Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 936

Luchtvaartbeleid

Nr. 888

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 oktober 2021
In het Commissie Debat Vliegveiligheid van 8 september jl. (Kamerstuk
31 936, nr. 878) is op vragen van het lid Van der Plas (BBB) en het lid
Geurts (CDA) toegezegd dat er informatie zal worden gegeven over cijfers
m.b.t. aanvaringen (botsingen) en bijna-aanvaringen met ganzen. Het lid
Geurts vroeg hierbij specifiek om de cijfers over de laatste tien jaar
betreffende deze aanvaringen. Ook kwam dit verzoek om gegevens weer
aan de orde in het Twee minuten debat Vliegveiligheid van 7 oktober jl.
(Handelingen II 2021/22, nr. 9, Tweeminutendebat Vliegveiligheid).
Maatregelen om vogelaanvaringen en specifiek ganzenaanvaringen te
voorkomen
Op en rond Schiphol worden diverse maatregelen genomen om het aantal
vogelaanvaringen en met name aanvaringen met ganzen, te beperken.
Aanleiding om maatregelen specifiek op ganzen te richten was een zeer
ernstig incident in 2010 waarbij een toestel van Air Maroc in aanvaring
kwam met een groep Canadese ganzen. De OVV1 heeft destijds onderzoek
naar dit incident gedaan en kwam met aanbevelingen om de ganzenpopulatie rond Schiphol terug te brengen en het gebied rond de luchthaven
onaantrekkelijker te maken voor ganzen. Begin 2012 is naar aanleiding
hiervan een specifieke regiegroep samengesteld met vertegenwoordigers
uit de overheid, luchtvaartsector, natuurbescherming en landbouw. Deze
regiegroep werkt op basis van een convenant waarin afspraken zijn
opgenomen over de te nemen maatregelen en de verantwoordelijkheden
van de verschillende partijen. De maatregelen worden onderverdeeld in
vier sporen; technisch spoor, ruimtelijk spoor, foerageer spoor en als
laatste het beheer spoor.
Een maatregel binnen het foerageerspoor is de regeling voor het versneld
onderwerken van de graanresten. Om het foerageren op de graanresten
1

kst-31936-888
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Noodlanding na vogelaanvaringBoeing 737–4B6, Amsterdam Schiphol Airport, 6 juni 2010,
OVV, Den Haag, november 2011 (projectnummer 2010034).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 936, nr. 888

1

na de oogst te beperken is er sinds 2012 een overeenkomst met ruim 70
boeren om deze graanresten direct na de oogst onder de grond te werken,
zodat ganzen hier niet meer op gaan foerageren. Een maatregel in het
ruimtelijk spoor is de bepaling in het Luchthavenindelingbesluit Schiphol
voor een verbod voor nieuwe vogelaantrekkende bestemmingen rond
Schiphol die al sinds 2003 van kracht is. Voorbeelden van technische
maatregelen zijn het vogelradarsysteem van Schiphol waarmee vogelbewegingen kunnen worden gemonitord en allerlei verjaagmiddelen die op
Schiphol worden ingezet. Met betrekking tot het beheer zijn er ontheffingen voor het bejagen van ganzen en zijn er jaarlijks vangacties rond
Schiphol gedurende de ruiperiode.
Cijfers over aanvaringen
De registratie van aanvaringen is afhankelijk van meldingen die van
diverse kanten kunnen komen, zoals piloten van luchtvaartmaatschappijen, de vogelwacht op de luchthaven, de luchtverkeersleiding en
vliegtuig onderhoudspersoneel. Meldingen zijn niet altijd even
betrouwbaar, ook speelt de meldingsbereidheid mee en komt het
geregeld voor dat de cockpit bemanning helemaal niets merkt van de
aanvaring. Naast meldingen van piloten worden door Schiphol ook dood
gevonden vogels (en andere dieren) op of naast de start- en landingsbaan
geregistreerd. Deze worden vergeleken met de meldingen van de
luchtvaartmaatschappijen en zo blijft er een restcategorie over die
fauna-incidenten worden genoemd.
Aanvaringen met ganzen of andere grote risicovolle vogelsoorten worden
door hun impact – bijna altijd met schade – vrijwel allemaal geregistreerd.
Het Analyse Bureau Luchtvaartvoorvallen (ABL) maakt echter geen
onderscheid naar vogelsoort, maar geeft wel algemene informatie over
het aantal vogelaanvaringen, het aantal mogelijke aanvaringen en het
aantal incidenten met andere dieren. Ook maakt ABL onderscheid naar
luchthaven en type vliegtuig dat erbij betrokken was. Hieronder de grafiek
van de meest recente ABL gegevens over vogelaanvaringen op Schiphol.
De ABL informatie is vinden op: https://dashboards.ilt.rijkscloud.nl/
luchtvaartvoorvallen/#shiny-tab-birdstrikes

In deze grafiek is duidelijk de zomerpiek te zien. Vanwege het geringere
aantal vliegbewegingen in 2020 en 2021 vanwege de Covid-19 pandemie,
is het aantal aanvaringen in die periode duidelijk lager dan de jaren
daarvoor. Hieronder een tabel van het totaal aantal aanvaringen
2017–2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 936, nr. 888

2

2017

2018

2019

372

533

656

Totaal aantal aanvaringen Schiphol per jaar
Bron: ABL

Schiphol maakt wel onderscheid naar de betrokken vogelsoort. Hieronder
de cijfers van Schiphol met een overzicht van het aantal geregistreerde
aanvaringen met ganzen in de laatste 15 jaar, aangevuld met 2021 tot
1 oktober.

Totaal aantal
aanvaringen met
ganzen Schiphol
per jaar

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021
tot
01/10

0

2

2

0

10

7

1

8

0

5

4

2

4

3

0

1

Bron: Schiphol en het Ganzenbeheerplan omgeving Schiphol 2018–2024

Op de wat hogere aantallen in 2010, 2011 en 2013 na, is het aantal
aanvaringen met ganzen relatief laag. In de jaren voor 2010 waren de
overzomerende ganzen, die hier jaarrond verblijven, in aantal aanzienlijk
toegenomen. De jaren 2020 en 2021 geven vanwege het lagere aantal
vliegbewegingen een vertekend beeld. Om die reden concentreert
Schiphol zich op de aanvaringsgegevens van de periode 2015 t/m 2019.
Hoewel ganzen door hun gewicht en groepsvormend gedrag het hoogste
risico vormen, is het aandeel ganzenaanvaringen, ten opzichte van het
totaal aantal aanvaringen per jaar, gering. In vergelijking met andere
soorten is het aantal door Schiphol geregistreerde aanvaringen met
ganzen zelfs heel laag. Zo was het aantal aanvaringen met bijvoorbeeld
roofvogels in de periode 2015–2019 totaal 272, wat gemiddeld meer is dan
54 per jaar. Voor ganzen is het gemiddelde in die periode nog geen 4.
Onderstaande grafiek met de aanvaringsgegevens van alle diersoorten in
de periode 2015–2019 op Schiphol maakt dat duidelijk.

Bron: Schiphol (opm: Bij de categorie met «–» met een aantal van 47, is de vogelsoort eveneens
onbekend maar zijn ook andere gegevens onbekend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 936, nr. 888

3

Mogelijke aanvaringen
Niet alle meldingen over vogels betreffen een feitelijke vogelaanvaring,
soms is de melder er niet zeker van of er daadwerkelijk een aanvaring
heeft plaatsgevonden. Andere meldingen gaan over aangetroffen
vogelresten, of soms is een melding juist een waarschuwing voor vogels.
Hieronder een overzicht hiervan.

Totaal aantal mogelijke aanvaringen per jaar
Schiphol

2017

2018

2019

341

368

332

Bron: ABL

Op de vraag om specifieke informatie over bijna aanvaringen met ganzen
kan geen antwoord worden gegeven, deze gegevens zijn niet bekend. Hier
speelt bijvoorbeeld mee hoe een bijna aanvaring wordt gedefinieerd. Ook
speelt mee dat de piloot dit moet waarnemen en moet melden.
Afsluitend
Ondanks het relatief beperkte aantal aanvaringen met ganzen wordt er
sterk ingezet op maatregelen om deze aanvaringen te voorkomen.
Daarvoor is en blijft het genoemde convenant met de viersporenaanpak
van belang. Als uitvloeisel van dit convenant zal er, bij de herziening van
het Ganzenbeheerplan omgeving Schiphol, door IenW worden ingezet op
een gezamenlijk beleid ten aanzien van het ganzenbeheer in de provincies
Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht rondom Schiphol.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
B. Visser

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 936, nr. 888

4