Onderzoeksrapport Verkiezingen BES 2019
Onderzoek naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de
kiescolleges en eilandsraadsverkiezingen BES 2019

Opdrachtgever: Rijksdienst Caribisch Nederland©
Auteurs: Tim Verheul en ing. Coen van Gennip
Kralendijk, Bonaire, 5 juni 2019
Versie: 1.0

Managementsamenvatting
Achtergrond
Op woensdag 20 maart 2019 werden er op Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor de eerste keer
kiescollegeverkiezingen voor de Eerst Kamer gehouden. Op dezelfde dag konden kiesgerechtigden op
Bonaire en Saba gaan stemmen voor de eilandsraadsverkiezingen. Het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en daarmee de Rijksdienst Caribisch Nederland, waren
verantwoordelijk voor de voorlichtingscampagnes van deze verkiezingen op de BES-eilanden. Graag
komen zij er middels dit onderzoek achter wat de effecten waren van deze voorlichtingscampagnes.

Onderzoeksopzet
De onderzoekers hebben er in hun onderzoeksopzet voor gekozen om de hoofdvragen onder te
verdelen in twee delen, te weten: Deel A en deel B.
De eerste hoofdvraag, voor deel A ‘kandidaatstelling kiescolleges’, luidde:
Was u zich ervan bewust dat u zich kandidaat kon stellen voor het kiescollege op uw eiland, om zo
invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Eerste kamer?
De tweede hoofdvraag, voor deel B ‘verkiezingen 20 maart 2019’, luidde:
Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor welk orgaan?
Zowel per eiland, als voor de drie eilanden in totaal, is er middels kwantitatief onderzoek onderzocht
of de inwoners zijn bereikt, en zo ja, via welke media- en informatiekanalen en of men de vooraf, met
de opdrachtgever, vastgestelde hoofdvragen met ‘Ja’ heeft beantwoord. Er zijn op de drie eilanden
zowel online als offline enquêtes gehouden. In totaal zijn er 717 respondenten begonnen aan de
enquête. Daarvan zijn er 47 respondenten gediskwalificeerd voor deelname omdat zij niet
kiesgerechtigd waren. In totaal hebben 570 respondenten de enquête, volledig, t/m vraag 32
ingevuld. 69 respondenten op Sint Eustatius hebben de enquête ingevuld t/m vraag 28: ‘Zijn er
eilandsraadsverkiezingen gehouden op uw eiland?’. Dit valt te verklaren doordat er op Sint Eustatius
geen eilandsraadsverkiezingen zijn gehouden. De vragen over de eilandsraadsverkiezingen waren dus
ook niet van toepassing voor deelnemers op Sint Eustatius. Via de ingebouwde logica in de
enquêtetool werd de enquête, na het beantwoorden van vraag 28, voor deze deelnemers afgesloten.

Conclusies
•

•

•

Als we kijken naar de resultaten voor deel A, dan zien we dat iets meer dan de helft van de
respondenten op de BES-eilanden, namelijk 54,46%, wist dat men zich kandidaat kon stellen
voor de kiescolleges. Echter heeft 45,54% van de respondenten helemaal niets over de
mogelijkheid tot kandidaatstelling meegekregen. We kunnen hieruit concluderen dat een
krappe meerderheid van de respondenten op de BES-eilanden zich er bewust van waren dat
ze zich kandidaat konden stellen voor het kiescollege op hun eiland.
Als we kijken naar de resultaten voor deel B, dan kunnen we concluderen dat vrijwel alle
respondenten op de BES-eilanden, namelijk 97,86%, op de hoogte was van het feit dat er 20
maart verkiezingen waren. Slechts 2,14% was hier niet van op de hoogte. Het antwoord op
het eerste deel van de hoofdvraag van deel B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart
2019 verkiezingen waren? Was voor 97,86% van de respondenten dus ‘Ja’.
Een ruime meerderheid van de respondenten op de BES-eilanden, 70,36% wist dat er op 20
maart zowel verkiezingen voor de kiescolleges als verkiezingen voor de eilandsraad waren.
14,25% dacht dat er alleen verkiezingen waren voor het kiescollege en 6,50% dacht dat er
alleen verkiezingen waren voor de eilandsraad. 7,13% van de respondenten was niet op de
hoogte van wat voor verkiezingen er die dag waren. Het kleinste deel van de respondenten,
1,74%, wist helemaal niet dat er verkiezingen waren. We kunnen dus concluderen dat een
ruime meerderheid van de respondenten wist voor welk orgaan er verkiezingen waren.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 1

Aanbevelingen
Aanbevelingen naar aanleiding van de campagne kandidaatstelling kiescolleges
• Op alle drie de BES-eilanden was meer dan de helft van de respondenten op de hoogte van
de mogelijkheid om zich kandidaat te stellen. Op de eilanden hebben uiteindelijk slechts
enkele tientallen personen, vooral leden van bestaande politieke partijen, zich kandidaat
gesteld. De meeste personen die interesse hadden om zich kandidaat te stellen waren niet
goed op de hoogte van de criteria en eisen voor kandidaatstelling. Het is goed om deze
informatie bij een volgende verkiezing voor een kiescollege direct aan de geïnteresseerden te
verstrekken. Dat zou kunnen in de vorm van een webformulier of speciaal e-mailadres zodat
geïnteresseerden hun vragen kenbaar kunnen maken. Dit om te voorkomen dat potentiële
kandidaten met vragen blijven zitten over de procedure. Een andere mogelijkheid zou zijn om
een aantal informatiebijeenkomsten te organiseren voor geïnteresseerden.
• Er is dit keer eveneens een informatiefolder bezorgd bij bewoners thuis. In deze folder zou
het webformulier of e-mailadres voor vragen over de kandidaatstelling ook duidelijk kunnen
worden vermeld.
• Bij de enquête van dit onderzoek is aangegeven welke mediakanalen de mensen hebben
bereikt voor de campagne van de kandidaatstelling voor de kiescolleges. Op alle eilanden zijn
de meeste respondenten via sociale media bereikt. We adviseren om op communicatie via dit
middel de focus te leggen.
• Op Sint Eustatius hebben posters en billboards eveneens veel mensen bereikt. Wat wel opviel
is dat veel respondenten dachten dat de personen die zij op de posters zag, verkiesbaar
waren. Dit schepte o.a. op Sint Eustatius en Saba verwarring, wij adviseren om duidelijk te
vermelden dat de personen op de posters zich, mogelijk, niet verkiesbaar hebben gesteld.
• Naast dat veel respondenten via sociale media zijn bereikt, zien we ook dat radio en kranten
eveneens een groot bereik hebben. Het is daarom belangrijk om op alle eilanden een goede
communicatiemix te behouden om zoveel mogelijk mensen van de doelgroep te bereiken.
Aanbevelingen naar aanleiding van de campagne voor de verkiezingen
• Belangrijk is dat iedereen die wil stemmen duidelijk weet hoe hij/zij alsnog een vervangende
stempas kan aanvragen. Daarnaast is het van belang dat het Hoofdstembureau of het
Openbaar Lichaam van dat eiland goed achterhaald hoe zij haar processen kan optimaliseren
om te zorgen dat ook de 15% van de stempassen die niet zijn aangekomen, de
stemgerechtigden daadwerkelijk bereiken.
• De meeste respondenten geven aan het belangrijk te vinden om invloed uit te oefenen op de
Eerste Kamer, maar nog niet iedereen is goed op de hoogte van de functie en taken van de
Eerste Kamer en het kiescollege. 36% wist na de verkiezingen niet wat de rol van de Eerste
kamer is en 48,12% niet wat de rol van het kiescollege is. Hier adviseren de onderzoekers om
vaker, dus niet alleen rondom verkiezingen, informatie te verspreiden via sociale media of om
informatiebijeenkomsten te organiseren hierover.
• Op de dag van de verkiezingen waren er lange rijen voor de stemlokalen op Bonaire. De lange
rijen waren een reden voor mensen om uiteindelijk niet te gaan stemmen, de opkomst had
dus hoger kunnen zijn. Misschien kan de Rijksoverheid of het Ministerie van BZK in overleg
treden met het Openbaar Lichaam om het stemproces beter te stroomlijnen. Hierdoor zullen
de resultaten van de campagnes van de Rijksoverheid niet deels verloren gaan. Het is immers
zonde wanneer de campagnes succesvol zijn, maar kiesgerechtigden bij aankomst bij het
stembureau tegen dit soort, te voorkomen, barrières aanlopen.
• Een deel van de respondenten hebben aangegeven dat veel informatie van politieke partijen
alleen in het Papiaments beschikbaar was en niet in het Engels of Nederlands. De
onderzoekers adviseren om als extra eis, voor deelname aan de verkiezingen, op te nemen
dat officiële verkiezingsprogramma’s van deelnemende partijen standaard in drie talen
beschikbaar moeten zijn.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 2

Inhoudsopgave
1.

Inleiding ...........................................................................................................................................5
1.1.
Achtergrond ...........................................................................................................................5
1.2.
Projectfasering .......................................................................................................................5
2. Onderzoeksopzet ............................................................................................................................6
2.1.
Onderzoeksvragen..................................................................................................................6
2.1.1. Kandidaatstelling kiescolleges................................................................................................6
2.1.2. Bekendheid met verkiezingen, stembiljet en stemregels ......................................................7
2.1.3. Verkiezingen kiescolleges .......................................................................................................7
2.1.4. Eilandsraadsverkiezingen .......................................................................................................7
2.2.
Onderzoeksmethode ..............................................................................................................8
2.3.
Onderzoeksinstrumenten en dataverzameling ......................................................................8
2.4.
Samenstelling respondentenpopulatie ..................................................................................9
2.5.
Omvang respondentenpopulatie ........................................................................................ 10
3. Onderzoeksresultaten alle BES-eilanden gecombineerd............................................................. 12
3.1.
Omvang, samenstelling en benadering respondentenpopulatie ....................................... 12
3.1.1. Omvang ............................................................................................................................... 12
3.1.2. Verdeling en benadering leeftijdsgroepen ......................................................................... 13
3.1.3. Geslacht ............................................................................................................................... 14
3.1.4. Moedertaal .......................................................................................................................... 14
3.1.5. Voorkeurstaal ...................................................................................................................... 15
3.1.6. Nederlandse nationaliteit.................................................................................................... 16
3.1.7. Langer dan 5 jaar woonachtig op Bonaire, Sint Eustatius en Saba ..................................... 16
3.2.
Gemiddelde invulduur en voltooiingspercentage............................................................... 17
3.3.
Antwoorden per vraag respondenten alle BES-eilanden .................................................... 18
4. Onderzoeksresultaten Bonaire .................................................................................................... 40
4.1.
Samenstelling, omvang en benadering respondentenpopulatie Bonaire .......................... 40
4.1.1. Verdeling en benadering leeftijdsgroepen Bonaire ............................................................ 40
4.1.2. Geslacht respondenten Bonaire.......................................................................................... 41
4.1.3. Verdeling Moedertaal Bonaire ............................................................................................ 41
4.1.4. Voorkeurstaal Bonaire......................................................................................................... 42
4.1.5. Nederlandse nationaliteit Bonaire ...................................................................................... 43
4.1.6. Langer dan 5 jaar woonachtig op Bonaire, Sint Eustatius en Saba ..................................... 44
4.2.
Antwoorden per vraag van de respondenten op Bonaire .................................................. 45
5. Onderzoeksresultaten Saba ......................................................................................................... 65
5.1.
Omvang, samenstelling en benadering respondentenpopulatie Saba ............................... 65
5.1.1. Verdeling en benadering leeftijdsgroepen Saba ................................................................. 65
5.1.2. Geslacht Saba ...................................................................................................................... 66
5.1.3. Moedertaal Saba ................................................................................................................. 66
5.1.4. Voorkeurstaal Saba ............................................................................................................. 67
5.1.5. Nederlandse nationaliteit Saba ........................................................................................... 67
5.1.6. Langer dan 5 jaar woonachtig op Bonaire, Sint Eustatius en Saba ..................................... 68
5.2.
Antwoorden per vraag van de respondenten op Saba ....................................................... 69
6. Onderzoeksresultaten Sint Eustatius ........................................................................................... 87
6.1.
Omvang, samenstelling en benadering respondentenpopulatie Sint Eustatius................. 87
6.1.1. Verdeling en benadering leeftijdsgroepen Sint Eustatius ................................................... 87
6.1.2. Geslacht van respondenten Sint Eustatius.......................................................................... 88
6.1.3. Moedertaal van respondenten Sint Eustatius .................................................................... 88
6.1.4. Voorkeurstaal van respondenten Sint Eustatius ................................................................. 89
6.1.5. Nederlandse nationaliteit Sint Eustatius ............................................................................. 90
6.1.6. Langer dan 5 jaar woonachtig op Bonaire, Sint Eustatius en Saba ..................................... 90
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 3

6.2.
Antwoorden per vraag van de respondenten op Sint Eustatius ......................................... 91
7. Samenvatting en conclusies ....................................................................................................... 104
7.1.
Samenvatting en conclusies alle eilanden samen ............................................................. 104
7.1.1. Kandidaatstelling kiescolleges........................................................................................... 104
7.1.2. Conclusie Hoofdvraag A kandidaatstelling kiescolleges ................................................... 106
7.1.3. Bekendheid met verkiezingen, stembiljet en stemregels ................................................. 106
7.1.4. Verkiezingen kiescolleges .................................................................................................. 106
7.1.5. Eilandsraadsverkiezingen .................................................................................................. 109
7.1.6. Conclusie Hoofdvraag B bekendheid met verkiezingen.................................................... 110
7.2.
Samenvatting en conclusies Bonaire................................................................................. 111
7.2.1. Kandidaatstelling kiescolleges........................................................................................... 111
7.2.2. Conclusie Hoofdvraag A kandidaatstelling kiescollege Bonaire ....................................... 113
7.2.3. Bekendheid met verkiezingen, stembiljet en stemregels ................................................. 114
7.2.4. Verkiezingen kiescolleges .................................................................................................. 114
7.2.5. Eilandsraadsverkiezingen .................................................................................................. 116
7.2.6. Conclusie Hoofdvraag B bekendheid met verkiezingen Bonaire ...................................... 117
7.3.
Samenvatting en conclusies Saba ..................................................................................... 118
7.3.1. Kandidaatstelling kiescolleges........................................................................................... 118
7.3.2. Conclusie Hoofdvraag A kandidaatstelling kiescollege Saba ............................................ 119
7.3.3. Bekendheid met verkiezingen, stembiljet en stemregels ................................................. 119
7.3.4. Verkiezingen kiescolleges .................................................................................................. 120
7.3.5. Eilandsraadsverkiezingen .................................................................................................. 121
7.3.6. Conclusie Hoofdvraag B bekendheid met verkiezingen Saba ........................................... 121
7.4.
Samenvatting en conclusies Sint Eustatius ....................................................................... 122
7.4.1. Kandidaatstelling kiescolleges........................................................................................... 122
7.4.2. Conclusie Hoofdvraag A kandidaatstelling kiescollege St. Eustatius ................................ 123
7.4.3. Bekendheid met verkiezingen, stembiljet en stemregels ................................................. 123
7.4.4. Verkiezingen kiescolleges .................................................................................................. 124
7.4.5. Eilandsraadsverkiezingen .................................................................................................. 125
7.4.6. Conclusie Hoofdvraag B bekendheid met verkiezingen St. Eustatius ............................... 125
8. Aanbevelingen............................................................................................................................ 126
8.1.
Aanbevelingen campagne kandidaatstelling kiescolleges ................................................ 126
8.2.
Aanbevelingen campagne voor de verkiezingen .............................................................. 126
Bijlage 1 - Data-export onderzoeksdata ............................................................................................. 128

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 4

1. Inleiding
1.1. Achtergrond
Op woensdag 20 maart 2019 werden er op Bonaire, Sint Eustatius en Saba, voor de eerste keer
kiescollegeverkiezingen voor de Eerst Kamer gehouden. Op dezelfde dag konden kiesgerechtigden op
Bonaire en Saba gaan stemmen voor de eilandsraadsverkiezingen.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en daarmee de Rijksdienst
Caribisch Nederland, waren verantwoordelijk voor de voorlichtingscampagnes van deze verkiezingen
op de BES-eilanden. Graag komen zij er middels dit onderzoek achter wat de effecten waren van deze
voorlichtingscampagnes.
De onderzoekers hebben er in hun onderzoeksopzet voor gekozen om de hoofdvragen onder te
verdelen in twee delen, te weten: Deel A en deel B.
De eerste hoofdvraag, voor deel A Kandidaatstelling kiescolleges, luidde:
Was u zich ervan bewust dat u zich kandidaat kon stellen voor het kiescollege op uw eiland, om zo
invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Eerste kamer?
De tweede hoofdvraag, voor deel B Verkiezingen 20 maart 2019, luidde:
Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor welk orgaan?
Zowel per eiland, als voor de drie eilanden in totaal, is er onderzocht of de inwoners zijn bereikt, of de
boodschap helder was, wat zij van de huidige voorlichtingscampagnes vinden en of er onderdelen
verbeterd kunnen worden.

1.2. Projectfasering
•
•
•
•
•

Initiatiefase
o Uitgevoerd door RCN.
o O.a. ideevorming, programma van eisen, financiële dekking, projectdefinitie etc.
4 januari t/m 30 januari, Definitiefase
o Plan van aanpak, tijdplanning, kostenraming etc.
7 februari juli t/m 17 februari, Ontwerpfase
o Definitief ontwerp onderzoek.
18 februari t/m 20 maart, Voorbereidingsfase
o Inschakelen leveranciers, opstellen draaiboeken, regelen materialen en
hulpmiddelen.
21 maart t/m 31 mei, Uitvoeringsfase
o Uitvoeren onderzoek op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba.
o Verwerken, structureren en analyseren onderzoeksdata.
o Opstellen en opleveren conceptrapport.
o Oplevering definitieve versie onderzoeksrapport.
o 1 juni t/m 7 juni, Nazorgfase
o Presentatie onderzoeksresultaten.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 5

2. Onderzoeksopzet
2.1. Onderzoeksvragen
Nu het onderzoek is afgerond ontvangen de Rijksdienst Caribisch Nederland en het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, dit onderzoeksrapport dat antwoord geeft op de
onderstaande twee hoofdvragen en de daarbij behorende deelvragen. Het auteursrecht van dit
onderzoeksrapport ligt bij de Rijksdienst Caribisch Nederland.

Hoofdvragen
Hoofdvraag A luidde: Was u zich ervan bewust dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op
uw eiland, om zo invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Eerste kamer?
Hoofdvraag B luidde: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor
welk orgaan?
De onderstaande deelvragen zijn opgesteld op basis van de offerteaanvraag en de aanvullende
antwoorden uit de nota van inlichtingen. Waar nodig zijn de vragen, naar inzicht van de onderzoekers,
gewijzigd, ingekort of uitgebreid.

Deelvragen hoofdvraag A
Hoofdvraag A: Was u zich ervan bewust dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op uw
eiland, om zo invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Eerste kamer?
Deze hoofdvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen:

2.1.1. Kandidaatstelling kiescolleges
Wist u dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op uw eiland?
Was u bekend met de criteria en vereisten voor de kandidaatstelling?
Wist u waar en op welke datum de stukken moest worden ingediend?
Denkt u dat u de informatie die u heeft ontvangen over de mogelijkheid tot kandidaatstelling
werd verspreid via:
o RCN?
o Het Openbaar Lichaam?
o Of beide?
5. Via welke mediakanalen heeft u de informatie m.b.t. de mogelijkheid tot kandidaatstelling
voor het Kiescollege ontvangen?
6. Wat miste u in de voorlichtingscampagne van RCN?
7. Waarom heeft u zich wel of niet kandidaat gesteld?
1.
2.
3.
4.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 6

Deelvragen hoofdvraag B
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor welk
orgaan?
Deze hoofdvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen:

2.1.2. Bekendheid met verkiezingen, stembiljet en stemregels
1.
2.
3.
4.

Wist u dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren?
Wist u voorafgaan aan de verkiezingen, voor welke organen er verkiezingen waren?
Heeft u het stembiljet op tijd ontvangen?
Wist u hoe de verkiezingen in hun werk zouden gaan? Was u bekend met de stemregels
zoals: Stempas, ID-bewijs, volmacht mogelijkheid, willekeurig stemlokaal, openingstijden
stemlokaal?

2.1.3. Verkiezingen kiescolleges
Was u voor de verkiezingen bekend met het belang van de verkiezingen voor de kiescolleges?
Was u voor de verkiezingen bekend met de functie en taken van het kiescollege?
Was u voor de verkiezingen bekend met de functie en taken van de Eerste Kamer?
Via welke mediakanalen heeft u informatie ontvangen over de verkiezing van kandidaten voor
het kiescollege? (bekendheid met campagne)
5. Heeft u gestemd voor het kiescollege?
o Zo ja, waarom wel?
o Zo nee, waarom niet?
1.
2.
3.
4.

2.1.4. Eilandsraadsverkiezingen
1.
2.

Was u voor de verkiezingen bekend met het belang van de eilandsraadsverkiezingen?
Heeft u gestemd voor de eilandsraadsverkiezingen?
o Zo ja, waarom wel?
o Zo nee, waarom niet?

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 7

2.2. Onderzoeksmethode
De Rijksdienst Caribisch Nederland heeft dit keer de keuze voor een onderzoeksmethode aan de
onderzoekers gelaten. Wel werd er aan de respondentenpopulatie een duidelijke eis gesteld in de
offerteaanvraag: ‘De respondenten dienen representatief te zijn voor de bevolking op het
desbetreffende eiland. Met representativiteit wordt bedoeld een zo getrouw mogelijke weergave van
de samenleving.’ Op basis van deze eis kwamen de onderzoekers tot de onderstaande,
beargumenteerde conclusie en aanbeveling.
Kwantitatief onderzoek wordt ingezet om de meningen van grote groepen consumenten, burgers of
klanten te peilen. Met de uitkomsten van kwantitatief onderzoek kunnen de onderzoekers
gefundeerde cijfermatige conclusies trekken en representatieve uitspraken doen over de effecten van
de voorlichtingscampagnes, op de doelgroep die de Rijksdienst Caribisch Nederland onderzocht wilde
hebben. Volgens de calculatie verderop in dit onderzoeksrapport waren er circa 620 respondenten
nodig die op de drie eilanden deelnamen aan de enquête.
Kwalitatief onderzoek wordt doorgaans uitgevoerd middels diepte-interviews en
focusgroepgesprekken. Deze gesprekken richten zich op individuele respondenten of kleine groepen
respondenten en nemen gemiddeld per gesprek, 1 uur tot 1,5 uur tijd in beslag. Kwalitatief onderzoek
zou derhalve, binnen de voor deze opdracht beschikbaar gestelde tijd, geen representatief beeld
hebben opgeleverd, omdat daar onvoldoende tijd voor beschikbaar is gesteld.
De onderzoekers hebben dan ook aanbevolen om voor een kwantitatieve onderzoeksmethode te
kiezen. Op basis van de cijfermatige en representatieve conclusies die hieruit voortkomen, stellen de
onderzoekers een reeks aanbevelingen op. Hiermee kunnen toekomstige voorlichtingscampagnes van
RCN, mits correct geïmplementeerd, beter aansluiten bij de behoeften en wensen van de doelgroep.
RCN heeft dit advies opgevolgd en akkoord gegeven op de uitvoering van een kwantitatief onderzoek.
Kwantitatief onderzoek biedt de volgende voordelen:
• Cijfermatige inzichten gebaseerd op grotere groepen respondenten
• Representatieve antwoorden op uw onderzoeksvragen
• Onderbouwing van resultaten uit eerdere kwalitatieve onderzoeken (indien uitgevoerd)
• Mogelijkheid om in te zoomen op subdoelgroepen
• Toetsing van uw hypothesen of verwachtingen

2.3. Onderzoeksinstrumenten en dataverzameling
De aangewezen onderzoeksinstrumenten voor dataverzameling binnen dit onderzoek waren:
a. Online enquêtes
b. Offline enquêtes
Online enquêtes zijn niet meer weg te denken uit de onderzoeksbranche. De digitalisering maakt het
mogelijk dat data opgehaald worden via diverse onlinekanalen. Steeds vaker wordt er gekozen voor
online marktonderzoek, via enquêtes. Via dit onderzoeksinstrument is het namelijk mogelijk om in
korte tijd veel informatie te verzamelen.
Bij een kwantitatief onderzoek speelt de inhoud en dus de vragen van de enquête een grote rol. Deze
zijn zorgvuldig samengesteld met het doel, de hoofd- en deelonderzoeksvragen, inhoudelijk te
beantwoorden. Hierbij is een afweging gemaakt tussen de hoeveelheid vragen die respondenten
bereid zijn te beantwoorden en de daarvoor beschikbare tijd (tussendoor bij een supermarkt, op
straat of online achter de computer of op de smartphone). Voor een representatief, kwantitatief
onderzoek speelt het aantal respondenten een grote rol voor de betrouwbaarheid van de
onderzoeksdata en de conclusies die daaruit voortvloeien. Daarom was het essentieel dat het invullen
van de enquête niet te lang duurde. Bij de afname van de online enquête richtten de onderzoekers
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 8

zich derhalve op een invultijd van circa 5 tot maximaal 10 minuten. Door hun ervaring met andere
onderzoeken, wisten de onderzoekers dat wanneer de enquête langer zou zijn, het aantal ingevulde
en afgeronde enquêtes sterk afneemt. Daarnaast is het ook zeker van belang dat de vragen zo
concreet mogelijk uitgevraagd worden. De respondent moet de vragen nagenoeg direct kunnen
beantwoorden. Uiteindelijk was de gemeten gemiddelde invultijd, 7 minuten.
De onderzoekers hebben de vragenlijst zorgvuldig samengesteld. Hierin zijn alle bovengenoemde
afwegingen meegenomen en hebben de onderzoekers gekozen voor een high-end enquêtetool, die
het gemakkelijk maakte de enquête online in te vullen. Deze tool was op alle gebruikelijke platformen
en besturingssystemen gemakkelijk te gebruiken. Op een klein scherm van bijvoorbeeld een
smartphone waren de vragen eveneens goed leesbaar. Er is gelet op de gebruiksvriendelijkheid van
de tool, omdat deze door alle respondenten van iedere leeftijd, binnen de doelgroep, probleemloos
moest kunnen worden ingevuld. Omdat de onderzoekers zich realiseerden dat bepaalde doelgroepen,
bijvoorbeeld ouderen, lastig online te bereiken zijn, zijn de enquêtes tevens offline afgenomen met
behulp van iPads. Uit eerdere onderzoeken is gebleken dat ouderen erg enthousiast zijn over deze
persoonlijke benadering en daardoor graag hun medewerking verlenen.
De onderzoekers namen voor de offline enquête maximaal 10 minuten de tijd per persoon. Het
offline afnemen van de enquête nam meer tijd in beslag omdat er tussentijds vragen werden gesteld
aan de onderzoekers. Daarnaast kon er andere afleiding ontstaan waardoor men wellicht meer tijd
kwijt was aan de enquête. Ook de offline enquête is in drie talen afgenomen. De offline enquêtes
werden uitsluitend digitaal afgenomen. Hierdoor hoefde er geen data te worden omgezet van
papieren enquêteformulieren naar de analysesoftware en werd de foutmarge in dat proces daarmee
nihil.

2.4. Samenstelling respondentenpopulatie
Het advies van de onderzoekers was om respondentengroepen samen te stellen op basis van vooraf
bepaalde criteria. Deze (demografische) criteria zijn bepaald aan de hand van de (sub)doelen en eisen
van het onderzoek.
Criterium 1. Inwoner eiland A-B-C
In de offerteaanvraag werd omschreven dat resultaten per eiland representatief dienden te zijn. Het
eerste criterium voor de samenstelling van de respondentengroepen was daarmee: Inwoner van
Bonaire, Sint Eustatius of Saba.
Criterium 2. Leeftijdscategorie
Het tweede criterium kwam voort uit het feit dat er onderzoek gedaan is naar de verschillende
mediakanalen die zijn gebruikt voor de voorlichtingscampagne. Omdat het gebruik van diverse
mediakanalen leeftijdsgevoelig is, wordt voor een representatief beeld van de bevolking, een
leeftijdscriterium gehanteerd. We hanteren de volgende leeftijdscategorieën:
• 18 jaar t/m 39 jaar
• 40 jaar t/m 59 jaar
• 60+

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 9

Criterium 3. Moeder- en voorkeurstaal
Het derde criterium kwam voort uit het feit dat de bevolking op Bonaire, Sint Eustatius en Saba
verschillende talen spreekt. Er is daarom verzocht om het onderzoek in het Nederlands, Papiaments
en Engels uit te voeren.
Uit eerdere onderzoeken is gebleken, dat er niet eenvoudig kon worden vastgesteld op basis van de
taal waarop de enquête is ingevuld, wat de moeder- en voorkeurstaal van de respondenten was en in
welke taal zij dus graag informatie van de Rijksoverheid ontvangen. Daarom zijn er door de
onderzoekers in dit onderzoek hiervoor specifieke vragen toegevoegd.
Voorbeeld respondentenprofiel
Aan de hand van deze drie criteria zijn er een aantal respondentenprofielen samengesteld in dit
onderzoeksrapport. Een voorbeeld van een dergelijk profiel is: Is woonachtig op Bonaire – Is in de
leeftijd tussen de 40 en 59 jaar – Moeder- en voorkeurstaal is Papiaments.

2.5. Omvang respondentenpopulatie
De onderzoekers streefden ernaar om 620 respondenten deel te laten nemen aan dit onderzoek. Op
basis van de bevolkingsgegevens van het CBS (van 1 januari 2018) en gegevens van de Kiesraad
hebben de onderzoekers een steekproefverdeling kunnen maken die, qua aantallen, representatief is
voor de bevolking van de BES-eilanden. Uiteindelijk zijn er 717 respondenten begonnen aan de
enquête. Daarvan zijn er 47 deelnemers gediskwalificeerd voor deelname omdat zij niet
kiesgerechtigd waren. In totaal hebben 570 respondenten de enquête, volledig, t/m vraag 32
ingevuld. 69 deelnemers op Sint Eustatius hebben de enquête t/m vraag 28: ‘Zijn er
eilandsraadsverkiezingen gehouden op uw eiland?’ ingevuld. Dit valt te verklaren doordat er op Sint
Eustatius geen eilandsraadsverkiezingen zijn gehouden. De vragen daarover waren dus ook niet van
toepassing voor deelnemers op Sint Eustatius. Via de ingebouwde logica in de enquêtetool werd de
enquête na het beantwoorden van vraag 28, voor deze deelnemers, afgesloten.
Ter vergelijking met het mediaonderzoek uit 2018, hebben destijds ruim 853 respondenten
deelgenomen aan de enquête. Daarvan hebben 788 respondenten de enquête gedeeltelijk afgerond
en 573 respondenten hebben de enquête toen volledig afgerond. We zien dus dat het percentage
volledige reacties met 12% is gestegen ten opzichte van het mediaonderzoek dat is gehouden in
2018.
Hoe bepalen we de omvang van een respondentenpopulatie?
Bij een steekproef bepalen we eerst de grootte van de onderzoekspopulatie, daarna de foutenmarge
en tot slot het gewenste betrouwbaarheidsniveau.
Grootte van de populatie
De verdeling is gemaakt op basis van een totale onderzoekspopulatie van 15.304 personen
(kiesgerechtigden vanaf de leeftijd van 18 jaar). De onderzoekers gebruikten voor deze berekeningen
mb.t. Bonaire en Saba, het aantal kiesgerechtigden dat geregistreerd is door de Kiesraad voor de
Eilandsraadsverkiezingen van 18 maart 2016.
Bijzondere situatie Sint Eustatius
In tegenstelling tot op Bonaire en Saba, zijn er op Sint Eustatius geen eilandsraadsverkiezingen
gehouden op 20 maart 2019. Uitgaan van de aantallen van de eilandsraadsverkiezingen in 2016 zou
derhalve geen representatief beeld geven op Sint Eustatius. De inwoners van Sint Eustatius hebben
tijdens dit onderzoek geen vragen beantwoordt m.b.t. de eilandsraadsverkiezingen. Daarom is voor
de berekening van de aantallen respondenten op Sint Eustatius, het aantal kiesgerechtigden voor de
Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart 2017 als uitgangspunt genomen.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 10

Het aantal kiesgerechtigden werd als volgt vastgesteld:
•
Bonaire 12.372 (aantal kiesgerechtigden eilandsraadsverkiezingen 18 maart 2015)
•
Saba 1.058 (aantal kiesgerechtigden eilandsraadsverkiezingen 18 maart 2015)
•
Sint Eustatius (aantal kiesgerechtigden Tweede Kamerverkiezingen 15 maart 2017)
Foutenmarge
Dit is het positieve of negatieve getal dat meestal wordt weergegeven in opiniepeilingresultaten van
bijvoorbeeld dagbladen. Een voorbeeld: Als u een foutenmarge van 4% gebruikt en 47% van uw
steekproef een bepaald antwoord geeft, dan kan u er “zeker” van zijn dat als u diezelfde vraag aan de
volledige populatie had gesteld, tussen 42% (47-4) en 52% (47+4) datzelfde antwoord zouden
gekozen hebben (een lagere foutenmarge vereist een grotere steekproef). De onderzoekers hebben
voor dit onderzoek voor een foutenmarge van 4% vastgesteld.
Betrouwbaarheidspercentage
Het betrouwbaarheidsniveau vertelt u hoe zeker u kan zijn van de foutenmarge. Het wordt uitgedrukt
in percent en geeft weer hoe vaak het werkelijke percentage van de populatie dat een antwoord zou
kiezen, binnen die foutenmarge ligt, met andere woorden, in welke mate vertrouwen de
onderzoekers erop dat de antwoorden die de respondenten hebben gegeven, correct zijn (een hoger
betrouwbaarheidsniveau vereist een grotere steekproef). De onderzoekers hebben voor dit
onderzoek voor een betrouwbaarheidsniveau van 95% vastgesteld. Op basis van de grootte van de
onderzoekspopulatie, foutenmarge en het betrouwbaarheidsniveau kwamen zij tot de onderstaande
verdeling in aantallen en percentages.
Uitgangspunten berekeningen respondentenpopulatie
Eiland

Geregistreer- Aantal
de inwoners kiesgerechtigden
op
eilandsraadver01-01-2018 kiezingen 18 maart
2015

Aantal
Beoogd aantal Behaald aantal
kiesgerechtig- respondenten respondenten per
den Tweede
per eiland
eiland
Kamerverkiezingen 15
maart 2017

Bonaire

19.549

12.372

11.955

500

504

Saba

2.155

1.058

889

45

82

Sint
3.348
Eustatius

2.435

1.873

75*

84

Totaal

15.865

14.717

620

670

25.052

*Dit is gebaseerd op het aantal kiesgerechtigden bij de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart 2017.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 11

3. Onderzoeksresultaten alle BES-eilanden gecombineerd
3.1. Omvang, samenstelling en benadering respondentenpopulatie
In totaal zijn er 717 respondenten begonnen aan de enquête. Daarvan zijn er 47 respondenten
gediskwalificeerd voor deelname omdat zij niet kiesgerechtigd waren. In totaal hebben 570
respondenten de enquête, volledig, t/m vraag 32 ingevuld. 69 deelnemers op Sint Eustatius hebben
de enquête t/m vraag 28: ‘Zijn er eilandsraadsverkiezingen gehouden op uw eiland?’ ingevuld. Dit valt
te verklaren doordat er op Sint Eustatius geen eilandsraadsverkiezingen zijn gehouden. De vragen
daarover waren dus ook niet van toepassing voor deelnemers op Sint Eustatius. Via de ingebouwde
logica in de enquêtetool werd de enquête na het beantwoorden van vraag 28, voor deze deelnemers,
afgesloten.

3.1.1. Omvang
Hieronder ziet u de verdeling van het aantal respondenten per eiland. We zien dat er op Saba zelfs 36
respondenten extra hebben deelgenomen, op Sint Eustatius waren dat 9 respondenten en op Bonaire
4 respondenten.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 12

3.1.2. Verdeling en benadering leeftijdsgroepen
Hieronder ziet u de verdeling van de deelnemers binnen de eerder vastgestelde leeftijdsgroepen.

Alle leeftijdsgroepen zijn benaderd via diverse online kanalen. Zo is de enquête op o.a. de
Facebookpagina’s van: RCN, Durftevragenbonaire, Statia let’s debate en Bonaire.nu geplaatst.
Daarnaast zijn er nieuwsartikelen gepubliceerd over het onderzoek op BES-reporter.com en
Bonaire.nu. Naast deze gratis manieren van verspreiding hebben beide onderzoekers het onderzoek
via Facebookadvertenties onder de aandacht gebracht.
Op Saba is er gebruikgemaakt van een mass mailing via e-mail. Vergeleken met andere onderzoeken,
had deze mailing een lagere response, uiteindelijk werd wel al bijna 80%, van het minimaal te behalen
aantal repsondenten, gehaald door de combinatie van online advertenties en de mass mailing.
Vervolgens hebben de onderzoekers zowel op Saba als op Sint Eustatius bij circa 60 respondenten de
enquête offline afgenomen. Op Saba is dit onder andere gedaan tijdens de dagbesteding van het
verzorgingstehuis en door het bezoeken van diverse openbare plaatsen zoals: De bakker, winkels en
de bibliotheek.
Op Sint Eustatius bleef de online response ver achter ten opzichte van Saba en Bonaire. Op dit soort
momenten realiseren de onderzoekers zich dat het essentieel is om af te reizen naar de Bovenwindse
eilanden, zodat ze daar zelf de enquêtes offline kunnen afnemen. De onderzoekers hebben de eerste
dag bij een winkel gestaan, daarna was het Pasen waarop alle winkels helaas gesloten waren. Wel zijn
er die dagen respondenten benaderd bij bijvoorbeeld restaurants. De dinsdag erop hebben de
onderzoekers de hele dag bij het betaalloket van Census (Burgerzaken) gestaan. Daar was het erg
druk omdat veel mensen hun motorrijtuigenbelasting moesten betalen, uiteindelijk is het aantal
respondenten op Sint Eustatius dan ook ruim gehaald.
Op Bonaire hebben de onderzoekers bij circa 80 respondenten de enquête offline afgenomen. De
afname van de enquêtes vond op Bonaire plaats bij de Bondigro supermarkt, verspreid over 6
verschillende dagen.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 13

3.1.3. Geslacht

3.1.4. Moedertaal

Wat opviel was dat op beide Bovenwindse eilanden, waar de voertaal Engels is, eveneens circa 30%
van de respondenten Nederlands als moeder- en voorkeurstaal had. Daarnaast merkten de
onderzoekers dat bij de afname van de offline enquêtes eveneens een deel van de Papiamentstaligge
respondenten, de vragen liever in het Nederlands gesteld kreeg. We zien eveneens dat de groep
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 14

Spaanstaligen die is bereikt, klein is. Dat valt te verklaren omdat zowel de enquête als de
wervingsteksten niet in het Spaans zijn opgesteld en verspreid.
Onder reacties bij ‘Een andere taal namelijk:’ werden de volgende talen genoemd:
•
•
•
•

Nederlands, Papiaments en/of Engels (deze personen konden of wilden geen keuze maken).
Duits
Filipijns
Frans

3.1.5. Voorkeurstaal

Wat opvalt is dat 98,17% van de respondenten de talen Papiaments, Nederlands of Engels als
voorkeurstaal heeft. Dit zijn eveneens de 3 talen waarin de Rijksoverheid op dit moment
communiceert met haar burgers in Caribisch Nederland.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 15

3.1.6. Nederlandse nationaliteit
De onderstaande vraag was een controlevraag om vast te stellen of de respondent tot de doelgroep
behoort.

3.1.7. Langer dan 5 jaar woonachtig op Bonaire, Sint Eustatius en Saba
De onderstaande vraag was een controlevraag om vast te stellen of de respondent tot de doelgroep
behoort.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 16

3.2. Gemiddelde invulduur en voltooiingspercentage
De respondenten waren gemiddeld 7 minuten bezig met het invullen van de enquête. Daarmee ligt
de invulduur dus ruim onder het gestelde maximum van 10 minuten.

Er is een gemiddeld voltooiingspercentage van 79% vastgesteld door de software. Dat wil zeggen dat
570 respondenten de enquête van de eerste t/m de laatste pagina hebben doorlopen.
Dat wil echter niet zeggen dat dat aantal respondenten alle 32 vragen hebben beantwoord. Er is
namelijk logica (ook wel skip logic genoemd) aangebracht in de enquête. Een goed voorbeeld daarvan
is de vraag: ‘Had u interesse om zich kandidaat te stellen voor het kiescollege?’ Wanneer een
respondent hier ‘Nee’ koos, dan kreeg hij of zij geen extra vragen over of men op de hoogte was van
de criteria en vereisten voor kandidaatstelling. Wanneer men ‘Ja’ koos dan verschenen er wel extra
vragen die inhoudelijk ingingen op onderdelen van de informatiecampagne rondom de criteria en
vereisten voor kandidaatstelling.
Per vraag ziet u dan ook staan, op de plek die hieronder groen omcirkeld is, hoeveel personen de
vraag hebben beantwoord (Answered) en hoeveel personen de vraag hebben overgeslagen (Skipped).
Vrijwel alle vragen waren verplicht in deze enquête, de term ‘Skipped’ refereert dan ook bijna altijd
naar een vraag die is overgeslagen doormiddel van skip logic, deze vragen zijn dus niet overgeslagen
door de respondent(en) zelf.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 17

3.3. Antwoorden per vraag respondenten alle BES-eilanden
In dit onderdeel het rapport behandelen we de alle vragen die geen demografische vragen of
controlevragen waren. Daarnaast geven we per vraag aan welke antwoorden en eventuele
toelichtingen er zijn gegeven
Vraag 1 t/m 5 van de enquête gingen over het eiland waar de respondent woont, hun leeftijd en de
taal die men spreekt. Naast de demografische vragen, over het eiland waar men woont en hun
leeftijd, hebben we twee extra controlevragen gesteld om na te gaan of respondenten
stemgerechtigd waren. Deze twee controlevragen hebben we op de vorige pagina’s toegelicht. We
starten daarom hieronder bij de vraag 8: ‘Wist u dat er verkiezingen waren op 20 maart 2019?’

Vraag 8

We kunnen concluderen dat vrijwel alle respondenten op de BES-eilanden, namelijk 97,86%, op de
hoogte waren van het feit dat er 20 maart verkiezingen waren. Slechts 2,14% was hier niet van op de
hoogte.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 18

Vraag 9

Een ruime meerderheid van de respondenten op de BES-eilanden, 70,36% wist dat er op 20 maart
zowel verkiezingen voor de kiescolleges als verkiezingen voor de eilandsraad waren. 14,25% dacht dat
er alleen verkiezingen waren voor het kiescollege en 6,50% dacht dat er alleen verkiezingen waren
voor de eilandsraad. 7,13% van de respondenten was niet op de hoogte van wat voor verkiezingen er
die dag waren. Het kleinste deel van de respondenten, 1,74%, wist helemaal niet dat er verkiezingen
waren.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 19

Vraag 10

Het overgrote deel, 85,58% van de respondenten op de BES-eilanden heeft hun stempas op tijd
ontvangen. In de resultaten per eiland, verderop in dit rapport zal blijken dat op Saba de meeste
respondenten hun stempas op tijd hebben ontvangen.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 20

Vraag 11

De meeste respondenten wisten dat ze een geldig identiteitsbewijs en stempas nodig hadden om te
gaan stemmen. Informatie m.b.t. de openingstijden van de stemlokalen heeft de minste
respondenten bereikt. Slechts 3,49% van de respondenten kende geen enkele stemregel.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 21

Vraag 12

Ruim de helft, 54,46%, van de respondenten op de BES-eilanden wist dat men zich kandidaat kon
stellen voor de kiescolleges. Echter heeft 45,54% van respondenten helemaal niets over de
mogelijkheid tot kandidaatstelling meegekregen. Wel heeft 81,37% gehoord over de kiescolleges.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 22

Vraag 13

We zien dat het grootste deel, 63,69%, van de respondenten weet van welke organisatie ze
informatie ontvangen. Een minderheid, 36,31% weet niet van wie ze de informatie hebben
ontvangen, ondanks dat dit een minderheid is, is het toch een aanzienlijk aandeel, iets meer dan 1/3
van de respondenten.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 23

Vraag 14

We zien hier dat 47,87% van de respondenten de informatie over kandidaatstelling via sociale media
heeft ontvangen. We kunnen concluderen dat dit een zeer effectief communicatiekanaal is. 22,52%
heeft de informatie via radiocommercials ontvangen. Opvallend is dat de posters en billboards, voor
deze campagne, meer bereik hadden dan kranten, lokale websites en radioprogramma’s.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 24

Vraag 15

Men miste de informatie over wat het kiescollege doet (functie en taken) het meest. Toch miste circa
31% van de respondenten niets in de campagnes, of wilde ze daar niets over kwijt. 10,95% miste
andere zaken zoals:
• Alles
• Everything
• Ik miste alles!!!! Begreep er geen sikkepit van.
• Inhoud en politieke kleur kandidaten.
• ik miste alle informatie die hierboven genoemd wordt over de kandidaatstelling van de
kiescolleges.
• voor welke politieke partij het kiescollege zal stemmen in de eerste kamer. Dan kan ik pas
weten welke kandidaat ik kies. Later hoorde ik dat alle kandidaten op het CDA zouden
stemmen. Dit lijkt mij geen goede zaak, er was geen keus.
• The posters were misleading as persons thought that those persons were taking part in the
elections. Persons was not aware that e.g. other parties were able to take part in the
elections. It was not clear. Plus I find that the info was too late. And seeing that this is the first
time that there was an election for the electoral council.
• Wat er met mijn stem daarna zou gaan gebeuren..de lokale partijen maakten dit van tevoren
ook niet duidelijk. Het argument dat pas na de verkiezingen zou worden gezocht naar een
kandidaat (1e Kamer) met als argument; we doen wat het beste is voor Bonaire, is natuurlijk
kletspraat. Dat wil je als kiezer toch van tevoren weten?
• Meer praktisch, b.v. een soort instructiefilmpje (wat je vaak ziet op YouTube o.i.d.)
• Welke kandidaat welke partij in Nederland vertegenwoordigd.
• Op welke partij in de eerste kamer het kiescollege gaat stemmen.
• All three top choices were lacking and the information on the posters was not clear.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 25

•
•
•

Geen enkele kandidaat heeft aangegeven welke Partij zij zal stemmen.
Ik had geen idee welke binding de persoon op wie ik ging stemmen had met de politieke
partijen in NL.
The realistic action plan for the representatives after they are choosen.

Vraag 16

Respondenten die deze vraag met ‘Ja’ beantwoordden kregen op basis van skip logic een set extra
vragen die gingen over de criteria en vereisten, processen etc. U vindt deze vervolgvragen op de
volgende pagina’s.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 26

Vraag 17

Meer dan de helft van de personen die geïnteresseerd waren om zich kandidaat stellen, 50,63%,
waren niet op de hoogte van de criteria en vereisten hiervoor.
Vraag 18

Ook blijkt dat bijna de helft van de personen die geïnteresseerd waren om zich kandidaat stellen,
49,37% niet wisten waar en op welke datum ze de stukken voor kandidaatstelling moesten inleveren.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 27

Vraag 19

Ik heb mij wel kandidaat gesteld omdat:
• Ik kandidaat had gesteld bij een partij.
• I am a candidate on the WIPM list.
• Because i am interested in being involved and representing my people.
• Ik ook op een lijst stond voor eilandsraadsverkiezing.
Ik heb mij niet kandidaat gesteld omdat:
• Niet voldoende info.
• De info was te wollig omschreven.
• De kosten te hoog waren voor mij.
• Geen juiste informatie.
• Lack of proper information.
• Omdat ervoor betaald moest worden.
• Op een gegeven moment werd het onduidelijk of je nu wel of niet bij een partij moest
behoren. Men begint dan ineens over lijsten, terwijl ik bij geen een lijst zit.
• Totaal geen informatie ontvangen voorafgaand aan verkiezingen, gelukkig wel m'n stempas in
tegenstelling tot anderen.
• Niet wist dat je ook zonder bij een partij aangesloten was kon deelnemen.
• De voorlichting ontbrak en ik niet de RCN website heb bezocht.
• Omdat e.e.a. niet duidelijk was en ook de kosten.
• Je steekt tijd in iets wat in Europees Nl geen verschil oplevert.
• Het alleen maar tijd zou kosten en me eigenlijk nog geld zou kosten ook.
• Erg vaag nog.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 28

Vraag 20

We zien dat een krappe minderheid, 48,12%, nog steeds niet weet wat de functie en taken van het
kiescollege zijn. 22,77% wist voor de verkiezingen al wat de functie en taken waren. Voor 14,55% is dit
duidelijk geworden in de aanloop naar de verkiezingen, door de informatie die zij daarover hebben
ontvangen.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 29

Vraag 21

Bij de functie en taken van de Eerste Kamer zien we een ander beeld. Daar bleek een meerderheid
50,17% reeds op de hoogte te zijn van de functie en taken van de Eerste Kamer, voor de start van de
verkiezingen. 36,13% weet echter nog steeds niet wat de rol van de Eerste Kamer is.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 30

Vraag 22

We zien een gemiddelde score van 6, dat lijkt laag, maar in het midden van de schaal stond bij score 5
het label: ‘Belangrijk’. We kunnen dus concluderen dat de inwoners van de eilanden, de invloed die
de BES-eilanden op de samenstelling van de Eerste Kamer heeft, belangrijk vindt.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 31

Vraag 23

Deze vraag bekrachtigd de score in vraag 22. Ruim 79,11% van de respondenten op de BES-eilanden
vindt het belangrijk om een stem uit te brengen op en kandidaat voor het kiescollege.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 32

Vraag 24

We zien hier vrijwel dezelfde verdeling als bij vraag 14, de meeste respondenten zijn bereikt via
sociale media, gevolgd door radiocommercials, mond-tot-mond (kennissen, collega’s, buren, vrienden
of familie), kranten, lokale website en radioprogramma’s.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 33

Vraag 25

De meerderheid van de respondenten op Bonaire, Sint Eustatius en Saba, 67,81%, heeft op 20 maart
gestemd voor de kiescollegeverkiezingen.
Vraag 26

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 34

Vraag 27

De meeste respondenten hadden een andere, dan de hierboven genoemde, reden om niet te gaan
stemmen. De antwoorden waren ook ingestoken op de voorlichting m.b.t. het stemproces. Er waren
op 20 maart echter grote problemen bij de stembureaus. Veel mensen hebben 1 tot 2 uur in de rij
gestaan voor ze hun stem konden uitbrengen. Deze reacties kwamen dan ook vaker terug in de
resultaten. Ook zien we dat veel inwoners niet wisten op welke partij de kandidaten van de
kiescolleges zouden gaan stemmen. Daardoor zagen hun stem als een volmacht aan die kandidaat of
als een blanco stem.
Enkele reacties waren:
• Te lange wachttijden bij de kieslokalen. Vreselijk inefficiënte werkwijze van de medewerkers.
• Ik heb het stemmen overgelaten aan de lokale mensen
• Ik had geen zin om een uur in de rij te staan
• Over de gehele dag 5x geprobeerd te gaan stemmen, maar door de lange rijen uiteindelijk de
moed maar opgegeven.
• Er was geen enkele info te vinden over waar de personen voor staan en wat ze willen
bereiken
• Ik ben drie keer langs 2 verschillende stembureaus gereden waar telkens een rij tot buiten
staat. Ik ga niet een half uur of uur in de rij staan in deze moderne tijd waarbij we gebruik
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 35

•
•
•
•
•
•
•
•
•

zouden kunnen maken van allerlei technieken. Of stemlokalen beter bezetten aan mankracht
als het handmatig moet gebeuren
Ik ben niet gaan stemmen omdat ik het gevoel heb dat het niet veel zin heeft . omdat ik van
verschillende mensen heb gehoord dat er tussen de 50 en 100$ geboden werd voor een
stempas.
Niemand in het kiescollege wilde aangeven voor welke partij in Nederland zou worden
gekozen
Stembureaus waren TE DRUK!
Because on my island the democratic party was the only party joined with the cda party of
the netherlands .. but the cda party nor the dp party share the same views as me.
The Dutch and European governments are not there for people. They do not represent them.
They represent themselves and dictate over people.
There was no local election held. That's is a crime against human rights!
Bij veel partijen staat nergens of alleen in Papiaments waar ze voor staan
De partijen die verkiesbaar waren, zijn te onduidelijk geweest wat ze met die stem zouden
gaan doen
Was me niet duidelijk welk persoon ons zou vertegenwoordigen in de eerste kamer. En bleek
uit 3 partijen te bestaan. Dus geen keuze voor alle partijen van de eerste kamer

Vraag 28 – Skip logic vraag
Deze vraag is toegevoegd om inwoners van Sint Eustatius uit te sluiten van de vragen over de
eilandsraadsverkiezingen, die niet zijn gehouden op Sint Eustatius.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 36

Vraag 29

Bijna 80% van de respondenten op Bonaire en Saba was voor de verkiezingen bekend met het belang
van de eilandsraadsverkiezingen. 88,93% is daar op dit moment van op de hoogte en 11,07% is daar
op dit moment nog niet van op de hoogte.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 37

Vraag 30

81,17% van de respondenten heeft op 20 maart hun stem uitgebracht. We zien dat dit percentage
iets hoger ligt dan de daadwerkelijke opkomst, die was namelijk 77,85%.
Vraag 31

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 38

Vraag 32

Ook bij vraag 32 valt het op dat de meeste respondenten hun reden(en) niet zagen staan. Hieronder
een opsomming van de meeste voorkomende reacties:
• Ze werken niet voor ons maar alleen voor zichzelf.
• Ik vind dat er niet voldoende capabele mensen zijn.
• Omdat meerdere partijen niet of niet goed aangeven waar ze voor staan.
• Verkiezingsprogramma’s niet beschikbaar in meerdere talen (vaak alleen Papiamentu), geen
verslaggeving op sociale media en/of lokale websites van debatten. Hierdoor was het
onmogelijk om een bewuste weloverwogen keuze te maken.
• Heb geprobeerd. Wachtrijen veel te lang vanwege de enorm slechte organisatie.
• Omdat te veel heb gehoord dat er geld geboden werd voor je stemkaart tussen de 50 en 100
dollar vind ik echt niet kunnen.
• Ik had geen zin om een uur in de rij te staan.
• Ik moest erg lang wachten want er zat geen enkele voorgang in de rij wachten.
• De rij was superlang, ik was na 2 uur nog steeds niet aan de beurt!
• Die dag tot 5x geprobeerd (en op 4 verschillende plekken) te gaan stemmen, maar door de
lange rijen uiteindelijk niet gestemd.
• Zelfde reden als voor het kiescollege, ik ga niet een half uur in de rij staan om mijn stem uit te
brengen.
• Te druk bij het stemlokaal.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 39

4. Onderzoeksresultaten Bonaire
4.1. Samenstelling, omvang en benadering respondentenpopulatie Bonaire
Op Bonaire hebben in totaal 504 personen deelgenomen aan het onderzoek. Hieronder ziet u de
verdeling van de deelnemers, binnen de vastgestelde leeftijdsgroepen.

4.1.1. Verdeling en benadering leeftijdsgroepen Bonaire

Naast de online verspreiding op Bonaire, via diverse kanalen, hebben de onderzoekers ook persoonlijk
respondenten geworven op straat en in een lokale supermarkt. Dit omdat hiermee een bredere
doelgroep bereikt kon worden en ook specifiek ouderen konden worden aangesproken zodat de
groep respondenten op Bonaire voldoende een weerspiegeling is van de demografische verdeling
inwoners van het eiland.
Op Bonaire hebben de onderzoekers bij circa 80 respondenten de enquête offline met de hand
afgenomen. De afname van de enquêtes vond op Bonaire plaats bij de Bondigro supermarkt,
verspreid over 6 verschillende dagen.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 40

4.1.2. Geslacht respondenten Bonaire

4.1.3. Verdeling Moedertaal Bonaire

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 41

4.1.4. Voorkeurstaal Bonaire

De voorkeurstaal is in overleg ook onderzocht in dit onderzoek. Onder andere om te onderzoeken of
meer respondenten liever worden aangesproken of communiceren in een andere taal dan waarin de
campagne is gehouden. Voor Bonaire is dit niet het geval. De respondenten hebben aangegeven dat
zij nauwelijks in een andere taal willen worden aangesproken dan waarin de campagne op Bonaire is
gehouden. Alleen Engels is een taal waar het meest naar gevraagd wordt na Papiaments en
Nederlands.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 42

4.1.5. Nederlandse nationaliteit Bonaire
De onderstaande vraag was een controlevraag om vast te stellen of de respondent tot de doelgroep
van het onderzoek behoort.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 43

4.1.6. Langer dan 5 jaar woonachtig op Bonaire, Sint Eustatius en Saba
De onderstaande vraag was een controlevraag om vast te stellen of de respondent tot de doelgroep
van het onderzoek behoort.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 44

4.2. Antwoorden per vraag van de respondenten op Bonaire
In dit onderdeel het rapport behandelen we de alle vragen die geen demografische vragen of
controlevragen waren. Daarnaast geven we per vraag aan welke antwoorden en eventuele
toelichtingen er zijn gegeven
Vraag 1 t/m 5 van de enquête gingen over het eiland waar de respondent woont, hun leeftijd en de
taal die men spreekt. Naast de demografische vragen, over het eiland waar men woont en hun
leeftijd, hebben we twee extra controlevragen gesteld om na te gaan of respondenten
stemgerechtigd waren. Deze twee controlevragen hebben we op de vorige pagina’s toegelicht. We
starten daarom hieronder bij de vraag 8: ‘Wist u dat er verkiezingen waren op 20 maart 2019?’

Vraag 8 – respondenten Bonaire

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 45

Vraag 9 – respondenten Bonaire

Omdat er op de dag van de verkiezingen meerdere verkiezingen gehouden zijn waar ook meerdere
voorlichtingscampagnes voor zijn gehouden, is er gevraagd of de kiezer wist wat voor verkiezingen er
zijn gehouden die dag. Meer dan ¾ was op de hoogte van allebei de verkiezingen die gehouden zijn
op 20 maart.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 46

Vraag 10 – respondenten Bonaire

Om te kunnen stemmen is het erg belangrijk om een stempas thuis te ontvangen. Het is een
belangrijk middel voor de overheid om een kiezer te bereiken en om deze te vragen om te gaan
stemmen.
Op Bonaire heeft 9,39% van de respondenten geen stempas ontvangen of te laat een stempas
ontvangen. 5,64% heeft geen stempas ontvangen maar weet wel hoe dit komt. Dit kan zijn i.v.m. een
recente verhuizing, niet aanwezig op het woonadres ten tijde van de verkiezingen of dat de
respondent niet ingeschreven staat op het woonadres.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 47

Vraag 11 – respondenten Bonaire

De meeste respondenten waren ervan op de hoogte dat ze een geldig identiteitsbewijs en stempas
nodig hadden om te gaan stemmen. Informatie over de openingstijden van de stemlokalen heeft de
minste mensen bereikt. Slechts 3,55% van de respondenten kende geen enkele stemregel.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 48

Vraag 12 – respondenten Bonaire

Uit deze vraag blijkt dat slechts 52,10% van de respondenten op de hoogte was van de mogelijkheid
om zich kandidaat te stellen voor het kiescollege op Bonaire.

Vraag 13 – respondenten Bonaire

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 49

Bij de grootste groep respondenten (42,59%) was het niet duidelijk van wie zij informatie hebben
ontvangen over de kandidaatstelling van het kiescollege. De 2 e groep respondenten geven aan van
beide organisaties informatie te hebben ontvangen (28,30%).

Vraag 14 – respondenten Bonaire

De meeste respondenten op Bonaire zijn bereikt via sociale media over de mogelijkheid om zich
kandidaat te stellen voor het kiescollege. Daarnaast hebben veel mensen de radiocommercials
hierover gehoord ruim 22,64%. De minste respondenten, 7,55%, zijn bereikt via posters of billboards
op Bonaire.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 50

Vraag 15 – respondenten Bonaire

De grootste groep respondenten geeft aan niet goed op de hoogte te zijn van wat het kiescollege
doet n.a.v. de campagne voor de kandidaatstelling. Dit is bijna de helft (47,44%) van alle
respondenten die deze vraag hebben beantwoord. 12,67% miste niets.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 51

Vraag 16 – respondenten Bonaire

Uiteindelijk had slechts 16,35% van de respondenten interesse zich kandidaat te stellen voor het
kiescollege op Bonaire.

Vraag 17 – respondenten Bonaire

Van de respondenten die de vorige vraag (Had u interesse om zich kandidaat te stellen?) met ‘Ja’
heeft beantwoord geeft 53,23% aan dat zij niet op de hoogte waren van de criteria en vereisten om
zich kandidaat te stellen. 46,77% was hiervan wel op hoogte op Bonaire.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 52

Vraag 18 – respondenten Bonaire

Van de respondenten die de vraag (Had u interesse om zich kandidaat te stellen?) met ja heeft
beantwoord geeft 51,61% aan niet goed ervan op de hoogte te zijn op welke datum en waar de
stukken voor kandidaatstelling konden worden ingeleverd. 24,19% was hier wel van op de hoogte.

Vraag 19 – respondenten Bonaire

Ik heb mij wel kandidaat gesteld omdat:
• Ik mij kandidaat had gesteld bij een partij.
• Ik weet zeker het mijn kennis zal uitbreiden.
• Ik ook op een lijst stond voor eilandsraad verkiezing.
• Ik wil dat Bonaire verder vooruitgaat.
Ik heb mij niet kandidaat gesteld omdat:
• Omdat ik het niet wist.
• Niet voldoende info.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 53

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

De kosten te hoog waren voor mij.
Geen juiste informatie.
Ik was er niet van op de hoogte.
Ik wist dat niet eens, nooit gehoord. Behalve achteraf.
Ik heb geen interesse in de training voor kandidaten.
Omdat ervoor betaald moest worden
Te veel corruptie.
Ik had niet voldoende inhoudelijke informatie.
Niet wist dat je ook zonder bij een partij aangesloten was kon deelnemen.
Totaal geen informatie ontvangen voorafgaand aan verkiezingen, gelukkig wel m'n stempas in
tegenstelling tot anderen.
Ik had daarna geen interesse meer in nog meer informatie.
Onduidelijkheid procedure ná verkiezing.
De voorlichting ontbrak en ik niet de RCN-website heb bezocht.
Ik heb me niet kandidaat gesteld. Als ik erg geïnteresseerd ben zal zou ik de vereisten hebben
uitgezocht. Op dit moment heb ik het druk met een hoop andere dingen. Het is een
onderwerp waar ik veel tijd in moet besteden en verdiepen.

Vraag 20 – respondenten Bonaire

Een grote groep van de respondenten op Bonaire, bijna de helft (47,49%), was en is nog steeds niet
op de hoogte wat de rol is van het kiescollege. Slechts 20,55% was wel op de hoogte van de functie en
taken van het kiescollege voorafgaand aan de verkiezingen op 20 maart 2019.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 54

Vraag 21 – respondenten Bonaire

De meeste van de respondenten op Bonaire waren al op de hoogte van de functie en taken van de
Eerste Kamer. Een grote groep respondenten, iets meer dan een derde is hier nog steeds niet van op
de hoogte.

Vraag 22 – respondenten Bonaire

De respondenten op Bonaire hebben een 6 gegeven aan de mate van belangrijkheid van hun invloed
die ze willen uitoefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer. De keuze was weergegeven in een
balk met op 1: heel onbelangrijk en op 10: heel belangrijk. Op 5 stond belangrijk.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 55

Vraag 23 – respondenten Bonaire

Deze vraag is in het onderzoek gesteld om te achterhalen of mensen het belangrijk vinden om op een
kandidaat te stemmen voor het kiescollege. Een overgrote meerderheid, 79,91% vind dit belangrijk.

Vraag 24 – respondenten Bonaire

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 56

De meeste respondenten op Bonaire zijn bereikt via sociale media met betrekking tot de verkiezingen
voor de kiescolleges. Daarnaast hebben veel mensen de radiocommercials over de kiescolleges
gehoord, 26,26%. De minste respondenten, 15,53% zijn bereikt via een radioprogramma met
interviews of een praatprogramma.

Vraag 25 – respondenten Bonaire

Op 20 maart hebben 71% van de respondenten gestemd op een kandidaat voor de
kiescollegeverkiezingen. 29% heeft dat niet gedaan.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 57

Vraag 26 – respondenten Bonaire

Een grote meerderheid, 70,42%, heeft aangegeven stemmen belangrijk te vinden. 34,73% geeft aan
graag invloed uit te oefenen op de samenstelling van de eerste kamer.
Enkele reacties bij de redenen die niet bij de antwoorden stonden:
• Ik heb blanco gestemd omdat ik mij niet vertegenwoordigd zie.
• Moeder volmacht gegeven, ik vertrouw haar beslissing, ze woont heel haar leven op Bonaire
en weet meer over de politieke partijen zowel lokaal als in Nederland.
• Ik wist niet dat een ander stemt voor de eerste kamer geen informatie ook niet in het
stemlokaal.
• Ok hoop dat er veel dingen veranderen, o.a. de corruptie die hier 100% aanwezig is.
• Overigens ben ik het niet eens met de instelling van een kiescollege.
• Ik moest toch stemmen voor de Eilandsraad.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 58

Vraag 27 – respondenten Bonaire

Veel mensen hebben bij deze vraag gebruik gemaakt van de mogelijkheid om hun mening te uiten als
reden voor het niet stemmen op de kiescollegeverkiezingen. Veel mensen hebben hierbij aangegeven
dat het stemmen lastig was i.v.m. de drukte bij de stemlokalen.
Ook een groot gedeelte van de mensen die niet zijn gaan stemmen had geen stempas ontvangen,
namelijk 28,10%. Slechts 2,48% was niet op de hoogte van waar ze konden gaan stemmen.
Enkele reacties bij de redenen die niet bij de antwoorden stonden:
• Ze werken niet voor ons.
• Ik heb het stemmen overgelaten aan de lokale mensen.
• Alle info gemist.
• Niemand in het kiescollege wilde aangeven voor welke partij in Nederland zou worden
gekozen.
• Ik was niet op het eiland.
• Totaal geen info over hoe en wat.
• Ik heb mezelf niet genoeg verdiept erin.
• Bij veel partijen staat nergens of alleen in Papiaments waar ze voor staan
• Did not know I could vote. Very little (nearly zero) communication in English. Generally, those
in charge seem to think it's none of my business.
• Te lange wachttijden bij de kieslokalen. Vreselijk inefficiënte werkwijze van de medewerkers.
• Ik had geen zin om een uur in de rij te staan.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 59

•
•
•

Ik wist niet wat personen zouden gaan kiezen.
Over de gehele dag 5x geprobeerd te gaan stemmen, maar door de lange rijen uiteindelijk de
moed maar opgegeven.
Ik was te laat bij het stemlokaal i.v.m. de rijen die er waren.

Vraag 28 – respondenten Bonaire

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 60

Vraag 29 – respondenten Bonaire

In het laatste gedeelte van het onderzoek zijn vragen gesteld over de eilandsraadsverkiezingen op
Bonaire. Het overgrote gedeelte, 77,67%, van de respondenten was hierbij op de hoogte van het
belang van de eilandsraadsverkiezingen. Slechts 7,21% is dit vooral duidelijk geworden door de
informatie die diegene heeft gehoord of gelezen over de eilandsraadsverkiezingen.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 61

Vraag 30 – respondenten Bonaire

80,23% van de respondenten op Bonaire hebben hun stem uitgebracht bij de
eilandsraadsverkiezingen van 20 maart 2019.

Vraag 31 – respondenten Bonaire

Het grootste gedeelte heeft gestemd bij de eilandsraadsverkiezingen omdat ze stemmen belangrijk
vinden. Slechts 4 respondenten geven een andere reden dan degene die hierboven vermeld staan.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 62

De reacties bij de redenen die niet bij de antwoorden stonden:
• Pure hoop dat het deze keer stabieler wordt.
• Het is een dubbelgevoel, ik wil het niet maar ik moet het wel. Ik zie het eerder als een
ultimatum dan en plicht.
• De corruptie moet stoppen hier.

Vraag 32 – respondenten Bonaire

Los van de redenen die bij deze vraag vermeld stonden hebben veel mensen ook eigen redenen
vermeld, van deze redenen is het meest opgegeven dat de stembureaus te druk waren om te gaan
stemmen. De meeste mensen geven daarnaast aan geen stempas te hebben ontvangen voor de
eilandsraadsverkiezingen. Slechts 7,23% van de respondenten die niet zijn gaan stemmen geven aan
dat ze daar geen tijd voor hadden.
Enkele reacties bij de redenen die niet bij de antwoorden stonden:
• Ze werken niet voor ons maar alleen voor zichzelf.
• Ik vind dat er niet voldoende capabele mensen zijn.
• Omdat meerdere partijen niet of niet goed aangeven waar ze voor staan.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 63

•

•
•
•
•
•
•

Verkiezingsprogramma’s niet beschikbaar in meerdere talen (vaak alleen Papiamentu), geen
verslaggeving op sociale media en/of lokale websites van debatten. Hierdoor was het
onmogelijk om een bewuste weloverwogen keuze te maken.
Heb geprobeerd. Wachtrijen veel te lang vanwege de enorm slechte organisatie.
Ik had geen zin om een uur in de rij te staan.
Ik moest erg lang wachten want er zat geen enkele voortgang in de rij wachten.
Die dag tot 5x geprobeerd (en op 4 verschillende plekken) te gaan stemmen, maar door de
lange rijen uiteindelijk niet gestemd.
Geen enkele partij kwalificeert.
Stembureaus waren TE DRUK!

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 64

5. Onderzoeksresultaten Saba
5.1. Omvang, samenstelling en benadering respondentenpopulatie Saba
Op Saba hebben in totaal 82 personen deelgenomen aan het onderzoek. Hieronder ziet u de
verdeling van de deelnemers, binnen de vastgestelde leeftijdsgroepen.

5.1.1. Verdeling en benadering leeftijdsgroepen Saba
Hieronder ziet u de verdeling van de deelnemers binnen de eerder vastgestelde leeftijdsgroepen.

Op Saba is er gebruik gemaakt van een mass mailing van e-mail. Vergeleken met andere onderzoeken,
had deze mailing een lagere response, uiteindelijk werd wel al bijna 80% van de beoogde aantallen
gehaald door de combinatie van online advertenties en de mass mailing. Vervolgens hebben de
onderzoekers op Saba bij circa 30 respondenten de enquête offline afgenomen. Dit is onder andere
gedaan tijdens de dagbesteding van het verzorgingstehuis en door het bezoeken van diverse
openbare plaatsen zoals: De bakker, winkels en de bibliotheek.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 65

5.1.2. Geslacht Saba

5.1.3. Moedertaal Saba

Wat opviel was dat op Saba, waar de voertaal Engels is, eveneens 27,50% van de respondenten
Nederlands als moedertaal had. Verder werden ook Duits en Frans nog als moedertaal genoemd.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 66

5.1.4. Voorkeurstaal Saba

Wat opvalt is dat de voorkeurstaal op Saba toch echt Engels is, slechts 11,25% geeft hier aan dat
Nederlands hun voorkeurstaal is.

5.1.5. Nederlandse nationaliteit Saba
De onderstaande vraag was een controlevraag om vast te stellen of de respondent tot de doelgroep
behoort.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 67

5.1.6. Langer dan 5 jaar woonachtig op Bonaire, Sint Eustatius en Saba
De onderstaande vraag was een controlevraag om vast te stellen of de respondent tot de doelgroep
behoort.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 68

5.2. Antwoorden per vraag van de respondenten op Saba
In dit onderdeel het rapport behandelen we de alle vragen die geen demografische vragen of
controlevragen waren. Daarnaast geven we per vraag aan welke antwoorden en eventuele
toelichtingen er zijn gegeven
Vraag 1 t/m 5 van de enquête gingen over het eiland waar de respondent woont, hun leeftijd en de
taal die men spreekt. Naast de demografische vragen, over het eiland waar men woont en hun
leeftijd, hebben we twee extra controlevragen gesteld om na te gaan of respondenten
stemgerechtigd waren. Deze twee controlevragen hebben we op de vorige pagina’s toegelicht. We
starten daarom hieronder bij de vraag 8: ‘Wist u dat er verkiezingen waren op 20 maart 2019?’

Vraag 8 – respondenten Saba

100% van de respondenten op Saba wist dat er verkiezingen waren op 20 maart.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 69

Vraag 9 – respondenten Saba

Een ruime meerderheid van de respondenten op Saba, 87,18% wist dat er op 20 maart zowel
verkiezingen voor de kiescolleges als verkiezingen voor de eilandsraad waren. Opvallend was dat
iedereen wist dat er verkiezingen waren.
Vraag 10 – respondenten Saba

Bijna alle respondenten op Saba hebben hun stempas op tijd ontvangen. Degene die hem niet op tijd
hebben ontvangen wisten daarnaast ook nog eens waarom zij deze niet hebben ontvangen.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 70

Vraag 11 – respondenten Saba

De meeste respondenten wisten dat ze een geldig identiteitsbewijs en stempas nodig hadden om te
gaan stemmen. Informatie m.b.t. het feit dat men bij ieder stemlokaal kon stemmen heeft de minste
mensen bereikt. Slechts 1,28% van de respondenten ken geen enkele stemregel.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 71

Vraag 12 – respondenten Saba

Ruim de helft, 55,13%, van de respondenten van Saba wist dat men zich kandidaat kon stellen voor de
kiescolleges. Echter heeft 44,87% van de respondenten helemaal niets over de mogelijkheid tot
kandidaatstelling meegekregen.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 72

Vraag 13 – respondenten Saba

We zien dat het grootste deel, 90%, van de respondenten weet van welke organisatie ze informatie
ontvangen. Slechts 10% weet niet van wie ze de informatie hebben ontvangen.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 73

Vraag 14 – respondenten Saba

We zien hier dat 50% van de respondenten de informatie over kandidaatstelling via sociale media
heeft ontvangen. We kunnen concluderen dat dit ook op Saba een zeer effectief communicatiekanaal
is. Opvallend is dat de posters en billboards op de tweede plaats eindigen met 45% bereik.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 74

Vraag 15 – respondenten Saba

25% van de respondenten miste de informatie over wat het kiescollege doet (functie en taken). Toch
miste ook 25% helemaal niets.
Vraag 16 – respondenten Saba

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 75

Vraag 17 – respondenten Saba

De grote meerderheid van de personen die geïnteresseerd waren om zich kandidaat stellen, 71,43%,
waren niet op de hoogte waren van de criteria en vereisten hiervoor.
Vraag 18 – respondenten Saba

Ook blijkt dat 71,43% van de personen die geïnteresseerd waren om zich kandidaat stellen, niet
wisten waar en op welke datum ze de stukken voor kandidaatstelling moesten inleveren.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 76

Vraag 19 – respondenten Saba

Wat was de reden dat u zich wel kandidaat heeft gesteld?
• I am a candidate on the WIPM list
Wat was de reden dat u zich niet kandidaat heeft gesteld?
• De info was te wollig omschreven.
• I was not aware.
Vraag 20 – respondenten Saba

We zien dat een krappe minderheid, 47,37%, nog steeds niet weet wat de functie en taken van het
kiescollege zijn. 26,32% wist voor de verkiezingen al wat de functie en taken waren. Voor 13,16% is dit
duidelijk geworden in de aanloop naar de verkiezingen, door de informatie die zij daarover hebben
ontvangen.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 77

Vraag 21 – respondenten Saba

Bij de functie en taken van de Eerste Kamer zien we een ander beeld. Daar bleek 44,74% reeds op de
hoogte van de functie en taken, voor de start van de verkiezingen. Een groot deel van de
respondenten, 42,11% weet echter nog steeds niet wat hun rol is.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 78

Vraag 22 – respondenten Saba

We zien een gemiddelde score van 7, gezien dat op 5 ‘Belangrijk’ stond. We kunnen dus concluderen
dat men de invloed die de BES-eilanden op de samenstelling van de Eerste Kamer heeft, meer dan
belangrijk vindt.
Vraag 23 – respondenten Saba

Deze vraag bekrachtigd de score in vraag 22. Ruim 81,58% van de respondenten op Saba vindt het
belangrijk om een stem uit te brengen op en kandidaat voor het kiescollege.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 79

Vraag 24 – respondenten Saba

We zien hier vrijwel dezelfde verdeling als bij vraag 14, de meeste respondenten zijn bereikt via
sociale media.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 80

Vraag 25 – respondenten Saba

Een grote meerderheid van de respondenten op Saba, 80,26%, heeft op 20 maart gestemd voor de
kiescollegeverkiezingen.
Vraag 26 – respondenten Saba

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 81

Vraag 27 – respondenten Saba

De meeste respondenten hadden een andere, dan de hierboven genoemde, redenen. De reacties
waren:
• The Dutch and European governments are not there for people. They do not represent them.
They represent themselves and dictate over people.
• None of the candidates state anything about what they planned to do as electoral college.
• I consider it a total waste of money and time.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 82

Vraag 28 – respondenten Saba
Deze vraag is toegevoegd om inwoners van Sint Eustatius uit te sluiten van de vragen over de
eilandsraadsverkiezingen, die niet zijn gehouden op Sint Eustatius.

Vraag 29 – respondenten Saba

Bijna 100% van de respondenten op Saba was voor de verkiezingen bekend met het belang van de
eilandsraadsverkiezingen.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 83

Vraag 30 – respondenten Saba

97,30% van de respondenten heeft op 20 maart hun stem uitgebracht. We zien dat dit percentage
iets hoger ligt dan de daadwerkelijke opkomst, die was 91,3%.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 84

Vraag 31 – respondenten Saba

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 85

Vraag 32 – respondenten Saba

Vanwege de hoge opkomst op Saba hebben slechts 2 respondenten deze vraag beantwoordt.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 86

6. Onderzoeksresultaten Sint Eustatius
6.1. Omvang, samenstelling en benadering respondentenpopulatie Sint Eustatius
Op Sint Eustatius hebben in totaal 84 personen deelgenomen aan het onderzoek. Hieronder ziet u de
verdeling van de deelnemers, binnen de eerder vastgestelde leeftijdsgroepen.

6.1.1. Verdeling en benadering leeftijdsgroepen Sint Eustatius

Naast de online verspreiding op Sint Eustatius, via diverse kanalen, hebben de onderzoekers ook
persoonlijk respondenten geworven op straat en bij het Census office (burgerzaken) op het eiland. Dit
omdat hiermee een bredere doelgroep bereikt kon worden en ook specifiek ouderen konden worden
aangesproken. Dit is gedaan zodat de groep respondenten op Sint Eustatius voldoende een
weerspiegeling is van de demografische verdeling qua inwoners.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 87

6.1.2. Geslacht van respondenten Sint Eustatius

6.1.3. Moedertaal van respondenten Sint Eustatius

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 88

6.1.4. Voorkeurstaal van respondenten Sint Eustatius

De voorkeurstaal is in overleg ook onderzocht in dit onderzoek. Onder andere om te onderzoeken of
meer respondenten liever worden aangesproken of communiceren in een andere taal dan waarin de
campagne is gehouden. Voor Sint Eustatius is dit niet het geval. 70% van de respondenten hebben
aangegeven dat zij in het Engels willen worden aangesproken. 25% van de respondenten wil graag in
het Nederlands worden aangesproken.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 89

6.1.5. Nederlandse nationaliteit Sint Eustatius
De onderstaande vraag was een controlevraag om vast te stellen of de respondent tot de doelgroep
van het onderzoek behoort.

6.1.6. Langer dan 5 jaar woonachtig op Bonaire, Sint Eustatius en Saba
De onderstaande vraag was een controlevraag om vast te stellen of de respondent tot de doelgroep
van het onderzoek behoort.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 90

6.2. Antwoorden per vraag van de respondenten op Sint Eustatius
In dit onderdeel het rapport behandelen we de alle vragen die geen demografische vragen of
controlevragen waren. Daarnaast geven we per vraag aan welke antwoorden en eventuele
toelichtingen er zijn gegeven
Vraag 1 t/m 5 van de enquête gingen over het eiland waar de respondent woont, hun leeftijd en de
taal die men spreekt. Naast de demografische vragen, over het eiland waar men woont en hun
leeftijd, hebben we twee extra controlevragen gesteld om na te gaan of respondenten
stemgerechtigd waren. Deze twee controlevragen hebben we op de vorige pagina’s toegelicht. We
starten daarom hieronder bij de vraag 8: ‘Wist u dat er verkiezingen waren op 20 maart 2019?’

Vraag 8 – respondenten Sint Eustatius

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 91

Vraag 9 – respondenten Sint Eustatius

Belangrijk was dat de respondent op de hoogte was van welke verkiezingen er werden gehouden op
Sint Eustatius, bijna driekwart van de respondenten was goed op de hoogte dat er alleen verkiezingen
waren voor het Kiescollege op zijn of haar eiland.

Vraag 10 – respondenten Sint Eustatius

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 92

Om te kunnen stemmen is het erg belangrijk om een stempas direct thuis, persoonlijk te ontvangen.
Het is een belangrijk middel voor de overheid om een kiezer te bereiken en om kenbaar te maken dat
er verkiezingen zijn.
Op Sint Eustatius heeft 12,16% van de respondenten geen stempas ontvangen of te laat een stempas
ontvangen. 12,16% heeft geen stempas ontvangen maar weet wel hoe dit komt. Dit kan zijn i.v.m. een
recente verhuizing, niet aanwezig op het woonadres ten tijde van de verkiezingen of dat de
respondent niet ingeschreven staat op het woonadres.

Vraag 11 – respondenten Sint Eustatius

De meeste respondenten waren ervan op de hoogte dat ze een geldig identiteitsbewijs en stempas
nodig hadden om te gaan stemmen. Op Sint Eustatius zijn de andere stemregels zoals waar en
wanneer je kan stemmen goed bekend bij de respondenten. Slechts 5,41% was van geen enkele
stemregel op de hoogte.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 93

Vraag 12 – respondenten Sint Eustatius

Uit deze vraag blijkt dat 68,92% van de respondenten op de hoogte was van de mogelijkheid om zich
kandidaat te stellen voor het kiescollege op Sint Eustatius.

Vraag 13 – respondenten Sint Eustatius

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 94

Bij de grootste groep respondenten (30,65%) was het bekend van wie zij informatie hebben
ontvangen over de kandidaatstelling van het kiescollege. Zowel van de Rijksdienst Caribisch
Nederland als het Openbaar Lichaam op Sint Eustatius.

Vraag 14 – respondenten Sint Eustatius

De meeste respondenten op Sint Eustatius zijn bereikt via posters of billboards over de mogelijkheid
om zich kandidaat te stellen voor het kiescollege. Daarnaast hebben veel mensen via social media
hierover gehoord, 45,16%. Ook de radiocommercials hebben een groot gedeelte van de
respondenten bereikt. De minste respondenten, 8,06%, zijn via een lokale nieuwswebsite bereikt.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 95

Vraag 15 – respondenten Sint Eustatius

De grootste groep respondenten geeft aan niet goed op de hoogte te zijn van wat het kiescollege
doet n.a.v. de campagne voor de kandidaatstelling. Dit is één derde van alle respondenten die deze
vraag hebben beantwoord. 29,03% miste niets aan de campagne op Sint Eustatius.
Enkele reacties bij het invulantwoord: (Ik miste andere zaken)
• Ik miste alles.
• Een stempas.
• Ik begreep er niks van.
• Voor welke politieke partij het kiescollege zal stemmen in de eerste kamer. Dan kan ik pas
weten welke kandidaat ik kies. Later hoorde ik dat alle kandidaten op het CDA zouden
stemmen. Dit lijkt mij geen goede zaak, er was geen keus.
• De posters van de campagne vond ik misleidend. Veel mensen dachten dat je op hen kon
stemmen. Dat was niet duidelijk. Informatie kwam te laat, zeker omdat dit de eerste keer was
dat deze verkiezingen werden gehouden.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 96

Vraag 16 – respondenten Sint Eustatius

Uiteindelijk had slechts 16,13% van de respondenten interesse zich kandidaat te stellen voor het
kiescollege op Sint Eustatius.

Vraag 17 – respondenten Sint Eustatius

Van de respondenten die de vorige vraag (Had u interesse om zich kandidaat te stellen?) met ja heeft
beantwoord geeft 20% aan niet op de hoogte te zijn van de criteria en vereisten om zich kandidaat te
stellen. 80% was hiervan wel op hoogte op Sint Eustatius.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 97

Vraag 18 – respondenten Sint Eustatius

Van de respondenten die de vraag (Had u interesse om zich kandidaat te stellen?) met ja heeft
beantwoord geeft 40% goed ervan op de hoogte te zijn waar en wanneer zij zich kandidaat konden
stellen.

Vraag 19 – respondenten Sint Eustatius

Ik heb mij wel kandidaat gesteld omdat:
• Het was niet helder hoe dat moest.
Ik heb mij niet kandidaat gesteld omdat:
• Ik wilde beter geïnformeerd worden.
• Door een gebrek aan informatie.
• De informatie was vaag.
• De kosten waren te hoog.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 98

Vraag 20 – respondenten Sint Eustatius

Een grote groep van de respondenten op Sint Eustatius, de helft (52,86%), was en is nog steeds niet
op de hoogte wat de rol is van het kiescollege. Slechts 32,86% was wel op de hoogte van de functie en
taken van het kiescollege ten tijde van de verkiezingen op 20 maart 2019.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 99

Vraag 21 – respondenten Sint Eustatius

De meeste van de respondenten op Sint Eustatius (57,14) waren al op de hoogte van de functie en
taken van de Eerste Kamer. Een grote groep respondenten, een derde is hier nog steeds niet van op
de hoogte.

Vraag 22 – respondenten Sint Eustatius

De respondenten op Sint Eustatius hebben een 7 gegeven aan de mate van belangrijkheid van hun
invloed die ze willen uitoefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer. De keuze was
weergegeven in een balk met op 1: heel onbelangrijk en op 10: heel belangrijk. Op 5 stond belangrijk.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 100

Vraag 23 – respondenten Sint Eustatius

Deze vraag is in het onderzoek gesteld om te achterhalen of mensen het belangrijk vinden op een
kandidaat te kiezen voor het kiescollege. Een overgrote meerderheid, 71,43% vind dit erg belangrijk.

Vraag 24 – respondenten Sint Eustatius

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 101

De meeste respondenten op Sint Eustatius zijn bereikt via sociale media over de verkiezingen voor de
kiescolleges. Daarnaast hebben veel mensen de radiocommercials hierover gehoord, 38,57%. De
minste respondenten, 10% zijn bereikt via lokale (nieuws)websites.

Vraag 25 – respondenten Sint Eustatius

Op 20 maart 2019 hebben 34,29% van de respondenten gestemd op een kandidaat voor de
kiescollegeverkiezingen. 65,71% heeft dat niet gedaan.

Vraag 26 – respondenten Sint Eustatius

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 102

Een grote meerderheid, 82,61% heeft aangegeven stemmen belangrijk te vinden. 30,43% geeft aan
graag invloed uit te oefenen op de samenstelling van de eerste kamer.
De respondenten die hebben aangegeven wel gestemd te hebben op de kiescollege verkiezingen op
Sint Eustatius, hebben geen andere redenen in de enquête opgevoerd dan gekozen kon worden.

Vraag 27 – respondenten Sint Eustatius

Veel mensen hebben bij deze vraag gebruik gemaakt van de mogelijkheid om hun mening te uiten als
reden voor het niet stemmen op de kiescollegeverkiezingen. Veel mensen hebben hierbij aangegeven
dat ze vooral niet konden stemmen. Of omdat er die dag geen eilandsraadsverkiezingen waren.
Ook een groot gedeelte van de mensen die niet zijn gaan stemmen hadden geen stempas ontvangen:
23,91%.
Enkele reacties bij het vrije invoerveld:
• Er viel niet viel te kiezen, alleen de DP, gelieerd aan het CDA deed mee. Maar zij delen niet
mijn visie.
• Ik heb geen stempas ontvangen omdat ik geen brievenbus heb, zoals velen.
• Ik was niet op het eiland.
• Ik stond die dag nog niet ingeschreven.
• Omdat er die dag ook geen eilandsraadsverkiezingen waren.
De andere enquêtevragen zijn niet beantwoord door inwoners van Sint Eustatius omdat daar geen
eilandsraadsverkiezingen zijn gehouden.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 103

7. Samenvatting en conclusies
7.1. Samenvatting en conclusies alle eilanden samen
In dit onderdeel trekken we aan de hand van de resultaten uit de enquête, onderbouwde conclusies,
waarmee we de vooraf bepaalde hoofd- en deelvragen kunnen beantwoorden. Per vraag wordt er
aangegeven welke resultaten de deelvraag beantwoorden. We delen deze samenvatting en
conclusies op in twee delen namelijk:
•
•

Hoofvraag A: Kandidaatstelling kiescolleges
Hoofdvraag B: Kiescollege- en eilandsraadsverkiezingen

Hoofdvraag A luidde: Was u zich ervan bewust dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op
uw eiland, om zo invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Eerste kamer?
Deze hoofdvraag werd opgedeeld in de volgende deelvragen:

7.1.1. Kandidaatstelling kiescolleges
1.

Wist u dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op uw eiland?
o Iets meer dan de helft, 54,46%, van de respondenten op de BES-eilanden wist dat
men zich kandidaat kon stellen voor de kiescolleges. Echter heeft 45,54% van de
respondenten helemaal niets over de mogelijkheid tot kandidaatstelling
meegekregen. We kunnen hieruit concluderen dat een krappe meerderheid van de
inwoners op de BES-eilanden wist dat ze zich kandidaat konden stellen.

2.

Was u bekend met de criteria en vereisten voor de kandidaatstelling?
o Iets meer dan de helft van de personen die geïnteresseerd waren om zich kandidaat
stellen, 50,63%, waren niet op de hoogte van de criteria en vereisten hiervoor.

3.

Wist u waar en op welke datum de stukken moest worden ingediend?
o Ook blijkt dat bijna de helft van de personen die geïnteresseerd waren om zich
kandidaat stellen, 49,37% niet wisten waar en op welke datum ze de stukken voor
kandidaatstelling moesten inleveren.

4.

Van welke organisatie heeft u informatie over de kandidaatstelling voor de kiescolleges
ontvangen?
o We zien dat het grootste deel, 63,69%, van de respondenten weet van welke
organisatie ze informatie ontvangen. Een minderheid, 36,31% weet niet van wie ze
de informatie hebben ontvangen, ondanks dat dit een minderheid is, is het toch een
aanzienlijk aandeel, iets meer dan een derde van de respondenten.

5.

Via welke mediakanalen heeft u de informatie m.b.t. de mogelijkheid tot kandidaatstelling voor
het Kiescollege ontvangen?
o We zien hier dat 47,87% van de respondenten de informatie over kandidaatstelling
via sociale media heeft ontvangen. We kunnen concluderen dat dit een zeer effectief
communicatiekanaal is. 22,52% heeft de informatie via radiocommercials ontvangen.
Opvallend is dat de posters en billboards, voor deze campagne, meer bereik hadden
dan kranten, lokale websites en radioprogramma’s.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 104

6.

Wat miste u in de voorlichtingscampagne van RCN?
o Men miste de informatie over wat het kiescollege doet (functie en taken) het meest.
Toch miste iets minder dan 33% eigenlijk niets, of wilde ze daar niets over kwijt. Er
was ook 10,95% die andere zaken miste zoals:
Alles
Everything
Ik miste alles !!!! Begreep er geen sikkepit van.
Inhoud en politieke kleur kandidaten.
ik miste alle informatie die hierboven genoemd wordt over de
kandidaatstelling van de kiescolleges.
voor welke politieke partij het kiescollege zal stemmen in de eerste kamer.
Dan kan ik pas weten welke kandidaat ik kies. Later hoorde ik dat alle
kandidaten op het CDA zouden stemmen. Dit lijkt mij geen goede zaak, er
was geen keus.
The posters were misleading as persons thought that those persons were
taking part in the elections. Persons was not aware that e.g. other parties
were able to take part in the elections. It was not clear. Plus I find that the
info was too late. And seeing that this is the first time that there was an
election for the electoral council.
Wat er met mijn stem daarna zou gaan gebeuren..de lokale partijen maakten
dit van tevoren ook niet duidelijk. Het argument dat pas na de verkiezingen
zou worden gezocht naar een kandidaat (1e Kamer) met als argument; we
doen wat het beste is voor Bonaire, is natuurlijk kletspraat. Dat wil je als
kiezer toch vantevoren weten?
Meer praktisch, b.v. een soort instructiefilmpje (wat je vaak ziet op YouTube
o.i.d.)
Welke kandidaat welke partij in Nederland vertegenwoordigd.
Op welke partij in de eerste kamer het kiescollege gaat stemmen.
All three top choices were lacking and the information on the posters was
not clear.
Geen enkele kandidaat heeft aangegeven welke Partij zij zal stemmen.
Ik had geen idee welke binding de persoon op wie ik ging stemmen had met
de politieke partijen in NL.
The realistic action plan for the representatives after they are choosen.

7.

Waarom heeft u zich wel of niet kandidaat gesteld?
o Ik heb mij wel kandidaat gesteld omdat:
Ik kandidaat had gesteld bij een partij.
I am a candidate on the WIPM list.
Because i am interested in being involved and representing my people.
Ik ook op een lijst stond voor eilandsraadsverkiezing.

o

Ik heb mij niet kandidaat gesteld omdat:
Niet voldoende info.
De info was te wollig omschreven.
De kosten te hoog waren voor mij.
Geen juiste informatie.
Lack of proper information.
Omdat ervoor betaald moest worden.
Op een gegeven moment werd het onduidelijk of je nu wel of niet bij een
partij moest behoren. Men begint dan ineens over lijsten, terwijl ik bij geen
een lijst zit.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 105

Totaal geen informatie ontvangen voorafgaand aan verkiezingen, gelukkig
wel m'n stempas in tegenstelling tot anderen.
Niet wist dat je ook zonder bij een partij aangesloten was kon deelnemen.
De voorlichting ontbrak en ik niet de RCN website heb bezocht.
Omdat eea niet duidelijk was en ook de kosten.
Je steekt tijd in iets wat in Europees NL geen verschil oplevert.
Het alleen maar tijd zou kosten en me eigenlijk nog geld zou kosten ook.
Erg vaag nog.

7.1.2. Conclusie Hoofdvraag A kandidaatstelling kiescolleges
Hoofdvraag A: Was u zich ervan bewust dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op uw
eiland, om zo invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Eerste kamer?
Deze hoofdvraag kunnen we op basis van de antwoorden op de bovenstaande deelvragen kunnen
beantwoorden. Iets meer dan de helft, 54,46%, van de respondenten op de BES-eilanden wist dat
men zich kandidaat kon stellen voor de kiescolleges. Echter heeft 45,54% van de respondenten
helemaal niets over de mogelijkheid tot kandidaatstelling meegekregen. We kunnen hieruit
concluderen dat een krappe meerderheid van de respondenten op de BES-eilanden zich er bewust
van waren dat ze zich kandidaat konden stellen.

7.1.3. Bekendheid met verkiezingen, stembiljet en stemregels
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan? Deze hoofdvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen:
1.

Wist u dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren?
o We kunnen concluderen dat vrijwel alle respondenten op de BES-eilanden op de
hoogte waren van het feit dat er 20 maart verkiezingen waren. Slechts 2,14% was
hier niet van op de hoogte.

2.

Wist u voorafgaan aan de verkiezingen, voor welke organen er verkiezingen waren?
o Een ruime meerderheid van de respondenten op de BES-eilanden, 70,36% wist dat er
op 20 maart zowel verkiezingen voor de kiescolleges als verkiezingen voor de
eilandsraad waren. Toch was ook 7,13% niet op de hoogte van wat voor verkiezingen
er waren. Het kleinste deel van de inwoners, 1,74% wist helemaal niet dat er
verkiezingen waren.

3.

Heeft u uw stempas op tijd ontvangen?
o Het overgrote deel, 85,58% van de respondenten op de BES-eilanden heeft hun
stempas op tijd ontvangen. Op Saba zijn de meeste stempassen op tijd afgeleverd.

4.

Wist u hoe de verkiezingen in hun werk zouden gaan? Was u bekend met de stemregels zoals:
Stempas, ID-bewijs, volmacht mogelijkheid, willekeurig stemlokaal, openingstijden stemlokaal?
o De meeste respondenten wisten dat ze een geldig identiteitsbewijs (89,38%) en
stempas nodig hadden om te gaan stemmen (87,64%). Informatie m.b.t. de
openingstijden van de stemlokalen heeft de minste respondenten bereikt (67,51%)
maar dit is nog steeds een ruime meerderheid. Slechts 3,49% van de respondenten
kende geen enkele stemregel.

7.1.4. Verkiezingen kiescolleges
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan?
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 106

Deze hoofdvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen:
1.

Hoe belangrijk vindt u het dat uw eiland invloed heeft op de samenstelling van de Eerste
Kamer?
o We zien een gemiddelde score van 6, dat lijkt laag maar in het midden van de schaal
stond op 5 ‘Belangrijk’. We kunnen dus concluderen dat men de invloed die de BESeilanden op de samenstelling van de Eerste Kamer heeft, belangrijk vindt.

2.

Was u voor de verkiezingen bekend met de functie en taken van het kiescollege?
o We zien dat een krappe minderheid, 48,12%, nog steeds niet weet wat de functie en
taken van het kiescollege zijn. 22,77% wist voor de verkiezingen al wat de functie en
taken waren. Voor 14,55% is dit duidelijk geworden in de aanloop naar de
verkiezingen, door de informatie die zij daarover hebben ontvangen.

3.

Was u voor de verkiezingen bekend met de functie en taken van de Eerste Kamer?
o Bij de functie en taken van de Eerste Kamer zien we een ander beeld. Daar bleek een
meerderheid 50,17% reeds op de hoogte van de functie en taken, voor de start van
de verkiezingen. 36,13% weet echter nog steeds niet wat hun rol is.

4.

Via welke mediakanalen heeft u informatie ontvangen over de verkiezing van kandidaten voor
het kiescollege (bekendheid met campagne)?
o We zien dat social media met kop en schouders boven de andere mediakanalen
uitsteekt op alle drie de eilanden.
Social media: 57,02%
Via radio, via radiocommercials: 24,83%
Via kennissen, collega’s, buren vrienden of familie: 21,75%
Via lokale kranten: 19,35%
Via lokale (nieuws)websites: 17,81%
Via radio, via radioprogramma’s met interviews of praatprogramma’s:
13,36%
Via lokale tv-zenders: 11,82%

5.

Heeft u gestemd voor het kiescollege?
o De meerderheid van de respondenten op Bonaire, Saba en Sint Eustatius, 67,81%,
heeft op 20 maart gestemd voor de kiescollegeverkiezingen.
o

Zo ja, waarom wel?
Ik vind stemmen belangrijk: 72,08%
Het is mijn democratisch recht: 76,26%
Als ik niet stem, vind ik dat ik mijn recht van spreken verlies: 45,18%
Ik zie het als mijn plicht: 40,36%
Ik wil graag invloed uitoefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer:
36,55%
Ik wil niet zeggen waarom ik heb gestemd: 3,05%

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 107

o

Zo nee, waarom niet?
De meeste respondeten hadden andere, dan de in de enquête reeds
genoemde redenen. De antwoorden zijn ingestoken op de voorlichting m.b.t.
het proces. Uiteraard waren er die dag grote problemen bij de stembureaus.
Veel mensen hebben 1 tot 2 uur staan wachten voor ze hun stem konden
uitbrengen. Deze reacties kwamen dan ook vaker terug in de resultaten. Ook
zien we dat veel inwoners niet wisten op welke partij de kandidaten van de
kiescolleges zouden gaan stemmen. Daardoor zagen hun stem als een
volmacht aan die kandidaat of als een blanco stem.
Te lange wachttijden bij de kieslokalen. Vreselijk inefficiënte
werkwijze van de medewerkers.
Ik heb het stemmen overgelaten aan de lokale mensen
Ik had geen zin om een uur in de rij te staan
Over de gehele dag 5x geprobeerd te gaan stemmen, maar door de
lange rijen uiteindelijk de moed maar opgegeven.
Er was geen enkele info te vinden over waar de personen voor staan
en wat ze willen bereiken
Ik ben drie keer langs 2 verschillende stembureaus gereden waar
telkens een rij tot buiten staat. Ik ga niet een half uur of uur in de rij
staan in deze moderne tijd waarbij we gebruik zouden kunnen
maken van allerlei technieken. Of stemlokaals beter bezetten aan
mankracht als het handmatig moet gebeuren
Ik ben niet gaan stemmen omdat ik het gevoel heb dat het niet veel
zin heeft . omdat ik van verschillende mensen heb gehoord dat er
tussen de 50 en 100$ geboden werd voor een stempas.
Niemand in het kiescollege wilde aangeven voor welke partij in
Nederland zou worden gekozen
Stembureaus waren TE DRUK!
Because on my island the democratic party was the only party joined
with the cda party of the netherlands .. but the cda party nor the dp
party share the same views as me.
The Dutch and European governments are not there for people. They
do not represent them. They represent themselves and dictate over
people.
There was no local election held. That's is a crime against human
rights!
Bij veel partijen staat nergens of alleen in Papiaments waar ze voor
staan
De partijen die verkiesbaar waren, zijn te onduidelijk geweest wat ze
met die stem zouden gaan doen

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 108

7.1.5. Eilandsraadsverkiezingen
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan?
Deze hoofdvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen:
1.

Was u voor de verkiezingen bekend met het belang van de eilandsraadsverkiezingen?
o Bijna 80% van de respondenten op Bonaire en Saba was voor de verkiezingen bekend
met het belang van de eilandsraadsverkiezingen. 88,93% is daar op dit moment van
op de hoogte en 11,07% is daar op dit moment nog niet van op de hoogte.

2.

Heeft u gestemd voor de eilandsraadsverkiezingen?
o 81,17% van de respondenten heeft op 20 maart hun stem uitgebracht. We zien dat
dit percentage iets hoger ligt dan de daadwerkelijke opkomst, die was 77,85%.
o

Zo ja, waarom wel?
Ik vind stemmen belangrijk: 77,40%
Het is mijn democratisch recht: 71,15%
Ik wil graag invloed uitoefenen op de veranderingen op mijn eiland: 62,50%
Als ik niet stem, vind ik dat ik mijn recht van spreken verlies: 46,63%
Ik zie het als mijn plicht: 45,91%
Ik wil niet zeggen waarom ik heb gestemd: 3,05%

o

Zo nee, waarom niet?
Ook bij vraag 32 valt het op dat de meeste respondenten hun reden(en) niet
zagen staan. Hieronder een opsomming van de meeste voorkomende
reacties:
Ze werken niet voor ons maar alleen voor zichzelf.
Ik vind dat er niet voldoende capabele mensen zijn.
Omdat meerdere partijen niet of niet goed aangeven waar ze voor
staan.
Verkiezingsprogramma’s niet beschikbaar in meerdere talen (vaak
alleen Papiamentu), geen verslaggeving op sociale media en/of lokale
websites van debatten. Hierdoor was het onmogelijk om een
bewuste weloverwogen keuze te maken.
Heb geprobeerd. Wachtrijen veel te lang vanwege de enorm slechte
organisatie.
Omdat te veel heb gehoord dat er geld geboden werd voor je
stemkaart tussen de 50 en 100 dollar vind ik echt niet kunnen.
Ik had geen zin om een uur in de rij te staan.
Ik moest erg lang wachten want er zat geen enkele voorgang in de rij
wachten.
De rij was superlang, ik was na 2 uur nog steeds niet aan de beurt!
Die dag tot 5x geprobeerd (en op 4 verschillende plekken) te gaan
stemmen, maar door de lange rijen uiteindelijk niet gestemd.
zelfde reden als voor het kiescollege, ik ga niet een half uur in de rij
staan om mijn stem uit te brengen.
Te druk bij het stemlokaal.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 109

7.1.6. Conclusie Hoofdvraag B bekendheid met verkiezingen
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan?
We kunnen concluderen dat vrijwel alle respondenten op de BES-eilanden op de hoogte waren van
het feit dat er 20 maart verkiezingen waren. Slechts 2,14% was hier niet van op de hoogte.
Een ruime meerderheid van de respondenten op de BES-eilanden, 70,36% wist daarnaast dat er op 20
maart zowel verkiezingen voor de kiescolleges als verkiezingen voor de eilandsraad waren. Toch was
ook 7,13% niet op de hoogte van wat voor verkiezingen er waren. Het kleinste deel van de inwoners,
1,74% wist helemaal niet dat er verkiezingen waren.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 110

7.2. Samenvatting en conclusies Bonaire
In dit onderdeel trekken we aan de hand van de resultaten uit de enquête, onderbouwde conclusies,
waarmee we de vooraf bepaalde hoofd- en deelvragen kunnen beantwoorden. Per vraag wordt er
aangegeven welke resultaten de deelvraag beantwoorden voor Bonaire. We delen deze samenvatting
en conclusies voor op in twee delen namelijk:
•
•

Hoofdvraag A: Kandidaatstelling kiescolleges
Hoofdvraag B: Kiescollege- en eilandsraadsverkiezingen

Hoofdvraag A luidde: Was u zich ervan bewust dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op
uw eiland, om zo invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Eerste kamer?
Deze hoofdvraag werd opgedeeld in de volgende deelvragen:

7.2.1. Kandidaatstelling kiescolleges
1.

Wist u dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op uw eiland?
o Iets meer dan de helft, 52,10%, van de inwoners van Bonaire wist dat men zich
kandidaat kon stellen voor de kiescolleges. Echter heeft 28,99% van de inwoners
helemaal niets over de mogelijkheid tot kandidaatstelling meegekregen. We kunnen
hieruit concluderen dat een krappe meerderheid van de inwoners op Bonaire wist
dat ze zich kandidaat konden stellen.

2.

Was u bekend met de criteria en vereisten voor de kandidaatstelling?
o Iets meer dan de helft van de personen die geïnteresseerd waren om zich kandidaat
stellen, 53,23%, waren niet op de hoogte van de criteria en vereisten hiervoor.

3.

Wist u waar en op welke datum de stukken moest worden ingediend?
o Ook blijkt dat de helft van de personen die geïnteresseerd waren om zich kandidaat
stellen, 51,61% niet wisten waar en op welke datum ze de stukken voor
kandidaatstelling moesten inleveren.

4.

Van welke organisatie heeft u informatie over de kandidaatstelling voor de kiescolleges
ontvangen?
o We zien dat het grootste deel, 42,59%, van de inwoners niet weet van welke
organisatie ze informatie hebben ontvangen. Een minderheid, 28,30% denk van
allebei de organisaties informatie te hebben ontvangen.

5.

Via welke mediakanalen heeft u de informatie m.b.t. de mogelijkheid tot kandidaatstelling voor
het Kiescollege ontvangen?
o We zien hier dat 47,98% van de inwoners de informatie over de kandidaatstelling via
sociale media heeft ontvangen. We kunnen concluderen dat dit een zeer effectief
communicatiekanaal is. 22,64% heeft informatie over de kandidaatstelling gehoord
via de radiocommercials ontvangen.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 111

6.

Wat miste u in de voorlichtingscampagne van RCN?
o Men miste de informatie over wat het kiescollege doet (functie en taken) het meest,
dit was 47,44%. Ongeveer 26% miste niets, of wilde ze daar niets over kwijt. Er was
ook 11,05% die andere zaken miste zoals
Niks ontvangen
Partijprogramma’s
We zouden meer betrokken willen worden. Ik mis iemand die voor ons
opkomt.
About the Copy of the id for the proxy was not clear
Ik miste alles !!!! Begreep er geen sikkepit van
Dat ik mijn stemkaart voor kiescollege 2 dagen na de stemmings datum
ontving
provinciale staten en verkiezingen in NL
Didn't see anything in the info campaign
English information. Dutch & Papiamento only
Nut en noodzaak van kiescollege
Wat er met mijn stem daarna zou gaan gebeuren..de lokale partijen maakten
dit vantevoren ook niet duidelijk. Het argument dat pas na de verkiezingen
zou worden gezocht naar een kandidaat (1e Kamer) met als argument; we
doen wat het beste is voor Bonaire, is natuurlijk kletspraat. Dat wil je als
kiezer toch vantevoren weten?
Alle info over het kiescollege. Hele verhaal was compleet vaag.
Iedereen die ik sprak dachten dat ze voor een nederlandse partij moesten
kiezen, dus wat het kiescollege doet en gaat doen is mij nog steeds niet
bekend.
Op welke partij in de eerste kamer het kiescollege gaat stemmen
Ik had geen idee welke binding de persoon op wie ik ging stemmen had met
de politieke partijen in NL

7.

Waarom heeft u zich wel of niet kandidaat gesteld?
o

Ik heb mij wel kandidaat gesteld omdat:
Ik mij kandidaat had gesteld bij een partij.
Ik weet zeker het mijn kennis zal uitbreiden.
Ik ook op een lijst stond voor eilandsraad verkiezing.
Ik wil dat Bonaire verder vooruitgaat.

o

Ik heb mij niet kandidaat gesteld omdat:
Omdat ik het niet wist.
Niet voldoende info.
De kosten te hoog waren voor mij.
Geen juiste informatie.
Ik was er niet van op de hoogte.
Ik wist dat niet eens, nooit gehoord. Behalve achteraf.
Ik heb geen interesse in de training voor kandidaten.
Omdat ervoor betaald moest worden
Te veel corruptie.
Ik had niet voldoende inhoudelijke informatie.
Niet wist dat je ook zonder bij een partij aangesloten was kon deelnemen.
Totaal geen informatie ontvangen voorafgaand aan verkiezingen, gelukkig
wel m'n stempas in tegenstelling tot anderen.
Ik had daarna geen interesse meer in nog meer informatie.
Onduidelijkheid procedure ná verkiezing.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 112

De voorlichting ontbrak en ik niet de RCN-website heb bezocht.
Ik heb me niet kandidaat gesteld. Als ik erg geïnteresseerd ben zal zou ik de
vereisten hebben uitgezocht. Op dit moment heb ik het druk met een hoop
andere dingen. Het is een onderwerp waar ik veel tijd in moet besteden en
verdiepen.

7.2.2. Conclusie Hoofdvraag A kandidaatstelling kiescollege Bonaire
Hoofdvraag A: Was u zich ervan bewust dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op uw
eiland, om zo invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Eerste kamer?
Deze hoofdvraag kunnen we op basis van de antwoorden op de bovenstaande deelvragen
beantwoorden. Iets meer dan de helft, 52,10%, van de inwoners van Bonaire wist dat men zich
kandidaat kon stellen voor de kiescolleges. Echter heeft 28,99% van de inwoners helemaal niets over
de mogelijkheid tot kandidaatstelling meegekregen. We kunnen hieruit concluderen dat een krappe
meerderheid van de inwoners van Bonaire zich er bewust van waren dat ze zich kandidaat konden
stellen. Wel blijkt dat er ook nog een hoop onduidelijkheid was over de regels en procedures van het
kiescollege n.a.v. de antwoorden op de andere deelvragen in dit gedeelte

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 113

7.2.3. Bekendheid met verkiezingen, stembiljet en stemregels
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan?
Deze hoofdvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen:
1.

Wist u dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren?
o We kunnen concluderen dat vrijwel alle inwoners van Bonaire, 97,77% ervan op de
hoogte was dat er verkiezingen waren op 20 maart 2019.

2.

Wist u voorafgaan aan de verkiezingen, voor welke organen er verkiezingen waren?
o Een ruime meerderheid van de inwoners van Bonaire, 77,45% wist dat er op 20 maart
zowel verkiezingen voor het kiescollege van Bonaire waren als verkiezingen voor de
eilandsraad. Toch was ook 5,85% niet op de hoogte van wat voor verkiezingen er
waren. Het kleinste deel van de inwoners, 2,09% wist helemaal niet dat er
verkiezingen waren.

3.

Heeft u uw stempas op tijd ontvangen?
o Het overgrote deel, 84,97% van de inwoners van Bonaire heeft hun stempas op tijd
ontvangen. Op Bonaire heeft 9,39% van de respondenten geen stempas ontvangen
of te laat een stempas ontvangen. 5,64% heeft geen stempas ontvangen maar weet
wel hoe dit komt.

4.

Wist u hoe de verkiezingen in hun werk zouden gaan? Was u bekend met de stemregels zoals:
Stempas, ID-bewijs, volmacht mogelijkheid, willekeurig stemlokaal, openingstijden stemlokaal?
o De meeste respondenten wisten dat ze een geldig identiteitsbewijs (89,98%) en
stempas nodig hadden om te gaan stemmen (88,52%). Informatie m.b.t. de
openingstijden van de stemlokalen heeft de minste respondenten bereikt (65,97%)
maar dit is nog steeds een ruime meerderheid. Slechts 3,55% van de respondenten
kende geen enkele stemregel.

7.2.4. Verkiezingen kiescolleges
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan? Deze hoofdvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen:
1.

Hoe belangrijk vindt u het dat uw eiland invloed heeft op de samenstelling van de Eerste
Kamer?
o We zien een gemiddelde score van 6, dat lijkt laag maar in het midden van de schaal
stond op 5 ‘Belangrijk’. We kunnen dus concluderen dat men de invloed die de
inwoners van Bonaire op de samenstelling van de Eerste Kamer heeft, belangrijk
vindt.

2.

Was u voor de verkiezingen bekend met de functie en taken van het kiescollege?
o Een grote groep van de respondenten op Bonaire, bijna de helft (47,49%), was en is
nog steeds niet op de hoogte wat de rol is van het kiescollege. Slechts 20,55% was
wel op de hoogte van de functie en taken van het kiescollege ten tijde van de
verkiezingen op 20 maart 2019.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 114

3.

Was u voor de verkiezingen bekend met de functie en taken van de Eerste Kamer?
o De meeste van de respondenten op Bonaire waren al op de hoogte van de functie en
taken van de Eerste Kamer. Een grote groep respondenten, een derde is hier nog
steeds niet van op de hoogte.

4.

Via welke mediakanalen heeft u informatie ontvangen over de verkiezing van kandidaten voor
het kiescollege (bekendheid met campagne)?
o De meeste inwoners van Bonaire zijn bereikt via social media, maar ook de
radiocommercials hebben een relatief groot bereik.
Social media: 56,62%
Via radio, via radiocommercials: 26,26%
Via kennissen, collega’s, buren vrienden of familie: 20,32%
Via lokale kranten: 19,63%
Via lokale (nieuws)websites: 18,72%
Via lokale tv-zenders: 15,75%
Via radio, via radioprogramma’s met interviews of praatprogramma’s:
15,53%

5.

Heeft u uw stem uitgebracht voor de kiescollegeverkiezingen?
o De meerderheid van de inwoners van Bonaire, 71%, heeft op 20 maart gestemd voor
de kiescollegeverkiezingen.
o

Zo ja, waarom wel?
Ik vind stemmen belangrijk: 70,42%
Het is mijn democratisch recht: 65,92%
Als ik niet stem, vind ik dat ik mijn recht van spreken verlies: 45,98%
Ik zie het als mijn plicht: 36,33%
Ik wil graag invloed uitoefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer:
34,73%
Ik wil niet zeggen waarom ik heb gestemd: 3,54%

o Zo nee, waarom niet
Veel mensen hebben bij deze vraag gebruik gemaakt van de mogelijkheid om hun
mening te uiten als reden voor het niet stemmen op de kiescollegeverkiezingen. Veel
mensen hebben hierbij aangegeven dat het stemmen lastig was i.v.m. de drukte bij
de stemlokalen.
Ook een groot gedeelte van de mensen die niet zijn gaan stemmen hadden geen
stempas ontvangen: 28,10%. Slechts 2,48% was niet op de hoogte van waar diegene
kon gaan stemmen op 20 maart 2019.
Enkele reacties bij de redenen die niet bij de antwoorden stonden:
Ze werken niet voor ons.
Ik heb het stemmen overgelaten aan de lokale mensen.
Alle info gemist.
Niemand in het kiescollege wilde aangeven voor welke partij in Nederland
zou worden gekozen.
Ik was niet op het eiland.
Totaal geen info over hoe en wat.
Ik heb mezelf niet genoeg verdiept erin.
Bij veel partijen staat nergens of alleen in Papiaments waar ze voor staan
Did not know I could vote. Very little (nearly zero) communication in English.
Generally, those in charge seem to think it's none of my business.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 115

Te lange wachttijden bij de kieslokalen. Vreselijk inefficiënte werkwijze van
de medewerkers.
Ik had geen zin om een uur in de rij te staan.
Ik wist niet wat personen zouden gaan kiezen.
Over de gehele dag 5x geprobeerd te gaan stemmen, maar door de lange
rijen uiteindelijk de moed maar opgegeven.
Ik was te laat bij het stemlokaal i.v.m. de rijen die er waren.

7.2.5. Eilandsraadsverkiezingen
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan?
Deze hoofdvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen:
1.

Was u voor de verkiezingen bekend met het belang van de eilandsraadsverkiezingen?
o Het overgrote gedeelte, 77,67%, van de respondenten was hierbij op de hoogte van
het belang van de eilandsraadsverkiezingen. Slechts 7,21% is dit vooral duidelijk
geworden door de informatie die diegene heeft gehoord of gelezen over de
eilandsraadsverkiezingen.

2.

Heeft u gestemd voor de eilandsraadsverkiezingen?
o 80,23% van de respondenten op Bonaire hebben hun stem uitgebracht bij de
eilandsraadsverkiezingen van 20 maart 2019.
o

Zo ja, waarom wel?
Ik vind stemmen belangrijk: 76,45%
Het is mijn democratisch recht: 69,19%
Ik wil graag invloed uitoefenen op de veranderingen op mijn eiland: 57,85%
Als ik niet stem, vind ik dat ik mijn recht van spreken verlies: 46,22%
Ik zie het als mijn plicht: 41,57%
Ik wil niet zeggen waarom ik heb gestemd: 1,16%

o

Zo nee, waarom niet?
Ook bij vraag 32 valt het op dat de meeste respondenten hun reden(en) niet
zagen staan. Hieronder een opsomming van de meeste voorkomende
reacties:
•
•
•
•

•
•
•
•

Ze werken niet voor ons maar alleen voor zichzelf.
Ik vind dat er niet voldoende capabele mensen zijn.
Omdat meerdere partijen niet of niet goed aangeven waar ze voor
staan.
Verkiezingsprogramma’s niet beschikbaar in meerdere talen (vaak
alleen Papiamentu), geen verslaggeving op sociale media en/of lokale
websites van debatten. Hierdoor was het onmogelijk om een
bewuste weloverwogen keuze te maken.
Heb geprobeerd. Wachtrijen veel te lang vanwege de enorm slechte
organisatie.
Ik had geen zin om een uur in de rij te staan.
Ik moest erg lang wachten want er zat geen enkele voortgang in de
rij wachten.
Die dag tot 5x geprobeerd (en op 4 verschillende plekken) te gaan
stemmen, maar door de lange rijen uiteindelijk niet gestemd.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 116

•
•

Geen enkele partij kwalificeert.
Stembureaus waren TE DRUK!

7.2.6. Conclusie Hoofdvraag B bekendheid met verkiezingen Bonaire
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan?
We kunnen concluderen dat vrijwel alle inwoners van Bonaire, 97,77% ervan op de hoogte was dat er
verkiezingen waren op 20 maart 2019.
Een ruime meerderheid van de inwoners van Bonaire, 77,45% wist dat er op 20 maart zowel
verkiezingen voor het kiescollege van Bonaire waren als verkiezingen voor de eilandsraad. Toch was
ook 5,85% niet op de hoogte van wat voor verkiezingen er waren. Het kleinste deel van de inwoners,
2,09% wist helemaal niet dat er verkiezingen waren.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 117

7.3. Samenvatting en conclusies Saba
In dit onderdeel trekken we aan de hand van de resultaten uit de enquête, onderbouwde conclusies,
waarmee we de vooraf bepaalde hoofd- en deelvragen kunnen beantwoorden. Per vraag wordt er
aangegeven welke resultaten de deelvraag beantwoorden. We delen deze samenvatting en
conclusies op in twee delen namelijk:
•
•

Hoofvraag A: Kandidaatstelling kiescolleges
Hoofdvraag B: Kiescollege- en eilandsraadsverkiezingen

Hoofdvraag A luidde: Was u zich ervan bewust dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op
uw eiland, om zo invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Eerste kamer?
Deze hoofdvraag werd opgedeeld in de volgende deelvragen:

7.3.1. Kandidaatstelling kiescolleges
1.

Wist u dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op uw eiland?
o Iets meer dan de helft, 55,13%, van de inwoners van Saba wist dat men zich
kandidaat kon stellen voor de kiescolleges. Echter heeft 44,87% van de inwoners
helemaal niets over de mogelijkheid tot kandidaatstelling meegekregen.

2.

Was u bekend met de criteria en vereisten voor de kandidaatstelling?
o De grote meerderheid van de personen die geïnteresseerd waren om zich kandidaat
stellen, 71,43%, waren niet op de hoogte waren van de criteria en vereisten hiervoor.

3.

Wist u waar en op welke datum de stukken moest worden ingediend?
o Ook blijkt dat 71,43% van de personen die geïnteresseerd waren om zich kandidaat
stellen, niet wisten waar en op welke datum ze de stukken voor kandidaatstelling
moesten inleveren.

4.

Van welke organisatie heeft u informatie over de kandidaatstelling voor de kiescolleges
ontvangen?
o We zien dat het grootste deel, 90%, van de inwoners weet van welke organisatie ze
informatie ontvangen. Slechts 10% weet niet van wie ze de informatie hebben
ontvangen.

5.

Via welke mediakanalen heeft u de informatie m.b.t. de mogelijkheid tot kandidaatstelling voor
het Kiescollege ontvangen?
o We zien hier dat 50% van de inwoners de informatie over kandidaatstelling via sociale
media heeft ontvangen. We kunnen concluderen dat dit ook op Saba een zeer
effectief communicatiekanaal is. Opvallend is dat de posters en billboards op de
tweede plaats eindigen met 45% bereik.

6.

Wat miste u in de voorlichtingscampagne van RCN?
o 25% van de inwoners miste de informatie over wat het kiescollege doet (functie en
taken). Toch miste ook 25% helemaal niets.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 118

7.

Waarom heeft u zich wel of niet kandidaat gesteld?
o Ik heb mij wel kandidaat gesteld omdat:
I am a candidate on the WIPM list
o

Ik heb mij niet kandidaat gesteld omdat:
De info was te wollig omschreven.
I was not aware.

7.3.2. Conclusie Hoofdvraag A kandidaatstelling kiescollege Saba
Hoofdvraag A: Was u zich ervan bewust dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op uw
eiland, om zo invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Eerste kamer?
Deze hoofdvraag kunnen we op basis van de antwoorden op de bovenstaande deelvragen kunnen
beantwoorden. Iets meer dan de helft, 55,13%, van de inwoners van Saba wist dat men zich
kandidaat kon stellen voor de kiescolleges. Echter heeft 44,87% van de inwoners helemaal niets over
de mogelijkheid tot kandidaatstelling meegekregen. We kunnen hieruit concluderen dat een krappe
meerderheid van de inwoners van de BES-eilanden zich er bewust van waren dat ze zich kandidaat
konden stellen.

7.3.3. Bekendheid met verkiezingen, stembiljet en stemregels
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan?
Deze hoofdvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen:
6.

Wist u dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren?
o 100% van de inwoners van Saba wist dat er verkiezingen waren op 20 maart.

7.

Wist u voorafgaan aan de verkiezingen, voor welke organen er verkiezingen waren?
o Een ruime meerderheid van de inwoners van Saba, 87,18% wist dat er op 20 maart
zowel verkiezingen voor de kiescolleges als verkiezingen voor de eilandsraad waren.
Opvallend was dat iedereen wist dat er verkiezingen waren.

8.

Heeft u uw stempas op tijd ontvangen?
o Bijna alle inwoners van Saba hebben hun stempas op tijd ontvangen. Degene die hem
niet op tijd hebben ontvangen wisten ook waarom zij deze niet hebben ontvangen.

9.

Wist u hoe de verkiezingen in hun werk zouden gaan? Was u bekend met de stemregels zoals:
Stempas, ID-bewijs, volmacht mogelijkheid, willekeurig stemlokaal, openingstijden stemlokaal?
o De meeste respondenten wisten dat ze een geldig identiteitsbewijs en stempas nodig
hadden om te gaan stemmen. Informatie m.b.t. het feit dat men bij ieder stemlokaal
kon stemmen heeft de minste mensen bereikt. Slechts 1,28% van de respondenten
ken geen enkele stemregel.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 119

7.3.4. Verkiezingen kiescolleges
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan?
Deze hoofdvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen:
10. Hoe belangrijk vindt u het dat uw eiland invloed heeft op de samenstelling van de Eerste

Kamer?
o

We zien een gemiddelde score van 7, gezien dat op 5 ‘Belangrijk’ stond. We kunnen
dus concluderen dat men de invloed die de BES-eilanden op de samenstelling van de
Eerste Kamer heeft, meer dan belangrijk vindt.

11. Was u voor de verkiezingen bekend met de functie en taken van het kiescollege?
o We zien dat een krappe minderheid, 47,37%, nog steeds niet weet wat de functie en

taken van het kiescollege zijn. 26,32% wist voor de verkiezingen al wat de functie en
taken waren. Voor 13,16% is dit duidelijk geworden in de aanloop naar de
verkiezingen, door de informatie die zij daarover hebben ontvangen.
12. Was u voor de verkiezingen bekend met de functie en taken van de Eerste Kamer?
o Bij de functie en taken van de Eerste Kamer zien we een ander beeld. Daar bleek

44,74% reeds op de hoogte van de functie en taken, voor de start van de
verkiezingen. Een groot deel van de inwoners, 42,11% weet echter nog steeds niet
wat hun rol is.

13. Via welke mediakanalen heeft u informatie ontvangen over de verkiezing van kandidaten voor

het kiescollege (bekendheid met campagne)?
o We zien dat social media met kop en schouders boven de andere mediakanalen
uitsteekt op Saba. Dat ligt in lijn met de resultaten op de andere eilanden. Wel heeft
radio een lager positie omdat bijna niemand op Saba radio kan ontvangen. Er zijn
eveneens geen lokale tv-zenders op Saba.
Social media: 63,16%
Via kennissen, collega’s, buren vrienden of familie: 27,63%
Via lokale kranten: 21,05%
Via lokale (nieuws)websites: 97,74%
Via radio, via radiocommercials: 3,95%
Via radio, via radioprogramma’s met interviews of praatprogramma’s: 2,63%
14. Heeft u gestemd voor het kiescollege?
o Een grote meerderheid van de inwoners van Saba, 80,26%, heeft op 20 maart

gestemd voor de kiescollegeverkiezingen.
o

Zo ja, waarom wel?
Ik vind stemmen belangrijk: 76,67%
Het is mijn democratisch recht: 73,33%
Ik zie het als mijn plicht: 51,67%
Ik wil graag invloed uitoefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer:
48,33%
Als ik niet stem, vind ik dat ik mijn recht van spreken verlies: 38,33%
Ik wil niet zeggen waarom ik heb gestemd: 1,67%

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 120

o

Zo nee, waarom niet?
De meeste inwoners hadden andere, dan de in de enquête reeds genoemde
redenen. De reacties waren:
The Dutch and European governments are not there for people. They
do not represent them. They represent themselves and dictate over
people.
None of the candidates state anything about what they planned to
do as electoral college.
I consider it a total waste of money and time.

7.3.5. Eilandsraadsverkiezingen
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan?
Deze hoofdvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen:
3.

Was u voor de verkiezingen bekend met het belang van de eilandsraadsverkiezingen?
o Bijna 100% van de inwoners van Saba was voor de verkiezingen bekend met het
belang van de eilandsraadsverkiezingen.

4.

Heeft u gestemd voor de eilandsraadsverkiezingen?
o 97,30% van de respondenten heeft op 20 maart hun stem uitgebracht. We zien dat
dit percentage iets hoger ligt dan de daadwerkelijke opkomst, die was 91,3%.
o

Zo ja, waarom wel?
Ik wil graag invloed uitoefenen op de veranderingen op mijn eiland: 84,72%
Ik vind stemmen belangrijk: 81,94%
Het is mijn democratisch recht: 80,56%
Ik zie het als mijn plicht: 66,67%
Als ik niet stem, vind ik dat ik mijn recht van spreken verlies: 48,61%
Ik wil niet zeggen waarom ik heb gestemd: 1,39%

o

Zo nee, waarom niet?
Vanwege de hoge opkomst op Saba hebben slechts 2 respondenten deze
vraag beantwoordt
Ik vind dat mijn stem te weinig invloed heeft: 50%
Ik weet niet wat er met mijn stem gebeurt: 50%

7.3.6. Conclusie Hoofdvraag B bekendheid met verkiezingen Saba
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan?
100% van de inwoners van Saba wist dat er verkiezingen waren op 20 maart. Een ruime meerderheid
van de inwoners van Saba, 87,18% wist dat er op 20 maart zowel verkiezingen voor de kiescolleges als
verkiezingen voor de eilandsraad waren. Opvallend was dat iedereen wist dat er verkiezingen waren.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 121

7.4. Samenvatting en conclusies Sint Eustatius
In dit onderdeel trekken we aan de hand van de resultaten uit de enquête, onderbouwde conclusies,
waarmee we de vooraf bepaalde hoofd- en deelvragen kunnen beantwoorden. Per vraag wordt er
aangegeven welke resultaten de deelvraag beantwoorden. We delen deze samenvatting en
conclusies op in twee delen namelijk:
•
•

Hoofdvraag A: Kandidaatstelling kiescolleges
Hoofdvraag B: Kiescollege- en eilandsraadsverkiezingen

Hoofdvraag A luidde: Was u zich ervan bewust dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op
uw eiland, om zo invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Eerste kamer?
Deze hoofdvraag werd opgedeeld in de volgende deelvragen:

7.4.1. Kandidaatstelling kiescolleges
1.

Wist u dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op uw eiland?
o Meer dan de helft, 68,92%, van de inwoners van Sint Eustatius wist dat men zich
kandidaat kon stellen voor de kiescolleges. Echter heeft 31,08% van de inwoners
helemaal niets over de mogelijkheid tot kandidaatstelling meegekregen. We kunnen
hieruit concluderen dat een krappe meerderheid van de inwoners van Sint Eustatius
wist dat ze zich kandidaat konden stellen.

2.

Was u bekend met de criteria en vereisten voor de kandidaatstelling?
o Een groot gedeelte van de personen die geïnteresseerd waren om zich kandidaat
stellen, 80% was bekend met de criteria en vereisten. 20%, waren hiervan niet op de
hoogte.

3.

Wist u waar en op welke datum de stukken moest worden ingediend?
o Ook blijkt dat bijna de helft van de personen die geïnteresseerd waren om zich
kandidaat stellen, 40% wisten waar en op welke datum ze de stukken voor
kandidaatstelling moesten inleveren.

4.

Van welke organisatie heeft u informatie over de kandidaatstelling voor de kiescolleges
ontvangen?
o Een kwart, 24,19% weet niet van wie ze de informatie hebben ontvangen, ruim
30.65% heeft van zowel de RCN als het openbaar lichaam op Sint Eustatius informatie
ontvangen.

5.

Via welke mediakanalen heeft u de informatie m.b.t. de mogelijkheid tot kandidaatstelling voor
het Kiescollege ontvangen?
o Een groot gedeelte van de inwoners van Sint Eustatius, 46,77% heeft informatie via
een poster of billboard ontvangen. Verder zien we hier dat 45,16% van de inwoners
de informatie over kandidaatstelling via sociale media heeft ontvangen. We kunnen
concluderen dat zowel posters als billboards en social media een zeer effectief
communicatiekanaal is. 40,32% heeft de informatie via radiocommercials ontvangen.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 122

6.

Wat miste u in de voorlichtingscampagne van RCN?
o Men miste de informatie over wat het kiescollege doet (functie en taken) het meest,
37,10% gaf dit aan. Toch miste 35% eigenlijk niets, of wilde ze daar niets over kwijt. Er
was ook 9,68% die andere zaken miste zoals:
Ik miste alles.
Een stempas.
Ik begreep er niks van.
Voor welke politieke partij het kiescollege zal stemmen in de eerste kamer.
Dan kan ik pas weten welke kandidaat ik kies. Later hoorde ik dat alle
kandidaten op het CDA zouden stemmen. Dit lijkt mij geen goede zaak, er
was geen keus.
De posters van de campagne vond ik misleidend. Veel mensen dachten dat je
op hen kon stemmen. Dat was niet duidelijk. Informatie kwam te laat, zeker
omdat dit de eerste keer was dat deze verkiezingen werden gehouden.

7.

Waarom heeft u zich wel of niet kandidaat gesteld?
o Ik heb mij wel kandidaat gesteld omdat:
(geen relevante opmerkingen)
o

Ik heb mij niet kandidaat gesteld omdat:
Ik wilde beter geïnformeerd worden.
Door een gebrek aan informatie.
De informatie was vaag.
De kosten waren te hoog.

7.4.2. Conclusie Hoofdvraag A kandidaatstelling kiescollege St. Eustatius
Hoofdvraag A: Was u zich ervan bewust dat u zich kandidaat kon stellen voor het Kiescollege op uw
eiland, om zo invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Eerste kamer?
Deze hoofdvraag kunnen we op basis van de antwoorden op de bovenstaande deelvragen kunnen
beantwoorden. Iets meer dan de helft, 54,46%, van de inwoners van de BES-eilanden wist dat men
zich kandidaat kon stellen voor de kiescolleges. Echter heeft 45,54% van de inwoners helemaal niets
over de mogelijkheid tot kandidaatstelling meegekregen. We kunnen hieruit concluderen dat een
krappe meerderheid van de inwoners van de BES-eilanden zich er bewust van waren dat ze zich
kandidaat konden stellen.

7.4.3. Bekendheid met verkiezingen, stembiljet en stemregels
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan?
Deze hoofdvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen:
1.

Wist u dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren?
o We kunnen concluderen dat vrijwel alle inwoners van Sint Eustatius op de hoogte
waren van het feit dat er 20 maart verkiezingen waren, 96,25%. Slechts 3,75% was
hier niet van op de hoogte.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 123

2.

Wist u voorafgaan aan de verkiezingen, voor welk orgaan er verkiezingen waren?
o Een ruime meerderheid van de inwoners van Sint Eustatius, 70,27% wist dat er op 20
maart alleen verkiezingen voor het kiescollege was. Toch was ook 21,62% niet op de
hoogte van wat voor verkiezingen er waren. Het kleinste deel van de inwoners, 1,35%
wist helemaal niet dat er verkiezingen waren.

3.

Heeft u uw stempas op tijd ontvangen?
o Het overgrote deel, 75,68% van de inwoners van Sint Eustatius heeft hun stempas op
tijd ontvangen. 12,16% heeft geen stempas ontvangen maar weet wel hoe dit komt.

4.

Wist u hoe de verkiezingen in hun werk zouden gaan? Was u bekend met de stemregels zoals:
Stempas, ID-bewijs, volmacht mogelijkheid, willekeurig stemlokaal, openingstijden stemlokaal?
o De meeste respondenten waren ervan op de hoogte dat ze een geldig
identiteitsbewijs en stempas nodig hadden om te gaan stemmen. Op Sint Eustatius
zijn de andere stemregels zoals waar en wanneer je kan stemmen goed bekend bij de
respondenten. Slechts 5,41% was van geen enkele stemregel op de hoogte.

7.4.4. Verkiezingen kiescolleges
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan?
Deze hoofdvraag is opgedeeld in de volgende deelvragen:
1.

Hoe belangrijk vindt u het dat uw eiland invloed heeft op de samenstelling van de Eerste
Kamer?
o We zien een gemiddelde score van 7, in het midden van de schaal stond op 5
‘Belangrijk’. We kunnen dus concluderen dat men de invloed die de inwoners van Sint
Eustatius op de samenstelling van de Eerste Kamer heeft, belangrijk vindt.

2.

Was u voor de verkiezingen bekend met de functie en taken van het kiescollege?
o Een grote groep van de respondenten op Sint Eustatius, de helft (52,86%), was en is
nog steeds niet op de hoogte wat de rol is van het kiescollege. Slechts 32,86% was
wel op de hoogte van de functie en taken van het kiescollege ten tijde van de
verkiezingen op 20 maart 2019.

3.

Was u voor de verkiezingen bekend met de functie en taken van de Eerste Kamer?
o De meeste van de respondenten op Sint Eustatius (57,14) waren al op de hoogte van
de functie en taken van de Eerste Kamer. Een grote groep respondenten, een derde
is hier nog steeds niet van op de hoogte.

4.

Via welke mediakanalen heeft u informatie ontvangen over de verkiezing van kandidaten voor
het kiescollege? (bekendheid met campagne)
o De meeste respondenten op Sint Eustatius zijn bereikt via sociale media over de
verkiezingen voor de kiescolleges. Daarnaast hebben veel mensen de
radiocommercials hierover gehoord, 38,57%. De minste respondenten, 10% zijn
bereikt via lokale (nieuws)websites.
Social media: 52,86%
Via radio, via radiocommercials: 38,57%
Via kennissen, collega’s, buren vrienden of familie: 24,29%
Via lokale kranten: 15,71%

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 124

Via radio, via radioprogramma’s met interviews of praatprogramma’s:
11,43%
Via lokale (nieuws)websites: 10%
5.

Heeft u gestemd voor het kiescollege?
o Op 20 maart 2019 hebben 34,29% van de respondenten gestemd op een kandidaat
voor de kiescollegeverkiezingen. 65,71% heeft dat niet gedaan.
o

Zo ja, waarom wel?
Ik vind stemmen belangrijk: 82,61%
Het is mijn democratisch recht: 69,57%
Ik zie het als mijn plicht: 65,22%
Als ik niet stem, vind ik dat ik mijn recht van spreken verlies: 52,17%
Ik wil graag invloed uitoefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer:
30,43%

o

Zo nee, waarom niet?
Veel mensen hebben bij deze vraag gebruik gemaakt van de mogelijkheid om hun
mening te uiten als reden voor het niet stemmen op de kiescollegeverkiezingen. Veel
mensen hebben hierbij aangegeven dat ze vooral niet konden stemmen. Of omdat er
die dag geen eilandsraadsverkiezingen waren. Ook een groot gedeelte van de
mensen die niet zijn gaan stemmen hadden geen stempas ontvangen: 23,91%.
Er viel niet viel te kiezen, alleen de DP, gelieerd aan het CDA deed mee. Maar
zij delen niet mijn visie.
Ik heb geen stempas ontvangen omdat ik geen brievenbus heb, zoals velen.
Ik was niet op het eiland.
Ik stond die dag nog niet ingeschreven.
Omdat er die dag ook geen eilandsraadsverkiezingen waren.

7.4.5. Eilandsraadsverkiezingen
De andere enquêtevragen zijn niet beantwoord door inwoners van Sint Eustatius omdat daar geen
eilandsraadsverkiezingen zijn gehouden.

7.4.6. Conclusie Hoofdvraag B bekendheid met verkiezingen St. Eustatius
Hoofdvraag B: Was u zich ervan bewust dat er op 20 maart 2019 verkiezingen waren, en voor elk
orgaan?
We kunnen concluderen dat vrijwel alle inwoners van Sint Eustatius op de hoogte waren van het feit
dat er 20 maart verkiezingen waren, 96,25%. Slechts 3,75% was hier niet van op de hoogte. Een ruime
meerderheid van de inwoners van Sint Eustatius, 70,27% wist dat er op 20 maart alleen verkiezingen
voor het kiescollege was. Toch was ook 21,62% niet op de hoogte van wat voor verkiezingen er
waren. Het kleinste deel van de inwoners, 1,35% wist helemaal niet dat er verkiezingen waren.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 125

8. Aanbevelingen
Hieronder zetten de onderzoekers een aantal aanbevelingen uiteen m.b.t. de verbeteringen die
gemaakt kunnen worden bij campagnes voor verkiezingen.

8.1. Aanbevelingen naar aanleiding van de campagne kandidaatstelling kiescolleges
Op alle drie de BES-eilanden was meer dan de helft van de respondenten op de hoogte van de
mogelijkheid om zich kandidaat te stellen. Op de eilanden hebben uiteindelijk slechts enkele
tientallen personen, vooral leden van bestaande politieke partijen, zich kandidaat gesteld.
De meeste personen die interesse hadden om zich kandidaat te stellen waren niet goed op de hoogte
van de criteria en eisen voor kandidaatstelling. Het is goed om deze informatie bij een volgende
verkiezing voor een kiescollege direct aan de geïnteresseerden te verstrekken. Dat zou kunnen in de
vorm van een webformulier of speciaal e-mailadres zodat geïnteresseerden hun vragen kenbaar
kunnen maken. Dit om te voorkomen dat potentiële kandidaten met vragen blijven zitten over de
procedure.
Een andere mogelijkheid zou zijn om een aantal informatiebijeenkomsten te organiseren.
Er is dit keer tevens een informatiefolder bezorgd bij inwoners thuis. In deze folder zou het
webformulier of e-mailadres voor vragen over de kandidaatstelling ook duidelijk kunnen worden
vermeld. Een aantal respondenten vond het een goed idee om een online instructiefilmpje over het
gehele aanmeld- en kiesproces te verspreiden via sociale media, zoals Facebook of YouTube.
Op de eilanden zijn verschillende middelen het meest effectief om informatie over te brengen. Bij de
enquête van dit onderzoek is aangegeven welke middelen de mensen heeft bereikt voor de
campagne van de kandidaatstelling voor de kiescolleges. Sociale media wordt op alle eilanden veel
gebruikt.
Op Sint Eustatius hebben posters en billboards eveneens veel mensen bereikt. Wat wel opviel is dat
veel respondenten dachten dat de personen die zij op de posters zag, verkiesbaar waren. Dit schepte
o.a. op Sint Eustatius en Saba verwarring, wij adviseren om duidelijk te vermelden dat de personen op
de posters zich, mogelijk, niet verkiesbaar hebben gesteld.
Naast
dat veel respondenten via sociale media zijn bereikt, zien we ook dat traditionele mediakanalen zoals
radio en kranten, eveneens een groot bereik hebben. Het is daarom belangrijk om op alle eilanden
een goede communicatiemix te behouden om zoveel mogelijk mensen van de doelgroep te bereiken.
Belangrijk is om de taal en woordkeuze die gebruikt wordt in de campagnes dicht bij de mensen te
houden. Respondenten gaven aan dat veel informatie van de Rijksoverheid vaak moeilijk te begrijpen
is en vinden de informatie te wollig omschreven.

8.2. Aanbevelingen naar aanleiding van de campagne voor de verkiezingen
Veel mensen waren op de hoogte van het feit dat er verkiezingen waren op hun eiland. Slechts 2,14%
was daar niet van op de hoogte.
Een kleine groep inwoners van de BES-eilanden heeft hun stempas niet op tijd of helemaal geen
stempas ontvangen (ongeveer 15%). Daarnaast heeft ruim 85% zijn of haar stempas op tijd
ontvangen. Op Saba heeft vrijwel iedereen zijn stempas tijdig ontvangen, op Bonaire was dat niet het
geval.
Belangrijk is dat iedereen die wil stemmen duidelijk weet hoe hij/zij alsnog een vervangende stempas
kan aanvragen. Daarnaast is het van belang dat het Hoofdstembureau of het Openbaar Lichaam van
dat eiland goed achterhaald hoe zij haar processen kan optimaliseren om te zorgen dat ook de 15%
van de stempassen die niet zijn aangekomen, de stemgerechtigden daadwerkelijk bereiken.
Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 126

De meeste respondenten geven aan het belangrijk te vinden om invloed uit te oefenen op de Eerste
Kamer, maar nog niet iedereen is goed op de hoogte van de functie en taken van de Eerste Kamer en
het kiescollege. 36% wist na de verkiezingen niet wat de rol van de Eerste kamer is en 48,12% niet
wat de rol van het kiescollege is. Hier adviseren de onderzoekers om vaker, dus niet alleen rondom
verkiezingen, informatie te verspreiden via sociale media of om informatiebijeenkomsten te
organiseren hierover.
Op de dag van de verkiezingen waren er lange rijen voor de stemlokalen op Bonaire. De lange rijen
waren een reden voor mensen om uiteindelijk niet te gaan stemmen, de opkomst had dus hoger
kunnen zijn. Misschien kan de Rijksoverheid of het Ministerie van BZK in overleg treden met het
Openbaar Lichaam om het stemproces beter te stroomlijnen. Hierdoor zullen de resultaten van de
campagnes van de Rijksoverheid niet deels verloren gaan. Het is immers zonde wanneer de
campagnes succesvol zijn, maar kiesgerechtigden bij aankomst bij het stembureau tegen dit soort, te
voorkomen, barrières aanlopen.
Wat betreft de eilandsraadsverkiezingen waren veel inwoners op Saba en Bonaire erg goed op de
hoogte. Ruim 80% van de respondenten was op de hoogte van het belang van de
eilandsraadsverkiezingen.
Een deel van de respondenten hebben aangegeven dat veel informatie van politieke partijen alleen in
het Papiaments beschikbaar was en niet in het Engels of Nederlands. De onderzoekers adviseren om
als extra eis, voor deelname aan de verkiezingen, op te nemen dat officiële verkiezingsprogramma’s
van deelnemende partijen standaard in drie talen beschikbaar moeten zijn.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 127

Bijlage 1 - Data-export onderzoeksdata
Er is een volledige export van de (geanonimiseerde) onderzoeksdata in Excel bijgevoegd.
Het bestand heet: Full_data_export_verkiezingen20maart2019.xlsx

Afbeelding 1: Voorbeeld informatieverstrekking informatiecampagne kiescollegeverkiezingen.

Onderzoeksrapport naar de effecten van de voorlichtingscampagnes voor de kiescolleges en
eilandsraadsverkiezingen BES 2019.

Pagina 128