondom de gaswinning.
Zogenaamde risicomodellen van de NAM en marktanalyses van Gasterra,
beiden commerciële partijen die belang hebben bij de gaswinning, lijken
zwaar te wegen in de besluiten die het kabinet uiteindelijk neemt. De
leden van de Partij voor de Dieren-fractie vinden dat zeer ongewenst en
wijzen de Minister op zijn verantwoordelijkheid om zijn besluiten
onafhankelijk te onderbouwen en een goede controle daarop mogelijk te
maken. Daarvan is nu geen sprake en alleen daarom al kan de Kamer
onmogelijk tot de conclusie komen dat de Minister een verantwoord
besluit heeft genomen, vinden deze leden. Ook de wijze waarop toezichthouder SodM tot haar adviezen komt is volstrekt onduidelijk. Dat is
ernstig, omdat de Minister zich zonder nadere analyses beroept op de
adviezen van deze toezichthouder.
Voor de leden van de Partij voor de Dieren-fractie is onduidelijk welke
parameters het SodM hanteert bij het bepalen van haar adviezen. De rol
van de toezichthouder zou moeten zijn dat zij louter vanuit het perspectief
van de veiligheidsrisico’s haar adviezen bepaalt. De weging ten opzichte
van andere belangen moet bij de Minister liggen, die de verantwoordelijkheid heeft helder uiteen te zetten welke belangen hij precies afweegt en
hoe hij omgaat met de onzekerheden en zijn verantwoordelijkheden ten
opzichte van de verschillende belangen. De Minister doet dat nu niet,
maar baseert zich op adviezen van het SodM waarin, zo is de sterke indruk
van deze leden, al een belangenafweging plaatsheeft die daar ten eerste
niet thuishoort en ten tweede niet te controleren is. Graag een reactie van
de Minister.
Zij zijn zeer verbaasd dat het SodM wel stelt dat de onzekerheden in een
NAM-rapport over de Eemskanaalregio te groot zijn en dat productiemodellen niet te rechtvaardigen zijn, maar tegelijk komt met een aangepast
winningsvoorstel voor 2015 en 2016. De onderbouwing die het SodM
daarvoor geeft, namelijk dat er aanwijzingen zijn dat het systeem mogelijk
regelbaar is, vinden de leden van de Partij voor de Dieren-fractie een
toezichthouder onwaardig en een aanwijzing dat het SodM zich niet louter
toelegt op haar verantwoordelijkheid te adviseren over de veiligheid,
maar zich kennelijk ook verantwoordelijk voelt om de belangen van de
gasproducent in ogenschouw te nemen. Die indruk werd versterkt tijdens
de gesprekken die de Kamer voerde met het SodM, waar geen helder
antwoord kwam op de vraag op welke wijze haar adviezen nu tot stand
komen, welke belangen het SodM al dan niet meeweegt en hoe zwaar
dan. De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn ervan geschrokken
dat het SodM in verschillende bewoordingen liet merken zich niet alleen
verantwoordelijk te voelen voor het belang van de veiligheid, maar ook
voor het belang van de gasproducent. Het ontbreken van duidelijkheid
over de weging daarvan in haar adviezen maakt deze adviezen slecht
bruikbaar. De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vinden dat de
Minister zich dan ook niet zomaar op de adviezen van het SodM mag
beroepen en de plicht heeft alsnog duidelijk te maken welke belangen hij
precies onderscheidt en hoe hij deze weegt. Zij vragen de Minister daarbij
nadrukkelijk onderscheid te maken tussen de gasbehoefte in relatie tot de
leveringszekerheid en de vraag naar gas als een verhandelbaar product op
de (wereld)markt.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie wijzen op verschillende
experts die bevestigen dat een jaarlijks gasproductie van maximaal 30
miljard m3 in 2015 en 2016 voldoende is om de leveringszekerheid veilig
te stellen. Kan de Minister dat bevestigen? Zo nee, waarom niet? Graag
een heldere en goed te controleren onderbouwing in dat geval.
Welke rechtvaardiging ziet de Minister om bovenop de leveringszekerheid
extra gasproductie toe te staan? Daarmee maakt de Minister immers de
keuze om het commerciële belang van gasproductie zwaarder te laten
wegen dan het belang van de veiligheid van de Groningers.

26

Kan de Minister bevestigen dat met een jaarproductie van maximaal 30
miljard m3 per jaar t/m 2016 er geen direct gevaar optreedt voor de
leveringszekerheid, en dat na 2016 de productie nog verder kan worden
teruggebracht? Zo nee, hoe zit het dan volgens de Minister?
Deze leden wijzen erop dat we uiteindelijk helemaal af zouden moeten van
gaswinning om het risico op aardbevingen te verminderen en de transitie
naar duurzame energie te versnellen. Kan de Minister bevestigen dat de
analyses van Gasterra, die tot taak heeft gas te vermarkten, gebaseerd zijn
op de vraag naar gas, een economische grootheid dus, wat iets anders is
dan de behoefte aan gas, die veel kleiner is dan de getallen die Gasterra
noemt? Kan de Minister bevestigen dat besparingsstrategiën geen
onderdeel uitmaken van de cijfers van Gasterra en dat er dus nog veel
winst te behalen valt in het minimaliseren van de gasproductie als er werk
gemaakt wordt van besparing? Kan de Minister reageren op de berekeningen van Milieudefensie, die in het rondetafelgesprek met de Kamer op
28 januari jl. geschetst heeft welke besparingen we zouden kunnen
realiseren?
Kan de Minister aan de leden van de Partij voor de Dieren-fractie
bevestigen dat beperking van de gasproductie tot 30 miljard m3 per jaar in
2015 en 2016 technisch mogelijk is, en dat de onderliggende studie waar
hij zich op baseert zelfs spreekt van een lagere productie (in een
bandbreedte)? Graag een heldere uiteenzetting van de Minister over de
technische mogelijkheden om de gasproductie in het Groningenveld zo
snel mogelijk zo ver mogelijk terug te brengen, met een schets naar de
jaren na 2016.
Deze leden verwijzen naar de uitspraak van de Algemene Rekenkamer dat
ook zonder de afgesproken productiebeperking de productie geleidelijk
moet worden teruggeschroefd om te kunnen voldoen aan de afspraken
over de maximale productie uit het Groningenveld, zoals vastgelegd in de
winningsplannen 2006–2015 en 2011–2020. Hoe kijkt de Minister hier
tegen aan? De Minister heeft in de begroting, schriftelijk overleggen en
antwoorden op vragen uit de Kamer verschillende cijfers genoemd over
de realisaties voor de totale hoeveelheid Groningengas in de jaren 2010
t/m 2013. De op 15 januari jongstleden genoemde realisaties zijn voor
2010, 2011, 2012 en 2013 resp. 0,8, 2,1, 0,6 en 0,7 miljard m3 hoger dan
eerder genoemde realisaties. Kan de Minister uitleggen hoe het kan dat hij
verschillende cijfers over het gewonnen gas hanteert in verschillende
stukken die naar de Kamer verstuurd zijn?
Kan de Minister voorts uiteenzetten welke mogelijkheden er zijn om de
exportcontracten open te breken als de Nederlandse overheid uit
veiligheidsoverwegingen de gasproductie aan banden legt en dat
combineert met besparing op het binnenlands gebruik? Kan de Minister
bevestigen dat GasTerra zich in zo’n geval kan beroepen op het
zogenaamde «force majeur»? Graag een heldere uiteenzetting van de
mogelijkheden op dit punt.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie erkennen dat er onzekerheden zijn over het precieze karakter van de relatie tussen de gaswinning
en het ontstaan van bevingen, en over de precieze effecten van maatregelen. Dat er onzekerheden zijn betekent echter niet dat de status quo
geldend is, en dat verandering van de status quo pas kan als er sluitende
onderbouwing voor is. Wanneer de veiligheid van burgers in het geding is
zoals het geval is in Groningen, geldt het vanuit het voorzorgbeginsel juist
het omgekeerde. Wanneer niet kan worden onderbouwd dat met de
huidige en voorgenomen gaswinning de veiligheidsrisico’s voor de
burgers zijn geminimaliseerd, kan die gaswinning niet plaatsvinden. Zij
merken op dat die onderbouwing ontbreekt.
De Minister noemt de veiligheidsrisico’s van de voorgenomen gaswinning
in zijn besluit «acceptabel». Dat lijkt de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie een gewaagde uitspraak. Kan de Minister uiteenzetten waar
hij dat oordeel op baseert? Is hij er wel zeker van dat als een (parlemen-

27

taire) onderzoekscommissie op zeker moment diepgravend onderzoek
doet naar de besluitvorming nu, zijn oordeel verdedigbaar zal blijken?
Wat adviseert de Minister aan bestuurders van Groningse instellingen
zoals (hoge)scholen, universiteiten en ziekenhuizen, die een verantwoordelijkheid voelen en hebben voor de veiligheid van de (honderd)duizenden mensen die zich in hun gebouwen bevinden, in het licht van zijn
besluit? Neemt de Minister de verantwoordelijkheid voor de veiligheid
van deze mensen over van de bestuurders? Bij wie zal naar het oordeel
van de Minister de aansprakelijkheid en de verantwoordelijkheid liggen
als er een aardbeving plaatsvindt en mensen die zich in dergelijke
instellingen bevonden letsel oplopen of erger?
Behalve het principiële bezwaar dat de Minister bij de genoemde
onzekerheden niet kiest voor het voorzorgbeginsel, vinden de leden van
de Partij voor de Dieren-fractie het slecht te verkroppen dat de Minister, in
navolging van de NAM en het SodM, überhaupt beroept op deze
onzekerheden. Al in de jaren ’90 is door experts gewaarschuwd voor het
ontstaan van aardbevingen als gevolg van gaswinning, en is meermalen
gepleit voor onafhankelijk geologisch en geotechnisch onderzoek en
goede monitoring. Zie hiervoor bijvoorbeeld de inbreng van het Onafhankelijk Geologen Platform aan het rondetafelgesprek in de Tweede Kamer
op 28 januari jl. De conclusie is dat ondanks jarenlange waarschuwingen
en oproepen van wetenschappers, er sprake is van een gebrek aan
onafhankelijke waarheidsvinding, onafhankelijke wetenschap, voldoende
kennis en up to date meetmethoden. Is de Minister bereid dat te
erkennen? Zo nee, waarom voert hij dan zelf als argument om nu niet
verder in te grijpen aan dat verder onderzoek nodig zou zijn?
Kan de Minister een compleet overzicht aan de Kamer sturen van alle
informatie die het ministerie sinds het begin van de gaswinning bezat
over de relatie tussen de gaswinning en aardbevingen en de informatie
die zij had over de mogelijke noodzaak tot verder onderzoek? Kan de
Minister daarbij duidelijk maken wat er met de verschillende rapporten en
andere bij het ministerie bekende informatie hierover is gedaan?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie wijzen de Minister er
indringend op dat het preventief versterken van huizen een ingrijpende
operatie is en tot een grote kaalslag van woningen en daarmee de
leefbaarheid in Groningen. Voor bewoners is preventieve versterking een
noodzakelijk kwaad, en zeker geen cadeautje, zo werd terecht verwoord
tijdens het rondetafelgesprek. Snapt de Minister dat de overheid de plicht
heeft om mensen die toch al niet om veiligheidsrisico’s en schade aan hun
huizen hebben gevraagd maximaal tegemoet te komen om de vervelende
situatie waarin zij terecht zijn gekomen niet nóg erger te maken? Begrijpt
de Minister dat mensen geen vertrouwen hebben in versterkingsoperaties
als aan de voorkant het risico niet maximaal wordt beperkt door de
gaskraan zo ver mogelijk dicht te draaien? Waarom weegt dit belang van
de Groningers niet zwaar voor de Minister? Hoe zit het met de vergoeding
van de kosten die mensen moeten maken als hun huis preventief wordt
versterkt, zoals voor huur van een andere woning, extra reiskosten
woon-werkverkeer, etc.?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie wijzen erop dat de compensatieregeling voor waardevermindering in de praktijk een compensatie
blijkt op te leveren van 0 tot 5%, terwijl de waardedaling van de woningen
vaak veel hoger ligt. Deelt de Minister de mening dat de compensatie
reëel moet zijn? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat hij doen om dat
daadwerkelijk te realiseren? Deelt de Minister de mening dat bewoners
van onverkoopbaar geworden huizen een passend uitkoopaanbod moet
worden gedaan? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat hij doen om dat
daadwerkelijk te realiseren?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie maken zich grote zorgen over
de afhandeling van schade bij bewoners. Er is te zien dat veel bewoners
geen schade vergoed krijgen. Zo heeft een inwoner van Loppersum het

28

volgende laten weten: «de NAM en ook de overheden gebruikte de
adviezen van de funderingstechneuten maar al te graag om vanaf begin
jaren tachtig vele jaren glashard te ontkennen dat er scheuren in huizen
waren ontstaan door gaswinning. Men moest als argeloze burger maar
bewijzen dat het van de gaswinning kwam. Bewijs het maar. Zo werden
wij hier jaren aan het lijntje gehouden. Het zou wel van klink van de
slappe bodem komen of door achterstallig onderhoud». Deze meneer, en
heel veel andere bewoners zijn boos en soms ook wanhopig over deze
gang van zaken, en dat kunnen deze leden heel goed begrijpen. Zij vinden
dat je zo niet met burgers omgaat die niet om die situatie hebben
gevraagd. Zij willen een omkering van de bewijslast. Graag-nogmaalseen reactie op dit punt.
De leden van de PvdD-fractie hebben dit punt in eerdere debatten al vaker
voorgelegd aan de Minister. Zij hebben er op gewezen dat, in de huidige
situatie, het maar al te vaak zo is dat mensen zitten met een compleet
scheef huis en de taxateur die door de NAM is ingeschakeld, zegt: wij
kunnen niet aantonen dat het door de gaswinning komt, dus u krijgt
€ 1.600. De Minister erkende wel dat deze situatie voor mensen heel
moeilijk en onrechtvaardig is, maar een echte oplossing bleef uit. In plaats
van de bewijslast om te draaien, moest een onafhankelijke instantie het
allemaal gaan oplossen. In reactie op een motie van de leden van de Partij
voor de Dieren-fractie (TK 33 529-78) om de bewijslast om te keren, zodat
hij niet meer bij het slachtoffer ligt maar bij de veroorzaker, heeft de
Minister gesteld (TK, vergaderjaar 2013–2014, handelingen 12-8-1) dat hij
dat eigenlijk al doet. Dat de Tcbb een oordeel mag geven over de vraag of
de schade is veroorzaakt door de aardbevingen en daarmee door de
aardgaswinning, of dat er iets anders aan de schade ten grondslag ligt.
Als het eerste het geval is, zo zei de Minister, dan mag de Tcbb ook
beoordelen wat een redelijk bedrag is voor de schadevergoeding.
Daarmee zou het dan dus niet meer aan de betrokken persoon zijn om de
schade aan te tonen. De Minister voegde daaraan toe dat de Tcbb het dan
als haar verantwoordelijkheid beschouwt om dat te beoordelen en vast te
stellen. En dat hij daarmee al uitvoering geeft aan wat deze leden in die
motie vroegen.
Dat is echter geenszins het geval. De leden van de Partij voor de Dierenfractie zien dat in de praktijk er echter helemaal niets is opgelost. En dat
kan ook niet, zolang het aan de gedupeerden zelf is om te bewijzen dat zij
recht hebben op een schadevergoeding. Alleen een omkering van de
bewijslast kan deze situatie voor mensen echt oplossen.
Zoals ook uitvoerig aan de orde is gekomen in het rondetafelgesprek dat
de Kamer heeft gevoerd over de gaswinning in Groningen, wijkt de
Nederlandse mijnbouwetgeving erg af van wat in andere landen
gebruikelijk is. Een van de opvallendste punten daarbij is dat in alle
landen om ons heen de bewijslast voor de schade bij de veroorzaker
ervan ligt. Nu, sinds de Mijnbouwwet 2003, wordt er nauwelijks nog
schade vergoed. Deze leden hechten er aan om erop te wijzen dat dit niet
alleen geldt bij schade die veroorzaakt wordt door gaswinning in
Groningen. De problematiek is veel breder. Ook schade die bijvoorbeeld
door zoutwinning veroorzaakt wordt, wordt niet of nauwelijks meer
vergoed. Kan de Minister bevestigen de praktijk sinds de invoering van de
Mijnbouwwet in 2003 er op neer komt dat vergoeding van schade aan
particulieren eerder uitzondering dan regel is (afgezien van bagatelschades)? Zo nee, op basis van welke cijfers ontkent de Minister dat? Kan
hij ook bevestigen dat het geringe aantal schadevergoedingen hoofdzakelijk komt omdat door de Tcbb geen causaal verband met door
gaswinning veroorzaakte bevingen vastgesteld wordt (evenmin door
bodemdaling)? Zo nee, waardoor komt het dan wel?
Hoe ziet de Minister het begrip multicausaliteit in relatie tot de schade die
optreedt bij huizen en andere gebouwen in Groningen? Deskundigen
wezen er tijdens het rondetafelgesprek op dat de Tcbb bestaat uit

29

ingenieurs, die een juridisch oordeel moeten vellen. Deze hebben geen
kennis van juridisch complexe figuren die zich bij een typisch geval van
bodemschade zullen voordoen, zoals meerdaderschap en multicausaliteit:
verscheidene oorzaken die zich naast elkaar voordoen of wel tegelijkertijd,
vaak in een onderlinge samenhang die onduidelijk is. Hierbij valt te
denken aan factoren als: 1. aardbeving; 2. grondwaterpeilverlaging;
bodemdaling; 4. slechte staat waarin het gebouw zich bevindt (ouderdom
of achterstallig onderhoud), of 5. bouwkundige gebreken. In een dergelijke
situatie kan men elk van de mogelijke daders voor de gehele schade,
100% dus, aanspreken (hoofdelijke aansprakelijkheid), kan de Minister dat
bevestigen? De leden van de Partij voor de Dieren-fractie wijzen hiervoor
bijvoorbeeld naar een uitspraak van de Hoge Raad waarin deze dit op
eigen initiatief al in 1997 toegepast op lozers van schadelijke stoffen in
een sloot in Friesland, in Engelum. Is de Minister bekend met deze
uitspraak? En kan hij ook aangeven of dit begrip ooit wel eens is
toegepast door de Tcbb? Deze leden hebben namelijk sterk de indruk dat
meldingen van schade en verzoeken voor vergoeding daarvan steeds
worden afgewezen, waarbij de schuld van de schade bij een slechte staat
van het gebouw wordt gelegd, terwijl er in feite sprake is van meerdere
oorzaken, waaronder de gaswinning. In tegenstelling tot wat dus eigenlijk
juridisch zou moeten, namelijk dat de schade wordt vergoed vanwege
multicausaliteit, worden de bewoners met een kluitje in het riet gestuurd.
Dat vinden de leden van de Partij voor de Dieren-fractie echt volstrekt
onacceptabel. Deelt de Minister deze mening? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
op welke manier wil hij dit gaan rechtzetten, niet alleen voor de schademeldingen die in de toekomst helaas nog binnen zullen komen, maar ook
voor al die mensen die ten onrechte geen schadevergoeding hebben
gekregen? Deelt de Minister het oordeel dat louter ingenieurs geen
deskundig oordeel hierover kunnen vellen? Kan de Minister schetsen wat
er gebeurt met schade die door meerdere factoren veroorzaakt is, en in
hoeveel procent van de gevallen waarin dat (waarschijnlijk) het geval is de
gedupeerde uiteindelijk de schade vergoed wordt? De leden van de Partij
voor de Dieren-fractie vrezen nu al dat de Minister hier geen antwoord op
kan geven omdat hij deze gegevens niet paraat heeft. Dat alleen al is naar
het oordeel van deze leden een duidelijk teken aan de wand dat de
huidige schaderegelingen niet voldoen. Graag een reactie.
De Minister heeft in antwoord op eerdere vragen van de leden van de
Partij voor de Dieren-fractie aangegeven dat de inzet van taxateurs, en
wanneer nodig een second opinion van taxateurs, er voor zouden moeten
zorgen dat gedupeerden de schadevergoeding zouden krijgen waar zij
recht op hebben. Deze leden krijgen graag een reactie van de Minister op
de geluiden die zij te horen krijgen dat een groot deel van de taxateurs die
nu in Groningen worden ingezet hun opleiding nog niet afgerond hebben.
Is dat waar, om hoeveel taxateurs gaat dat, en hoe beoordeelt de Minister
dit zelf? Kan de Minister ook reageren op de geluiden dat de bedrijven die
door de NAM ingehuurd worden voor schadeafhandelingen vaak voor een
groot deel van hun inkomsten afhankelijk zijn van de NAM, de grootste
opdrachtgever in de regio. Is dat waar? En zo nee, hoe komt de Minister
tot deze conclusie? Indien dit inderdaad het geval is, dat de bedrijven die
namens de NAM de schade afhandelen voor een groot deel van hun
omzet afhankelijk zijn van deze zelfde NAM, hoe beoordeelt de Minister
dan hun onafhankelijkheid en onpartijdigheid als adviseur?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie moeten concluderen dat het
met de bescherming van grondrechten, dat van eigendom voorop, maar
ook het recht op gezondheid in een gezond leefmilieu en tenslotte het
recht op due process en fair trial treurig is gesteld. Het Europees Verdrag
voor de Rechten van de Mens spreekt op al die punten duidelijke taal. De
Tcbb, dat gepresenteerd werd als dé oplossing voor alle problemen, heeft
naar mening van deze leden gefaald, en ook het recente alternatief waarin
de mijnexploitant de schadeafwikkeling zelf doet is geen oplossing. De

30

rechtsbescherming en rechtszekerheid van Groningers is gewoonweg niet
gegarandeerd. Volgens de leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren is het dan ook van groot belang om nu snel de aanbevelingen van
deskundigen ter harte te nemen en de Mijnbouwwet aan te passen aan de
moderne tijd. De huidige Mijnbouwwet functioneert simpelweg niet naar
behoren, en laat mensen in de steek. Dat kan toch niet de bedoeling zijn
van deze Minister? Graag een reactie. Concreet stellen deze leden voor
om goed te kijken naar het mijnrecht in omringende landen. Centraal staat
hierbij een omkering van de bewijslast, een subsidiaire aansprakelijkheid
van de Staat of een overheidslichaam, zoals de Coal Authority in het
Verenigd Koninkrijk. Erkent de Minister dat het proces rond de afhandeling van schade in de ons omringende landen veel beter verloopt dan in
ons land? Deze leden doelen hier bijvoorbeeld op Duitsland, waar men
sinds 1982 omkering van de bewijslast bij vermoeden van mijnschade
kent, en waar geen schadeprocedures in de mijnstreken voorkomen en
waar schade aan woningen steevast wordt vergoed of hersteld. Is dat niet
ook iets wat we hier in Nederland zouden moeten hebben? Deze leden
krijgen graag van de Minister dan ook alsnog een hernieuwde en
uitgebreide schriftelijke reactie op de motie voor omkering van de
bewijslast die zij eerder hebben ingediend en op verzoek van de Minister
hebben aangehouden (Kamerstuk 33 529, nr. 78).
II Antwoord / Reactie van de Minister
III Volledige agenda
Winningsbesluit Gaswinning Groningenveld en versterkingsmaatregelen
Brief regering – Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp –
16 december 2014 – TK 33 529-91
Beantwoording op vragen commissie over het winningsbesluit
Gaswinning Groningenveld en versterkingsmaatregelen
Brief regering – Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp –
15 januari 2015 – TK 33 529-92
Reactie op verzoek, gedaan tijdens de Regeling van werkzaamheden d.d. 20 januari 2015, inzake gaswinning Groningen
Brief regering – Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp –
21 januari 2015 – TK 33 529-93
Aanbieding van een afschrift van het instemmingsbesluit met het
gewijzigde winningsplan voor de gaswinning uit het Groningenveld
Brief regering – Minister van Economische Zaken, H.G.J. Kamp –
29 januari 2015 – 2015Z01548

31