Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 477

Geneesmiddelenbeleid

Nr. 520

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 oktober 2018
Met deze brief doe ik u de toegezegde jaarlijkse voortgangsbrief financiële
arrangementen voor geneesmiddelen toekomen.
Kernboodschap
–

–

–

–

Sinds de vorige voortgangsbrief van 25 september 2017 (Kamerstuk
29 477, nr. 442) zijn er op basis van een prijsonderhandeling en een
financieel arrangement drie nieuwe extramurale geneesmiddelen en
vier nieuwe intramurale geneesmiddelen voor patiënten beschikbaar
gekomen.
Na onderhandelingen is ook de beschikbaarheid van een intramuraal
geneesmiddel dat al in het pakket zat nader geborgd en is er, in
samenwerking met België, ook op internationaal vlak een onderhandeling tot positief resultaat gebracht.
Voor twee extramurale geneesmiddelen is gebleken dat verlenging
niet noodzakelijk was en zijn de geneesmiddelen in het pakket
gebleven zonder arrangement. Daarnaast is de sluis sinds 1 juli 2018
opgenomen in het Besluit zorgverzekering en zijn er sindsdien vijf
nieuwe sluisprocedures gestart.
De totale uitgavenverlagingen voor geneesmiddelen waarvoor een
financieel arrangement is afgesloten waren in 2015 66,7 miljoen euro,
in 2016 107,3 miljoen euro en in 2017, deels gebaseerd op voorlopige
gegevens, 132 miljoen euro.

In deze brief ga ik nader in op 1) de uitgavenverlagingen door de
financiële arrangementen, 2) aflopende arrangementen in 2018, 3) inzet
op prognoses van opbrengsten en netto uitgaven en 4) informatievoorziening aan uw Kamer over inzet van de sluis. In de bijlage treft u een

kst-29477-520
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 477, nr. 520

1

overzicht van de lopende financiële arrangementen en lopende
sluisprocedures1.
1. Uitgavenverlagingen door de financiële arrangementen
Ik informeer u jaarlijks over de totale uitgavenverlagingen van de
financiële arrangementen voor geneesmiddelen. Dit jaar informeer ik u
over de voorlopige resultaten voor het jaar 2017, de definitieve resultaten
voor het jaar 2016 en een bijstelling van de resultaten voor het jaar 2015.
De resultaten zijn behaald door openbare lijstprijsverlagingen, vertrouwelijke kortingen of een combinatie van beide. In tabel 1 staan de resultaten
van de financiële arrangementen. Onder de tabel worden de uitgangspunten waar de resultaten op gebaseerd zijn toegelicht.
Tabel 1: Uitgavenverlagingen 2015–2017
2015
Bedragen in
miljoenen €

2016
Bedragen in
miljoenen €

20171
Bedragen in
miljoenen €

16
262,7
21,6

19
371,7
28,8

25
457
54

241,1
45,1
196,0
66,7

342,9
78,5
264,4
107,3

403
78
325
132

Aantal actieve arrangementen
Uitgaven zonder arrangement
Openbare uitgavenverlaging
Gerealiseerde uitgaven
(na openbare uitgavenverlaging)
Vertrouwelijke uitgavenverlaging
Uitgaven met arrangement
Totale uitgavenverlaging
1

De bedragen voor 2017 zijn gebaseerd op voorlopige gegevens.

Toelichting op begrippen in de tabel
Uitgaven zonder arrangement: de (fictieve) uitgaven op basis van de
door zorgaanbieders aan zorgverzekeraars gedeclareerde volumes
en de door de leverancier ingediende prijs voor vergoeding (zonder
lijstprijsverlaging of korting)
Openbare uitgavenverlaging: de verlaagde uitgaven als gevolg van
een openbare lijstprijsverlaging ten opzichte van de door de
leverancier ingediende prijs voor vergoeding
Gerealiseerde uitgaven: de gerealiseerde uitgaven op basis van de
door zorgaanbieders aan zorgverzekeraars gedeclareerde volumes
en de actuele openbare lijstprijzen
Vertrouwelijke uitgavenverlaging: het totaal aan door leveranciers
terugbetaalde kortingen op basis van de vertrouwelijke afspraken in
de financiële arrangementen
Uitgaven met arrangement: de gerealiseerde uitgaven minus de
vertrouwelijke uitgavenverlaging
Totale uitgavenverlaging: de optelsom van de openbare uitgavenverlaging en de vertrouwelijke uitgavenverlaging
Hieronder geef ik een toelichting op de onderliggende uitgangspunten
waarop de resultaten in de tabel in zijn gebaseerd.
• Het vertrekpunt in de tabel, de «uitgaven zonder arrangement», zijn de
(fictieve) uitgaven wanneer de geneesmiddelen zonder prijsonderhandelingen in het basispakket waren opgenomen. Deze uitgaven zijn
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 477, nr. 520

2

•

•
•

•

•

•

•

gebaseerd op de prijzen die leveranciers zelf vragen voor opname van
het geneesmiddel in het basispakket.
Daarnaast staan in de tabel de «gerealiseerde uitgaven» op basis van
de actuele openbare prijzen («lijstprijzen»). Het verschil tussen de
«uitgaven zonder arrangement» en de «gerealiseerde uitgaven» komt
door verlagingen van de openbare prijs. Een openbare prijsverlaging
kan het resultaat zijn van de onderhandelingen, maar kan ook tot stand
komen door de Wet Geneesmiddelenprijzen (WGP) of op initiatief van
de leverancier.
Voor alle arrangementen is er ook een vertrouwelijke korting afgesproken.
Indien op enig moment gedurende een financieel arrangement de
lijstprijs verder wordt verlaagd dan daalt de uitgavenverlaging door de
vertrouwelijke korting en stijgt de «openbare uitgavenverlaging», de
«totale uitgavenverlaging» blijft dan gelijk. Dergelijke verschuivingen
van de vertrouwelijke naar de openbare component zijn vooral vanaf
2017 te zien.
Voor een aantal extramurale geneesmiddelen is sprake van een
geplande opwaartse bijstelling van de opbrengst die volgt uit de wijze
waarop de vertrouwelijke afspraken worden verwerkt; voor één
geneesmiddel is er sprake van een bijstelling omdat de bijbehorende
uitgavenverlaging deels moet worden toegerekend aan 2016 in plaats
van 2015.
Voor de totale uitgavenverlaging is uitgegaan van het verschil tussen
de oorspronkelijk gevraagde prijs van de leverancier en de prijs die na
verwerking van alle vertrouwelijke en openbare kortingen resteert.
Door voor alle financiële arrangementen op deze manier de uitgavenverlagingen weer te geven is er ook een bijstelling van de openbare
resultaten ten opzichte van de voortgangsbrief 2017 opgenomen (dit
geldt ook voor 2015).
In de voortgangsbrief 2017 (Kamerstuk 29 477, nr. 442) bent u
geïnformeerd over de resultaten over het jaar 2016 op basis van
voorlopige gegevens. De resultaten voor 2016 zijn nu vastgesteld op
basis van definitieve gegevens.
Enkele relatief «grote» geneesmiddelen/arrangementen zijn vrij recent
geïntroduceerd. De verwachting is dat volumes van deze geneesmiddelen nog relatief laag liggen en in 2018 en 2019 zullen toenemen. In
dat geval zal er voor deze arrangementen sprake zijn van een toename
in absolute en relatieve opbrengst.

In 2016 waren er negentien actieve financiële arrangementen, veertien
voor extramurale en vijf voor intramurale geneesmiddelen. Het totaal aan
uitgaven (intra- én extramuraal) aan deze geneesmiddelen zou in 2016
zonder financiële arrangementen en zonder openbare lijstprijsverlagingen
371,7 miljoen euro bedragen. De werkelijke uitgaven in dat jaar zijn 264,4
miljoen euro. Het totaal aan uitgavenverlagingen over 2016 bedraagt
derhalve 107,3 miljoen euro. Daarvan wordt een verlaging van 25,1
miljoen euro gerealiseerd op intramurale geneesmiddelen. Van de totale
uitgavenverlaging over 2016 wordt een bedrag van 28,8 miljoen euro
gerealiseerd via een (openbare) lijstprijsverlaging. De bedragen zijn
weergegeven in tabel 1.
In 2017 waren er vijfentwintig actieve financiële arrangementen,
zeventien voor extramurale en acht voor intramurale geneesmiddelen. Het
totaal aan uitgaven (intra- en extramuraal) aan deze geneesmiddelen zou
in 2017 zonder financiële arrangementen en zonder openbare lijstprijsverlagingen 457 miljoen euro bedragen. Rekening houdend met de arrangementen bedragen de werkelijke uitgaven in dat jaar naar verwachting 325
miljoen euro. Het totaal aan uitgavenverlagingen over 2017 bedraagt
derhalve 132 miljoen euro.Daarvan wordt een verlaging van 71 miljoen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 477, nr. 520

3

euro gerealiseerd op intramurale geneesmiddelen. Van de totale
uitgavenverlaging over 2017 wordt een bedrag van 54 miljoen euro
gerealiseerd via een (openbare) lijstprijsverlaging. De bedragen zijn
weergegeven in tabel 1.
Verwachte bijstelling van uitgavenverlagingen
In 2019 wordt voor enkele specifieke extramurale arrangementen nog een
aanvullende uitgavenverlaging over 2017 gefactureerd omdat de
declaratiegegevens die hiervoor nodig zijn pas eind 2018 of in 2019
beschikbaar komen. De totale uitgavenverlaging aan extramurale
geneesmiddelen in 2017 zal daardoor nog een opwaartse bijstelling
krijgen. Die cijfers worden dan verwerkt in de voortgangsbrief 2019.
Tevens zullen in die brief de resultaten voor 2017 voor de intramurale
geneesmiddelen gebaseerd zijn op definitieve gegevens.
2. Aflopende arrangementen in 2018
Aan het einde van 2018 lopen veel van de financiële arrangementen af.
Het betreft met name arrangementen voor extramurale geneesmiddelen.
Op dit moment ben ik in gesprek met de leveranciers van deze middelen
om te bespreken of een verlenging van deze arrangementen noodzakelijk
is.
Voor één van de lopende arrangementen zijn er gesprekken tussen de
leverancier en zorgverzekeraars over de overname van het financieel
arrangement door de zorgverzekeraars. Het zou een eerste keer zijn dat dit
gebeurt en biedt kansen om in de toekomst vaker op deze wijze arrangementen over te dragen aan het veld. Ik sta positief tegenover deze
ontwikkeling, dit sluit aan bij mijn beleid om in principe alleen financiële
arrangementen aan te gaan gedurende de periode dat partijen zelf niet
voldoende in staat zijn om financiële risico’s voldoende af te dekken.
3. Inzet op prognoses van opbrengsten en netto uitgaven
Omdat de kortingen pas één of twee jaar na het jaar waarin de uitgaven
zijn gemaakt terug worden gestort aan zorgverzekeraars en de prijsafspraken vertrouwelijk zijn, hebben zorgverzekeraars relatief laat inzicht in
de geaggregeerde resultaten van de financiële arrangementen. Eerdere
inzage in de werkelijke uitgaven/lasten is echter wel wenselijk, bijvoorbeeld in het kader van de premiestelling door zorgverzekeraars. Daarom is
in 2018 door het ministerie en zorgverzekeraars gewerkt aan een methode
om eerder inzage te bieden in de verwachte uitgavenverlagingen en de
verwachte netto uitgaven.
De methodiek houdt in dat op basis van schattingen van de volumeontwikkeling van de verschillende geneesmiddelen waarvoor een arrangement is afgesloten (op basis van trends en verwachtingen ten aanzien
van de te behandelen patiëntaantallen) een projectie wordt gemaakt van
daaruit voortvloeiende «te realiseren uitgaven» en de «uitgaven met
arrangement». De trends en verwachtingen die het ministerie daartoe
hanteert zijn gebaseerd op inschattingen van zorgverzekeraars, leveranciers en Vektis declaratiedata.
Met deze aanpak wordt eerder inzichtelijk gemaakt met welke bedragen
partijen rekening kunnen houden. Op basis van de ervaringen in 2018 zal
deze methodiek verder worden uitgewerkt waarbij ik ook ga bezien hoe
andere partijen betrokken kunnen worden. Ik zal uw Kamer hierover
informeren in de voortgangsbrief 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 477, nr. 520

4

4. Informatievoorziening aan uw Kamer over inzet van de sluis
Op 1 juli 2018 is de sluis opgenomen in het Besluit zorgverzekering. In
aanloop naar deze inwerkingtreding heb ik uw Kamer steeds apart
geïnformeerd over de start van elke sluisprocedure. Nu met de wettelijke
verankering van de sluis transparanter is geworden in welke gevallen deze
wordt ingezet, zal ook de wijze van informeren van de Kamer worden
aangepast en wel als volgt.
1. Ik zal u voortaan niet meer apart informeren over de start van elke
sluisprocedure maar in plaats daarvan tweemaal per jaar een
sluiskandidatenbrief sturen waarin ik de geneesmiddelen zal
benoemen die op basis van de horizonscan geneesmiddelen in
aanmerking komen voor een sluisprocedure. U heeft van mij voor de
zomer al een eerste sluiskandidatenbrief ontvangen (Kamerstuk
29 477, nr. 475). In elke volgende sluiskandidatenbrief zal ik, naast het
aankondigen van nieuwe kandidaten, ook reflecteren op de vorige
brief en aangeven voor welke geneesmiddelen de sluisprocedures
zijn gestart en of er wijzigingen zijn op basis van nieuwe informatie.
2. Alleen bij sluisprocedures die afwijken van de reguliere werkwijze zal
ik u nog apart informeren.
3. Als bijlage van de jaarlijkse voortgangsbrief zal, net als bij deze
voortgangsbrief, een overzicht worden opgenomen met daarin de
actuele sluisprocedures. Daarin zal voortaan ook een overzicht met
aangekondigde sluisprocedures worden toegevoegd.
4. Los van deze brieven aan uw Kamer zal elke start en afronding van
een sluisprocedure gepubliceerd blijven worden in de Staatscourant
omdat dit wijzigingen van artikel 2.1 van de Regeling zorgverzekering
betreffen.
Vooruitblik 2019
In 2019 zal uw Kamer opnieuw geïnformeerd worden over de financiële
arrangementen aan de hand van een nieuwe voortgangsbrief. Daarin zal
ik ook aandacht besteden aan de ervaringen met de per 1 juli 2018
aangescherpte sluis, inclusief de doorlooptijden van de afgeronde
sluisprocedures.
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 477, nr. 520

5